text: 1E a kaan tain te Toa are te Berena are e aki Karikaki are e aranaki bwa te Riao. 2Ao mataniwia ibonga ma taani koroboki, a ukoukora aroni kamatean Iesu n te aro ni karaba; bwa a maakuia aomata. 3Ao e rin Tatan i nanon Iuta are arana teuana Itekariota, are temanna i buakoia uaake tengauni ma uoman. 4E nako ni kaboowi ma ibonga ake mataniwi ma aia mataniwi bureitiman n te umwantabu bwa e na iraanna ni kamwanea Iesu nakoia. 5Ao ngaiia a rangi ni kukurei, ao a berita bwa a na anganna te mwane. 6Ao e kariai aia taeka, ao e ukoukora te tai are e na kamwanea iai Iesu nakoia ngkana akea aomata. 7Ao e roko bongin te Toa are te Berena are e aki Karikaki, are e riai bwa e na kamateaki iai te tiibuteteei are bwain te Toa are te Riao. 8Ma ngaia are E kanakoia Betero ma Ioane Iesu, ao E kaangai, Kam na nako ni katauraoa amwaraken te Toa are te Riao i bukira, bwa ti na kanna. 9A taku nakoina, E ngaa te tabo ae ti na katauraoia iai? 10Ao Ngaia E kaangai nakoia, Noria, ngkana kam rin n te kaawa, ao ane kam na kaaitibo ma te aomata ae e uota nnen te ran; kam na iria nako nanon te auti ane e na rin iai, 11ao tuanga teuare ana auti te auti, ni kaangai, E taku te Tia Reirei nakoim, E ngaa te ru n iruwa, ae N na kana iai amwaraken te Toa are te Riao ma au reirei? 12Ao ane e na kaota nakoimi te ru ae e mena i eta ae e buubura ae e toamau bwain nanona; kam na katauraoi iai. 13Ao a nako, ao a noori baike E taekin nakoia bwa a koaua; ao a katauraoi bwain te Toa are te Riao. 14Ao ngke e a roko tain te amwarake, ao E tekateka Iesu, ao raona taan tuatua. 15Ao E taku nakoia, E a kaman kariaria nanou ni kani kana amwaraken te Toa aei ma ngkami i mwaain ae e roko irou te karawaawataaki ae N na mate iai; 16bwa I taku nakoimi, bwa N na aki manga amwarake n aei ni karokoa te tai are e kakoroaki nanona iai n uean te Atua. 17Ao E anaa te mwangko, ao ngke E tia n tataro ni katituaraoi, ao E kaangai, Anaa aei, ao katoaingkami n ibuobuoki ni mooi iai; 18bwa I taku nakoimi bwa N na aki manga mooi i mwiin ngkai n te wain ni karokoa rokon uean te Atua. 19Ao E anaa te berena, ao ngke E tia n tataro ni katituaraoi, ao E urua ao E anganiia ana reirei, ao E kaangai, Rabwatau aei ae I anga i bukimi, Karaoa aei bwa kanuringau. 20Ao E anaa naba te mwangko i mwiin te amwarake ao E karaoa naba are E karaoia ngke E anaa te berena, ao i mwiina E kaangai, Te mwangko aei te booraraoi ae e boou i nanon raraau, ae e kawaawaaeaki i bukimi. 21Ao nooria, e mena bain teuae nang kamwaneai ma baiu i aon te taibora. 22Bwa E na waaki nako Natin te Aomata nakoni kawaina are katauana; ma e na reke kain te aomata are E kamwaneaki irouna! 23Ao a i titiraki irouia bwa ai antai i buakoia ae nang karaoa te baerei. 24Ao e riki te kauntaeka i buakoia bwa antai irouia ae e na atongaki bwa moan te kakannato. 25Ao E taku Iesu nakoia, A tautaekanaki bootanaomata nako irouia aia uea; ao akana tautaeka, a tangiriia aomata bwa a na atongiia bwa a akoi. 26Ma kam na aki kakairi irouia: ma ane moan te kakannato iroumi, ao ke e riki bwa kaanga te kabanea n ataei; ao te mataniwi, ke e riki bwa te toro. 27Bwa e ngaa ae e kakannato riki, ane e tekateka n amwarake, ke ane e karaoa ana mwakuri te toro? Ao Ngai I mena i buakomi n ai aron te toro. 28Ngkami ake kam a tia ni meemena i rarikiu i nanon taai ake I kariiriiiaki iai; 29ao n aron Tamau ngkae E a tia n anganai te konaa n tautaeka, ao Ngai N na anganingkami naba te konaa anne; 30bwa kam aonga n amwarake ma ni mooi n au taibora n ueau, ao n tekateka i aoni kaintokanuea bwa kam na motiki-taekaia aia baronga Iteraera ake tengauni ma ua baronga. 31Timon, Timon, nooria, e a tia n anganaki Tatan te kariaiakaki bwa e na kairingkami nakon te kariiriiaki, 32ma I a tia n tataro i bukim bwa e na aki bua am onimaki; ao ngkana ko a manga rairaki, ao ko na kateimatoaia tarim. 33Ao e taku Betero nakoina, Te Uea, I tauraoi n iriko nakon te kabureaki ao te mate. 34Ao Ngaia E kaangai, I tuangko Betero, bwa e na aki tangi te moa n te bong aei, ni karokoa ko katenua te tai am taeka n rawa bwa ko kinai. 35Ao E taku nakoia, Ngke I kanakoingkami ma akea ami bwauti-n-mwane ao akea nnen ami bwai ma ami kauniwae, iai te bwai ae kam kainnanoia ae e aki reke iroumi? Ao ngaiia, a kaangai, Akea. 36Ao E taku nakoia, Ma ngkai, ane iai anabwauti-ni-mwane ao ke e uotia, ao ai arona naba ma nnen ami bwai. Ao ane akea ana kabaang ao ke e kabooa nako kunnikaina ni karekea te kabaang iai. 37Bwa I taku nakoimi bwa e riai bwa a na kakoroaki irou bukin taeka ake a koreaki ake a kaangai, Ao E warekaki i buakoia taani bure; bwa baika a koreaki bwa taekau, a na boni bane ni koro bukiia. 38Ao ngaiia a kaangai, Te Uea, nooria, aikai kabaang aika uaai. Ao Ngaia E taku nakoia, E a tau. 39Ao E oti nako Iesu, ao E nako n te maunga are Oriweta, n aron are E tataneiai iai ni kaakaraoia; ao a iria ana reirei. 40Ngke E roko iai, ao E taku nakoia, Kam na tataro bwa kam aonga n aki bwaka nakon te kariiriiaki. 41Ao E kamwaawaa mai irouia n te raroa ae tao e roko iai te atiibu ngkana e kareaki, ao E katorobubua n tataro, ao E kaangai, 42Tamau, ngkana e riai iroum, ao Ko na kararoaa mai irou te rawaawata ni maraki ae N nang taonaki iai; ma tiaki nanou ae e na karaoaki, ma e na karaoaki nanom. 43Ao e kaoti te anera mai karawa nakoina, ao e kakorakora. 44Ngke E taonaki n te rawaawata ae e bati, ao E a kakorakoraa riki n tataro; ao maonona, a riki bwa kaanga ai aron timtim n raraa aika buubura aika waa nako ni bwaka i aontano. 45Ao E tei rake ngke E tia n tataro, ao E kawariia ana reirei, ao E nooriia bwa a matuu bwa mwiin taonakiia n te nanokaawaki ae e bati; 46ao E taku nakoia, E aera ngkai kam matuu? Tei rake, ao tataro, bwa kam na aki bwaka nakon te kariiriiaki. 47Ngke E tabe n taetae Iesu, ao nooria, a roko aomata aika bati, aika kairaki iroun teuare e aranaki bwa Iuta, are temanna i buakoia uaake tengauni ma uoman. E nako ni kaania Iesu bwa e na kamauria ni kiitinna. 48Ma E taku Iesu nakoina, Iuta, ko na kamwanea Natin te Aomata n te kiiti ni kamauri? 49Ngke a noora te baere e nangi riki ana reirei, ao a kaangai, Te Uea, ti a un ma te kabaang? 50Ao temanna i buakoia uaakekei, e orea ana toro mataniwia ibonga, ao e korea taningana, are mai ataina ni kabwakaa. 51Ma E taku Iesu, Katokia, akea riki ae e na riki n ai aron aei! Ao E riinga taningana, ao E kamaiua. 52Ao E kaekaia ibonga ake a kakannato ma mataniwiia bureitimanin te umwantabu, ma unimwaane ake a roko bwa a na tauua, ni kaangai, Kam oti nako n nako mai ma kabaang ao kaai n oro, bwa kam na tauai bwa kaanga te tia kamwarua Ngai? 53Ngke I meemena ma ngkami n te bong ae koraki n te umwantabu, ao kam aki tauai. Ma e a bo ami tai ngkai, ae ana tai naba teuare e buaakaka are uean te roo. 54Ao a tauua ngkanne Iesu, ao a kairia nako, ni karokoa n ana auti mataniwiia ibonga. E ririmwi Betero n taua raroana. 55Ngke a a tia ni kauraa te ai i nuukan te auti n te tabo are e aki bono aona, ao a tekateka ni bootaki, ao e tekateka naba Betero bwa raoia. 56Ao e nooria te teinaine temanna ngke e tekateka ike e oota iai n uran te ai, ao e tarataraia, ao e taku, Te aomata aei e meemena naba iroun Teuarei. 57Ma e kakewea Betero, ao e taku, Neiko, I aki kinaa. 58Ao e aki maan i mwiina, ao e a manga nooria temanna te mwaane ao e taku, Bon raoia naba uaakekei ngkoe. Ma e kaeka Betero ao e taku, Nao, tiaki. 59Ao tao teuana te aoa i mwiina, ao e kamatoaa bwanaana te aomata temanna ni kaangai, Bon te koaua bwa te aomata aei e meemena iroun Teuarei; bwa te I-Kariraia. 60Ma e taku Betero, Nao, I aki ataa te baene ko taekinna. Ao n te tai naba arei, ngke e tabe n taetae, ao e tangi te moa. 61Ao E rairaki te Uea, ao E taraa Betero. Ao Betero, e uringa ana taeka te Uea, ngke E kaangai nakoina, I mwaain tangin te moa n te bong aei, ao ane ko na katenua kaakeaau. 62Ao e oti nako Betero, ao e tangi ni kaotia bwa e rangi n uruaki nanona. 63Ao aomata ake a tauua Iesu, a kakanikoa, ao a oreia; 64a kabaei naba matana n rabunii, ao a titirakinna, ni kaangai, Kaotia; antai ae e oreiko? 65Ao a atongi bwaai riki aika bati n ekia nako iai. 66Ngke e a ngaina, ao a bootaki aia unimwaane aomata ma aia mataniwi ibonga ao taani koroboki; ao a kaira Iesu nakon aia kaboowi, ao a kaangai. 67Ngkana te Kristo Ngkoe, ao Ko na tuangiira. Ma E taku nakoia, Ngkana I tuangkami, ao kam aki kakoauaai; 68ao ngkana I titirakiningkami, ao kam aki kaekaai. 69Ma ni moa ma ngkai ao ane E na tekateka Natin te Aomata i angaatain te Atua are e Mwaaka. 70Ao a bane ni kaangai, Natin te Atua Ngkoe, ngkanne? Ao E kaekaia, ni kaangai, Kam taku ngkami bwa Ngaia Ngai. 71Ao a taku, Tera te kakoaua ae ti na tangiria riki? Bwa ngaira ti a bon tia n ongo mai wina!


c: text/html

text:
Moa
Ko ngā Moa he manu nunui, rite ki te emu, kei Aotearoa anake, engari, kua ngaro noa atu i te whenua. Ko te tino tohu o te moa, kāore kau ō rātou parirau, ahakoa he parirau itiiti ō ngā manu āhua whanaunga ana, pērā ki te Kiwi. Tekau pea ngā momo moa e mōhiotia ana e ngā tohunga o te mātauranga koiora, he rahi ētahi, he āhua itiiti ētahi. Ko ngā moa nunui ake ko te Dinornis robustus rāua ko te Dinornis novaezelandiae, e 3 mita pea te teitei, e 250 kirokaramu te taumaha. Ko ēnei momo moa ngā ariki kaihuaota o te ngahere.
Tohutoro[edit | edit source]
- Gill, B J., 1991. New Zealand's Extinct Birds. Tāmaki-makau-rau: Random Century.
- Robertson, C J R. (Etita), 1985. Reader's Digest Complete Book of New Zealand Birds. Poihākena: Reader's Digest.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Bruce Herald
Tirotiro mā te rangi ki roto o tēnei niupepa
I tāngia te Bruce Herald i Milton mai i te tau 1864 ki 1971. Koia tētahi o ngā nūpepa taiwhenua i tino roa ai te tānga. Nā Joseph Mackay te Herald i whakaū arā, he kaihoko pānga pukapuka, he kaitā nūpepa hoki ia nō Ōtepoti. Ko te Herald tētahi o te mekameka nūpepa i whakahaeretia e Mackay i Ōtākou i waenganui i te huinga tau mai i 1860 ki te 1880. Ko ētahi atu nūpepa i whakauru ki taua mekameka ko Te Mataura Ensign i Gore, ko te Clutha Times i Balclutha.
Tauākī Manatārua
Titiro ki tā mātou puka aratohu mō te manatārua mō ētahi mōhiohio mō ngā here i a koe, mō te whakamahi i tēnei taitara.
Mō tēnei niupepa
Rohe: Otago
Kei te wātea mā te ipurangi: 5 Kohitātea 1865 - 28 Hakihea 1905 (3872 putanga)
Whakaaturia ngā putanga katoa o tēnei niupepa (whārangi rahi)


