text:
Eaha ta te parabole o te mau taleni e haapii mai ra?
“Tuu atura oia i ta te tahi, e pae ïa taleni, e piti ta te tahi, hoê ta te tahi.”—MAT. 25:15.
1, 2. No te aha Iesu i faatia ’i i te parabole o te mau taleni?
UA FAATIA Iesu i te parabole o te mau taleni no te haapapu i ta ’na mau pǐpǐ faatavaihia eaha ta ratou hopoia. Teie râ, no te mau pǐpǐ atoa a Iesu teie parabole. No reira, noa ’tu e tiaturiraa to tatou no te ora i te ra‘i aore ra i te fenua, e titauhia ia haapii tatou i te auraa o teie parabole.
2 I teihea taime to Iesu faatiaraa i teie parabole? A horoa ’i oia i ta ’na mau pǐpǐ i te hoê tapao o te faaite ra e ua arii mai oia e ua haamata te anotau hopea. (Mat. 24:3) E tuhaa ïa te parabole o te mau taleni o teie tapao e te tupu nei te reira i to tatou tau.
3. Eaha ta tatou e haapii i roto i te mau parabole o te Mataio pene 24 e 25?
3 I te taime a faatia ’i Iesu i te parabole o te mau taleni, ua faatia oia e toru atu â parabole. E tuhaa atoa to te reira o te tapao o te anotau hopea. Te faataa ra teie mau parabole atoa i te mau huru maitatai taa maitai te titauhia ia faatupu ta ’na mau pǐpǐ. E nehenehe tatou e taio i teie mau parabole i roto i te Mataio 24:45 tae atu i te 25:46. Tei nia te parabole matamua i te tavini haapao maitai, te pǔpǔ iti Kerisetiano faatavaihia na ratou te hopoia e haapii i te nunaa o Iehova. E titauhia ia vai taiva ore ratou e ia haapao maitai. * Te parabole i muri iho, no nia ïa i na paretenia hoê ahuru. I roto i teie parabole, ua faaara o Iesu i te mau Kerisetiano faatavaihia e e titauhia ia ineine ratou e ia vai ara no te mea aita ratou i ite i te mahana aore ra te hora e tae mai ai oia. * I muri iho, faatia ihora Iesu i te parabole o te mau taleni no te haapii i te mau Kerisetiano faatavaihia atoa e e titauhia ia ohipa puai no te haapao i ta ratou mau hopoia Kerisetiano. I reira, faatia ihora Iesu i te parabole o te mamoe e te puaaniho, no nia iho â râ i te feia e tiaturi ra e ora i nia i te fenua. Ua haapapu oia e e titauhia ia vai taiva ore noa ratou e ia tutava ratou i te tauturu i to ratou mau taeae faatavaihia. * E faataa teie tumu parau i te auraa o te parabole o te mau taleni.
UA HOROA TE HOÊ TAATA I TA ’NA MAU TAVINI I TE HOÊ TINO MONI RAHI
4, 5. I roto i te parabole, te faahoho‘a ra te taata ia vai, e eaha te hoê taleni?
4 A taio i te Mataio 25:14-30. I roto i te parabole o te mau taleni, ua faahiti Iesu i te hoê taata o tei haere no te hoê tere. I roto i te hoê â huru parabole, ua faahiti Iesu i te hoê taata tei haere no te hoê tere no te riro mai ei arii. * (Luka 19:12) E rave rahi matahiti, ua faaite ta tatou mau papai e i roto i na parabole e piti, te faahoho‘a ra teie taata ia Iesu o tei haere i te ra‘i i te matahiti 33. Teie râ, aita Iesu i riro ei arii i te taime a haere ai oia i te ra‘i. Ua tiai oia tae atu i te matahiti 1914 a tuuhia ’i to ’na mau enemi “ei taahiraa avae no ’na.”—Heb. 10:12, 13.
5 Ua parau Iesu e e vau taleni ta te taata i roto i te parabole. E moni rahi roa teie. * Hou taua taata ra a reva ai, ua horoa oia i teie moni i ta ’na mau tavini. Ua parau oia ia ratou ia faaohipa i teie moni ia rahi atu â te reira. Mea faufaa roa te moni no teie taata. Mea faufaa roa atoa ïa te tahi ohipa no Iesu. Eaha ïa? O te ohipa ïa ta ’na i rave i te fenua nei.
“E faateitei i to outou mata, e hi‘o i te mau aua ra, ua teatea ïa i teie nei ua auhune”
6, 7. Te faahoho‘a ra te mau taleni i te aha?
6 No Iesu, e ohipa faufaa roa te pororaa. Ua ite oia i te taata e rave rahi ia riro mai ei pǐpǐ na ’na. (A taio i te Luka 4:43.) Teie râ, ua ite oia e mea rahi â te ohipa e mea rahi â te taata te farii i te parau apî oaoa. Ua parau oia i ta ’na mau pǐpǐ: “E faateitei i to outou mata, e hi‘o i te mau aua ra, ua teatea ïa i teie nei ua auhune.” (Ioa. 4:35-38) Eita te hoê taata faaapu maitai e faarue noa i te hoê aua tei ineine no te auhune. Ua faaite o Iesu i te hoê â haerea. Hou oia a ho‘i ai i te ra‘i, ua faaue Iesu i ta ’na mau pǐpǐ: “E teie nei, e haere outou e faariro i te mau fenua atoa ei pǐpǐ.” (Mat. 28:18-20) Ma te na reira, ua horoa Iesu i te hoê tao‘a faufaa roa na ratou, te hopoia faufaa roa e poro.—Kor. 2, 4:7.
7 Mai te taata o tei horoa i te moni i ta ’na mau tavini, ua horoa Iesu i ta ’na mau pǐpǐ faatavaihia te ohipa e faariro i te taata ei pǐpǐ. (Mat. 25:14) No te reira, te faahoho‘a ra te mau taleni i te hopoia e poro e e faariro i te taata ei pǐpǐ.
8. Noa ’tu e ua horoa te fatu i ta ’na tavini taitahi i te hoê tino moni taa ê, eaha ta ’na i hinaaro ia ratou?
8 Ua parau Iesu e ua horoa te fatu e pae taleni i te tavini matamua, e piti taleni i te piti o te tavini e hoê taleni i te toru o te tavini. (Mat. 25:15) Ua horoa te fatu i ta ’na tavini taitahi i te hoê tino moni taa ê, teie râ, ua hinaaro oia ia horoa ratou paatoa i tei maraa ia ratou no te faarahi i ta ’na moni. Oia atoa Iesu, ua hinaaro oia ia horoa ta ’na mau pǐpǐ faatavaihia i tei maraa ia ratou i roto i te ohipa pororaa. (Mat. 22:37; Kol. 3:23) I te Penetekose 33, ua haamata te mau pǐpǐ a Iesu i te faariro i te taata o te mau nunaa atoa ei pǐpǐ. E a taio ai tatou i te buka Bibilia o te Ohipa, e ite-maitai-hia e ua ohipa puai iho â ratou. *—Ohi. 6:7; 12:24; 19:20.
E FAAOHIPA TE MAU TAVINI I TE MAU TALENI I TE ANOTAU HOPEA
9. (a) Ua aha na tavini taiva ore e piti i te moni e eaha ta tatou e haapii mai i te reira? (b) Eaha te titauhia ia rave te feia e tiaturi ra e ora i te fenua?
9 Te faahoho‘a ra na tavini matamua e piti, tei faaohipa maitai i te moni a to raua fatu, i te mau taeae e tuahine faatavaihia taiva ore i te anotau hopea. Mai 1919 iho â, ua horoa ratou i tei maraa ia ratou i roto i te ohipa pororaa. I roto i te parabole, ua horoahia i na tavini taitahi e piti te hoê tino moni taa ê, e ere râ i te auraa e e piti pǔpǔ taata faatavaihia taiva ore taa ê raua. Ua ohipa na tavini e piti ma te puai e ua tataipiti i te moni. O te feia faatavaihia noa anei râ te ohipa puai i roto i te pororaa e te ohipa haapiiraa? E ere. Eaha ta te parabole a Iesu o te mamoe e te puaaniho e haapii mai ra? E mea tia ia tauturu te feia e tiaturi ra e ora i te fenua e a muri noa ’tu i to Iesu mau taeae faatavaihia i roto i te ohipa pororaa e ia vai taiva ore ia ratou. E haamaitairaa taa ê teie no ratou. Oia mau, ‘hoê nǎnǎ’ te nunaa o Iehova o te ohipa puai ra no te poro e no te faariro i te taata ei pǐpǐ.—Ioa. 10:16.
10. Eaha te hoê tuhaa o te tapao o te haapapu ra e te ora nei tatou i te anotau hopea?
10 Te hinaaro nei Iesu ia ohipa puai ta ’na mau pǐpǐ atoa no te faariro e rave rahi atu â taata ei pǐpǐ. O ta ratou ïa i rave i te senekele matamua. I teie anotau hopea, te tupu nei te parabole a Iesu o te mau taleni. Te rave ra anei ta ’na mau pǐpǐ i tera ohipa? Oia mau, aita i itehia a‘enei e rave rahi roa taata ia faaroo i te parau apî oaoa e ia riro mai ei pǐpǐ! No te ohipa puai e ravehia ra e te mau pǐpǐ atoa a Iesu, e hanere tausani taata te bapetizohia ra i te mau matahiti atoa. Te apiti atoa nei ratou i te ohipa pororaa. Te faaite maitai nei teie ohipa, oia atoa te mau faahopearaa maitai e itehia ra, e e tuhaa faufaa te pororaa o te tapao ta Iesu i horoa no nia i te anotau hopea. Aita e hape e te oaoa ra Iesu i ta ’na mau tavini!
