text:
Curriculum links
Ngā tino wāhi ako
- Tikanga ā Iwi me Te Hangarau.
Ka noho i raro i ēhea whenu?
- Tikanga ā Iwi – Te Wāhi me te Taiao
- Tikanga ā Iwi – Te Ao Hurihuri
- Te Hangarau – Te Hangarau me te Pāpori
Ngā tino pūkenga
Ngā pūkenga koiri, ngā pūkenga mōhiohio, ngā pūkenga hīraurau hopanga
Ngā reanga
1-7
Ngā tau
1-13
Ki runga ano
E tautoko ana i ēhea kaupapa kōrero?
- Ngā kōkiritanga hangarau i Aotearoa
- Te whakahoutanga me te tenenga
- Te poritanga o Aotearoa – o mua, o nāianei
- Ngā pūrakau
E hia te roa o tēnei mahi?
5–10 meneti
Ki runga ano
Ka kimihia ki hea?
- Te Papa tuatoru, Whāngai, Whenua, Ahi Kā
- Kua ngaro koe? Me pātai ki tētahi Kaimanaaki Manuhiri.
He aha te take me heri au i taku akomanga ki tēnei taonga?
- He puiaki, he tauira rerekē tēnei tumu tōtara i mahue i muri o te tuatanga e te Māori ki ā rātou taonga mahi o neherā.
- He māmā te uru katoa mai a te akomanga ki mua tonu o tēnei taonga.
He aha ngā mahi kei taua whakaaturanga?
- Tirohia, mātakitia, ka whakamahi ai i tēnei taonga hei take kōrerorero.
- Pānuitia te whakataukī kei muri i tēnei taonga.
- Whakaritea ngā tohu toki kei runga i te tumu ki ngā toki kei roto i te pouaka whakakite.
Ki runga ano
Me aha taku mōhio ki tēnei whakaaturanga?
- Nō tētahi rākau tōtara tēnei tumu.
- Tae atu ki te 30 mita te teitei e tipu ai te tōtara.
- He mea tua tēnei rākau i mua i te taetanga mai o te Pākehā.
- He mea ketu mai tēnei rākau i te awa o Ohinemuri i Moehau i te tau 1907, ka takohatia e te Paeroa Gold Extraction Company ki Te Papa Tongarewa.
- He tino tauira tēnei mō ngā pūkenga o te tangata whenua mō te hanga taonga ki ngā rawa o te taiao.
- Tērā pea i whakamahia tēnei rākau hei hanga waka.
- Mehemea ka āta ārohi koe, ka kitea e koe ngā tohu i mahue i te toki.
- He mea hanga te mata o te toki ki te pakohe, he kōhatu tino mārō, tino koi hoki ina akuhia, whakapiatatia hoki.
- Hangaia ai ngā mata o te toki ki te whānuitanga o ngā momo kōhatu, ko te kōhatu matua ko te pakohe, ko ētahi atu ko te toka parataiao, ko te karā, me te pounamu.
Ki runga ano
Ētahi kaupapa hei matapakinga pea
- Kei te kite koe i ngā tohu poro i mahue i te toki?
- Ki ō whakaaro, i pēhea te roa e tuaina ana te rākau, ka hinga?
- Matapakia te whakataukī. He aha te tikanga ki ō whakaaro? (Tere te tapahi, roa te whakatū.)
- Mehemea ka tuaina e koe he rākau pēnei te nui, ka ahatia e koe?
- Mehemea ka hiahia koe ki te tārai waka, ka pēhea tāu whakapaipai?
- Ki ō whakaaro, i pēhea te roa i pau kia oti katoa tētahi waka te hanga ki ngā pāraha mahi o neherā?
- Ki ō whakaaro, he mea whakamahi tēnei rākau hei tārai waka, hei hanga tētahi atu mea rānei, pēnei i tētahi wāhanga o te marae, hei hanga waharoa rānei?
- Nō te wao nui a Tāne, te atua o te ngahere, tēnei taonga. Me tuku karakia motuhake ki te whiwhi whakaaetanga i mua i te mautanga i ngā taonga o te ngahere. Nā te pakiwaitara mō Rata me tōna waka tēnei tikanga i whakaatu.
- Ko te hiahia o Rata, he hanga waka hei whaiwhai i te nanakia nāna rā i patu tōna matua. Ka haere a Rata ki te ngahere, ka tuaina he rākau tika i kitea e ia. Nō te rā o muri ka hoki atu ia ki tana rākau, kua tū anō. Ka pōraruraru ia, heoi anō ka tuaina anō e ia tana rākau, engari ka mutu, ka huna ia i roto i te ngahere ki te mātakitaki i tana rākau. Ka kite ia i te hakaturi (te whānau o ngā ngārara, o ngā manu, me ngā tipua o te ngahere) e whakahoki ana i te tinana o tāna rakau. Mā ā ratou karakia whaimana, ka hikina anō taua rākau kia tū anō ki runga i tōna tumu. Ka whakaatu a Rata i ia ki te hakaturi, kātahi ia ka kohetetia e te hakaturi mō tana pokanoa ki te tua rākau kāhore he whiwhi whakaaetanga i a Tāne i mua. Mai i taua wā ka tuku he karakia hei tua rākau, ahakoa mō te aha taua rākau. Mehemea ka tuaina he rākau, ka waiho he rau mauka me te peretao i runga i te tumu hei takoha.
- Whakaritea te rahi o tēnei tumu ki te waka Teremoe, kei Papa 4, kei te whakaaturanga o Mana Whenua. Ki ō whakaaro he ōrite te rahi o tēnei tumu ki tērā i mahue i muri o te tuatanga o te rākau hei tārai i a Teremoe?
- He aha ngā pāraha kei te whakamahia ināianei hei tua rākau?
- Matapakia te hiranga o te mōhio ngā mahi Māori o mua ki te porihanga o nāianei.
- Matapakia te tino hiranga o te ahurea waka ki tō te Māori tuakiri nā te mea i tae mai te nuinga o ngā iwi ki Aotearoa mā runga waka. I roto i ngā tauparapara o te kaiwhaikōrero kei te huaina ngā waka. Nā reira, he tohu tuakiri anō te waka.
Ki runga ano
Ngā kōrero kīnaki
He taonga whai pānga
- Pātaka – Te Takinga kei Papa 4. He tauira tēnei o te whare he mea tauwhaiti te hanga.
- Te Wharenui – Te Hau ki Tūranga kei Papa 4. He tauira tēnei o te whare he mea tauwhaiti te hanga.
- Fale – Kei PlaNet Pasifika kei Papa 4. He tauira tēnei o te hanga whare ā-Pasifika mā te whakamahi i ngā taonga rawa taiao o te Moana-nui-a-Kiwa.
- Te waka Teremoe – kei roto i te whakaaturanga o te iwi o Whanganui kei Papa 4. He tauira tēnei mō te hanga hou mā te whakamahi i ngā taonga o te taiao.
- Toki in our collections
Ki runga ano


c: text/html

text:
Lili'uokalani
Ko Liliʻuokalani te kuīni whakamutunga o Hawaiʻi. Ko ōna ingoa tawhito ko Lydia Kamakaʻeha, ko Lydia Kamakaʻeha Paki rānei. I ētahi wā, i mōhiotia ia hei Lydia K. Dominis.
Nō te 16 Mahuru 1862 i moea e ia a John Owen Dominis, Kāwana o Oʻahu rāua ko Maui. Kāhore ō rāua tamariki, he whare ngaro. Nō te matenga o tana tūngane, o Kīngi Kalākaua, i te 17 Kohi-tātea, 1891, ko te ekenga a Liliʻuokalani ki te torōna hei Kuīni. Nō muri iho mai, ka tahuri ia ki te hanga ture matua hou, he whakakaha ake i ōna mana whakahaere, he whakakaha hoki i te mana pōti o ngā iwi Māori o Hawai'i. Ka riri mai ngā Pākehā i ēnei whakaaro ōna; ka puta i konei te kaupapa whakatū kāwanatanga kē. Ko ngā kaiwhakatupu huka ētahi i pērā ai, i runga i te whakaaro whakamāmā ake ai i te hokohoko huka ki Te Hononga-o-Amerika. Nā John L. Stevens, nā te minita amerika i Hawai'i i taua wā, i tono ngā hēramana nō te kaipuke USS Boston ki uta, tiaki ai i ngā taonga o ngā kamupene amerika. Ka hinga te Kuīni i te 17 o ngā rā o Kohi-tātea, 1893, ka whakatūria he kāwanatanga hou. Nō te 4 Hōngongoi 1894, ko te whakatūranga o Hawai'i hei whenua tū motuhake, ko Sanford B. Dole te tumuaki. Mea kau ake, ka puta ngā mihi tautoko a te Kāwanatanga o Amerika. Nō te 1898, ka whakatauria e ngā pāremata e rua o Amerika kia hurihia a Hawai'i hei wāhi o Amerika.
Nō te 1895 tae noa ki te 1896, ka mauhereheretia a Liliʻuokalani i roto i ʻIolani, te whare o ngā Kīngi i Honolulu. Nō muri mai, ka puta tana kupu whakarere i te torōna mōna.
He tino kaha a Liliʻuokalani ki te tito waiata, ki te tuhituhi pukapuka. Kei tana pukapuka, Hawaii's Story by Hawaii's Queen, ngā kōrero o tōna whenua tupu. Ko te waiata rongonui i tito ai ia ko Aloha ʻOe. Ka mate ia i te tau 1917, he roro ikura. Ka mutu i konei te Kīngitanga o Hawai'i.
Hoto ki waho[edit | edit source]
- Kuīni Liliʻuokalani (reo Pākehā)
Tohutoro[edit | edit source]
- Liliʻuokalani, Hawai'i's Story by Hawai'i's Queen, ISBN 0804810664
- Helena G. Allen, The Betrayal of Liliuokalani: Last Queen of Hawaii 1838-1917, ISBN 0935180893

robotstxt: allowed

filter: keep


text: 1Ao i mwiin arei ao I nooriia anera aika aman bwa a tei ni maninganingan aonnaba, ake maninganingana ake aua, ao a tau angin aonnaba, ake aang ake aua, bwa e na aki uki te ang i aonnaba, ao i marawa, ao e na aki uka te kai tekaina n neakinna. 2Ao I noora te anera temanna bwa e rierake man te tabo are e kaoti taai maiai, ao iai irouna te bwai ni kanikina, ae ana bwai te Atua ae e maiu; ao e taetae n te bwanaa ae e korakora nakoia anera ake aman ake a anganaki te konaa ni bwainikiriina aonnaba ma karawa, 3ao e kaangai, Kam na tai bwainikiriina aonnaba ma karawa, ma kaai, ni karokoa ae ti kanikinaaia moa ana toro Atuara i aon ramwaia. 4Ao I ongo bwa mwaitiia te koraki ake a kanikinaaeaki bon tebubua ma abwi ma aua te ngaa mai buakoia aia baronga Iteraera ni kabaneia. 5A kanikinaaeaki tebwi ma uoua tengaa mai buakon te baronga are Iuta; Tebwi ma uoua tengaa mai buakon te baronga are Reuben; Tebwi ma uoua tengaa mai buakon te baronga are Kata; 6Tebwi ma uoua tengaa mai buakon te baronga are Atera; Tebwi ma uoua tengaa mai buakon te baronga are Nabetari; Tebwi ma uoua tengaa mai buakon te baronga are Manate; 7Tebwi ma uoua tengaa mai buakon te baronga are Timeon; Tebwi ma uoua tengaa mai buakon te baronga are Rewi; Tebwi ma uoua tengaa mai buakon te baronga are Itakara; 8Tebwi ma uoua tengaa mai buakon te baronga are Teburun; Tebwi ma uoua tengaa mai buakon te baronga are Iotebwa. A kanikinaaeaki tebwi ma uoua tengaa mai buakon te baronga are Beniamin. 9I mwiini baikai ao I taratara nako, ao nooria, aomata aika a rangi ni mwaiti aika mani bootanaomata ni kabaneia, ma baronga, ma natanaomata, ao mani bootanaomata nako aika a kakaokoro aia taetae; ao akea temanna ae e konaa ni wareki mwaitiia. A tei i nanoaan te kaintokanuea, ao i matan te Tiibuteteei, ao a kunnikaiia ni kunnikai aika a mwamwarai aika a mainaina, ao baani kaai aika ai aroni baan te ni i nanoni baiia; 10ao a taetae n te bwanaa ae e korakora, ao a kaangai, Ana bwai Atuara ae e tekateka i aon te kaintokanuea te kamaiu; ao te kamaiu aei bon ana bwai naba te Tiibuteteei. 11Ao a bane anera n tei ni katoobibia te kaintokanuea ma unimwaane ma baike a maiu ake aman, ao a katorobubua ni bobaraaki i nanoaan te kaintokanuea, ao a taromauriia te Atua, 12ao a kaangai, Amene; ana bwai Atuara te karaoiroaki, ma te neboaki, ma te rabakau, ma te katituaraoaki, ma te karineaki, ma te mwaaka, ma te korakora, n aki tootoki. Amene. 13Ao e taetae temanna mai buakoia unimwaane, ao e kaangai nakoiu, Antai aikai aika a kunnikaiia ni kunnikai aika a mwamwarai aika a mainaina? Ao a nako maia? 14Ao I taku nakoina, Teuae ko karineaki irou, ko bon ataiia. Ao e kaangai nakoiu, Aomata aikai ake a buutaki nako mai aan te rawaawata are e korakora, ao a teboki aia kunnikai ake a mwamwarai ao a kamainainai n raraan te Tiibuteteei. 15Ma ngaia ae a meemena i aan ana kaintokanuea te Atua; ao a toro irouna ni ngaina ao ni bong i nanon ana umwantabu. Ao Teuare e tekateka i aon te kaintokanuea E na kamanoiia ni meemenana irouia. 16Ane a na aki manga baki, ao a na aki manga taka; ao e na aki manga riringa taai i aoia, ao a na aki rootaki ni kabuebuena; 17ao te Tiibuteteei are i nanoaan te kaintokanuea E na kaawakiniia n ai aron te tia kaawakin-tiibu, ao E na kairiia nakoni koburaken raan aika a kamaiu; ao te Atua E na kaoi rannimataia ni kabane mai mataia.


text:
Te Varua Maitai
Te huru o te Varua Maitai[fa’ahuru ’ē | modifier le wikitexte]
Te Varua Maitai o oia te melo toru o te Atuaraa. E varua Oia aita To’na e tino ‘i‘o e te ivi. O Oia te Faaa‘o, o ta te Faaora i fafau e e haapii Oia i Ta’na mau p¥p¥ i te mau mea’toa e e faaite faahou mai ho‘i ia ratou i te mau parau atoa Ta’na i parau mai ia ratou ra.
Te mana o te Varua Maitai[fa’ahuru ’ē | modifier le wikitexte]
Te haapapûraa o ta te feia imi aau tae e farii hou te bapetizoraa e tae mai ïa na roto i te mana o te Varua Maitai». E horo‘a te reira i te hoê iteraa papû no Iesu Mesia e no ta’na ohipa e no te ohipa a ta’na mau tavini i ni‘a i te fenua nei. E faaite papû te Varua Maitai i te parau mau. E ite te mau taata atoa e e parau mau te Buka a Moromona na roto i te mana o te Varua Maitai. « E na roto i te mana o te Varua Maitai e ite ai outou i te parau mau i te mau mea atoa ra».[1]
- ↑ (Moroni 10:5).


