c: text/html

text:
Henehene kō 'aka
Kekeha Solis
Synopsis: Chris Rock's No Apologies concert was just as funny as his two hit concerts Bring The Pain and Bigger & Blacker.
Aloha e nā makamaka heluhelu o Kauakūkalahale, he mau kānaka puni ho'omāke'aka paha 'oukou? Inā pēlā, ua hele aku nei paha i ka 'aha ho'omāke'aka o Chris Rock i kēlā Pō'aono aku nei. 'Akahi nō 'o ia a hele mai i Hawai'i no ka hana 'ana i 'aha ho'omāke'aka, a ke lana nei ka mana'o, e ho'i hou mai 'o Rock ma kēia hope aku, akā "mai kali a pau nā niho, o hala a'e ē ka Pu'ulena."
Na Mario Joyner i ho'omaka i ia ahiahi. He kanaka ho'omāke'aka nō ho'i 'o ia. 'O kekahi mea i hehē ai ka 'aka, no kona 'ōlelo 'ana no ka hale kū'ai 'o Home Depot. Wahi a Joyner, 'a'ohe kanaka hana ma laila. A 'o ka 'epane 'alani a nā limahana e komo ana, i mea ia e pale aku ai i ka hana. A ma ia hale kū'ai, 'O ka laikini kalaiwa wale nō ka mea e lilo ai 'oe i kamanā loea. 'O kekahi mea i hū a'e ai ka 'aka o ke anaina, 'o ia ka 'ōlelo 'ana a Joyner no nā 'ano kani kelepona like 'ole e kū'ai 'ia nei. Mea maila 'o ia, ma kēia hope koke aku, e kū'ai 'ia ana ke kelepona, 'a'ole kani. A pono ke kū'ai 'ana i ke kani. Inā 'a'ole, 'o ka hana e hana ai, 'o ia ka lālau 'ana i ke kelepona a ho'olohe i kēlā me kēia 'ehā minuke.
A pau kona māhele, 'a'ole i li'uli'u, kūkala mai ana kahi leo no ka 'ō'ili 'ana mai o Chris Rock. A ua 'ono nō mai ke po'o a ka hi'u. Ha'i mai ana 'o ia i nā mea like 'ole. A i kona ho'opuka 'ana i ka inoa o ka haole e alualu ana i ke kūlana pelekikena, ua 'ike maopopo, he mau Kemokalaka wale nō kai hele, a he mau kānaka kāko'o wale nō paha iā Barack Obama. Wahi a Rock, ua 'elemakule loa 'o McCain, ua haumaka'iole, ua kaniko'o a ka'ikōkō. No ke aha 'o ia e hana ai no ka pono o kēia hope aku, 'a'ole ana 'o ia ma laila. E 'aka'aka ana nā kānaka a pau a mae ka iwi 'ao'ao. He nui hou aku kāna mau mea ho'omāke'aka, ua 'ane'ane e piha 2 hola. 'O Chris Rock ka 'oi. 'Eā, inā i mālama 'ia ua 'aha ho'omāke'aka nei ma kekahi hopena pule, 'a'ole ma ka hopena pule o ka 'ahamele Birthday Bash a KCCN, a inā he 2 lā o ka 'aha ho'omāke'aka o Chris Rock, inā ua pau nā kikiki a pau o ia mau lā 2 i ke kū'ai 'ia.
'O kahi mea minamina, ua pau nā kikiki a pau o kēia 'aha ho'omāke'aka i ke kū'ai 'ia. A no laila, no kahi po'e i hā'ule i Muliwa'a, aia nō kekahi mau kānaka e kū'ai aku ana i nā kikiki ma ka craigslist.org, a 'o ka hapanui o ia mau kānaka, he keu a ka 'ānunu, 'o kekahi, he $150 o ke kikiki, a 'o kekahi, he $300. Pohā ka lae! 'O ke kikiki pipi'i loa no ia 'aha ma ka ticketmaster, he $65 wale nō. Kainō a he kānāwai e pāpā ana i ia 'ano hana ma Hawai'i nei. Eia kā, wahi a ka lohe, ua lilo ia i mea ma'a mau. 'O kekahi mau kānaka kāka'ikahi, he 'olu'olu nō a me ka hana pono, a kū'ai lākou i ke kikiki ma ke kumu kū'ai i lilo ai ke kikiki iā lākou.
Inā e ho'i mai 'o Chris Rock no ka mālama 'ana i 'aha ho'omāke'aka hou, e 'eleu aku nō i ke kikiki, a e ho'oikaika i ka 'ōpū no ka mea e 'aka'aka ha'alo'ulo'u ana mai kinohi a i ka hopena.
This column is coordinated by the Hawaiian Language Department at the University of Hawai'i at Mānoa.
E ho'ouna 'ia mai nä leka iä mäua, 'o ia ho'i 'o Laiana Wong a me Kekeha Solis ma ka pahu leka uila ma lalo nei:
a i 'ole ia, ma ke kelepona:
» 956-2627 (Laiana)
» 956-2624 (Kekeha)
BACK TO TOP
Henehene kö 'aka
Kekeha Solis
Synopsis: Chris Rock's No Apologies concert was just as funny as his two hit concerts Bring The Pain and Bigger & Blacker.
Aloha e nä makamaka heluhelu o Kauakükalahale, he mau känaka puni ho'omäke'aka paha 'oukou? Inä pëlä, ua hele aku nei paha i ka 'aha ho'omäke'aka o Chris Rock i këlä Pö'aono aku nei. 'Akahi nö 'o ia a hele mai i Hawai'i no ka hana 'ana i 'aha ho'omäke'aka, a ke lana nei ka mana'o, e ho'i hou mai 'o Rock ma këia hope aku, akä "mai kali a pau nä niho, o hala a'e ë ka Pu'ulena."
Na Mario Joyner i ho'omaka i ia ahiahi. He kanaka ho'omäke'aka nö ho'i 'o ia. 'O kekahi mea i hehë ai ka 'aka, no kona 'ölelo 'ana no ka hale kü'ai 'o Home Depot. Wahi a Joyner, 'a'ohe kanaka hana ma laila. A 'o ka 'epane 'alani a nä limahana e komo ana, i mea ia e pale aku ai i ka hana. A ma ia hale kü'ai, 'O ka laikini kalaiwa wale nö ka mea e lilo ai 'oe i kamanä loea. 'O kekahi mea i hü a'e ai ka 'aka o ke anaina, 'o ia ka 'ölelo 'ana a Joyner no nä 'ano kani kelepona like 'ole e kü'ai 'ia nei. Mea maila 'o ia, ma këia hope koke aku, e kü'ai 'ia ana ke kelepona, 'a'ole kani. A pono ke kü'ai 'ana i ke kani. Inä 'a'ole, 'o ka hana e hana ai, 'o ia ka lälau 'ana i ke kelepona a ho'olohe i këlä me këia 'ehä minuke.
A pau kona mähele, 'a'ole i li'uli'u, kükala mai ana kahi leo no ka 'ö'ili 'ana mai o Chris Rock. A ua 'ono nö mai ke po'o a ka hi'u. Ha'i mai ana 'o ia i nä mea like 'ole. A i kona ho'opuka 'ana i ka inoa o ka haole e alualu ana i ke külana pelekikena, ua 'ike maopopo, he mau Kemokalaka wale nö kai hele, a he mau känaka käko'o wale nö paha iä Barack Obama. Wahi a Rock, ua 'elemakule loa 'o McCain, ua haumaka'iole, ua kaniko'o a ka'ikökö. No ke aha 'o ia e hana ai no ka pono o këia hope aku, 'a'ole ana 'o ia ma laila. E 'aka'aka ana nä känaka a pau a mae ka iwi 'ao'ao. He nui hou aku käna mau mea ho'omäke'aka, ua 'ane'ane e piha 2 hola. 'O Chris Rock ka 'oi. 'Eä, inä i mälama 'ia ua 'aha ho'omäke'aka nei ma kekahi hopena pule, 'a'ole ma ka hopena pule o ka 'ahamele Birthday Bash a KCCN, a inä he 2 lä o ka 'aha ho'omäke'aka o Chris Rock, inä ua pau nä kikiki a pau o ia mau lä 2 i ke kü'ai 'ia.