AFEA TE FATU E TAE MAI AI?
11. Mea nafea tatou i ite ai e e tae mai Iesu i te ati rahi?
11 Ua parau Iesu: “E maoro a‘era, ho‘i maira [“tae maira,” Kingdom Interlinear] te fatu o taua mau tavini ra, faaau maira i te parau ia ratou.” (Mat. 25:19) E rave te Fatu, Iesu, i te reira i te pae hopea o te ati rahi. Mea nafea tatou i ite ai? I roto i ta ’na parau tohu itehia i roto i te Mataio pene 24 e 25, e rave rahi taime to Iesu faahitiraa i to ’na taeraa mai, haerea mai aore ra ho‘iraa mai. Ei hi‘oraa, ua parau oia e e ite te feia i te Tamaiti a te taata “i te haerea mai na nia i te ata o te ra‘i.” Te faahoho‘a ra te reira i te taime e haava ’i Iesu i te taata i te ati rahi. Ua faaara atoa oia i ta ’na mau pǐpǐ o te ora i te anotau hopea ia vai ara. Ua parau oia: “Aore hoi outou i ite i te hora e tae mai ai to outou Fatu” e “Ei te hora mana‘o-ore-hia e outou na e tae mai ai te Tamaiti a te taata nei.” (Mat. 24:30, 42, 44) No reira, i roto i te parabole o te mau taleni, ua faahiti atoa Iesu i te taime e tae mai ai oia no te haava i te taata e no te haamou i te ao a Satani. *
12, 13. (a) Eaha ta te fatu i parau i na tavini e piti, e no te aha? (b) I teihea taime e noaa ’i te tapaoraa hopea a te feia faatavaihia? (A hi‘o i te tumu parau tarenihia “ Haavahia ei taata tia a pohe ai.”) (c) Eaha te haamaitairaa a te taata tei turu i te feia faatavaihia?
12 A ho‘i mai ai te fatu i to ’na tere, ua ite mai oia e ua noaa mai i te tavini matamua e pae atu â taleni e i te piti o te tavini e piti atu â taleni. Parau atura te fatu ia raua taitahi: “Ua tia roa, e teie nei tavini maitai e te haavare ore; o oe i haapao maitai i tena na tao‘a iti haihai, e faatiaau atu vau ia oe i nia iho i te mea rahi.” (Mat. 25:21, 23) Eaha ta te Fatu ra o Iesu e rave a tae mai ai oia?
13 Na mua noa ’‘e a haamata ’i te ati rahi, e horoa te Atua i te farii maitai hopea i te feia faatavaihia itoito o te ora noa ra i te fenua i tera taime. O ta ratou ïa tapaoraa hopea. (Apo. 7:1-3) I muri iho, hou Aramagedo, e haamaitai Iesu ia ratou ma te faatia ia ratou i te ora i te ra‘i. Eaha râ te tupu i nia i te mau taata e tiaturi ra e ora i te fenua e o tei turu i te feia faatavaihia i roto i te ohipa pororaa? E haavahia ratou ei mamoe a fana‘o atu ai i te ora i te fenua faaterehia e te Basileia o te Atua.—Mat. 25:34.
TE HOÊ TAVINI INO E TE FAATAU
14, 15. Ua parau anei Iesu e mea rahi te feia faatavaihia te riro mai ei tavini ino e te faatau? A faataa.
14 Te faahiti atoa ra te parabole i te tavini tei fana‘o hoê noa taleni. Aita oia i faarahi i te moni na to ’na fatu aore ra i tuu i te fare moni ia noaa mai te apî. Ua tanu râ oia i te moni. Ua parau te fatu e e tavini ino e te faatau oia. Ua rave te fatu i te taleni a te tavini ino e ua horoa ’tu i te tavini matamua. I muri iho, ua huri o ’na i te tavini ino “i roto i te pouri” i reira oia i te oto-noa-raa.—Mat. 25:24-30; Luka 19:22, 23.
15 A parau ai Iesu e mea ino e te faatau hoê o na tavini e toru, aita oia i parau e e riro mai hoê taata faatavaihia i nia e toru mai teie tavini. Ua ite tatou i te reira ma te faaau i teie parabole i e piti atu â parabole. I roto i te parabole o te tavini haapao maitai e te paari, ua faahiti Iesu i te hoê tavini ino o tei rave ino i te tahi atu mau tavini. Aita Iesu i mana‘o e e riro mai te mau melo o te tavini haapao maitai e te paari mai te tavini ino. Ua faaara râ Iesu i teie feia faatavaihia eiaha ratou ia riro mai mai te tavini ino. I roto i te parabole o na paretenia hoê ahuru, ua faahiti Iesu e pae paretenia maamaa. Aita râ oia i mana‘o e e riro mai te afaraa o te feia faatavaihia ei mea maamaa. Ua faaara râ Iesu i te ohipa e tupu ia ore ratou e ineine e e vai ara. * Oia atoa, i roto i te parabole o te mau taleni, aita Iesu i parau e e riro mai te taata faatavaihia e rave rahi i te anotau hopea ei tavini ino e te faatau. Ua faaara oia i te feia faatavaihia eiaha ia riro mai mai te hoê tavini ino, ia tutava râ ratou i te poro ma te itoito.—Mat. 25:16.
E haamaitai Iesu i ta ’na mau pǐpǐ atoa o te ohipa puai ra i roto i te ohipa pororaa
16. (a) Eaha na haapiiraa e piti ta tatou e nehenehe e huti mai i te parabole o te mau taleni? (b) Mea nafea teie tumu parau i tauturu mai ai ia taa i te parabole o te mau taleni? (A hi‘o i te tumu parau tarenihia “ Eaha ta tatou i taa no nia i te parabole o te mau taleni?”)
16 Eaha na haapiiraa e piti ta tatou e nehenehe e huti mai i te parabole o te mau taleni? A tahi, ua horoa Iesu i ta ’na mau pǐpǐ faatavaihia i te hoê tao‘a faufaa, te hopoia e poro e e faariro i te taata ei pǐpǐ. Te piti, te hinaaro ra Iesu ia ohipa puai tatou paatoa i roto i te pororaa. Ia faaitoito tatou ma te taiva ore i roto i teie ohipa e ia faaroo e ia vai taiva ore noa tatou ia Iesu, mea papu e e haamaitai mai oia.—Mat. 25:21, 23, 34.
^ par. 3 Ua faataahia o vai te tavini haapao maitai e te paari i roto i Te Pare Tiairaa o te 15 no Tiurai 2013, api 21-22, paratarafa 8-10.
^ par. 3 Ua faataa te tumu parau i na mua ’tu o vai te mau paretenia.
^ par. 3 Ua faataahia te parabole o te mamoe e te puaaniho i roto i Te Pare Tiairaa o te 15 no Atopa 1995, api 23-28, e i roto atoa i te tumu parau i muri iho o teie vea.
^ par. 4 A hi‘o i te tumu parau tarenihia “ E nafea te parabole o te mau taleni e tuea ’i i te parabole o te mau mina?”
^ par. 5 I te tau o Iesu, e ohipa te hoê taata e 20 matahiti i te maoro no te noaa mai i te moni tei tuea i te hoê taleni.
^ par. 8 I muri noa ’‘e i te poheraa o te mau aposetolo, ua parare te ohipa apotata i roto i te taatoaraa o te mau amuiraa. E rave rahi matahiti i te maoro, mea iti roa tei ravehia i roto i te ohipa pororaa. I “te auhuneraa” râ, aore ra i te tau hopea, e haamata faahou te ohipa pororaa. (Mat. 13:24-30, 36-43) A hi‘o i Te Pare Tiairaa o te 15 no Tiurai 2013, api 9-12.
^ par. 15 A hi‘o i te paratarafa 13 o te tumu parau “‘E ara’ anei oe?” o teie vea.


c: text/html

text:
A farii noa i te a‘o a Iehova
‘Eiaha oe e inoino i te a‘o a Iehova.’—MASELI 3:11.
1. No te aha e mea tia ’i ia farii tatou i te a‘o a te Atua?
TE HOROA ra te arii o Iseraela i tahito ra o Solomona na tatou taitahi i te hoê tumu maitai no te farii i te a‘o a te Atua. “Eiaha oe e inoino, e tau tamaiti, i te a‘o a Iehova,” ta Solomona ïa e parau ra, “eiaha hoi e fatimauu i ta ’na a‘oraa mai. O tei herehia e Iehova ra, o ta ’na ïa e a‘o mai, mai te metua e a‘o i te tamaiti ta ’na e here ra.” (Maseli 3:11, 12) Oia, e a‘o to oe Metua i te ra‘i ra ia oe no to ’na here ia oe.