text:
1:1 ¶ Na Hura, he pononga na Ihu Karaiti, he teina no Hemi, ki te hunga kua oti te whakatapu e te Atua Matua, he mea tiaki i roto i a Ihu Karaiti, he hunga karanga:
1:2 Kia whakanuia ki a koutou te mahi tohu, te rangimarie me te aroha.
1:3 ¶ E nga hoa aroha, i ahau e takare tonu ana ki te tuhituhi ki a koutou mo to tatou whakaoranga tahi, i mea ahau me tuhituhi ki a koutou, me whakahauhau kia kaha te tohe ki te whakapono kua oti nei te tuku mai ki te hunga tapu.
1:4 Kua tomo puku mai hoki etahi tangata, ko era ano i tuhituhia i mua mo tenei whakataunga he, he hunga karakiakore, e whakaputa ke ana ratou i te aroha noa o to tatou Atua hei mea mo nga hiahia taikaha, a whakakahore ana ratou ki to tatou Ariki, ki a Ihu Karaiti, ko ia anake to tatou Ariki.
1:5 Na, e mea ana ahau kia whakamaharatia koutou, kua matau noa ake ano ia koutou ki tenei, i whakaorangia mai e te Ariki te iwi i te whenua o Ihipa, muri iho whakangaromia ana e ia te hunga kihai nei i whakapono.
1:6 Na, ko nga anahera, kihai nei i mau ki to ratou ake rohe, heoi whakarerea ana to ratou nohoanga ake, kua waiho e ia i raro i te pouri, mau tonu te here ki nga mekameka, mo te whakawa o te ra nui.
1:7 Ka rite ki Horoma, ki Komora, ki nga pa hoki i tata ki reira, i pera me enei, te moepuku, te whai i nga kikokiko ke; kua waiho ratou hei tohu, pangia ana ratou e te whiu, ara e te ahi ka tonu.
1:8 ¶ Ko ta tenei hunga moemoea ano hoki tena; e whakapoke ana i te kikokiko, e whakahawea ana ki te kawanatanga, e korero kino ana ki nga rangatira.
1:9 Ko Mikaera ia, ko te tino anahera, i ta raua ngangautanga ko te rewera, i a ia e tohe ana ki te tinana o Mohi, kihai i tae tona aro ki te kupu kanga i te whakawakanga; i mea kau ia, Ma te Ariki koe e riri.
1:10 Ko enei ia, e korerotia kinotia ana e ratou nga mea kahore nei ratou i matau; na, ko nga mea e matauria noatia ake nei e ratou pera i nga kararehe whakaarokore, he iho ratou i aua mea.
1:11 Aue te mate mo ratou! kua haere nei hoki ratou i te ara o Kaina, kua torere rawa hoki ki te he, ara ki to Paraama utu, na ko to Koraha totohe hei whakangaromanga mo ratou.
1:12 He toka moana ratou i roto i a koutou hakari aroha, i a ratou e hakari tahi ana me koutou, he hepara e whangai ana i a ratou ano, kahore hoki e mataku; he kapua waikore e akina ana e nga hau; he rakau kua ngahoro nei nga rau, he mea huakore, ka rua nei nga matenga, he mea kua unuhia ake i nga pakiaka;
1:13 He ngaru pua no te moana, e whakatutu ana i te huka o to ratou whakama; he whetu atiutiu noa, pouri kerekere te wahi kua rite mo ratou mo ake tonu atu.
1:14 I poropititia ano hoki enei e Enoka, e te tuawhitu i muri i a Arama, i a ia i mea, Na, kei te haere mai te Ariki me nga mano tini o tana hunga tapu,
1:15 ¶ Kia whakaritea he whakawa mo nga tangata katoa, kia riria hoki te hunga karakiakore o ratou mo a ratou mahi takahi i te karakia katoa, i he ai ratou ki te karakia, mo nga kupu pakeke katoa i korerotia e te hunga hara, e te hunga karakiakore, mon a.
1:16 He hunga amuamu ratou, he kowhetewhete, e haere ana i runga i o ratou hiahia ake, tetere rawa ano hoki nga kupu e korero nei o ratou mangai, he hunga whakapai kanohi ratou, he mea kia riro ai he mea ma ratou.
1:17 E nga hoa aroha, kia mahara koutou ki nga kupu i korerotia i mua e nga apotoro a to tatou Ariki, a Ihu Karaiti;
1:18 I mea hoki ratou ki a koutou, Tera e puta mai te hunga whakamanumanu a te wa whakamutunga, e haere ana i runga i o ratou hiahia karakiakore.
1:19 Na enei nga titorehanga, he hunga hiahia hoki ki te kikokiko kahore nei i a ratou te Wairua.
1:20 Ko koutou ia, e nga hoa aroha, hanga ake koutou hei whare ki runga ki to koutou whakapono tapu rawa, me te inoi ano i roto i te Wairua Tapu,
1:21 Me te tiaki ano i a koutou i runga i te aroha o te Atua, me te tatari ano ki te mahi tohu a to tatou Ariki, a Ihu Karaiti, a te ora tonu ra ano.
1:22 Ko etahi ano tohungia, e ruarua tonu nei nga whakaaro.
1:23 Ko etahi me whakaora, ka to mai i roto i te kapura; a ko etahi tohungia i runga i te mataku; me te weriweri rawa ki te kakahu i poke i te kikokiko.
1:24 Na, ki te mea kaha ki te tiaki i a koutou kei hinga, ki te whakatu hoki i a koutou ki te aroaro o tona kororia, he mea kohakore i runga i te hari whakaharahara,
1:25 Ki a ia, ko ia anake nei te Atua, ki to tatou Kaiwhakaora, i roto i a ihu Karaiti, i to tatou Ariki, waiho atu i a ia te kororia, te nui, te kaha, te mana, i mua atu o nga wa katoa, aianei, a ake ake. Amine.


text:
1:1 ¶ Naku, na Paora, i paingia e te Atua hei Apotoro ma Ihu Karaiti, ki te hunga tapu e noho ana i Epeha, ara ki te hunga whakapono i roto i a Karaiti Ihu:
1:2 Kia tau ki a koutou te aroha noa me te rangimarie, he mea na te Atua, na to tatou Matua, na te Ariki hoki, na Ihu Karaiti.
1:3 ¶ Kia whakapaingia te Atua, te Matua o to tatou Ariki, o Ihu Karaiti, nana nei tatou i manaaki ki nga manaaki katoa o te wairua ki nga wahi o te rangi, i roto i a te Karaiti:
1:4 I runga i te tikanga i whiriwhiria ai tatou e ia i roto i a ia i mua i te orokohanganga o te ao, hei hunga tapu, kahakore i tona aroaro, i runga i te aroha.
1:5 He mea whakarite hoki tatou nana i mua, hei tama mana, i roto i a Ihu Karaiti, ko ta tona whakaaro hoki i pai ai,
1:6 Hei whakamoemiti mo te kororia o tona aroha noa, i atawhaitia ai tatou i roto i tana i aroha ai.
1:7 Kei roto nei i a ia to tatou whakaoranga i runga i ona toto, ara te murunga o nga he; he hua hoki no tona aroha noa,
1:8 I hira rawa nei ki a tatou i runga i nga whakaaro nui, i nga whakaaro mohio katoa;
1:9 Whakakitea mai ana hoki e ia ki a tatou tana whakaaro ngaro, tana hoki i ahuareka ai, tana i whakatakoto ai i mua i roto i a ia,
1:10 Mo te tikanga ina rite nga wa, kia huihuia nga mea katoa i roto i a te Karaiti, nga mea i te rangi, me nga mea i te whenua; i roto ano i a ia,
1:11 I whakawhiwhia nei matou i roto i a ia, he mea whakarite i mua i runga i tana i whakatakoto ai, e mahia ana hoki e ia nga mea katoa i runga i ta tona whakaaro i pai ai:
1:12 Kia ai matou hei whakamoemiti mo tona kororia, ara matou, te hunga kua tumanako wawe ki a te Karaiti.
1:13 Me koutou hoki tumanako ana ano koutou ki a ia, i to koutou rongonga ki te kupu o te pono, ki te rongopai o to koutou ora: a, i to koutou whakaponotanga ki a ia, na hiritia ana koutou e te Wairua Tapu i korerotia mai i mua:
1:14 Hei taumau i nga taonga mo tatou, kia whakaorangia ra ano ta te Atua mea i hokona, hei whakamoemiti mo tona kororia.
1:15 ¶ Na konei ahau, i toku rongonga ki to koutou whakapono ki te Ariki, ki a Ihu, ki te aroha ano hoki ki te hunga tapu katoa,
1:16 Kahore e mutu taku whakawhetai mo koutou, me te whakahua ano i a koutou i aku inoinga;
1:17 Kia homai ki a koutou e te Atua o to tatou Ariki, o Ihu Karaiti, e te Matua o te kororia, te wairua o te whakaaro nui, o te whakakitenga i runga i te mohio ki a ia:
1:18 Kia whakamaramatia nga kanohi o to koutou hinengaro; kia matau ai koutou ki te mea o tana karanga e tumanakohia atu nei, ki te kororia nui hoki o tona taonga i roto i te hunga tapu,
1:19 Ki te nui whakaharahara hoki o tona kaha ki a tatou ki te hunga e whakapono nei, i runga i te mahinga a te mana o tona kaha,
1:20 I mahi ai ia i roto i a te Karaiti i tana whakaarahanga i a ia i te hunga mate, a whakanohoia ana ia ki tona matau, ki nga wahi i te rangi,
1:21 Ki runga ake i nga kawanatanga katoa, i te mana, i te kaha, i te rangatiratanga, i nga ingoa katoa hoki e whakahuatia ana, ehara i te mea ko o tenei ao anake, ko o tera ao ano hoki:
1:22 A tukua ana e ia nga mea katoa ki raro i ona waewae, meinga ana hoki ia hei i runga i nga mea katoa mo te hahi,
1:23 Ara mo tona tinana, e ki tonu nei i a ia, i te kaiwhakaki o nga mea katoa i roto i te katoa.
2:1 ¶ Me koutou ano nana i whakaora, i te mea he tupapaku i nga he, i nga hara,
2:2 I haereerea ra e koutou i mua i runga i ta tenei ao tikanga, i ta te rangatira o te kaha o nga kapua, o te wairua e mahi nei inaianei i roto i nga tama a te tutu.
2:3 Ara i era hoa o tatou katoa i mua, i a tatou e noho ana i runga i nga hiahia o to tatou kikokiko, e mahi ana i nga mea e paingia ana e te kikokiko, e te whakaaro, i te maoritanga hoki he tamariki na te riri, he pera me era atu.
2:4 ¶ Ko ta te Atua ia tenei, ranea rawa hoki tana mahi tohu, nui atu tona aroha i arohaina mai ai tatou e ia,
2:5 I te mea he tupapaku tatou i nga he, whakaorangia ngatahitia ana tatou e ia me te Karaiti, he aroha noa i whakaorangia ai koutou;
2:6 A whakaarahia ngatahitia ana e ia, whakanohoia ngatahitia ana ki nga wahi o te rangi i roto i a Karaiti Ihu:
2:7 Kia whakakite ai e ia i nga wa e haere ake nei te hira o te taonga o tona aroha noa, i a ia ka manaaki i a tatou i roto i a Karaiti Ihu.
2:8 Na te aroha noa hoki koutou i whakaorangia ai i runga i te whakapono; ehara ano hoki tenei i te mea no koutou: he mea homai noa na te Atua:
2:9 Ehara i nga mahi, kei whakamanamana te tangata.
2:10 He mahinga hoki tatou nana, he mea hanga i roto i a Karaiti Ihu mo nga mahi pai i whakaritea e te Atua i mua hei haereerenga mo tatou.
2:11 ¶ Na, kia mahara he tauiwi koutou i mua no te wahi ki te kikokiko, e kiia ana hoki ko te Kotingakore e tenei e kiia nei ko te Kotinga, ara to te kikokiko, he mea na te ringa;
2:12 I taua wa he mea motu ke atu koutou i a te Karaiti, ehara i te tangata whenua no Iharaira, he tangata ke ki nga kawenata o te mea i whakaaria mai i mua, kahore he tumanakotanga atu, he hunga Atuakore i te ao.
2:13 Na, inaianei i roto i a Karaiti Ihu, ko koutou, ko te hunga i tawhiti i mua, kua meinga e nga toto o te Karaiti kia tata.
2:14 ¶ Ko ia hoki to tatou maunga rongo, nana i mea nga mea e rua kia kotahi, whakahoroa iho e ia te patu e arai ana i waenga;
2:15 Whakakahoretia ana hoki e ia ki tona kikokiko te mauahara, ara te ture i nga kupu ako, i nga tikanga; kia hanga ai i roto i a ia te tokorua hei tangata kotahi, hei tangata hou, kia mau ai te rongo i a ia;
2:16 Kia houhia ai ano hoki e ia te rongo a te tokorua ki te Atua i roto i te tinana kotahi, he meatanga na te ripeka, ma reira hoki e whakamate te mauahara;
2:17 A haere mai ana ia, kauwhau ana i te maunga rongo ki a koutou i tawhiti, ki te hunga hoki e tata ana.
2:18 Nana hoki tatou, te tokorua nei, i whai tatanga atu ai i roto i te Wairua kotahi ki te Matua.
2:19 Na reira ehara koutou i te tangata ke, i te manene ranei; engari he tangata whenua koutou tahi ko te hunga tapu, no te whare hoki o te Atua;
2:20 He mea hanga ki runga ki te turanga o nga apotoro ratou ko nga poropiti, ko Ihu Karaiti ano hei tino kamaka mo te kokonga;
2:21 Kei roto nei i a ia tena whare, tena whare, he mea ata tatai marie, ka tupu hei whare tapu i roto i te Ariki;
2:22 Me koutou ano e hanga tahitia ana i roto i a ia, hei nohoanga mo te Atua, he mea na te Wairua.
3:1 ¶ Na konei taku, ta Paora, he herehere nei ahau na Karaiti Ihu, hei mahi ki a koutou ki nga Tauiwi;
3:2 Kua rongo pea koutou ki te mahi tuari i te aroha noa o te Atua kua homai nei ki ahau, hei mea ki a koutou:
3:3 Ara tana whakakitenga, tana whakaaturanga i te mea ngaro ki ahau; he pera hoki me ena kupu torutoru i tuhituhia na e ahau i mua;
3:4 Ka oti i a koutou tena te korero, ka mohio koutou ki toku matauranga ki te mea ngaro a te Karaiti,
3:5 Kihai nei i whakakitea i era atu whakatupuranga ki nga tama a te tangata, kihai i penei me te whakakitenga inaianei e te Wairua ki ana apotoro tapu ratou ko nga poropiti;
3:6 Ara mo nga Tauiwi kia uru tahi ki nga taonga, kia tinana kotahi, kia whiwhi ngatahi ki ana mea i whakaari i mua i roto i a te Karaiti, he meatanga na te rongopai:
3:7 Mo reira ahau i meinga nei hei minita, i runga i ta te aroha noa o te Atua, i homai nei ki ahau, he mahinga na tona kaha.
3:8 I homai ki ahau, ki te mea iti iho i te iti rawa o te hunga tapu katoa, tenei aroha noa, kia kauwhautia e ahau i roto i nga Tauiwi te taonga o te Karaiti e kore nei e taea te rapu;
3:9 Kia whakakitea ano hoki e ahau ki nga tangata katoa te whiwhinga tahitanga ki te mea ngaro, ki te mea i huna nei inamata noa atu i roto i te Atua, nana nei i hanga nga mea katoa:
3:10 Kia ai te hahi inaianei hei whakaatu ki nga rangatiratanga, ki nga mana i nga wahi o te rangi, i te maha o nga whakaaro nui o te Atua.
3:11 I runga i tana i whakatakoto ai i mua noa atu, he mea mahi nana i roto i to tatou Ariki, i a Karaiti Ihu:
3:12 Kei roto nei i a ia to tatou maiatanga me to tatou whakatatanga atu i te mea e u nei te whakaaro, he meatanga na te whakapono ki a ia.
3:13 Koia ahau ka mea nei kia kaua koutou e ngakaukore i oku tukinotanga mo koutou; ko to koutou kororia hoki tenei.
3:14 ¶ No konei i tuturi ai oku turi ki te Matua, o to tatou Ariki a Ihu Karaiti,
3:15 Nona nei te ingoa e huaina ana ki nga hapu katoa i te rangi, i te whenua,
3:16 Kia rite ki te nui rawa o tona kororia he homaitanga mana ki a koutou, kia pakari ai a roto i a koutou i te kaha o tona Wairua:
3:17 Kia noho ai a te Karaiti ki roto ki o koutou ngakau, he mea whakapono; a, i te mea kua whai pakiaka, me te whai turanga mo koutou i roto i te aroha,
3:18 Kia kaha ai koutou me te hunga tapu katoa ki te whakaaro i te whanui, i te roa, i te hohonu, i te tiketike,
3:19 A kia mohio ki te aroha o te Karaiti, e kore nei e taea te whakaaro; kia tino ki rawa ai koutou i te Atua.
3:20 Na ki a ia, e kaha nei ki te mahi i nga mea nui whakaharahara, nui noa atu i nga mea katoa e inoi ai, e whakaaro ai tatou, he penei ano me te kaha e mahi nei i roto i a tatou,
3:21 Waiho atu i a ia te kororia i roto i te hahi i runga i a Karaiti Ihu, a taea noatia nga whakatupuranga katoa, ake ake. Amine.
4:1 ¶ Koia ahau, ta te Ariki herehere, ka whakahau nei i a koutou kia rite ta koutou haere ki te karangatanga i karangatia ai koutou,
4:2 ¶ Kia papaku rawa te ngakau, kia mahaki, kia manawanui, kia ata hanga tetahi ki tetahi, i runga i te aroha;
4:3 Me whai kia mau te kotahitanga o te Wairua, he mea paihere na te rangimarie.
4:4 Kotahi tonu te tinana, kotahi te Wairua, pera hoki me to koutou karangatanga, kotahi tonu te mea o to koutou karangatanga hei tumanakotanga atu;
4:5 Kotahi Ariki, kotahi whakapono, kotahi iriiri,
4:6 Kotahi Atua, ko te Matua o nga mea katoa, kei runga nei ia i nga mea katoa, puta noa ia i nga mea katoa, kei roto hoki i te katoa.
4:7 Kua oti ia te aroha noa te homai ki tenei, ki tenei, o tatou, i runga i te mehua o ta te Karaiti homaitanga.
4:8 Na reira hoki ia i mea ai, I tona kakenga ki runga, whakaraua ana e ia nga whakarau, a hoatu mea ana ia ma nga tangata.
4:9 Na ko tenei, I kake ia ki runga i te aha, mehemea kahore ia i matua heke ki nga wahi o raro rawa o te whenua?
4:10 Tera i heke ra, ko ia ano i kake atu nei ki runga ake i nga rangi katoa, kia ki ai nga mea katoa i a ia.
4:11 A homai ana e ia ko etahi hei apotoro; ko etahi hei poropiti; ko etahi hei kaikauwhau i te rongopai; ko etahi hei hepara, hei kaiwhakaako;
4:12 Kia tino rite ai te hunga tapu mo te mahi minita, mo te hanga i te whare, ara i te tinana o te Karaiti:
4:13 Kia tae katoa ra ano tatou ki te kotahitanga o te whakapono, o te matauranga hoki ki te Tama a te Atua, kia tino tangata, kia eke ki te mehua o te tino kaumatuatanga e tutuki ai ki to te Karaiti:
4:14 Kia mutu ai to tatou tamarikitanga, te akina, te kahakahakina e nga hau katoa o te whakaako, he whakawiringa ke na te tangata, he maminga, he whakapohehe;
4:15 Engari kia korero pono ai i runga i te aroha, kia tupu ai tatou ki roto ki a ia i nga mea katoa, ko te nei ia, ko te Karaiti:
4:16 Nona nei te tinana katoa, he mea whakapiri marie, he mea ata hono e nga meatanga a nga hononga katoa, whakarite rawa ki te nui o te mahinga a ia wahi, a ia wahi, e mea ana i te tinana kia neke ake, hei whare e hanga ana i a ia i runga i te aroha.
4:17 ¶ Na ko taku tenei e ki nei, e whakaatu nei i roto i te Ariki, kia kati ta koutou haere pera me era atu Tauiwi, e haere nei i roto i te whakahihi o to ratou hinengaro,
4:18 Kua oti nei te whakapouri o ratou whakaaro, kua tangata ke ki to te Atua ora, i te kuware o roto i a ratou, he pakeke hoki no o ratou ngakau:
4:19 Kahore o ratou ohoohonga, a tukua ana ratou e ratou ano ki te hiahia taikaha; riro pu ratou ki te mahi i nga mea poke katoa.
4:20 Ko koutou ia kihai i pera to koutou ako i a te Karaiti;
4:21 Ki te mea kua rongo koutou ki a ia, kua whakaakona e ia ki nga mea e rite ana ki te pono i roto i a Ihu:
4:22 Kia whakarerea e koutou te tangata tawhito, he ahua no to koutou whakahaere o mua; he mea pirau nei hoki ia i runga i nga hiahia tinihanga;
4:23 Kia whakahoutia te wairua o to koutou hinengaro;
4:24 Kia kakahuria iho hoki ki a koutou te tangata hou, no ta te Atua nei te hanganga i runga i te tika, i te tapu o te pono.
4:25 Heoi whakarerea atu te teka; kia pono te korero ki tona hoa, ki ona hoa: he wahi hoki tatou tetahi no tetahi.
4:26 Kia riri, a kaua e hara: kei toene te ra ki to koutou riri:
4:27 Kaua hoki tetahi wahi e tukua ki te rewera.
4:28 Ko te tangata tahae, me whakamutu tana tahae: engari me mahi, ko ona ringa ano hei mahi i te mea pai, kia whai rawa ai ia hei hoatutanga mana ki te rawakore.
4:29 Kei puta tetahi kupu kino i o koutou mangai, engari hei te mea e tau ana hei hanga i te pai, kia whiwhi ai ki te pai nga tangata e rongo ana.
4:30 Kaua hoki e whakapouritia te Wairua Tapu o te Atua, nana nei koutou i hiri mo te ra o te whakaoranga.
4:31 Kia wehea rawatia atu i roto i a koutou te nanakia, te riri, te aritarita, te ngaungau, te korero kino, me te mauahara katoa:
4:32 Kia ngawari to koutou tikanga tetahi ki tetahi, kia pai te ngakau, me te hohou roa iho i te rongo tetahi ki tetahi, kia pera ano me te Atua i hohou nei i te rongo ki a koutou i roto i a te Karaiti.
5:1 ¶ Na, kia rite ta koutou ki ta te Atua, kia pera me ta nga tamariki e arohaina ana;
5:2 Haere hoki i runga i te aroha, kia pera me te Karaiti i aroha ki a tatou, i tuku i a ia ano mo tatou hei whakahere, hei patunga tapu ki te Atua, hei kakara pai.
5:3 ¶ Ko te moepuku ia, me nga mahi poke katoa, me te apo, kaua ena e whakahuatia i roto i a koutou, kia rite ki ta te hunga tapu tikanga;
5:4 Kaua hoki te mea paruparu, te korero wairangi, te korero maminga, kahore nei i tika, erangi ia te whakawhetai.
5:5 E tino matau ana hoki koutou ki tenei, e kore tetahi tangata moepuku, poke ranei, apo ranei, he kaikarakia nei hoki ia ki te whakapakoko, e whai wahi ki te rangatiratanga o te Karaiti, a o te Atua.
5:6 Kei tinihangatia koutou e te tangata ki nga kupu tekateka noa: na enei mea hoki te riri o te Atua e puta nei ki nga tamariki a te tutu.
5:7 Na, kaua koutou e uru ki ta ratou.
5:8 He pouri hoki koutou i mua, tena ko tenei, he marama i roto i te Ariki: kia rite ta koutou haere ki ta nga tamariki o te marama:
5:9 Kei runga hoki te hua o te marama i te pai katoa, i te tika, i te pono.
5:10 Me whakamatau ano e koutou ta te Ariki e pai ai.
5:11 Kei uru koutou ki nga mahi huakore o te pouri, engari whakahengia.
5:12 He mea whakama hoki te whakahua kau, i nga mea e meinga ngarotia nei e ratou.
5:13 Ko nga mea katoa hoki e whakahengia ana, ma te marama e whakakite: he marama hoki nga mea katoa e whakakitea ana.
5:14 Koia hoki tana kupu nei, Maranga, e tenei e moe nei, ara ake i roto i te hunga mate, a ka whiti a te Karaiti ki runga ki a koe.
5:15 Na reira kia ata tirotiro i ta koutou haere, kei rite ki ta nga whakaarokore, engari ki ta nga whakaaro nui;
5:16 Hokona te taima ma koutou, he kino hoki nga ra.
5:17 Mo konei ra kei whakaarokore koutou, engari kia matau ki ta te Ariki e pai ai.
5:18 Kaua hoki e haurangi i te waina, he toreretanga hoki tena ki te he; engari kia ki i te Wairua;
5:19 Ko ta koutou korero ki a koutou ano, hei te waiata tapu, hei te himene, hei te waiata wairua; waiata, himene atu, i roto i o koutou ngakau ki te Ariki;
5:20 Me te whakawhetai ki te Atua, ara ki te Matua i nga wa katoa, mo nga mea katoa, i runga i te ingoa o to tatou Ariki, o Ihu Karaiti;
5:21 ¶ Kia ngohengohe tetahi ki tetahi i runga i te wehi ki a te Karaiti.
5:22 E nga wahine, kia ngohengohe ki a koutou tane ake, hei mea ki te Ariki.
5:23 No te mea ko te tane te o te wahine, e rite ana hoki ki a te Karaiti, ko te ia o te hahi: ko te kaiwhakaora ano ia o te tinana.
5:24 Otiia e ngohengohe ana te hahi ki ta te Karaiti, kia pera ano nga wahine ki a ratou tane i nga mea katoa.
5:25 E nga tane, arohaina a koutou wahine, kia pera hoki me te Karaiti i aroha nei ki te hahi, i hoatu hoki i a ia ano mo taua hahi;
5:26 Hei whakatapunga mana, ma rawa i a ia i te horoinga ki te wai, i runga i te kupu,
5:27 Hei hahi tapae mana ki a ia ano, he hahi kororia rawa, kahore he ira, kahore he korukoru, tetahi atu mea pera ranei, engari kia tapu, kia kohakore.
5:28 Me aroha e nga tane a ratou wahine me te mea ko o ratou tinana ake ano. Ko te tangata e aroha ana ki tana wahine ake, e aroha ana ki a ia ake ano.
5:29 Kahore hoki tetahi kia kino noa ki tona kikokiko ake; engari e atawhai ana, e whakaahuru ana, e pera tonu ana me ta te Karaiti ki te hahi:
5:30 He wahi hoki tatou no tona tinana.
5:31 Mo konei ra ka whakarerea ai e te tangata tona papa me tona whaea, a ka piri ki tana wahine, ka kikokiko kotahi to raua tokorua.
5:32 He nui tenei mea ngaro; otiia mo te Karaiti raua ko te hahi taku korero.
5:33 Engari kia rite ki tona aroha ki a ia ake ano to koutou aroha, to tenei, to tenei, ki tana wahine, ki tana wahine; me te wahine ano, kia hopohopo ia ki tana tane.
6:1 ¶ E nga tamariki, kia ngohengohe ki o koutou matua i roto i te Ariki: ko te mea tika hoki tenei.
6:2 Whakahonoretia tou papa me tou whaea; ko te ture tuatahi tenei i runga i te kupu whakaari,
6:3 Kia hua ai te pai ki a koe, kia roa ai hoki tou noho i te whenua.
6:4 Me koutou hoki, e nga matua, kei whakapataritari i a koutou tamariki kia riri; engari whakatupuria ake ratou i runga i te whakaako, i te whakatupato a te Ariki.
6:5 E nga pononga, kia ngohengohe ki o koutou rangatira o te wahi ki te kikokiko, me te wehi, me te wiri, i runga i te ngakau tapatahi, ano ki a te Karaiti;
6:6 Kaua hei ta te kanohi mahi, hei whakamanawareka tangata noa; engari hei ta nga pononga a te Karaiti, e mahi a ngakau ana i ta te Atua i pai ai;
6:7 Kia mahi i runga i te whakaaro pai, ano ki te Ariki, kahore ki te tangata:
6:8 Kia matau hoki, ko te pai e mea ai te tangata, ka whakawhiwhia mai ano ia ki tenei e te Ariki, ahakoa pononga, ahakoa rangatira.
6:9 E nga rangatira, kia pera ano hoki ta koutou ki a ratou; kati te whakawehi: kia matau hoki ko to koutou Ariki me to ratou kei te rangi; kahore hoki ana whakapai kanohi.
6:10 ¶ Heoi, kia kaha i roto i te Ariki, i te mana hoki o tona kaha.
6:11 Kakahuria iho nga mea whawhai katoa a te Atua, kia taea ai e koutou nga mahi tinihanga a te rewera te tu ki te riri.
6:12 Ehara hoki ta tatou i te pakanga ki te kikokiko, ki nga toto, engari ki nga rangatiratanga, ki nga mana, ki nga ariki o te pouri o tenei ao, ki nga taua wairua kino o nga wahi i te rangi.
6:13 Mo konei kia mau ki nga mea whawhai katoa a te Atua, kia taea ai e koutou te tu atu ki te riri i te ra kino, a ka poto i a koutou nga mea katoa te mahi, kia tu.
6:14 E tu ra, he mea whitiki o koutou hope ki te pono, kakahuria iho ano hoki ko te tika hei pukupuku;
6:15 Herea iho te rongopai o te rangimarie hei hu mo o koutou waewae, kia takatu ai;
6:16 Mo waho i enei mea katoa e mau ki te whakapono hei whakangungu rakau, e taea ai e koutou te tinei nga matia muramura katoa a te wairua kino.
6:17 E mau hoki ki te ora hei potae, ki te hoari hoki a te Wairua, ara ki te kupu a te Atua.
6:18 Kia pau te inoi me te tohe, me inoi i nga wa katoa i roto i te Wairua, kia mataara hoki koutou ki taua mea, me te u tonu ki te tohe mo te hunga tapu katoa;
6:19 ¶ Moku ano hoki, kia homai he kupu ki ahau, kia maia ai te puaki o toku mangai, ki te whakaatu i te mea ngaro, ara i te rongopai;
6:20 Ko tana karere nei ahau, he mea mekameka; kia maia ai ahau ki taua korero, kia rite ai taku korero ki te mea i tika.
6:21 Na, kia matau ai koutou ki akau mea, ki aku mahi, ma Tikiku e whakaatu nga mea katoa ki a koutou, he teina aroha nei ia, he minita pono i roto i te Ariki.
6:22 Mo reira i tonoa atu ai ia e ahau ki a koutou, kia matau ai koutou ki to matou ahua, a kia whakamarietia ai e ia o koutou ngakau.
6:23 Kia tau ki nga teina te rangimarie, te aroha, me te whakapono, he mea na te Atua Matua, na te Ariki hoki, na Ihu Karaiti.
6:24 Kia tau te aroha noa ki te hunga katoa e aroha ana, he aroha parakore, ki to tatou Ariki, ki a Ihu Karaiti. Amine.