'O kahi mea minamina, ua pau nä kikiki a pau o këia 'aha ho'omäke'aka i ke kü'ai 'ia. A no laila, no kahi po'e i hä'ule i Muliwa'a, aia nö kekahi mau känaka e kü'ai aku ana i nä kikiki ma ka craigslist.org, a 'o ka hapanui o ia mau känaka, he keu a ka 'änunu, 'o kekahi, he $150 o ke kikiki, a 'o kekahi, he $300. Pohä ka lae! 'O ke kikiki pipi'i loa no ia 'aha ma ka ticketmaster, he $65 wale nö. Kainö a he känäwai e päpä ana i ia 'ano hana ma Hawai'i nei. Eia kä, wahi a ka lohe, ua lilo ia i mea ma'a mau. 'O kekahi mau känaka käka'ikahi, he 'olu'olu nö a me ka hana pono, a kü'ai läkou i ke kikiki ma ke kumu kü'ai i lilo ai ke kikiki iä läkou.
Inä e ho'i mai 'o Chris Rock no ka mälama 'ana i 'aha ho'omäke'aka hou, e 'eleu aku nö i ke kikiki, a e ho'oikaika i ka 'öpü no ka mea e 'aka'aka ha'alo'ulo'u ana mai kinohi a i ka hopena.
This column is coordinated by the Hawaiian Language Department at the University of Hawai'i at Mānoa.
E ho'ouna 'ia mai nā leka iā māua, 'o ia ho'i 'o Laiana Wong a me Kekeha Solis ma ka pahu leka uila ma lalo nei:
a i 'ole ia, ma ke kelepona:
» 956-2627 (Laiana)
» 956-2624 (Kekeha)

robotstxt: allowed

filter: keep


text: 1Ao te anera arei e kaota nakoiu karaangan te ran ni maiu, ae te ran ae e raneanea n ai aron te kurititaro; ao e raanga nako te ran arei man ana kaintokanuea te Atua ma te Tiibuteteei, 2n ri nuukani kawain te kaawa. Ao n iteran te karaanga ake uoua bon iai kaai ni maiu, aika a kariki uaaia teuana te tai ni katoa namwakaina i nanon teuana te ririki; ao baani kaai akekei boni bwaini kamaiuaia bootanaomata. 3Ao akea ae e reke kaina ae e na manga nooraki n te kaawa arei; ao e na mena iai ana kaintokanuea te Atua ma te Tiibuteteei, ao ana toro te Atua a na taromauriia. 4A na noora matana, ao E na koreaki arana i aon ramwaia. 5E na akea te bong; ao a aki kainnanoa ootan te taura ma taai, bwa E na riki te Atua bwa te oota i aoia; ao a na uea n aki tootoki. 6Ao e taku te anera nakoiu, A konaa n onimakinaki taeka aikai bwa a koaua. Ao te Uea, ae Atuan taamneiia buraabeti E kanakoa ana anera bwa e na kaoti nakoia ana toro baika a na waetata n roko. 7Ao nooria, ae N na waetata n roko E a kabwaia ane e taua te taeka ni buraabeti ae n te boki aei. 8Boni ngai, ae Ioane, ae I ongo ma n noori baikai. Ao ngke I ongo ma n noori, ao I katorobubua ni bobaraaki i rarikini waen te anera are e kaoti baikai nakoiu. 9AAo e taku nakoiu, Tarataraikobwa ko na aki taromauriai; bon raom n toro ngai, ao raoia n toro tarim ake buraabeti, ma ake a ongeaaba nakon taeka aika n te boki aei. Ko na taromauriia te Atua. 10Ao e taku nakoiu, Ko na tai kanikinaaei n ae a na aki kaakaotaki taeka ni buraabeti n te niira ni boki aei, bwa e a kaan te tai; 11Ane e buaakaka, ao ke e teimatoa ni kaakaraoa ae e buaakaka; ao ane e kamwaraa, ao ke e kateimatoaa arona ni kamwaraa. Ane e bwaabwaina te eti, ao ke e kaakaraoa ae e eti; ao ane e itiaki man te bure, ao ke e kaawakinna mani karaoan ae e buaakaka. 12Noria, ae N na waetata n roko ma uotau te bae N na anga nakoia aomata ni kabaneia ni kaeti ma aron aia mwakuri nako. 13Boni Ngai te Moa ao te Toki; boni moani bwaai Ngai ao tokiia naba Ngai. 14A a kabwaia akana teboki aia kunnikai aika a mwarairai, bwa e na reke nakoiate konaa n roko n te kai ni maiu, ao te konaa n rin nako i nanoni mataroan te kaawa, bwa a aonga n rin n te kaawa. 15Taani mena i tinanikun te nono bon te koraki aika a baba n tangira te kammaira ma te wene ni bure; ao raoia bon taan tabunea, ma taani kamateia aomata, ma taan taromauri bouananti, ma akana taatangira taekinan te kewe ma karaoana naba. 16Ngai ae Iesu, ae I kanakoa au anera bwa e na kaoti baikai nakoimi i nanon ekaretia nako. Boni kanoan Tawita Ngai, ao te Itoi ni Ngaina ae e oota mwaaka Ngai. 17Ao E kaangai te Taamnei, ma te aine are a tibwa mareaki, Mai. Ao ane e ongo e na kaangai naba, Mai. Ao ke e nako mai ane e kani mooi; ao ke e anaa te ran ni maiu ane e kan anaia, n aki kabooa. 18I taetae ma te koaua nakoia aomata nako akana ongo taeka ni buraabeti n te niira ni boki aei, bwa ngkana e raon taeka aikai te aomata n ana taeka tabeua, ao te Atua E na raona naba kaina ake bwaai ni kamaamate aika a koreaki taekaia n te niira ni boki aei; 19ao ngkana iai te bae e kamauna te aomata man taeka ni buraabeti n te niira ni boki aei, ao te Atua E na anaa mai irouna tibwangana n te kai ni maiu ao man te kaawa are e tabu, ake a koreaki taekaia n te niira ni boki aei. 20E kaangai Teuare e kaoti baikai, Eng, ae N na roko ni waetata, Amene. Nako mai, te Uea ae Iesu. 21E na mena ana aakoi te Uea are Iesu irouia ake a itiaki ni kabaneia.


text:
I hewa iā wai?
KAUAKUKALAHALE
Kerry Laiana Wong
Synopsis: If what Don Imus said was so reprehensible, why have the media been so enthusiastic about quoting him again and again ad nauseam? Is the report, in this case, somehow less harmful than the act itself?
'Auhea e nā wāhine pākaukau i 'āpi'ipi'i ho'i ka lauoho, aloha mai kākou. E huikala mai i ko'u kākau 'ana i kēlā mau hua'ōlelo e kuhikuhi pololei ana iā 'oukou. 'A'ohe o'u mana'o ho'ohalahala i kā 'oukou 'oihana a i ke 'ano paha o ko 'oukou lauoho. 'O ka mana'o na'e o ua mau hua'ōlelo lā ke unuhi 'ia ma ka 'ōlelo Haole, 'o ia nō ke kumumana'o o nēia wahi kolamu a'u e pane'e aku nei i mua o ke ākea.
I kēlā pule aku nei, a i ia pule aku paha, ua hele a nui ka hauwala'au ma nā polokalamu kūkala nūhou like 'ole o ke kīwī, e pili ana i kekahi māpuna 'ōlelo i ho'opuka 'ia e Don Imus, he waha'ōlelo no kekahi polokalamu kūkākūkā o ka lēkiō. E 'ōlelo ana ua 'o Imus e pili ana i nā 'ālapa wahine o ke kime pōhīna'i o Rutgers, a kapa akula 'o ia iā lākou he mau wāhine ho'okamakama a 'āpi'ipi'i o ka lauoho (ma ka 'ōlelo Haole na'e), a ua lilo i mea e kahu ai ka 'ena o ka po'e pā'ele a me nā wāhine ho'i mai 'ō a 'ō o ka 'āina.