2. E nafea e faataahia ’i te “a‘o,” e e nafea te hoê taata e nehenehe ai e a‘ohia?
2 Te “a‘o,” o te faautuaraa ïa, te a‘oraa, e te haapiiraa. “Aita roa hoi e a‘o e riro ei mea oaoa i reira ra, e mea oto râ,” ta te aposetolo Paulo ïa i papai, “area i muri a‘e, o te maitai ra ïa o te parau-tia te tupu i taua a‘o ra, i te feia i haamatarohia i te reira.” (Hebera 12:11) E nehenehe te fariiraa e te faaohiparaa i te a‘o a te Atua e tauturu ia oe ia tapi i te hoê haerea tia e no reira e haafatata ’tu â ia oe i te Atua mo‘a ra o Iehova. (Salamo 99:5) E horoahia mai paha te a‘oraa e te mau hoa faaroo, e mea na roto mai paha i te mau mea e haapiihia ra i te mau putuputuraa Kerisetiano, e no ǒ mai i ta oe haapiiraa i te Parau a te Atua e te mau papai a ‘te tiaau haapao maitai.’ (Luka 12:42-44) E nehenehe mau â oe e mauruuru a huti mai ai te tahi mea e titau ra hoi i te faatanoraa i to oe ara-maite-raa! Eaha râ te a‘o e nehenehe e titauhia ua rave-ana‘e-hia te hoê hara rahi?
No te aha vetahi e tiavaruhia ’i
3. Afea e tiavaruhia ’i?
3 Te haapii ra te mau tavini a te Atua i te Bibilia e te mau papai Kerisetiano. Te tauaparauhia ra te mau ture aveia a Iehova i ta ratou mau putuputuraa, e tairururaa. Ua ite ïa te mau Kerisetiano eaha ta Iehova e titau ra ia ratou. E tiavaruhia ia rave noa ’tu te hoê melo o te amuiraa i te hoê hara rahi ma te tatarahapa ore.
4, 5. Eaha te hi‘oraa bibilia o te tiavaruraa e faaitehia ra i ǒ nei, e no te aha i a‘ohia ’i te amuiraa ia faaho‘i mai i te taata?
4 A rave na i te hoê hi‘oraa bibilia o te tiavaruraa. Ua faatia noa te amuiraa i Korinetia i ‘te taiata aita i itehia i ǒ i te Etene atoa e tei te hoê taata te vahine a to ’na ihora metua tane.’ Ua a‘o Paulo i to Korinetia ia ‘tuu atu ia Satani i taua taata ra, ia pohe te tino, ia nehenehe e ora te varua.’ (Korinetia 1, 5:1-5) I to ’na tiavaruraahia e tuuraahia ’tu ia Satani, riro faahou mai nei te taata hara ei melo o te ao a te Diabolo. (Ioane 1, 5:19) Ua tatara to ’na tiavaruraa i te hoê melo pae tino ino mai roto mai i te amuiraa, e ua paruru i to ’na “varua” paieti, aore ra huru feruriraa.—Timoteo 2, 4:22; Korinetia 1, 5:11-13.
5 Aita i maoro roa i muri a‘e, ua a‘o Paulo i te mau Kerisetiano i Korinetia ia faaho‘i mai i te taata rave hara. No te aha? Ia ore hoi ratou ‘e noaahia e Satani,’ ta te aposetolo ïa i parau. E au ra e ua tatarahapa te taata hara e ua tamâ i to ’na oraraa. (Korinetia 2, 2:8-11) Ua ore ana‘e to Korinetia e hinaaro e faaho‘i mai i te taata tatarahapa, e noaa ratou ia Satani, oia ïa ei mea aroha ore e te ore e faaore i te hara mai ta te Diabolo i hinaaro ia riro mai ratou. Peneia‘e, ua ‘faaore oioi ratou i te hara e ua haamahanahana’ i te taata tatarahapa.—Korinetia 2, 2:5-7.
6. Eaha ta te tiavaruraa e nehenehe e faatupu?
6 Eaha ta te tiavaruraa e faatupu? E tapea te reira ia ore to Iehova i‘oa mo‘a e faainohia e e paruru i te roo maitai roa o to ’na nunaa. (Petero 1, 1:14-16) E paturu te iritiraa i te hoê taata rave hara tatarahapa ore mai roto mai i te amuiraa i te mau ture aveia a te Atua e e paruru i te viivii ore pae varua o te amuiraa. E tauturu te reira i te hoê taata tatarahapa ore ia taa i te ino rahi o ta ’na hara.
E tuhaa faufaa roa te tatarahapa no te faaho‘iraa mai
7. Eaha tei itehia i nia ia Davida i to ’na oreraa e fa‘i i ta ’na hara?
7 Te tatarahapa mau ra te rahiraa o te taata o te hara rahi ra eita ’tu ai ratou e tiavaruhia i rapaeau i te amuiraa. Parau mau, e ere paha i te mea ohie no vetahi ia tatarahapa mau. A hi‘o na i te arii o Iseraela ra o Davida o tei papai i te Salamo 32. Te faaite ra tera himene e no te hoê taime, aita paha Davida i fa‘i i ta ’na hara rahi e o Bate-seba. Te faahopearaa, ua haaparuparu ïa te ahoaho no ta ’na hara ia ’na, mai te tapau o te hoê tumu raau e mǎrô i te mahana veavea roa. Ua mauiui Davida i te pae tino e feruriraa, i to ’na râ ‘fa‘iraa i ta ’na hara, ua faaore Iehova i taua hara na ’na ra.’ (Salamo 32:3-5) I muri iho, ua himene Davida e: “E ao to te taata, aore i parihia e Iehova i te hara.” (Salamo 32:1, 2) Auê te faahiahia i te iteraa e ua arohahia mai e te Atua e!
8, 9. E nafea e faaitehia ’i te tatarahapa, e eaha to te reira faufaaraa no te faaho‘iraa mai i te hoê taata tiavaruhia?
8 Papu maitai ïa e e mea tia ia tatarahapa te hoê taata hara mai te peu e e hinaaro oia e ia arohahia mai oia. Eiaha râ e haama e eiaha atoa e mǎta‘u i te tatarahapa ’tu. E titau te tatarahapa ia taui te hoê taata i te huru feruriraa no nia i te haerea ino, no to ’na oto i te hara i ravehia. ‘E aau paruparu e te oto’ to te hoê taata tatarahapa e e hinaaro oia “e faatitiaifaro i te mea hape” mai te peu e e tia.—Salamo 51:17; Korinetia 2, 7:11, MN.
9 E tufaa faufaa roa te tatarahapa no te faaho‘iraa mai i roto i te amuiraa Kerisetiano. Eita e farii-noa-hia te hoê taata tiavaruhia ia ho‘i mai i roto i te amuiraa i muri a‘e i te mairiraa te tahi taime. Hou oia e nehenehe ai e faaho‘ihia mai, e mea tia ia taui roa oia i to ’na huru aau. E mea tia ia taa ia ’na i te ino mau o ta ’na hara e te faainoraa ta ’na i faatae i nia ia Iehova e te amuiraa. E mea tia ia tatarahapa te taata hara, ia pure u‘ana ia faaorehia ta ’na hara e ia faaau ia ’na i te mau titauraa tia a te Atua. Ia ani oia i to ’na faaho‘iraa mai, e mea maitai ia horoa oia i te haapapuraa e ua tatarahapa oia e te faahotu nei oia ‘i te [mau ohipa] e au i te tatarahapa.’—Ohipa 26:20; MN.
No te aha e fa‘i ai i te hara?
10, 11. No te aha eiaha ’i tatou e tamata noa i te huna i te hoê hara?
10 Te mana‘o ra paha vetahi o tei hara e: “Ia faaite au i ta ’u hara i te hoê taata, e pahono paha vau i te tahi mau uiraa rii haama e nehenehe atu ai au e tiavaruhia. Ia mamû noa râ vau, e nehenehe te tiavaruraa e apehia e aore e taata i roto i te amuiraa e ite a‘e.” Aita tera huru feruriraa e haapao ra i te tahi mau tuhaa faufaa. Eaha ïa?
11 “E Atua aroha [hamani maitai] noa,” Iehova “e te [aau maitai], e te faaoromai rahi, e te [î i te aau aroha], e te parau mau; e te vaiiho maite i te aroha e tausani noa ’tu te ui; e te faaore i te [hape e te hapa e te hara].” E a‘o “mâmâ” atoa râ oia i to ’na nunaa. (Exodo 34:6, 7; MN; Ieremia 30:11) Mai te peu e ua rave oe i te hara rahi, e nafea oe e nehenehe ai e arohahia mai e te Atua ua tamata ana‘e oe i te huna i ta oe hara? Te hi‘o ra Iehova i te reira, e eita e ore e te tâu‘a ra oia i te ohipa ino.—Maseli 15:3; Habakuka 1:13.
12, 13. Eaha te tupu mai ia tamata i te huna i te hara?
12 Ua rave ana‘e oe i te hoê hara rahi, e nehenehe te fa‘iraa i te hara e tauturu ia oe ia noaa faahou te hoê mana‘o haava maitai. (Timoteo 1, 1:18-20, MN) No roto mai te oreraa e fa‘i i te hara i te hoê mana‘o haava pi‘o o te nehenehe e aratai ia oe ia hara ’tu â. A haamana‘o e aita oe e hara noa ra i te tahi atu taata aore ra te amuiraa. O te Atua ta oe e hara ra. Ua himene te fatu salamo e: “Iehova, tei te ra‘i to ’na terono, te hi‘o maira to ’na mata; e te tamata maira to ’na opani mata i te tamarii a te taata nei. [Te hi‘opoa maira Iehova iho i te taata parau-tia e te taata ino atoa].”—Salamo 11:4, 5; MN.