text:
POSTED: 01:30 a.m. HST, Aug 20, 2011
LAST UPDATED: 02:38 a.m. HST, Aug 20, 2011
Synopsis: One must have money in order to borrow money, even if it isn’t needed. A person who really needs to borrow money, particularly for a mortgage, can’t qualify.
Aloha mai e nā hoa 'alo like i ka 'īnea. Eia nō kākou ke ho'omanawanui nei i ke kimokimo 'ana o ka helu kuapo o ka mākeke kea. Ua 'ike paha kekahi i ka 'eha a ua 'ike 'ole paha kekahi. Pehea lā 'oukou? He mea maika'i nō paha ka 'ike 'ole. Nui hewahewa ka po'e “lae'ula” i ia mea he kuapo kea. Eia nō lākou ke pili nei i ko lākou mau waiwai a me nā waiwai ho'i o nā kānaka i hapa mai ko lākou 'ike a i like na'e paha ke ake kālā. No'u iho, 'a'ohe hewa o ka hana kālā ma loko o ka mākeke kea. He koho ia na kēlā kanaka kēia kanaka. He mea maha'oi ka ha'i aku iā ha'i i kāna e hana ai me kāna kālā pono'ī. No'u iho na'e, e aho ka waiho wale i ke kālā ma loko o ka mākeke me ka ho'omanawanui 'ana i ke kimokimo o ka helu. Ke hala ka wā kūpiliki'i, e pi'i hou aku nō.
Ma loko nō o ka pilikia o ka pō'aiawaiwai a kākou e 'ike nei, he wā maika'i loa nō paha kēia no ke kū'ai hale. Ua emi loa ka pākeneka hō'ai'ē kālā ma lalo o ka 'ehā pākēneka, a ma kahi paha i ‘ike 'ole 'ia i loko o nā makahiki he nui. I loko nō o ka ho'ohiki a ka Federal Reserve 'a'ole e pi'i ana kēlā pākeneka no 'ekolu makahiki, ua 'ano ho'omaloka nō au. 'A'ole paha e hiki ke hana pēlā. E hiki mai ana paha ka wā e hiki wale ai nō i ke kanaka waiwai ke hō'ai'ē i ke kālā a ha'i. A he mea 'ano 'ē kēlā ke no'ono'o a'e. No ke aha lā e mana'o ai ka mea kālā e hō'ai'ē i ke kālā a ha'i? 'A'ole paha e hihi, 'o kēia nō paha ka wā kūpono e hō'ai'ē hou ai i kekahi kālā e emi ai ka pākēneka molaki o ka mea hale, a i 'ole ia, he wā nō e lilo ai i mea hale ma o ka hō'ai'ē molaki 'ana.
'O ka hapanui loa o kākou, eia nō ke noho nei i loko o kekahi hale. 'O kekahi, 'o ia nō ka mea nona ka hale, akā, 'o ka hapanui, he ho'olimalima ka hana. I ka wā ki'eki'e o ka pākēnaka hō'ai'ē molaki, he mea akamai paha ka ho'olimalima hale, no ka mea, ua 'oi aku ka pipi'i o ka molaki i kēlā me kēia mahina. Inā nō pēlā, e aho ka ho'olimalima, no ka mea, pēlā e mālama ai i kekahi kālā me ka mana'o ho'opukapuka. Pēlā e ulu ai ka nui o ke kālā a kū'ono'ono ai ho'i ka nohona. Eia na'e, i ka wā e emi loa ai ka pākēneka hō'ai'ē molaki, e like me kā kākou e 'ike nei, he mea akamai ke kū'ai hale 'ana a me ka lilo ho'i i mea hale.
He mea maopopo, 'a'ole e hiki i nā kānaka a pau ke kū'ai hale. He hana nui ke kū'ai 'ana i ka mea'ai a me nā mea 'ē a'e e pono ai ka nohona. Eia na'e ka mea 'āpiki. Ua 'oi aku paha ka nui o ke kālā e lilo nei i kēlā me kēia mahina no ka ho'olimalima hale ma mua o ke kālā e uku ai no kahi molaki. 'A'ole na'e e hiki iā ia ke hō'ai'ē i ke kālā e lawa ai ke kū'ai 'ana i ia hale, no ka mea, 'a'ole lawa kāna kālā. He mea 'ano 'ē ke no'ono'o a'e. 'O ka mea kālā, ua hiki ke hō'ai'ē i ke kālā a ha'i, a 'o ka mea kālā 'ole, 'a'ole hiki ke hō'ai'ē. Aloha nō kākou!
E ho'ouna 'ia mai n leka i m ua, 'o ia ho'i 'o Laiana Wong a me Kekeha Solis ma ka pahu leka uila ma lalo nei:
» kwong@hawaii.edu
» rsolis@hawaii.edu
a i ‘ole ia, ma ke kelepona:
» 956-2627 (Laiana)
» 956-2627 (Kekeha)
This column is coordinated by Kawaihuelani Center for Hawaiian Language at the University of Hawai'i at Mānoa.