text:
He mo'olelo
Synopsis: Continuation of the story about the origin of Päkäkä heiau.
(Ho'omau 'ia)
O kekahi Alii o na Waieha, ua kuka iho la oia me kana wahine e imi pono no laua, a ma ka moeuhane ua kauoha ia mai la laua e imi i Akua hoopomaikai no laua. No ekolu la ko laua kuka ana me na kahuna a me na kilo, a ua kauoha ia e hoomakaukau i na mohai i na Akua, a e ake ana hoi e loaa ia laua na kuhikuhi ana a ka po e pili ana no ko laua pomaikai. I ka po ekolu, ua kuhikuhi ia laua e hele i kahakai a e loaa ana ia laua ka mea a laua e imi nei. Ua hooko laua i keia kuhikuhi a ka po, a i ko laua hoea io ana no i kahakai, ua ike aku la laua i ke kino o kahi laau e olokaa ia ana i kahakai, a ua ulu ia no hoi e ka pioeoe o ka moana. E hekau ana maluna o ua laau pae nei ka pohina aku. Ua lawe laua i ua laau pae nei, a o ke kumu no hoi o ka laau a ke Akua wahine Haumea i lawe mai ai mai Kahiki mai. Ua hoihoi ia i kauhale, a ua kalai ia i Akua no laua, ua kukulu iho la no hoi ua mau Alii nei i heiau kapu no ke Akua o laua, a ua kapa aku la i ka inoa o ka heiau o Waihau, a o ka inoa hoi o ke Akua o laua o Kuhooneëmua.
Aole i loihi na la mahope iho ua kaulana aku la ka mana o keia akua aole wale ma Maui wale kona kaulana, aka, ua kui aku ke kaulana mai Hawaii nei a Kauai o Mano. Ua lilo ae la o Kühooneënuu i Akua hoopomaikai ia laua.
Ua hele aku la keia kaulana a lohe ke Alii wahine aimoku o Oahu, ua hoouna mai la oia i kahi o kona mau kahuna e hele e nana i ke ano o keia Akua, a e ninau hoi i ka mana io o keia Akua hou o ke Alii o na Waieha. Ua kauoha aku no hoi ke Alii o Oahu i kona kahuna, ina io he mana io ke Akua o na Waieha, alaila, e noi aku i ke Alii o Maui e ae mai e hoihoi mai ke Akua i Kau, a e kukulu hoi ke Alii o Oahu i hale heiau no ke Akua hou.
I ka hoea ana o ke kahuna a ke Alii o Oahu i na Waieha, a ike io no i ka mana o ke Akua o ke Alii o na Waieha. Ua hoike aku la oia i ka manao noi o ke Alii o Oahu e hoihoi ke Akua i Oahu. Ua ae io mai la no ke Alii o na Waieha, a ua hoike ia aku i ke Alii o Oahu ka manao haawi lokomaikai o ke Alii o na Waieha. (A o ka mea no ka ia i lokomaikai ai kanaka hanau i Maui, mamuli o ka haawi lokomaikai ana a ke Alii o na Waieha ia Kühooneënuu.)
Ua hoomaka iho la ke Alii aimoku o Oahu e kukulu i hale heiau no ke Akua, a ua kukulu ia ka heiau kaulana o Pakaka i hale noho no Kühooneënuu, a i ka makaukau ana o na mea apau, ua hoihoi ia mai la o Kühooneënuu a hoonoho ia i ka hale heiau o Pakaka, a o ka heiau pookela ia ma ka mokupuni o Oahu ia mau la mamuli no o ka mana o ke Akua kumulaau a Haumea i lawe mai ai mai Kahiki mai.
No Kahiki io mai no ke Akua hoomana o keia lahui ma ka wa kahiko. Mai Kahiki mai no hoi (na aina e) i hoea mai nei ka pono nui pookela o ka Euanelio, a ua kukulu ia na hale heiau no ke pookela o ke Akua nana i hana ka lani a me ka honua.
E ho'ouna 'ia mai nä leka iä mäua,
'o ia ho'i 'o Laiana Wong a me Kekeha Solis
ma ka pahu leka uila ma lalo nei:
>> kwong@hawaii.edu
>> rsolis@hawaii.edu
a i 'ole ia, ma ke kelepona:
>> 956-2627 (Laiana)
>> 956-2624 (Kekeha)
BACK TO TOP
He mo'olelo
Synopsis: Continuation of the story about the origin of Pākākā heiau.
(Ho'omau 'ia)
O kekahi Alii o na Waieha, ua kuka iho la oia me kana wahine e imi pono no laua, a ma ka moeuhane ua kauoha ia mai la laua e imi i Akua hoopomaikai no laua. No ekolu la ko laua kuka ana me na kahuna a me na kilo, a ua kauoha ia e hoomakaukau i na mohai i na Akua, a e ake ana hoi e loaa ia laua na kuhikuhi ana a ka po e pili ana no ko laua pomaikai. I ka po ekolu, ua kuhikuhi ia laua e hele i kahakai a e loaa ana ia laua ka mea a laua e imi nei. Ua hooko laua i keia kuhikuhi a ka po, a i ko laua hoea io ana no i kahakai, ua ike aku la laua i ke kino o kahi laau e olokaa ia ana i kahakai, a ua ulu ia no hoi e ka pioeoe o ka moana. E hekau ana maluna o ua laau pae nei ka pohina aku. Ua lawe laua i ua laau pae nei, a o ke kumu no hoi o ka laau a ke Akua wahine Haumea i lawe mai ai mai Kahiki mai. Ua hoihoi ia i kauhale, a ua kalai ia i Akua no laua, ua kukulu iho la no hoi ua mau Alii nei i heiau kapu no ke Akua o laua, a ua kapa aku la i ka inoa o ka heiau o Waihau, a o ka inoa hoi o ke Akua o laua o Kuhooneēmua.
Aole i loihi na la mahope iho ua kaulana aku la ka mana o keia akua aole wale ma Maui wale kona kaulana, aka, ua kui aku ke kaulana mai Hawaii nei a Kauai o Mano. Ua lilo ae la o Kūhooneēnuu i Akua hoopomaikai ia laua.
Ua hele aku la keia kaulana a lohe ke Alii wahine aimoku o Oahu, ua hoouna mai la oia i kahi o kona mau kahuna e hele e nana i ke ano o keia Akua, a e ninau hoi i ka mana io o keia Akua hou o ke Alii o na Waieha. Ua kauoha aku no hoi ke Alii o Oahu i kona kahuna, ina io he mana io ke Akua o na Waieha, alaila, e noi aku i ke Alii o Maui e ae mai e hoihoi mai ke Akua i Kau, a e kukulu hoi ke Alii o Oahu i hale heiau no ke Akua hou.
I ka hoea ana o ke kahuna a ke Alii o Oahu i na Waieha, a ike io no i ka mana o ke Akua o ke Alii o na Waieha. Ua hoike aku la oia i ka manao noi o ke Alii o Oahu e hoihoi ke Akua i Oahu. Ua ae io mai la no ke Alii o na Waieha, a ua hoike ia aku i ke Alii o Oahu ka manao haawi lokomaikai o ke Alii o na Waieha. (A o ka mea no ka ia i lokomaikai ai kanaka hanau i Maui, mamuli o ka haawi lokomaikai ana a ke Alii o na Waieha ia Kūhooneēnuu.)
Ua hoomaka iho la ke Alii aimoku o Oahu e kukulu i hale heiau no ke Akua, a ua kukulu ia ka heiau kaulana o Pakaka i hale noho no Kūhooneēnuu, a i ka makaukau ana o na mea apau, ua hoihoi ia mai la o Kūhooneēnuu a hoonoho ia i ka hale heiau o Pakaka, a o ka heiau pookela ia ma ka mokupuni o Oahu ia mau la mamuli no o ka mana o ke Akua kumulaau a Haumea i lawe mai ai mai Kahiki mai.
No Kahiki io mai no ke Akua hoomana o keia lahui ma ka wa kahiko. Mai Kahiki mai no hoi (na aina e) i hoea mai nei ka pono nui pookela o ka Euanelio, a ua kukulu ia na hale heiau no ke pookela o ke Akua nana i hana ka lani a me ka honua.
E ho'ouna 'ia mai nā leka iā māua,
'o ia ho'i 'o Laiana Wong a me Kekeha Solis
ma ka pahu leka uila ma lalo nei:
>> kwong@hawaii.edu
>> rsolis@hawaii.edu
a i 'ole ia, ma ke kelepona:
>> 956-2627 (Laiana)
>> 956-2624 (Kekeha)
This column is coordinated by the Hawaiian Language Department
at the University of Hawai'i at Mānoa, supported by UH
President Evan Dobelle's Initiative for Achieving Native Hawaiian
Academic Excellence.


text:
Whakamatauria To Reo Maori
Haere mai ki te wahanga o Korero Maori kua whakaritea mo te hunga e hiahia ana ki te mohio ka pehea te pai o to ratou reo.
Ko tetahi o nga tino mahi a Te Taura Whiri i te Reo Maori - he whakamatautau i te pai o te reo o te hunga e kaha ana ki te kawe i te reo Maori i roto i nga tari, nga ropu a-kawanatanga me nga momo ropu/kaipakihi katoa.
He mea nui enei momo whakamatautau mo nga kaimahi penei i te kaiako reo Maori, te kaiwhakapaho i te reo, te kaikawe korero reo Maori me nga kaitakawaenga tari kawanatanga. Ina ka eke koe ki tetahi taumata e tika ana i roto i enei whakamatautau - tera pea, ka whiwhi koe i tetahi putea hou.
Hei whakamatautau enei i to kaha ki te whakarongo, ki te tuhi, ki te whakaputa whakaaro, ki te whakamarama ano hoki i te reo Maori.


text:
The text of the apology in Maori is as follows:
“1 E whakaae ana Te Karauna ko oona reo ko oona mana i hara ki nga tikanga o Te Tiriti o Waitangi i taa raatou whakawhiunga i te Kiingitanga me Waikato ki ngaa hooia i Mangataawhiri i te marama o Hongongoi 1863 i raro i ta raatou tohu whakaingoa. ‘he iwi whakakeke a Waikato’.
“2 E whakaatu ana Te Karauna i toona pouri tino hoohonu, aa, kaaore he mutunga o taana tuku whakapaa mo ngaa taangata i mate i ngaa parekura whakaeke o aana hooia, aa, mo te taaorotanga hoki o ngaa whenua tae atu ki te whakararurarutanga o te nohoanga o ngaa Iwi.
“3 E whakaae ana Te Karauna teeraa ko ngaa raupatutanga o ngaa whenua me ngaa rawa i whakamanahia e te Ture Mo Te Whakanoho i Te Hunga Maarie, ara, te Iwi Paakeha 1863, a Te Paaremata o Niu Tireni he mahi tino hee, e peehi kino nei i a Waikato mai raano. E noho pani tonu nei raatou i roto i te rawakoretanga me to hauwareatanga o ngaa mahi toko i te ora, o ngaa mahi whanaketanga mo ngaa Iwi o Waikato.
“4 E maarama pai ana Te Karauna teeraa ko teenei pouritanga tino toimaha, kaaore nei anoo kia whakatikaina i raro i te Tiriti o Waitangi kei te whakataairi i eenei puutake e rua a Waikato: ‘i riro whenua atu, me hoki whenua mai’ te tuatahi; ‘ko te moni hei utu mo te hara’ te tuarua. Hei whakatutuki, e whakaae ana Te Karauna ki te whakahoki ki te iwi ngaa whenua e taea ai i roto i teenei whakaaetanga kei raro i toona mana i Waikato.
“5 E whakaae ana Te Karauna teeraa anoo ngaa whenua raupatu o Waikato te tino taakoha nui ki te rangatiratanga me te whanaketanga o Niu Tireni ahakoa kei te noho rawakore tonu te Iwi o Waikato i oona whenua me ngaa hua o aua whenua.
“6 Nooreira ka kimi Te Karauna, mo te taha ki ngaa Iwi Katoa o Niu Tireni, i te huarahi e whakamaarie ai i eenei tuukinotanga, araa, mo te waahanga e taea ai, aa, i teenei whakatutukitanga o teenei take whakamau o Te Raupatu. He whakaotinga teenei i raro i ngaa take raarangi o Te Pukapuka Whakaaetanga i hainatia i te 22 o ngaa raa o Haratua 1995, maana hei arahi atu ki te ao hoou o te mahi tahi ki Te Kiingitanga me Waikato.”


text:
Ngā ritenga whakamahi
He pōwhiri nā Te Puna Mātauranga i te manuhiri mai i Aotearoa me te ao whānui ki te whakamahi i ana pae tukutuku, he whakahau hoki i a koe kia whakaahei, kia hono mai ki ngā wāhanga o ā mātou kohikohinga.
Mā tō whakamahi i tēnei pae tukutuku e whakaae nei koe kia herea ā-turetia ki ēnei ritenga whakamahi, me tā mātou Pānui Matatapu, he mea pā wawe mai i tō whakamahinga tuatahi i te pae tukutuku. Ki te kore koe e whakaae kia herea ā-turetia ki ēnei ritenga katoa kaua rā tēnei pae tukutuku e whakaahei, e whakamahi rānei.
Korekawenga ihirangi
Kei tēnei pae tukutuku ētahi ihirangi ehara nā Te Puna Mātauranga i hanga. Kāore he kawenga o Te Puna Mātauranga ki ngā ihirangi o ētahi atu, kāore hoki e tautoko kau i ngā whakapuakitanga o roto.
Kāore he kawenga, herenga rānei o Te Wharepukapuka ki te āhua o te whakamahi, whakamāori rānei o ngā mōhiohio kei tēnei pae tukutuku, ki ngā hua rānei o aua whakamahinga.
Ka whakarerekētia pea e Te Puna Mātauranga ēnei whakaritenga ki tōna wā mā te pānui tuihono.
Hononga o waho mai i tēnei pae tukutuku
He hononga anō pea o tēnei pae tukutuku ki ētahi atu wāhi, rōpū hoki. Ko aua hononga nei he take whakawātea, whakamōhio noa iho. Kia kaua te tūhonotangae kīia he tuāhua tautoko a Te Puna Mātauranga i aua wāhi, i aua rōpū rānei.
Kāore he kawenga o Te Puna Mātauranga ki ngā ihirangi o ngā pae tukutuku o waho mai, ā, kāhore rāpea āna tautoko i ā rātou tirohanga. Whakapā atu koa ki te rōpū, tangata rānei nāna te pae rā, māna ō pātai ki ōna ihirangi hei whakautu.
Whākīnga mana tā, mana tārua hoki
Nā Te Puna Mātauranga o Aotearoa te manatā o te pae tukutuku nei. Me tika te whakamihi me te kimi whakaaetanga mō ngā mōhiohio katoa mai i tēnei pae tukutuku mō mua noa atu o te kape i ngā āhua, i ngā hōtaka, i te aha noa mai i te pae tukutuku.
Mō ētahi atu mōhiohio mō te manatārua me te tānga o ngā kōrero mamati ka wātea mai i tēnei pae tukutuku, tirohia te puka aratohu Manatārua.
Pānui tūmataititanga
Me tiaki e mātou o mōhiohio whaiaro (ngā tūāhuaanga tautuhi i akoe hei tangata), ka manaakitia ai ō mōtika o raro mai o te Ture Tūmataiti 1993.
Ka taea e koe te tirotiro i tēnei pae tukutuku, kāore kau he mahi tuku mai i ōu ake mōhiohio.
Tukua mai ana e koe ō mōhiohio ake, (hei tauira, tō wāhitau īmēra ina tukua mai ana tētahi pātai rangahau), ko tā mātou he whakamahi i aua mōhiohio whaiaro ki te take i whakaratohia ai.
Ka noho haumaru ō mōhiohio whaiaro ka tukuna mai, ka kore rawa e tukua atu ki ētahi atu kia whakaaetia rā anō mai e koe. Mō te whakaahei, mō te whakatika rānei i ō mōhiohio ake e puritia ana e mātou, mē he āwangawanga anō āu, ki aua mōhiohio nā, whakapā mai koa. Ka taea e koe te īmēra mai ki a mātou me ō pātai tūmataiti: privacy@natlib.govt.nz
Taki whakamahinga o te pae tukutuku
Ki te toro mai koe ki tēnei pae tukutuku, ki te tiki ake mōhiohio rānei, ko tā mātou he kohi, he pupuri hoki i ngā mōhiohio tātaitai o te toronga mai.
Ko aua mōhiohio nei, ko te wāhitau o te tūmau, ko te ingoa rohe o te reanga runga rawa, rangi me te wā o te toronga mai, ngā pae i whakaaheitia me ngā pepamana i tīkina ake, ngā pae itorona i mua, me te āhua o ngā kaitirotiro i whakamahia.
Mā aua tātaitai pae ka taea ai e mātou te arotake i te tokomaha o ngā manuhiri ki ngā wāhanga o ā mātou pae tukutuku, te tautuhi hoki i ngā mōhiohio ihiihi, te mātai i te whakamahinga pūnaha, me te āwhina mai kia pai ake ai ā mātou pae mō ō matou manuhiri. Kāore aua mōhiohio e tukuna ki ētahi atu rōpū.
Pihikete
K ngā piikete he kōnae iti e tukuna ana e tētahi pae tukutuku ka puritia ki te puku mārō o tō rorohiko. He mea whakamahi ngā pihikete kaitirotiro e tēnei pae tukutuku hei whakarato i ngā mōhiohio tātaitai kua tautuhitia ki "Taki whakamahinga o te pae tukutuku". He whakamahi anō tēnei pae tukutuku i ngā pihikete hei maumahara i ō rapunga o mua. Ka kitea mai aua tūāhuatanga kua whakarārangitia ki raro o Hītori Rapu. Ka taea te whakaweto i ngā pihikete ki tō wā. Kei te mōhiohio “Āwhina” o tō kaitirotiro ngā whakamārama.
Te hono ki tēnei pae tukutuku
E whakaaetia ana tō hono pae anō ki ngā pae o Papers Past. Kaua aua hononga e mea, e hua rānei nō tētahi te manatā o ngā papanga atu o Te Puna Mātauranga, o te rōpū, tangata tika rānei nāna ttūturu te manatā.
Kaua hoki rā te hono ki tēnei pae tukutuku mai i tētahi atu pae e mea he tūmomo tautokona e Te Puna Mātauranga.