13 Eita Iehova e haamaitai i te hoê taata o te huna ra i te hoê hara rahi e o te tamata ra i te faaea i roto i te amuiraa Kerisetiano viivii ore. (Iakobo 4:6) Ua hara ana‘e oe e te hinaaro ra oe e rave i te mea maitai, eiaha e haamarirau i te fa‘i i te hara ma te haavare ore. Aita ana‘e, e faahapahapa to oe mana‘o haava ia oe ia taio iho â râ oe aore ra ia faaroo oe i te a‘oraa no nia i tera mau tupuraa ino mau. E nafea ua iriti ana‘e Iehova i to ’na varua i nia ia oe mai ta ’na i na reira i roto i te tupuraa o te arii Saula? (Samuela 1, 16:14) Ia iritihia te varua o te Atua, e nehenehe oe e hara ’tu â.
A tiaturi i to oe mau taeae haapao maitai
14. No te aha e mea tia ’i ia pee te hoê taata rave hara i te a‘oraa o te Iakobo 5:14, 15?
14 Ia aha ïa te hoê taata rave hara tatarahapa e tia ’i? “E tii oia i te mau peresibutero o te ekalesia ra, e na ratou e pure ia ’na, ma te faatahinu ia ’na i te mono‘i i te i‘oa o te Fatu ra [o Iehova]. E e ora taua ma‘i ra i te pure faaroo, e na te Fatu [ra o Iehova] oia e faatia i nia.” (Iakobo 5:14, 15) O te paraparauraa ’tu i te mau matahiapo te hoê ravea no te hoê taata ia ‘tuu i te parau e au i te tatarahapa.’ (Mataio 3:8) “E pure” teie mau taata haapao maitai e te aau mahanahana ‘i nia ia ’na e e faatahinu ia ’na i te mono‘i i te i‘oa o Iehova.’ Mai te mono‘i e tamǎrû ra, e tamahanahana iho â ta ratou mau a‘oraa bibilia i te hoê taata o te tatarahapa mau ra.—Ieremia 8:22.
15, 16. E nafea te mau matahiapo Kerisetiano e pee ai i te hi‘oraa i vaiihohia mai e te Atua ia au i te Ezekiela 34:15, 16?
15 Auê ïa hi‘oraa î i te here i vaiihohia mai e to tatou Tiai mamoe ra o Iehova, ia ’na i faatiamâ i te mau ati Iuda mai te faatîtîraa i Babulonia i 535 H.T.T. e ia ’na i faaora i te Iseraela pae varua mai ia “Babulonia Rahi” i 1919 T.T. e! (Apokalupo 17:3-5; Galatia 6:16) Ua faatupu ïa oia i ta ’na parau fafau: “Na ’u e faaamu i tau nǎnǎ, e ua faataoto ia ratou i raro . . . Na ’u e imi i tei moe ra, e ua faaho‘i mai i tei purara ê, e ua taamu hoi i tei fati ra, e na ’u e faaetaeta i tei ma‘ihia ra.”—Ezekiela 34:15, 16.
16 Ua faaamu Iehova i ta ’na mau mamoe taipe, ua faataoto ia ratou i raro ma te panoonoo ore, e ua imi i tei moe ra. Oia atoa, e haapao maite te mau tiai mamoe Kerisetiano e te faaamu-maitai-hia ra e te paruruhia ra te nǎnǎ a te Atua i te pae varua. E imi te mau matahiapo i te mau mamoe o te atea ê roa i te amuiraa. Mai te Atua hoi ‘i taamu i tei fati ra,’ e “taamu” te mau tiaau i te mau mamoe i pepe i te mau parau a te hoê taata aore ra i ta ratou iho mau ohipa. E mai te Atua ‘i faaetaeta i tei ma‘ihia ra,’ e tauturu te mau matahiapo i te feia e ma‘ihia ra i te pae varua, peneia‘e no ta ratou ohipa ino.
E nafea te mau tiai mamoe e tauturu ai
17. No te aha eiaha ’i tatou e haamarirau i te imi i te tauturu pae varua a te mau matahiapo?
17 E faatura te mau matahiapo ma te oaoa i teie a‘oraa: ‘E [tamau i te aroha ’tu, e na reira] ma te mǎta‘u.’ (Iuda 23; MN) Ua rave vetahi mau Kerisetiano i te hara rahi na roto i te toparaa i roto i te taatiraa morare ore. Mai te peu râ e e tatarahapa mau ratou, e nehenehe ratou e tiaturi i te haaraa î i te here e te aroha hamani maitai a te mau matahiapo o te hinaaro e tauturu ia ratou i te pae varua. Ma te faaô ia ’na iho, ua parau Paulo no teie mau taata e: “E ere . . . mai te mea e o matou te fatu o to outou faaroo, ei [hoa rave ohipa] râ matou [no] to outou oaoa.” (Korinetia 2, 1:24) No reira, eiaha roa e haamarirau i te imi i ta ratou tauturu pae varua.
18. E nafea te mau matahiapo e haa ’i i nia i te mau hoa faaroo rave hara?
18 Ua rave ana‘e oe i te hara rahi, no te aha oe e nehenehe ai e tiaturi i te mau matahiapo? No te mea e tiai mamoe na mua roa ratou o te nǎnǎ a te Atua. (Petero 1, 5:1-4) Eita te tiai mamoe î i te here e tairi i te hoê pinia mamoe mǎrû e umee ra no to ’na mauiui. Ia haa te mau matahiapo i nia i te mau hoa faaroo rave hara, eita ïa ratou e haamau i to ratou feruriraa i nia i te utua e horoa no te ohipa ino, e haamau râ ratou i nia i te hara e te faaho‘iraa pae varua ua nehenehe ana‘e. (Iakobo 5:13-20) E mea tia ia haava te mau matahiapo ma te parau-tia e ia “faaherehere i te nǎnǎ.“ (Ohipa 20:29, 30; Isaia 32:1, 2) Mai te tahi atu â mau Kerisetiano atoa, e mea titauhia ‘ia rave te mau matahiapo i te parau-tia, ia hinaaro i te aroha, e ia haere ma te haehaa i te aro o te Atua.’ (Mika 6:8) Mea faufaa roa teie mau huru maitatai ia ravehia te mau faaotiraa i taaihia i te ora e te taviniraa mo‘a o “te mamoe no ta [Iehova] ra aua.”—Salamo 100:3.
Mai te mau tiai mamoe i tahito ra, e “taamu” te mau matahiapo Kerisetiano i te mamoe a te Atua i pepe
19. Mai te aha te huru o te mau matahiapo Kerisetiano ia tamata ratou i te faatitiaifaro i te hoê taata?
19 Na te varua mo‘a i faatoroa i te mau tiai mamoe Kerisetiano e e imi ratou e ia arataihia ratou e te reira. Mai te peu e “e hape te hoê taata hou oia e ite ai”—e noaahia e te taoto ra oia—e tamata te mau taata aravihi i te pae varua i te “faatitiaifaro i teie taata na roto i te aau mǎrû.” (Galatia 6:1, MN; Ohipa 20:28) Ma te mǎrû e te aueue ore râ no te mau ture aveia a te Atua, e tamata te mau matahiapo i te faatitiaifaro i to ’na feruriraa, mai te hoê taote aumihi o te faaho‘i maitai i te hoê ivi fati, ia ore oia e haamauiui faufaa ore noa e ia haapao râ oia i te fifi. (Kolosa 3:12) I te mea e e turui ratou i nia i te pure e te mau Papai no te haroaroa e e faatupu anei i te aroha aore ra aita, e faaite te faaotiraa a te mau matahiapo i te mana‘o o te Atua no nia i te mau tupuraa.—Mataio 18:18.
20. Afea paha e titauhia ’i ia faaara i te amuiraa e ua a‘ohia te tahi taata?
20 Mai te peu e ua ite-roa-hia te hoê hara aore ra ua itehia iho â, e mea tano paha ia faaarahia te amuiraa no te paruru i to ’na roo. E faaara-atoa-hia te amuiraa mai te peu e e titauhia. A afaro mai ai te hoê taata i a‘ohia i te pae varua, e nehenehe e faaau ia ’na i te hoê taata o te ora mai i te hoê pepe, o te taotia ra i ta ’na ohipa maa taime. No te hoê taime, peneia‘e e mea maitai no te taata tatarahapa ia faaroo eiaha râ ia horoa i te mau pahonoraa i te mau putuputuraa. E nehenehe te mau matahiapo e maiti i te tahi taata ia fana‘o te taata tatarahapa i te hoê haapiiraa bibilia no te tauturu ia ’na ia haamaitai i te tuhaa o to ’na huru taata Kerisetiano i reira oia e paruparu ai ‘ia puai faahou mai oia i roto i te faaroo.’ (Tito 2:1, 2, MN) E ravehia teie mau mea atoa na roto i te here e eiaha râ no te faautua i te taata rave hara.
