text:
Taumata-ā-Iwi Kaupapa
He whakarapopoto tēnei o ngā Kaupapa a Te Taumata-ā-Iwi ki te whakatū he huarahi ki te tūtuki pai i ngā wawata mō ngā iwi Māori ō te motu.
Ko Te Taumata-ā-Iwi te komiti matua mo ngā take Māori katoa i roto i a Tāmaki Paenga Hira. Ko rātou ā Ngāti Whātua, Ngāti Pāoa, a Tainui ngā mana ō te whenua. Ko Te Taumata-ā-Iwi nga kaitiaki mō ngā take Māori i roto i te whare taonga ō Tamaki.
Kaupapa I:
Tohutohu
Mā Te Taumata-ā-Iwi hei tohutohu i ngā tikanga Māori mō Te Whare Taonga ki waenga i te Whare Taonga me ngā Iwi Māori whānui.
Kaupapa II:
Whakahoahoa
Mā te Tiriti o Waitangi hei whakahoahoa i Te Whare Taonga ki Te Taumata-ā-Iwi mō ngā take Māori.
Kaupapa III:
Ngā Tūmanako Māori
Ka tau Te Whare Taonga i ngā tūmanako a nga iwi Māori, me te tūranga ā Te Taumata ā Iwi hei kaitiaki mō ngā take e whai ake nei:
(i) te tiakitanga ō ngā taonga i roto i te Whare Taonga.
(ii) he huarahi mo te hokinga ō ngā whakapaakoko, ngā uru moko, me ngā koiwi ki te wā kainga.
Kaupap IV:
Kaitiakitanga
Te Tiakitanga ō te mana ā ngā iwi Māori mā runga i ngā ahuatanga nei:
(i) te tiakitanga ō te mana ō te whenua, me ngā tikanga Māori.
(ii) te tiakitanga ō ngā wāhi tapu o Tumatauenga.
(iii) kia pupuri tika i nga taonga katoa.
(iv) kia whai waahi tika mō ngā kaimahi me ngā manuhiri.
(v) kia whai turanga, akoranga, mātauranga mō ngā uri Māori.
Kaupapa V:
Te Whakatikatika i Nga He
Ma te Whare Taonga hei whai tohuohu mai Te Taumata-ā-Iwi ki te whakatikatika i ngā he no mua:
(i) kia whakawetewete i ngā take kia tika ai.
(ii) whai huarahi mo apopo kia kore ngā hē kia puta anō.


c: text/html

text:
By Laiana Wong
Küpopou
Sunday, December 15, 2002
Ka Nane
Synopsis: Knowledge of nane are still with some of our küpuna today. The writer introduces a new nane and the L. H. offers an old one.
A HUA A PANEE nä hoa makamaka heluhelu o Kauakükalahale ë, aloha mai käkou.
He poe na'auao maoli nö nä küpuna 'öiwi o ke au kahiko o nëia 'äina aloha. 'O ka nane kekahi o nä hana no'eau a nä küpuna näna i ho'okuläiwi i ka pae 'äina o Hawai'i nei. 'Ike 'ia i ka mo'olelo no Kapalana ka ho'ohana 'ia 'ana o nä nane i loko o kahi mea i kapa 'ia ka "ho'opäpä." 'O ka ho'opäpä, he mea pä'ani këia no ka po'e mäkaukau i ia mea he nane. 'A'ohe nö i maopopo ia'u nä loina o ia hana. Ma waho a'e o ka mo'olelo no Kalapana, a me kekahi mau mea i loko o ka waihona palapala kahiko ma ka Hale Hö'ike'ike o Bihopa, 'a'ohe la'ana o ia mea he ho'opäpä. Ua moeähala nö paha këia 'ike me nä küpuna o ke au kahiko, aloha nö. Akä nö na'e, aia nö ke ola nei kekahi o ko käkou mau hulu küpuna i maopopo nä nane kahiko, a he waiwai maoli nö läkou. I mea e ho'omau aku ai i ko kahiko hana kuluma a ka waiwai launa 'ole, eia mai kahi nane hou. ...
A hua a pane!Me ke aloha pumehana,
Ke hehi ma kuahiwi,
Ke hehi ma kahakai,
'Uï ka leo.
Käwika Winter
Wai'alae, O'ahu
He au hou nö këia e ka'a aku nei, a mahalo nui 'ia nä mea hou e like ho'i me ke kanikau 'ano hou o këlä pule aku nei a i ia pule aku, a me kahi nane e kau a'ela ma luna. He nane wähi püniu nö paha ia, (a 'o ka nähähä auane'i paha ka hopena o kahi püniu). A i wahi e päna'i aku ai i ka nane hou, eia mai nö kahi nane "kahiko" i 'ike 'ia ma kekahi nüpepa 'ölelo Hawai'i o ka wä kahiko, a i 'ike le'a 'ia ai ho'i ka na'auao o nä küpuna.
L. H.
HE NANEKu'u i'a pili mau me ke kanaka, 'a'ole wä e ka'awale ai; 'a'ole au e loa'a iä 'oukou me ka hau'oli, me ka 'eha'eha au e loa'a ai. He aha ka inoa o ku'u i'a?
L. K. P. Ka Ehukai o Palemano
'Eä, e nä hoa puni nane, he nani nö ka 'ike 'ia 'ana o ka nane ma loko o ka nüpepa, 'oiai, he mea mau nö ia i nä küpuna o käkou, 'o ia ho'i, ka pane'e 'ana aku i ka nane i mua o ka lehu-lehu ma o ka nüpepa. I ia mau lä, he makana ke lilo i ka mea mua näna e ho'ouna i ka hä'ina pololei me kona wehewehe 'ana i ke ke'ena pa'i palapala. A 'oiai, he mau mea wähi püniu nö paha nä nane e kau a'ela ma luna, a no laila, 'o ka mea näna ka hä'ina pololei mua loa e hiki mai ana i ke ke'ena o ka Lunaho'oponopono me kona wehe-wehe 'ana, e lilo nö ka makana iä ia, he 'eke köpa'a, i mea e ikaika hou ai ke kino. Auë! 'O ke 'eke köpa'a kekahi 'ano makana o ke au i hala, ke loa'a pono ka hä'ina o kahi nane, a i këia mau lä, he puke ke makana 'ia, a 'o ka makana no nä nane päkahi o luna, he puke 'ölelo Hawai'i hou ia i kapa 'ia 'o "Ke Aupuni Mö'ï".
L. H.
E ho'ouna 'ia mai nä leka iä mäua,
'o ia ho'i 'o Laiana Wong a me Kekeha Solis
ma ka pahu leka uila ma lalo nei:
>> kwong@hawaii.edu
>> rsolis@hawaii.edu
a i 'ole ia, ma ke kelepona:
>> 956-2627 (Laiana)
>> 956-2624 (Kekeha)
BACK TO TOP|
Ka Nane
Synopsis: Knowledge of nane are still with some of our kūpuna today. The writer introduces a new nane and the L. H. offers an old one.
A HUA A PANEE nā hoa makamaka heluhelu o Kauakūkalahale ē, aloha mai kākou.
He poe na'auao maoli nō nā kūpuna 'ōiwi o ke au kahiko o nēia 'āina aloha. 'O ka nane kekahi o nā hana no'eau a nā kūpuna nāna i ho'okulāiwi i ka pae 'āina o Hawai'i nei. 'Ike 'ia i ka mo'olelo no Kapalana ka ho'ohana 'ia 'ana o nā nane i loko o kahi mea i kapa 'ia ka "ho'opāpā." 'O ka ho'opāpā, he mea pā'ani kēia no ka po'e mākaukau i ia mea he nane. 'A'ohe nō i maopopo ia'u nā loina o ia hana. Ma waho a'e o ka mo'olelo no Kalapana, a me kekahi mau mea i loko o ka waihona palapala kahiko ma ka Hale Hō'ike'ike o Bihopa, 'a'ohe la'ana o ia mea he ho'opāpā. Ua moeāhala nō paha kēia 'ike me nā kūpuna o ke au kahiko, aloha nō. Akā nō na'e, aia nō ke ola nei kekahi o ko kākou mau hulu kūpuna i maopopo nā nane kahiko, a he waiwai maoli nō lākou. I mea e ho'omau aku ai i ko kahiko hana kuluma a ka waiwai launa 'ole, eia mai kahi nane hou. ...
A hua a pane!Me ke aloha pumehana,
Ke hehi ma kuahiwi,
Ke hehi ma kahakai,
'Uī ka leo.
Kāwika Winter
Wai'alae, O'ahu
He au hou nō kēia e ka'a aku nei, a mahalo nui 'ia nā mea hou e like ho'i me ke kanikau 'ano hou o kēlā pule aku nei a i ia pule aku, a me kahi nane e kau a'ela ma luna. He nane wāhi pūniu nō paha ia, (a 'o ka nāhāhā auane'i paha ka hopena o kahi pūniu). A i wahi e pāna'i aku ai i ka nane hou, eia mai nō kahi nane "kahiko" i 'ike 'ia ma kekahi nūpepa 'ōlelo Hawai'i o ka wā kahiko, a i 'ike le'a 'ia ai ho'i ka na'auao o nā kūpuna.
L. H.
HE NANEKu'u i'a pili mau me ke kanaka, 'a'ole wā e ka'awale ai; 'a'ole au e loa'a iā 'oukou me ka hau'oli, me ka 'eha'eha au e loa'a ai. He aha ka inoa o ku'u i'a?
L. K. P. Ka Ehukai o Palemano
'Eā, e nā hoa puni nane, he nani nō ka 'ike 'ia 'ana o ka nane ma loko o ka nūpepa, 'oiai, he mea mau nō ia i nā kūpuna o kākou, 'o ia ho'i, ka pane'e 'ana aku i ka nane i mua o ka lehu-lehu ma o ka nūpepa. I ia mau lā, he makana ke lilo i ka mea mua nāna e ho'ouna i ka hā'ina pololei me kona wehewehe 'ana i ke ke'ena pa'i palapala. A 'oiai, he mau mea wāhi pūniu nō paha nā nane e kau a'ela ma luna, a no laila, 'o ka mea nāna ka hā'ina pololei mua loa e hiki mai ana i ke ke'ena o ka Lunaho'oponopono me kona wehe-wehe 'ana, e lilo nō ka makana iā ia, he 'eke kōpa'a, i mea e ikaika hou ai ke kino. Auē! 'O ke 'eke kōpa'a kekahi 'ano makana o ke au i hala, ke loa'a pono ka hā'ina o kahi nane, a i kēia mau lā, he puke ke makana 'ia, a 'o ka makana no nā nane pākahi o luna, he puke 'ōlelo Hawai'i hou ia i kapa 'ia 'o "Ke Aupuni Mō'ī".
L. H.
E ho'ouna 'ia mai nā leka iā māua,
'o ia ho'i 'o Laiana Wong a me Kekeha Solis
ma ka pahu leka uila ma lalo nei:
>> kwong@hawaii.edu
>> rsolis@hawaii.edu
a i 'ole ia, ma ke kelepona:
>> 956-2627 (Laiana)
>> 956-2624 (Kekeha)
This column is coordinated by the Hawaiian Language Department
at the University of Hawai'i at Mānoa, supported by UH
President Evan Dobelle's Initiative for Achieving Native Hawaiian
Academic Excellence.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Katowice
Ko Katowice (whakahuatanga: [katɔ'vʲitsɛ] he tāone nui o Pōrana, tētahi o ngā tāone mātua o te takiwā o Hirehia ki te Tonga (Upper Silesia) i Pōrana, i ngā taha o te awa Kłodnica me te awa Rawa.
Nō te tau 1999, ka whakatūria a Katowice hei tāone mātua o te rohe poti o Hirehia. Ko Katowihi te tāone nui o te Takiwā Ahumahi o Hirehia ki te Tonga. Ko 321,163 te nui o tana taupori, engari te nui o te taupori o ngā wāhanga katoa o te tāone he 3,487,000 i te 2004.
Kōrero nehe[edit | edit source]
Ko te takiwā o Katowice he wāhi i nohoia ai e ngā Hirehiana nō mua noa atu. I ahu mai ōna rangatira tuatahi i te whānau Piast, he whānau pōrana o Hirehia. Nō te whakangarongarotanga o taua whānau, ka hurihia ki raro i te mana o te whānau Hapsburg. Ka whakatūria tonutia te tāone i tērā atu rautau, i te wā i whakatakaina ai te rohe i runga i te Kīngitanga o Peruhia. Ka whakaingoatia a Katowice hei tāone nui i te tau 1865. Ko te nuinga o ngā tāngata kainoho he Tiamana, he Hirehiana, he Hūrai, he Pōrana. Nō te 1918 ki te 1921, ka noho a Katowice i runga i te mana Whenua Tū Wehe Tuarua o Pōrana. Kātahi ka wehea te whenua e tētahi komihana o ngā taua haumi, ā, i waiho a Katowice ki te taha pōrana i runga anō i tōna ake mana motuhake.


text: 1Kam na mwanea n aakoa te aomata ae e mamaara n ana onimaki, ma tai kauntaeka ma ngaia ibukin tein aron ana iango. 2E taku temanna n ana koaua bwa e riai irouna te kang amwarake ni kabane; ao temanna ae e mamaara n ana onimaki e taku bwa e riai irouna te kang amwarake man aroka nako. 3Te aomata are e kang amwarake nako e na aki kaakeaa boongan te aomata are iai baika e aki konaa ni kang; ao te aomata are e kang ti amwarake man aroka nako ke e tai kabuaakakaa te aomata are e kang amwarake nako, ibukina bwa e butimwaaeaki arona anne iroun te Atua. 4Antai ngkoe bwa ko na baairea taekan ana toro temanna ni kabuaakaka? Bon ana toka ae e na baairea taekana bwa e nako raoi ana mwakuri ke e aki. Ma ane e na nako raoi ana mwakuri te toro, bwa E konaa te Atua ni buokia bwa e aonga n nako raoi ana mwakuri. 5E taku temanna bwa e kakannato riki te bong teuana nakoni boong ni kabane, ao temanna e taku bwa ti te bo aroni boong nako. Ke a kareke nanoia aomata nako aika a na aki katiotioaki aia iango iai. 6Ane e kaawakina te bong teuana bwa e kakannato irouna, ao e kaawakinna ibukin te Uea; ao ane e kang amwarake nako, ao e kang ibukin te Uea, bwa e katituaraoa te Atua; ao ane e aki kang amwarake tabeua, ao e karaoia ibukin te Uea. 7Bwa akea i buakora ae e maiu bon ibukina, ao akea naba ae e mate bon ibukina. 8Bwa ngkana ti maiu, ao ti maiu ibukin te Uea; ao ngkana ti mate, ao ti mate naba ibukin te Uea. Ma ngaia ae ngkana ti maiu ke ti mate ao ana bwai naba te Uea ngaira. 9Bwa E mate Kristo ao E a manga maiu ibukin aei: bwa E aonga n riki bwa aia Uea ake a mate ma ake a maiu. 10Ao ngkoe, ko aera ngkai ko motika taekan tarim? Ao manga ngkoe, ko aera ngkai ko kaakeaa boongan tarim? Bwa ane ti na bane n tei i matan te Atua bwa a na motikaki taekara irouna. 11Bwa e koreaki ae e kaangai: E taku te Uea, Ngkai I maiu, ao ane a na bane bubuaniwae ni katorobubua nakoiu, Ao a na bane neewe n neboa te Atua. 12Ma ngaia ae ti na bane ni kaoti arora n tatabemanira nako nakon te Atua. 13Ma ngaia ae ti na katoka arora ae te i-kabuaakaka, ao ti na karekea ara baaire bwa a na akea ae e na kaaki te bwai ni katatatata ke ni kabwakabwaka i matan tarina. 14Ngkai I reitaki ma te Uea are Iesu n au onimaki, ao I bon ataia raoi bwa akea te bwai ae e kamwaraa n arona are e karikaki iai; ma ane e taku bwa e kamwaraa te bwai teuana, ao e boni kamwaraa ibukina. 15Bwa ngkana e rawaawata nanon tarim ibukini kanam, ao ko aki nakonako n te aro n tangira. Tai urua maiun temanna are E mate Kristo ibukina, n te amwarake are ko kanna. 16Ma ngaia ae kam na tarataraia bwa e na aki atongaki bwa e buaakaka te bae e raoiroi iroumi. 17Bwa tiaki uean te Atua te amwaamwarake ma te momooi, ma bon te katei ni maiu are karaoan nanon te Atua, ma te rau, ma te kimwaareirei ake ti anganaki iroun te Taamnei. 18Bwa ane e toro irouni Kristo ni baikai ao E kukurei te Atua irouna, ao e kakoauaaki irouia aomata bwa e raoiroi arona. 19Ma ngaia ae ti na uaiakin rekeni bwaai aika a na karekea te rau, ao baika a na buoka kateimatoaan temanna ma temanna n ana onimaki. 20Tai urua ana mwakuri te Atua ibukini kanam. Akea te amwarake ae e kamwaraa, ma e bure kanakin te amwarake are e na riki bwa te bwai ni kabwakabwaka nakon temanna. 21E raoiroi te aki kang iriko ma te aki mooi wain, ma aki karaoan te bwai teuana are e na riki bwa te bwai ni kabwakabwaka nakon tarim. 22Am onimaki ane iroum ae e kaeti ma baikai, bon am bwai i marenam ma te Atua. E a kabwaia te aomata are e namakinna bwa e aki kabuaakakaaki n are e karaoia ngkana e koaua iai bwa e aki bure. 23Ma ane e nanokokoraki ngkana e amwarake, ao e kabuaakakaaki iai ibukina bwa e aki karaoia ma te nano n onimaki; bwa te bae e karaoaki ma te aki-onimaki bon te bure.