text:
1:1 ¶ Na Paora, na te pononga a Ihu Karaiti, i karangatia hei apotoro, i motuhia ki te rongopai a te Atua,
1:2 I korerotia ra e ia i mua, ara e ana poropiti i roto i nga karaipiture tapu,
1:3 Mo tana Tama, i whanau nei he uri no Rawiri, no te wahi ki te kikokiko;
1:4 I whakapuakina mai nei ko te Tama a te Atua i runga i te kaha, i runga i ta te wairua o te tapu, i te mea ka whakaarahia i te hunga mate; ara a Ihu Karaiti, to tatou Ariki,
1:5 Nana nei matou i whiwhi ai ki te aroha noa, ki te mahi apotoro, kia ngohengohe ai, kia whakapono ai nga iwi katoa, hei mea mo tona ingoa:
1:6 No ratou nei hoki koutou, he mea karanga hei hunga mo Ihu Karaiti:
1:7 Ki te hunga katoa i Roma, e arohaina nei e te Atua, ka oti nei te te karanga hei hunga tapu: Kia tau ki a koutou te aroha noa me te rangimarie, he mea na te Atua, na to tatou Matua, na te Ariki hoki, na Ihu Karaiti.
1:8 ¶ Ko taku mea tuatahi, he whakawhetai ki toku Atua i roto i a Ihu Karaiti mo koutou katoa, no te mea e korerotia ana to koutou whakapono i te ao katoa.
1:9 Ko te Atua, e mahi nei toku wairua ki a ia i roto i te rongopai o tana Tama, hei kaiwhakaatu moku, mo te mau tonu o taku whakahuahua i a koutou, a i aku karakiatanga i nga wa katoa,
1:10 E inoi ana me kore e pai te Atua kia whakatikaia taku haere atu ki a koutou.
1:11 Nui atu hoki toku hiahia kia kite i a koutou, kia whakawhiwhi ai ahau i a koutou ki tetahi mea homai, he mea wairua, kia whakaungia ai koutou;
1:12 Ara kia ora ngatahi o tatou ngakau, toku i to koutou whakapono, o koutou i toku.
1:13 Na e kore ahau e pai, e oku teina, kia ngaro i a koutou te maha o aku meatanga kia haere atu ki a koutou, heoi araia mai ana ahau, a mohoa noa nei, kia whiwhi ai ahau ki tetahi hua i roto i a koutou hoki, kia pera me te mea i era atu tauiwi.
1:14 He nama kei runga i ahau na nga Kariki, a na nga Tautangata, na te hunga mohio, a na te hunga whakaarokore.
1:15 Na reira e ngakau nui ana ahau kia whakapaua taku ki te kauwhau hoki i te rongopai ki a koutou i Roma.
1:16 ¶ Kahore hoki oku whakama ki te rongopai: ko te kaha hoki ia o te Atua hei whakaora mo nga tangata katoa e whakapono ana; mo te Hurai ki mua, mo te Kariki ano hoki.
1:17 A kei reira e whakakitea ana ta te Atua tika, he mea no te whakapono ki te whakapono: kua oti nei hoki te tuhituhi, ma te whakapono e ora ai te tangata tika.
1:18 E whakakitea iho ana hoki i te rangi to te Atua riri ki nga karakiakoretanga katoa, ki nga he o nga tangata e pehi ana i te pono i runga i te he;
1:19 ¶ Kei roto nei i a ratou e marama ana nga mea o te Atua e taea te mohio; kua whakamaramatia hoki e te Atua ki a ratou.
1:20 E kitea nuitia ana hoki nga mea ona, kahore nei i kitea, no te hanganga iho ra o te ao, e mohiotia ana ki nga mea i hanga, ara tona kaha mau tonu, me tona atuatanga; kia kore ai he kupu whakahoki ma ratou:
1:21 I a ratou hoki e matau ana ki te Atua, kihai ratou i whakakororia i a ia hei Atua, kihai hoki i whakawhetai; heoi kua kuware o ratou whakaaro, a whakapouritia ana to ratou ngakau pohehe.
1:22 I a ratou e mea ana he mohio ratou, na ka wairangi,
1:23 A whakaputaia ketia ake te kororia o te Atua e kore nei e pirau, kia rite ki te ahua o te tangata pirau noa, o nga manu hoki, o nga kararehe waewae wha, o nga mea ngokingoki.
1:24 Koia ratou i tukua ai e te Atua ki te mahi poke, i runga i nga hiahia o o ratou ngakau, kia whakatutuatia iho ai o ratou tinana e ratou ano, to tetahi e tetahi:
1:25 I te mea kua whakawhiti ratou i to te Atua pono mo te teka, a karakia ana, mahi ana ki te mea hanga, kapea ake te Kaihanga, ko ia nei te whakapaingia ake ake. Amine.
1:26 Koia ratou i tukua ai e te Atua ki nga hiahia tutua: ko a ratou wahine hoki, mahue ake i a ratou te tikanga maori, kei te ngau ke noa atu:
1:27 Me nga tane ano, whakarerea ake e ratou te tikanga maori ki te wahine, ano he ahi te kanga o to ratou hiahia ki a ratou ano; nga tane ki nga tane, mahi ai i te mea whakama, me te whiwhi ano ki te utu e rite ana mo to ratou ngaunga ketanga.
1:28 A i a ratou kihai nei i pai kia mau tonu te Atua ki o ratou mahara, tukua ana ratou e te Atua ki te hinengaro he, kia mahia nga mea kahore e tau kia mahia.
1:29 Ki tonu ratou i nga mahi he katoa, i te kino, i te apo, i te mauahara; whawhao rawa i te hae, i te kohuru, i te totohe, i te hianga, i te whanoke; he hunga kohumuhumu,
1:30 He hunga ngautuara, kino ki te Atua, he hunga whakahihi, whakakake, whakapehapeha, he kaitito i nga mea kino, e turi ana ki nga matua,
1:31 Kahore o ratou matauranga, he hunga kupu taka, kahore nei he aroha, kahore e tohu tangata:
1:32 Ahakoa e matau ana ano ratou ki ta te Atua tikanga, he tika te mate mo nga kaimahi i enei mea, heoi ka mahi tonu ratou i aua mea me te whakaae hoki ki te hunga e pera ana te mahi.
2:1 ¶ Na kahore he kupu whakahoki mau, e koe, e te tangata e whakahe ana: i a koe hoki e whakahe na i tera, e whakatau ana koe i te he ki a koe ano; kei te mahi hoki koe, te kaiwhakahe, i aua mea na ano.
2:2 Na e matau ana tatou kei runga i te pono te whakahenga a te Atua mo nga kaimahi i aua mea.
2:3 Ko tou whakaaro ranei tenei, e te tangata e whakahe ana ki nga kaimahi i aua mea, e mahi na ano koe i aua mea, ko koe e ora i ta te Atua whakahe?
2:4 E whakahawea ana ranei koe ki nga rawa o tona ngawari, o tana tikanga mahaki, o tona manawanui, e ranea tonu nei; te mahara ko te ngawari o te Atua hei arahi i a koe ki te ripeneta?
2:5 Heoi pakeke tonu koe, kahore e ripeneta tou ngakau, e puranga ana koe i te riri mou, mo te ra o te riri, o te whakakitenga mai ano i ta te Atua whakawakanga tika;
2:6 Mana e homai ki tetahi, ki tetahi, kia rite ki a ratou mahi:
2:7 Ki te hunga e whai ana ki te kororia, ki te honore, ki te piraukore, me te mau ano ki te mahi pai, he ora tonu:
2:8 Ki te hunga ia e totohe ana, e turi ana ki te pono, e whakarongo ana hoki ki te he, he riri, he aritarita,
2:9 He pawera, he raru, mo nga wairua tangata katoa e mahi ana i te kino, mo te Hurai ki mua, mo te Kariki ano hoki:
2:10 He kororia ia, he honore, he rangimarie, mo nga tangata katoa e mahi ana i te pai, mo te Hurai ki mua, mo te Kariki ano hoki:
2:11 Kahore hoki a te Atua whakapai kanohi.
2:12 Ko te hunga hoki i hara turekore, ka ngaro turekore ano hoki: me te hunga i hara i runga i te ture, kei te ture ano he whakahe mo ratou;
2:13 He teka hoki ko nga kaiwhakarongo o te ture e tika ki ta te Atua; engari ko nga kaimahi o te ture e whakatikaia.
2:14 I te mea hoki e mahia maoritia ana nga mea o te ture e nga Tauiwi, kahore nei o ratou ture, ko enei, kahore nei o ratou ture, hei ture ki a ratou ano:
2:15 I te mea ka whakakite ratou i te mahi a te ture, he mea tuhituhi ki o ratou ngakau, me te whakaae tahi ano o ratou hinengaro, ko o ratou whakaaro kei te whakahehe, kei te whakatikatika ranei i a ratou;
2:16 I te ra e whakawa ai te Atua i nga mea ngaro a nga tangata, he mea whakarite tonu ki taku rongopai, he meatanga na Ihu Karaiti.
2:17 ¶ Otira, mehemea e tapaina ana koe he Hurai, a, e whakawhirinaki ana koe ki te ture, e whakamanamana ana ki te Atua,
2:18 A, e mohio ana ki tana e pai ai, a e kitea ana e koe nga mea e tino pai ana, he mea whakaako hoki koe na te ture,
2:19 A, e u ana tou whakaaro, ko koe hei kaiarahi mo nga matapo, hei marama mo te hunga i roto i te pouri,
2:20 Hei kaiwhakatikatika mo nga kuware, hei kaiwhakaako mo nga kohungahunga; kei a koe hoki te ahua o te matauranga, o te pono i runga i te ture;
2:21 he kaiwhakaako koe i tera atu, e kore ianei koe e whakaako i a koe ano? e kauwhau na koe kia kaua e tahae, e tahae ana ranei koe?
2:22 A koe e mea na, Kaua e puremu, e puremu ana ranei koe? a koe e whakarihariha na ki nga whakapakoko, e tahae ana ranei koe i nga mea o nga temepara?
2:23 A koe e whakamanamana na ki te ture, kei te whakaiti ranei koe i te Atua i te mea ka takahi koe i te ture?
2:24 Na koutou hoki i kohukohua ai te ingoa o te Atua i roto i nga Tauiwi, i peratia ai me te mea kua oti te tuhituhi.
2:25 E whai tikanga ana hoki te kotinga, ki te mahia e koe te ture: tena ki te takahi koe i te ture, ka riro tou kotinga hei kotingakore.
2:26 Na ki te mau i te kotingakore nga tikanga o te ture, e kore ianei tona kotingakore e kiia hei kotinga?
2:27 A, ki te rite te ture i te mea kihai i kotia maoritia, e kore ianei ia e whakahe i a koe, e whiwhi na ki te kupu tuhituhi me te kotinga, i a koe e takahi na i te ture?
2:28 Ehara hoki i te Hurai te mea ko waho noa iho tona ahua Hurai; ehara ano i te kotinga te mea no waho, no te kikokiko.
2:29 Engari he Hurai ia, no roto tona ahua Hurai; a ko te kotinga, no te ngakau, he mea wairua, he teka na te kupu tuhituhi; ehara hoki i te mea e whakamoemititia ana e te tangata, engari e te Atua.
3:1 ¶ Ha, he aha ra te painga i hua ki te Hurai? he aha te rawa o te kotinga?
3:2 He nui ra i nga mea katoa: Ko te tuatahi, kua akona ratou ki nga kupu a te Atua.
3:3 Ka pehea, mehemea kahore he whakapono o etahi? e taka ranei to te Atua pono i to ratou whakaponokore?
3:4 Kahore rapea: engari ko te Atua kia kitea he pono, ko nga tangata katoa he teka kau; ko te mea hoki ia i tuhituhia, Kia tika ai tau i tau korerotanga, kia puta ai tau ina whakawakia koe.
3:5 Ha, ki te mea na to tatou he i kitea nuitia ai to te Atua tika, me pehea he kupu ma tatou? E he ana ranei te Atua i a ia e whakapa ana i te riri? he kupu tangata tenei naku:
3:6 Kahore rapea: penei me pehea te Atua e whakawa ai i te ao?
3:7 Na ki te mea na toku teka i hira rawa ai to te Atua pono hei kororia mona; he aha ahau i whakahengia tonutia ai ano hei tangata hara?
3:8 He aha hoki te penei ai, a ko te kupu whakapae teka tenei mo matou, a ki ta etahi ko ta matou kupu tenei, Tatou ka mahi i te kino, kia puta ai he pai? tika tonu te tau o te he ki a ratou.
3:9 He aha koia? he pai ake ranei to matou wahi i to ratou? Kahore ra hoki: kua oti hoki te whakapa e matou i mua he he ki nga Hurai, ki nga Kariki, kei raro katoa ratou i te hara;
3:10 Ko te mea hoki ia i tuhituhia, Kahore he tangata tika, kahore kia kotahi:
3:11 Kahore he tangata e matau ana, kahore he tangata e rapu ana i te Atua;
3:12 Kua peka ke ratou katoa, kua kino ngatahi: kahore he tangata e mahi ana i te pai, kahore rawa kia kotahi.
3:13 He urupa puare noa to ratou korokoro; e patipati ana o ratou arero; kei roto i o ratou ngutu te wai whakamate o nga nakahi:
3:14 Ki tonu o ratou mangai i te kanga, i te nanakia:
3:15 Ko o ratou waewae, hohoro tonu ki te whakaheke toto:
3:16 He whakangaro, he ngakau pouri, kei o ratou ara:
3:17 Kahore hoki ratou i mohio ki te ara o te rangimarie:
3:18 Kahore he wehi o te Atua i mua i o ratou kanohi.
3:19 ¶ Na, e matau ana tatou ki nga kupu o te ture, e korero ana ki te hunga i te ture, kia kopia ai nga mangai katoa, kia whakawakia ai te ao katoa e te Atua.
3:20 No te mea kahore he mahi o te ture e tika ai tetahi kikokiko i tona aroaro: ma roto mai i te ture te matauranga ki te hara.
3:21 Otiia kua whakakitea inaianei he tika a te Atua, motu ke i te ture, he mea whakaatu na te ture, na nga poropiti;
3:22 Ara ko te tika a te Atua e na runga mai ana i te whakapono ki a Ihu Karaiti ki te hunga katoa e whakapono ana: kahore hoki he pokanga ketanga:
3:23 Kua hara katoa hoki, a kahore e taea e ratou te kororia o te Atua;
3:24 He mea whakatika utukore na tona aroha noa, i runga i ta Karaiti Ihu hokonga:
3:25 Ko ia hoki ta te Atua i whakaari ai hei whakamarie, i runga i te whakapono, he mea na ona toto; kia whakakitea ai tona tika, i te mea ka whakapahemotia atu nga hara o mua, he mea hoki na te manawanui o te Atua;
3:26 Hei whakakite i tona tika i tenei wa nei ano: he mea kia tika ai ia ano, me te kaiwhakatika i te tangata e whakapono ana ki a Ihu.
3:27 Na, kei hea te whakamanamana? Kua araia atu. E tehea ritenga ture? e to nga mahi? Kahore: engari e te ture o te whakapono.
3:28 Koia matou ka mea ai, kei te whakapono he tika mo te tangata, motu ke i nga mahi o te ture.
3:29 Ko te Atua oti te Atua o nga Hurai anake? ehara ranei ia i te Atua o nga tauiwi hoki? Ae ra, o nga tauiwi ano hoki:
3:30 Ki te mea ia he kotahi te Atua, a mana e whakatika te kotinga i runga i te whakapono, me te kotingakore ina whakapono.
3:31 E taka ranei te ture i ta matou, ara i te whakapono? Kahore rapea: engari na ta matou i u ai te ture.
4:1 ¶ He aha ra, ki ta tatou, te mea i riro i a Aperahama, i to tatou tupuna i runga i te kikokiko?
4:2 Mehemea hoki na nga mahi i tika ai a Aperahama, he mea tana e whakamanamana ai ia; otira kahore ki te Atua.
4:3 E pehea ana oti ta te karaipiture? I whakapono a Aperahama ki te Atua, a whakairia ana hei tika mona.
4:4 Na he tangata e mahi ana, e kore e kiia te utu mona he mea aroha noa, engari he mea mo tana.
4:5 Otira ko te tangata kahore e mahi, engari e whakapono ana ki te kaiwhakatika i te tangata karakiakore, ka whakairia tona whakapono hei tika mona.
4:6 Pera hoki me ta Rawiri korero i te manaaki ki te tangata, ka whakairia nei e te Atua he tika ki a ia, motu ke i nga mahi,
4:7 I ki ai ia, Ka hari te hunga kua oti a ratou mahi tutu te muru, o ratou hara te hipoki:
4:8 Ka hari te tangata e kore nei e whakairia e te Ariki he hara ki a ia.
4:9 ¶ E korerotia ana ranei tenei haringa mo te kotinga, mo te kotingakore ano ranei? e mea ana hoki tatou, I whakairia tona whakapono hei tika mo Aperahama.
4:10 He pehea ra te whakairinga? i a ia i te kotinga, i te kotingakore ranei? He teka i a ia i te kotinga, engari i te kotingakore:
4:11 A riro ana i a ia te kotinga hei tohu, hei hiri mo te tika o tona whakapono, i a ia i te kotingakore: kia waiho ai ia hei matua ki te hunga katoa e whakapono ana, ahakoa kahore ratou i kotia, kia whakairia ai te tika ki a ratou;
4:12 Hei matua ano mo te kotinga ki te hunga ehara i te mea no te kotinga anake, engari e takahi ana hoki i runga i nga tapuae o taua whakapono o to tatou matua, o Aperahama, i a ia kahore ano i kotia.
4:13 Ehara i te mea i na runga mai i te ture te kupu ki a Aperahama ratou ko ona uri mo te ao ka riro i a ia; engari i na runga mai i te tika o te whakapono.
4:14 Mehemea hoki ka riro i te hunga ture, kua tikangakore te whakapono, kua taka te kupu whakaari:
4:15 Ko ta te ture hoki e mahi ai, he riri; engari ki te kahore he ture, kahore hoki he hara.
4:16 Koia i na rototia ai i te whakapono, kia waiho ai ma te aroha noa; kia u ai te kupu whakaari ki te whanau katoa; ehara i te mea ki to te ture anake, engari ki to te whakapono ano o Aperahama, ko ia nei hoki te matua o tatou katoa,
4:17 ¶ Ko te mea hoki ia i tuhituhia, Kua waiho koe e ahau hei matua ki nga iwi maha, he matua i te aroaro o tana i whakapono ai, ara o te Atua, e whakaora nei i nga tupapaku, e karanga nei i nga mea kua kahore me te mea kei konei nei ano.
4:18 Ahakoa kahore he rawa, u tonu tona manakonako ki a ia, kia meinga ai ia hei matua mo nga iwi maha, pera me te mea i korerotia, Ka penei tau whanau.
4:19 Kihai ano i ngoikore tona whakapono, i mahara iho ia ki tona tinana, he penei me te mea kua tupapakutia, wahi iti hoki kua kotahi rau ona tau, ki te tupapakutanga hoki o te kopu o Hera:
4:20 Ae, i titiro ia ki te kupu whakaari a te Atua, kihai ia i ruarua i runga i te whakaponokore, engari ka kaha tonu tona whakapono, me te whakakororia ki te Atua,
4:21 U tonu hoki tona whakaaro e taea e ia te mea tana i korero ai.
4:22 Koia hoki i whakairia ai ki a ia hei tika.
4:23 ¶ Otira ehara i te mea he whakaaro ki a ia anake i tuhituhia ai taua whakairinga ki a ia;
4:24 Engari he whakaaro ki a tatou ano hoki; ka whakairia ki a tatou e whakapono nei ki te kaiwhakaara i a Ihu, i to tatou Ariki, i te hunga mate:
4:25 I tukua nei mo o tatou he, i whakaarahia mo tatou kia whakatikaia.
5:1 ¶ Na, i te mea ka tika nei i te whakapono, kia mau ta tatou maunga rongo ki te Atua, he mea na to tatou Ariki, na Ihu Karaiti;
5:2 Nana nei te whakatatanga i a tatou i runga i te whakapono ki tenei aroha noa e tu nei tatou; a kia hari tatou i te mea ka tumanako nei tatou ki te kororia o te Atua.
5:3 A ehara i te mea ko tera anake, engari kia whakamanamana ano tatou ki o tatou mamae: e mohio ana hoki ko ta te mamae e mahi ai he manawanui;
5:4 Ko ta te manawanui he matauranga; ko ta te matauranga he tumanako:
5:5 E kore ano e whakama i te mea ka tumanako nei: kua ringihia hoki te aroha o te Atua ki o tatou ngakau e te Wairua Tapu kua homai nei ki a tatou.
5:6 ¶ I a tatou hoki e ngoikore tonu ana, i te wa i rite ai, ka mate a te Karaiti mo te hunga karakiakore.
5:7 E mate whakauaua hoki tetahi mo te tangata tika: tera pea ia tetahi e maia rawa kia mate mo te tangata pai.
5:8 Heoi e whakakitea nuitia ana e te Atua tona aroha ki a tatou, i te mea, i a tatou ano e hara ana, ka mate a te Karaiti mo tatou.
5:9 Na, i a tatou ka tika nei i ona toto, tera noa ake he whakaoranga mana i a tatou i te riri o te Atua.
5:10 Mehemea hoki, i te wa he hoa whawhai tatou, ka houhia ta tatou rongo ki te Atua i runga i te matenga o tana Tama, tera noa ake, i te mea ka mau nei te rongo, he whakaoranga mo tatou, i a ia kua ora nei;
5:11 Ehara hoki i te mea ko tera anake, engari e whakamanamana ana ano tatou ki te Atua, he mea na to tatou Ariki, na Ihu Karaiti, nana nei tenei houhanga rongo ki a tatou.
5:12 Na, ka rite ki te putanga mai o te hara ki te ao, he mea na te tangata kotahi, me te mate ano i runga i te hara; ka horapa te mate ki nga tangata katoa; no te mea kua hara katoa:
5:13 I te ao nei hoki te hara, a tae noa mai te ture: otira e kore e whakairia te hara i te mea kahore he ture.
5:14 Ahakoa ra he mana kingi to te mate no Arama iho ano taea noatia a Mohi, ki te hunga rawa kihai nei i rite to ratou hara ki to Arama poka ke, he ahua nei hoki ia no tenei i taria nei.
5:15 Otira kihai i rite ki te hara te mea i homai noa mai. Mehemea hoki na te hara o te kotahi i mate ai te tokomaha, waihoki tera noa atu te huanga ki te tokomaha o to te Atua aroha noa, o te mea homai hoki i runga i te aroha noa o te tangata kotahi, o Ihu Karaiti.
5:16 Kihai ano hoki i rite te mea i homai ki to te kotahi i hara: no te kotahi hoki te whakawa i tau ai te he; no nga hara maha ia te mea i homai noa mai hei whakatika.
5:17 Mehemea hoki na te hara o te kotahi i kingi ai te mate, he mea na te tangata kotahi; waihoki tera noa ake he kingitanga i runga i te ora mo te hunga ka riro nei i a ratou te aroha noa e hua tonu nei, me te tika i homai noa nei, he mea na te kota hi, ara na Ihu Karaiti.
5:18 Ae ra, i te mea na te hara kotahi i tau ai te he ki nga tangata katoa, waihoki na te tika kotahi i puta ai te mea homai noa ki nga tangata katoa, e tika ai, e ora ai.
5:19 Na, i te mea na te tutu o te tangata kotahi i whai hara ai te tokomaha, waihoki na te ngohengohe o te kotahi, ka meinga te tokomaha kia tika.
5:20 I puta mai te ture kia nui ai te hara; heoi i te hara e nui noa ana, kua hua noa ake te aroha noa:
5:21 He mea hoki, i te hanga ko te hara te kingi i roto i te mate, kia kingi hoki ko te aroha noa i runga o te tika ki te ora tonu, he meatanga na Ihu Karaiti, na to tatou Ariki.
6:1 ¶ Ha, kia pehea he korero ma tatou? Kia mau tonu oti tatou ki te hara, kia hua ai te aroha noa?
6:2 Kahore rapea. Ko tatou kua whakatupapakutia nei ki te hara, me pehea tatou e noho tonu atu ai ano i roto i taua hara?
6:3 Kahore ianei koutou i mohio, ko tatou kua iriiria nei ki roto ki a Karaiti Ihu, kua iriiria ki roto ki tona matenga?
6:4 Na kua tanumia ngatahitia tatou me ia ki roto ki te matenga, he mea na te iriiri: kia rite ai ki a te Karaiti i whakaarahia ake nei i te hunga mate e te kororia o te Matua, waihoki ko tatou kia haere i roto i te houtanga o te ora.
6:5 Ki te mea hoki kua honoa tatou ki a ia i runga i te ahua o tona matenga, ka honoa ano tatou ki a ia i runga i te ahua o tona aranga:
6:6 E mohio ana hoki ki tenei, kua ripekatia ngatahitia me ia to tatou tangata tawhito, kia hemo ai te tinana o te hara, kia mutu ai to tatou ponongatanga ki te hara;
6:7 Ko te mea hoki kua mate, kua mawheto ia i te hara.
6:8 Ki te mea kua mate tahi tatou ko te Karaiti, e whakapono ana tatou e ora tahi ano tatou me ia:
6:9 E matau ana hoki tatou, ka ara nei a te Karaiti i te hunga mate, heoi ano ona matenga; kahore he kingitanga o te mate ki a ia a mua tonu atu.
6:10 Ko tona matenga hoki i mate ai ia, he mate kotahi ki te hara: ko tona oranga ia, he ora ki te Atua.
6:11 Waihoki mahara iho ki a koutou, kua whakatupapakutia koutou ki te hara, e ora ana ia ki te Atua, i roto i a Ihu Karaiti.
6:12 Mo konei ra aua te hara e kingi i roto i to koutou tinana mate, e ngohengohe ai koutou ki ta nga hiahia poke o taua tinana nei:
6:13 Kaua hoki e tukua o koutou wahi ki te hara hei kaimahi i te he: engari tukua atu koutou ki te Atua, he hunga kua ora i roto i te hunga mate, me o koutou wahi hoki hei kaimahi i te tika ki te Atua.
6:14 E kore hoki te hara e waiho hei rangatira mo koutou: ehara i te mea kei raro koutou i te ture, engari kei raro ke i te aroha noa.
6:15 He aha koia? kia hara oti tatou, no te mea ehara tatou i te ture, engari no te aroha noa? Kahore rapea.
6:16 Kahore oti koutou i matau, ki te tuku koutou i a koutou ki tetahi hei pononga, he pononga koutou na tera kua ngohengohe na koutou ki tana; na te hara ranei, a mate iho, na te ngohengohe ranei, a tika ake?
6:17 Ko tenei me whakawhetai ki te Atua, ahakoa he pononga koutou na te hara i mua, kua meinga o koutou ngakau kia ngohengohe ki te ako i whakaakona ai koutou;
6:18 Na ka atea nei koutou i te hara, ka meinga koutou he pononga na te tika.
6:19 He kupu tangata tenei naku, na te ngoikore o to koutou kikokiko: na i tukua ra o koutou wahi hei pononga ma te poke, ma te tutu, ki te mahi tutu; waihoki me tuku o koutou wahi aianei hei pononga ma te tika, puta ake he tapu.
6:20 I a koutou hoki e pononga ana ki te hara, e atea ana koutou i te tika.
6:21 Na i taua wa he aha nga hua i a koutou o nga mea e whakama na koutou inaianei? he mate hoki te mutunga o aua mea.
6:22 Tena ko tenei ka atea nei koutou i te hara, a ka meinga hei pononga ma te Atua, ko nga hua ki a koutou he tapu, a, ko te tukunga iho he ora tonu.
6:23 Ko nga utu hoki o te hara he mate; ko ta te Atua ia i homai ai he ora tonu, i roto i a Karaiti Ihu, i to tatou Ariki.
7:1 ¶ Kahore ano koutou kia matau, e oku teina, e korero ana hoki ahau ki te hunga matau ki te ture, hei rangatira te ture mo te tangata i te wa e ora ai ia?
7:2 Ko te wahine whai tane hoki, e mau ana ano ia i te ture ki te tane i a ia e ora ana; ki te mate ia te tane, kua mawheto ia i te ture a te tane.
7:3 Na, ki te riro ia i te tangata ke i tana tane e ora ana ano, ka kiia ia he wahine puremu: tena ka mate te tane, e atea ana a i te ture, ka kore ia e puremu ahakoa riro i te tangata ke.
7:4 Heoi ko koutou ano hoki, e oku teina, kua meinga kia tupapaku ki te ture, na te tinana o te Karaiti; kia riro ai koutou i tetahi atu, ara i tera i whakaarahia i te hunga mate, kia whai hua ai tatou ki te Atua.
7:5 I a tatou hoki i te kikokiko, e mahi ana nga hihiritanga o nga hara, e whakaohokia nei e te ture, i roto i o tatou wahi, a hua ake ko te mate.
7:6 Ko tenei kua mawheto mai tatou i te ture, kua mate hoki tatou ki te mea i puritia ai tatou; no reira e mahi ana tatou i runga i te houtanga o te wairua, kahore i runga i te tawhitotanga o te kupu tuhituhi.
7:7 ¶ Kia pehea ra he kupu ma tatou? He hara ranei te ture? Kahore rapea. Engari kihai ahau i matau ki te hara, me i kaua te ture: kahore hoki ahau i mohio ki te hiahia apo, me i kaua te ture te mea mai, Aua koe e hiahia apo.
7:8 Na, ka mau te hara ki tenei, a ka mahi i nga hiahia apo katoa i roto i ahau, he mea na te ture. Ki te kore hoki te ture ka mate te hara.
7:9 I ora hoki ahau i mua i te korenga o te ture: no te taenga mai ia o te kupu whakahau, ka ora ake te hara, a mate iho ahau.
7:10 Na, ko te kupu whakahau i meinga ra hei ora, kitea ketia ana tenei hei mate moku.
7:11 Ka mau te hara ki tenei, ka whakawai hoki i ahau i runga i te kupu whakahau, nana ahau i mate ai.
7:12 Ae ra, he tapu te ture, me te kupu whakahau ano he tapu, he tika, he pai.
7:13 I riro koia te mea pai hei mate moku? Kahore rapea. Engari na te hara i mea te mea pai hei mate moku, kia whakakitea ai he hara te hara; na ka ai te kupu whakahau hei mea kia tino nui noa atu.
7:14 ¶ E matau ana hoki tatou no te wairua te ture: ko ahau ia no te kikokiko, kua hokona hei parau ma te hara.
7:15 Ko taku hoki e mahi nei kahore e mohiotia iho e ahau: kahore hoki e mahia e ahau taku i pai ai; heoi ko taku i kino ai, meatia ana tenei e ahau.
7:16 Ki te mahia ia e ahau taua mea kihai nei ahau i pai atu, e whakaae ana ahau ki te ture he pai.
7:17 Ko tenei ehara i ahau i mahi, engari na te hara e noho nei i roto i ahau.
7:18 E matau ana hoki ahau, kahore he mea pai e noho ana i roto i ahau, ara i roto i toku kikokiko: ko te hiahia hoki kei ahau, ko te mea ia i te pai kahore i ahau.
7:19 Ko te pai hoki e hiahiatia ana e ahau, kahore e mahia e ahau: engari te kino kihai nei ahau i pai, mahia ana tenei e ahau.
7:20 Ki te mahia ia e ahau taua mea pu kihai nei ahau i pai atu, ehara i ahau nana taua mea i mahi, engari na te hara e noho nei i roto i ahau.
7:21 Na, kua kitea e ahau te ture, ara kei te tata tonu te kino ki ahau e hiahia nei kia mea i te pai.
7:22 E ahuareka ana hoki ahau ki te ture a te Atua, ara to roto tangata:
7:23 Otira kua kitea e ahau tetahi atu ture i roto i oku wahi, e whawhai ana ki te ture a toku hinengaro, e mea ana i ahau hei taurekareka ma te ture a te hara, ma tenei i roto nei i oku wahi.
7:24 Aue, te mate i ahau! ma wai ahau e whakaora i te tinana o tenei mate?
7:25 Ma te Atua! E whakawhetai tonu ana ahau ki a ia i runga i a Ihu Karaiti, i to tatou Ariki. Na, e mahi ana ahau ano nei, ara, toku hinengaro, ki te ture a te Atua, ko toku kikokiko ia ki te ture a te hara.
8:1 ¶ Na, kahore e tau te he inaianei ki te hunga i roto i a Karaiti Ihu.
8:2 Na te ture hoki a te Wairua o te ora i roto i a Karaiti Ihu ahau i atea ai i te ture a te hara, a te mate.
8:3 Ko te mea kihai i taea e te ture, he ngoikore nona i te kikokiko, tonoa mai ana e te Atua tana Tama, i te ahua o te kikokiko hara, hei whakahere ano mo te hara, a whakataua ana e ia te he ki te hara i roto i te kikokiko:
8:4 Kia rite ai to te ture tikanga i roto i a tatou, kahore nei e haere i runga i ta te kikokiko, engari i ta te Wairua.
8:5 Ko te hunga hoki i runga i ta te kikokiko, whakaaro ana ratou ki o te kikokiko; ko te hunga ia i runga i ta te Wairua, ki o te Wairua.
8:6 Ko to te kikokiko whakaaro hoki he mate, ko to te Wairua ia he ora, he rangimarie:
8:7 He tikanga whawhai hoki ki te Atua te whakaaro ki te kikokiko: e kore nei hoki e ngawari ki te ture a te Atua, kahore ano e ahei kia ngawari:
8:8 A e kore e taea e te hunga i te kikokiko te whakamanawareka ki te Atua.
8:9 Otiia kahore koutou i te kikokiko, engari i te Wairua, ki te mea e noho ana te Wairua o te Atua i roto i a koutou. Ki te kahore ia te Wairua o te Karaiti i tetahi, ehara tenei i a ia.
8:10 ¶ Tena ki te mea kei roto a te Karaiti i a koutou, he tupapaku te tinana i te hara, he ora ia te wairua i te tika.
8:11 Ki te noho ia i roto i a koutou te Wairua o te kaiwhakaara o Ihu i te hunga mate, mana, ma te kaiwhakaara o Karaiti Ihu i roto i te hunga mate, e whakaora ake ano o koutou tinana mate ki tona Wairua e noho na i roto i a koutou.
8:12 Na reira, e oku teina, kahore he tikanga o te kikokiko kei runga i a tatou, kia whai tatou i tana:
8:13 Ki te noho hoki koutou i runga i ta te kikokiko, ka mate koutou; ki te mea ia ka whakamate koutou i nga mahi a te tinana, he mea na te Wairua, ka ora koutou.
8:14 Ko te hunga hoki e arahina ana e te Wairua o te Atua, he tama ratou na te Atua.
8:15 He teka hoki he wairua pononga kua riro nei i a koutou, e mataku ai ano koutou; engari kua riro i a koutou te Wairua e mea ana i a koutou hei tamariki ake, e karanga ai koutou, E Apa, e Pa.
8:16 Ko taua Wairua ra ano hei whakaae ake ki o tatou wairua, he tamariki tatou na te Atua:
8:17 ¶ Ki te mea hoki he tamariki, kati mo tatou te kainga; mo tatou te kainga o te Atua, mo tatou tahi ko te Karaiti; kia mamae rawa ake ai tatou tahi me ia, Ka whakakororiatia ngatahitia tatou me ia.
8:18 Ki toku whakaaro iho hoki, he kore noa iho nga mamae o tenei wa, ki te whakaritea ki te kororia e whakakitea mai ki a tatou a mua.
8:19 Ko te tumanako hoki o te mea i hanga e tatari ana ki te whakakitenga mai o nga tama a te Atua.
8:20 Kua meinga hoki te tekateka noa hei rangatira mo te mea i hanga, ehara i te mea na tenei ake i whakaae, engari na ta te kaiwhakarite i pai ai, i runga i te tumanako,
8:21 Tera taua mea i hanga e whakaateatia mai i te whakataurekarekatanga a te pirau, whakarangatiratia ake ki roto ki te kororia o nga tamariki a te Atua.
8:22 E mohio ana hoki tatou, kei te ngunguru tahi, kei te mamae tahi, nga mea hanga katoa taea noatia tenei ra.
8:23 Ehara i te mea ko tera anake, engari ko tatou ano hoki kua whiwhi nei ki te hua matamua, ara ki te Wairua, ina, e aue ana hoki tatou i roto i a tatou, e tatari ana ki te whakatamarikitanga, ara ki te whakaoranga o o tatou tinana.
8:24 Na te tumanako hoki tatou i ora ai: tena ka kitea te mea e tumanakohia atu ana, kore ake te tumanako: ko wai oti e tumanako ki te mea e kitea nei e ia?
8:25 Ki te tumanako atu ia tatou ki te mea kahore nei e kitea, katahi ka ata taria mariretia atu e tatou.
8:26 ¶ Waihoki ko te wairua hei hoa mo tatou e ngoikore nei: kahore hoki tatou e matau me pehea e tika ai ta tatou inoi: otiia ko te Wairua tonu ano te inoi ana mo tatou ki ona aue e kore nei e taea te whakahua.
8:27 A, ko te kaititiro i nga ngakau, e mohio ana ki te hinengaro o te Wairua, ko tera hoki e inoi ana mo te hunga tapu i runga i ta te Atua i pai ai.
8:28 Na e matau ana tatou, kei te mahi tahi nga mea katoa i te pai mo te hunga e aroha ana ki te Atua, ara mo te hunga i karangatia i runga i tana i whakatakoto ai.
8:29 ¶ Ko ana hoki i mohio ai i mua, E whakaritea ano e ia i mua kia rite ki te ahua o tana Tama, kia ai ia hei maunga i roto i nga teina tokomaha.
8:30 A, ko ana i whakarite ai i mua, ko ena ano i karangatia e ia: a, ko ana i karanga ai, ko ena ano i whakatikaia e ia: a, ko ana i whakatika ai, ko ena ano i whakakororiatia e ia.
8:31 ¶ Na, kia pehea ta tatou korero ki enei mea? Ki te mea ko te Atua hei hoa mo tatou, ko wai hei whawhai ki a tatou?