No'u iho, he hana hūpō kēlā a he hewa ho'i i mua o nā pā'ele a me nā wāhine o ka honua nei, a he mea nō ho'i ia e ho'opa'i 'ia ai kahi Imus. Eia mai na'e ka'u nīnau e hāpai ai no kahi e ili ai ka hewa, 'o ia ho'i, penei: I hewa iā wai? 'A'ole 'o Imus ho'okahi wale nō kai ho'opuka i ia mau 'ōlelo kūamuamu. Iā ia nō a ho'opuka aku i kāna mau hua'ōlelo, 'o ke kuku'i koke akula nō ia o ka lono mai 'ō a 'ō, 'o ia nō 'oe 'o ka hōlapu 'ana o ke ahi, a ua ho'opuka alapine 'ia, ma ke 'ano he puana'ī, e kēlā me kēia mea kūkala nūhou a pākūwā maila ia mo'olelo a manakā hewa nō ho'i ka pepeiao i ka lohe mau 'ana i ia mea ho'okahi nō.
Inā he 'ōlelo 'ino loa kā Imus i 'eha ai ho'i ka na'au o ua mau wāhine lā, no ke aha lā i noke ai ka po'e kūkala nūhou i ka ho'opuka pinepine i ia 'ōlelo ho'okahi nō? Aia wale nō paha a ho'opuka 'ia e kekahi mea kūkala nūhou, lohe nā wāhine o Rutgers i ia 'ōlelo a Imus. A 'o ka lohe mau 'ana ma ia hope mai, ma kēlā me kēia kānela o ke kīwī, i mea ho'omāna'ona'o aha ia no kēlā mau wāhine e hau'oli ai? He mea wale nō ia e mau ai ka 'eha a me ke kaumaha o ka na'au.
Eia ka mea ho'okamani. Manomano a lehulehu nā leo e ho'ohalahala nei iā Imus. Ke ho'ohalahala nei lākou, ke ho'opuka aku nei i ia mau 'ōlelo a lākou e ho'ohalahala nei. Pehea lā e hewa ai i kekahi manawa a hewa 'ole ho'i i kekahi manawa? No'u wale iho nei nō, 'o ke ake kālā ke kumu i lilo ai kēia i nīnau na ka po'e waha'ōlelo o nā polokalamu kīwī e kūkākūkā nui ai. 'A'ole ia he nīnau no ka pono a me ka 'ole. Ho'okahi wale nō kumu i emi ai ka ho'opuka 'ia o ia mau hua'ōlelo, 'o ia ka luku 'ia o kēlā po'e haumāna ma Virginia Tech. Aia i laila nā ho'opili mea'ai i kēia manawa!
This column is coordinated by the Hawaiian Language Department at the University of Hawai'i at Mānoa.
E ho'ouna 'ia mai nä leka iä mäua, 'o ia ho'i 'o Laiana Wong a me Kekeha Solis ma ka pahu leka uila ma lalo nei:
a i 'ole ia, ma ke kelepona:
» 956-2627 (Laiana)
» 956-2624 (Kekeha)
BACK TO TOP
I hewa iä wai?
KAUAKUKALAHALE
Kerry Laiana Wong
Synopsis: If what Don Imus said was so reprehensible, why have the media been so enthusiastic about quoting him again and again ad nauseam? Is the report, in this case, somehow less harmful than the act itself?
'Auhea e nä wähine päkaukau i 'äpi'ipi'i ho'i ka lauoho, aloha mai käkou. E huikala mai i ko'u käkau 'ana i këlä mau hua'ölelo e kuhikuhi pololei ana iä 'oukou. 'A'ohe o'u mana'o ho'ohalahala i kä 'oukou 'oihana a i ke 'ano paha o ko 'oukou lauoho. 'O ka mana'o na'e o ua mau hua'ölelo lä ke unuhi 'ia ma ka 'ölelo Haole, 'o ia nö ke kumumana'o o nëia wahi kolamu a'u e pane'e aku nei i mua o ke äkea.
I këlä pule aku nei, a i ia pule aku paha, ua hele a nui ka hauwala'au ma nä polokalamu kükala nühou like 'ole o ke kïwï, e pili ana i kekahi mäpuna 'ölelo i ho'opuka 'ia e Don Imus, he waha'ölelo no kekahi polokalamu kükäkükä o ka lëkiö. E 'ölelo ana ua 'o Imus e pili ana i nä 'älapa wahine o ke kime pöhïna'i o Rutgers, a kapa akula 'o ia iä läkou he mau wähine ho'okamakama a 'äpi'ipi'i o ka lauoho (ma ka 'ölelo Haole na'e), a ua lilo i mea e kahu ai ka 'ena o ka po'e pä'ele a me nä wähine ho'i mai 'ö a 'ö o ka 'äina.
No'u iho, he hana hüpö këlä a he hewa ho'i i mua o nä pä'ele a me nä wähine o ka honua nei, a he mea nö ho'i ia e ho'opa'i 'ia ai kahi Imus. Eia mai na'e ka'u nïnau e häpai ai no kahi e ili ai ka hewa, 'o ia ho'i, penei: I hewa iä wai? 'A'ole 'o Imus ho'okahi wale nö kai ho'opuka i ia mau 'ölelo küamuamu. Iä ia nö a ho'opuka aku i käna mau hua'ölelo, 'o ke kuku'i koke akula nö ia o ka lono mai 'ö a 'ö, 'o ia nö 'oe 'o ka hölapu 'ana o ke ahi, a ua ho'opuka alapine 'ia, ma ke 'ano he puana'ï, e këlä me këia mea kükala nühou a päküwä maila ia mo'olelo a manakä hewa nö ho'i ka pepeiao i ka lohe mau 'ana i ia mea ho'okahi nö.
Inä he 'ölelo 'ino loa kä Imus i 'eha ai ho'i ka na'au o ua mau wähine lä, no ke aha lä i noke ai ka po'e kükala nühou i ka ho'opuka pinepine i ia 'ölelo ho'okahi nö? Aia wale nö paha a ho'opuka 'ia e kekahi mea kükala nühou, lohe nä wähine o Rutgers i ia 'ölelo a Imus. A 'o ka lohe mau 'ana ma ia hope mai, ma këlä me këia känela o ke kïwï, i mea ho'omäna'ona'o aha ia no këlä mau wähine e hau'oli ai? He mea wale nö ia e mau ai ka 'eha a me ke kaumaha o ka na'au.
Eia ka mea ho'okamani. Manomano a lehulehu nä leo e ho'ohalahala nei iä Imus. Ke ho'ohalahala nei läkou, ke ho'opuka aku nei i ia mau 'ölelo a läkou e ho'ohalahala nei. Pehea lä e hewa ai i kekahi manawa a hewa 'ole ho'i i kekahi manawa? No'u wale iho nei nö, 'o ke ake kälä ke kumu i lilo ai këia i nïnau na ka po'e waha'ölelo o nä polokalamu kïwï e kükäkükä nui ai. 'A'ole ia he nïnau no ka pono a me ka 'ole. Ho'okahi wale nö kumu i emi ai ka ho'opuka 'ia o ia mau hua'ölelo, 'o ia ka luku 'ia o këlä po'e haumäna ma Virginia Tech. Aia i laila nä ho'opili mea'ai i këia manawa!
This column is coordinated by the Hawaiian Language Department at the University of Hawai'i at Mānoa.
E ho'ouna 'ia mai nā leka iā māua, 'o ia ho'i 'o Laiana Wong a me Kekeha Solis ma ka pahu leka uila ma lalo nei:
a i 'ole ia, ma ke kelepona:
» 956-2627 (Laiana)
» 956-2624 (Kekeha)


text:
Kōrero: Te Ao Mārama
Whārangi 3 – Te Ao te Pō
Ka whiti te rā, ka tō te rā, inarā, ko Te Ao, ko Te Pō. Ki te Māori, koianei te ia o ngā pūrākau mō te orokohanga o te ao, arā, te putanga i te pō ki te whaiao, ki Te Ao Mārama. E kī ana te kōrero, ka whiti te rā i te ata, koirā te orokohanga o te ao, ia rā, ia rā.
Te Kore – te ao ki tua
Ki te whakaaro o ō tātou tīpuna, he ao anō kei tua i tō tātou nei ao kikokiko. Ki te nuinga o ngā kōrero-ā-iwi, kīia ai tēnei ao ko Te Kore (te ‘hemanga’).