text: 1Taari, I a manga tuangkami te euangkerio are I taekinna nakoimi, are kam kaaki naba i nanomi, are kam tei naba iai, 2ao are kam kamaiuaki naba iai ngkana kam taua ni kamatoaa i nanomi; ma ngkana kam aki, ao a matebuaka ami onimaki. 3Bwa I moa n anganingkami i buakoni baika a kakannato te baere I anganaki naba: bwa E mate Kristo ibukin ara bure n ai aron taekana n te Baibara; 4E taunaki, ao E a manga maiu n te kateni bong n ai aron taekana n te Baibara; 5E nooraki irouni Keebwa, ao rimwi, irouia uaake tengauni ma uoman. 6Ao rimwi, E nooraki irouia taari aika nimabubua tabun n te tai ae ti teuana; ao mwaitin te koraki aei a boni maiu naba ngkai, ma iai tabemwaang ake a tia ni mate. 7Ao rimwi, E nooraki iroun Iakobo, ao rimwi, irouia taan tuatua ni kabaneia; 8ao i mwiia ni kabaneia, ao E nooraki naba irou, ngke kaanga ai aron te aomata ngai are e bungiaki i mwaain ana tai. 9Bwa moan te mangori ngai i buakoia taan tuatua, ao I aki tau bwa N na atongaki bwa te tia tuatua, ibukina bwa I bwainikiriina ana ekaretia te Atua. 10Ma n ana aakoi te Atua ao I riki n ai arou aei; ao e aki matebuaka ana aakoi nakoiu: bwa I mwakuri korakora riki nakoia taan tuatua akekei; ma tiaki ngai, bwa bon ana aakoi te Atua are irou. 11Ma ngaia aei, ngkana tao ngai ae I tataekina te euangkerio ke uaakekei, ma anne are ti tataekinna ao kam onimaki iai. 12Ngkana e taekinaki Kristo bwa E a tia ni manga maiu mai buakoia maate, ao e aera ngkai a taku tabemwaang i buakomi bwa akea manga-maiuia maate? 13Ma ngkana a aki manga maiu maate, ao nanona ngkanne bwa e tuai ni manga maiu Iesu; 14ao ngkana E tuai ni manga maiu Kristo, ao a matebuaka ara reirei, ao a matebuaka naba ami onimaki. 15Ti na ataaki naba iai bwa ti kewe n ara kaotioti ibukin te Atua, ngke ti kaotiotia bwa Ngaia ae E a manga kamaiua Kristo man te mate; ma ngkana e koaua bwa a aki manga kamaiuaki maate, ao nanona bwa E bon aki manga kamaiua Kristo. 16Bwa ngkana a aki manga kamaiuaki maate, ao nanona ngkanne bwa E tuai ni manga kamaiuaki Iesu. 17Ao ngkana E tuai ni manga kamaiuaki Iesu, ao a matebuaka ami onimaki, ao kam mena naba i buakon ami bure; 18ao a aki kamaiuaki naba te koraki ake a tia ni mate ake a onimakina Kristo. 19Ngkana arona bwa ti kaantaninga Kristo n ti te maiu aei, ao moani kananoanga ngaira i buakoia aomata ni kabaneia. 20Ma E a bon tia ni manga kamaiuaki Kristo mai buakoia maate, ao E riki bwa te bwai ni kakoaua i bukiia ake a tia ni mate bwa a na manga kamaiuaki naba man te mate. 21Bwa ngke e roko te mate iroun te aomata, ao boni mai iroun naba te aomata rokoni manga-maiuia maate. 22Bwa ngke e reke te mate irouia aomata ni kabaneia mai iroun Atam, ao ai aroia naba bwa a na bane n reke irouia te manga-maiu mai irouni Kristo. 23Ma iai baairean temanna ma temanna ngkana e a manga kamaiuaki mai buakoia maate: bwa Kristo moa, ao rimwi te koraki ake a onimakinna ngkana E roko; 24ao rimwi te toki, are E na anga iai te tautaeka Kristo nakon te Atua are te Tama, ngkana E a tia ni kamaunai aaro n tautaeka, ma n tau-aro nako, ma aeka ni mwaaka nako. 25Bwa E riai n uea Kristo ni karokoa te tai are E kabaneia iai ni kaakiia ana kairiribai i aani waena. 26Te kabanea ni kairiribai are na kamaunaaki bon te mate. 27Bwa ngke E taku bwa a bane bwaai ni kaakiaki i aani waena, ao e mataata iai bwa e aki kaakiaki i aana te Atua are e kaaki bwaai ni kabane i aani mwaakani Kristo. 28Ma ngkana a kabaneaki bwaai ni kaakiaki i aani mwaakani Kristo, ao Ngaia ae te Nati E na kaakiaki naba i aani mwaakan Teuare e kabane bwaai ni kaaki i aan te Nati, bwa E aonga n ataaki te Atua bwa Atuaia aomata nako, ao Atuani bwaai ni kabane. 29Bwa ngkana tiaki ngaia anne, ao a na aera ake a bwaabetitooaki i bukiia maate? Ngkana a bon aki manga maiu maate, ao a aera ngkai a bwaabetitooaki naba i bukiia? 30Ao bukin tera ngkai ti a boni kakaaitara naba ma taiani kaoanikai ni katoaa te aoa? 31Taari, I kaaitara ma te mate n te bong ae koraki! I riki n taekina aei ibukin nanou ni kamoamoa i bukimi i nanoni Kristo Iesu are ara Uea. 32Ngke arona bwa I un ma maan aika a tiritiri i Ebeto ao I bwaina te nano n aomata, ao tera manenana irou? Ngkana arona bwa a aki manga kamaiuaki maate, ao e kaangai te taeka n rabakau teuana, Ti na amwarake ma ni mooi, bwa ae ti na mate ningabong. 33Kam na tai burebureaki: aaro n i raorao aika a buaakaka a uru aroaro aika a riai. 34Kam na bwaina te iango raoi, ao tai bure; bwa iai temwaangina i buakomi aika a aki ataa te Atua; ao I taekina aei bwa kamamaeami. 35Ane e na kaangai temanna, A na kangaa ni manga maiu maate? Ao tera aron rabwataia ane a na roko iai? 36Te baba! E aki konaa n riki te baere ko unikia ngkana e aki mate moa; 37ao ane ko unikia bon tiaki te aroka ae e ikawai ma bon te uaa, ae tao uaan te uiita ke tao uaan te kai riki teuana; 38ao te Atua E angan te uaa anne te rabwata n ai aron nanona, ao E katoai uaa nako ma aron rabwataia. 39Tiaki te iriko ae ti te arona irikoni bwaai ni kabane aika a maiu; iai te aeka teuana i bukiia aomata, ao teuana i bukiia manin aon te aba, ao teuana i bukiia mannikiba, ao teuana i bukiia iika. 40Ao iai rabwata aika bwaini karawa ao rabwata aika bwain aon te aba; ma bon te tamaaroa teuana tamaaroani bwaini karawa, ao te tamaaroa teuana tamaaroani bwain aon te aba. 41Bon te tamaaroa teuana tamaaroan taai, ao teuana tamaaroan namwakaina, ao teuana tamaaroaia itoi; ma e kakaokoro tamaaroan te itoi teuana ma te itoi teuana. 42Ao ai aron naba manga-maiuia maate. E na mka te rabwata are e taunaki, ma ngke e a manga maiu, ao ai te rabwata ae e aki konaa ni mka. 43Akea tamaaroana ngke e taunaki, ma iai tamaaroana ngke e a manga maiu. Akea korakorana ngke e taunaki, ma iai korakorana ngke e a manga maiu. 44E taunaki bwa te rabwata ae bon te rabwata, ma ngke e a manga maiu ao ai te rabwata ae te rabwata n tamnei. Ngkana iai te rabwata ae bon te rabwata, ao iai naba te rabwata ae te rabwata n tamnei. 45Ao ai aron naba are e koreaki ni kaangai: Te moa n aomata are Atam bon te aomata ae e maiu; Te kabanea n Atam bon te tamnei ni kamaiu. 46Ma tiaki te rabwata n tamnei are e roko moa, bwa te rabwata ae bon te rabwata, ao rimwi te rabwata n tamnei. 47E riki te moa n aomata mai aon te aba, ao e karikaki man te tano; te Aomata are te kauoman boni mai karawa. 48Aron rabwatan te aomata are e karikaki man te ttano, bon aron naba rabwataiaaomata ake i aon te aba; aron rabwatan te Aomata are mai karawa, bon aron naba rabwataia aomata ake mai karawa. 49Ao ngkai ti katootoonga aron te aomata are e karikaki man te tano, ao ti na manga katootoonga naba aron te Aomata are mai karawa. 50Ao aio au taeka, taari: e aki konaa ni karekea uean te Atua te iriko ma te raraa, ao e aki konaa naba ni karekea te aki mka te mka. 51Noria, I tuangkami te bwai ae e raba: Ane ti na aki bane ni mate, ma ti na na bane n onikaki, 52n te tai ae moan te waekoa, n te rube ni mata, n tangin te kabanea ni bu. Bwa ane e na tangi te bu, ao a na manga kamaiuaki maate n aki konaa ni mka, ao ti na onikaki. 53Bwa e riai n oneaki te aro ni mka aei nakon te aki-mka, ao te aro ni maamate aei nakon te aki-maamate. 54Ao ngkana e a tia n onikaki te aro ni mka aei nakon te aki-mka, ao te aro ni maamate aei nakon te aki-maamate, ao e kakoauaaki iai te taeka are e koreaki ni kaangai: E tae ana kai te mate. 55Te Mate, e ngaa am tokanikai? Te Mate, e ngaa am bwai ni kaikoaki? 56Te bure boni ngaia ana bwai ni kaikoaki te mate, ao korakoran te bure bon te Tua. 57Ma E na katituaraoaki te Atua, are e anganiira te tokanikai iroun ara Uea are Iesu Kristo. 58Ma ngaia aei, tariu, aika kam tangiraki, kam na teimatoa, ao kam na aki toki ni kaakaraoi ana mwakuri te Uea, ngkai kam ataia bwa a aki matebuaka ami mwakuri ibukin te Uea.


text: 1A mwananga ri nuukan Ambibori ma Aboronia, ao a roko i Tetaronike, are iai mwaneabaia I-Iutaia iai. 2Ao e rini Bwauro n te mwaneaba n aron are e tataneiai iai, ao e reireiia aomata koaua man te Baibara i nanon teniua te taabati, 3ni kabwarabwarai nanoia, ao ni kaoti mwakoro maiai ake a taekina te Kristo bwa E riai n ri nanon te rawaawata ma te maraki, ao bwa E na manga maiu mai buakoia maate; ao e takunakoia, Iesu aei ae I taekinnanakoimi, bon te Kristo Ngaia. 4Iai tabemwaang i buakoia aika a anaaki nanoia, ma ngaia are a raona Bwauro ma Tira; ao a raonaki naba irouia I-Erene aika a bati aika a tataromauriia te Atua, ao irouia aine aika a bati aika a kakannato. 5Ao a bakantang I-Iutaia, ma ngaia are a bobootiia aomata tabemwaang aika a buaakaka ake a roko n akea boongaia n te tabo ni mwaakete, ao ngke a mwaiti aia koraki, ao a kakiriweea te kaawa. A ninia ma n urua ana auti Iaton n ukoukoriia uaakekei, bwa a na kaotiia nakoia aomata. 6Ao ngke a aki reke irouia, ao a katika Iaton ma taari tabemwaang nakoia taan taua taekan te kaawa arei, ao a takaarua ni kaangai, A roko naba ikai uaake a kakiriwe n taabo nako, 7ao e akoiia Iaton; a bane te koraki aei n ri aon ana taeka Kaitara, ngkai a taku bwa bon iai riki temanna te uea bwa Iesu. 8Ao a kiriwe nanoia aomata ma taan taua taekan te kaawa arei ngke a ongo taeka akekei. 9Ao ngke a a tia taan taua taekan te kaawa arei n anaa te mwane mai iroun Iaton ma raona nako, ao a kanakoia. 10Ngke e a bon tibwa roo ao a kanakoaki naba Bwauro ma Tira irouia taari nako Beroia; ao ngke a roko iai, ao a rin ni mwaneabaia I-Iutaia. 11A raraoi riki nanoia I-Iutaia i Beroia nakoia ake i Tetaronike, bwa a kani kaaki i nanoia ana taeka te Atua, ao a katoaa te bong ae koraki n ukeuke n te Baibara, bwa a kani kakoauai baike a taekinaki. 12Ma ngaia are a bati i buakoia aika a onimaki, ni bootaki ma aine n Erene aika a bati aika a kakannato, ma mwaane naba aika a bati. 13Ma ngke a ataia I-Iutaia ake i Tetaronike bwa e taekinaki naba ana taeka te Atua irouni Bwauro i Beroia, ao a roko naba iai n aki karauia aomata, ao ni kakiriweeiia. 14Ma ngaia are e a kawaekoaaki ngkanne ni kanakoaki Bwauro irouia taan onimaki nakon te tabo are e mena taari iai; ma e tiku Tira ma Timoteo i Beroia. 15Ao aomata ake a ira Bwauro a karokoa i Atenai; ao a nako ngke e reke irouia ana taeka Bwauro ibukin Tira ma Timoteo are a na tuangaki bwa a na barekiia nnakoina. 16Ao ngke e taningaiia Bwauro i Atenai, ao e kammarakaki atuuna ngke e noora te kaawa bwa a bati bouananti n tei i aona. 17Ma ngaia are e kauntaeka ni mwaneabaia I-Iutaia ma I-Iutaia ao aomata aika tiaki I-Iutaia aika a tataromauriia te Atua; ao e kauntaeka naba n te tabo ni mwaakete n te bong ae koraki ma aomata ake a ri kekei. 18E kauntaeka naba ma taan rabakau temwaangina aika a aranaki bwa Ebikourio ao Tetoiko. A taku temwaangina i buakoia, Tera ae e kataia n taekinna te aomata ae e kakanrabakau aei? Ao a kaangai tabemwaang, Kanga te tia taekinia taimonio aika ianena. Bwa e kabwarabwaraanakoia taekan Iesu ma te manga-maiu mai buakoia maate. 19Ao a taua Bwauro ni kairia nakon te Areiobako, ao a kaangai, Ko konaa n tuangiira bwa tera te koaua ae e boou ae ko taekinna? 20Bwa iai bwaai tabeua aika a boou aika a ti ongo mai iroum; ti a kan ataia ngkanne bwa tera nanoni baikanne. 21Bwa anuaia I-Atenai ni kabaneia, ma iruwa ake a maeka i Atenai, bon ti te kabanea aia tai ni karakin rongorongoni baika a boou ao te ongoongoraa iai. 22E tei ngkanne Bwauro i mataia kaain te kaboowi n te Areiobako, ao e kaangai, Mwaane aika I-Atenai, I nooringkami n aromi nako bwa kam rangi n reitaki ma antimi. 23Bwa ngke I nakonako i nanon ami kaawa ma n taratarai bwaai aika kam taromauri, ao I noora naba te baonikarea teuana ae e koreaki i aona ae e kaangai, NAKON TE ATUA ARE E AKI ATAKI. Ma ngaia aei, bwa Ae kam taromauriia, are e aki ataaki, ao boni Ngaia ae I kaotianakoimi. 24Te Atua, are e karaoa aonnaba ma bwaai ni kabane aika i nanona, bon Ueani karawa ma aon te aba, ao E aki maeka n taabo n taromauri aika a karaoaki ni baiia aomata; 25ao bon akea te bwai ae a karaoia aomata ibukina bwa akea te bwai ae E kainnanoia, ngkai boni Ngaia ae e anga te maiu, te ikeike, ma bwaai ni kabane nakoia aomata ni kabaneia; 26ao E karikiia bootanaomata ni kabaneia mai iroun te aomata ae temanna, bwa a na maeka i aon te aba ni kabane; ao E a kamani baairea te tai are a na maeka iai, ma tiani neia ni maeka. 27E karikia aomata bwa a na ukoukoria, ao a na kunea ngkana arona bwa e roko irouia te namakin n te tai teuana bwa a na kakaaea. Bwa E aki raroa nako te Atua mai iroura n tatabemanira nako, 28bwa boni Ngaia ae ti maiu irouna, ti kakamwakuri irouna, ao iai ngaira irouna; n ai aron are a kaangai ami tia oto-kuna tabemwaang, Bwa ti riki naba mai irouna. 29Ma ngaia aei, bwa ngkai ti riki mai iroun te Atua ao e aki riai bwa ti na taku i nanora bwa te koora arona n Atua, ke te tirewa, ke te atiibu, are e karaoaki bwa katootoongana iroun te aomata ae e rangi n rabakau ni mwakuri n tabonibaina, man ana iango. 30Ma ngaia ae E aki baairei taekaia aomata te Atua i nanon tain te babanga arei; ma E tuangiia aomata ngkai ni kabaneia n taabo nako bwa a na rairi nanoia, 31ibukina bwa E a tia ni motika te bong are E nang kaeti iai taekaia kaain aonnaba n te raoiroi iroun te Aomata are E a tia n rineia; ao E kaota koauana nakoia aomata ni kabaneia, ngke E a manga kamaiua mai buakoia maate. 32A kakaniko temwaangina ngke a ongo taekaia maate bwa a konaa ni manga maiu; ao a taku ake temwaangina, Ti a manga ongoraa iroum n taekan naba te baenne. 33Ao e oti nako ngkanne Bwauro mai buakoia. 34Ma iai aomata tabemwaang ake a raraona Bwauro, ao a riki bwa taan onimaki: temanna i buakoia bon Rionutio ae kaain te Areiobako, ao te aine ae arana Tamariti, ao temwaangina riki.