8:32 Ko ia kihai nei i kaiponu i tana ake Tama, heoi tukua mai ana e ia mo tatou katoa, e kore ianei ia e tapiri noa mai ki a ia i nga mea katoa mo tatou?
8:33 Ko wai hei whakapa he ki a te Atua i whiriwhiri ai? Ko te Atua ra hei whakatika;
8:34 Ko wai ianei hei whakatau he? Ko Karaiti Ihu ra, i mate nei, ae rawa hoki, ko ia ra kua whakaarahia ake nei i te mate, a kei te ringa matau o te Atua, ko ia hoki kei te inoi mo tatou.
8:35 Ma wai tatou e momotu ke i te aroha o te Karaiti? Ma te whakapawera ranei, ma te mamae, ma te whakatoi, ma e matekai, ma te kakahukore, ma te mate ka tata, ma te hoari ranei?
8:36 Ko te mea hoki ia i tuhituhia, Na te whakaaro ki a koe matou i whakamatea ai i te ra roa nei; kiia ana matou hei hipi e patua ana.
8:37 Engari i enei mea katoa hira ake te wikitoria i a tatou, he mea nana i aroha nei ki a tatou.
8:38 U tonu hoki toku whakaaro, e kore te mate, te ora ranei, e kore nga anahera, nga rangatiratanga ranei, e kore nga mea onaianei, e kore nga mea e puta mai a mua, e kore nga mana,
8:39 E kore te tiketike, e kore te hohonu, e kore tetahi atu mea hanga, e kaha ki te momotu i a tatou i te aroha o te Atua, i tera i roto nei i a Karaiti Ihu, i to tatou Ariki.
9:1 ¶ He pono taku korero i roto i a te karaiti, kahore aku teka, a e whakaae ana toku hinengaro ki ahau i roto i te Wairua Tapu,
9:2 He nui atu toku pouri, mau tonu te mamae o toku ngakau.
9:3 He pai hoki ki ahau me i kanga ahau, me i motuhia i a te Karaiti, he whakaaro ki oku teina, ara ki oku whanaunga o te wahi ki te kikokiko:
9:4 No Iharaira nei ratou; no ratou nei te whakatamarikitanga, te kororia, nga kawenata, te homaitanga o te ture, te karakia ki te Atua, me nga kupu whakaari;
9:5 No ratou nei nga matua, no ratou ano a te Karaiti i te wahi ki te kikokiko, ko ia nei kei runga ake i nga mea katoa, ko te Atua e whakapaingia ana ake ake. Amine.
9:6 ¶ Ehara ia i te mea kua taka te kupu a te Atua. Ko te hunga hoki o Iharaira, ehara i te mea no Iharaira katoa:
9:7 Ahakoa he uri no Aperahama, ehara ratou katoa i te tamariki: engari, Kei a Ihaka te whakaingoatanga mo ou uri.
9:8 Ara, ehara i te mea ko nga tamariki a te kikokiko nga tamariki a te Atua, engari ko nga tamariki a te kupu whakaari, ko ratou ka kiia he uri.
9:9 He kupu whakaari hoki tenei, Kia taka tenei wa ka haere mai ahau, a ka whanau he tama ma Hera.
9:10 Na ehara i te mea ko tenei anake; i a Ripeka ano ia kua hapu i tetahi, ara i a Ihaka, i to matou matua;
9:11 I nga tama hoki kahore ano i whanau noa, kahore ano hoki i mahi i te pai, i te kino ranei, he mea kia u ai ta te Atua i whakatakoto ai mo te whiriwhiringa, ehara i nga mahi, engari na te kaikaranga;
9:12 Ka korerotia ki a ia, Ko te tuakana hei pononga ma te teina:
9:13 Ko te mea ia i tuhituhia, Kua aroha ahau ki a Hakopa, kua kino ki a Ehau.
9:14 ¶ Ka pehea ai i kona ta tatou korero? He tikanga he koia kei te Atua? Kahore rapea.
9:15 I mea hoki ia ki a Mohi, E tohu ahau i taku e tohu ai, e atawhai ahau ki taku e atawhai ai.
9:16 No reira, ehara i te mea na te hiahia o te tangata, na te oma ranei o te tangata, engari na te Atua, ko ia e tohu nei.
9:17 E mea nei hoki te karaipiture ki a Parao, Mo konei pu ano koe i whakaarahia ai e ahau, kia ai koe hei whakakite i toku kaha, kia korerotia hoki toku ingoa ki te whenua katoa.
9:18 Na kona, e tohungia ana e ia, ko tana e pai ai, ko tana hoki e pai ai e whakapakeketia ana e ia.
9:19 Na, tera koe e mea mai ki ahau, he aha ia i riri tonu ai? ko wai hoki e whakakeke ana ki tana i pai ai?
9:20 Ha, e te tangata nei, ko wai koe hei whakahoki kupu ki te Atua? Ma te mea hanga koia e mea ki tona kaihanga, He aha ahau i hanga ai e koe kia penei?
9:21 He teka ianei kei te kaihanga riri te tikanga mo te paru, kia hanga tetahi wahi o taua mea kotahi i pokepokea hei oko rangatira, tetahi wahi hei mea ware?
9:22 He aha hoki, mehemea, i tona whakaaro kia whakakitea tona riri, a kia whakaputaina tona kaha, ka whakaririka te Atua i runga i te manawanui ki nga oko o te riri, e rite rawa nei mo te whakangaro?
9:23 Kia whakakitea ano hoki e ia nga rawa o tona kororia ki nga oko o te mahi tohu, kua rite noa ake nei i a ia mo te kororia,
9:24 Ara ki a tatou, i karangatia e ia, ehara i te mea no nga Hurai anake, engari no nga tauiwi ano hoki?
9:25 ¶ Ko tana kupu ano tena i ta Hohea, Ka kiia e ahau tera ko toku iwi, ehara nei i te iwi noku; a he wahine e arohaina ana te wahine kihai i arohaina.
9:26 A tenei ake, i te wahi i korerotia ai ki a ratou, Ehara koutou i te iwi noku; ko reira ratou kiia ai he tama na te Atua ora.
9:27 Ko ta Ihaia karanga hoki mo Iharaira, Ahakoa i rite te tokomaha o nga tama a Iharaira ki te onepu o te moana, ko te toenga kau e ora:
9:28 Ma te Ariki hoki e whakatutuki tana kupu ki runga i te whenua, mana e whakaoti, mana e poro tata.
9:29 A, e ki ra a Ihaia i mua ra, Me kahore te toe i te Atua o nga mano he whanau mo tatou, kua pera tatou me Horoma, kua rite ano hoki ki Komora.
9:30 ¶ Na, kia pehea ta tatou korero? Ko nga tauiwi, kihai nei i whai i te tika, kua tae ratou ki te tika, ara ki te tika, na te whakapono.
9:31 Ko Iharaira ia, whai ana i tetahi ture o te tika, kihai ratou i tae ki taua ture.
9:32 Na te aha? Na te mea kihai ratou i whai i runga i te whakapono, engari ano na runga i nga mahi. I tutuki hoki o ratou waewae ki te kamaka tutukitanga;
9:33 Ko te mea hoki ia i tuhituhia, nana, ka whakatakotoria e ahau ki Hiona he kamaka tutukitanga, he kohatu whakahinga: na, ko te tangata e whakapono ana ki a ia, e kore e meinga kia whakama.
10:1 ¶ E oku teina, ko ta toku ngakau i wawata ai, ko toku inoi hoki ki te Atua mo ratou, kia whakaorangia ratou.
10:2 E whakaae ana hoki ahau ki a ratou, he ngakau nui to ratou ki te Atua, otiia ehara i te mea mohio.
10:3 I a ratou hoki e kuware ana ki ta te Atua tika, e whai ana kia whakaukia ko to ratou ake, kihai ratou i ngohengohe ki te tika a te Atua.
10:4 Ko te Karaiti hoki te tukunga iho o te ture hei tika mo nga tangata whakapono katoa.
10:5 Kua tuhituhia hoki e Mohi, ko te tangata e whakarite ana i ta te ture tika, ka ora ia i reira.
10:6 Ko te kupu ia tenei o to te whakapono tika, Aua e mea i roto i tou ngakau, Ko wai hei kake ki te rangi? ara ki te tiki atu i a te Karaiti ki raro:
10:7 Ko wai ranei hei heke iho ki te hohonu? ara ki te tiki atu i a te Karaiti i roto i te hunga mate.
10:8 E pehea ana oti? E tata ana ki a koe te kupu, kei tou mangai, kei tou ngakau: ko ia tenei, ko te kupu o te whakapono e kauwhau nei matou;
10:9 Ara ki te whakaae tou mangai ko Ihu te Ariki, a ki te whakapono tou ngakau na te Atua ia i whakaara ake i te hunga mate, e ora koe.
10:10 Ma te ngakau hoki kia whakapono ka tika ai; ma te mangai kia whakaae ka ora ai.
10:11 E mea ana hoki te karaipiture, Ko nga tangata katoa e whakapono ana ki a ia e kore e meinga kia whakama.
10:12 ¶ Kahore hoki he rereketanga o te Hurai, o te Kariki: a ko taua Ariki ano te Ariki o te katoa, a e hua ana ana taonga ki te hunga katoa e karanga ana ki a ia.
10:13 E ora hoki nga tangata katoa e karanga ana ki te ingoa o te Ariki.
10:14 Na, me pehea ta ratou karanga ki a ia, ki te kahore i whakapono ki a ia? me pehea hoki ta ratou whakapono ki a ia, ki te kahore i rongo ki a ia? me pehea hoki e rongo ai, ki te kahore he kaikauwhau?
10:15 A me pehea e kauwhau ai, ki te kahore e tonoa? ko te mea ia i tuhituhia, Ano te ataahua o nga waewae o te hunga kawe mai i te rongo whakahari o nga mea papai!
10:16 Otira kahore ratou katoa i ngohengohe ki nga rongo whakahari. E mea ana hoki a Ihaia, E te Ariki, ko wai i whakapono ki ta matou whakaatu?
10:17 Ina, na te rongo te whakapono, a ko te rongo na te kupu a te Karaiti.
10:18 Otiia ko taku kupu tenei, Kahore ranei ratou i rongo? Koia ra ia, Kua puta atu to ratou reo ki te whenua katoa, a ratou kupu hoki ki nga topito o te ao.
10:19 Ko taku kupu ia tenei, kahore ianei a Iharaira i mohio? Na Mohi te kupu tuatahi, Maku koutou e whakaoho kia hae ki te hunga ehara i te iwi; Ka meinga e ahau te iwi poauau hei whakaoho i a koutou ki te riri.
10:20 A ka maia rawa a Ihaia, ka mea, Kua kitea ahau e te hunga kihai i rapu i ahau; kua whakakitea ahau ki te hunga kihai nei i ui ki ahau.
10:21 Ko tana kupu ia mo Iharaira, Pau noa te ra i totoro atu ai oku ringa ki te iwi tutu, ki te iwi whakahawea.
11:1 ¶ Na, ko taku kupu tenei, Kua peia oti e te Atua tana iwi? Kahore rapea. No Iharaira ano hoki ahau, no te uri o Aperahama, no to Pineamine iwi.
11:2 Kahore hoki te Atua i pei i tana iwi i mohio ai i mua. Kahore oti koutou i matau ki te korero a te karaipiture i ta Iraia? i inoi ra hoki ia ki te Atua, i whakahe i a Iharaira, i mea,
11:3 E te Ariki, kua patua e ratou au poropiti, kua whakahoroa au aata; ko ahau anake hoki kua mahue nei, a e whai ana ratou kia patua ahau.
11:4 Heoi e pehea ana te whakahoki a te Atua ki a ia? E whitu mano tangata kua waiho e ahau maku, kahore nei i piko te ture ki a Paara.
11:5 Waihoki i te wa nei ano, tera ano he toenga, he whiriwhiringa na te aroha noa.
11:6 Ki te mea ia na te aroha noa, ehara i te mea na nga mahi: penei ehara te aroha noa i te aroha noa.
11:7 Ha, he pehea ra? Ko ta Iharaira e rapu nei, kihai tenei i taea e ia; otira kua taea e te hunga whiriwhiri, ko era atu ia i whakapakeketia:
11:8 Ko te mea hoki ia i tuhituhia, Kua hoatu ki a ratou e te Atua he wairua hiamoe, he kanohi e kore ai ratou e kite, he taringa e kore ai e rongo; a taea noatia tenei ra.
11:9 E mea ana hoki a Rawiri, Kia whakatupu mahanga to ratou tepu, hei rore hoki, hei tutukitanga waewae, hei utu ano ki a ratou:
11:10 Kia whakapouritia o ratou kanohi, kia kaua ratou e kite, a kia whakapikoa tonutia iho e koe to ratou tuara.
11:11 Na, ko taku kupu tenei, He tutuki ranei to ratou e hinga rawa ai? Kahore rapea: engari na to ratou hinga i puta ai te ora ki nga tauiwi, he mea kia hae ai ratou.
11:12 Na, ki te mea hei taonga mo te ao to ratou hinganga, hei taonga ano mo nga Tauiwi to ratou whakaitinga: tera noa ake i to ratou whakanuinga?
11:13 Ki a koutou, ki nga Tauiwi tenei kupu aku, I te mea he apotoro ahau ki nga Tauiwi, e whakanui ana ahau i taku mahi minita:
11:14 Me kore e hae nga tangata o toku kikokiko, kia ora ai etahi o ratou i ahau.
11:15 Mehemea hoki ko to ratou makanga atu hei houhanga rongo mo te ao, ka aha to ratou tangohanga mai? he teka ianei he oranga ake i roto i te hunga mate?
11:16 Ki te mea hoki he tapu te mea matamua, ka pera ano te puranga: ki te tapu hoki te pakiaka, e pera ano nga manga.
11:17 Engari ki te mea kua whatiia atu etahi o nga manga, a ka honoa mai koe, te oriwa ngahere, ki roto i nga manga, ka whiwhi ngatahi ki te pakiaka o te momonatanga o te oriwa;
11:18 Aua e whakapehapeha ki nga manga. Ki te whakapehapeha ia koe, ehara i te mea nau i mau ake ai te pakiaka, engari na te pakiaka koe.
11:19 Na, tera koe e mea, I whatiia atu nga manga, kia honoa iho ai ahau.
11:20 Ae ra; na te whakaponokore ratou i whatiia atu ai, na tou whakapono koe i tu ai. Aua e whakakake, engari kia wehi.
11:21 Na, ki te mea kihai i tohungia nga manga tupu e te Atua, e kore ano ia e tohu i a koe.
11:22 Na, tirohia iho te ngawari me te pakeke o te Atua: pakeke ki te hunga i hinga; ngawari ki a koe, ki te u koe ki tana tikanga ngawari: ki te kahore, ka tapahia hoki koe.
11:23 Me ratou ano, ki te kore e u ki to ratou whakaponokore, ka honoa ano: e taea hoki ratou e te Atua te hono mai ano.
11:24 Mehemea hoki ka tapahia mai koe i te oriwa ngahere, a ka honoa mai ki te oriwa pai, he mea rere ke i te tikanga; tera noa ake te honoa o enei, o nga manga tupu, ki to ratou oriwa ano.
11:25 E kore hoki ahau e pai, e oku teina, kia kuware koutou ki tenei mea ngaro, kei mea noa koutou he matau koutou, kua tau tetahi wahi o te whakapakeketanga ki a Iharaira, kia riro mai ra ano te tokomahatanga o nga tauiwi.
11:26 Ko reira a Iharaira katoa ora ai: ko te mea hoki ia i tuhituhia, Tera e puta mai te Kaiwhakaora i Hiona, mana e kaupare te karakiakore i a Hakopa:
11:27 Ko taku kawenata hoki tenei ki a ratou, ina tangohia atu e ahau o ratou hara.
11:28 Na i runga i te rongopai he hoariri ratou, he whakaaro ki a koutou; i runga ia i te whiriwhiringa, e arohaina ana ratou, he whakaaro ki nga matua.
11:29 I a te Atua homaitanga hoki, i tana karangatanga, kahore e puta ke te whakaaro.
11:30 Ka rite hoki ki a koutou kihai i whakapono i mua ki te Atua, inaianei ia kua tohungia, he mea na to ratou whakaponokore:
11:31 Waihoki kua kahore enei i whakapono inaianei, kia tohungia ai ano ratou i runga i te mahi tohu i whiwhi nei koutou.
11:32 Kua oti hoki te katoa te kopani e te Atua ki roto ki te whakateka, he mea kia tohungia ai e ia te katoa.
11:33 ¶ Ano te hohonu, te hua ngatahi hoki o te whakaaro o te Atua me tona mohio! e kore ana tikanga e taea te rapu, ona huarahi te whakataki!
11:34 Ko wai hoki te mohio ana ki te hinengaro o te Ariki? ko wai hoki tona hoa whakatakoto whakaaro?
11:35 Ko ta wai hoki kua matua hoatu ki a ia, a ka whakahokia mai he utu ki a ia?
11:36 Ko nga mea katoa nei hoki, nana, a kei runga ano i a ia, a e ahu ana hoki ki a ia: mona te kororia ake tonu atu. Amine.
12:1 ¶ Koia ahau ka inoi nei ki a koutou, e oku teina, kia whakaaroa nga mahi a te Atua, kia tapaea atu o koutou tinana hei whakahere ora, tapu, e manakohia ana e te Atua, he mahi na to koutou hinengaro.
12:2 Kaua hoki to koutou ahua e rite ki to tenei ao: engari kia puta ke, ara kia whakahoutia o koutou hinengaro, kia whakamatautauria ai e koutou ta te Atua e pai ai, te mea e pai ana, e manakohia ana, e tino rite ana.
12:3 Ko taku kupu hoki tenei ki nga tangata katoa i roto i a koutou, he mea na te aroha noa i homai nei ki ahau, Kaua e hira ake te whakaaro o tetahi ki a ia ano i te mea i tika kia whakaaroa e ia; engari kia ata whakaaro, kia rite ki te wahi o te wha kapono i tuwhaina e te Atua ki tena, ki tena.
12:4 E rite ana hoki ki o tatou wahi ka maha nei i te tinana kotahi, kihai ia i kotahi te mahi ma aua wahi katoa:
12:5 Waihoki ko tatou tokomaha nei, he tinana kotahi i roto i a te Karaiti, ko tatou takitahi ia, he wahi tetahi no tetahi.
12:6 Na ka rere ke nei nga mea i homai ki a tatou, he mea e rite ana ki te aroha noa i homai ki a tatou, ki te mea he mahi poropiti, me poropiti, kia rite ano ki te rahi o to tatou whakapono;
12:7 He mahi minita, kia u tatou ki ta tatou mahi minita; ko te kaiwhakaako, kia u ki tana mahi whakaako;
12:8 Ko te kaiwhakahauhau, kia u ki tana whakahauhau; ko te kaihoatu, kia mahorahora te ngakau; ko te kaiwhakahaere kia uaua ki tana mahi, a ko te kaiatawhai kia ngahau te ahua.
12:9 Ko te aroha, hei te mea tinihangakore. Kia whakarihariha ki te kino; kia u ki te pai.
12:10 Ka aroha ki nga teina, kia tino pono te aroha tetahi ki tetahi; ka whakahonore, kia nui ta tetahi i tetahi.
12:11 Kia uaua, kaua e mangere; kia toko tonu ake te wairua; me te mahi ano ki te Ariki;
12:12 Kia hari i runga i te tumanako; kia manawanui ki te whakapawera; kia u ki te inoi;
12:13 Whakawhiwhia te hunga tapu ina rawakore; kia mau ki te atawhai manuhiri.
12:14 Manaakitia te hunga e tukino ana i a koutou: manaakitia, kaua e kanga.
12:15 Kia hari tahi me te hunga hari, kia tangi tahi me te hunga tangi.
12:16 Kia kotahi te whakaaro o koutou tetahi ki tetahi. Kaua e whakakake te whakaaro, engari me whakaiti ki nga mea papaku. Kei mea ake koutou he mohio koutou.
12:17 Kaua e utua ta tetahi kino ki te kino. Whakaaroa ko nga mea e pai ana ki mua i te aroaro o nga tangata katoa.
12:18 Ki te taea, whakapaua ta koutou kia mau te rongo ki nga tangata katoa.
12:19 Aua e rapu utu mo koutou, e oku hoa aroha, engari whakaatea atu i te riri: kua oti hoki te tuhituhi, Maku te rapu utu; maku te hoatu utu, e ai ta te Ariki.
12:20 Na, ki te matekai tou hoariri, whangainga; ki te matewai, whakainumia: ki te penei hoki tau mahi, ka purangatia e koe he waro kapura ki tona matenga.
12:21 Kei hinga koe i te kino, engari kia hinga te kino i tou pai.
13:1 ¶ Kia ngohengohe nga wairua katoa ki nga mana nunui. Kahore hoki he mana, no te Atua anake: ko nga mana o tenei wa he mea whakarite na te Atua.
13:2 Na, ki te whakakeke tetahi ki te mana, e whakakeke ana ia ki ta te Atua i whakarite ai: a ko te mea hoki mo te hunga e whakakeke ana, he whakatau he.
13:3 Ehara hoki nga rangatira i te whakawehi mo nga mahi pai, engari mo nga mahi kino. E mea ana koe kia kaua e wehi i te mana? meatia te pai, a he whakamoemiti tana e homai ai ki a koe:
13:4 He minita hoki ia na te Atua ki a koe mo te pai. Tena ki te mahi koe i te kino, e wehi ra; ehara hoki tana i te mau noa i te hoari: he minita hoki ia na te Atua, he kairapu utu mo te riri ki te kaimahi i te kino.
13:5 Koia i takoto ai te tikanga kia ngohengohe koutou, ehara i te mea he whakaaro kau ki te riri, engari ki ta te hinengaro ano hoki.
13:6 Na konei hoki koutou i hoatu ai i te takoha: he minita hoki ratou na te Atua, he hunga hoki e mau tonu ana ki tenei mea pu ano.
13:7 ¶ Hoatu nga mea i tika ki te katoa: he takoha tangata ki te tangata i tika ai te takoha tangata; he takoha taonga ki te tangata i tika ai te takoha taonga; he wehi ki te tangata i tika ai te wehi; he honore ki te tangata i tika ai te honore.
13:8 Kaua e nama ki tetahi, ko te aroha anake o tetahi ki tetahi; ko te tangata hoki e aroha ana ki tona hoa tata, kua whakaritea e ia te ture.
13:9 Ko tenei hoki, Kaua e puremu, Kaua e patu tangata, Kaua e tahae, Kaua e hiahia ki ta te tangata; a ki te mea tera atu ano tetahi kupu ako, ka whakarapopototia ki roto ki tenei kupu, ara, Kia aroha ki tou hoa tata, ano ko koe.
13:10 E kore te aroha e kino ki tona hoa; no reira ko te aroha te whakaritenga o te ture.
13:11 ¶ Tenei ano hoki tetahi, e mohio ana tatou ki te taima, kua taka noa ake tenei te wa e ara ake ai koutou i te moe: kua tata ke hoki inaianei to tatou whakaoranga i to te wa i whakapono tuatahi ai tatou.
13:12 Kua aua atu te po, ka tata te ao: mo konei ra kia whakarerea e tatou nga mahi o te pouri, kia kakahuria iho nga kakahu whawhai o te marama.
13:13 Kia pai ta tatou haere, kia rite ki to te awatea: kauaka i nga kakainga, i nga haurangitanga, kaua i te puremu, i nga hiahia taikaha, kaua i te ngangau, i te hae.
13:14 Engari kakahuria iho te Ariki, a Ihu Karaiti, kaua hoki e whakaaroa wawetia te kikokiko kia mahia ko ona hiahia.
14:1 ¶ Ko te tangata he ngoikore te whakapono, manakohia, kauaka ia ki nga tautohe whakaaro.
14:2 Ko tetahi hoki e whakapono ana he pai nga mea katoa hei kai mana: ko te tangata ia he ngoikore tona whakapono e kai otaota ana.
14:3 Kaua te tangata e kai ana e whakahawea ki te tangata kahore e kai, kaua hoki te tangata kahore e kai e whakahe i te tangata e kai ana: kua manakohia hoki ia e te Atua.
14:4 Ko wai koe e whakahe na i te pononga a tera? ma tona rangatira ia e whakatu, e whakahinga ranei. Ina, ka whakaturia ano ia: e taea hoki ia e te Atua te whakatu.
14:5 Ki te whakaaro a tetahi, nui atu tetahi ra i tetahi: ki a tetahi whakaaro ia he rite katoa nga ra. Kia u marire nga whakaaro o tetahi, o tetahi.
14:6 Ko te tangata e whakaaro ana ki te ra, he whakaaro ki te Ariki tona whakaaro; ko te tangata e kai ana, he whakaaro ki te Ariki tana kai, e whakawhetai atu ana hoki ia ki te Atua; ko te tangata kahore e kai, he whakaaro ki te Ariki tana kore e kai, e whakawhetai ana ano ia ki te Atua.
14:7 Ehara hoki i te mea ki a ia ake ano te ora o tetahi o tatou, ehara hoki i te mea ki a ia ake te mate o tetahi.
14:8 Ta te mea, ahakoa ora, e ora ana tatou ki te Ariki; ahakoa mate, e mate ana tatou ki te Ariki: na, ahakoa ora tatou, mate ranei, na te Ariki tatou.
14:9 Ko te mea hoki tenei i mate ai a te Karaiti, i ara ake ai ano, i ora ai ano, kia waiho ai ia hei Ariki ngatahi mo te hunga mate, mo te hunga ora.
14:10 Ko koe na, he aha koe i whakahe ai i tou teina? me koe na hoki, he aha koe i whakahawea ai ki tou teina? e tu katoa hoki tatou ki te nohoanga whakawa o te Atua.
14:11 Kua oti hoki te tuhituhi, E ora ana ahau, e ai ta te Ariki, e piko katoa nga turi ki ahau, e whakaae ano hoki nga arero katoa ki te Atua.
14:12 Ae ra, ka korerotia e tenei, e tenei o tatou te tikanga o ana mahi ki te Atua.
14:13 Na, kati ta tatou whakahe tetahi i tetahi: engari ko tenei kia rite i a koutou, kia kaua e whakatakotoria he tutukitanga waewae, he take whakahinga ranei mo tona teina.
14:14 E mohio ana ahau, u tonu toku whakaaro i roto i te Ariki, i a Ihu, kahore he mea nona ake ano tona noa: haunga ia ki te mea tetahi he noa tetahi mea, e noa ano ki a ia.
14:15 Ki te mea hoki na te kai i pouri ai tou teina, kahore e mau ana tau haere i runga i te aroha. kei mate i tau kai te tangata i mate nei a te Karaiti mona.
14:16 Na, kei korerotia kinotia to koutou pai:
14:17 Ehara hoki te rangatiratanga o te Atua i te kai, i te inu; engari he tika, he rangimarie, he hari i roto i te Wairua Tapu.
14:18 Ko te tangata hoki ko enei hei mahinga mana ki a te Karaiti, ka ahuarekatia ia e te Atua, ka paingia hoki e nga tangata.
14:19 Na, kia whai tatou i nga mea e mau ai te rongo, i nga mea ano hoki e hanga ai te pai o tetahi, o tetahi.
14:20 Kaua e waiho te kai hei whakahoro mo ta te Atua mahi. He ma hoki nga mea katoa; otiia he kino ki te tangata e kai ana me te whakahe tona ngakau.
14:21 He mea pai tonu kia kaua e kai kikokiko, kia kaua e inu waina, aha ranei e tutuki ai tou teina.
14:22 Ko te whakapono i a koe na, waiho i a koe ano i te aroaro o te Atua. Ka hari te tangata kahore e whakatau i te he ki a ia ano mo te mea i whakapaia e ia mana.
14:23 Ki te ruarua ia tetahi, ka tau te he ki a ia ki te kai ia: no te mea ehara i te kai whakapono: he hara hoki nga mea katoa kihai nei i puta ake i te whakapono.
15:1 ¶ Ko te mahi tika ma tatou, ma te hunga kaha, he pikau i nga ngoikoretanga o te hunga kahakore; kaua hoki e whai i ta tatou ake i ahuareka ia.
15:2 Me whai tena, tena o tatou kia ahuareka mai tona hoa, tona hoa mo te mea e pai ana hei hanga i tona whakapono.
15:3 Kihai hoki a te Karaiti i whai ki tana ake i ahuareka ai; engari i rite ki te mea kua oti te tuhituhi, Ko nga tawainga a te hunga e tawai ana i a koe kua tau ki ahau.
15:4 Ko nga mea katoa hoki i tuhituhia i mua he mea tuhituhi hei whakaako i a tatou, kia whai tumanakohanga ai tatou, i te mea ka whakamanawanui, ka whakamarietia hoki e nga karaipiture.
15:5 ¶ Heoi ma te Atua o te manawanui, o te whakamarie, e hoatu ki a koutou kia kotahi te whakaaro o tetahi ki tetahi, kia rite ki ta Karaiti Ihu:
15:6 Kia kotahi ai te whakaaro, kia kotahi ai te mangai, e whakakororia ai koutou i te Atua, ara i te Matua o to tatou Ariki, o Ihu Karaiti.
15:7 ¶ Na, me whakahoa koutou tetahi ki tetahi, kia rite ki a te Karaiti i mea nei i a tatou hei hoa mona, kia whai kororia ai te Atua.
15:8 Ko taku kupu hoki tenei, i meinga a te Karaiti hei minita ki te kotinga, he whakaaro ki te pono o te Atua, kia u ai nga mea i whakaaria ki nga matua:
15:9 Kia whakakororia ai hoki nga Tauiwi i te Atua mo tana mahi tohu, kia pera ai me te mea i tuhituhia, Mo konei ka whakawhetai ahau ki a koe i waenganui o nga tauiwi, ka himene ki tou ingoa.
15:10 Tenei ano tetahi kupu ana, Kia hari tahi, e nga Tauiwi, me tana iwi.
15:11 Tenei ano hoki, Whakamoemititia te Ariki, e nga Tauiwi katoa; whakamoemititia ano ia, e nga iwi katoa.
15:12 E mea ana hoki a Ihaia, Tera e whai pakiaka a Hehe, me tetahi e whakatika ake ana hei rangatira mo nga Tauiwi; ko ia hei tumanakohanga ma nga Tauiwi.
15:13 ¶ Na, ma te Atua, nana nei te tumanako, e whakaki koutou ki te hari katoa, ki te rangimarie, i runga i te whakapono, kia hua ai to koutou tumanako, i runga i te kaha o te Wairua Tapu.
15:14 ¶ Na e u ana toku ake whakaaro ki a koutou, e oku teina, e ki ana koutou i te pai, whawhao rawa ki te matauranga katoa, a e taea ano e koutou te tohutohu tetahi i tetahi.
15:15 Otiia i nui ake ai toku maia ki te tuhituhi penei ki a koutou, e oku teina, he whakamahara ano i a koutou, he mea na te aroha noa kua homai nei ki ahau e te Atua.
15:16 I meinga ai ahau hei minita ma Ihu Karaiti ki nga tauiwi, hei minita i te rongopai o te Atua, kia manakohia ai te whakahere o nga tauiwi, he mea whakatapu na te Wairua Tapu.
15:17 ¶ Na, kua whai whakamanamanatanga nei ahau i roto i a Karaiti Ihu i nga mea a te Atua.
15:18 E kore hoki ahau e maia ki te korero ki etahi mea, ko nga mea anake kua mahia e te Karaiti na roto i ahau, hei mea kia ngohengohe mai nga Tauiwi, ara na taku kupu, na taku mahi,
15:19 I runga i te kaha o nga tohu, o nga mea whakamiharo, i runga i te kaha o te Wairua Tapu; no ka whakapaua e ahau te kauwhau i te rongopai o te Karaiti atu i Hiruharama, a taka noa ki Iririkuma rawa;
15:20 Ae ra, ko ia tenei taku tohe ki te kauwhau i te rongopai, ehara i te mea ki nga wahi kua whakahuatia nei a te Karaiti ki reira, kei hanga whare ahau ki runga ki a tetahi atu turanga:
15:21 Engari kia rite ki te mea i tuhituhia, E kite te hunga kihai nei i korerotia ia ki a ratou, a e matau te hunga kihai i rongo.
15:22 ¶ Na konei ano i maha ai oku whakawarenga, te tae atu ai ahau ki a koutou.
15:23 Otiia inaianei, kua kore nei he wahi moku i enei whenua, a, i te mea he maha nga tau i wawata ai ahau kia tae atu ki a koutou,
15:24 Ina tupono taku haere ki Hipania; e tumanako ana hoki ahau kia kite i a koutou i taua haerenga oku, a kia kawea peratia atu ahau e koutou, ina ano ia kia matua rite tetahi wahi o toku ngakau i te kitenga i a koutou;
15:25 Inaianei ia, e mea ana ahau, e haere ana tenei ahau ki Hiruharama, ki te mahi mea ma te hunga tapu.
15:26 Kua pai hoki a Makeronia raua ko Akaia kia meinga tetahi kohikohi ma nga mea rawakore o te hunga tapu i Hiruharama.
15:27 Ae ra, i pai ano ratou ki te pera, a e tika ana ano kia hoatu ki a ratou. I te mea kua uru nei nga Tauiwi ki a ratou mea o te wairua, waihoki he tika ano kia mahia e enei etahi mea o te kikokiko ma ratou.
15:28 Na, kia oti tenei i ahau, a hiri rawa tenei hua hei mea ma ratou, ka tika atu ahau ma koutou na ki Hipania.
15:29 A e matau ana ahau, ka haere atu ahau ki a koutou, tera ahau e haere atu i runga i te hua noa iho o te manaakitanga o e rongopai o te Karaiti.
15:30 ¶ Na he tohe tenei naku ki a koutou, e oku teina, he whakaaro ki to tatou Ariki, ki a Ihu Karaiti, na te aroha hoki o te Wairua, kia tohe tahi koutou me ahau i a koutou inoi ki te Atua moku;
15:31 Kia whakaorangia ahau i te hunga whakateka i Huria; kia manakohia ano e te hunga tapu taku minitatanga mo Hiruharama;
15:32 Kia haere hari atu ai ahau ki a koutou, ki te pai te Atua, kia whakata tahi ai me koutou.
15:33 Na, kia noho te Atua o te rangimarie ki a koutou katoa. Amine.
16:1 ¶ Tena to matou tuahine, a Pipi, te tukua atu na e ahau ki a koutou, he kaimahi ia na te hahi i Kenekerea:
16:2 Hei manuhiri ia ma koutou i roto i te Ariki, kia rite ki ta te hunga tapu tikanga, a kia awhina koutou i a ia ki nga mea e matea e ia: he tokomaha hoki ana i atawhai ai, ahau ano hoki.
16:3 Oha atu ki a Pirihira raua ko Akuira, ki oku hoa mahi i roto i a Karaiti Ihu,
16:4 Na raua nei hoki o raua na kaki i taku kia ora ai ahau: ehara i te mea ko ahau anake e whakawhetai ana ki a raua, engari ko nga hahi katoa hoki o nga tauiwi:
16:5 Oha atu ano ki te hahi i to raua whare. Oha atu ki a Epainetu, ki taku i aroha ai, ko ia hoki ta te Karaiti matamua o Ahia.
16:6 Oha atu ki a Meri, he nui tana mahi ki a matou.
16:7 Oha atu ki a Anaroniku raua ko Hunia, oku whanaunga, oku hoa herehere ano hoki, he ingoa nunui nei o raua i roto i nga apotoro, no mua nei i ahau to raua urunga ki a te Karaiti.
16:8 Oha atu ki a Amapiria, ki taku i aroha ai i roto i te Ariki.
16:9 Oha atu ki a Urupane, ki to matou hoa mahi i roto i a te Karaiti, ki a Takuha ano hoki, ki taku i aroha ai.
16:10 Oha atu ki a Apere, e paingia ana i roto i a te Karaiti. Oha atu ki a Aritopuru ma.
16:11 Oha atu ki a Heroriona, ki toku whanaunga. Oha atu ki a Nakihu ma, ki nga mea i roto i te Ariki.
16:12 Oha atu ki a Taraipine raua ko Taraipoha, e mahi nei i roto i te Ariki. Oha atu ki a Perahi, e arohaina nei, he nui nei tana mahi i roto i te Ariki.
16:13 Oha atu ki a Rupuha, i whiriwhiria i roto i te Ariki, ki tona whaea, ara ki to maua tahi.
16:14 Oha atu ki a Ahunikiritu, ratou ko Perekona, ko Herama, ko Pataropa, ko Herami, ki nga teina ano e noho ana i a ratou.
16:15 Oha atu ki a Piroroku raua ko huria, ki a Nireu raua ko tona tuahine, ki a Orimapa ratou ko te hunga tapu katoa e noho ana i a ratou.
16:16 Oha atu tetahi ki tetahi, hei te kihi tapu ano. Tenei te oha atu nei nga hahi katoa a te Karaiti ki a koutou.
16:17 ¶ Na he tohe tenei naku ki a koutou, e oku teina, tirohia iho te hunga e mahi ana i nga wehewehenga, i nga tutukitanga waewae, he mea puta ke i te whakaakoranga i whakaakona ai koutou: tahuri atu i a ratou.
16:18 Ko te hunga pera hoki kahore i te mahi ki to tatou Ariki, ki a Ihu Karaiti, engari ki to ratou ake kopu: e tinihanga ana hoki ratou i nga ngakau o te hunga kinokore ki a ratou korero maeneene, ki a ratou kupu whakapaipai.
16:19 Kua paku hoki ki nga tangata katoa te rongo o to koutou ngohengohe. Koia ahau ka hari nei ki a koutou: e mea ana hoki ahau kia whai whakaaro koutou ki te pai, kia kuware ki te mea kino.
16:20 Na tera te Atua o te rangimarie e hohoro te kuru i a Hatana ki raro i o koutou waewae. Kia tau ki a koutou te aroha noa o to tatou Ariki, o Ihu Karaiti.
16:21 ¶ Tenei te oha atu nei ki a koutou a Timoti, toku hoa mahi a Ruhiu, a Hahona, a Hohipate, oku whanaunga.
16:22 Ko ahau tenei, ko Teretiu, ko te kaituhituhi o tenei pukapuka, te oha atu nei ki a koutou i roto i te Ariki.
16:23 Tenei te oha atu nei ki a koutou a Kaiu te kaiatawhai oku, o te hahi katoa. Tenei te oha atu nei a Eratu, kaitiaki o nga mea o te pa, raua ko te teina, ko Kuaratu.
16:24 Kia tau ki a koutou katoa te aroha noa o to tatou Ariki, o Ihu Karaiti. Amine.
16:25 ¶ Na he kaha nei te Atua ki te whakau i a koutou, i runga i nga ritenga o taku rongopai, o te kauwhautanga hoki o Ihu Karaiti, o te whakakitenga mai ano o te mea ngaro, kihai nei i rangona no te timatanga ra ano o te ao,
16:26 A kua whakamaramatia mai inaianei e nga karaipiture a nga poropiti, he mea whakarite mai na te Atua ora tonu, a whakapuakina mai ana ki nga tauiwi katoa kia ngohengohe ai ratou ki ta te whakapono:
16:27 Waiho atu i te Atua, ko ia nei anake te Mea matau, te kororia i roto i a Ihu Karaiti, ake ake, Amine.