E ai ki te pūkenga rā a Cleve Barlow, mai anō he ao kaumingomingo Te Kore, ‘kāore e tareka te tāmi i te pūmanawa nohopuku’. 1 He pērā anō ngā whakaaro o te kaumātua, minita rā a Maori Marsden o Te Tai Tokerau i tana kī, ko Te Korekore (he ingoa anō mō Te Kore) ‘te wāhi kei waenganui i te ora me te kore ora, kīia ai tēnei ko te ao o te pūmanawa tērā ka puāwai.’ 2
Ka whakapono ētahi ko Te Kore kē te ao tūturu. Ko ētahi ka kī koinei te nohoanga o Io Matua Kore. Ko te mana, te tapu, te mauri ka puea i Te Kore.


text:
1:1 ¶ Ko te kupu a Ihowa i puta mai ki a Hoera tama a Petuere.
1:2 Whakarongo ki tenei, e nga kaumatua, kia whai taringa, e nga tangata katoa o te whenua. I o koutou ra ranei tenei, i nga ra ranei o o koutou matua?
1:3 Korerotia taua mea ki a koutou tamariki, ma a koutou tamariki ano hoki e korero ki a ratou tamariki, a ma a ratou tamariki e korero ki tetahi atu whakatupuranga.
1:4 Ko te toenga a te whangawhanga pau ake i te mawhitiwhiti; ko te toenga a te mawhitiwhiti pau ake i te tatarakihi: a ko te toenga a te tatarakihi pau ake i te moka.
1:5 E ara, e te hunga haurangi, e tangi; aue, e nga kaiinu waina katoa, ki te waina hou; kua whakakorea nei hoki ma o koutou mangai.
1:6 Kei te haere mai tetahi iwi ki toku whenua, he kaha, e kore e taea te tatau: ko ona niho he niho raiona, he niho purakau ona no te raiona katua.
1:7 Kore ake i a ia taku waina, ko taku piki tihorea ake e ia: poto rawa te peha i a ia, akiri rawa; ko ona manga meinga ana kia ma.
1:8 ¶ E tangi, kia rite ki te tamahine kua oti te whitiki ki te kakahu taratara, e tangi ana ki te makau o tona tamahinetanga.
1:9 Kua whakakahoretia te whakahere totokore me te ringihanga i roto i te whare o Ihowa; kei te tangi nga tohunga, nga minita a Ihowa.
1:10 Kua he te mara, kei te tangi te oneone; no te mea kua mate te witi, kua maroke te waina hou, kua kahakore te hinu.
1:11 Kia whakama, e nga kaingaki whenua; aue, e nga kaimahi waina, mo te witi, mo te parei; kua kore nei hoki nga hua o te mara.
1:12 Kua maroke te waina, kua putokitoki te piki; ko te pamekaranete, ko te nikau, ko te aporo, ko nga rakau katoa o te whenua, kua maroke: kua maroke nei hoki te koa i roto i nga tamariki a te tangata.
1:13 Tatua i a koutou ki te kakahu taratara, e tangi, e koutou e nga tohunga; aue, e nga minita o te aata: haere mai, hei te mea taratara he kakahu mo koutou i te po, e nga minita o toku Atua: kua kore nei hoki te whakahere totokore me te ringihanga i roto i te whare o to koutou Atua.
1:14 ¶ Whakatapua he nohopuku, karangatia he hui nui, whakaminea nga whenua, ki te whare o Ihowa, o to koutou Atua, ka karanga ki a Ihowa.
1:15 Aue, te mate o taua ra nei! kua tata hoki te ra o Ihowa, ka rite hoki tona putanga mai ki te whakangaromanga a te Kaha Rawa.
1:16 He teka ianei kua hatepea atu te kai i mua atu i o tatou kanohi, ae ra, te koa, me te whakamanamana i roto i te whare o to tatou Atua?
1:17 Kua pirau te purapura i raro i nga pokurukuru; kua takoto kau nga whare kai, kua pakarukaru nga whare witi; no te mea kua ngingio te witi.
1:18 Ano te aue o nga kararehe! raruraru ana nga kahui kau i te kore wahi kai ma ratou; ae ra, ko nga kahui hipi he noa iho.
1:19 E Ihowa, ka karanga ahau ki a koe: kua pau hoki i te ahi nga wahi kai o te koraha, kua wera i te mura nga rakau katoa o te parae.
1:20 Ae ra, kei te tangi hoki nga kararehe o te parae ki a koe: no te mea kua maroke nga awa wai, kua pau hoki i te ahi nga wahi kai o te koraha.
2:1 ¶ Whakatangihia te tetere ki Hiona; hei whakaoho ki toku maunga tapu, kia wiri nga tangata katoa o te whenua: kei te haere mai hoki te ra o Ihowa, kua tata;
2:2 He ra pouri, he ra tukupu, he ra kapua, he pouri kerekere, ano ko te ata kua horapa noa atu i runga i nga maunga; he iwi nui, kaha, kahore ona rite i mua, kahore hoki he pera i nga wa i muri a taea noatia nga tau o nga whakatupuranga maha.
2:3 I mua i a ratou ko te ahi e kai ana, i muri i a ratou ko te mura e ngiha ana; ko te whenua i mua i a ratou me te mea ko te kari o Erene, a i muri i a ratou he koraha ururua; ae ra, kahore he mea i puta i a ratou.
2:4 Ko to ratou ahua kei to nga hoiho; ko ta ratou oma rite tonu ki ta te kaieke hoiho.
2:5 E peke ana ratou ano ko te haruru o nga hariata i runga i nga tihi o nga maunga, ano ko te haruru o te mura ahi e kai ana i te kakau witi, ki te iwi kaha kua oti te whakararangi mo te whawhai.
2:6 Ka mamae nga iwi i to ratou aroaro: ka koma nga kanohi katoa.
2:7 Ko ta ratou oma rite tonu ki ta nga marohirohi; ko ta ratou piki i te taiepa rite tonu ki ta nga tangata whawhai; haere tonu ratou i tona ara, i tona ara, kahore o ratou ara e korara.
2:8 Kahore tetahi e tutetute i tona hoa; ka haere ratou i tona ara, i tona ara; a ka huaki ratou ma roto i nga rakau o te riri, a kahore e tapeka i to ratou ara.
2:9 Ka peke ratou ki runga ki te pa; ka oma ratou i runga i te taiepa; ka piki ratou ki roto ki nga whare; ka tomo ratou i nga matapihi, ano he tahae.
2:10 Ru ana te whenua i to ratou aroaro; wiri ana nga rangi: ko te ra me te marama, pouri tonu, ka mutu ano te titi o nga whetu.
2:11 Na ka puaki te reo o Ihowa i te aroaro o tana ope: nui atu hoki tana puni: he kaha hoki ia e mahi nei i tana kupu: he nui nei hoki te ra o Ihowa, he wehi rawa; ko wai e kaha ake ki reira?
2:12 ¶ Otiia inaianei nei ano, e ai ta Ihowa, tahuri koutou ki ahau, o koutou ngakau katoa, i runga ano i te nohopuku, i te tangi, i te aue:
2:13 Haea hoki o koutou ngakau, haunga o koutou kakahu, a tahuri ki a Ihowa, ki to koutou Atua: he aroha hoki tona, he mahi tohu, he puhoi ki te riri, he nui tona atawhai, a e ripeneta ana ia ki te kino.
2:14 Ko wai ka tohu, tera pea ka tahuri, ka puta ke ona whakaaro, a ka mahue he manaaki i muri i a ia, ara he whakahere totokore, he ringihanga ma Ihowa, ma to koutou Atua?
2:15 Whakatangihia te tetere ki Hiona, whakatapua he nohopuku, karangatia he hui nui;
2:16 Whakaminea te iwi, whakatapua te whakaminenga, tawhiua mai nga kaumatua, whakaminea nga tamariki, ratou ko nga mea ngote u: kia puta te tane marena hou i roto i tona ruma, te wahine marena hou i roto i tona whare moenga.
2:17 Kia tangi nga tohunga, nga minita a Ihowa, ki te takiwa o te whakamahau, o te aata, me te ki atu ano, Tohungia, e Ihowa, tau iwi, kaua ano tou kainga tupu e tukua ki te ingoa kino, kia meinga ko nga tauiwi hei rangatira mo ratou: kia korerotia h ei aha i roto i nga iwi, Kei hea to ratou Atua?
2:18 ¶ Katahi ka hae a Ihowa ki tona whenua, ka manawapa ki tana iwi.