text: 1Ao I anganaki te kai ae kaanga ai aron te kai ni baire; ao I tuangaki ae e kaangai, Tei rake ao baairea ana umwantabu te Atua, ma te baonikarea, ao warekiia akana a taromauri i nanona. 2Ao ko na katuka te ru are i tinanikun te tabo are e tabu n te umwantabu n aki baaireia, ibukina bwa e katukaki i bukiia bootanaomata ake a na toutoubeka aon te kaawa are e tabu abwi ma uoua te namwakaina. 3Ao N na karekea aia tai au tia kakoaua ake uoman bwa a na taetae ni buraabeti, ao a na taetae ni buraabeti i nanontengaaao uabubua ma onongaun te bong, ao a na kunnikaiia n te kunnikai ae e mangaingai. 4Taani kakoaua akekei bon oriwa ake uakai, ao kain-tei n taura ake uaai ake a tei i matan Uean aonnaba. 5Ao ngkana iai te kairiribai ae e kataia ni kani kaikoakiia, ao e na kamateaki n te ai are e oti nako mai wiia. 6A konaa taani kakoaua akekei ni bonota karawa, bwa e na aki bwaka te karau ni karokoa koron aia bong n taetae ni buraabeti; ao iai mwaakaia i aon raan, ni konaa n oniki bwa raraa; ao iai naba mwaakaia ni karokoi bwaai ni kamaamate ni kaokioki n ai aron takun nanoia. 7Ao ngkana a a tia n taekina aia rongorongo, ao te man are e tiritiri are e tabe n rierake mai Abuto e na buakaniia ao e na tokanikai i aoia, ao e na kamateia. 8Ao a na wene rabwataia ni kawain te kaawa are e abwaabwaki ike E kamateaki iai aia Uea; ao aran te kaawa arei, ae te ara ni kabootau, bon Totom ma Aikubita. 9Ao tabemwaang mai buakoia natanaomata ma baronga ma bootanaomata ma aomata nako aika a kakaokoro aia taetae a taratarai rabwata ake a mate akekei i nanon tenibong ma te iterana, ao a aki kariaia bwa a na taunaki n te rua ni mate. 10Ao ake a maeka i aon te aba a kimwaareirei ma ni kakatonga; ao ane a na kanako bwaintangira ni bon nakoia n tatabemaniia nako; bwa buraabeti ake uoman akekei bon taan uota te aro ae e kamaamate nakoia aomata ake a mena i aon te aba. 11Ma i mwiin teniua ma te iterana te bong ao e nako mai iroun te Atua te ikeike-ni-maiu, ao e rin i nanoia; ao a tei rake i aoni waeia, ao ake a tarataraiia a rootaki n te maaku ae e korakora. 12Ao buraabeti ake uoman akekei a ongo te bwanaa ae e korakora mai karawa ae e kaangai nakoia, Kam na rierake nako ikai. Ao a rierake nako karawa n te nang; ao aia kairiribai a tarataraiia. 13Ao n te aoa naba arei ao e roko te mwaeiei ae e korakora; ao e uruaki kabwiani mwakoron te kaawa, ao a mate ni mwaeiein te aba arei aomata aika itinga; ao aomata ake nikiraia a rangi ni maaku, ao a angan Atuani karawa te neboaki. 14E a tia n roko te kauoua n rekenikai; nooria, ae e na roko ni waetata te kateniua n rekenikai! 15Ao e katanga ana buu te anera are te kaitiman; ao bwanaa aika a korakora i karawa a kaangai, Ana bwai ara Uea ma ara Kristo te mwaaka n tau-taeka i aonnaba; ao ane E na uea n aki tootoki. 16Ao unimwaane ake uangaun ma aman, ake a tekateka i aon aia kaintokanuea i matan te Atua, a katorobubua ni bobaraaki ao a taromauriia te Atua, 17ao a kaangai, Ti katituaraoiko te Uea ae te Atua ae Moan te Mwaaka, ae iai ngkai, ao iai naba ngkoa, bwa Ko a tia ni kaboonganaa mwaakam ae e korakora, ao Ko uea! 18A un bootanaomata aika a aki onimakina te Atua; ma e a roko unim ao te tai i bukiia maate ni motikaki taekaia, ma te tai are a na anganaki iai boon aia mwakuri am toro ake buraabeti ma ake a maaka aram, ake te koraki ake a mangori ma ake a kakannato; ao te tai ae a na tiringaki iai akana urua aon te aba. 19Ao e kaukaki ana umwantabu te Atua, ae te umwantabu ae e mena i karawa, ao e nooraki te Ati ni booraraoi i nanona; ao e itiiti ma n rebwetata te baa ma n rurungaa, ao e mwaeiei te aba; ao e bwaka ni korakora te karau ae te aiti ae e matoatoa.


text: 1Ngke e a toki te taabati, ngke e a kaan otin taai ni moani bongin te wiiki, ao e nako Nei Maria are te I-Mwaketara ma Nei Maria are temanna, ni kawara te nne ni mate bwa a na nooria. 2Ao nooria, e roko mwaeiein te aba ae e korakora; bwa e ruo mai karawa ana anera te Atua, ao e roko ni karabinoa nako te atiibu, ao e tekateka i aona. 3Ao e oota ubuna kaanga ai aron te iti, ao e mainaina kunnikaina n ai aron te tinoo. 4A rurubenebene tautia ake a tantani bwa a maaku, ao a riki bwa kaanga ai aroia maate. 5Ao e taku te anera nakoia aine akekei, Kam na aki maaku, bwa I ataingkami bwa kam ukoukora Iesu are e kamateaki n te kaibangaki. 6Akea ikai, bwa E a tia ni manga maiu, n ai aron are E a tia n taku. Nako mai, noora te tabo are E wene iai. 7Ao kawaetataingkami n tuangiia ana reirei bwa E a tia ni manga maiu mai buakoia maate; ao nooria, are E a ri moami nako Kariraia; ane kam na nooria ikekei. Noria, I a tia n tuangkami. 8Ma ngaia are a kawaetataia n nako man te nne ni mate ma te maaku ao te kukurei ae e bati, ao a biri nako n tuangiia ana reirei. 9Ao nooria, E bo ma ngaiia Iesu, ao E taku, Kam na mauri. Ao a nakoina n taua waena, ao a taromauriia. 10E taku Iesu nako ia, Kam na aki maaku; kam na nako n tuangiia tariu bwa a na nako Kariraia, ao ane a na noorai ikekei. 11Ngke a mwananga nako, ao nooria, iai tautia tabemwaang mai buakoia taan tantani ake a nako n te kaawa ao a tuangiia ibonga ake mataniwi taekani bwaai ni kabane ake a a tia n riki. 12A bootaki ibonga ake mataniwi ma unimwaane ni karekei aia iango; ao a angania tautia te mwane ae e bati, 13ao a taku, Kam na kaangai nakoia aomata, A roko ana reirei n te bong ao a iraea rabwatana ngke ti matuu. 14Ao ngkana e ongo aei te tia tau-taeka, ao ti na karaua nanona; ao ti na taraia bwa e na akea te kaangaanga ae e na reke nakoimi. 15Ma ngaia are a anaa te mwane ao a karaoa aron are a a tia n tuangaki; ao te rongorongo arei, are taekaia ana reirei bwa a iraea rabwatana, e a tia ni buta nako irouia I-Iutaia ni karokoa te bong aei. 16A nako Kariraia ana reirei Iesu ake tengauni ma temanna nakon te maunga are E a tia n tuangiia Iesu bwa a na nako iai. 17Ao ngke a nooria, ao a katorobubua ni bobaraaki n taromauriia; ma iai tabemwaang i buakoia aika a nanokokoraki. 18Ao E roko Iesu, ao E taku nako ia, I a tia n anganaki te mwaaka ni kabanea i karawa ao i aonnaba. 19Ma ngaia ae kam na nako ni karikia aomata nako bwa au reirei, ni bwaabetiitoiia nako nanon aran te Tama ma te Nati ma te Taamnei are e Raoiroi, 20ao n reireiniia bwa a na iri nanoni bwaai ni kabane ake I a tia n tuangkami; ao nooria, I a meemena iroumi n taai nako ni karokoa tokin aonnaba.


text:
POSTED: 01:30 a.m. HST, Oct 05, 2013
Synopsis: Three men from Hawai'i win top prize in a nationwide contest.
———
Welina e nā makamaka heluhelu. 'O ke Pā Mea 'Ai Piha Aloha, 'o ia ka inoa o ka hui nāna i kā'ili iho nei i ka lanakila ma ke kau 'ehā o ka Heihei Kalaka Kū'ai Pā Mea 'Ai. 'O ke kau 'ehā ia o ua heihei lā, 'akahi nō na'e a lohe ko 'oukou mea kākau no ia polokalamu kīwī. A 'o ka mea i ulu ai ka hoi i kēia kau 'ehā, 'o ia ke komo 'ana aku o kekahi mau keiki o Hawai'i nei i loko o ia heihei.
'O kēia heihei, he 'ano ho'okūkū ia i ka 'ono o ka mea 'ai a nā hui e ho'omākaukau ai. Kū'ai ia mau hui i kā lākou mau pā mea 'ai, a 'o nā hui nāna ka pu'u kālā nui loa i ka hopena o ka manawa i ho'oka'awale 'ia, 'o lākou ke holo mua i kekahi pule aku. A 'o ka hui li'ili'i o ke kālā, 'o ia ke hā'ule. A pēlā nō lākou e ho'okūkū ai a kū ho'okahi 'oi kelakela. A lilo i ia hui 'oi kelakela he $50,000 a me ke kalaka kū'ai pā mea 'ai.
He 'ewalu hui o ke kau 'ehā, e ake ana e lilo ka makana helu 'ekahi iā lākou. A 'o kekahi o lākou hui 'ewalu, 'o ia ka hui no Hawai'i, 'o ke Pā Mea 'Ai Piha Aloha. He 'ekolu lākou, 'o ia 'o Lanai Tabura, kona kaikaina, 'o Adam, a me Shaun Felipe.
'O kēia kau, ua ho'omaka ma ke Kūlanakauhale o nā 'ānela, a hele akula nā kalaka i 'ō a i 'ane'i o 'Amelika a hiki aku i kahi pahu hope, 'o ia ho'i ke Kapikala o 'Amelika, 'o Wakinekona, D. C. Aia aku aia mai, he pu'u nui kai kūkulu 'ia i ke alo o lākou. I kekahi pule, ua hā'awi 'ia aku ka i'a 'eli hohonu (geoduck) iā lākou, he 'ano 'ōlepa ia. I kekahi pule, he pono ke lilo ka 'uala, 'o ia ka mea nui i loko o nā pā mea 'ai a pau. Ua pōmaika'i nā keiki o Hawai'i i kekahi mau pule, he pu'u iki wale nō ke kū ana i mua o lākou, 'oiai, he wai 'au'au nō ia. I ka pule 'elima, na kēlā me kēia hui e 'oki'oki i ka pipi kuapu'u i pau i ka lole 'ia. 'O ia mau kua'āina o Hawai'i, ua ma'a lākou i ka 'oki'oki kao, a no laila, ua pau koke ihola kā lākou hana. I ka pule 'eono, 'o ka SPAM ke ho'omākaukau 'ia, 'oiai, aia lākou ma 'Aukina, Minekoka, kahi e hana 'ia ai ka SPAM. He hiki wale ia hana i nā keiki o Hawai'i no ka mea, puni ka hapanui o Hawai'i i ia 'i'o kini.
'O ka mea maika'i a i hau'oli ai ka na'au o ko 'oukou mea kākau, 'o ia ka hana like 'ana o ia mau keiki 'ekolu o Hawai'i, 'a'ole paha i ho'opa'apa'a iki kekahi me kekahi. 'A'ole na'e pēlā nā hui a pau. 'O kekahi hui, mai ho'olei 'ia ka pu'upu'u. A he mea minamina, 'oiai, he ho'omākaukau mea 'ai ka hana.
A 'o lākou nei nā mea e lei ana i ka lei o ka lanakila i ka hopena o ia heihei. Wahi a Lanai Tabura, 'o ko lākou mea i lanakila ai, 'o ia ka mākaukau o kona kaikaina i ke kuke 'ana a me ke Aloha. 'O ka mea minamina, 'a'ole e ho'iho'i 'ia mai ana ke kalaka hou o lākou nei i Hawai'i nei. E ho'ohana 'ia aku ana ma 'Amelika. He mana'o ko lākou, e ho'omāhuahua i kā lākou hana mea 'ai ma 'Amelika a puni.
He mea maika'i ko lākou lanakila 'ana e ha'aheo ai ko Hawai'i.
———
This column is coordinated by Kawaihuelani Center for Hawaiian Language at the University of Hawai'i at Mānoa.