text:
For Saturday, March 23, 2013
POSTED: 01:30 a.m. HST, Mar 23, 2013
LAST UPDATED: 05:16 p.m. HST, Apr 03, 2013
Synopsis: The 2013 I Ulu I Ke Kumu honorees are former U.S. Sen. Daniel Kahikina Akaka, Dr. Kekuni Blaisdell, Eddie and Myrna Kamae and Marvlee Kēhaulani Naukana-Gilding.
———
Aloha mai e nā makamaka heluhelu mai ka puka 'ana mai o ka lā i Ha'eha'e a i kona welo 'ana i ka mole 'olu o Lehua. A mahalo nō ho'i i ke kōmike WINHEC i hele mai e kōkua iā mākou, nā polokalamu o Hawai'inuiākea.
Ua hiki hou mai ka lā e ho'ohanohano ai i nā “kumu” alaka'i o Hawai'i nei. E mālama 'ia ana nō ka 'aha 'aina i kēia ahiahi. 'O ka lima kēia o ka makahiki. A ua pau hou nā pākaukau a me nā noho i ke kū'ai 'ia. He mea maika'i nō ia, no ka mea, 'o kekahi pahu hopu o kēia ho'ohanohano 'ana, 'o ia ka ho'oulu 'ana i ke kālā no nā haumāna e hele ai i ke kula.
'Ehā moho o kēia makahiki nei, a he mau kumu nō lākou e ulu ana nā lālā a nui a ikaika.
Eia nā kumu o kēia makahiki nei:
‘O Kenekoa Kaniela Kahikina Akaka. 'O ka Hawai'i mua kēia i lilo i Kenekoa 'Amelika Hui pū 'ia. I ka makahiki 1976 i ho'omaka ai kona noho 'ana aku ma Wakinekona, 'oiai, ua koho 'ia 'o ia i lunamaka'āinana. He 14 makahiki o kāna hana 'ana ma ke 'ano he lunamaka'āinana. A i ka makahiki 1990, ua ho'okohu 'ia 'o ia i kenekoa. A ma ia kūlana 'o ia i noke ai i ka hana no nā makahiki he 23.
'O Kauka Kekuni Blaisdell. E 'ole 'o Kauka Kekuni Blaisdell, holomua ai ka 'oihana kauka o Hawai'i nei. 'O kā ia nei noi'i 'ana ma ka lapa'au 'ana o ke Kanaka Maoli, 'o ka 'oi nō ia. A na ia nei nō i ho'okumu i ke Kula Lā'au Lapa'au no ke Kanaka Maoli. A mahalo nui 'ia kona paipai 'ana aku i nā haumāna he nui hewahewa e lilo i kauka. Ua hana 'o ia i mea e kū ai ka lapa'au 'ana i ke Kanaka Maoli i ka pono o ke Kanaka Maoli.
'O Eddie lāua 'o Myrna Kamae. Ua kaulana 'o Eddie Kamae i ka haku mele a i kona 'ano pu'ukani a ho'okani pila. A i ka hana pū 'ana me kāna wahine, me Myrna Kamae, ua noke aku lāua i ka mālama 'ana i ka mo'olelo Hawai'i, ka hana a ka po'e kahiko a me nā mele Hawai'i. He 10 a lāua ki'i 'oni'oni hu'e 'oia'i'o i hana ai. A ua kau ia mau ki'i 'oni'oni he 10 i ka hano hāweo.
'O Marvlee Kēhaulani Naukana-Gilding. 'O ka pouhana 'o ia o ka Hālau 'Ike Hawai'i o ke Kulanui o Hawai'i ma Mānoa no nā makahiki he nui. Ua ho'omaka kāna hana ma laila i ka makahiki 1982. A 'oiai 'o ia e hana ana ma laila, komo akula 'o ia i ka polokalamu lae pua, a loa'a pono ka lei o ka lanakila, a ma hope mai o kēlā, ho'omau 'o ia i ka ho'ona'auao 'ana ma ka 'imi 'ana i ke kekelē lae o'o ma ke Kālai Waihona Puke.
'Auhea 'oukou e nā kumu 'ehā, 'a'ole i kana mai ka mahalo o mākou iā 'oukou. 'O 'oukou ka mea e holo ai ka 'ōlelo, “Nāna i waele mua i ke ala, ma hope aku mākou, nā pōki'i.”
Inā he nīnau kāu, a he mana'o paha e ho'ohanohano i kekahi kumu i ulu ai nā lālā o Hawai'i nei, e kāhea aku iā Hawai'inuiākea, ke Kula ‘Ike Hawai'i ma ka helu, 956-0980.
———
This column is coordinated by Kawaihuelani Center for Hawaiian Language at the University of Hawai'i at Mānoa.