21. E nafea e nehenehe ai e haapao i te tahi mau tupuraa o te hara?
21 E nehenehe te mau matahiapo e tauturu i te pae varua ma te ravea rau. Ei hi‘oraa, a feruri na e ua inu hua te hoê taeae e inu te fifi na mua ’‘e hoê aore ra e piti taime o ’na ana‘e i te fare. Aore ra peneia‘e ua puhipuhi te tahi o tei haapae i te avaava e rave rahi matahiti i te maoro i te avaava o ’na ana‘e hoê aore ra e piti taime i roto i te hoê taime paruparu. Noa ’tu e ua pure oia e te tiaturi ra oia e e faaorehia ta ’na hara e te Atua, e mea tia ia imi oia i te tauturu a te hoê matahiapo ia ore taua hara ra ia riro ei peu matauhia. E nehenehe hoê aore ra e piti matahiapo e haapao i te tupuraa. E faaara râ te aore ra nau matahiapo i te tiaau peretiteni, no te mea e ô mai paha te tahi atu mau tuhaa.
A farii noa i te a‘o a te Atua
22, 23. No te aha e mea tia ’i ia farii noa oe i te a‘o a te Atua?
22 Ia fariihia mai e te Atua, e mea tia ia haapao maitai te Kerisetiano taitahi i te a‘o a Iehova. (Timoteo 1, 5:20) A pee i te mau a‘oraa atoa e horoahia ra ia haapii oe i te Bibilia e te mau papai Kerisetiano aore ra ia faaroo oe i te a‘oraa e vauvauhia ra i te mau putuputuraa, e tairururaa a te nunaa o Iehova. A vai ara noa ma te ohipa ia au i te hinaaro o Iehova. E tauturu ïa te a‘o a te Atua ia oe ia mau noa te hoê parururaa pae varua—te hoê patu parururaa paari i mua i te hara.
23 E tauturu te fariiraa i te a‘o a te Atua ia vai maite oe i roto i te here o te Atua. Parau mau, ua tiavaruhia vetahi i rapaeau i te amuiraa Kerisetiano, eita râ te reira e tupu i nia ia oe mai te peu e ‘e tiai oe i to oe aau’ e ‘e tia to oe haerea mai to te hoê taata ite.’ (Maseli 4:23; Ephesia 5:15) Mai te peu e ua tiavaruhia oe i teie nei, no te aha e ore ai e rave i te mau taahiraa ia faaho‘ihia mai oe? Te hinaaro ra te Atua i te mau taata atoa o tei pûpû ia ratou na ’na, ia haamori ia ’na ma te haapao maitai e ma “te rearea o te aau ra.” (Deuteronomi 28:47) E nehenehe oe e na reira e a muri noa ’tu mai te peu e e farii noa oe i te a‘o a Iehova.—Salamo 100:2.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
He pātai: I mōhio koe mena ka tirotiro haere ana koe i te ipurangi, ka mahue ki tō rorohiko o tapuwae ki ngā wharangi o te ipurangi i tirohia e koe? He maha ngā pae tukutuku ka whakapiri i ngā cookies (mara-tukutuku) ki tō rorohiko; ka puritia ngā īngoa me ngā address (ara-tukutuku) o ngā wharangi kua tirohia ai e koe. Tērā anō pea he mahuetanga anō hoki.
Mehemea e wātea ana to rorohiko ki ētahi atu, e kore pea koe e hiahia kia kitea e ratou ngā pae tukutuku kua torohia e koe. ēhara nā ō mahi hē, he pīrangi kē pea nōu ki te whakarite perehana huna mo tētahi, he kore ranei nōu e hiahia ki a mōhio te ao whānui i ngā mate o tō tinana, he whakamā rānei kei kitea e wai rānei tō ngākaunui ki ngā rotarota o te rautau tekau-mā-rua ō Haina.
Ki te mahara koe, ka taea e koe te whakarite tō web browser (papa ipurangi) kia kore ai ngā mara-tukutuku, ngā hītori, me ērā atu mea whakatapuwae e pupuritia.
Engari, ka tere hōhā haere koe i te whakapau wā e pepēhi ana i te kiore, ko te mea hoki me maumahara koe ki te whakatutuki i tēnei mahi hōhā.
Mā ngā papa ipurangi hou pērā i a Firefox me Safari ka taea e koe te whakaara tēnei mea te ‘Private Browsing‘ (Torotoro Mataiti).
Hei tauira, tirohia te rārāngi Tools o Firefox. Ka kite nei koe i te kōwhiringa Torotoro Mataiti. Kia whiri koe i te Torotoro Mataiti nō te rārāngi Tools ka whakaara ake tētahi whārangi tohutohu ē pā ana ki ōna pūkenga.
I a koe e Torotoro Mataiti ana, e kore a Firefox e pupuri ai ki ngā hītori pae tukutuku, hītori rapu whārangi, hītori whakatuku kōnae, hītori patopato, mara-tukutuku, kōnae tarewa rānei. Engari, ka puritia tonuhia ngā kōnae kua tuku ihotia i te ipurangi me ngā māka whārangi.
ēngari, he whakatūpato tā Firefox ahakoa āraitia e te Torotoro Mataiti o nukuhanga i tō rorohiko ake, kei te mahue tonu ō tapuwae ki te ipurangi whānui.
Ahakoa e kore tēnei rorohiko e pupuri i ngā whārangi ipurangi kua torotia atu e koe, ka taea tonutia e tō internet service provider (kaituku ipurangi), e tō tumuaki rānei te whai atu ō tapuwae i te ipurangi.
ēhara te Torotoro Mataiti i te huarahi tika ki te huna i au nā mahi i te ao pae tukutuku. ēngari mo te huna i te matapae a ō hoa-noho me tō whānau kē te wawata, koianei te huarahi. āta tirohia ngā kōwhiringa a ō tino papa ipurangi ki te kimi i te pūmanawa rorohiko nei.
Written by Miraz Jordan for, and reproduced from CommunityNet Aotearoa Panui, September 2010. This article has been modified for publication here.


text:
Koia tēnei ko Jim Sinclair, i whānau mai, ā, i tipu hoki ake a ia ki Ōtara, kua roa nei a ia e whawhai ana mō te oranga o ngā iwi, me te taone o Ōtara, ā, ko te roto o Ōtara tētahi take tino piripono ki tōna ngākau.
E ai ki a Jim Sinclair, o te poari hāpori o Ōtara e mea nei, “Kei te harikoa kua tahuri mai te Kaunihera o Tāmaki Makaurau kia whakarongo ki ngā nawe a te iwi.”
Ahakoa mō tērā, he āwangawanga tonu tā Jim mō ngā kaupapa hapori a te Kaunihera, me ā rātou tikanga tohatoha moni, whakapau pūtea hoki.
Hei taana anō e mea nei, “Me homai te pūtea hei whakapaipai i te roto me ngā awa o Ōtara, hei aha ngā mahi karikari haere i te Whare Tapere o Vodafone.”
Otirā, koinei noa iho te timatanga hei tā Jim, he pakanga tonu kei mua i te aroaro kia tutuki ai ngā moemoeā mo ngā iwi me te whenua o Ōtara.
Ka mutu, ko tā Jim e whakapae nei, “Te atuatanga, te wairuatanga, te kotahitanga, kia aroha, kia arohanui, te manaakitanga, te awhitanga, nā reira whakapaitia tā mātou roto inaianei tonu!”


text:
Te Reinga
Ko Te Reinga he nohanga o Te Moana-a-Toi ki te rāwhiti. E ai ki Toitū Te Whenua, he nohanga (he 'locality' rānei ki te reo Pākehā) he wāhi nohoia e te tangata, engari kāore anō kia tae te taupori ki te nui e taea ai te kī he tāone tonu taua wāhi rā. Ko Te Moana-a-Toi tētahi o ngā takiwā o Aotearoa; kei Te Ika-a-Māui taua takiwā.
Tohutoro[edit | edit source]
- Toitū Te Whenua (Land Information New Zealand). He mea kite i te 2007-09-04.
- Ngā Pou Taunaha o Aotearoa (New Zealand Geographic Board). He mea kite i te 2007-09-04.


text:
Reo Māori
Ko te reo Māori te reo o te tangata whenua o Aotearoa. Nā te ture anō i whakamana te reo Māori hei reo a te motu o Aotearoa. 160,000 ngā kaikōrero reo Māori i Aotearoa, e ai ki te tatauranga tangata o te motu i te tau 1996. Ko ngā takiwā kaha ki te mau i te reo hei reo hapori ko Te Tai-tokerau, ko Te Urewera, ko Te Tai-rāwhiti.