2:19 A ka whakahoki mai a Ihowa, ka ki mai ki tana iwi, Tenei ahau te tuku atu nei i te witi ki a koutou, i te waina, i te hinu, e makona ai koutou; e kore ano e tuku i a koutou a muri nei hei ingoa kino i roto i nga tauiwi:
2:20 Engari ka mea ahau kia matara atu i a koutou te ope o te raki, ka aia atu ano ia e ahau ki te whenua waikore, maroke rawa; ko tona mata, anga tonu ki te moana i te rawhiti, ko tona tuara ki te moana i te uru; a ka puta ake tona piro, ka puta ake ano tona haunga kino, he nui hoki no ana mahi.
2:21 Kaua e wehi, e te oneone; whakamanamana, kia koa; no te mea he nunui nga mahi a Ihowa.
2:22 Kaua e wehi, e nga kararehe o te parae; ka pihi hoki nga tarutaru o te koraha, ka hua te rakau i ona hua, e tukua mai ano tona kaha e te piki, e te waina.
2:23 Na whakamanamana, e nga tama a Hiona, kia koa ki a Ihowa, ki to koutou Atua: ka tika hoki tana homai i to mua ua ki a koutou, a ka meinga e ia te ua, to mua ua, me to muri ua, kia heke iho ma koutou i te marama tuatahi.
2:24 A ka kapi nga patunga witi i te witi; ko te waina ano me te hinu o nga waka, purena tonu.
2:25 A ka whakahokia mai e ahau ki a koutou nga tau i kainga e te mawhitiwhiti, e te tatarakihi, e te moka, e te whangawhanga, e taku ope nui i tukua atu e ahau ki a koutou.
2:26 Ka kai noa atu ano koutou, ka makona, ka whakamoemiti hoki ki te ingoa o Ihowa, o to koutou Atua, mo tana mahi whakamiharo ki a koutou: e kore ano taku iwi e whakama a ake ake.
2:27 A ka mohio koutou kei waenga ahau i a Iharaira, ko Ihowa hoki ahau, ko to koutou Atua, kahore atu hoki: e kore ano taku iwi e whakama a ake ake.
2:28 ¶ Na, tenei ake ka ringihia e ahau toku wairua ki nga kikokiko katoa, a e poropiti a koutou tama, a koutou tamahine, ka moemoea o koutou kaumatua, a ka kitea te kitenga e a koutou taitamariki.
2:29 I aua ra ano ka ringihia e ahau toku wairua ki nga pononga tane, ki nga pononga wahine.
2:30 Ka hoatu ano e ahau he mea whakamiharo i te rangi, i te whenua, he toto, he kapura, he pou paowa.
2:31 Ka rere ke te ra, ka pouri, ka whakatoto te marama, i te mea kiano i puta mai te ra nui, te ra wehi o Ihowa.
2:32 Na, ko te hunga katoa e karanga ana ki te ingoa o Ihowa, ka mawhiti: no te mea hei Maunga Hiona, hei Hiruharama, etahi e mawhiti ana, pera me ta Ihowa i ki ai, a i roto ano i nga morehu etahi e karangatia ana e Ihowa.
3:1 ¶ No te mea, nana, i aua ra, i taua wa e whakahokia ai e ahau a Hura raua ko Hiruharama i te whakarau,
3:2 Ka huihuia e ahau nga iwi katoa, ka kawea ki raro ki te raorao o Iehohapata; a ka tohe ahau ki a ratou ki reira mo taku iwi, mo toku kainga tupu, mo Iharaira i whakamararatia nei e ratou ki roto ki nga iwi, a wawahia ana e ratou toku whenua.
3:3 A kua maka rota ratou mo taku iwi; a kua hoatu e ratou te tama hei utu mo te wahine kairau, a kua hokona e ratou he kotiro ki te waina, hei inu ma ratou.
3:4 Ae ra, he aha koutou ki ahau, e Taira, e Hairona, e nga rohe katoa o Pirihitia? e homai ranei e koutou he utu ki ahau? na ki te homai e koutou he utu ki ahau, hohoro tonu, kakama tonu taku whakahoki i te utu ki runga ki to koutou mahunga.
3:5 Mo koutou i tango i taku hiriwa, i taku koura, a kawea ana e koutou aku mea pai e matenuitia ana ki roto ki o koutou temepara;
3:6 A hokona ana e koutou nga tama a Hura, nga tama o Hiruharama, ki nga tama a nga Kariki, kia matara atu ai ratou i to ratou rohe:
3:7 Nana, ka ara mai ratou i ahau i te wahi i hokona atu ai ratou e koutou, ka meinga ano e ahau kia hoki to koutou utu ki runga ki o koutou mahunga;
3:8 Ka hokona ano e ahau a koutou tama, a koutou tamahine, ki te ringa o nga tama a Hura, a ma ratou e hoko ki nga tangata o Hepa, ki te iwi i tawhiti: na Ihowa hoki te kupu.
3:9 ¶ Karangatia tenei e koutou i roto i nga tauiwi; kia rite nga mea mo te whawhai, whakaohokia nga marohirohi, kia whakatata mai nga tangata whawhai katoa, kia haere mai ratou.
3:10 Patupatua a koutou hea parau hei hoari, a koutou toronaihi hei tao; me ki ake te ngoikore, He kaha ahau.
3:11 Kia hohoro, ka haere mai, e nga tauiwi katoa tawhio noa, ka huihui i a koutou: meinga kia heke iho au marohirohi ki reira, e Ihowa.
3:12 Kia whakaohokia nga tauiwi, kia haere hoki ratou ki te raorao o Iehohapata: ka noho hoki ahau ki reira ki te whakawa mo nga tauiwi katoa a taka noa.
3:13 Kuhua te toronaihi ki roto, kua pakari hoki te witi: haere mai, takahia; kua ki hoki te poka waina, purena tonu nga waka waina; he nui hoki to ratou kino.
3:14 He tini, he tini whaioio kei te raorao whakaoti tikanga! kua tata nei hoki te ra o Ihowa i te raorao whakaoti tikanga.
3:15 Ka pouri te ra me te marama, ka kore ano te titi o nga whetu.
3:16 A ka hamama a Ihowa i Hiona, ka puaki tona reo i Hiruharama; a ka wiri nga rangi me te whenua; otira ko Ihowa he piringa mo tona iwi, he pa kaha mo nga tama a Iharaira.
3:17 A ka mohio koutou ko Ihowa ahau, ko to koutou Atua e noho nei i Hiona, i toku maunga tapu: katahi a Hiruharama ka tapu, a heoi ano haereerenga o nga tautangata i reira.
3:18 ¶ I taua ra ka maturuturu iho te waina hou o nga maunga, ka rerengia nga pukepuke e te waiu, ka rere nga wai o nga awa katoa o Hura; a ka pupu mai he puna i roto i te whare o Ihowa, hei whakamakuku i te raorao o Hitimi.
3:19 Hei ururua a Ihipa, hei koraha a Eroma, ururua rawa, mo te mahi tutu ki nga tama a Hura, mo ta ratou whakaheke i te toto harakore ki to ratou whenua.
3:20 Ka noho tonu ia a Hura ake ake, a Hiruharama, a tera whakatupuranga, tera whakatupuranga.
3:21 Ka ma ano i ahau to ratou toto kihai i ma i ahau: e noho ana hoki a Ihowa ki Hiona.


text:
Ko McKinley, ko te maunga teitei o Alaska
Ko Alaska (IPA: [əˈlæskə]) te wāhanga whenua nui o te Hononga-o-Amerika. He whenua makariri rawa kei te raki o Amerika-ki-te-raki a Alaska; koia tonu tētahi o ngā wāhanga whai rawa o te whenua.
Nā Ruhia a Alaska i hoko ki Amerika i te 18 Whiringa-ā-nuku 1867. Nō te 3 Kohi-tātea 1959 ka whakatūria hei te 49 o ngā wāhanga whenua o Amerika. Nō te kupu reo Aleut 'Alaskax' te ingoa, ko te whakamāoritanga 'Ehara i te moutere, he whenua kē'.
E pātata ana a Alaska ki te Yukon Territory me British Columbia, he whenua o Canada, ki te rāwhiti; ki te Moana o Alaska me te Moana-nui-a-Kiwa ki te tonga; ki te Moana o Bering me te Moana o Chukchi ki te uru; ā, ki te Moana o Beaufort me te Moana-tokerau ki te raki. E 500 maero pea (800 km) o ngā whenua o Canada i waenganui i Alaska me te wāhanga whenua o Washington.