text:
Ngāi Te Rangi, Ngāi Tuwhiwhia
Ki a au nei he mea tino nui te tā moko nō te mea he whaiaro tonu – he mea tino ari. He āhua whakataukī i te kore whakaaetanga a te Māori kia tāmia tō rātou tuakiri.
Ko tōna reo anō hoki. Ko te reo o te āhukahuka Māori. I ētahi āhua he nui atu tōna kaha i tō tēnei mea, te reo, nō te mea e kore e taea te tango atu.
Mō te tā moko: ‘He whakawhānui noa i aku mahi toi me aku whakapono mō te whanaketanga Maori.
He kaipeita a Julie Kipa, he kaitoi tā moko, he kaitoi rawa tā maha, he kaihoahoa, he kaituhi. E whā ōna tohu i whakawhiwhia e Te Kunenga ki Pūrehuroa, he tohu paerua i roto i ngā Toi Ataata Māori tētahi, ā, kei te mahi ia hei kaiako, he kāikōrero, hei kaitiaki, hei mātanga mō ngā Toi Maori.
Kua whakaaturia āna mahi i ngā whakakitenga kaitoi kotahi, i ngā whakakitenga mō ētahi rōpū kaitoi. Ko ia tētahi o ngā kaiwhakahaere e rua o artmaori ltd, ā, he taiwhanga tā moko tā tēnei kamupene i Ngā Motu.
Tirohia te taiwhanga āhua o Julie Kipa e mahi ana i Te Marae
Ko ngā tohunga ko Julie Kipa rāua ko Jo Tito ēnei e tā moko ana.
Whakapā ki konei, kia kitea.