Rārangi kōrero
He reo o Porinīhia[edit | edit source]
Ko te reo Māori nō te reo whānau o ngā iwi o Porinīhia ki te rāwhiti, arā he reo ka ahu mai nō te Moana-nui-a-Kiwa, me te aha, e ōrite ana te reo Māori ki te reo o Rarotonga, o Manihiki-Rakahanga, o Tahiti, ā, o ngā moutere Tuamotu anō hoki. He whanaunga āhua tawhiti anō ki te reo o Hawaii, o Nuku Hiva, o Rapa Nui me ētahi atu moutere o te Moana-nui-o-Kiwa. Ahakoa he nui atu i te kotahi mano tau i wehe mai i ērā o aua reo whanaunga, he tata tonu. I te taenga mai o Kāpene Kuki ki Aotearoa i te 1769, he rangatira nō Tahiti, ko Tupaea te ingoa, i runga i tana kaipuke. Ko te mahi a Tupaea, he kōrero tahi ki ngā Māori, i mārama rātou ki tana reo, kore rawa he raruraru; arā he kaiwhakamāori ia kia mōhio ai a Kuki ki ngā whakaaro o te Māori o taua wā. Mā te ripanga i raro iho nei e whakamārama ngā hononga i waenganui i ngā reo o Porinīhia:
He reo tapu, he reo whai mana[edit | edit source]
Ki tō te Māori whakaaro, ko te reo Māori he reo tapu, he reo tuku iho nā ngā atua ki ngā tūpuna. "He mana tō te reo, he ihi tō te reo, he tapu tō te reo. He wairua tō te reo, he mauri anō tō te reo. Mā te wairua ka rangona te reo, mā te mauri ka mana ai te reo. I kī mai ngā tūpuna, ko te reo rauriki te reo tapu o Ranginui rātou ko ngā atua; ko te reo reiuru e kōrerotia ake nei ko te reo tapu o Papatūānuku. Nā, ko te reo rauriki te reo hei kawe i te manawa tapu o ngā karakia, ā, ka whakauru atu ki roto i te tangata, kia pērā anō te mana o tana kupu i tō ngā atua ki tā rātou i whakahau mai ai i te rangi. Ko te reo reiuru, ko tōna kōrero ko te reo e taea ai e te tangata te kōrero, te mātau rānei ki ngā momo reo kē o Papatūānuku, arā te reo o ngā manu, o ngā ika, o ngā kararehe, o ngā rākau, o ngā uri katoa o Papatūānuku. Kia nei te reo wāhine hei whakaoho ake i te hunga wairua i runga anō i te tangi karanga ka whakapāoho ki runga i ngā marae. E kore e taea e te tangata te mau ki ēnei reo, mena kāhore noa e tapu pono ki ngā atua, ko te mea nui ko te reo tapu me ngā karakia tapu. Mā te reo ka manaakitia te tangata, ko taua reo anō ka kanga i te tangata; mā te reo ka piki te tangata ki ngā taumata whakahirahira, ko taua reo anō ka heke te tangata ki te pito kukume tonu o Whirotetupua. Nō reira, ko te reo tapu he tohu mana nō te tangata, he mana tūturu nō te atua, e kore e whakapōreareatia e te tangata kē" (Barlow 1991:112).
Reo-ā-iwi[edit | edit source]
He rerekē te tangi me te mita o te reo o ia iwi, o ia iwi, o ia iwi; hei tauira, he rerekē te tangi mai o te reo o Waikato ki tērā o Te Wai-pounamu. Nā Te Manihera (R. Maunsell), te ātirīkona o Tāmaki Makaurau, i kōrerohia ngā reo-ā-iwi i roto i te tuawhā o ngā putanga o tana pukapuka Grammar of the New Zealand Language i te 1894. E ai ki Te Manihera, e whitu ngā reo-ā-iwi nō roto tonu i Te Ika-a-Māui. Nāna hoki te kōrero, he rerekētanga anō i roto tonu o aua reo e whitu. Mai i taua wā, nā ētahi atu tohunga wetereo e whakarerekēngia ai aua whakaaro; engari mā te ripanga nei e whakaatu ētahi o aua rerekētanga:
Waimemehatanga[edit | edit source]
Nō ngā tau whakatuwhera o te Rautau 19, ka tīmata te noho tahi a te Pākehā ki te Māori i Aotearoa nei. Nō te tau 1815, ka puta te pukapuka tuatahi i tāia ki te reo, He Korao o Niu Tireni nā Tāmati Kānara. Ko te whakamārama o te taitara o taua pukapuka, 'He kōrero o Aotearoa'. Nō muri ake, ka tāia e Koroneho, e Wiremu he pukapuka i roto i te reo. Ko tētahi pukapuka whaimana i tāia i taua wā ko te Paipera Tapu. He kaha hoki te Māori ki te tuhituhi kōrero i te reo. Ka taea hoki te kī, i taua wā, he pai ake ngā Māori i ngā Pākēhā ki te tuhituhi.
Ko te mea whakahinapōuri kē ki te ngākau Māori, ka tahuri ngā Pākehā ki te hāpai i te mana o tō rātou ake reo. Nō te tau 1867, i kī te ture mō ngā kura Māori, kia akongia ki te reo Ingarihi i ngā kura, kia kaua ngā tamariki e kōrero i te Reo i roto i ngā kura. Ka tīmata i konei te waimemehatanga o te reo rangatira, nā te mea ki te kōrero Māori ngā tamariki i roto i ngā kura ka patua e ngā kaiako Pākehā. He raruraru nui tērā. Koia rā i mataku ai rātou ki te kōrero i te reo, ka tahuri kē ki te reo Pākehā. "Ka mōhio mai tātou, ki te kore e kōrero i te reo i roto i ngā tū āhua mahi katoa a te iwi, ia rā, ia rā, ka hohoro te ngaro, ka mate hoki te reo. Ko te mea tika me kōrero tonu te reo i ngā wā katoa, i roto i ngā karakia, i ngā wāhi mahi, i ngā toa hokohoko, i ngā wheketere, i ngā wāhi tākaro, i ngā kura; nō reira, mā ēnei whakaritenga ka tupu kaha te reo - kia kaua e ngaro. Nā reira, itiiti noa iho ngā wāhi kōrero i te reo Māori; ki ngā marae, me ētahi kura, hāhi, me ngā kohanga reo... Ahakoa, e kaha ana te Māori ki te whakamana i te reo hei reo tūturu mō ngā tāngata o tō tātou motu. E kore pea e taea kia noho ia hei reo mō ētahi taikanga motuhake i roto i te iwi, pēnei i te reo mihi i runga i ngā marae, hei reo kōrero hoki mō ētahi o ngā whānau. Ko te tumanako kia hāpaitia tonutia te reo kia kore e ngaro, engari kia pūāwai i runga i ngā tikanga o te Tiriti o Waitangi, kia whakapuare huarahi kia noho pūmau tonu te reo hei taonga whakahirahira mō ake tonu atu" (Barlow 1991:113).
I whakatūhia Te Rōpū Whakamana i Te Tiriti o Waitangi i te marama o Whiringa-a-nuku, 1975. I puta te rangahau mō te āhuatanga o te reo Māori 1973-78 a te Kaunihera Rangahau Mātauranga o Aotearoa (NZCER) e kī ana 18-20 ōrau anake o te iwi Māori e matatau ana ki te kōrero i te reo Māori, ā, i kī anō hoki kei te noho tino mōrearea te reo Māori. I te tau 1986 i rongohia e te Rōpū Whakamana i Te Tiriti o Waitangi te kereme mō Te Reo Māori. Nā tēnei i tū ai Te Taura Whiri i te Reo Māori i te tau 1987. Nā te mahi rangahau a te motu 1995, e pā ana ki te āhua o te reo, i whakapūmau ngā kitenga a tērā o ngā rangahau ki mua, me te tohu mai ahakoa e kōrerotia ana te reo Māori e te 59 ōrau o ngā pakeke Māori, e kitea ana ko te tokomaha (83 ōrau) o rātou he paku noa iho te matau mō te kōrero, ko ētahi kāre i paku kōrero i te reo Māori. E 8 ōrau anake o ngā pakeke Māori e tino matatau ana ki te reo Māori, ā, 33 ōrau o rātou, 60 tau te pakeke - neke atu rānei.
Te Taura Whiri i te Reo Māori[edit | edit source]
I te tau 1986, i mauria atu he kerēme ki te Rōpū Whakamana i Te Tiriti o Waitangi, ko te kerēme mō te reo Māori. Kātahi te ture mo te Reo Māori ka pahure hei Reo atoato i Aotearoa. I taua wā tonu, ka tū Te Taura Whiri i te Reo Māori hei Tari Kawana hei whanaketanga hei tautoko hoki i te Reo, i runga i te whakaaro i tukuna kētia te kerēme mo Te Reo Māori ki te Rōpū Whakamana. Ka whakamanahia-ā-ture te Ture Reo Māori i te Here-turi-kōkā o 1987. E toru ōna kaupapa:
- Ka whakapuaki i te reo Māori hei reo mana-ā-ture mō te motu nei o Aotearoa.
- Kei ngā kōti, kei ngā Kōmihana uiui me ngā Taraipiunara, e whakatau ake ana tēnei ture i te whakaae kia kōrero Māori i te kōti ahakoa mema kōti rānei, ko wai ake rānei o te kōti, kaituku kōrero, kaiāwhina rānei.
- Ka tū rā hoki i a ia Te Taura Whiri i te Reo Māori. Ko tā Te Taura Whiri he whakatairanga i te reo Māori me ngā kaupapa reo; he hikihiki taumata mō te tuhituhi me te kōrero i te reo, arā mā te ara rūmaki, mā te whakamātautau reo, mā te niureta ia toru marama e kīa nei He Muka, ā, me ngā kōrero tautoko mai anō hoki a te hunga mahi kāwanatanga; he whakamana-ā-ture i ngā whakamātautau o te hunga e whai nei i te mahi whakamāori-ā-tuhi, ā-waha rānei; he rangahau huarahi e whakatairangatia ai, e hāpai tonutia ai te ahu whakamua o te reo; te hanga papa kupu. Kia ono anō ngā hui o Te Taura Whiri i ia tau. He tumuākī tō te hunga mahi, ka mutu ko ngā mahi he rangahau, he ārahi ture, he whakahoki tirohanga i ngā mahi whakamāori, he whakatairanga, me ērā atu mahi e homai e ngā Kaiwhiri. Whakapā mai i konei ka whiti rānei ki te wāhi whakahoki kōrero hei tuku kōrero mai rā.