text:
Parliament Committee passed Bill for nurses to prescribe medication
- Read more about Parliament Committee passed Bill for nurses to prescribe medication
- Log in or register to post comments
Comments
Koe fakakaukau lelei 'eni,ka
Ko e fakakaukau lelei 'eni, ka kuo taimi ke tukuange a 'a e ngaahi faito'o ki he fanga ki'i mahaki iiki, hange ko e fofonu, ngagau'ulu, fanga ki'i mahaki kili etc ke fakatau atu 'i he ngaahi fale-koloa kae 'ata neesi ia ki ha fatongia 'oku mahu'inga ange. Ko e me'a pe ke fai ko e 'ai 'a e 'label' 'o e fo'i'akau mo e fanga ki'i faito'o ke mahino pea tukuatu ki he fanga ki'i fale-koloa he ngaahi kolo ke fakatau ai. Ko kinautolu pe 'oku 'i ai honau ngaahi mahaki lalahi, hange ko e langakete, kauti, suka etc pea toki o 'o sio ki he toketa...SAIA


text:
Story: Parata, Katherine Te Rongokahira
Page 1 - Parata, Katherine Te Rongokahira
Parata, Katherine Te Rongokahira
1873–1939
Nō Ngāti Pūkenga, nō Ngāti Pikiao; he wahine whai mana
I tuhia tēnei haurongo e Angela Ballara , ā, i tāngia tuatahitia ki Ngā Tāngata Taumata RauKo te wāhanga 3, 1996
I whānau a Kataraina (Katherine) Te Rongokahira Asher i Tauranga i te 21 o Noema i te tau 1873. Ko tōna pāpā ko David Asher, te mātāmua a Hannah Keesing rāua ko tana tāne, ko Asher Asher, he kaihokohoko taonga; he Hūrai tahi rāua, he manene ki tēnei whenua. Ko tōna whaea ko Katerina Te Atirau, he wahine kāwai rangatira nō Te Arawa me Mātaatua. Ko ia te tamāhine mātāmua a Rāhera Te Kahuhiapō o Ngāti Pūkenga, o Ngāti Pikiao me ērā atu hapū. Ko Te Rongokahira te īngoa i mōhiotia nuitia a Kataraina, ā, ko ia te mātāmua o ngā tamariki 11. Ko Albert (he mea karanga ko Opai) rāua ko Ernest, ētahi o ōna tungāne. I hau ngātahi atu ō rāua rongo ki te motu mō te tākaro whutupaoro. He tungāne anō nōna a John Te Atirau Asher, he tangata rongonui mō tana tū hei kaikōkiri kaupapa, hei kaiwhakahaere hoki mō Ngāti Tūwharetoa.
He kaiwhakakākahu, he kaihoko pūeru tāne a David Asher i Tauranga. E hia kē nei ōna momo kaipuke hokohoko, hei harihari taonga i waenganui i Tauranga me Ākarana (Auckland). I matatau rawa atu a ia ki te kōrero Māori, me te aha, he kaiwhakamāori whai raihana ki te kōti tētehi o ana tohu. I te rua tekau tau atu i 1880, he haere tonu te mahi a Katerina Te Atirau ki te Kōti Whenua Māori ki te whawhai mō ngā tika o tōna whānau ki ō rātau poraka whenua huhua. Nō te tau 1886, i hokona atu e ia he whenua kia kore ai e pokea tana tāne e te nama. Nō te 27 o Noema o te tau 1894, ka āta whakatūturutia tō rāua mārena ko Katerina. Nō taua tau anō ka noho a David hei rangatira mō te Hōtēra o Tauranga. E kōrerotia ana he tangata atawhai a David, ēngari he pākaha. I whakawehea mai e ia te noho a tōna whānau i te hōtēra, he whare kē tō rātau i noho ai. Kāre kau he kōrero mō te kuranga o ngā tamariki a Asher, ēngari anō a Te Rongokahira, nā te āhua o āna mahi tonu i kitea ai te tino pai o te whakaakoranga i a ia.
I runga i te pai o te whakatipuranga i a ia, me te whai rawa hoki a ōna pakeke, tae atu ki ōna kāwai rangatira, ka tino whāia a Kataraina Te Rongokahira Asher hei hoa wahine. Kātahi ka taumautia a ia hei wahine mā Taare (Charles) Rere Parata o Waikouaiti i Te Waipounamu. Ko tētehi anō o ōna īngoa ko Taare Rakatauhake Parata. Ko tōna pāpā, ko Tame Haereroa Parata, he Mema Pāremata mō Te Tonga; he hononga ōna ki a Ngāti Huirapa, he hapū nō Ngāi Tahu, tae atu ki ngā iwi o Ngāti Māmoe me Waitaha. Ko tōna whaea ko Peti Hurene, arā, ko Elizabeth Brown, he wahine kāwai rangatira anō. Ka mutu tētehi mārena tino nui rawa atu i whakaritea i te Hōtēra o Tauranga i te 15 o Hune 1896. Mai i te tekau tau atu i 1830, kātahi anō te hononga tuatahi o te tokorua i pērā rawa te rangatira o ngā whānau o ngā motu nui e rua. He karaka, he kaiwhakamāori whai raihana ki te Kōti Whenua Maori te mahi a Taare i tērā wā. Ka puta ō rāua uri, ko Peti, he mea wahine, me ngā tama tokorua, a Rāwiri (David) rāua ko Taare (Charles).
Nō ngā tau tōmua o tō rāua mārenatanga, he rite tonu te haere a Taare rāua ko Te Rongokahira ki Te Ūpoko‑o-te-Ika; ko rāua ētehi o ngā kaihautū o te taha Māori 'ahu whakamua', i ū ki te kaupapa i hua ake ai te Rōpū Taitamariki Māori (Young Māori Party). I whakarērea e Taare te Kōti Whenua Māori i te tau 1905, kātahi ka heke ki Pōneke (Wellington) noho pūmau ai. I reira, ka whakatū kamupene rāua ko Wiremu Māwhete (William Moffatt) hei hoko whenua, hei whakamāori, hei kanohi whakahaere Māori hoki. Ko tā Taare, he whakahaere i te tari matua i Pōneke; ko tā Māwhete, he whakahaere i te tari peka i Te Papa-i-ōia (Palmerston North). Nō te tau 1911, ka uru a Taare ki te tūranga o tana pāpā, hei Mema Pāremata mō Te Tonga.
I a ia e noho kaihautū ana i waenganui i ngā iwi Māori o Te Whanganui-a-Tara ka uru atu a Te Rongokahira, he mea karanga a ia e te Pākehā ko Mihi C. Parata, ki ngā mahi tāmau whenua, i te wā o te Pakanga i Āwherika ki te Tonga (1899–1902). I āta whakaaturia e tētehi wāhanga nui o te iwi Māori tā rātau tautoko i te kāwanatanga; ēngari, nā te hiahia o ngā iwi o Peretānia, arā, ko ngā iwi kiritea anake me pakanga ki ngā iwi kiritea, ka āraia te haere o te hōia Māori ki reira, whawhai ai. Heoti, i mahi rātau ki te kohi moni hei tautoko i te hunga e haere ana. E hia nei ngā rā i te marama o Āperira 1900, e whakahaerea ana tētehi wā hākari Māori nui i te Papa Rāhui o Waitangi (Basin Reserve), nā Te Rongokahira Parata rāua ko tana hoa i whakarite. Ko tōna kaupapa he whakanui ake i te tahua moni kia rahi ake ngā tāngata (More Men Fund). I tuku moni anō a Pene Te Uamairangi o Heretaunga i Te Matau-a-Māui (Hawke's Bay), a Tamahau Mahupuku o Te Wairarapa me ērā atu o ngā rangatira, ā, i tukua hoki he tāngata ki te āwhina. Kātahi ka hangaia he tauira pā, ka whakatūtū haeretia ētehi tēneti i waho o te āwhiotanga hei whakaahua i ngā mahi toi a te Māori hei hoko; i tohaina hoki he kai hāngi i reira. I whakatūria he whakakitenga mō te haka me te poi: tērā tētehi haka hangareka, ko te 'Kiki te Poa' te īngoa, he haka i paingia e te wairua whakahuka, kaitaua hoki o taua wā. Arā anō tētehi waiata i manakohia, ko te 'Waiata a Kuruka (Kruger)', i hurihia ki te reo Māori. I tae atu ngā mano; tērā noa atu te rahi o ngā hereni i whiua ki te tahua tāmau whenua.