text: 1Bwa I tangiringkami bwa kam na ataa arou ni kakorakoraai ni mwakuri i bukimi, i bukiia ake i Raorikeia, ao i bukiia naba aika a mwaiti aika a tuai n noora matau. 2I karaoa aei bwa a aonga ni kauungaaki nanoia, n aroia n reitaki n te tangira, ao bwa a aonga n aki nanokokoraki teutana n te atatai, are e na ataaki raoi iai te baere e raba, are Kristo, are mai iroun te Atua, 3are a bane ni karabaaki i nanon taian rabakau ma atatai nako. 4I atonga aei bwa e kaawa temanna ni mwaamwanaaingkami n taeka n anai nano. 5Bwa I boni ngae n aki mena iroumi n te rabwata, ma I boni mena naba iroumi n te taamnei; ao I kimwaareirei n nooran aromi aika a riai ma aromi n teimatoa n onimakina Kristo. 6Ma ngaia aei, ngkai kam a tia ni butimwaaea Kristo Iesu are te Uea, ao kam na maiu n reitaki ma Ngaia. 7A na nene wakaami irouna, ao karikia bwa aani maiumi. Kam na kateimatoaaki n ami onimaki, n te aro are kam reireiaki iai, ao kam na kabatiaa te katituaraoi. 8Kam na taraia bwa e kaawa temanna ni kairingkami n te rabakau n aomata ae akea boongana ae e mwaamwanaa te aba, ae e nako man aia taeka n reirei aomata ao mani baika iai mwaakaia n te aonnaba aei, ma tiaki mai irouni Kristo; 9bwa e bane ni mena te aro n Atua i nanoni Kristo, ni maiuna n aomata. 10Ao kam a tia n anganaki te maiu ni koaua ngkai kam reitaki ma Ngaia, are atuuni mwaaka ma korakora ni bane. 11N aromi naba n reitaki ma Ngaia ao kam a tia ni koroberoaki, tiaki n te korobero are korean te iriko man te rabwata ni bain te aomata, ma n ana korobero Kristo; 12ao ngke kam bwaabetitooaki, ao ti te bo ma kam taunaki ma Ngaia ao kam a manga uaia ni manga maiu ma Ngaia ibukina bwa kam onimakina ana mwakuri te Atua are E a manga kamaiua man te mate. 13Ao ngkami, akana kam mate ibukin aromi ni buubure ao ibukina ngkai tiaki ana aomata te Atua ngkami, E a manga kamaiungkami te Atua ma Kristo, ngkae E a tia ni kabwaraa ara bure ni kabane; 14ao E kamaunai taekan ara taarau ake a tei i aan arara ma tuaia ake ti kabaeaki iai, ao E kariki n akea nanoia ngke E bobiti ni kanim n te kaibangaki; 15ao i aon te kaibangaki anne, E a kainaomataaki Kristo irouna mani mwaakaia ueea ma ake a tauu aroia aomata; E karaoiia bwa bwaai ni kamataku nakoia aomata ngke E kairiia n ana mwaati n tokanikai bwa taenikai. 16Ma ngaia are tai kariaia temanna bwa e na baaireia bwa tera ae kam na kanna ao kam na nimma, ao tai kariaia naba bwa e na tuangkami bwa kam na kaawakina bongin te toa teuana, ma te oiaki, ma taabati: 17boni bannani baika a na roko baikai, ma te oi ni bwai ni koaua boni Kristo. 18Kam na tai kariaia bwa e na baaireaki taekami bwa kam aki tau iroun temanna are e taku bwa e kakannato riki, ibukina bwa e a tia n noori baika kaanga taiani mii, ao are e imanonoa bwainakin te baka-nnanoorinano ma taromauriaia anera. Akea manenani kainikatongana ibukina bwa e bwaina te nano n aon te aba, 19ao e a tia n aki nim ma Kristo, are atuun te rabwata ae e bwanin, are Ngaia ae e anga te korakora nakon te rabwata, ao E kamanenai toma n ri ma iaia bwa bwain tauani bwain te rabwata. 20Ngkai kam a tia ni mate ma Kristo ao kam a kainaomataaki mani baika iai mwaakaia n te aonnaba aei; ao kam aera ni maiumi i aon te aba, ngkai kam kairaki i aan tuua aikai? 21Tai tauua, Tai katoongnga, Tai riingnga. 22A kaeti taekani baikai nakoni baika a na riki n akea boonganaia ngkana a a tia ni kamanenaaki; bon tuua ma reirei aika a karaoi aomata. 23Kanga bwaai ni baka n rabakau tuua aikai irouia naake a imanonoia aomata bwa a na taromauriia anera, ao bwa a na bwaina te baka-n-nanoorinano ma aki-akoan te rabwata; ma akea manenaia nakon te aomata ae e kan tautaeka i aoni baika e kainnanoi rabwatana.


text:
Horoeka
Ko te Horoeka he rākau whakaruruhau o Aotearoa. He rākau tēnei e tupu ana ki te wao. He mātotoru ngā rau, he kōroaroa, he whāiti, he tārewarewa, he niniho. Kia pakari te rākau, kia mārō, ko te tīwai kua hahore, ko te karamata kua porotaka. Ko te ingoa pūtaiao he Pseudopanax crassifolius. Ko ingoa reo Pākehā he Lancewood.
Hoto ki waho[edit | edit source]
- Flora of New Zealand, URL:Pseudopanax crassifolius. He mea kite i te 17 o ngā rā o Haratua, 2007.
- New Zealand Plant Conservation Network, URL:Pseudopanax crassifolius. He mea kite i te 17 o ngā rā o Haratua, 2007.
- He whakaahua, he konae mō Horoeka kei te Wikimedia Commons.
Tohutoro[edit | edit source]
- Metcalf, Laurie, 2002. A Photographic Guide to Trees of New Zealand. Tāmaki-makau-rau: New Holland.
- Salmon, J.T., 1986. The Native Trees of New Zealand. Te Whanga-nui-a-Tara: Heinneman Reed.


text:
Whakamahia ai te timo, te timotimo, te tima rānei hei kūtoro ki te whakakaewa oneone. Ko te tikanga, hangaia ai i tētahi peka tokomanga, takapapatia ai te mata, me te kakau porowhita. I torotika ētahi timo, engari ko te mea i hangaia i te peka tokomanga i rerekē i runga i te āhua o te roa o te mata. Mō ētahi, i ōrite te roa o te mata me te kakau, mō ētahi atu, i roa kē atu te mata i tō te kakau.
I taea te timo te whakamahi i te tangata e noho tītengi ana, ā, i whakamahia ki te whakakaewa i ngā momo oneone i mārō rawa atu mō te taputapu whai mata whānui.


text: 1Ao E weteia uaake tengauni ma uoman Iesu ni bootiia, ao E anganiia te mwaaka ao te konaa ni kanakoia taimonio iai, ao ni katoki aoraki naba iai; 2ao E kanakoia bwa a na taetaekina uean te Atua ao a na kamaiuiia aoraki. 3Ao E taku nakoia, Akea te bwai ae kam na uotia ni mwanangami: akea te oko, akea nnen ami bwai, akea te kariki, ao akea te mwane; ao kam na aki kauoua ami kabaraaki. 4Ao te auti ane kam rin iai, kam na maeka iai, ao kam na manga nako naba maiai. 5Ao n te tabo are kam aki butimwaaeaki iai irouia kaaina, ao ngkana kam kiitana te kaawa anne, ao taei bubun aontano mai waemi bwa te bwai ni kakoaua nakoia bwa a aki mutiakiningkami. 6Ao a nako ana reirei ni kawari kaawa nako n tataekina te euangkerio, ao a kakamaiu n taabo ake a roko iai. 7Ao Erote, are e tautaeka i Kariraia, e ongo taekani bwaai ni kabane ake a karaoaki, ao e mino ana iango, ibukina bwa a taku tabemwaang bwa e a manga maiu Ioane mai buakoia maate; 8ao a taku temwaangina bwa e kaoti Eria, ao temwaangina, bwa e a maiu te buraabeti nikawai temanna. 9E iango Erote ao e taku, I a tia ni korea roroan Ioane; ma ai antai teuaei, ae I ongo taekana aikai? Ao e kani karekea ana tai ni kaaitibo ma Ngaia. 10Ngke a oki taan tuatua, ao a tuanga Iesu taekani baike a a tia ni karaoi. Ao E kairiia ni kaokoroia nakon te kaawa are arana Betetaita. 11Ngke a ataia aomata, ao a ri mwiina; ao Ngaia, E butimwaiia ao E taekina nakoia taekan uean te Atua, ao E kamaiuiia aomata ake a kainnanoa te kani kamaiuaki. 12E a kaani bong; a roko uaake tengauni ma uoman ao a taku nakoina, Kanakoia aomata bwa a na nako ni kaawa ma taabo aika a maekanaki i marenaua aika i rarikira bwa a na motirawa ao a na kareke kanaia iai; bwa ae ti a mena ikai n te tabo ae e rereua. 13Ao Ngaia, E taku nakoia, Kam na anganiia kanaia bwa a na amwarake. A kaeka ao a taku, Ae iai iroura e aki raka i aon ae ti nimaai te kariki ao uoman te ika—ma e na tau ti ngkana ti nako ni kaboo amwarake i bukiia aomata aikai. 14Bwa mwaitiia mwaane tao nimaua te nga. Ao E taku nakoia ana reirei, Katekatekaia ni kurubu aika tao kakanimangauni kaain teuana. 15Ao a karaoa tuangaia, ao a katekatekaia ni kabaneia. 16Ao E anai kariki ake nimaai ao iika ake uoman, ao E tara rake nako karawa, ao E kaaitaua te Atua ao E urui, ao E anganiia ana reirei bwa a na kaaki i mataia aomata. 17A bane n amwarake ao a ngae. Ao ana reirei Iesu, a anai tengauni ma uakora bwaene aika kakanoa n nikiran amwarake ake a tiku. 18Ti Iesu n tataro n te tai teuana ngke a roko irouna ana reirei; ao E titirakiniia ni kaangai, A taku aomata bwa antai Ngai? 19Ao a kaeka ni kaangai, Ioane are te tia Bwaabetiito; ma a taku temwaangina bwa Eria; ao temwaangina, bwa temanna ae e a manga maiu mai buakoia buraabeti nikawai. 20Ao E taku nakoia, Ao ngkami, kam taku bwa antai Ngai? Ao e kaeka Betero ni kaangai, Ana Kristo te Atua Ngkoe. 21Ao E tuangiia ni kamatoaa bwanaana nakoia bwa akea temanna ae a na kaongoa taekan te baerei. 22Ao E a manga taku riki Iesu nakoia, E riai Natin te Aomata bwa E na karawaawataaki ao bwa E na ribaaki irouia unimwaane, ao irouia ibonga ake a kakannato, ma taani koroboki, ao bwa E na kamateaki, ao E na manga maiu n te katenibong. 23Ao E taku nakoia ni kabaneia, Ane e kan ri mwiiu, ao ke e kaakeaa i bon irouna, ao ke tabetabeka ana kaibangaki n te bong ae koraki, ao ke e iriirai. 24Bwa ane e kani kaawakina maiuna ao e na kabuaa; ao ane e kabuaa maiuna i bukiu, ao e na kaawakinna. 25Bwa tera te raka ae e na karekea te aomata ngkana e bwaina te aonnaba ae e bwanin ao ngaia e kabuaa maiuna ke e karawaawataaki? 26Bwa ane e maamaa irou ao n au taeka, ao E na maamaa naba irouna Natin te Aomata ngkana E roko ma mimitongina ao mimitongin te Tama ma anera ake a raoiroi. 27Ma I tuangkami ma te koaua, bwa iai tabemwaang aika tei a ikai aika a na aki mate i mwaain ae a noora uean te Atua. 28Tao wanibong i mwiin ana taeka Iesu akekei, ao E kaira Betero ma Ioane ma Iakobo, ao E ararake nako aon te maunga bwa E na tataro iai. 29Ngke E tabe n tataro, ao E onikaki aron taraan ubuna, ao e riki ni mainaina n raneanea kunnikaina. 30Ao nooria, a taetae ma Ngaia uoman aomata, bwa Mote ao Eria, 31ake a kaoti ni mimitong; ao a taekina matena, are E na kakoroa bukina i Ierutarem. 32Ao a matuu nako Betero ma raona; ma ngke a uti, ao a noora mimitongin Iesu ma aomata ake uoman ake a tei ma Ngaia. 33Ao ngke a nako mai irouna, ao e taku Betero nakon Iesu, Te Tia Reirei, e raoiroi bwa ae ti a mena ikai; ti a katei umwanrianna aika tenua, bwa teuana i bukim, ao teuana ibukini Mote, ao teuana ibukin Eria—ma e aki ataa nanon te baere e taekinna. 34Ngke e tabe n atongi baikai, ao e roko te nang ao e rabuniia nuuna; ao a maaku ngke a mena i buakon te nang. 35Ao e roko te bwanaa man te nang ae e kaangai, Aio Natiu, ae e rineaki irou; kam na ongo irouna. 36Ao ngke e toki te bwanaa, ao E nooraki Iesu bwa ti Ngaia. A aki karongoaa ana reirei ake raona, ao akea te bwai teuana ae a taekinna ibukin te baere a tia n nooria. 37N te bong are i mwiina, ngke a a tia n ruo man te maunga, ao E kaaitibo Iesu ma aomata aika bati. 38Ao nooria, e takaarua te aomata temanna mai buakoia aomata aika bati ni kaangai: Te Tia Reirei, I butiiko bwa Ko na nanoanga natiu te mwaane, bwa bon ti ngaia au ataei; 39ao nooria, e taatauaki iroun te taamnei n te tai teuana ma teuana; ao kinaakin aei, e karinaa te teinimwaane ni katakaaruaaea, ao e karaoa ae e na kaatikitiki iai ni karokoa ae e kabungibaware, ao e a tibwa kiitanna ngkana e a bon rawata irouna. 40I butiia am reirei bwa a na kanakoa, ma a aki konaa. 41E kaeka Iesu ni kaangai, Te roro ae akea ana onimaki, ae e bure arona, maan ra meemenau iroumi ao taotaonakin nanou nakoimi? Kaira mai natim. 42Ngke e tabe n roko te teinimwaane, ao te taimonio, e boaketana ao e kaatikitikia. Ao Iesu, E takua te anti are e kamwaraa, ao E kamaiua te teinimwaane, ao E anga nakon tamana. 43Ao a bane ni miimii ni ma’kan te Atua. Ao ngke a bane ni miimii aomata ni bwaai ni kabane ake E karaoi Iesu, ao E taku nakoia ana reirei, 44Kam na kakauongo raoi nakon taeka aikai: ane E nang kamwaneaki Natin te aomata nako nanoni baiia aomata. 45Ma a aki atai nanon taeka akekei, ao a karabaaki mai irouia, bwa a aonga n aki ataia; ao a maaku n titirakinna ibukin taeka akekei. 46Ao e riki te kauntaeka irouia bwa antai ae e kakannato riki i buakoia. 47Ma ngke E atai nanoia Iesu, ao E anaa te teei ao E kateia i rarikina, 48ao E taku nakoia, Ane e mwanea te teei aei n akoia i nanon arau, ao e mwaneai n aakoai naba; ao ane e mwaneai n aakoai, ao e mwanea Teuare e kanakomaiai; bwa ane e mangori riki i buakomi, ao ngaia ane e kakannato riki. 49Ao Ioane, e kaeka ni kaangai, Te Tia Reirei, ti noora te aomata ae e kanakoia taimonio n aram, ao ti katokia ibukina bwa tiaki raora. 50Ma E taku Iesu nakoina, Tai katokia; bwa te aomata ae e aki rawa nakoimi ao bon raomi. 51Ngke e a kaan roko te tai are E nang uotaki rake iai Iesu nako karawa ao E motika nanona bwa E na nako Ierutarem. 52Ao E kanakoia ana taan ua-rongorongo n ri moana; ao a nako, ao a rin ni kaawan Tamaria teuana, bwa a na katauraoi bwaai ibukina. 53Ma a rawa kaain te kaawa ni kani mwaneia n akoia ibukin ataakina irouia bwa ae i aoni kawaina Iesu nako Ierutarem. 54Ao ana reirei, are Iakobo ma Ioane, ngke a ataa te baerei, ao a taku, Te Uea, Ko tangiriira bwa ti na kabwakaa te ai mai karawa bwa e na kamaunaia? 55Ma Iesu, E rairaki ao E takuiia. 56Ao a nako n te kaawa teuana. 57Ngke a tabe ni mwananga, ao e taku te aomata temanna nakon Iesu, N na iriiriko nakon te tabo are Ko na nako iai. 58E taku Iesu nakoina, Iai nneia ni maeka kameaanti, ao ngaoia manin aan-nang, ma akea nnen Natin te aomata ae E na kawenea iai atuna. 59Ao E taku nakon temanna, Ko na irirai, Ao ngaia, e kaangai, Te Uea, kariaiai bwa N na nako moa n tauna tamau. 60Ma E taku nakoina, Katikuia maate bwa a na tauniia aia mate; ma ngkoe, ko na nako n tataekina uean te Atua. 61E a manga taku temanna, N na iriiriko, te Uea; ma kairiaiai moa bwa N na nako ni kaboo ma kaaini mwengau. 62Ma E taku Iesu nakoina, Akea ane e katokaa baina i aon te bwai ni kamarau tano n tauua ao e tanrikaaki, ae e tau ibukin uean te Atua.