text:
Kua whakaaro te tarati Motukōkako Ahu Whenua mō tō rātou wāhanga pūtea ō te kohae i te toka ō Motukōkako.
Kei te Peiwhairangi taua rōpū e noho ana me te mea nōki nō rātou te toka ō Motukōkako.
Kua roa ngā waka reremoana tūruhi e whiwhi pūtea ana mō te haere ki taua toka.
Ko te kōrero kua puta he tauira pai tēnei kia mahi tahi te taha umanga me tētahi iwi kia kōtahi te haere i tēnei kaupapa.
I rere atu ā kuia Ella Garland, te koromatua Wayne Brown, George Riley ō te Rūnanga ā iwi ō Ngāpuhi, ā Grant Harnish ō ngā wakatopatopa Salt Air ki Motukokako.
Rokohanga atu ka karakia rātou hei tīmatanga tika mō tā rātou nohotahi i taua kaupapa.


text:
If you are using Internet Explorer 6, you may not have the best Bebo experience. Please consider upgrading.
Orimupiko Marae
1
- Profile views: 166
- Group created: July 2008
- www.bebo.com/orimupiko
- Tagline
- ma te whakarongo, ma te titiro, ma te korero, ka piki te ora o nga tangata Maori!
- Me, Myself, and I
- Anei o mātau rōpū mō te marae ki opunake.. ko Orimupiko..
Tere ana te tai
Ranga ana te ika
Haoa e ora ai te iti me te rahi
Rere kohukahuka ki uta, rere kohukahuka ki tai,
ki te tihi a taranaki, i te maunga, i te tangata.
Whakarongo mai, whakarongo mai.
Ngā mihi nunui kia koutou i tae mai ki te whārangi nei, anei te matāuranga e pā ana ki to tātau nei Iwi, Hapū, Marae hoki.
Mēnā he pānui tā koutou, mau mai he īmera, msg, waea rānei ne rā whānau.
I maumahara ahau te whakatauki nei, Nāu rourou, nāku rourou, ka ora ai te iwi, nā reira me maumahara te whakatauki nei, ā, me tuku mai he pānui mihi hoki.
Nau mau, whakatau mai ra koutou!
close Blog
-
raukuraHaere mai e te motu me te āo, kia kite koe i te puapua, kia kite koe i ngā weriweri, kia kite koe i a Tohu Kākahi rāua ko Te Whiti o Rongomai, te tangata nāna i here mai ngā mamae mō te motu, te tangata nāna i whakaura te karaka e tū nei, ko te rangimārie ko te rongomau ki te āo.
Tirohia ki te ipurangi www.parihaka.com i ētehi atu kōrero.
0 Comments 252 weeks
-
Ngā mihi ki ngā kaitiaki o to tātau marae.GPS E2585577 - N6194238
Location Eltham/Opunake Road
Iwi Taranaki
Contacts Orimupiko Marae Committee
C/- Joan Tapiki
44 Ihaia Road
Opunake
0 Comments 252 weeks
close Polls
-
-
Orimupiko Marae
-
Okorotua Marae
-
Parihaka Pā
-
Te Potaka Marae
-
Tarawainuku Marae
- Orimupiko Marae
close Photos
- My Album (1)
- Taranaki Iwi Marae (7)
close Comments
-
Manukorihi Pa8/18/10
e te whanau, kua hinga te totara nunui o te wao nui a tane.. moe mai ra taku koroua.. moe mai i roto i te aroha o a taua nei tupuna, i runga ano i te maunga titohea a Taranaki, Te Miringa Hohaia
-
Rawiri8/15/09
Toku pepeha Ko Taranaki te Maunga Ko Kurahaupo te waka Ko Taranaki te Iwi Ko Mototi te Awa Ko Ngati Tara te Hapu Ko Te Potaka te Marae Ko Rahotu te wa Kainga
-
Rikkicosta5/28/09
Ko Taranaki te Maunga Ko Kurahaupo me Tainui oku waka Ko Waiaua te awa Ko Orimupiko te marae Ko Ohinetuhirau te whenua Ko Gold Coast te wa kainga Ko Leeanne Davey toku mama Ko Allen Smith Ko Raewyn Davey, Lobelia Hohaia, Rangimoeke Ratahi me WaikapoAriki Ritcher oku kuia Ko Rangi Kapo Davey, Robert Hohaia, Paul Ratahi me Robert Davey oku koro. Ko Rikki Leigh Te Aroha Costa toku ingoa. Noreira tena koutou katoa .
-
Jay Rerekura4/5/09
Tena ka mihi aku whanaunga! He uri ano au mai ngati Ruanui i raro te maru o te maunga Rua Taranaki. Taranaki maunga, Taranaki tangata tu mai atu ra. Mauriora koutou


text:
For Saturday, September 7, 2013
POSTED: 01:30 a.m. HST, Sep 07, 2013
Synopsis: President Barack Obama seems certain about what to do in Syria. Let’s hope he and Congress don’t meet up with the ali'i nui of O'ahu.
———
Welina e nā makamaka heluhelu. Ua lilo ka hana ma Kilia i mea kama'ilio nui 'ia, 'o ia ho'i, ma ka lā 21 o 'Aukake, ua make akula he 1,400 mau kānaka o Kilia, a 'oi aku paha, i ka mea kaua kemika. Ke kuhi nei kekahi mau kānaka, na ka Pelekikena o Kilia, na Bashar al-Assad ia hana māna'ona'o. Akā, he hō'ole kā Bashar al-Assad, 'a'ole nāna.
'O ka Pelekikena Barack Obama kekahi e kuhi nei, na Bashar al-Assad nō. A ua lilo aku nei ho'i ia i pulakaumaka nona. Aia 'o ia e 'imi aku ana i ka 'ōlelo kāko'o a nā luna o nā 'āina 'ē i ka ho'ouka kaua 'ana aku me Kilia. He kāko'o nō 'o Palani, akā, hō'ole ihola 'o Lūkia a me Kina. Kānalua ka Uniona 'Eulopa.
'Eā, kau ka weli i ka mea kaua kemika, 'oiai, 'o ka hopena, ke ho'ohana 'ia ke kemika, he keu aku ia a ka māna'ona'o. A 'o ke kanaka a aupuni paha, nāna e ho'ohana i ke kemika no ka ho'omake 'ana i ke kanaka, he keu aku 'o ia a ka loko 'ino. A no laila, 'o ia paha ke kumu e ho'oikaika nei 'o Obama i ke noi i nā luna o nā 'āina 'ē i ke kāko'o ma ka ho'ouka kaua 'ana ma Kilia. 'Auhea 'oe, e Obama, e akahele, o 'ike auane'i 'oe i ke ali'i nui o O'ahu, 'o Kākuhihewa.
A ke 'ole e kuhihewa ko 'oukou mea kākau, 'a'ole i makemake 'o Obama, e like kāna hana me kā Keoki Buki, a 'o ia nō kona mea i waiho aku ai i ia nīnau i mua o ka 'Aha 'Ōlelo. Akā, 'o ka hopena wale nō paha, e nui ana nā mamo a Keoki Buki, 'oiai, e 'ike ana paha lākou a pau i ke ali'i nui kaulana o O'ahu nei. 'O ko Keoki Buki kuhi hewa, ma ka mea kaua ho'omake kinikini, a 'o ko Obama mā kuhi hewa paha, ma ke kanaka i ho'ohana i ka mea kaua kemika.
Hau'oli ko 'oukou mea kākau i ka heluhelu 'ana iho i ka 'ōlelo a ke Kenekoa Brian Schatz, 'o ia ho'i, e hō'ole aku 'o ia i ka 'ōlelo ho'oholo a ka 'Aha Kenekoa e ‘āpono ana i ka ho'ouka kaua ma Kilia. 'O kona mana'o, 'a'ole ka ha'ina 'o ka ho'ouka kaua. 'O ko Schatz pilikia, e launa paha 'o ia me Kākuhihewa, no ka mea, he mana'o kona no Bashar nō ia hana.
'O ka Lunamaka'āinana Colleen Hanabusa, wahi āna, 'a'ole i lawa ka 'ike hō'oia'i'o āna i 'ike ai, a no laila, 'a'ole 'o ia e kāko'o i ka ho'ouka kaua. Mahalo iā 'oe e ka Lunamaka'ainana Hanabusa i kou no'ono'o pono 'ana, a no kou lilo 'ole 'ana i mamo na Keoki Buki.
He hana māna'ona'o ka ho'ohana 'ana i ke kemika no ka ho'omaka'u 'ana i ke kanaka. Akā, 'o ka mea nui paha, 'o ia ka hō'oia'i'o 'ana i nā mea a pau e pili ana i ia hana a 'ike maopopo i ka hana i kuhi 'ia i 'ole 'oe e 'ike aku i ke ali'i nui o O'ahu.
———
E ho'ouna 'ia mai na ā leka iā māua, 'o ia ho'i 'o Laiana Wong a me Kekeha Solis ma ka pahu leka uila ma lalo nei:
>> kwong@hawaii.edu
>> rsolis@hawaii.edu
a i ‘ole ia, ma ke kelepona:
>> 956-2627 (Laiana)
>> 956-2627 (Kekeha)
This column is coordinated by Kawaihuelani Center for Hawaiian Language at the University of Hawai'i at Mānoa.


text:
Arkansas
Ko Arkansas (IPA /ˈɑ(ɹ)kənˌsɑː/, /ˈɑ(ɹ)kənˌsɔː/ rānei) he wāhanga whenua o te tonga-mā-uru o te Hononga-o-Amerika. Ko te tāone matua ko Little Rock; koia tonu te tāone nui. Kei te taha rāwhiti o Arkansas te Awa Mississippi e rere ana. Ko ngā wāhanga whenua e pātata ana ko Louisiana ki te tonga, ko Missouri ki te raki, ko Tennessee me Mississippi ki te rāwhiti, ko Texas me Oklahoma ki te uru. Ko ngā pae maunga ko ngā Ozarks, ko ngā Ouachita.
Kei ngā tahataha o te Awa Mississippi te pūwaha, arā te "delta" o Arkansas. He whenua papai ēnei mō te whakatipu kai, mō ngā mahi ahuwhenua; he oneone pai rawa.


text:
He aituā! Kua mate a Meagan Joe, President Māori Womens Welfare League
He aituā! He aituā!
Oioi te whenua! Oioi te pō! Oioi te ao!
Tākiri manawa ki runga ki te rangi!
Tākiri manawa ki raro ki te whenua!
Ki te ara whano ki te pō!
Te pō nui! Te pō roa! Te pō kerekere!
Te pō tiwhatiwha! Te pō matirerau!
Te whaiwhai ariki!
Ka maranga ki runga o Ranginui, o Rangiroa, o Rangiwheturau!
Takoto mai rā i roto i tō whare taua!
Ka mokaia ngā tai mihimihi, ka pania te iwi e!
Kua mate rā a Laurice Meagan Joe, te perehitīni o Te Roopu Wāhine Māori Toko I Te Ora. Kua roa e pāngia ana e te mate, ā nō te weherua i huri atu ai ki Hokinga-kore-ki-muri tē hoki mai anō ai.
I whānau mai a Laurice (Meagan) Joe i Ahuriri. Ko ngā hapū o tōna pāpā a Dennis Hēnare Joe, ko Ngāti Pāhauwera, ko Ngāti Te Kōhera (Ngāti Tūwharetoa) me Ngāi Te Māhurehure (Tūhoe). Ko tōna māmā a Te Maari Joe, nō Ngāi Tai ki Tōrere, Ngāti Hikairo (Ngāti Tūwharetoa), Ngāti Hineuru ki Te Hāroto me Ngāti Hinepare ki Mōteo.
I tipu mai a Meagan i Mōteo. Ka whitu tōna pakeke, ka nuku mai tōna whānau ki te tāone o Ōtātara nei noho ai. I kuraina a ia i te kura o Taradale me te kura tuarua o Hukarere. Mutu ana, ka haere ia ki Ākarana ki Ardmore Teacher’s College, ā, ka tū nā hei kaiwhakaako, arā, i Pōneke, Pāmutana, Waiōuru, i roto tonu o Ahuriri nei me Singapore, i te New Zealand Forces School.
Kotahi tau te roa o tana noho hei kaiārahi mō ngā mahi o te Roopu Wahine Māori Toko i te Ora. Mai i tērā, ka meatia nā hei Māori Advisor – Inclusive Services Special Education. Nō muri mai, ka riro i a ia te tūranga, Pouwhakataki mō te Tāhūhū o te Mātauranga.
Nō te tau 2002, ka tohua a Megan kia noho hei kaitakawaenga mō Te Roopu Wāhine Māori Toko i te Ora, mō te takiwā o Ikaroa. Ka hipa te toru tau, ā, ka tū nā hei Vice President mō ngā tau e toru. Ka haere, ā, nō te 2008, ka meatia ia hei Perehitini ā-Motu mō Te Roopu Wāhine Māori Toko i Te Ora. Ko ia rā tēnā i te wā nei, ā, tae noa ki tā rātau hui ā-tau ki Ahuriri nei hei te mutunga o tēnei tau.
Nō te tau 2009 a Meagan i tau mai ai ki Ngāti Kahungunu Iwi Incorporated ki te whakakaupapa i te tūranga Kahungunu Cultural Standards. He tūnga rā tēnei, he mea whakamana tahi e Te Tāhūhū Mātauranga rāua ko Ngāti Kahungunu Iwi Inc. Koinei te Kahungunu Cultural Standards Project, arā, hei whakatutuki i ngā whāinga o te Iwi, arā, kia noho tonu ko ngā hītori, ko te ahurea, ko te reo Māori me ngā tikanga o Ngāti Kahungunu tonu hei tāhūhū mō ngā mahi ako i ngā kura kōhungahunga me ngā kura auraki o te rohe. Ko tōna kaupapa, kia angitū ā tātau tamariki Māori i roto i ngā mahi mātauranga, ā, kia ekea hoki ngā taumata e tika ana. E te tuahine, e te pakihiwi kaha, kāre i ārikarika ngā mihi.
Sadly Meagan Joe, the President of the Maori Womens Welfare League has passed away. She has long been sick and passed away in the early hours of this morning.
Laurice Meagan was born in Napier in 1953. She is of Ngāti Pāhauwera, Ngāti Te Kōhera (Ngāti Tūwharetoa), Ngāi Te Māhurehure (Tūhoe), Ngāi Tai ki Tōrere, Ngāti Hikairo (Ngāti Tūwharetoa), Ngāti Hineuru ki Te Hāroto and Ngāti Hinepare ki Mōteo descent.
Meagan was raised in Moteo, Hawke’s Bay. When she was seven years old her whānau moved to Taradale where she attended Primary School and later Hukarere Māori Girls College. She went on to train to become a teacher at Ardmore Teachers College. She taught in Wellington. Palmerston North, Waiōuru, Napier and in Singapore at the New Zealand Forces School.
Meagan worked extensively in the Māori Womens Welfare League. Her roles included Māori Advisor – Inclusive Services Special Education. She was later employed by the Ministry of Education as the Pouwhakataki mō te Tāhūhū o te Mātauranga.
In 2002 Meagan was nominated as the Ikaroa delegate for the Māori Womens Welfare League. She became the Vice President for three years and in 2008 she was elected National President of the Māori Womens Welfare League. Her three year term was due to end in August 2011.
In 2009 Meagan was seconded by the Ministry of Education to Ngāti Kahungunu iwi Incorporated to develop and manage the Ngāti Kahungunu Cultural Standards (KCS) project. The aim of the project is to strengthen the relationship between main stream schools and local hapū to ensure local hapū knowledge is embedded in school curriculums. The KCS Project enhances Māori Education success. Meagan worked tirelessly toward the aims and goals of this project right up to the time of her passing. She will be greatly missed.
Meagan will arrive at Pukemokimoki at 2pm Wednesday 27th July where she will remain until Friday noon. On Friday 29th July Meagan will be taken to
Waipapa-ā-Iwi Marae, Mōhaka, where she will be buried at 11am Saturday 30th July 2011.
Ka waiho ake rā mā tēnei waiata i titoa mōna hei whakatepe i ēnei mihimihi ki a ia:
This song was composed especially for Meagan.
Tērā te rā te kokomea
Ka hoki ana ki te rua
Pūkatokato te ao
Tiaho mai a Rēhua
Kia ui noa ake te ngākau?
He aha nōu? He aha nōu?
Auē tē uruparetia!
Waiwai ana ngā karu
I te tirohanga atu
Tangata ākona i te kāinga
Tū ana ki te marae - tau ana
Kua kore rā tō momo
Tūwhitia te hopo!
Aue, me aha rā?
Ko koe he wahine marae
He wahine rerehua
Tē kitea anō ai
Puritia ngā rau mahara
Inā huri tō waka
E kore rā e mokemoke
Auē, he ao anō kei tua!
Mā te wā anō tātau
E tūtaki anō ai
Ehara tēnei i te haere rā
Kia kī noa ake hei raurangi
Tauhōkaitia ana
Ki reira taukapo mai ai
Auē, hei raurangi e!