text:
Tōrea
Ko te Tōrea he manu ki tātahi nō Aotearoa. He manu kautū, he pango, he mā ngā huruhuru. Ko ngā ngutu he roroa, he rahirahi, he wherowhero. He wherowhero anō hoki ngā karu, me ngā waewae. Ko Te Wai-pounamu te wāhi whakaputa uri mō te manu nei.
Ko te ingoa pūtaiao he Haematopus finschi. Ko te ingoa reo Pākehā he Pied oystercatcher.
Tirohia hoki[edit | edit source]
Tohutoro[edit | edit source]
- Robertson, C J R. (Etita), 1985. Reader's Digest Complete Book of New Zealand Birds. Poihākena: Reader's Digest.


text:
POSTED: 01:30 a.m. HST, Oct 26, 2013
Synopsis: In a public institution, such as a university, unilateral decision-making should not be confused with policy; no matter at what level.
Aloha hou mai kākou e nā hoa kāko'o i ia mea ‘o ka noa o ka leo. Eia nō kā 'oukou wahi mea kākau ke 'auamo hou nei i ia mana'o i hāpai 'ia i kēlā pule aku nei no ka paipai 'ana i nā pono sivila o ka lehulehu i kāohi 'ia maila e kekahi mau luna o ke Kulanui o Hawai'i ma Mānoa.
He mea 'ike wale 'ia nō ke kumu i mālama 'ia ai ua mea nei he kulanui. 'O ia ho'i, i wahi ia e kupu lanakila ai nā mana'o like 'ole, pehea ke kūlike a kūlike 'ole paha me nā mana'o o kona mau luna. A he 'ano pu'uhonua nō ho'i ia kahi e kūkākūkā ai i nā nīnau like 'ole a pau, a pau pū ho'i me nā nīnau wāhi pūniu me nā nīnau paha i kohu 'ole ke 'ano i ka mana'o o kekahi po'e. 'A'ole nō i mālama 'ia no ka ho'omalimali 'ana i ka mana'o o ia po'e luna.
A no laila, 'o ka hopena o ka holoi 'ia 'ana o nā hua'ōlelo i pena pū 'ia me ke ki'i o Mauna a Wākea ma luna o kekahi paia i kēlā pule aku nei, 'o ia nō ka holoi pū 'ia o nā pono sivila o nā haumāna a me nā kumu nāna ia i pena. No ke aha lā ho'i i holoi 'ia ai? Ua maka'u paha nā luna o ke Kulanui o hō'ole 'ia mai ko lākou mana'o e kūkulu i kahi 'ohe nānā nunui ma luna o Mauna a Wākea? 'A'ole lā! Eia nō ke kū nei kekahi mau 'ohe nānā ma luna o Mauna a Wākea i kēia wā a kākou e 'ike nei, a ua kūkulu 'ia i loko nō o ka hauwala'au nui o nā leo kū'ē. Mali'a ua hilahila ke kulanui i ka hō'ike ahuwale 'ia o kona wahi huna, a ua pupuāhulu aku nō paha i ka uhi 'ana i ia wahi. 'A'ole kā ho'i! 'A'ole paha he wahi huna o ke Kulanui!
No laila, ke kuhi nei kā 'oukou wahi mea kākau ē ua holoi 'ia e kekahi kanaka ma muli o kona hopohopo o huhū mai nā luna o ke Kulanui i ka 'ike ahuwale 'ia o ia mana'o e ho'ohalahala ana i kā lākou hana, a e lilo ia i kumu e hō'ole ai ua po'e luna nei i ka mālama 'ia 'ana o ka Arts Fest. Wahi a ka lohe, he mea ia Arts Fest e ha'aheo ai ke Kulanui, no ka mea, ua lilo mai kekahi makana ho'ohanohano no ka mālama 'ia o ia papahana like i kēlā makahiki aku nei. Hele nō a he 'oia'i'o ia mana'o ho'ohuoi o'u, nani ke kohu 'ole o ia hana pākela hilahila 'ole!
I kanaka aha ia e ha'aheo ai i ia 'ano hana kū i ke 'ano hōhē? A he aha lā ho'i ka waiwai o ia 'ano papahana inā pēlā kona lawelawe 'ia 'ana? Kohu mea lā, ua 'oi aku ka ikaika o ke ake hanohano ma mua o ke kūlia 'ana i ka pono, 'o ia ho'i, ka mālama 'ana i ke Kulanui ma ke 'ano i wahi pu'uhonua no ka lehulehu e hāpai ai a e paio ai ho'i i ka 'i'o a me ka 'ole o ko lākou mau mana'o. E lilo paha auane'i ua ake hanohano nei i mea e hewa ai ke Kulanui a kaulana 'ino ai ho'i ma waena o nā kulanui 'ē a'e o ke ao mālamalama. Auē nō kā ho'i ē! E emi loa ana paha nā haumāna e mana'o nei e pi'i mai i Mānoa, a emi pū nō ho'i me ke kālā e ho'olako 'ia mai ana e nā lālā o ka 'Aha'ōlelo!
E ho'ouna 'ia mai na leka i mua, 'o ia ho'i 'o Laiana Wong a me Kekeha Solis ma ka pahu leka uila ma lalo nei:
>> kwong@hawaii.edu
>> rsolis@hawaii.edu
a i ‘ole ia, ma ke kelepona:
>> 956-2627 (Laiana)
>> 956-2627 (Kekeha)
This column is coordinated by Kawaihuelani Center for Hawaiian Language at the University of Hawai'i at Manoa.