text: 1I kaota nakoimi te aro ae moan te raoiroi riki: ngkana iai irouu te konaa n taetae n taetaen aaba nako ma aia taetae anera, ma ngkana akea te tangira irou, ao I riki n ai aron te bwai ni katangitang ae te buraati ae e karongoaa tangina, ma te bwai ni katangitang ae te timbara ae e karongoaa naba tangina. 2Ao ngkana iai irouu te konaa n taetae ni buraabeti, ma te konaa n atai baika a raba ni kabane, ma te atatai ni kabanea; ao ngkana e bane n reke irouu aron te onimaki are I konaa ni kamwae nako maunga iai, ma ngkana akea te tangira irou, ao bon akea boonganau. 3Ao ngkana I anga nako au bwai ni kabane, ao I anga rabwatau bwa e na kabuokaki, ma akea te tangira irou, ao bon akea te bae e raka ae N na karekea iai. 4E taotaona nanona te tangira ao e atataiaomata; e aki babakantang te tangira; e aki tataetae ni karakaraka te tangira, ao e aki kainikatonga; 5e bwaina te aroaro ae e riai; e aki ukoukori baika e na kabwaia iai n ti ngaia; e aki kakaiun, ao e aki tautau mwiini buure ake a karaoi aomata. 6E aki kimwaareirei n te buaakaka, ma e kimwaareirei n te koaua. 7E kaaitarai bwaai ni kabane ma te taotaonaki n nano; e teimatoa n onimaki; e teimatoa ni kaantaninga, ao e teimatoa n taotaona nanona nakoni bwaai ni kabane. 8E aki konaa ni mauna te tangira; ao ngkana iai taetae ni buraabeti, ao a na kamaunaaki; ao ngkana iai taetae aika a aki ataaki nanoia, ao a na bon toki; ao ngkana iai te atatai, ao e na kamaunaaki naba. 9Bwa a aki koro raoi aron ara atatai, ao e aki koro raoi naba aron ara taetae ni buraabeti; 10ma ngkana e roko are te kororaoi, ao e na kamaunaaki are e aki koro raoi. 11Ngke te teei ngai, ao I taetae n ai aron te teei, ao I iango n ai aron te teei, ao I babaaire n ai aron te teei; ngkai I a ikawai, ao I kaaki aaro n ataei. 12Bwa ae ti nooria ngkai ai aron tein taraana ae e aki turuturu raoi i nanon te tirotaam; ma ane ti na bon nooria raoi n te aro n itaramata. E aki koro raoi aron au atatai ngkai, ma ane e na boni koro raoi arona rimwi, n ai arou ngkai I bon ataaki raoi. 13Ma ngkai a tiku n teimatoa baika teniua aikai, ae te onimaki, ma te kaantaninga, ma te tangira, ma e kakannato riki te tangira i buakoia.


text:
Tonga High School sisters win National Speech Competition
- Read more about Tonga High School sisters win National Speech Competition
- Log in or register to post comments
Comments
'Oku totonu ke ako'i 'etau
'Oku totonu ke ako'i 'etau fanau kenau 'ilo 'a e ngaahi me'a 'oku nau fakatupu 'a e 'uli 'a e 'ea, hange ko e lolo, kohu 'a e ngaahi me'alele, puna 'a e ngaahi vakapuna etc. Ka 'oku 'ikai totonu ke tau ako'i 'etau fanau kenau tui ko e ngaahi me'a ko'eni 'oku nau fakatupu 'a e ngaahi fakatu'utamaki fakaenatula, afa etc. (global climate change). Ko e ngaahi fakatu'utamaki fakaenatula koia 'oku hoko he ngaahi 'ahoni na'e hoko pe ia kimu'a talu hono fakatupu 'ehe 'Otua 'a e mamani, pea 'e fai pe ia 'o ta'engata. Na'e 'ikai ha me'alele ia moha vakapuna he taimi 'o "Epalahame mo Noa ka na'e hoko pe ia ai. Na'e hanga 'eha fu'u konga 'aisi 'o fahiua 'a e vaka lahi taha 'i mamani 'Titanic' 'i he konga kimu'a 'o e senituli kuo 'osi. Na'e te'eki ngaue lahi 'aki 'e mamani e lolo, me'alele, vakapuna etc he taimi koia. Ko e 'cofounder' koia 'o e kulupu 'Greenpeace' 'o mamani, ko e saianisi ko Patrick Moore, kuo liliu 'ene fakakaukau 'one pehe, 'oku 'ikai ha fakamo'oni ia, ko hono faka'uliki 'o e 'ea 'oku ne fakatupu 'a e ngaahi fakatu'utamaki fakaenatula.Teke saianisi pe teke tui 'Otua...Saia.


text: 1Iai te aomata temanna ae arana Anania, ao raona Tabeire are buuna; e kaboo nako aia bwai tabeua Anania: 2ao mani booia are e reke, e taua teutana maiai Anania, ao buuna e ataia naba, ao e uota nikirana nakoia taan tuatua bwa a na kaawakinna. 3E taku Betero nakoina, Anania, e aera ngkai e anaaki nanom iroun Tatan bwa ko na kewe nakon te Taamnei are e Raoiroi, ao bwa ko na taua teutana man te mwane are boon te aba? 4Ngke e tuai ni kabooaki, tiaki bon abam? Ao ngke e a tia ni kabooaki, ao tiaki bwa bon am bwai mwanen? E aera ngkanne ngkai ko karekea i nanom bwa ko na karaoa aei? Ko aki kewe nakoia aomata, ma ko kewe nakon te Atua. 5Ngke e ongo taeka aikai Anania, ao e bwaka bwa e mate; ao a taonaki n te maaku ae e korakora aomata ake a ongo taekan te baei. 6A roko ngkanne rorobuaka n niira rabwatan Anania, ao a uotia nako n taunna. 7Tao tenua te aoa i mwiina, ao e rin buun Anania, ma e aki ataa te baere e a tia n riki. 8E taku Betero nakoina, Ko na tuangai bwa ngaia aei te mwaiti ae kam karekea bwa boon abami? Ao e kaangai neierei nakoina, Eng, mwaitina anne. 9E taku ngkanne Betero nakoina, E aera ngkai e bo nanom ma buum bwa kam na kaaa Taamnein te Uea? Noria, a tei ngkai i matan te mataroa rorobuaka ake a tia n tauna bum, ao ane a na manga uotiko nako naba. 10Ao e mate neierei n te tai naba arei, ao e bwaka i rarikini waeni Betero; a rin rorobuaka akekei, ao a nooria bwa e a mate; ma ngaia are a uotia nako n taunna i rarikini buuna. 11Ao a taonaki n te maaku kaain te ekaretia ni kabaneia, ni bootaki ma aomata nako ake a ongo taekani baikekei. 12A karaoaki kanikina ma mwakuri ni kamiimii aika a bati i buakoia aomata irouia taan tuatua; ao a bane aomata ni mena n ana kaman Toromon ma te nano ae ti teuana. 13Akea temanna irouia ake nikiraia ae e kan iri buakoia; ma a bati taekaia ni kamoamoaaki mai irouia aomata. 14A kabatiaaki riki mwaitiia ake a onimakina te Uea, irouia mwaane ma aine aika a rangi ni bati. 15I mwiini baike a a tia ni karaoi taan tuatua, ao a uoti aia aoraki aomata nako nanoni kawai nako, ao a kaweneia i aoni kainiwene ma kie ni matuu, ma te kaantaninga bwa ngkana e ri kekei Betero ao e na konaa nuuna n rabunia temwaangina i buakoia. 16A roko naba aomata aika a rangi ni bati mani kaawa ake i rarikin Ierutarem, ao a uotiia aoraki, ma aomata aika a taniaki irouia anti aika a bubuaka; ao a bane ni kamaiuaki. 17E rangi ni bakantang aia mataniwi ibonga ma raona ni kabaneia, aika kaain te bootaki n Tarukaio; 18a tauuia taan tuatua, ao a kaakiia n te karabuuti. 19Ma ngke e a bong, ao e kauki mataroan nako te karabuuti ana anera te Uea, ao e kaotinakoia, ao e taku nakoia, 20Kam na nako n tei i nanon te umwantabu, ao tuangiia aomata taekan te Maiu aei ni kabane. 21Ao ngke a a tia n ongo aei, ao a rin n te umwantabu, ngke e a tibwa moa n ingabong, ao a reirei iai. Ao e roko aia mataniwi ibonga ma raona nako, ao a weteia aia unimwaane tibun Iteraera ibukini karaoan aia kaboowi are te Tanirim, ao a kanaanako nakon te karabuuti bwa a na kairaki taan tuatua nakoia. 22Ma ngke a roko bureitimanin te umwantabu n te karabuuti, ao a aki nooriia uaakekei iai; ma ngaia are ngke a oki, ao a tuangiia, 23ni kaangai, Ti noora te karabuuti bwa e kainaki raoi, ao taan tantani bwa a tei ni mataroana nako; ma ngke ti kauki, ao akea temanna i nanona ae ti nooria. 24Ngke e ongo taeka akekei aia mataniwi bureitimanin te umwantabu, ma ibonga ake mataniwi, ao a nanokokoraki iai, bwa e na kangaa n riki te baerei. 25Ao e roko temanna, ao e tuangiia, ni kaangai, Noria, aomata ake kam kaakiia i nanon te karabuuti a tei i nanon te umwantabu n reireiia aomata. 26E nako ngkanne aia mataniwi bureitimanin te umwantabu ma raona ake bureitiman naba, ao a kairiia taan tuatua n aki tauia ma te matoa, bwa a maakuia aomata, bwa a kaawa ni karebanaaki. 27Ao ngke a roko, ao a kateiia i matan te Tanirim. Ao e kaekaia aia mataniwi ibonga, 28ni kaangai, Ti anganingkami ngkoa ara taeka ae e matoatoa bwa kam na aki reirei n te Ara arei; ao nooria, kam kaona Ierutarem n ami reirei, ao kam tangiriira bwa ti na bukinaki ni matena. 29Ao a kaeka Betero ma taan tuatua, ni kaangai, E riai riki iran nanon te Atua nakon iran nanoia aomata. 30E kamaiua Iesu Atuaia ara bakatibu man te mate; boni Ngaia are kam tiringnga n tauria i aon te kai. 31E neboia te Atua ni kaaki i rarikina bwa te Mataniwi Ngaia ao te Tia Kamaiu: bwa E aonga n reke nakoia Iteraera aia tai n rairi nanoia ao ni kabwaraaki aia bure. 32Ao bon taan tataekini baikai ngaira, n ai aron naba te Taamnei are e Raoiroi, are E a tia n anga te Atua nakoia ake a ira nanona. 33Ao ngke a ongo arei, ao a rangi ni maraki nanoia, ao a iangoa aroni kamateaia. 34Ma e tei rake te Bwaritaio temanna ae kaain te Tanirim, ae arana Kamariera, ae te tia reirei taekan te tua, ae e karineaki irouia aomata ni kabaneia, ao e tua bwa a na kaotinakoaki taan tuatua, ao a na tiku i tinaniku n te tai ae e aki maan. 35Ao e taku nakoia, Mwaane aika Iteraera, kam na tarataraingkami n are kam nang karaoia nakoia aomata aikai. 36Bwa e tei rake Teuta ngkoa, ni kaotia bwa te tia kairiiri ngaia ae e kakannato, ao a riki bwa raona, aomata aika tao abubua mwaitiia; e kamateaki Teuta, ao a bane ni kamaaeaki nako raona, ao e mauna matan aia bootaki. 37I mwiin Teuta ao e tei rake Iuta are te I-Kariraia n taini warekaia aomata ma aia bwai nako, ao e anai nanoia aomata temwaangina bwa a na riki bwa raona; e mate naba teuaei, ao a bane ni kamaaeaki nako raona. 38Ma ngaia ae ibukin te bae e riki aei, ao I taku nakoimi bwa kam na aki kumeia aomata aikai, ma katikuia i bon irouia; bwa ngkana mai iroun te aomata te waaki ae a tabe iai ma te mwakuri ae a karaoia, ao ane e na mauna nako; 39ma ngkana mai iroun te Atua, ao kam bon aki konaa n urua aia bootaki; tai kumeia bwa kam kaawa n nooraki iai bwa kam buakana te Atua. Ao a ira nanon ana taeka; 40ao a weteiia taan tuatua, ao a kataereia; ao a kanakoia ngke a a tia n tuangiia bwa a na aki reirei n aran Iesu. 41Ma ngaia are a nako man te Tanirim ma te kimwaareirei, bwa a konaa n atongaki bwa a tau ni kamaamaaeaki ibukin te Ara aei. 42Ao a aki toki n reirei n te bong ae koraki, ma n atoatonga Iesu bwa te Kristo n te umwantabu, ao n te auti teuana ma teuana.


text:
Ngā Rauemi Reo Māori o nzmaths
Tēnā koutou e ngā pouako e whakaako mai ana i te pāngarau i roto i ō tātou kura reo Māori, huri noa i Aotearoa.
Mā tēnei whārangi e uru ai koe ki te huhua o ngā rauemi pāngarau kua tuhia ki te reo Māori. Pāwhiria tētahi o ngā pūtohu.
Whakapānga mai:
Mēnā he whakahokinga kōrero āu, he pātai rānei e pā ana ki te pae ipurangi o nzmaths, me tuku mai ki: andrew@nzmaths.co.nz
Tono Āwhina
Mēnā he pātai tāu, he whakaaro rānei e pā ana ki te whakaako i te pāngarau i roto i te reo Māori, e pā ana rānei ki ngā rauemi reo Māori o tēnei pae ipurangi, me whakapā mai ki a Ian Christensen: ian@kupengahao.co.nz