Te Wiki o te Reo Māori[edit | edit source]
Ko Te Wiki o te Reo Māori he kaupapa o Te Taura Whiri i te Reo Māori kia whakatairangatia te whakamahia o te reo MāoriI tīmata te Wiki o te Reo Māori i te tau 1975. I te tīmatanga i whakatūhia he rā hei whakanui i te reo Māori. Ko te 14 o Mahuru 1972 te rā i whakatakotohia ki mua o te aroaro o te Pāremata te petihana mō te Reo Māori e mau ana i ngā waitohu 30,000. Nō te tau 1973 ka huri te rā hei wiki whakanui i te reo. I muri mai i tēnei ka nekehia e te Tāhuhu Mātauranga ki te marama o Hōngongoi kia hāngai ki te wāhanga kura o taua tau, ā, kei te mau tonu ki taua marama.
Kīwaha[edit | edit source]
Ko ngā kīwaha he momo kōrero e whakaahua ana i ngā āhuatanga o ia rā, o ia rā, ā, me uaua ka kitea te tikanga tūturu i te papakupu, i te pukapuka wetereo rānei. Ki te whāia he tikanga ake o tēnā, o tēnā kupu, kāore tonu e kitea he māramatanga, i te mea kei tua kē te aronga o te kōrero. Nā Te Taura Whiri i Te Reo ēnei whakamārama:
- Autaia (tonu) - whakamahia ai tēnei kupu hei whakaatu i te pai (autaia), i te āhua pai rānei (autaia tonu) o tētahi mea. Tērā pea e hāngai ana ki te tangata (autaia koe), ki te mahi rānei a te tangata, ki tētahi atu āhuatanga rānei.
- E kī (rā) - e tohu ana tēnei i te mīharo, i te ohorere rānei o te kaikōrero ki tētahi tūāhua kātahi anō ka whakaaturia mai ki a ia.
- Engari mō tēnā - ki te rongo koe i tēnei kōrero, kua mōhio koe e tino whakahē ana te kaikōrero i te whakaaro kātahi anō ka whakapuakina e tētahi atu.
- Engari tonu - he momo whakamihi tēnei i te tangata, i tāna mahi, i tētahi kaupapa rānei, ā, e āhua whakaatu ana anō hoki i te mīharo o te kaikōrero ki tētahi tūāhua. Arā te kīwaha e āhau rite ana ki tēnei, ko te 'koia kei a koe'. Engari he wā anō tōna e whakahē ana i te kōrero a tētahi atu mēnā he rerenga whakakāhore taua kōrero, he wā anō e whakaū ana, e whakaae ana ki te kōrero a tētahi atu mēnā ehara i te rerenga whakakāhore. I ōna wā anō e tohu ana tēnei kīwaha i mōhio tonu te kaikōrero ka puta tētahi āhuatanga.
- He aha hoki! - whakamahia ai tēnei kīwaha hei whakautu i tētahi atu kōrero, ā, he momo whakakāhore i taua kōrero rā i runga i te wairua whakaiti, whakatakē, whakangahau rānei. Tērā pea e hāngai ana ki te tangata nāna tonu te kōrero, tērā rānei e hāngai ana ki tētahi atu.
- He aha te aha - ka noho mai tēnei kīwaha ki te wāhanga whakamutunga o tētahi rerenga. E tohu ana i te kore whaihua, i te moumou taima noa iho rānei o tētahi āhuatanga e whakaahuatia ana i te wāhanga tuatahi o te kōrero.
- Hei aha (noa iho) - ko tētahi tikanga o tēnei kīwaha, ko te 'kāore he take o te māharahara', pērā tonu i te 'aua atu'. Ko tētahi atu tikanga o te 'hei aha noa iho' e whakaatu ana i te whakapono o te kaikōrero kāore he take o te whai i tētahi mahi, i tētahi āhuatanga rānei.
- Ka wani kē - he whakamihi tēnei i te tangata mō tana mātau, mō tana tohungatanga rānei ki tētahi mea.
- Kei a koe mō te... - he whakanui tēnei i te pai o te tangata ki te mahi i tētahi mahi. I ētahi wā, he āhua whakahē tēnei i te tangata mō tētahi āhua ōna e hapa ana, ki tā te kaikōrero titiro.
- Kei a koe te tikanga - e tohu ana tēnei kei a wai te mana whakatau i tētahi take, pērā i te whakatau a te tangata ki tēnā, ki tēnā o ngā rārangi pōti e rua o Aotearoa nei.
- Kei runga noa atu koe - he momo whakanui tēnei i te tangata, mōna i mahi i tētahi mahi pai. Me uaua ka rangona e whakamahia ana e te tangata mōna anō, engari arā pea ētahi wā ruarua ka taea. He wā anō ka taea te whakamahi hei whakaahua i te pai o tētahi atu mea, pērā i tētahi kaupapa.
- Koia kei (a koe) - ko tā tēnei kīwaha, he whakaatu tahi i te tautoko me te āhua mīharo o te kaikōrero ki te whakaaro, ki te mahi rānei a tētahi atu. Engari i tōna wā anō, ko tā tēnei kīwaha he whakahē i te kōrero, i te mahi rānei a tētahi tangata, me te tohu anō hoki he wā ka taka, ka kai taua tangata i ana hamuti, arā, ka hoki mai ngā hua kino o tāna mahi ki runga ki a ia.
- Koia (rā/pū) - ko tā tēnei kīwaha e tohu ana, kei te tautoko, kei te whakaae rānei te kaikōrero ki te whakaaro kātahi anō ka whakapuakina e tētahi atu.
- (Ka/he/te) tau kē (hoki)! - he whakamihi anō tēnei i te pai o te tangata, o tētahi mahi, o tētahi atu āhuatanga rānei. Mehemea ko te 'tau' te kupu tuatahi, me mātua noho mai te kupu 'kē' hei hoa mōna. I ētahi atu whakamahinga, kei a koe te tikanga ina raua atu te 'kē', kāore rānei.
- Mai anō - e tohu ana tēnei i te kaha roa o te wā e mau ana tētahi āhuatanga, e mahia ana tētahi mahi.
- Piki, heke - ko tētahi tikanga o tēnei kīwaha, ko te 'kāore he take o te māharahara'; ko tā te tangata mahi mai rā anō, he kimi huarahi māna e tutuki ana tino kaupapa arā noa iho ngā āhuatanga o te wā.
- Te mutunga (kē) mai (nei) o te ... - whakamahia ai tēnei kōrero hei whakakaha ake i tētahi whakaaro, tae atu ki ngā whakaaro whakamihi i te tangata, i tētahi atu āhuatanga rānei, pērā i 'te mutunga mai o te pai'.
Tirohia hoki[edit | edit source]
Hoto ki waho[edit | edit source]
- Te Taura Whiri i te Reo Māori
- Te Papakupu a Ngata
- Te Reo Pāngarau
- Māori Language.net
- NZ Reo, NZ Pride
- Ngā Nūpepa Māori
- He Pātaka Kupu : te kai a te rangatira
Tohutoro[edit | edit source]
- C. Barlow, Tikanga Whakaaro. Tāmaki-makau-rau, Oxford, 1991.
- M. Bartlett, 'Tūkaha Te Reo Māori!'. Salient, 24 Hōngongoi 2006. URL:[1].
- B.G. Biggs, Let's Learn Māori. Tāmaki-makau-rau, Uniprint, 1996.
- R. Maunsell, Grammar of the New Zealand Language. Putanga tuawhā. Tāmaki-makau-rau, 1894.
- Te Taura Whiri i Te Reo Māori, He Kohinga Kīwaha. Putanga tuarua. Tāmaki-makau-rau:Reed, 2005.


text:
Swagger
- Mātakihia
- Kupuhauraro
- Te Reo:Paerua
Series 3 resumes, Mondays, 7.00pm.
Kei ā Swagger te papa kōtui ā-hapori mutunga mai mā ngā taiohi ki te whakaputa i ā rātau ake kōrero.
Ko rātau tonu ngā kaiwhakaahua, ringatohu, kaihanga marau, e whakaatu ana i ā rātau ake kōrero mā te whakamahi i te hangarau wāea pūkoro koi. Ka kawea mai e Swagger te taiohitanga kūare, ngā mea whakaari, pukuhohe hoki, koinei ngā kōrero ā ēnei rangatahi, mā ētahi atu rangatahi me ērā e rangatahi tonu ana te wairua, e haere atu nei ki tō whare.


text:
Hei te marama e tū mai nei, ka whakarewaina te kiriata “The Pā Boys” ki ngā whare pikitia huri noa i te motu.
He hararei te mahi mā Ainsley Gardiner me tōna whānau ki Whakatāne i tēnei wā - whai muri mai i ngā mahi whakapau kaha kia oti tēnei kiriata.