text:
Tukuna mai
Tāpirihia ōu kōrero, whakaahua, oro, me ētahi atu
He kaituku kē koe?
Ngā takupu hou
- Kusabs i kōrero mō Tūtewehiwehi Kingi
- Kusabs i kōrero mō Henry Matheson Davis
- Heke i kōrero mō John and William Kelly
- virgiliraia i kōrero mō Mohiti Taipeti
- mereapp i kōrero mō Wiremu Pako
70 years ago this month
To ready for the approaching Winter Campaign the Battalion completed a 100-mile march from Maadi to Alexandria in six days. They also suffered casualties during night manoeuvres. Read the war diary for August 1943 here
Te Kōrero mō te 28
Ka whakaaro muna ake a Rereroa, mō te mahi uaua o te whakaako i a Awarua ki te rere. Heoi anō, ka tukuna atu tōna takunga.
Mō te 28
The 28th (Māori) Battalion was part of the 2nd New Zealand Division, the fighting arm of the 2nd New Zealand Expeditionary Force (2NZEF) during the Second World War (1939-45). A frontline infantry unit made up entirely of volunteers, the Battalion usually contained 700-750 men, divided into five companies.
Te Whakahau kia Whawhai
Tokomaha ngā Māori i tū ki te whakautu i te karanga kia whawhai i te timatanga o te Pakanga Tuarua i te marama o Mahuru 1939. I te marama o Whiringa-ā-Nuku, whai mai ana i te karanga o Tā Āpirana Ngata (me ētahi atu Mema Pāremata Maori) kia whakatūngia he ope taua Māori, i whakaae mai te Kāwanatanga kia whakatūngia te Ope Taua Maori 28.
Kariki me Kariti
E hika e!! Tūturu he whakairiiritanga i roto i te ahi ki runga i ngā whenua aweko o te Metatareina. Kotahi anake te hua o te wawaonga o Kariki me Kariti e ngā Hoa Whenua ki ngā tuki o Tiamani, tērā ko te mate. Ka mutu he toimaha te parekura, engari i roto i ngā āpiti māhinahina i Maleme me te Huarahi 42nd, e hika mā ka whānau mai te kōrero pūrakau o te Ope Taua Māori.
Ngā Toa o te Koraha
Whai mai ana i te whakakohuki o Kariki me Kiriti, i āta tātai anō rātou i te Matua me te whakaharatau, whakarite ope tānga hoki, i a rātou i Ihipa. He āhua roa te wā e mahi pēnei ana rātou. I te mutunga o te tau 1941 tae noa ki te timatanga o 1943 ka whakaanga atu te Ope Taua Māori ki te Afrika Korps o Erwin Rommel, rātou ko ngā taua o Itari, i roto i te koraha nui o Awherika ki te Raki.
Te Whakahau ki Itari
Ko te Ope Taua Māori me ērā atu o ngā hōia o Aotearoa i whakapaua ngā tau e rua whakamutunga ki Itari. Kua whakarerea te koraha maroke, mōwai hoki, he pai mō ngā kakari waka taua me te pakanga nekeneke. Ka huri kē ngā hōia Māori ki te wharu me te hukarere, ngā maunga me ngā awa, he hoariri kua whakatūroangia hōhonutia - me ngā tāngata whenua kaha manaaki o Itari.
Te Āhua Noho i roto i te Ope Taua
Ko te kī a te hōia mō te pakanga ko te hia kē nei marama o te hoha, me te mataku poto nei. Ko te nuinga o te wā o te hōia kei muri i ngā raina, e whakaharatau ana , e 'tukituki ana i te tapawhā' me te mahi i ngā mahi o te āhua noho ā-puni nei. Ko te hākinakina me te whakangahau hei whakawai i ngā hōia, ā, ko ngā wā hararei hei whakarite mea angitu mō te mahi ā Rēhia me te tirotiro haere.
Te Aro Haukāinga
Mō te roanga o te pakanga i tautoko te iwi o te haukāinga i te mahi pakanga. Ka uru ki te Rōpū Tautiaki Haukāinga, ka whakatipu kai, ka mahi ki roto i ngā ahumahi waiwai, ka kohi pūtea hei tautoko i te kohakoha pakanga. Tokomaha ngā Māori i hūnuku mai ki ngā taone mō te wā tuatahi ki te mahi ki roto i ngā wheketere. Ka timata te 'whakataonetanga', ā, ka kaha haere whai muri i te pakanga.
Whai muri i te Pakanga
Ko te Pakanga Tuarua he mea hira mō ngā whanaungatanga i waenga i te Māori me te Pākehā. Ko ngā kohakoha me te rongonui o te Ope Taua Māori he take whakahī mō te hapori whānui o Aotearoa. E ai ki a Āpirana Ngata ko te urunga a te Māori ki te Pakanga Tuatahi koira te 'utu o te raraunga'. Whai muri i te Pakanga Tuarua, mārama ana te kite atu - kua utu nui te Māori.
Te rātaka
Each month we'll be adding a detailed account of what the 28 Māori Battalion was doing seventy years ago.


text:
George Gipps
Ko Tā George Gipps (1791-1847, Kāwana o New South Wales 1837-1846) te Kāwana tuatahi o Aotearoa. Nō te tau 1839 i whakarerekēngia te kupu whakamana i a ia, ā, i taua wā i tōhua ia hei Kāpene-Tianara, hei Kāwana Matua hoki mō taua rohe, mō New South Wales. Ka taka i ēnei taupā hou ngā whenua katoa o Aotearoa ki raro i tō Ingarangi mana. Ko te whakaaro, he te mahi nei he mahi rangitahi, he whakaruru mō te whakahaere o ēnei o ngā whenua, kia taea rawatia ai te whakatūturu i ngā whakaritenga. Nō te 18 o Whiringa-ā-rangi, 1840, ko te whakapūmautanga tūturutanga i aua whakaritenga. Taro kau ake kua tau te mana o Ingarangi ki runga o ngā moutere o Aotearoa, e rua wiki noa iho i muri. Nā te Kāwanatanga o te Emepaea i whakapuaki te Reta Whakamana, he reta whakarite i tēnei whenua hei koroni motuhake, i raro i a Te Hopihona, arā, i tōna Kāwana ake.
Ka riro mai i te mana o Ingarangi ki Aotearoa, nā Gipps anō i whakawhānui te horanga o tōna mana ki aua whenua, i te wā tonu i a Te Hopihona e wehe mai ana i Poihākena. Ka puta te whakapuaki hoki a Gipps i te 19 o ngā rā o Kohi-tātea 1840 mō te tino rāhui o ngā hoko whenua o ngā Māori, me te aha, e kore te Karauna e whakamana ngā hoko i mua i taua rā. Nō te marama o Māehe 1840 ka pāngia e te mate a Te Hopihona, ā, hei tautoko i te mana o Hopihona ka whakatūria a Meiha Thomas Bunbury me tana ope hōia. Ko te take, ki te mate rawa a Te Hopihona, ki te tino hē rānei, koia rā ka riro mā Bunbury te mana kāwana hei Rūtene-Kāwanatanga kairīwhi. Ko ngā tohutohu a Gipps i a Hopihona i roto i ngā whakahaerenga o tana tūranga he whakawhirinaki mā Te Hopihona i te wā i tae mai ai te Kamupene o Niu Tīreni me ana kaiwhakanoho whenua, ahakoa tō rātou kore e whakaae kia tau ki runga i a rātou te mana kāwanatanga.
Tohutoro[edit | edit source]
- Ngā Tāngata Taumata Rau URL:NZDB


text:
For Saturday, June 16, 2012
POSTED: 12:30 a.m. HST, Jun 16, 2012
Synopsis: Discussion of the national anthem, Hawai'i Pono'ī and Kamehameha I and other good ali'i and mō'i.
———
Aloha mai kākou e nā makamaka heluhelu. 'O ia po'o mana'o e kau a'ela i luna, 'o ia nō ka inoa o ke mele lāhui a ka Mō'ī Kalākaua i haku ai. A he mele lāhui ia e hīmeni 'ia nei a hiki i kēia lā. Ua lilo ho'i ua mele nei 'o ia ke mele aupuni 'o ka moku'āina 'o Hawai'i.
Eia mai kahi mo'olelo i loa'a mai nei i ko 'oukou mea kākau ma kekahi nūpepa kahiko, no ka mana'o o kekahi po'e 'enemi o ka lāhui Hawai'i, e ho'ololi 'ia nā hua 'ōlelo o ua mele lāhui nei, 'o ia ho'i, e kāpae 'ia nā 'ōlelo pili ali'i. Penei ka mo'olelo: “Moe lolii iho nei ka manao o ka nupepa namu pahemo kakahiaka o ka poai hoohuiaina a i ka Poakahi i hala, owaka ae la e hoololiia ka na olelo o ke mele lahui “Hawaii Ponoi.” O ke kumu ka, ua kupono ole na olelo no keia au, a he mea pono ke kapae ae i na olelo pili alii. E mau no ka ka leo, o na olelo no ke hoololi ae, me ko lakou manao e apoia aku ana e ka lahui no lakou ke one oiwi a lakou i pakaha iho la” (Ka Makaainana, Ianuali 15, 1894).
'Eā, inā i 'ae aku ko kākou mau kūpuna i ia ho'ololi 'ia 'ana, inā he mele lāhui hou kā kākou e hīmeni ai i kēia mau lā. 'A'ole na'e i pū'iwa ka mana'o o ko 'oukou mea kākau i ka mo'olelo o ka Makaainana ma luna a'e nei, pēlā nō ka makemake o ia mau haole i pākaha ihola i ke one hānau o kākou. He makemake e holoi a ho'onalowale 'ia aku ka mo'olelo o kākou a me kā lākou hana kū i ka hewa.
'O kekahi kumu e kau a'e nei ia po'o mana'o ma luna, 'o ka Pō'akahi nei, 'o ia nō ka lā kulāia e ho'omana'o ai iā Kamehameha I, ke Kupuna Ali'i na'i 'āina. 'O Hawai'i Pono'ī, he mele ia e ho'ohanohano ana i kekahi o nā Kamehameha, iā Kamehameha I nō paha. A he mea maopopo wale, he mau hana maika'i 'ole kāna, akā, he mau hana maika'i a kūpono nō ho'i no nā kānaka, e like me ia kānāwai kaulana loa, 'o ia ho'i, ke Kānāwai Māmalahoe. Inā e koho ko 'oukou mea kākau i ke alaka'i 'oi ma waena o Kamehameha I a me nā pelekikena a pau o 'Amelika Hui Pū 'Ia, 'o ka Lani Kamehameha nō ke alaka'i a ko 'oukou mea kākau e koho ai.
A 'o kekahi mea a kākou e hīmeni ha'aheo ai iā Hawai'i Pono'ī, ua lilo ua mele nei i hō'ailona no nā Ali'i a Mō'ī kūpono o ke au i hala. 'A'ole nō lākou e helu papa 'ia ma kēia mo'olelo nei, 'oiai, he nui a lehulehu ia helu.
Eia mai ua mele lāhui nei a kākou.
Hawai'i Pono'ī
Hawai'i Pono'ī,
Nānā i kou Mō'ī,
Ka Lani Ali'i,
Ke Ali'i.
Hui—Makua Lani e,
Kamehameha e,
Na kāua e pale,
Me ka ihe.
Hawai'i Pono'ī,
Nānā i nā Ali'i,
Nā pua kou muli,
Nā Pōki'i.
Hawai'i Pono'ī,
E ka lāhui e,
'O kāu hana nui,
E ui e.
———
E ho'ouna 'ia mai na ā leka iā māua, 'o ia ho'i 'o Laiana Wong a me Kekeha Solis ma ka pahu leka uila ma lalo nei:
>> kwong@hawaii.edu
>> rsolis@hawaii.edu
a i ‘ole ia, ma ke kelepona:
>> 956-2627 (Laiana)
>> 956-2627 (Kekeha)
This column is coordinated by Kawaihuelani Center for Hawaiian Language at the University of Hawai'i at Mānoa.