text: 1A bati aomata ake a tia ni koroi taekani baike a tia n riki i buakora, 2ao a reke aia rongorongo mai irouia te koraki ake a tia n noori baikekei mai moana, ake taan tataekina te euangkerio; 3ma I taku bwa e raoiroi naba irou, ngkai I a tia ni karaua n ukoukori taekani bwaai ni kabane i nanon taai aika tia n nako, bwa N na koroi naba n te aro ae e nako raoi riki i bukim, Teobiro ae ko karineaki, 4bwa ko aonga n atai koauani baike ko a tia n reireiaki iai. 5I nanon ana tai n uea Erote, are ueani Iutaia, ao iai te ibonga temanna ae arana Takaria, ae kaain te uatei n ibonga ake a reke i aan aran Abiia; ao buuna e riki man ana utu Aaron mai irouia natina ake aine, ao arana Nei Eritabeta. 6Ao a bwaina te maiu ae e raoiroi Takaria ma Nei Eritabeta i matan te Atua n aroia n tou mwiin ana tua ma ana moti nako te Uea n aki buubure iai. 7Akea natiia bwa e kanoaboo Nei Eritabeta, ao a uaia ni kara. 8Ngke e tabe Takaria ni karaoa nakoana n ibonga i matan te Atua ni bongin aia tai n tei ana koraki n ibonga, 9ao e reke n te kaiwa, n ai aron aia katei ibonga, bwa ngaia ae e na rin n te ru are e tabu i nanon te umwantabu bwa e na kabuoka te karea ae te bwai ae e boiarara. 10Ao a tataro aomata aika a bati i tinanikun te ru are e tabu ngke e kabuoki karea ake a boiarara Takaria. 11Ao e kaoti nakoina ana anera te Uea n tei man te angaatai n iteran te baonikarea are a kabuokaki iai karea ake a boiarara. 12E kiriwe nanon Takaria ngke e nooria, ao e taonaki n te maaku. 13Ma e taku te anera nakoina, Tai maaku, Takaria, bwa E ongo am tataro te Atua, ao buum ae Nei Eritabeta, ane e na bungia natim te mwaane, ao ko na aranna bwa Ioane. 14Ane ko na kaonaki n te kukurei ae moan te bati, ao ane a na kimwaareirei aomata aika bati ni bungiakina; 15bwa ane e na kakannato i matan te Uea, ao e na aki nima te wain ae e kamanging ke mooi aika matoatoa, ao e na kaonaki n te Taamnei are e Raoiroi, man te tai are e mena iai i nanon biroton tinana. 16Ane e na kaokiia Iteraera aika bati bwa a na manga ira nanon te Uea ae Atuaia, 17ao ane e na ri moa te Uea ma te nano ae e korakora ao ae e mwaaka n ai aron are iroun te buraabeti are Eria, bwa e na kaoki aroia n reitaki ae e tamaaroa kaaro nakoia naati, ao ake a aki ongeaaba nakoni wanawanaia aomata ake a raoiroi. Ane e na buoki nanoia aomata bwa a aonga n tauraoi ibukin te Uea. 18Ao e taku Takaria nakon te anera, Tera te bwai ae N na ataia iai bwa e koaua anne? Bwa I a unimwaane ao e a kara buu. 19E kaeka te anera ao e taku, Kaberiera ngai, ae ana tabonibai te Atua; ao I kanakomaiakaki bwa N na taetae nakoim, ao bwa N na uota te rongorongo ae e raoiroi aei nakoim. 20Ao nooria, ane e na bua bwanaam ao ko na aki konaa n taetae ni karokoa te bong are a na kakoroaki iai nanoni baikai, ibukina bwa ko a tia n aki kakoauaa au taeka aika a na kakoroaki bukiia ngkana a roko taiia. 21A bane aomata n tataningaa Takaria, ao a miimii ngke e a maan i nanon te ru are e tabu. 22Ngke e oti nako, ao e aki konaa n taetae nakoia, ao a ataia bwa iai te bwai ae e kamiimii ae e a tia n nooria i nanon te ru are e tabu; ao e teimatoa arona n aki konaa te taetae. 23Ngke a bane bongin ana tai ni mwakuri Takaria n te umwantabu, ao e oki nakoni mwengana. 24Ao i mwiini boong akekei, ao e bikoukou buun Takaria are Nei Eritabeta, ao e aki otiotinako man te auti i nanon nimaua te namwakaina. E taku Nei Eritabeta, 25E karaoa ae aron aei te Uea nakoiu ni boong ake E nanoangaai iai, bwa E na kaaki mai irou te bwai ae I maamaa iai irouia aomata. 26Ngke ai ana kaonoua n namwakaina Nei Eritabeta ao E kanakoaki te anera are Kaberiera mai iroun te Atua nakoni kaawan Kariraia ae arana Natareta, 27bwa e na kawara te teinaine ae e tuai iein ae e kabae ma te aomata ae arana Iotebwa, ae kaain ana utu Tawita; aran neiei boni Nei Maria. 28E roko Kaberiera irouna ao e taku, Ko na mauri, ngkoe ae e reke iroum te aakoaki, E mena iroum te Uea. 29Ngke e ongo Nei Maria ana taeka Kaberiera ake e taekin ao e kakiriweeaki nanona, ao e iango i nanona bwa tera nanon te aeka ni kamauri arei. 30E taku Kaberiera nakoina, Tai maaku, bwa E a reke iroum te aakoaki mai iroun te Atua. 31Ao nooria, ane ko na bikoukou ao ane ko na bungia te nati te mwaane, ao ko na aranna bwa Iesu. 32Ane E na kakannato, ao E na aranaki bwa Natin te Atua are Moan te Rietata; ao te Uea ae te Atua, E na anganna te nakoa n uea n ai aron are e a tia n reke ngkoa iroun Tawita are ana bakatibu; 33ao ane E na uea i aoia aomata nako ake a riki mai iroun Iakobwa; ao e na akea tokin ueana. 34E taku Nei Maria nakon te anera, E na kangaa n riki aei, ngkai I tuai n iein? 35E taku te anera nakoina, Ane E na ruoniko te Taamnei are e Raoiroi, ao ane e na rabuniko mwaakan te Atua are Moan te Rietata; ma ngaia are te teei ane e na bungiaki, E na atongaki bwa Raoiroi, ae Natin te Atua. 36Ao nooria, e a tia am koraki are Nei Eritabeta ni bikoukoua te nati te mwaane ngkai e a boni kara; ao ai ana kaonoua n namwakaina aei ni bikoukou neiere atoatongaki bwa e kanoaboo. 37Bwa akea te bwai teuana ae e na aki konaaki ni karaoaki iroun te Atua. 38Ao e kaangai Nei Maria, Aio ngkai ae ana toro te Uea; e na karaoaki nakoiu n ai aron am taeka. Ao e nako te anera mai irouna. 39E aki maan i mwiina, ao e tei rake Nei Maria ao e kawaetataa n nako n te kaawa teuana ae e mena n te tabo ae e tabukibuki i Iuta, 40ao e rin i nanon ana auti Takaria ao e kamauri ma Nei Eritabeta. 41Ngke e ongo Nei Eritabeta ana kamauri Nei Maria, ao te teei are i nanoni birotona, e rina ni kamwakuri; ao e kaonaki Nei Eritabeta n te Taamnei are e Raoroi 42ao e takaarua n te bwanaa ae e korakora, Boni ngkoe te aine ae e rangi ni kakabwaiaaki i buakoia aine ni kabane, ao e na kakabwaiaaki te ataei ane ko na bungiia! 43Ao e aera ngkae e reke aei irou, ae e na kawarai tinan au Uea? 44Bwa nooria, ngke I ongo bwanaam ni kamauri ao e rina ni kamwakuri te teei i nanoni birotou bwa e kukurei. 45Ao e a kabwaia neie onimaki bwa e na kakoroaki bukin te baere e taekinaki nakoina mai iroun te Uea. 46Ao E taku Nei Maria, N na neboa te Atua n nanou ni koaua, 47Ao e kimwaareirei nanou iroun te Atua are au Tia Kamaiu. 48Bwa E mwannanoa aron mangorin ana toro te aine. Bwa nooria, ma ngkai ao ane a na atongai rooro nako bwa I a kabwaia; 49Bwa E a tia Teuare e Mwaaka ni karaoi baika a abwaabwaki i bukiu, moan te tabu arana. 50E nanoangaia aomata ake a karinea man te rorona nakon te rorona. 51E karaoi mwakuri aika mwaaka ni baina, E kamaaeia nako akana kainikatonga n iangon nanoia. 52E kabwakaia akana korakora man aia kaintokanuea, ao E karietaataia akana mangori; 53E katoki nanoia akana aki kaubwai ni baika a raraoi, ao E kanakoia akana kaubwai n aki kabwaibwaiia. 54E buokiia Iteraera ake ana toro, Bwa kanuringan ana nanoanga n aki toki, 55N aron are E taekinna nakoia ara bakatibu, are Aberaam ma ana kariki. 56Ao e maeka Nei Maria ma Nei Eritabeta i nanon tao tenua te namwakaina, ao e a manga okira mwengana. 57E a roko ana tai ni bung Nei Eritabeta, ao e bungia te nati te mwaane. 58Ao a ongo raon nako Nei Eritabeta ma ana utu bwa E rangi n aakoi te Uea nakoina, ao a kimwaareirei ma ngaia. 59Ao n te kawanibong, a roko n raona te teei n ana tai ni koroberoaki; ao a kan aranna bwa Takaria bwa ingoan tamana. 60Ma e taetae tinana ni kaangai, Tiaki; ma e na aranaki bwa Ioane. 61Ao a taku nakoina, Akea i buakoia am utu ae arana te ara aei. 62Ao a karaoi kanikina nakon Takaria n te ara are e na katokaaki i aon te teei. 63Ao e tuangiia te bwai ae e na koroboki iai i aona, ao e korea ae e kaangai, Arana Ioane. Ao a bane ni miimii. 64N te tai naba arei ao e oki arona n taetae ao e a konaa te kamwakura newena, ao e taetae n neboa te Atua. 65Ao a rootaki n te maaku aomata nako ake a maeka i rarikin Takaria ma Nei Eritabeta; ao a taekinaki baikai ni kabane n taabo ake a tabukibuki i Iutaia. 66Ao ake a ongo a kaawakin i nanoia ao a kaangai, Tera aron te teei aei rimwi? Bwa e kaawakinaki iroun te Atua. 67Ao e kaonaki tamana are Takaria iroun te Taamnei are e Raoiroi, ao e taetae n ai aron te buraabeti ni kaangai, 68E na neboaki te Uea ae Atuaia Iteraera, bwa E kawariia ana aomata ao E kamaiuiia, 69Ao E katauraoa te tia Kamaiu ae e mwaaka i bukira, ae kaain ana utu Tawita are ana toro. 70N ai aron are E taekinna ni wiia ana buraabeti ake a raoiroi ake a maiu ngkoa: 71Bwa ti na kamaiuaki mai irouia aiara, ao mai nanoni baiia te koraki ake a ribaira; 72Bwa E na kaota te nanoanga nakoia ara bakatibu n aron are E berita iai; ao bwa E na uringa ana berita are e raoiroi, 73are te taeka ni bau are E taekinna nakon tamara are Aberaam, 74Bwa E na kamaiuira mai nanoni baiia ara kairiribai, ao ti na toro irouna ma te aki maaku, 75N te itiaki ma te raoiroi i matana i nanoni boong ni kabane ake ti maiu iai. 76Ao ngkoe, ae te teei, ko na atongaki bwa ana buraabeti te Atua are Moan te Riertata; bwa ko na nako n ri moan te Uea ni katauraoa kawaina, 77Ni kaotia nakoia aomata bwa a na ataia ae a na kamaiuaki iroun te Atua ni kabwaraan aia bure, 78N ana nanoanga Atuara, 79N anga te oota nakoia ake a mena n te roo ao n nuun te mate, ao ni kairiira nakoni kawain te kamaiu. 80Ao e ikawai rake te teei, ao e reke irouna te nano ni mwaane. E mena n te rereua ni karokoa te tai are e kaoti iai nakoia Iteraera.


text:
POSTED: 01:30 a.m. HST, May 11, 2013
Synopsis: April A.H. Drexel is the curator of an art exhibit named, “‘a’ mini retort.” This exhibit encourages the viewer to think critically about “how/when/why/ where creative textualities can simultaneously contribute, complicate, and perhaps, distort understanding.” “‘a’ mini retort” runs April 30-June 1 at Mark’s Garage.
———
Welina e nā hoa puni mea hou o ka 'āina. E kala loa paha i ho'opuka ai ka Luna Maka'āinana Faye Hanohano i kona makemake i nā hana no'eau i hana 'ia e ke Kanaka Maoli. Kohu mea lā, kāka'ikahi nā hana no'eau a ke Kanaka Maoli ma ka hō'ike'ike a ke aupuni moku'āina i kapa 'ia 'o ka Hana No'eau ma nā Wahi i Hāmama 'ia i ka Lehulehu. Akā, ua pōmaika'i nō paha ke aupuni moku'āina a me nā kānaka puni i nā hana no'eau a ke Kanaka Maoli.
'O “he” pane iki, he hō'ike'ike hana no'eau ia e mālama 'ia nei i kēia manawa ma ka Hale Ka'a O Maleka ma ke kaona. A he nui nō nā Kānaka Maoli i hana i hana no'eau no ia hō'ike'ike, 'o Maile Andrade, 'o Kaili Chun, 'o Kauka de Silva, 'o Noelle Kahanu, 'o Imaikalani Kalahele, 'o Kapulani Landgraf, 'o Abigail Romanchak, 'o Maika'i Tubbs, 'o Kunāne Wooton, a 'o April A.H. Drexel. 'O Drexel ke kahu o nei hō'ike'ike hana no'eau ho'oulu mana'o. He hō'ike'ike ia kahi e no'ono'o loa ai a e piolo ai paha kākou i nā hana a nā kānaka nāna i hana i ia mau hana no'eau a me nā hana no'eau i waho o ia hō'ike'ike nō ho'i. A ke mana'o nei ko 'oukou mea kākau, he mea ho'i ia hō'ike'ike e no'ono'o ai kākou i kā kākou hana pono'ī ma nā ala a kākou e hele nei a e hele ai ho'i ma kēia hope aku.
Ua hele nō ko 'oukou mea kākau i ka Hale Ka'a O Maleka e māka'ika'i ai i kēlā Pō'aono aku nei. A aia nō ke kahu o “he” pane iki ma laila. A he keu ia a ka maika'i, no ka mea, ua wehewehe maila 'o ia i nā mea like 'ole e pili ana i nā hana no'eau i laila. He mea minamina ka lawa 'ole o kēia kolamu nei e kama'ilio 'ia ai nā hana no'eau a pau o laila. A no laila, e kama'ilio 'ia kekahi.
'O ka mea mua, 'o ka hana no'eau nō ia a ke kahu hō'ike'ike, a Drexel, i hana ai, i kapa 'ia 'o ...for the record... He ho'opilipili 'ōlelo kā Drexel, 'oiai, ua hana 'ia nā ki'i ma luna o ke pā leo, a he 'ano ho'opa'a mana'o a ho'opa'a mo'olelo paha kona makemake, i 'ole ho'i e nalo nā leo o nā kānaka o Honouliuli, 'Ewa, O'ahu.
A 'o ka lua o ka hana no'eau e kama'ilio 'ia, ua kapa 'ia 'o Café 'Ole, na Noelle M.K.Y. Kahanu i hana. A 'o ke kumu a ko 'oukou mea kākau i makemake ai e kama'ilio no kēia hana no'eau a Kahanu, ua kuhihewa ko 'oukou mea kākau, he hale 'aina li'ili'i 'i'o ia ma loko o ia kū'ono o ka Hale Ka'a O Maleka. Ua kūkulu 'ia kekahi mau noho 'ehā a me kekahi mau pākaukau 'elua, a he papa kuhikuhi mea inu nō ho'i ko nā pākaukau, 'o ia paha ka mea i kuhi ai ko 'oukou mea kākau, he hale 'aina 'i'o ia. Na kekahi i ho'omaopopo mai ē, 'o ia kekahi o nā hana no'eau. Ua 'ōlelo 'ia, ua hana 'ia e Kahanu, i pane i ka hana Ho'ohawai'i i nā mea a pau, 'o ka mea ho'ohiluhilu kula 'oe, 'o ka lole 'oe, 'o ka lama pa'ipa'i ‘oe, a pēlā aku.
'O nā hana no'eau a pau i laila, ua hana maiau 'ia, me ka no'ono'o nui 'ana a pono nō ho'i. A 'a'ole ia he mau mea wale nō e nani ai ka lumi. He mea nō ho'i ia e ulu ai ka mana'o, ka no'ono'o, ka piolo 'ana ho'i i ka hana a kākou.
A no laila, e naue aku 'oukou i ka Hale Ka'a O Maleka (Mark’s Garage) i ka hola 12:00 a ka hola 5:00 o ke ahiahi mai ka Pō'alua a i ka Pō'aono a hiki i ka lā mua o Iune no ka māka'ika'i 'ana iā “he” pane iki.
———
E ho'ouna 'ia mai na ā leka iā māua, 'o ia ho'i 'o Laiana Wong a me Kekeha Solis ma ka pahu leka uila ma lalo nei:
>> kwong@hawaii.edu
>> rsolis@hawaii.edu
a i ‘ole ia, ma ke kelepona:
>> 956-2627 (Laiana)
>> 956-2627 (Kekeha)
This column is coordinated by Kawaihuelani Center for Hawaiian Language at the University of Hawai'i at Mānoa