Kāre i roa i muri mai, arā, nō te marama o Hune 1901, ka tīmata ngā whakatikatika mō te taenga mai o te Tiuka rāua ko tōna hoa rangatira o Cornwall, o York. He wā nui whakaharahara tēnei ki ngā iwi katoa o Aotearoa, ēngari, i nui kē atu ki te iwi Māori, arā, ki ērā o ngā iwi Māori i āwangawangatia tō rātau piripono ki a Kuini Wikitōria me tōna whānau i te rau tau atu i 1800 ki 1899. E hia mano nei ngā kāri pōwhiri me ngā tīkiti i tukutukuna haeretia ki ngā iwi Māori kia tae mai ki Rotorua ki te pōwhiri Māori i whakaritea rā.
I whakamōhiotia a Te Rongokahira rāua ko tana taokete a Irihāpeti Parata ki te hoa wahine o te Tiuka i runga i ngā tikanga ōkawa; ka mutu, kātahi ka noho rātau ko Airini Tōnore (Donnelly) o Heretaunga me Wikitōria Taitoko o Whanganui, i mua tonu o te mahau o te hunga roera. I hūhia e ia tana kākahu kiwi ki runga tonu i ana pūeru i kākahuria e ia hei tūtaki i te kāhui ariki; ko tō te hoa wahine o te Tiuka i mau ai he rau huia me te tino kākahu nā Te Rongokahira i hoatu mōna. I whakaahuatia a ia e mau ana ia i taua kākahu, ā, nō muri, ka tukua he kape o taua whakaahua ki a Te Rongokahira. Nō te roanga o ngā whakahaere, i a Te Rongokahira e tū ana hei wahine takāpui mā te hoa wahine o te Tiuka mō taua rā, ka whakataua atu e ia he taonga tiki pounamu, nā ngā iwi o Heretaunga i hoatu, ki te kakī o te Tiuka Wahine, kātahi ka tāpiria atu anō he rau huia ki te pōtae kāmeta.
Nō te wā o te Pakanga Tuatahi o te Ao, ka uru anō a Te Rongokahira ki ngā mahi tāmau whenua. I noho ia hei perehitini rīwhi mō te Rīpeka Whero Māori. Ko tētehi o āna mahi,he kohi moni mā ngā hōia Māori o te Rōpū Paionia o Niu Tireni (New Zealand Pioneer Battalion). Nō te tau 1917, ka noho ia hei mema mō te komiti whakahaere i te Tahua Hōia Māori a Reiri Riwapūru (Liverpool) rāua ko Mīria Pōmare. I whakatauria e te komiti, i tētehi anō o ā rātau hui i taua tau, ki te whawhao kia 100 ngā pūhera kai, me ngā mea whatu, tae atu ki ngā tītī hei kai mā ngā tāngata o Rarotonga i Īhipa, ā, ko 1,000 ngā pūhera ki ngā Māori i Parani. I whakatūria hoki e te komiti he tēpu hoko i runga i te tiriti hei kohi moni kia rite ai ngā tono a te Rīpeka Whero me te Poraka Whero (Red Jersey).
E Mema Pāremata tonu ana a Taare Parata, ka mate ia ki Pōneke i te 8 o Hānuere i te tau 1918. He mea whakahoki tana tūpāpaku ki Te Waipounamu, ki Puketeraki, nehua ai. E 44 ngā tau o Te Rongokahira i taua wā, ā, ko te whakaaro, ko te wā tērā i noho pū noa ia i tōna whānau. Kāre i tino nui rawa ngā kōrero mō āna mahi i waenganui i ngā iwi i muri atu. Nō te 25 o Hepetema 1920, ka moea e ia tētehi karaka Pākehā a Leonard Robertshaw, i Pōneke. Kāore rāua i whai tamariki. Tae rawa ake ki te 1928, kua noho kē te whānau ki Pito-one (Petone). I te tau 1934 ka mate tana tāne tuarua, ā, nō te marama o Noema 1938, ka mate mai te mea tamariki o āna tama a Taare. I mau tonu tana noho ki Pito-one i te taha o tana tamāhine moe tāne, o Peti Parata-Olsen, me tana tama a Rāwiri, ā mate noa a Te Rongokahira i te Hōhipera mō te Katoa i Pōneke i te 7 o Hune 1939. I tanumia a ia ki te urupā Māori i Pito-one i te 10 o Hune.
He wahine ātaahua, he wahine huatau, ā, he wahine māia a Kataraina Te Rongokahira, he momo tauira nō ngā uri o ngā mārenatanga i waenganui i te kāwai rangatira Māori me ngā iwi manene rongonui. I taea e ētehi te whakawhanaunga atu ki ō rātau ngare, me te whakatahuri mai i a rātau kia whakapono ki a rātau anō, me te ako i ngā āhuatanga tikanga ā-iwi nā reira nei rātau i paingia ai e te Pākehā. He wahine pērā a Te Rongokahira. I noho ia hei taura here i waenganui i te ao Pākehā me te ao Māori, ā, he pērā anō tana moenga i a Taare Parata, arā, he taura here i waenganui i ngā iwi Māori o Te Ika-a-Māui me Te Waipounamu.


text:
For Saturday, November 3, 2012
POSTED: 01:30 a.m. HST, Nov 03, 2012
Ke Kai Ho'ē'e
Synopsis: Let’s not get lax about tsunamis.
Welina e nā makamaka heluhelu. Pōmaika'i nō kākou i kēlā pō Pō'aono aku nei, 'o ia ho'i, 'a'ole i pō'ino ke ola i ke kai ho'ē'e o ia pō. He wahi kai wale nō a 'u'uku mai. 'A'ole ia he kai “pau pulu 'a'ohe lau kanu” wahi a kahiko, e like me ke kai ho'ē'e o ka makahiki 1946, kahi i pau ai nā ola he 170, a he nui nō ho'i ka pohō. 'O ka mokupuni 'o Hawai'i ke ko'iko'i o ka pō'ino. A kohu mea lā, pēlā pū nō me ke kai ho'ē'e o ka makahiki 1960. He 600 ‘eka ‘āina o Hilo i pau i ke kai. Aloha nō ko Hawai'i moku o Keawe. I kēlā makahiki aku nei, 'o Hawai'i moku ka mokupuni i pilikia. Ua 'ike 'ia aku paha ke ki'i o kahi hale o Kealakekua i lilo akula i ke kai. 'A'ole nō paha e poina iā kākou.
Kohu mea lā, ua ho'olohe nā kānaka i nā 'ōlelo a'oa'o, e ha'alele i nā wahi i kokoke i ke kai, nā 'āina ho'i e hiki ke pau i ke kai ho'ē'e.
'O ka mea na'e e kau ai ka weli o ko 'oukou mea kākau, 'o ia nā po'o pa'akikī e hele ana i kahi kūpono 'ole ma muli o ka nīele o ke kanaka, a pēlā aku. Ua 'ike 'ia paha kahi wikiō ma ka Youtube, kahi e pa'i wikiō ana kekahi kanaka i ke kai ho'ē'e. Ma ka laki wale nō 'o ia i 'eha 'ole ai, a lilo 'ole ai ho'i i ke kai hohonu.
'O ko 'oukou mea kākau, aia nō i Mānana uka e noho nei, a no laila, i ka lohe 'ana aku no ka pāhola 'ana mai o ke kai ho'ē'e, 'a'ohe mea e hopohopo ai. Akā, i kēlā hopena pule aku nei, ua 'ike aku nō. Aia ko 'oukou mea kākau e noho ana ma Kona. A hele aku nei i ka 'ai ma kekahi hale 'aina i ia pō Pō'aono. A i ia manawa i ho'omaopopo 'ia mai ai no ka hiki mai paha o kahi kai ho'ē'e. A he pono ka ho'i 'ana aku i ka hōkele e 'ike ai i ka hana. Koi 'ia nā kānaka e noho ana ma nā hōkele e ha'alele aku i ka hōkele no ka 'āina ki'eki'e. A 'o ia ihola nō ka hana.