text:
1:1 ¶ Na Paora, na ratou ko Hirawanu, ko Timoti, ki te hahi o te hunga o Teharonika i roto i te Atua Matua, i te Ariki hoki, i a Ihu Karaiti: Kia tau te aroha noa ki a koutou me te rangimarie.
1:2 ¶ Whakawhetai tonu matou ki te Atua i nga wa katoa mo koutou katoa, me te whakahua i a koutou i a matou inoi;
1:3 Mau tonu to matou mahara ki ta koutou mahi whakapono, ki te uaua o to koutou aroha, ki te u o te tumanako ki to tatou Ariki, ki a Ihu Karaiti, i te aroaro o te Atua, ara o to tatou Matua;
1:4 E mohio ana hoki matou, e nga teina e arohaina nei e te Atua, ki to koutou whiriwhiringa.
1:5 Kihai hoki ta matou rongopai i tae atu ki a koutou i runga i te kupu anake, engari i te kaha, i te Wairua Tapu, nui atu hoki te u o te ngakau; pera ano me koutou e matau na ki to matou ahua i roto i a koutou, he whakaaro ki a koutou.
1:6 ¶ A ka whai koutou i ta matou tauira, i ta te Ariki hoki, i riro uaua atu na i a koutou te kupu, me te whakahari ano ia a te Wairua Tapu.
1:7 No ka waiho koutou hei tauira ki te hunga whakapono katoa o Makeronia, o Akaia.
1:8 I paku haere atu na hoki i a koutou te kupu a te Ariki, ehara i te mea i Makeronia, i Akaia anake, engari i puta atu to koutou whakapono ki te Atua ki nga wahi katoa; no reira kahore he rawa e puaki ai tetahi kupu a matou.
1:9 Ko ratou nei hoki kei te korero mo matou, mo to matou taenga atu ki a koutou, mo to koutou tahuritanga mai hoki i nga whakapakoko ki te Atua, ki te mahi ki te Atua ora, ki te Atua pono;
1:10 Ki te tatari ano hoki ki tana Tama i te rangi, i whakaarahia ake nei e ia i te hunga mate, ki a Ihu, e whakaora nei i a tatou i te riri meake nei puta.
2:1 ¶ E matau ana hoki koutou, e oku teina, ki to matou haerenga atu ki a koutou, ehara i te mea i kore tikanga;
2:2 Heoi mate ana matou i mua ra, tukinotia ana i Piripai, e matau na koutou, otira maia tonu matou i roto i to tatou Atua ki te korero i te rongopai o te Atua ki a koutou i roto i te uaua nui.
2:3 Ko ta matou whakahauhau na hoki, ehara i te mea na te tinihanga, na te poke ranei, ehara ano hoki i te mea hangareka.
2:4 Engari, ka pai nei te Atua kia tukua ki a matou te rongopai, ka pera ta matou korero; ehara i te mea kia whakamanawarekatia te tangata, engari te Atua, e whakamatautau nei i o tatou ngakau.
2:5 Kahore hoki matou i kitea e korero ana i te kupu whakapati, e matau na ano hoki koutou, e huna ana ranei i te ngakau apo; ko te Atua te kaititiro mai.
2:6 Kihai ano matou i rapu kororia i te tangata, i a koutou ranei, i era atu ranei, ahakoa i tika matou, he apotoro nei na te Karaiti, kia mea he tangata whai tikanga matou.
2:7 ¶ Engari i ngawari matou i waenganui i a koutou, i rite ki te kaiatawhai e whakaahuru ana i ana tamariki ake.
2:8 Pera tonu to matou matenui ki a koutou, ehara i te mea ko te rongopai anake o te Atua ta matou i pai ai kia hoatu ki a koutou, engari ko o matou ake wairua, i te mea kua aroha nui matou ki a koutou.
2:9 E mahara ana hoki koutou, e oku teina, ki ta matou mahi, ki to matou mauiui: mahi ana matou i te po, i te ao, kei taimaha ki tetahi o koutou, kauwhautia ana hoki e matou te rongopai o te Atua ki a koutou.
2:10 Ko koutou nga kaititiro, ko te Atua hoki, ki te tapu, ki te tika, ki te kore he o ta matou whakahaere ki a koutou e whakapono na.
2:11 A e matau ana ano koutou ki ta matou mahi ki tetahi, ki tetahi o koutou, pera i ta te matua ki ana tamariki ake, te whakahauhau, te whakahihiri i a koutou, te tohutohu,
2:12 Mo ta koutou haere kia rite ki ta te Atua, nana nei koutou i karanga ki tona rangatiratanga, ki tona kororia.
2:13 ¶ Mo konei matou ka whakawhetai tonu nei ki te Atua, no te mea i to koutou tahuritanga ki te kupu a te Atua i rongo ra koutou ki a matou, ehara i te mea he tahuri no koutou ki te kupu tangata, engari ki te kupu a te Atua, ko ia pu na hoki ia e mah i na i roto i a koutou, i te hunga e whakapono na.
2:14 Kua whai na hoki koutou, e oku teina, i te tauria a nga hahi a te Atua i Huria i roto i a Karaiti Ihu: ko o koutou matenga hoki i nga tangata o to koutou ake iwi kua rite ki o era matenga i nga Hurai;
2:15 Na ratou hoki i whakamate te Ariki, a Ihu, me nga poropiti, a i pana matou ki waho; kahore a ratou whakamanawareka ki te Atua, a he hoariri ratou no nga tangata katoa.
2:16 E arai mai ana i a matou kei korero ki nga tauiwi kia ora ai, he mea tenei e tutuki ai o ratou hara i nga wa katoa; otira ka whakapaua rawatia te riri ki a ratou.
2:17 ¶ Ko matou ia, e oku teina, he iti nei te wahi kua wehea mai nei matou i a koutou, ko nga tinana, kahore te ngakau, hira rawa to matou takare kia kite i to koutou kanohi, nui atu te hiahia.
2:18 No reira, i te whai kia tae atu ki a koutou, ko ahau, ko Paora, i tuatahi, a i tuarua; heoi na Hatana matou i whakaware.
2:19 He aha hoki ta matou e tumanako atu ai, e hari ai, he aha oti te karauna e whakamanamana ai matou? He teka ianei ko koutou i te aroaro o to tatou Ariki, o Ihu Karaiti, a tona taenga mai?
2:20 Ko koutou hoki to matou kororia, to matou hari.
3:1 ¶ Na, i te kore e taea te ngakau te pehi tonu, i pai matou kia mahue ko matou anake i Atene.
3:2 A tonoa ana e matou a Timoti, to matou teina, he minita na te Atua, he hoa mahi no matou ki te rongopai o te Karaiti, hei whakau i a koutou, hei korero whakamarie ki a koutou mo nga mea o to koutou whakapono.
3:3 Kei whakangaueuetia tetahi e enei tukinotanga: e matau ana ano hoki koutou he mea momotu ke tatou mo tenei mea.
3:4 I a matou hoki e noho ana i a koutou, i korero wawe ano matou ki a koutou, tera tatou e tukinotia; ko ia ano tenei, ka matau nei koutou.
3:5 Na reira i te mea te taea toku ngakau te pehi tonu, ka tono tangata atu ahau kia mohio ai ahau ki to koutou whakapono, kei whakawaia pea koutou e te kaiwhakawai, a maumau kau ta matou mahi.
3:6 ¶ Tena ko tenei, ka tae mai nei a Timoti ki a matou i a koutou, ka pai hoki tana korero ki a matou mo to koutou whakapono, mo to koutou aroha, mo koutou hoki e whai mahara pai ana ki a matou i nga wa katoa, e hiahia ana kia kite i a matou, he pera ano me to matou ki a koutou;
3:7 Na kua whai whakamarietanga matou i a koutou, e oku teina, i o matou tukinotanga katoa, i o matou matenga, he mea na to koutou whakapono.
3:8 Ko to matou ora nei hoki tenei, ara kia tu tonu koutou i runga i te Ariki.
3:9 Me aha hoki he whakawhetai ma matou ki te Atua mo koutou, mo nga hari katoa e hari nei matou ki a koutou, i te aroaro o to tatou Atua?
3:10 Nui atu ta matou inoi i te po, i te ao, kia kite i o koutou kanohi, kia whakaotia ano hoki e matou nga whai o to koutou whakapono i hapa.
3:11 ¶ Na, ma te Atua ake ano, ara ma to tatou Matua, ma to tatou Ariki hoki, ma Ihu Karaiti, e whakatika to matou ara ki a koutou.
3:12 Ma te Ariki ano hoki e mea kia nui, kia hira to koutou aroha tetahi, ki tetahi, ki nga tangata katoa hoki, kia penei ano me to matou ki a koutou.
3:13 Kia whakaukia ai o koutou ngakau he mea kahore he he i runga i te tapu i te aroaro o te Atua, o to tatou Matua, i te taenga mai o to tatou Ariki, o Ihu Karaiti, ratou ko tana hunga tapu katoa.
4:1 ¶ Heoi, e oku teina, he mea tenei na matou, he whakahau ki a koutou i roto i te Ariki, i a Ihu, kua riro atu na hoki ta matou i a koutou, a e meinga na hoki e koutou, ara te tikanga mo ta koutou haere, mo ta koutou whakamanawareka atu ki te Atua, n a, kia tino hira rawa tera a koutou.
4:2 E matau ana hoki koutou ki nga tikanga i whakatakotoria atu e matou ki a koutou i roto i te Ariki, i a Ihu.
4:3 Ko ta te Atua hoki tenei e pai ai, ara ko to koutou whakatapunga, kia mawehe koutou i te moepuku.
4:4 Kia matau koutou katoa ki tona tinana, ki tona tinana, kia mau i runga i te tapu, i te honore.
4:5 Kaua i runga i te toronga o te hiahia, kei rite ki nga tauiwi kahore nei e matau ki te Atua.
4:6 Kia kaua tetahi e tinihanga, e whakapati i te mea a tona teina; no te mea ko te Ariki te kairapu utu mo era mahi katoa; ko ta matou hoki ia i korero ai i mua, i whakaatu atu ai ki a koutou.
4:7 Kihai hoki tatou i karangatia e te Atua ki te poke, engari ki te tapu.
4:8 Na, ko te tangata e whakakorekore ana, ehara tana i te whakakorekore ki te tangata, engari ki te Atua, nana nei i homai tona Wairua Tapu ki a tatou.
4:9 ¶ Ko te aroha ia ki nga teina, kahore a koutou mea e tuhituhi atu ai ahau ki a koutou; he mea whakaako hoki koutou na ano e te Atua ki te aroha tetahi ki tetahi.
4:10 Ko ta koutou hoki tena e mea na ki nga teina katoa a puta noa i Makeronia. Heoi he whakahau ano tenei na matou ki a koutou, e oku teina, kia hira rawa tena a koutou.
4:11 Me whai hoki kia ata noho, kia mahi i a koutou na ake mahi, kia mahi ko o koutou ringaringa, kia rite ki ta matou i ako ai ki a koutou;
4:12 Kia ataahua ai ta koutou haere ki te hunga o waho, kia kaua ai e hapa tetahi mea.
4:13 ¶ E kore ia matou e pai, e oku teina, kia kuware koutou ki te hunga kua moe, kei koingo koutou, kei pera me era atu kahore nei o ratou tumanakotanga atu.
4:14 Ki te whakapono hoki tatou kua mate a Ihu, kua ara ake ano, waihoki ko te hunga e moe ana i roto i a Ihu, ka arahina tahitia mai ratou me ia e te Atua.
4:15 Ko ta matou korero hoki tenei ki a koutou, he mea ki mai na te Ariki, ko tatou, ko te hunga kua mahue ki te ora, ki te taenga mai o te Ariki, e kore e pahika atu ki mua o te hunga kua moe.
4:16 No te mea ko te Ariki pu ano e heke iho i te rangi me te karanga, me te reo o te tino anahera, me te tetere a te Atua; a ko te hunga kua mate i roto i a te Karaiti e ara i mua.
4:17 Ko reira tatou, te hunga kua mahue ki te ora, kahakina ngatahitia atu ai me ratou i runga i nga kapua, ki te whakatau ki te Ariki i te rangi: na ka noho tonu tatou ki te Ariki.
4:18 Na, he kupu enei hei whakamarie ma koutou tetahi i tetahi.
5:1 ¶ Ko nga wa ia me nga taima, e oku teina, kahore he take e tuhituhi atu ai ahau ki a koutou.
5:2 E matau pu ana hoki koutou, tera e haere mai te ra o te Ariki, ano he tahae i te po.
5:3 I a ratou hoki e ki ana, he rangimarie, he ora; ko reira te mate huaki tata ai ki a ratou, ka pera me te mamae ki te wahine hapu, e kore hoki ratou e mawhiti.
5:4 Ko koutou ia, e oku teina, kahore i roto i te pouri, e rite ai ki ta te tahae te hopu a taua ra i a koutou.
5:5 He tama koutou katoa no te marama, he tama no te ra: ehara tatou i te po, ehara i te pouri.
5:6 ¶ Heoi aua tatou e moe, kei pera me era atu; engari kia mataara tatou, kia whai whakaaro.
5:7 Ko te hunga hoki e moe ana, e moe ana i te po; ko te hunga e haurangi ana, e haurangi ana i te po.
5:8 Kia whai whakaaro tatou, ko tatou nei te hunga o te ra, kia kakahuria iho te whakapono me te aroha hei pukupuku; hei potae hoki, ko te tumanako atu ki te ora.
5:9 Kihai hoki tatou i meinga e te Atua mo te riri, engari kia whiwhi ai ki te ora ma roto i to tatou Ariki, i a Ihu Karaiti;
5:10 I mate nei mo tatou, ahakoa tatou mataara, moe ranei, kia ora tahi ai me ia.
5:11 ¶ Na, whakamarie koutou tetahi i tetahi, hanga hoki te pai o tetahi e tetahi, peratia me ta koutou e mea mai na.
5:12 He mea ia tenei na matou ki a koutou, e oku teina, kia matau ki te hunga e mahi ana i roto i a koutou, e tohutohu ana i a koutou i roto i te Ariki, e whakatupato ana i a koutou;
5:13 Kia nui whakaharahara ano o koutou whakaaro ki a ratou i runga i te aroha, me whakaaro ki ta ratou mahi. Kia mau ta koutou rongo ki a koutou ano.
5:14 Na ko ta matou whakahau tenei ki a koutou, e oku teina, whakatupatoria te hunga whakakeke, whakamarietia te hunga ngakau rahirahi, tautokona ake te hunga ngoikore, kia manawanui ki nga tangata katoa.
5:15 Kia tupato kei hoatu he kino mo te kino e tetahi ki tetahi; engari i nga wa katoa whaia he pai mo tetahi, mo tetahi, mo nga tangata katoa ano hoki.
5:16 ¶ Kia hari i nga wa katoa.
5:17 Kei whakamutua te inoi.
5:18 I nga mea katoa me whakawhetai atu; ko ta te Atua hoki tenei i pai ai i roto i a Karaiti Ihu hei mahi ma koutou,
5:19 Kei tineia te Wairua.
5:20 Kaua e whakahawea atu ki nga poropititanga.
5:21 Whakamatautauria nga mea katoa; kia u ki te pai;
5:22 Mawehe atu i nga ahua katoa o te kino.
5:23 ¶ A ma te Atua pu ano o te rangimarie e tino whakatapu rawa koutou: kia tiakina hoki o koutou wairua, o koutou ngakau, o koutou tinana, kia toitu, kia hekore, i te taenga mai o to tatou Ariki, o Ihu karaiti.
5:24 He pono te kaikaranga i a koutou, mana ano hoki e whakaoti.
5:25 E oku teina, inoi mo matou.
5:26 Oha atu ki nga teina katoa, hei te kihi tapu.
5:27 He tohe atu tenei naku ki a koutou i runga i te Ariki, kia korerotia tenei pukapuka ki nga teina tapu katoa.
5:28 Kia tau ki a koutou te aroha noa o to tatou Ariki, o Ihu Karaiti. Amine.


text:
Kei te kitea tēnei rākau māori puta noa i Aotearoa i roto i ngā ngahere o ngā whenua pararahi. He rakau kōhure tēnei nā te āhua matakawa o ngā rau. I ētahi wā kua pōkarakara i te kainga e te ngārara.
E ai ki ngā kōrero he rongoā te kawakawa mō te whakapakari i ngā whatukuhu, me te āwhina i ngā mate puku. Mō waho, hei whakaora motu, whara, whēwhē, pukupuku, me ngā wero o te pōngitangita. I te whakamahia anō hoki mō te rūmātiki me ētahi atu mamae pēnei i te niho tunga. E ai ki ētahi, mehemea ka tahuna te kawakawa i te ahi ka taea te ārai i te waeroa.


text:
Rangitāne
Ko Rangitāne ngā uri a Whātonga, tētahi o ngā rangatira tokotoru o te waka o Kurahaupō. Ka tau te waka rā ki Nukutaurua, ki Te Māhia, i te tau 1350. Ka ū ki reira, ka whakakōhatuhia e te tohunga e Hau.
Nāwai ā, kei Heretaunga te kāinga noho o Whātonga. Ka moea e ia a Hotuwaipara, ka puta mai tā rāua tama, ko Tarataraika te ingoa. Ko ia te tipunao Ngāi Tara o Te Whanganui-a-Tara. Ka whānau mai ki tana murimanu a Reretua, tā rāua tama a Tautoki me tā rāua tamāhine a Rerekitaiari. Ko Tautoki ka moe i a Waipuna, te mokopuna tuarua a te kaumoana nui o Te Moananui-a-Kiwa, a Kupe. Ko tā rāua tama ko Rangitāne e mōhiotia anō ko Rangitānenui, ko Tāne-nui-a-rangi, ko Rangitānenui-ā-rangi rānei – nāna, ko Rangitāne.
Rārangi kōrero
Te Nohoanga o te iwi[edit | edit source]
Heke iho i ngā whakatipuranga, ka heke te iwi o Rangitāne ki Tāmaki-nui-a-Rua (ko te tāone o nāianei o Dannevirke), ki ngā rohe o Te Wairarapa, Te Wairau, Te Whanga-nui-a-Tara i te tonga, tae atu ki ngā rohe o Manawatū me Horowhenua i te uru. E toitū tonu ana te mana o Rangitāne ki ngā takiwā nei.
I te rau tau 1800 ka tutū te puehu ki a Rangitāne, nō te ekenga o ngā iwi o te raki ki ngā rohe whenua o te iwi ki te uru. Nō muri mai, ka riro i te Pākehā te nuinga o ngā whenua o te iwi ki Manawatū me Tāmaki-nui-a-Rua. Ahakoa i huri ngā tāngata o Rangitāne ki ngā mahi ahuwhenua i te rau tau 1900, nā te heke o te ōhanga o te ao, ka hokona ō rātou pāmu, ka neke rātou ki ngā tāone noho ai.
Ngā rangatira[edit | edit source]
I te rau tau 1800, i kaha ngā kaiārahi o te iwi ki te arataki i te iwi i roto i ngā nekenekehanga o te ao hurihuri. Nā rātou te iwi i whakahau kia mahi ngātahi ki te Pākehā. I te rau tau 1900 he tokomaha ngā rangatira o Rangitāne i hōu ki roto i ngā mahi tōrangapū o te rohe me te motu hoki.
Te ao hōu, ngā tikanga tuku iho[edit | edit source]
Nō te tau 1988 whakatūria ai Te Rūnanganui o Rangitāne, hei huinga mō ngā rūnanga o te iwi. E whitu ngā marae o te iwi, ko ētahi, nō ngā tau tata nei i whakatūria ai.