text:
Ngā Mate o te Wā
Ripiripia hae hae
Ripiripia hae hae
A turakina!
Paranitia te ūpoko o te ngārara kai tangata
UE HA! Ue ha
He aha te tohu o te ringaringa!
He kawakawa
Tukua ki raro kia hope rā he korokio
Ko te whakatau o te mate
UE HA! UE HA
Tēnei te whakairi ake i ngā parekawakawa o ngā mate mai i te tī, i te tā o te motu, otirā o te ao, kia mihia tahitia, kia tangihia e tātou ngā morehu, ngā kanohi o rātou mā. E kore e tāoki te hotuhotu o te manawa me te kai kinikini o te mamae mō rātou mā kua rūpeke atu ki tua o te pae o maumahara.
Mā te heke o ngā roimata tō koutou waka mate e whakatere kia heke iho ki Te Reinga, kia hoki atu rā ki Hawaiki nui, ki Hawaiki roa, ki Hawaiki pāmamao, ki te iwi nui i te pō e whanga nei i a koutou.
Mai i te Nōta. Nā Tawhirimātea me onā uri ngā hau āwhiowhio i tuku ki te poho o Tamaki Makau Rau. Ka kapoa atu te mātāngohi a Benedict Dacayan e te hau taniwha weriweri rā. Mahue mai ki muri ko te aroha me te mamae e ngau kino nei i tōna whanau.
Ka toro atu te ringa kaha o Tāwhiri ki te rohe o Ngāti Awa. Ka heke ko te riri o Ranginui, ka horo te whenua, ā, tangohia te taiohi harakore rā i tōna moenga. Moe mai rā e te uri o Tuhoe Pōtiki, o Te Mahurehure e Hugh Biddle. Takoto mai i te marumaru o Taiarahia, i te rua kōiwi o ōu mātua tīpuna. Okioki atu rā.
Ka heke, ka heke, ka tau te waka mate ki te uranga mai o te rā, te rohe e kīia nei ko te Tai Rāwhiti. Kei reira e takoto ana te tōtara haemata o te ao kapa haka tērā a Pimia Wehi. Nā haka, nā waiata a ia i tuku ki ōna tīpuna. Ka haere tahi a Rachel Acton, te tamāhine, te putiputi kanehana o Tā Tāmati Reedy, i te taha o tōna kuikui. Nā te ngārara kai tangata anō, te hē manawa, a ia i tō kia takato ki te kōpu o Papatuanuku. E ngā māreikura o te wīwī Nāti, kei te mōteatea te ngākau mō kōrua.
Ringiringi ana ngā roimata i aku kamo mō toa tauā a Jim Perry kua wehe atu i te tirohanga o te kanohi. Ka heke wairere nei ki ou iwi, ki a Ngati Porou, ki Te Aitanga ā Mahaki me Ngāti Kahungunu. E te uri o Tumatauenga, whakahaumi atu koe ki ōu tuakana, ōu tēina o te Ope taua o te Hokowhitu a Tū e korowai ana i ā te wāhi ngaro.
Ka heke, ka heke whaka-te-tonga te au o te waka mate, whakawhiti atu i te moana o Raukawa ki te Māwhera. E te 29 i horomia e tō tātou whāea, a Papatuanuku, e oki i te mahanatanga o tōna poho. Māna anō koutou e tiaki, otirā, māna o koutou wairua e tuku kia rere. Tēnei te aroha, te whakaaro māhaki e tuku ana ki a koutou ko o koutou whānau.
Ka tau te rere o te waka mate ki te papa o Otautahi i ngaro atu i te riri a Ruaumoko. Rū ki raro, rū ki runga, ka rū ko te riri! Mahue mai ko mātou ngā iwi e ngangī nei i te ao, e tarawē nei i te pō.
Tēnei te ringa kaha o aituā e taupoki, e pōtae ana i te motu. Ripiripi ana, haehae ana te whatu manawa, te tau o te ate i ngā parekura, i ngā aitua e horapa ana i te motu. Otirā tēnei te tangi, te auē a ngā iwi morehu nei ki ngā rau aroha, ngā taonga tongarewa, ngā raukura o tēnā iwi, o tēnā iwi kua hoki atu ki taumata i whakaritea mō tātou. Ekea te waka o mate, hoea tahitia ki Hawaiki nui, Hawaiki roa, Hawaiki pāmamao. Nā te mata-kāheru koutou i tuku ki te uma o Papatuanuku, mā te mata arero koutou e whakaora mai anō. Oki atu, kāti.
NĀ KŌkako o te KĀhui Manu
About the Author (Author Profile)
Comments (2)
Trackback URL / Comments RSS Feed
-
Kia ora could someone translate this to english for me?
Ripiripia hae hae
Ripiripia hae hae
A turakina!
Paranitia te ūpoko o te ngārara kai tangata
UE HA! Ue ha
He aha te tohu o te ringaringa!
He kawakawa
Tukua ki raro kia hope rā he korokio
Ko te whakatau o te mate
Naku iti nei
Meihana Sargent
-
These powhiri are used when a body is brought on to the marae.
Anne Salmond (Hui: A Study of Maori Ceremonial Gatherings ) says the first is found mainly in the Taranaki and Ngati Porou areas.
Ripiripia, hae! hae!
Cut slash slash!
Ripiripia, hae! hae!
Cut slash slash!
E a, turakina!
He is felled
Paranikia te upoko
Head smashed
Te ngarara kai-tangata, hue!
By the man-eating reptile! (death).
This must be a very ancient chant, as the man-eating reptile, the crocodile, was last encountered when the Maori’s ancestors passed through the Solomon Islands 5000 years ago!
And the second one.
He aha te tohu o te ringaringa!
What is the sign in our hands?
He kawakawa!
Kawakawa leaves
Aa, e tuku ki raro kia hope ra
Lower them to the waist
E horo kia iho, te whakatau a te mate!
Let them fall, death alights!
Kawakawa is the source of a natural medicine that cures kidney disorders. In the Pacific Islands it is crushed and mixed with water as kava. Kava is drunk primarily as a diuretic, but also as a symbol of wishing each other “Good Health.” Thus kawakawa leaves are a symbol of health and life. The chant calls on you to drop them, as a symbol of dying. Afterwards you must pick the leaves up and dispose of them, as they are now tapu.


text:
Ngāti Maniapoto
He iwi nui a Ngāti Maniapoto , kei te rohe o Tainui e noho ana. Ko Tainui te waka. I te tau 2001 27,168 te tokomaha o ngā tāngata i hono atu ki Ngāti Maniapoto. Ka whakapapa atu a Ngāti Maniapoto ki te tūpuna Maniapoto, tētehi rangatira o Tainui. I mōhio whānuitia mō tōna matatau ki te whawhai, ki te mau taiaha hoki.
Kāwhia[edit | edit source]
I mua i te tūnga o te Kīngitanga Māori i tīmata te rohe ki awa Mōkau tae noa atu ki roto o Tāmaki Makaurau. Ka mau te whānuitanga o te rohe e te whakataukī 'Mōkau ki runga, Tāmaki ki raro, Manga Toatoa ki waenganui'. Nā te tono o Kīngi Tāwhiao kia whoatu e Ngāti Maniapoto i te rohe o Kāwhia ki a Waikato, ka itiiti haere te rohe. I pēnei ai te tono a Tāwhiao, tā te mea i tau ai te waka tapu o Tainui ki Kāwhia. Ināianei kei ngā uri o Kāwhia (Ngāti Hikairo) te tikanga mēnā e hiahia nei rātou kia hono atu ki a Ngāti Maniapoto, ki a Waikato, ki a tū hei iwi taketake rānei.
Whakapapa[edit | edit source]
- Taku ara ko Tūrongo;
- I wawaea ki te Tai Rāwhiti,
- Ko Māhinaarangi, i au e!
- Ko te rua rā i moe ai a Raukawa
- Nā Raukawa ko Rereahu;
- Nā Rereahu ko Maniapoto
- He ara tautika mai ki ahau!


text:
POSTED: 01:30 a.m. HST, Dec 18, 2010
LAST UPDATED: 03:54 p.m. HST, Dec 20, 2010
Synopsis: Teach for America continues to siphon funds from our community for its failed program.
'Auhea 'oukou e nä hoa makamaka o Kauakükalahale. Eia hou mai ua hui nei näna e ho'opakele iä käkou i ke kü'ono'ono ma ka ho'ouna aku i kä käkou kälä iä ha'i me ka huli kua wale mai i kä käkou po'e. Ua 'ike 'ia ka hopena o nä corps members a ka TFA i ho'ouna mai ai no ka ho'opakele mai i kä käkou po'e keiki i ka na'aupö. He mau haumäna maika'i ia no nä kula o 'Amelika i ho'ouna 'ia maila me ka mana'o e ho'opakele mai i kä käkou mau keiki i ka na'aupö. Aloha nö käkou. Ua hiki mai nö he 52 “corps members” i ko käkou 'äina me ka mana'o e ho'opakele i kä mäkou po'e keiki i ka na'aupö. A he 'elima wale nö makahiki ma ia hope mai, eia nö ke koe nei he 16 wale nö kumu. He 75% ke emi 'ana mai!
'O ka hiki mua 'ana mai o ia po'e kumu ma ko käkou mau kapakai, ua 'ölelo 'ia läkou lä he po'e näna e ho'oikaika i ka ho'ona'auao 'ia o nä keiki o Hawai'i nei. 'O ka 'oia'i'o, 'o läkou wale nö kai 'ike i ka pömaika'i o ka noho 'ana ma ko käkou 'äina nani. A i ka hala 'ana he mau makahiki helu wale nö, 'o ko läkou ha'alele nö ia no kekahi mau 'oihana ho'okü'ono'ono ma loko. Pëlä nö paha ka pahuhopu o ua po'e lä. 'A'ohe wahi mana'o maoli e kökua i kä käkou po'e kamali'i. He noho nö na'e ka hana ma palakaiko nei no kekahi mau makahiki, a i ka pau 'ana o ia wä, 'o ka ho'i akula nö ia i ko läkou wahi i hele mai ai, kahi ho'i e hana maoli ai ma loko o nä 'oihana näna e ho'opiha maoli nö i ka pakeke i ke kälä. A 'o nä keiki ma loko o nä kula, 'o ia mau noho nele nö. Pau ke kälä a pau pü ho'i me kä läkou mau kumu. He makehewa 'i'o nö ka hai 'ia 'ana o ua po'e corps member nei. He mau miliona kälä i ho'olilo 'ia no ka hai 'ana i ua po'e kölea nei a 'o ka ho'i akula nö ia i ka 'äina haole.
Eia nö ua 'o TFA ke hö'a'o hou nei i ia hana kohu 'ole. I këia manawa na'e, ke ho'owalewale nei i kä käkou mau haumäna ma o ka hä'awi 'ana i ke kälä no ka lilo 'ana i kumu. No hea mai lä na'e ia kälä? No kä käkou 'auhau nö ia. 'A'ole nö ia he makana na läkou i hä'awi mai ai. Na käkou nö ia kälä a ua ha'awi wale 'ia aku iä ha'i. Pehea lä ko käkou mälama 'ana i kä käkou? He nui ka po'e e 'imi nei i hana a 'o kekahi nö o ia po'e, e lilo nö i kumu maika'i no nä keiki. 'O kä käkou hä'awi wale aku nö na'e ia i kä käkou kälä no ka hai 'ana i këlä po'e kolea. 'A'ole nö läkou i mäkaukau a komo wale aku nö na'e ma loko o ka lumi papa. He hüpö nö a lohe mai ke a'o.
'O nä keiki a käkou, ua maopopo nö iä läkou ka hüpö o ia hana. Pehea lä e maopopo 'ole ai iä käkou? Aia ko käkou pono i ka ho'omäkaukau 'ana i po'e näna e hana no ka pono o kä käkou mau keiki a 'a'ole no läkou wale iho nö. Aia ka mäkaukau a he komo nö i ka ho'omäkaukau 'ana. 'A'ohe nö e mäkaukau i ke kälä wale nö. No laila, e o'u mau hoa, mai nö e puni i ka 'ölelo a ia hui. 'O nä keiki ke nele.
E ho'ouna 'ia mai nä leka iä mäua, 'o ia ho'i 'o Laiana Wong a me Kekeha Solis ma ka pahu leka uila ma lalo nei:
» kwong@hawaii.edu
» rsolis@hawaii.edu
a i ‘ole ia, ma ke kelepona:
» 956-2627 (Laiana)
» 956-2624 (Kekeha)
This column is coordinated by the Hawaiian Language Department at the University of Hawai'i at Mänoa, supported by the Initiative for Achieving Native Hawaiian Academic Excellence.


text: 1Moan euangkerion Iesu Kristo are Natin te Atua, 2nai aron are e koreaki iroun Itaia are te buraabeti, ni kaangai: Noria, I kanakoa au tia ua rongorongo ri moam, bwa e na katauraoa kawaim; 3bwanaan temanna ae e takaarua n te rereua ni kaangai: Katauraoa kawain Iehova, ao kaeti kawaina nako. 4E kaoti Ioane are te tia Bwaabetiito n te rereua ao e tataekina aron te bwaabetiito are e kaeti ma te rairannano ibukini kabwaraani buure. 5Ao a bane ni kawaria aomata nako ake a maeka i Iutaia, ma i Ierutarem, ao a bwaabetitooaki irouna n te karaanga are te Ioretan, ngke a kaoti aia bure. 6E kunnikaia Ioane ni buraen te kaamero, ao e bwaina te roo ae te kau bwa kabaean nuukana; ao e kaakangi maan aika rokati ma aia karewe manibeeru. 7Ao e reirei ni kaangai, Iai Temanna ae e na roko n ri mwiiu ae E korakora riki nakoiu, ae I aki tau bwa N na baraaki ni kabwarai kabaean ana kauniwae. 8I bwaabetitooingkami n te ran, ma Ngaia ane E na bwaabetitooingkami n te Taamnei are e Raoiroi. 9Ni boong akekei ao E roko Iesu mai Kariraia mani kaawana are Natareta; ao E bwaabetitooaki iroun Ioane n te karaanga are te Ioretan. 10Ao n te tai naba are E aerake iai man te ran, ao E noora karawa bwa e uki, ao te Taamnei bwa E ruonna n ai aron te taobe; 11ao e roko te bwanaa mai karawa, a e kaangai: Boni Ngkoe Natiu ae Ko taatangiraki irou; I kakatonga iroum. 12Ao E waekoa ni kanakoaki iroun te Taamnei nakon te rereua, 13ao E tiku ikekei n te maan ae abwi te bong ni kariiriiaki iai iroun Tatan; ao akea raona bwa ti maan aika a aki manana; ao a akoia anera. 14I mwiin te tai are e a tia n tauuaki iai Ioane ma ni kainaki i nanon te karabuuti, ao E roko Iesu i Kariraia ao E tataekina ana euangkerio te Atua; 15ao E taku, E a koro raoi te tai, ao e a kaan uean te Atua: rairi nanomi, ao onimakina te euangkerio. 16Ao ngke E nakonako ri rarikin namani Kariraia, ao E noora Timon ma Anterea are tarina ngke a kabwakaa te karaun n te nama—bwa taan akawa ngaiia. 17E taku Iesu nakoia, Mai ri mwiiu, ao N na karaoingkami bwa kam na riki bwa taan akawaiia aomata. 18A aki tabwara; a kiitana aia karaun ao a nako n iria. 19Ao ngke E toutoua nako riki kawaina, ao E noora Iakobo are natin Tebetaio, ma Ioane are tarina, ngke a mena n te booti bwa a bonobonoti karaun. 20E weteiia naba, ao ngaiia a kiitana tamaia are Tebetaio n te booti ma raona ake a kabooaki kamwakuraia, ao a iria. 21A roko i Kaberenaum, ao E rin Iesu ni mwaneabaia I-Iutaia n te taabati, ao E reirei. 22Ao a miimii aomata n ana reirei: bwa E reireiia n ai aron ae e mwaaka, ao tiaki n ai aroia taani koroboki. 23N te tai aei, ao bon iai temanna ae e taniaki iroun te anti ae e buaakaka; ao e takaarua, 24ni kaangai, Tera am bwai iroura, Iesu, ae te I-Natareta? Ko nako mai bwa Ko na uruira? I kinako bwa Teuare e Moan te Raoiroi Ngkoe, are mai iroun te Atua. 25Ao E takuia Iesu ni kaangai, Tai karongoaa, ao oti nako mai irouna. 26Ao te taamnei are e kamwaraa e karika te aomata arei bwa e na kaatikitiki, ao e katakaaruaaea n te bwanaa ae e korakora, ao e oti nako mai irouna. 27A bane aomata ni miimii, ao a i titiraki, ni kaangai, Tera te baei? Te reirei ae e boou: bwa E taetae ma te mwaaka nakoia anti aika a buaakaka ao a ongo irouna. 28Ao e buta nako rongorongona nakon taabo nako ake i rarikini Kariraia. 29Ao E kiitana te mwaneaba arei, ao E nako n aia auti Timon ma Anterea, ao raona Iakobo ma Ioane. 30E wene n aoraki n te kabuebue tinani buun Timon; ao a waekoa ni kaongoa Iesu taekana; 31ao E nako n taua baina, ao E kateirakea, ao e a toki naba kabuebuena; ao e touatiniia neierei. 32Ngke e a tairiki, ngke e a bungi taai, ao aomata a uotiia ni kabane ake a aoraki ma ake a taniaki irouia taimonio nakoina. 33A bane kaain te kaawa ni bootaki i matan te mataroa. 34Ao E kamaiuiia aika a bati aika a aoraki n aeka n aoraki nako, ao E kanakoia ngke a kinaa. 35N te bong are i mwiina, n te tai ae boni maan i mwaain otin taai, ao E uti, ao E oti nako, ao E nako n te tabo ae akea te maeka iai, ao E tataro iai. 36Ao a ri mwiina Timon ma uaake raona ni kakaaea, 37ao ngke a kunea, ao a taku nakoina, A bane n ukoukoriko aomata. 38Ao Ngaia E taku nakoia, Ti na nako ni kaawa aika i mwaaira, bwa N na reirei naba iai; bwa aei bukin ae I nako maiai. 39Ao E reirei ni kabutaa aoni Kariraia i nanoni mwaneabaia nako; ao E kanakoia taimonio. 40Ao e nakoina te aomata ae e reebera ni butiia, ao e bwaka i aoni bubuaniwaena i matana, ao e taku nakoina, Ko konaa ni kaitiakai, ngkana nanom. 41Ao E nanoangaia Iesu, ao E arora baina n riingnga, ao e taku nakoina, I kani kaitiakiko, ko na itiaki. 42Ao e rina n toki te reebera mai irouna, ao e kaitiakaki. 43Ao E kamatoatoaa bwanaana nakoina ngke E kanakoa, 44ao E taku, Tarataraiko bwa ko na aki tuanga temanna; ma naako moa, kaotiko nakon te ibonga, ao anga baike e tua Mote bwa bwaini kaitiakam, bwa te bwai ni kakoaua nakoia aomata. 45Ao e taon nako, ao e a moana naba tataekinan te baerei ni katanoataa rongorongona; ma ngaia are E aki konaa n rin n te kaawa Iesu, ma E a mena naba n taabo ake aki maekanaki; ao a kawaria aomata man taabo nako.