A i ka manawa e kalaiwa ana ko 'oukou mea kākau me kāna wahine, e kau ana ka no'ono'o ma nā kānaka nona nā hale e kū nei ma nā kapakai o kēia pae 'āina nei. A pēlā pū me nā 'ohana e noho akula ma kahakai. Aloha nō.
Akā, ke mana'o nei ko 'oukou mea kākau, he hana kūpono ke koi 'ana e ha'alele i nā wahi e pā i ke kai ho'ē'e, i 'ole e pilikia nā kānaka a e pō'ino paha. No laila, ua pū'iwa ihola ka no'ono'o i ka 'ike 'ana i ka 'ōlelo a kekahi o nā kānaka akeakamai o ke Kikowaena Maka'ala Kai Ho'ē'e o 'Ewa. Penei kāna 'ōlelo, 'a'ole paha i pono ka ha'alele 'ia 'ana o nā 'āina ha'aha'a e pili ana i ke kai.
'Eā, inā he 'ōlelo a'oa'o hou ke kūkala 'ia mai no ka pā mai o nā mokupuni o kēia pae 'āina i ke kai ho'ē'e, e ho'olono kākou i 'ole e pō'ino ke ola.
Ola loko i ke aloha
Synopsis: Aloha to the workers of the Keauhou Beach Resort in Kona.
He hā'awi aloha kēia i nā limahana o ka Hōkele Kahakai 'o Keauhou. Ua pani 'ia iho nei ia hōkele i ka lā 31 o 'Okakopa. A he mea minamina ho'i ia, 'oiai, he pono nā limahana ke 'imi aku i hana hou.
He 'ekolu wale nō manawa o ko 'oukou mea kākau i noho aku i laila, a i nā manawa a pau, he keu aku nā limahana a ka 'olu'olu. A no laila nō kēia hā'awi aloha 'ana. Ke lana nei ka mana'o e pōmaika'i 'oukou ma kēia hope aku.
———
E ho'ouna 'ia mai na ā leka iā māua, 'o ia ho'i 'o Laiana Wong a me Kekeha Solis ma ka pahu leka uila ma lalo nei:
>> kwong@hawaii.edu, rsolis@hawaii.edu
a i ‘ole ia, ma ke kelepona:
>> 956-2627 (Laiana), 956-2627 (Kekeha)
This column is coordinated by Kawaihuelani Center for Hawaiian Language at the University of Hawai'i at Mānoa.


text:
Pūtangitangi
Ko te Pūtangitangi he manu waimāori o Aotearoa. He pārera nunui. Ko te tame, he pango kārikiuri te pane, ko te tinana he pango me ngā tāhekeheke mā, whāitiiti. Ko te uwha, he mā te pane, he ura te tinana.
Ko te ingoa pūtaiao o te Pūtangitangi he Tadorna variegata. Ko te ingoa o tēnei manu i te reo Pākehā he Paradise Shelduck.
Hoto ki waho[edit | edit source]
- He whakaahua, he konae mō te Pūtangitangi kei te Wikimedia Commons.
Tohutoro[edit | edit source]
- Robertson, C J R. (Etita), 1985. Reader's Digest Complete Book of New Zealand Birds. Poihākena: Reader's Digest.
- BirdLife International (2004). Tadorna variegata. 2006 IUCN Rārangi whero o ngā momo mōrea. IUCN 2006. He mea kite i te 12 Haratua 2006.


text:
Hawai'i
Ko Hawai'i ara "Ka Pae`aina o Hawai`i Loa" he kahui moutere e noho ana i Te Moana-nui-a-Kiwa. 1500 maero (2400 km) te roanga mai i te moutere o Hawai'i i te tonga tae noa ki te motuiti o Kure. Nō te 21 Here-turi-kōkā 1959 ka whakatūria a Hawaii hei te 50 o ngā wāhanga whenua o te Hononga-o-Amerika. E 3,700 km (2,300 maero) te tawhiti i te tuawhenua o Amerika.
Rārangi kōrero
Taupori[edit | edit source]
He iwi Porinīhia ngā tāngata whenua o Hawai'i ra, e ai ki a rātou i ahu mai ngā tūpuna i 'Kahiki loa', i whakaaro ētahi ko ngā moutere o Tahiti me Hiva ērā. Kāore e kore he whanaunga tata rawa tō rātou reo ki tō tātou ake reo Māori o Aotearoa nei, ki ērā reo noa atu o Porinīhia ki te rāwhiti.
Kāore e tino mōhiotia te wā i tae atu ai ngā tāngata Porinīhia ki Hawaii, engari, e āhua tata ana ki te tau AD 1000. Ko te āhua nei, i rere tuatahi mai ngā waka o ngā tūpuna i ngā moutere e kīa nei ko te Kāhui o ‘Enata.
A muri ake ka rere mai ētahi atu no Kahiki ke (Tahiti) ko tētahi o rātou he tohunga rangatira ko Pa'ao te ingoa nāna i whakatakina mai te pure tapu, nōna hoki te tātai ariki o Hawai'i.
Marere noa ngā whakatupuranga o Hawaii ā ka tū nga ariki (ali'i) o tērā kāinga o tērā kāinga.
James Cook[edit | edit source]
Nō te tau 1778 ka tae mai a James Cook. Ko te whakaaro, ko Cook te Pākehā tuatahi i kite i ngā tāngata o Hawaii; engari, ki ētahi, he Pāniora kē ngā Pākehā tuatahi.
E rua nga wa ka unga mai a Cook ki Hawai'i, i tona wa tuarua i 1779 ka tukinotia e Cook i tetehi o nga rangatira ki Kealakekua, katahi ra ka riri nga tangata whenua a ka mate noa a Cook i te pu.
Kamehameha[edit | edit source]
I ngā tau 1780 me 1790 ka whawhai ngā ariki o Hawaii kia tū rangatira. Ko Kamehameha tētahi o ngā toa rangatira nei i whiwhi ai i ngā pū a te Pāhehā, ka patu haere i ana hoariri, ā, ka tupu haere tana mana. I te tau 1810 kua tapaina ko Kamehameha te ariki nui o ngā moutere katoa; ko ia tonu te Kīngi tuatahi o Hawaii. Ko te wā o tana matenga ko te tau 1819.
He Whenua Mauherehere[edit | edit source]
Ka hinga te Kīngitanga o ngā uri a Kamehameha i te tau 1893. Ka whakaputa te kaupapa whakatū kāwanatanga kē e ngā kaiwhakatupu huka, i runga i te whakaaro whakamāmā ake ai i te hokohoko huka ki Te Hononga-o-Amerika. Nā John L. Stevens, nā te minita amerika i Hawai'i i taua wā, i tono ngā hēramana nō te kaipuke USS Boston ki uta, tiaki ai i ngā taonga o ngā kamupene amerika. Ka hinga te Kuīni i te 17 o ngā rā o Kohi-tātea, 1893, ka whakatūria he kāwanatanga hou. Nō te 4 Hōngongoi 1894, ko te whakatūranga o Hawai'i hei whenua tū motuhake, ko Sanford B. Dole te tumuaki. Mea kau ake, ka puta ngā mihi tautoko a te Kāwanatanga o Amerika. Nō te 1895 tae noa ki te 1896, ka mauhereheretia te kūini whakamutunga o Hawaii, a Liliʻuokalani, i ʻIolani, te whare o ngā Kīngi i Honolulu. Nō muri mai, ka puta tana kupu whakarere i te torōna. Nō te 1898, ka whakatauria e ngā pāremata e rua o Amerika kia hurihia a Hawai'i hei wāhi o Amerika. Nō te tau 1959 ka whakatūria a Hawaii hei wāhanga whenua tonu.
Ngā tāone nunui[edit | edit source]
Whakaahua[edit | edit source]
Tapatoru o Porinīhia: Aotearoa • Austral Islands • Rapa Nui • Gambier Islands • Hāmoa • Hawaii • Kuki Airani • Loyalty Islands • Kāhui o ‘Enata • Pitcairn Islands • Rangitahua • Tahiti • Tokelau • Tonga • Tuamotu • Tuvalu • Wallis and Futuna Islands
Moutere taratahi: Anuta •Apolima • Emae • Kapingamarangi • Manono • Mele • Nuguria • Nukumanu • Nukuoro • Ontong Java • Pileni • Rennell • Savai'i • Sikaiana • Takuu • Tikopia