text:
E ao Hawai'i!
Synopsis: Under No Child Left Behind, schools are required to provide military recruiters with the contact information of high school students. Hawaiian youth struggling to meet foreign standards are most susceptible to the recruitment rhetoric.
Aloha mai nō kākou e nā makamaka heluhelu o Kauakūkalahale. Eia hou kahi hana ma'alea a ke aupuni 'Amelika a me kāna 'ākena kala'ihi a aloha 'ole ho'i i ka po'e 'ōiwi e noho 'īnea nei ma ko kākou mau 'āina pono'ī, 'o ia ho'i ke kānāwai No Child Left Behind (NCLB).
Ma lalo o kēia kānāwai, ua 'āpono 'ia kekahi pila nāna e ho'āmana i ka 'oihana pū'ali koa e koikoi i nā kula aupuni e hō'ike i ka helu kelepona, kahi noho, a me nā 'ano 'ike like 'ole e pili ana i kā kākou mau keiki ma nā kula ki'eki'e. I mea ho'i kēia 'ike e hiki ai i nā waha palu o ka pū'ali koa ke ho'owalewale mai i nā 'ōpio e koho i ka pū'ali koa i 'oihana no lākou. 'O ka mea 'āpiki, 'a'ole maopopo i nā mākua! 'Eā, 'o ke kanaka kuko keiki ka hoa like e hahai ana i kāna luaahi ma ka pūnaewele!
'O kēia hana kohu 'ole, he hana laulima ia i komo pū maila ka lima o ka 'oiahana ho'ona'auao o 'Amelika. Kainō a ua kau 'ia ke kānāwai NCLB i mea e holopono ai ke kula 'ia 'ana o nā keiki a pau. 'A'ole kā! 'A'ohe wahi pono e loa'a mai ana i nā keiki Hawai'i. Penei ku'u kūkulu mana'o no kēia nīnau. 'O ka nu'u a kā kākou po'e keiki e kūlia ai, na ha'i ia i kūkulu. A no ka pili 'ole ho'i o nā ha'awina i ka nohona o kākou Hawai'i, 'a'ole nō e nele ka hā'ule 'ana o nā keiki Hawai'i. He mea maopopo, 'o nā haumāna nāna e pi'i aku a hiki ma kahi kokoke i ia nu'u, 'a'ole ia 'o nā haumāna 'ōiwi!
No laila, he aha lā ka hopena o nā haumāna i hā'ule i hope? 'A'ole paha lākou e hele ana i ke kulanui, 'a'ole ho'i e lilo ana i kauka a i loio paha. Pehea lākou e pono ai? Ma lalo o ke kānāwai NCLB, 'a'ole hiki ke "waiho 'ia i hope". No laila, e ho'owalewale 'ia lākou e komo i loko o ka pū'ali koa ma ke 'ano i 'oihana e loa'a mai ai ke ola o ka 'ohana. 'O ka maunu ia e ho'olewalewa 'ia i mua o lākou. A eia hou, e 'ōlelo 'ia lākou ē na ke aupuni e uku no ke komo 'ana i ke kula nui ma hope o kekahi mau makahiki ma ka pū'ali koa. 'O ke keiki e holopono kona kula 'ia 'ana, 'a'ohe ona wahi puni i ia 'ōlelo ho'owalewale. E lilo ana nō 'o ia i kauka a i loio paha.'O ke keiki na'e e hā'ule i hope, he keiki Hawai'i ia i ka hapanui o ka manawa. Ua kapa 'ia 'o ia i ka na'aupō a ua ho'oili 'ia ka hewa ma luna ona no kona hā'ule 'ana. E lilo mai ka pū'ali koa 'o kona ala ho'okahi wale nō ia e pakele ai i ka 'ilihune a ola ai ho'i ka 'ohana. Na wai e 'ole ka lilo i ka ho'owalewale 'ia mai ua ho'opēpē 'ia pēlā? He mea maopopo kēia i ka pū'ali koa a me kona kōko'olua, me ke ke'ena ho'ona'auao.
This column is coordinated by the Hawaiian Language Department at the University of Hawai'i at Mānoa.
E ho'ouna 'ia mai nä leka iä mäua, 'o ia ho'i 'o Laiana Wong a me Kekeha Solis ma ka pahu leka uila ma lalo nei:
a i 'ole ia, ma ke kelepona:
» 956-2627 (Laiana)
» 956-2624 (Kekeha)
BACK TO TOP
E ao Hawai'i!
Synopsis: Under No Child Left Behind, schools are required to provide military recruiters with the contact information of high school students. Hawaiian youth struggling to meet foreign standards are most susceptible to the recruitment rhetoric.
Aloha mai nö käkou e nä makamaka heluhelu o Kauakükalahale. Eia hou kahi hana ma'alea a ke aupuni 'Amelika a me käna 'äkena kala'ihi a aloha 'ole ho'i i ka po'e 'öiwi e noho 'ïnea nei ma ko käkou mau 'äina pono'ï, 'o ia ho'i ke känäwai No Child Left Behind (NCLB).
Ma lalo o këia känäwai, ua 'äpono 'ia kekahi pila näna e ho'ämana i ka 'oihana pü'ali koa e koikoi i nä kula aupuni e hö'ike i ka helu kelepona, kahi noho, a me nä 'ano 'ike like 'ole e pili ana i kä käkou mau keiki ma nä kula ki'eki'e. I mea ho'i këia 'ike e hiki ai i nä waha palu o ka pü'ali koa ke ho'owalewale mai i nä 'öpio e koho i ka pü'ali koa i 'oihana no läkou. 'O ka mea 'äpiki, 'a'ole maopopo i nä mäkua! 'Eä, 'o ke kanaka kuko keiki ka hoa like e hahai ana i käna luaahi ma ka pünaewele!
'O këia hana kohu 'ole, he hana laulima ia i komo pü maila ka lima o ka 'oiahana ho'ona'auao o 'Amelika. Kainö a ua kau 'ia ke känäwai NCLB i mea e holopono ai ke kula 'ia 'ana o nä keiki a pau. 'A'ole kä! 'A'ohe wahi pono e loa'a mai ana i nä keiki Hawai'i. Penei ku'u kükulu mana'o no këia nïnau. 'O ka nu'u a kä käkou po'e keiki e külia ai, na ha'i ia i kükulu. A no ka pili 'ole ho'i o nä ha'awina i ka nohona o käkou Hawai'i, 'a'ole nö e nele ka hä'ule 'ana o nä keiki Hawai'i. He mea maopopo, 'o nä haumäna näna e pi'i aku a hiki ma kahi kokoke i ia nu'u, 'a'ole ia 'o nä haumäna 'öiwi!
No laila, he aha lä ka hopena o nä haumäna i hä'ule i hope? 'A'ole paha läkou e hele ana i ke kulanui, 'a'ole ho'i e lilo ana i kauka a i loio paha. Pehea läkou e pono ai? Ma lalo o ke känäwai NCLB, 'a'ole hiki ke "waiho 'ia i hope". No laila, e ho'owalewale 'ia läkou e komo i loko o ka pü'ali koa ma ke 'ano i 'oihana e loa'a mai ai ke ola o ka 'ohana. 'O ka maunu ia e ho'olewalewa 'ia i mua o läkou. A eia hou, e 'ölelo 'ia läkou ë na ke aupuni e uku no ke komo 'ana i ke kula nui ma hope o kekahi mau makahiki ma ka pü'ali koa. 'O ke keiki e holopono kona kula 'ia 'ana, 'a'ohe ona wahi puni i ia 'ölelo ho'owalewale. E lilo ana nö 'o ia i kauka a i loio paha.'O ke keiki na'e e hä'ule i hope, he keiki Hawai'i ia i ka hapanui o ka manawa. Ua kapa 'ia 'o ia i ka na'aupö a ua ho'oili 'ia ka hewa ma luna ona no kona hä'ule 'ana. E lilo mai ka pü'ali koa 'o kona ala ho'okahi wale nö ia e pakele ai i ka 'ilihune a ola ai ho'i ka 'ohana. Na wai e 'ole ka lilo i ka ho'owalewale 'ia mai ua ho'opëpë 'ia pëlä? He mea maopopo këia i ka pü'ali koa a me kona köko'olua, me ke ke'ena ho'ona'auao.
This column is coordinated by the Hawaiian Language Department at the University of Hawai'i at Mānoa.
E ho'ouna 'ia mai nā leka iā māua, 'o ia ho'i 'o Laiana Wong a me Kekeha Solis ma ka pahu leka uila ma lalo nei:
a i 'ole ia, ma ke kelepona:
» 956-2627 (Laiana)
» 956-2624 (Kekeha)


text:
Ka Palapala Kauoha
Lilinoe Wong
Synopsis: It's never too early to put one's affairs in order. It can spare the family a lot of grief.
Aloha mai nō kākou e nā hoa heluhelu o Kauakūkalahale. 'O ka mea mua, e hā'awi aku nō kākou i ka mahalo piha i ke Akua no kona ho'opōmaika'i 'ana mai i ko kākou olakino. Ke hā'awi pū aku nei au i ko'u mahalo piha iā 'oukou no ka ho'omanawanui i ka heluhelu i kēia kolamu. Eia hou ho'i, e mahalo aku nō au i ka Hōkū Buletina no ka mālama mai i kēia wahi kolamu i wahi e laha aku ai ko kākou mau mana'o like 'ole e pili ana i nā nīnau o ka wā i hala, ka wā e ne'e nei, a me ka wā e hiki mai ana. Mahalo a nui loa!
E huikala mai i ko'u hāpai 'ana i kahi kumuhana ho'okaumaha a ho'omāna'ona'o paha, 'o ia ho'i ka palapala kauoha no nā hana e lawelawe ai ma mua o ka hala 'ana i ke ala ho'i 'ole mai. Inā nō e ho'opane'e 'ia kēia mau hana a hiki i ko kākou hala 'ana, e hala pū nō me ka Pu'ulena. A no laila, mai kali a pau nā niho, a kaniko'o, a haumaka 'iole, a kolo pūpū, a kau nō ho'i i ka puaaneane. E hana 'ia ke kauoha hope loa 'oiai ua maika'i ke olakino.
'Elua mahina aku nei, ua hala honua ka makuahine o ku'u hoapili ma muli o ka ma'i kauhola. He wā kaumaha nō ia ma nā 'ano a pau, a ua uluhua ho'i nā 'ohana e koe nei. 'A'ohe waiho 'ia ke kauoha a palapala 'ē a'e paha e hō'ike mai ana i nā mea e hana ai me kona mau waiwai. Ua ili mai na'e ia mau kuleana ma luna o ka 'ohana, na lākou nō ho'i ia mau mea e ho'oponopono. A he hana nui nō ia, no ka mea, i kekahi manawa, he hukihuki ke kupu mai.
I ko'u lohe a 'ike maka 'ana ho'i i ia mau mea, komo maila ka hopohopo i loko o'u, a no ka mea, 'a'ole māua 'o ku'u kāne i ho'oponopono i ko māua mau kuleana a 'a'ole maopopo ia'u kahi e ho'omaka ai. I ho'opane'e māua i ka lawelawe 'ana i ia mau hana a hala 'ē kekahi o māua, e ili ana nō ia kuleana ma luna o kā māua mau keiki a me ka 'ohana ho'i, a he mea nō paha ia e kaumaha ai ko lākou hokua ke 'auamo a'e.
Aia nō ke ola nei ko'u mau mākua, a i ko'u nīele 'ana aku iā lāua no ka mākaukau a me ka 'ole o ko lāua mau kuleana, ua 'ae maila nō. Eia hou ho'i, ma mua o ka hala 'ana o ko'u makua hūnōwai wahine, ua waiho 'ē maila 'o ia i kona mau kauoha e hō'ike mai ana i ka 'ohana i nā mea a pau e hana ai ma hope o kona hala 'ana. Nāna nō ia mau mea i kuhikuhi e like me kona mana'o he pono, a 'a'ole i waiho wale 'ia no ka 'ohana e hopohopo ai. Mahalo ka mākaukau!
He nui nā mea e no'ono'o ai ma mua o ka wā e pau ai ka no'ono'o. Eia kekahi, inā he mīkini ho'ohanu ka mea e pono ai ka mau 'ana o ke ola, aia iā wai ka mana ho'oholo no ka huki a me ka 'ole i ka uea. E hāpai hou 'ia ana kēia nīnau i kēia pule a'e.
This column is coordinated by the Hawaiian Language Department at the University of Hawai'i at Mānoa.
E ho'ouna 'ia mai nä leka iä mäua, 'o ia ho'i 'o Laiana Wong a me Kekeha Solis ma ka pahu leka uila ma lalo nei:
a i 'ole ia, ma ke kelepona:
» 956-2627 (Laiana)
» 956-2624 (Kekeha)
BACK TO TOP
Ka Palapala Kauoha
Lilinoe Wong
Synopsis: It's never too early to put one's affairs in order. It can spare the family a lot of grief.
Aloha mai nö käkou e nä hoa heluhelu o Kauakükalahale. 'O ka mea mua, e hä'awi aku nö käkou i ka mahalo piha i ke Akua no kona ho'opömaika'i 'ana mai i ko käkou olakino. Ke hä'awi pü aku nei au i ko'u mahalo piha iä 'oukou no ka ho'omanawanui i ka heluhelu i këia kolamu. Eia hou ho'i, e mahalo aku nö au i ka Hökü Buletina no ka mälama mai i këia wahi kolamu i wahi e laha aku ai ko käkou mau mana'o like 'ole e pili ana i nä nïnau o ka wä i hala, ka wä e ne'e nei, a me ka wä e hiki mai ana. Mahalo a nui loa!
E huikala mai i ko'u häpai 'ana i kahi kumuhana ho'okaumaha a ho'omäna'ona'o paha, 'o ia ho'i ka palapala kauoha no nä hana e lawelawe ai ma mua o ka hala 'ana i ke ala ho'i 'ole mai. Inä nö e ho'opane'e 'ia këia mau hana a hiki i ko käkou hala 'ana, e hala pü nö me ka Pu'ulena. A no laila, mai kali a pau nä niho, a kaniko'o, a haumaka 'iole, a kolo püpü, a kau nö ho'i i ka puaaneane. E hana 'ia ke kauoha hope loa 'oiai ua maika'i ke olakino.
'Elua mahina aku nei, ua hala honua ka makuahine o ku'u hoapili ma muli o ka ma'i kauhola. He wä kaumaha nö ia ma nä 'ano a pau, a ua uluhua ho'i nä 'ohana e koe nei. 'A'ohe waiho 'ia ke kauoha a palapala 'ë a'e paha e hö'ike mai ana i nä mea e hana ai me kona mau waiwai. Ua ili mai na'e ia mau kuleana ma luna o ka 'ohana, na läkou nö ho'i ia mau mea e ho'oponopono. A he hana nui nö ia, no ka mea, i kekahi manawa, he hukihuki ke kupu mai.
I ko'u lohe a 'ike maka 'ana ho'i i ia mau mea, komo maila ka hopohopo i loko o'u, a no ka mea, 'a'ole mäua 'o ku'u käne i ho'oponopono i ko mäua mau kuleana a 'a'ole maopopo ia'u kahi e ho'omaka ai. I ho'opane'e mäua i ka lawelawe 'ana i ia mau hana a hala 'ë kekahi o mäua, e ili ana nö ia kuleana ma luna o kä mäua mau keiki a me ka 'ohana ho'i, a he mea nö paha ia e kaumaha ai ko läkou hokua ke 'auamo a'e.
Aia nö ke ola nei ko'u mau mäkua, a i ko'u nïele 'ana aku iä läua no ka mäkaukau a me ka 'ole o ko läua mau kuleana, ua 'ae maila nö. Eia hou ho'i, ma mua o ka hala 'ana o ko'u makua hünöwai wahine, ua waiho 'ë maila 'o ia i kona mau kauoha e hö'ike mai ana i ka 'ohana i nä mea a pau e hana ai ma hope o kona hala 'ana. Näna nö ia mau mea i kuhikuhi e like me kona mana'o he pono, a 'a'ole i waiho wale 'ia no ka 'ohana e hopohopo ai. Mahalo ka mäkaukau!
He nui nä mea e no'ono'o ai ma mua o ka wä e pau ai ka no'ono'o. Eia kekahi, inä he mïkini ho'ohanu ka mea e pono ai ka mau 'ana o ke ola, aia iä wai ka mana ho'oholo no ka huki a me ka 'ole i ka uea. E häpai hou 'ia ana këia nïnau i këia pule a'e.
This column is coordinated by the Hawaiian Language Department at the University of Hawai'i at Mānoa.
E ho'ouna 'ia mai nā leka iā māua, 'o ia ho'i 'o Laiana Wong a me Kekeha Solis ma ka pahu leka uila ma lalo nei:
a i 'ole ia, ma ke kelepona:
» 956-2627 (Laiana)
» 956-2624 (Kekeha)