text:
Taewa Māori
I mua i te taenga mai o te Pākehā ki Aotearoa ki te noho i te takiwā o te tau 1840, he kai matua kē te taewa a te Māori. He kupu ingoa tōpū te kupu taewa mō ngā momo rīwai Māori – he kohinga o ngā momo nō te whānau Solanum tuberosum i whakatupuria rā e te Māori mō ētahi tau 200.
E whakaae ana te Māori, i mauria mai ētahi momo e ngā kaihōpara o mua, e ngā kaihopu kekeno, kaihopu tohorā i roto i te rautau tekau mā waru. He kōrero tuku iho hoki ā rātou e pā ana ki te tipu o te taewa i konei i mua noa atu i taua wā.
He mahi matua ki te iwi te whāngai i a rātou anō, nō reira te kaha papānga o te humi, o te kore humi rānei, o ngā kai matua pērā i te taewa ki te oranga o te Māori o neherā. Engari, nō ngā tau 1800 te taewa i noho ai hei huanga kai hokohoko mō te Māori, me tōna tūnga hiranga i te tīmatanga o tā ngāi Māori whai wāhi atu ki ngā pūnaha ohaoha Uropi.
I nō nā tata mai nei, i ngaro atu ētahi momo taewa, engari nā te rangahau me ētahi kaupapa ahumāra taketake, kua ora ētahi momo taewa torutoru.
Karuparerā
He poroporo te kiri me ngā karu mā, hōhohu hoki - he porowhita. Ko tā te ingoa he whakarite i ēnei taewa ki ngā karu o te parera.
He pai mō te pāera, mō te tunu me te huri hei kotakota rīwai. He ukauka
Huakaroro
He kahotea te kiri, me te kiko. Ko te ngao he rite ki te pāta.
He pai mō te pāera, mō te tunu me te huri hei kotakota rīwai. He ukauka
Raupī
He porowhita te āhua, he kōtingotingo te kiri ki te kōwhai me te tawa. He kahotea te kiko, ka pai rawa te kakano.
He pai mō te pāera, mō te tunu me te huri hei kotakota rīwai. He ukauka
Moemoe
He whaikano te kiri me te kiko kahotea, whai tauira hoki.
He pai mō te pāera, mō te tunu me te huri hei kotakota rīwai. He ukauka
Tutaekuri
He kōpura roa pērā i te uwhi. He poroporo te kiri, he poroporo hoki te kiko.
He pai mō te tunu me te huri hei kotakota rīwai. Ka tere pāeratia. He ukauka noa nei.
Images courtesy of Nick Roskruge


text:
POSTED: 01:30 a.m. HST, Aug 28, 2010
Synopsis: The Hawaiian language community has been a fast-growing sector of the constituency that gubernatorial candidates would be wise to heed.
E ao nā moho kia'āina i nā mea e pono ai ke kaiāulu 'ōlelo Hawai'i e ulu nei ā nui 'ino i kēia wā me ka leo wawalo e ho'olako 'ia mai nā mea e māhuahua ai ka ho'okele waiwai o ka Pae'āina nei. E pi'i ka 'ae'oia o ka noho 'ana i ka paipai 'ana i ke 'ano o Hawai'i nei he wahi Hawai'i maoli. He hiki 'ole ke ho'opalai maka 'ia nā kula 'ōlelo Hawai'i e na'auao nei kamali'i a me nā kānaka mākua pū i ka 'ōlelo Hawai'i a me nā hana ku'una a ka Hawai'i.
Ma ka MH 1896, na ke aupuni kipi i kau i ke Kānāwai 57 e hō'ole ana i ka ho'olako 'ia o nā kula o ka 'āina e a'o ana ma ka 'ōlelo Hawai'i. He wā hou kēia.
Mai ka 1978 mai, ho'omaka ke aupuni kipi o kēia au e paipai i ka mālama 'ia o ka nohona Hawai'i 'ōiwi a kau 'ia ka 'ōlelo Hawai'i 'o ia ka 'ōlelo kū o ka 'āina.
Mai ka 1984 mai, kūkulu 'ia nā kula 'ōlelo Hawai'i. I kēia wā, ua hele ā nui kūpono ia mau papa hana i mea e pono ai nā moho kia'āina e nānā mai a ho'olohe.
Ua nīele 'ia kekahi po'e hana ma nā kula 'ōlelo Hawai'i i nā mea a lākou e mana'o nei he pono e māhuahua ai ia mau kula. Māhelehele 'ia nā pane ma 'elima māhele: Ka ho'okele 'ana, ka ho'olako kālā 'ana, ka 'āina, ke a'o 'ana e pono ai, a me ka hana a ke kia'āina.
No ka ho'okele 'ana, e like nō me ia ma Aotearoa, 'elua nō 'Oihana Ho'ona'auao e pono ai: Ho'okahi no nā kula 'ōlelo Pelekānia a me kekahi no nā kula 'ōlelo Hawai'i. E kaulike ia mau 'Oihana ā 'elua me ko lāua mau luna ho'omalu. Na kekahi kanaka kūpono i a'o 'ia e ho'omalu. 'Oko'a nā mea i makemake 'ia no nā kula Hawai'i a me nā kula Pelekānia. E hō'ae pū 'ia kahi 'ano kū'oko'a i kēlā me kēia kula i kūpono nō no ko kēlā me kēia 'āina.
No ka ho'olako kālā 'ana: E ho'okoe 'ia kekahi pakeneka like o ka 'auhau no ka 'Oihana Hawai'i a me ka 'Oihana Pelekānia. Kekahi mea nō, e 'ae 'ia ka 'imi 'ia 'ana o nā kālā no waho mai o ka 'oihana aupuni e piha ai nā kālā e pono ai ka 'Oihana Hawai'i.
No ka 'āina: E hā'awi 'ia nā 'āpana 'āina nui kūpono i kēlā me kēia kula Hawai'i. E kūkulu 'ia he wahi kahi e noho pū ai nā 'ohana ma ke 'ano 'o ia wahi ka hale kula a me ke kaiāhome o ia mau 'ohana i a'o 'ia ai nā mea ā pau e pono ai.
No ke a'o 'ana e pono ai: 'Oi aku ka nui o nā papa hana a'o e pono ai nā kumu kula Hawai'i ma mua o nā kula Pelekānia. Pono e a'o 'ia nā kumu ma ka 'oihana kumu kula a me ka ho'oponopono 'ōlelo Hawai'i ma nā 'ano māhele like 'ole o ka nohona. Pono nō ho'i e kūkulu 'ia he papa hana ho'ona'auao no kamali'i me ke kino kīnā.
No ka hana a ke kia'āina: He pono loa nō kona paipai a kōkua i ke kūkulu 'ia 'ana o ka 'Oihana Ho'ona'auao Hawai'i kū'oko'a a he pono nō ke kia'āina e ho'olohe i ke kauleo 'ana a ia 'Oihana.
Aia ka 'ae'oia o ka 'āina i ka ho'ona'auao 'ia 'ana. Aia nō ho'i ka puka nui o ka waiwai i ka paipai 'ana i ke 'ano kū ho'okahi o Hawai'i nei.
E ho'ouna 'ia mai nā leka iā māua, 'o ia ho'i 'o Laiana Wong a me Kekeha Solis ma ka pahu leka uila ma lalo nei:
» kwong@hawaii.edu
» rsolis@hawaii.edu
a i ‘ole ia, ma ke kelepona:
» 956-2627 (Laiana)
» 956-2624 (Kekeha)
This column is coordinated by the Hawaiian Language Department at the University of Hawai'i at Mānoa, supported by the Initiative for Achieving Native Hawaiian Academic Excellence.