text:
I aku la o Kahalaomapuana, “I kii mai nei au i kuu kaikunane Haku, i kane na ke kaikamahine Alii o Hawaiiakea, na Laieikawai, ke aikane Alii a makou, ko makou mea nana i malama.”
Hai aku la oia i na mea a pau i hanaia e ko lakou kaikunane, a me ka lakou aikane.
I mai la o Moanalihaikawaokele, “Aole na’u e ae aku, na ko makuahine wale no e ae aku, ka mea nana ke Alii, aia ke noho la i kahi kapu, kahi hiki ole ia’u ke hele aku, aia hanawai ko makuahine, alaila, hoi mai i o’u nei, a pau na la haumia o ko makuahine, alaila, pau ka ike ana me a’u, hoi no me ke Alii.
“Nolaila, e kali oe, a hiki i na la mai o ko makuahina, i hoi mai kela, alaila, hai aku oe i kau huakai i hiki mai ai ianei.”
Kakali iho la laua ehiku la, maopopo iho la na la e hanawai ai o Laukieleula.
I aku la o Moanalihaikawaokele ia Kahalaomapuana, “Ua kokoke mai ka la e mai ai ko makuahine, nolaila, ma keia po, e hele mua oe ma ka Halepea, malaila oe e moe ai, i hiki mai kela i kakahiaka, e moe aku ana oe i ka hale, aole ona wahi e hele e aku ai, no ka mea, ua haumia, ina e ninau ia oe, hai pololei aku no oe e like me kau olelo ia’u.”
Ma ia po iho, hoouna aku la o Moanalihaikawaokele, ia Kahalaomapuana iloko o ka Halepea.
Ma ke kakahiaka nui, hiki ana o Laukieleula, i nana mai ka hana e moe ana keia mea, aole nae e hiki i ua o Laukieleula ke hookaawale ia ia, no ka mea, ua haumia, o kela hale wale no kahi i aeia nona, “Owai oe e keia kupu, e keia kalohe, nana i komo kuu wahi kapu, kahi hiki ole i na mea e ae ke komo ma keia wahi?” Pela aku ka mea hale.
Hai aku ka malihini, “O Kahalaomapuana au, ka hua hope loa a kou opu.”
I aku ka makuahine, “Auwe! e kuu Haku, e hoi oe me ko makuakane, aole e hiki ia’u e ike ia oe, no ka mea, ua hiki mai kuu mau la haumia, aia a pau kuu haumia ana, e launa no kaua no ka manawa pokole a hele aku.”
A no keia mea, hoi aku la o Kahalaomapuana me Moanalihaikawaokele, ninau mai la ka makuakane, “Pehea mai la?”
I aku ke kaikamahine, “Olelo mai nei ia’u e hoi mai me oe, a pau ka manawa haumia, alaila hele mai e ike ia’u.”
Noho iho la laua ekolu la, kokoke i ka wa e pau ai ka haumia o Laukieleula, olelo aku o Moanalihaikawaokele i ke kaikamahine, “O hele, no ka mea, ua kokoke mai ka wa mau o ko makuahine, hele no oe i kakahiaka nui poeleele o ka la apopo, a noho ma ka luawai, kahi ana e hoomaemae ai ia ia, mai hoike oe, aia a lele kela iloko o ke kiowai, a i luu ilalo o ka wai, alaila, holo aku oe a lawe mai i ka pa-u, a me ke kapa ona i haumia i kona mai, i auau kela a hoi mai ma kapa, aole ke kapa, alaila manao mai ua kii aku au, i hoi mai ai kela i ka hale nei, alaila ki kou makemake.
“Ina i uwe olua a i pau ka uwe ana, a i ninau mai ia’u i ke kapa ona au i lawe mai ai, alaila, hai aku oe, aia ia oe; a e hilahila kela me ka menemene ia oe i ko haumia ana, oia hoi, aole ana mea nui e ae e uku mai ai no kou haumia i kona kapa i hoohaumiaia i kona mai, hookahi wale no mea nui ana o ka Lani au i kii mai nei, aia a ninau kela i kou makemake, alaila, hai aku oe, o ko ike ka hoi ia i ko kaikunane, ike pu me a’u, no ka mea, hookahi wale no a’u ike ana i ka makahiki hookahi, he kiei mai ka, o ka nalo aku la no ia.”


text: 1A roko iroun Iesu ana reirei n te tai naba arei, ao a taku, Antai te kabanea ni kakannato n uean te Atua? 2Ao E wetea te teei temanna ae e uarereke, ao e kaaki i buakoia, 3ao E taku, E koaua ae I a tuangkami, bwa ngkana kam aki bitii aromi ao kam aki katootoong aroia ataei, ao kam na bon aki rin n uean te Atua. 4Ane e kamangoria n ai aron te teei aei, ao boni ngaia ae te kabanea ni kakannato n uean te Atua. 5Ane e mwanea n aakoa te teei ae ai aron aei, n arau, ao e mwaneai n aakoai. 6Ma ane e kaira temanna i buakoia aika a uarereke aikai, aika a onimakinai, nakoni karaoan te bure, ao e raoiroi riki nakoina bwa e na katineaki te atiibu ae e rawaawata i roroana, ao e na kaiinakoaki i marawa. 7E na reke kain te aonnaba ibukini bwaai ni kabwakabwaka nakon te bure. Bwa e riai bwa a na roko kariirii, ma e na reke kain te aomata are e karokoi kariirii. 8Ao ngkana e kairiko baim ke waem nakoni karaoan te bure, ao koreia, ao tewea nako; e raoiroi riki iroum ngkana ko rin n te maiu ngkana ko mwauku, ke ngkana e uruaki bwain rabwatam teuana nakon teweakinakom nakon te ai are e aki maamate ma uaai baim, ke uaai waem. 9Ao ngkana e kairiko matam nakoni karaoan te bure, ao ko na autia, ao tewea nako; e raoiroi riki iroum ngkana ko rin n te maiu ma matam ae ti teuana nakon teweakinakom ma matam aika uoua nakon te ai are i Keenna. 10Kam na kaawakiningkami bwa kam na aki kaakeaa boonganan temanna i buakoia aika a uarereke aikai; bwa I taku nakoimi, bwa a aki toki aia anera i karawa n rooroko iroun Tamau are i karawa. 12Tera ami iango? Ngkana tebubua ana tiibu te aomata temanna, ao e tiotio nako temanna mai buakoia, tiaki bwa e na kiitaniia ake ruangauni ma ruaman i aoni maunga ao e nako ni kakaaea are temanna are e tiotio nako? 13Ao ngkana e reke irouna, ao e koaua ae I a tuangkami, bwa e kimwaareirei riki ibukin te tiibu arei, nakoia ake ruangauni ma ruaman ake aki tiotio nako. 14Ao ai aron naba Tamami are i karawa, bwa E aki tangira temanna i buakoia aika a uarereke aikai bwa e na tiotio nako mai irouna. 15Ngkana e bure tarim nakoim, ao ko na nako ni kaota ana bure nakoina n te tai ae ti ngkoe iai ma ngaia. Ngkana e ongo iroum, ao kam a manga okiri aromi n tari. 16Ma ngkana e aki ongo iroum, ao ko na kaira raom temanna, ke uoman, bwa a na riki bwa taani kakoaua nakon am taeka ni kabane ake ko bukinna iai. 17Ma ngkana e aki ongo irouia, ao ko na taekinna nakon te ekaretia; ao ngkana e rawa n ongo iroun te ekaretia, ao atongnga bwa te ianena ao te tia anai taekiti. 18E koaua ae I a tuangkami bwa akana kam tabui i aonnaba, ao a na manga katabuaki i karawa; ao akana kam kariai i aonnaba, ao a na manga kariaiaki i karawa. 19Ao I a manga taku nakoimi bwa ngkana a bo nanoia uoman i aonnaba ibukin te bwai ae a kani buubuti iai, ao e na karaoaki i bukiia iroun Tamau are i karawa. 20Bwa ike a bootaki iai uoman ke teniman n arau, ao Ngai I mena naba iai i buakoia. 21Ao e roko ngkanne Betero iroun Iesu ao e taku, Te Uea, mwaitira ana tai ni bure tariu nakoiu ae N na kabwaraa ana bure iai? Itiua te tai? 22E taku Iesu nakoina, I aki taku nakoim bwa itiua te tai, ma itibwi mwaitin itiua. 23Bwa uean te Atua e a konaa ni kabootauaki ma te uea are e kani kaeti mwiin ana bwai ma ana toro, ake iai mwiokoaia aika a abwaabwaki riki nakoia raoia n toro nako. 24Ngke e moana ana kaeti-bwai, ao e kairaki nakoina temanna ae e riai bwa e na anganna tebwina tengaa te taarena 25ao ibukina ngke e aki konaa ni kabwakaa, ao e tua te uea bwa e na kabooaki nako ma buuna ma natina ma ana bwai ni kabane ake iai irouna, bwa e aonga n reke booni mwiin are e aki konaa ni kabwakaa. 26Ma ngaia are e bwaka ni bobaraaki ni katorobubua te toro arei ni karinea, ao e buubutiia ni kaangai, Te uea, ko na taona nanom bwa ae N na bon anganiko am bwai ni kabane. 27Ao te uea e nanoanga ana toro arei, ma ngaia are e kanakoa, 28Ao te toro aei, ngke e nako, ao e kaaitibo ma raona n toro temanna ae iai ana taarau irouna ae mwaitina tebubua te tenari; ao e tauua ni koona roroana, ao e taku, Kamai kabwaraan am taarau irou. 29Ao raona n toro e bwaka ni katorobubua, ao e buubutiia ni kaangai, Ko na taona nanom bwa ae N na bon anganiko. 30Ma e rawa; ao e nako ni kaaki teuarei n te karabuuti bwa e na tiku iai ni karokoa e bane ni kabwaraa ana taarau. 31Ngke a noora te baere e riki uaake raona n toro, ao a rangi ni kuba ma ni miimii iai, ao a nako n tuanga aia uea taekani bwaai ni kabane ake a karaoaki. 32Ao e weteia ana uea, ao e taku nakoina, Te toro ae ko buaakaka! I kamaunai am taarau ni kabane ake iai irou ibukina ngke ko butiai; 33ao tiaki bwa ko riai n nanoanga raom n toro, n ai arou ngke I nanoangaiko? 34Ao e un ana uea, ao e anga te toro arei nakoia taani kammaraki n te karabuuti bwa e na mena irouia ni karokoa e bane ni kabwaraa ana taarau. 35Ao anne naba aron are E na karaoia nakoimi Tamau are i karawa ngkana kam aki kabwaraa aia bure tarimi mai nanomi.


text:
Coming up Sunday 31 Aug 2014
Waka Huia profiles Ngati Porou kuia, Huia Reweti Henere, who opened the first Kohanga Reo in Whanganui in 1983. She beat paralysis and continues to preserve the Maori language in her beloved community. Ka tutaki atu a Waka Huia ki a Huia Reweti Henere, nana te kohanga reo tuatahi i Whanganui i whakaturia i te tau waru tekau ma toru. Nana hoki i patu tona ake mate pararaiha, a, he kaha nona ki te whakarauora i te reo Maori i tona hapori.
Waka Huia profiles Ngati Porou kuia, Huia Reweti Henere, who opened the first Kohanga Reo in Whanganui in 1983. She beat paralysis and continues to preserve the Maori language in her beloved community. Ka tutaki atu a Waka Huia ki a Huia Reweti Henere, nana te kohanga reo tuatahi i Whanganui i whakaturia i te tau waru tekau ma toru. Nana hoki i patu tona ake mate pararaiha, a, he kaha nona ki te whakarauora i te reo Maori i tona hapori.


text: 1Mai iroun Timon Betero, ae ana toro ma ana tia tuatua Iesu Kristo, nakoia akana a reke irouia te onimaki ae e kakaawaki ae ti te arona ma ara onimaki, ae e reke n ana raoiroi Atuara ma ara Tia Kamaiu are Iesu Kristo. 2E na kabatiaaki nakoimi te aakoi ma te raoi n ataakin te Atua ma Iesu are ara Uea. 3E a tia te Atua n oini mwaakana n anganiira bwaai ni kabane ibukin te maiu ni Kristian, n ataakin Teuare e weteira bwa ti na buokanibwai ma Ngaia n arona ma kateina ae e raoiroi; 4ake E anganiira iai taeka n aakoi ake a kakaawaki ma ni moani kakannato, bwa kam aonga ni biri nako man te kaibwabwaru ae e kamaamate ae i aon te aba, ao kam riki bwa taani buokanibwai n te aro n Atua. 5Ma ngaia ae kam na kataa ami kabanea ni konaa n raona ami onimaki n te raoiroi, n raona ami raoiroi n te atatai; 6n raona ami atatai n te taotaonaki n nano mani baika e tangiri te rabwata; n raona ami taotaonaki n nano mani baika e tangiri te rabwata n te nanomwaaka; n raona ami nanomwaaka ni maiumi ni Kristian; 7n raona maiumi ni Kristian n akoaia raomi n onimaki; n raona akoaia raomi n onimaki n te tangira. 8Bwa ngkana a reke iroumi baikai, ni bati, ao kam naa riki ni boongana ma n uaanan ataakin ara Uea are Iesu Kristo. 9Ma ane akea irouna baikai, ao e reme ana taratara n te aro are e aki konaa n noora ae e raroa, ao e mwaninga are e a tia ni kaitiakaki man ana bure ake nikawai. 10Ma ngaia aei, taari, kam na rangi ni kekeiaki mwaaka ni kaotingkami ni maiumi bwa kam boni weteaki ma n rineaki; bwa ngkana kam karaoa aei, ao kam na bon aki bwaka. 11N te aro aei, ao kam na anganaki ni kabatiaaki te konaa n rin n uean ara Uea ao ara Tia Kamaiu are Iesu Kristo, are ueana are e aki toki. 12Ma ngaia ae iai nanou bwa N na kauringngkami n tai nako ni baikai, e boni ngae ngkana kam a kaman atai ao kam nene ni matoa n te koaua ane e a tia n reke iroumi. 13I taku bwa e bon riai, ngkai I teimatoa ni maiu, bwa N na kaakaraoa ae kam na ururing iai baikai; 14ngkai I ataia bwa e a kaan te tai are N na kiitana iai te maiu aei, n ai aron are e kaotaki nakoiu iroun ara Uea are Iesu Kristo. 15Ao N na kataa au kabanea ni konaa ni karekea te anga are kam na konaa iai n ururing baikai n tai nako i mwiini mateu. 16Bwa ti aki taekini karaki aika a oteaki n te aro n rabakau, ngke ti tuangkami mwaakan ma rokon ara Uea are Iesu Kristo; ma ti bon noora kakannatona. 17Bwa E anganaki te karineaki ma te neboaki mai iroun te Atua are te Tama, ngke e roko te bwanaa nakoina mai iroun te Mimitong are Moan te Tamaroa, are e kaangai, Natiu ae E tangiraki Teuaei, ae I kakatonga irouna. 18Ao ti ongo te bwanaa anne are e roko mai karawa, bwa ti mena ma Ngaia i aon te maunga are e tabu. 19Ma ngaia ae ti aki nanokokoraki riki n te rongorongo are a taekinna buraabeti. E raoiroi iroumi bwa kam na ongo iai, ibukina bwa ai aron te taura ae e ura n te tabo ae e roo ni karokoa ae e nang oti taai ao e oota te itoi ni ngaina i nanomi. 20Te bwai ae e moamoa riki bwa kam na ataa aei: bwa akea te taetae ni buraabeti n te Baibara ae e konaaki ni kabwarabwaraaki nanona iroun te aomata temanna n ti ngaia; 21bwa bon akea te taetae ni buraabeti ae e roko n te tai teuana man oin nanon te aomata; ma aomata a taekina te taeka are e roko mai iroun te Atua, ni kairaia iroun te Taamnei are e Raoiroi.