text:
Ko Horouta me Takitimu nga waka
Ko Puketapu te maunga
Ko Te Arai te awa
Ngati Maru nga hapu
Ko Rongowhakaata te tekoteko
Ko te Mana o Turanga te wharenui
Ko te Aroha a Te Rangatahi a Turahiri te wharaekai, Ko Rongowhakaata te Kohanga reo, Ko Hurimoana te urupa, Ko te ara o Whakato ki Manutuke te wahi noho.
Click here for Marae History
Photo Gallery
Click on the photos to enlarge
Marae Whanau
Carol Morgan – 06 868 8363 carol.morgan@xtra.co.nz
Mauhoe Waihape – 06 862 8128 melissa@turangahealth.co.nz


text:
Ture tekau
Ko ngā Ture Tekau, he rārangi whakahau; e ai ki te Paipera, nā te Atua aua ture i hōatu ki a Mohi i a ia e tū ana ki te tihi o te maunga o Hinai; he mea whakairo ki runga papa kōhatu. E rua aua papa. E pā ana aua whakahau ki ā te tangata mahi: ki ngā mahi o te whakapono, o te matatika hoki. He tino āhuatanga aua whakahau o te whakapono o ngā hūrai, o tō ngā karaitiana hoki. I tō te paipera reo hiperu, he עשרת הדברים (Aseret ha-Dvarîm) aua ture; ko te whakamāoritanga, he 'kupu'.
E ahu mai ana ngā Ture Tekau i te Ekoruhe 20:2-17, i te Tiuteronomi 5:6-21 hoki.
Rārangi kōrero
Te ture tuatahi[edit | edit source]
"Aua ētahi atua kē atu mou ki mua i ahau".
Te ture tuarua[edit | edit source]
"Kei hanga koe i te whakapakoko mou, i tētahi ritenga rānei o ngā mea o te rangi i runga, o te whenua rānei i raro, o te wai rānei i raro i te whenua:
Kei koropiko koe ki ēnā mea, kei mahi rānei ki ēnā mea; ko Ihowa hoki ahau, ko tou Atua, he Atua hae, e mea ana i ngā hara o ngā matua kia tau iho ki ngā tamariki a te toru, te whā rā anō o ngā whakatupuranga o te hunga e kino ana ki ahau;
E whakaputa aroha ana hoki ki ngā mano, ki te hunga e aroha ana ki ahau, e whakarite ana i aku ture".
Te ture tuatoru[edit | edit source]
- "Kei whakahuatia noatia e koe te ingoa o Ihowa, o tou Atua; e kore hoki a Ihowa e mea, he harakore te tangata e whakahua noa ana i tōna ingoa".
Te ture tuawhā[edit | edit source]
- "Kia mahara ki te rā hapati, kia whakatapua.
E ono ngā rā e mahi ai koe, e mea ai hoki i au mea katoa;
Tēnā ko te rā whitu, he hapati nō Ihowa, nō tou Atua: kaua e mahia tētahi mahi i reira e koe, e tau tama, e tau tamahine, e tau pononga tāne, e tau pononga wahine, e au kararehe hoki, me tou tangata kē i roto i ou tatau;
E ono hoki ngā rā i hanga ai e Ihowa te rangi, me te whenua, te moana, me ngā mea katoa i roto, a okioki ana i te rā whitu: nā reira i whakapaingia ai te rā hapati e Ihowa, a whakatapua ana".
Te ture tuarima[edit | edit source]
- "Whakahonoretia tou papa me tou whaea; kia roa ai ou rā ki te whenua e homai nei e Ihowa, e tou Atua, ki a koe".
Te ture tuaono[edit | edit source]
- "Kaua e patu".
Te ture tuawhitu[edit | edit source]
- "Kaua e puremu".
Te ture tuawaru[edit | edit source]
- "Kaua e tahae".
Te ture tuaiwa[edit | edit source]
- Kaua e whakapae teka ki tou hoa.
Te tekau o ngā ture[edit | edit source]
- "Kaua e hiahia ki te whare o tou hoa, kaua e hiahia ki te wahine a tou hoa, ki tana pononga tāne rānei, ki tana pononga wahine rānei, ki tana kau rānei, ki tana kaihe rānei, ki tētahi mea rānei a tou hoa".
I homai anō e ia ki a Mohi, i te mutunga o tana kōrero ki a ia i runga i Maunga Hinai, e rua ngā papa whakaaturanga, he papa kohatu, he mea tuhituhi nā te ringa o te Atua.
(Ekoruhe 20:1-17)


text: 1Ao E weteiia ana reirei Iesu ake tengauni ma uoman, ao E anganiia te mwaaka i aoia taamnei aika a kamwaraa bwa a na kanakoia, ao te mwaaka ni katoki aoraki ni kabane ma mamaara ni kabane. 2Aikai araia taan tuatua ake tengauni ma uoman: te moa n ara bon Timon, are arana teuana Betero, ao Anterea are tarina; ao Iakobo are natin Tebetaio, ao Ioane are tarina; 3ao Biribo, ao Bwaretoromwaio; ao Toma, ao Mataio are te tia anai taekiti; ao Iakobo are natin Arebwaio, ao Tataio; 4ao Timon are te Kananaian, ao Iuta are e aranaki bwa Itekariota, are e kamwanea Iesu. 5E kanakoia uaaka tengauni ma uoman Iesu, ao E tuangiia ni kaangai, Tai nako n taabo aika a mena iai aomata akana a tiaki I-Iutaia, ao tai rin n aia kaawa I-Tamaria; 6ma kam na nakoia Iteraera ake a tia n riki bwa kaanga tiibu aika a bua. 7Ao ngkana kam nako, ao aei kanoan ami kabwarabwara: E a kaan roko uean te Atua. 8Kam na kamaiuiia akana a aoraki; kamaiuiia akana a tia ni mate; katoki reeberaia akana a reebera, ao kanakoia taimonio. I a tia n anganingkami te mwaaka ni karaoi baikai n akea boona mai iroumi. Ma ngaia are kam na nako ao karaoi naba baikai nakoia temwaangina n akea boona. 9Tai ua mwane; 10ao tai uoti nneni kanami ibukini mwanangami, tai uoti uoua te kabaraaki, tai ua kauniwae, ao tai ua oko; bwa e riai bwa e na anganaki te tia mwakuri baika e kainnanoi ibukini maiuna. 11Ao ngkana kam rin n te kaawa teuana ae e buubura ke ae e uarereke, ao kam na kakaaea iai ane e tauraoi ni butimwaaingkami, ao tiku irouna ni karokoa kam nako maiai. 12Ao ngkana kam rin n te auti teuana, ao kam na kamauriia kaaina. 13Ao ngkana a butimwaaingkami, ao tataro nakon te Atua bwa E na kakabwaiaia; ma ngkana a aki butimwaaingkami, ao butiia te Atua bwa E na aki mwannanoa ami tataro are kam buubuti iai bwa a na kakabwaiaaki. 14Ao ngkana akea temanna i buakoia ae e mwaneingkami n akoingkami, ke e aki ongo ami taeka, ao kam na taei bubun aontano mai waemi ngkana kam kiitana te kaawa are e abwaabwaki arei, bwa kaotan ae kam a rawa mai irouia. 15E koaua ae I a tuangkami bwa e beebete riki te rekenikai are e na reke nakoia I-Totom ma I-Komora, n te bongi ni motiki-taeka, nakon are e na reke nakoia. 16Noria, I kanakoingkami bwa kaanga tiibu i buakoia kameaanti; ma ngaia are kam na wanawana n ai aroia naeta, ao kam na nimamannei n ai aroia taobe. 17Kam na kaawakiningkami mai irouia aomata; bwa ane a na kateingkami i matani kaboowi, ao ane a na oreingkami i nanoni mwaneabaia I-Iutaia; 18ao ane kam na katikaki nako mataia taan tau-taeka ma ueea i bukiu, ma kam na taekina te koaua nakoia ao nakoia aomata akana tiaki I-Iutaia. 19Ngkana a kateingkami, ao tai katabei nanomi n iangoi aromi bwa kam na kangaa n taetae, ke tera ae kam na taekinna; bwa ane kam na anganaki baike kam na taekin n te aoa naba arei. 20Bwa tiaki ngkami ake kam taetae, ma bon Taamnein Tamami are e taetae mai iroumi. 21Ao te mwaane ane e na anga tarina bwa e na tiringaki, ao ai aron naba are e na karaoia te tama nakon natina; ao ane a na tei rake naati n ekiia nako aia karo ao a na anga bwa a na tiringaki; 22ao ane kam na ribaaki irouia aomata ni kabaneia ibukin arau. Ma ane e nanomwaaka ni karokoa matena, ao e na kamaiuaki. 23Ngkana a bwainikiriningkami n te kaawa teuana, ao kam na biri nakon te kaawa are teuana; bwa e koaua ae I a tuangkami, bwa a na aki bane n tia ami mwakuri i nanon aia kaawa nako Iteraera i mwaain rokon Natin te Aomata. 24E aki kakannato riki ane e reireiaki nakon ana tia reirei, ke te toro nakon ana toka. 25E na rau nanon ane e reireiaki ngkana e reke irouna katootoongan aron ana tia reirei, ao ai aron naba te toro ngkana e reke irouna katootoongan aron ana toka. Ngkana a atonga mataniwiin te utu aomata bwa Beretebubwa, ao ai bati ra riki irouia atongaia kaain ana utu n aara aika a bubuaka riki! 26Ma ngaia ae kam na tai maakuia; bwa akea te bae e rabunaki ae e na aki kaotaki, ao ae e karabaaki ae e na aki ataaki. 27Ae I tuangkami n te roo, ao kam na taekinna n te ngaina; ao ae kam ongo irou ngke ti ngaira, ao kam na takaaruaia i aon taubukin auti. 28Kam na aki maakuia akana a kamatea te rabwata ma a aki konaa ni kamatea te aomata ni koaua ane i nanon te rabwata; ma kam na maaka Teuare e konaa ni kamatea i Keenna te rabwata ma te aomata ni koaua ane i nanon te rabwata. 29Tiaki a kabooaki uoman te tibwaaro n te bo ae e rangi n uarereke? Ao bon akea temanna i buakoia ae e na bwaka i aontano ngkana tiaki nanon te Atua. 30Ao ae e a moamoa riki, a bane ni warekaki iran atuum i. 31Ma ngaia ae kam na tai maaku; bwa kam boongana riki nakoia tibwaaro aika a bati. 32Ma ngaia aei, bwa ane e kaotia i mataia aomata bwa raona Ngai, ao Ngai I a manga kaotia i matan Tamau are i karawa bwa raou ngaia. 33Ma ane e kaakeaa i mataia aomata, ao Ngai I a manga kaakeaa naba i matan Tamau are i karawa. 34Tai taku i nanomi bwa I roko bwa N na uota te raoi nako aonnaba: I aki roko bwa N na uota te raoi, ma I roko bwa N na uota te kabaang. 35Bwa I roko bwa N na kauna te nati te mwaane nakon tamana, ao te nati te aine nakon tinana, ao te ainenumwa nakon tinani buuna; 36ao ane a na riki ana utu te aomata bwa ana kairiribai. 37Ane e tangira riki tamana ma tinana nakoiu, ao e aki tau bwa e na riki bwa au reirei; ao ane e tangira riki natina te mwaane ke natina te aine nakoiu, ao e aki tau bwa e na riki bwa au reirei. 38Ao ane e aki uota ana kaibangaki n iriirai n ri mwiiu, ao e aki tau bwa e na riki bwa au reirei. 39Ane e kaawakina maiuna, ao e na boni kabua; ao ane e kabuaa maiuna i bukiu, ao e na boni karekea. 40Ane e mwaneingkami n akoingkami, ao e mwaneai n aakoai; ao ane e mwaneai n aakoai, ao e mwanea n aakoa Teuare e kanakoai. 41Ane e mwanea n aakoa te buraabeti ibukina bwa te buraabeti, ao e na karekea kaniwangana ae ti te bo ma te kaniwanga ibukin te buraabeti; ao ane e mwanea n aakoa te aomata ae e raoiroi, ao e na anganaki te kaniwanga ae ti te bo ma te kaniwanga ibukin te aomata ae e raoiroi. 42Ao ane e anga ti te mwangko n ran ae e mwaitoro nakon temanna i buakoia aika a uarereke aikai ngkae e atongaki bwa au reirei, ao e koaua ae I a tuangkami bwa e na bon anganaki kaniwangana.


text: 1I tuangko i matan te Atua, ma Kristo Iesu, are e nangi motiki-taekaia akana a maiu ma akana a mate, ao ibukin ae E nangi roko n tautaeka bwa te Uea Ngaia: 2ko na tataekina ana taeka te Atua, ao ko na kakorakorako ni karaoia i nanon te tai ae e riai ke ae e aki; ko na kaoti aroia aomata aika a buaakaka nakoia, ko na boaiia, ao ko na kauungaiia, n reireiia ma te taotaonaki n nano ni kabane. 3Bwa ane e na roko te tai ae a na rawa aomata iai n ongo te reirei ni koaua, ao a na iri nanoia ni kaibwabwaru, ma ni karekeia aia tia reirei ni kabatiaia aika a na tuangaki irouia baika a ingainga nanoia iai ni kan ongoraa. 4Ane a na katannakoi taningaia man te koaua, ao a na ongoraa ni karaki nikawai aika a oteaki. 5Ma ngkoe, ko na kamarurungko bwa e na aki bua am iango i aoni bwaai ni kabane; ko na taona nanom nakoni marakim, ko na karaoa ana mwakuri te tia taekina te euangkerio, ao ko na karaoi ni kabane kanoan nakoam. 6Ao ngai, e a roko te tai ae N nang kamateaki iai ao N nangi riki bwa kaanga ai aron te karea are te ninima are e kabwaroaki i aon te baonikarea; aio au tai are N nang kiitana iai te maiu aei. 7I a tia n rangi ni kekeiaki mwaaka, n te kekeiaki mwaaka ae e raoiroi; I a tia ni kaboo biri mwaaka, ao I a tia n teimatoa i nanon te onimaki. 8Ao iai ngkai te kaniwanga ibukini karaoan nanon te Atua are e kaawakinaki i bukiu, are te kaniwanga n tokanikai are E na anganai te Uea ae te Tia Motiki-taeka ae e bwaabwaina te eti; ao tiaki ti ngai n anganaki, ma a na anganaki naba aomata ni kabaneia aika a tangira kaotina. 9Ko na bareiko n nako mai nakoiu n aki waeremwe. 10Bwa e kiitanai Tema, ibukin tangirani bwain te maiu aei, ao e nako Tetaronike; ao Kiretike e nako Karatia, ao Tito e nako Tarematia. 11Ai ti Ruka ae e mena irou ngkai. Ko na wetea Mareko, ao kairia mai bwa raom: bwa e manena ibukini buokau n te mwakuri. 12I kanakoa Tukiko nako Ebeto. 13Ngkana ko nako mai, ao ko na uota au kunnikai ae rabunan aou are I katikua i Teroa irouni Karebo; ao uoti naba taian niira ni boki ake a karaoaki man uteute, ma ai moa ra riki te niira ni boki ake kunin maan. 14Arekantero are te tia karaoi bwaai man te buraati e karaoi baika a bubuaka aika a bati nakoiu. Ane e na kabooaki mwiin ana mwakuri aika a buaakaka iroun te Uea n ai aroni baike e karaoi. 15Ao ko na tarataraiko mai irouna, bwa e rangi ni kakauntabai ara taeka. 16Akea ae e tei i rarikiu n te moa n tai are I taetae iai ni kaaitarai bukinau; a bane ni kiitanai. E bia aki tauaki aroia aei bwa te bure nakoia! 17Ma E tei te Uea i rarikiu ao E kakorakoraai bwa N na taekina te euangkerio ae e bwanin bwa a na ongo aomata aika tiaki I-Iutaia; ao I kamaiuaki man te mate. 18E na boni kainaomataai te Uea man aaro nako aika a bubuaka, ao E na kamaiuai ma ni karinai i nanoni ueana are i karawa. Bon ana bwai te neboaki n aki tootoki. Amene. 19Ko na anga au kamauri nakoni Nei Beritikira ma Akura ma ana utu Onetiboro. 20E tiku Erateto i Korinto; ao I katuka Terobimo i Mireto, ngke e aoraki. 21Ko na bareiko n nako mai i mwaain tain te aumeaang. E kamauriko Euburo, ma Boute, ma Rino, ma Kirauria, ma taari ni kabaneia. 22E na mena te Uea iroun taamneim. E na mena te aakoaki iroumi ni kabaneingkami.