He kiriata i tuhia e himiona grace, te tama a te kaituhi rongonui a Patricia Grace. Ko ia hoki te kaiwhakahaere.
Ko te kaupapa matua o te kiriata - he whai i te tuakiri tāngata.
I tēnei wā kāre ano kia whakatauhia ki hea ka whakaatuhia tuatahitia te kiriata.
Kei te whakahaere whakataetae rātau ara kia tono mai ngā tāone paku o Aotearoa he kōrero he aha ai mē whakātu i te kiriata ki to rātau taone.
Hei te rā o Waitangi puta atu ki ngā whare pikitia huri noa i te motu.


text:
PENE 15
E ‘haamauhia te parau-tia i te fenua nei’ e Iesu
1, 2. I teihea taime to Iesu riri-roa-raa, e no te aha?
UA RIRI roa Iesu—e e tumu maitai iho â i na reira ’i oia. E mana‘o paha outou e mea fifi roa ia feruri e te riri roa ra oia, e taata hoi oia no te haehaa. (Mataio 21:5) Ua vî maite noa râ ia ’na to ’na huru, papu maitai, no te mea e riri parau-tia to ’na. * Na te aha râ i faahae i teie hoa o te hau mai teie? Na te hoê ohipa tia ore roa.
2 Mea hinaaro na Iesu te hiero i Ierusalema. Na te ao atoa, tera te vahi mo‘a hoê roa i pûpûhia no te haamoriraa a to ’na Metua i te ra‘i. Mea na te atea roa te mau ati Iuda no te mau fenua e rave rahi ia haere mai i reira e haamori ai. I haere atoa mai na te tahi mau Etene o te mǎta‘u i te Atua, e tomo ratou i roto i te aua o te hiero i faataahia no ratou. I te omuaraa râ o ta ’na taviniraa, ua tomo Iesu i roto i te hiero e ua ite atu i te hoê ohipa hairiiri. Ua riro taua vahi ra ei vahi hooraa, e ere atura ïa i te fare haamoriraa faahou! Ua î te reira i te feia hoo tao‘a e te feia hoo moni. Teihea hoi te parau-tia ore? No teie mau taata, ua riro noa te hiero o te Atua ei vahi taviriraa taata—e eiâraa atoa ia ratou. Nafea hoi?—Ioane 2:14.
3, 4. Eaha te ohipa imiraa moni nounou rahi e tupu ra i te fare o Iehova, e eaha ta Iesu i rave no te faatitiaifaro i te reira?
3 Ua faaoti te mau aratai haapaoraa e hoê noa huru moni taa maitai e nehenehe e faaohipahia no te aufau i te tute i te hiero. I tia na i te mau ratere ia taui i ta ratou moni e ia noaa mai taua moni ra. No reira, ua faatia te feia hoo moni i ta ratou mau iri i roto roa mai i te hiero, e i faaaufau na ratou i te moni taime no te mau tauiraa atoa. Mea hoona roa atoa te tapihooraa o te mau animara. I nehenehe na te mau ratere o te hinaaro ra e pûpû i te tusia, e hoo mai i te reira i te feia hoo atoa ra i roto i te oire, i nehenehe noa na râ i te feia toroa i te hiero e patoi i ta ratou mau ô ei mea tano ore. Mea papu râ e e fariihia te mau ô e hoohia mai i te hiero iho ra. I te mea e aita iho â ta te taata e ravea, e faaaufau te feia hoo i te tahi mau taime i te moni rahi roa. * Mea ino a‘e tera i te tapihooraa hairiiri. E eiâraa mau tera!
“E hopoi ê atu i tena na mau mea”
4 Aita ta Iesu i nehenehe e faaoromai i taua parau-tia ore ra. O te fare tera o to ’na iho Metua! Ua hamani oia i te hoê pǎpǎi i te mau taura rii e ua tiahi i te mau puaatoro e te mau mamoe i rapae i te hiero. Haere vitiviti atura oia i te feia hoo moni ra, faatahuri atura i ta ratou mau iri. A feruri na i te mau moni atoa e tere haere ra na nia i te tahua maremora! Faaue atura oia ma te etaeta i te mau taata e hoo ra i te uuairao e: “E hopoi ê atu i tena na mau mea.” (Ioane 2:15, 16) E au ra e aita e taata e tae ia ’na e patoi i teie taata mǎta‘u ore.
“Te huru o te metua ra, o te huru atoa ïa o te tamaiti”
5-7. (a) Mea nafea to Iesu oraraa hou a riro ai ei taata ohiparaa i nia i to ’na mana‘o i te parau-tia, e eaha ta tatou e haapii mai na roto i te faahohonuraa i to ’na hi‘oraa? (b) Mea nafea to Iesu patoiraa i te mau parau-tia ore no nia i te mana arii e te i‘oa o Iehova?
5 Ua ho‘i faahou iho â ïa te feia hoohoo. Fatata e toru matahiti i muri a‘e, ua farerei Iesu i tauâ parau-tia ore ra, i teie taime ua faahiti oia i ta Iehova iho mau parau faahaparaa i te feia i faariro i to ’Na fare “ei ana no te eiâ haru.” (Mataio 21:13; Ieremia 7:11) Oia, i to Iesu iteraa i te ohipa imiraa moni nounou rahi a te taata e te viivii o te hiero o te Atua, ua riro oia mai to ’na Metua ra. E e ere i te mea maere! Ehia rahiraa mirioni matahiti to Iesu haapiiraahia e to ’na Metua i te ra‘i. Ei faahopearaa, ua î atoa oia i to Iehova haroaroaraa i te parau-tia. Ua riro oia ei hi‘oraa oraora o te parau ra, “Te huru o te metua ra, o te huru atoa ïa o te tamaiti.” No reira, mai te peu e e hinaaro tatou i te hoê hoho‘a maramarama o te huru maitai o te parau-tia a Iehova, aita ’tu ravea maitai a‘e i te feruriraa i te hi‘oraa o Iesu Mesia.—Ioane 14:9, 10.
6 To reira te Tamaiti fanau tahi a Iehova i to Satani pariraa ma te tia ore i te Atua ra o Iehova i te haavare e mârôraa i te tiaraa o ta ’Na faatereraa. Tera te faaino mau! Ua faaroo atoa te Tamaiti i to Satani aaraa i muri a‘e e aita hoê taata e tavini ia Iehova ma te miimii ore, ma te here. Ua haamauiui papu mau teie mau pariraa haavare i te aau tia o te Tamaiti. Ua oaoa roa paha ïa oia i te faarooraa e na ’na e amo i te tuhaa rahi i te faaafaroraa i te haavare! (Korinetia 2, 1:20) E nafea oia ia rave i te reira?
7 Mai ta tatou i haapii i roto i te pene 14, ua horoa Iesu Mesia i te pahonoraa hopea o te faaoti i te pariraa a Satani no nia i te hapa ore o te mau mea ora ta Iehova i poiete. Ua haamau ïa Iesu i te niu no te faatiaraa hopea i te mana arii o Iehova e te faaraaraa i to ’Na i‘oa. Ei Mauhaa rahi a Iehova, e haamau Iesu i te parau-tia a te Atua na te ao taatoa. (Ohipa 5:31) Ua faahoho‘a atoa to ’na oraraa i te fenua nei i te parau-tia a te Atua. Ua parau Iehova no nia ia ’na e: ‘E tuu roa ’tu vau i tau varua i nia iho ia ’na, e na ’na e [faataa ’tu i te parau-tia] i te mau Etene.’ (Mataio 12:18; MN) Mea nafea to Iesu faatupuraa i taua mau parau ra?
E faataa Iesu “i te parau-tia”
8-10. (a) Mea nafea to te mau parau tutuu a te mau aratai haapaoraa ati Iuda faaitoitoraa e vahavaha i te mau taata e ere i te ati Iuda e te mau vahine? (b) Mea nafea to te mau ture parau vaha faateimaharaa i te ture o te Sabati a Iehova?
8 Mea hinaaro na Iesu te Ture a Iehova e ua ora oia ia au i te reira. Ua taviri râ e ua faaohipa hape te mau aratai haapaoraa no to ’na tau i taua Ture ra. Ua parau atu Iesu ia ratou e: “Auê outou, e te mau papai parau e te mau Pharisea, e haavare outou! . . . te haapae nei [outou] i te mau mea rarahi o te ture ra, i te parau-tia, e te aroha, e te haapao mau ra.” (Mataio 23:23) Aita iho â ïa taua mau orometua haapii i te Ture a te Atua ra e faataa ra “i te parau-tia.” Te haapoiri ra râ ratou i te parau-tia a te Atua. Mea nafea hoi? E rave ana‘e tau hi‘oraa.
9 Ua faaue Iehova i to ’na nunaa e faaatea ê mai i te mau nunaa etene e haaati ra ia ratou. (Mau arii 1, 11:1, 2) Ua faaitoito râ te tahi mau aratai haapaoraa aoaoa ia vahavaha i te taata atoa e ere i te ati Iuda. I roto i te Mishna, te vai atoa ra teie ture: “Eiaha te animara faaamu ia vaiihohia i roto i te mau fare tipaeraa a te mau etene i te mea e te mana‘ohia e e rave ratou i te peu taatiraa e te animara.” Mea tia ore taua huru mana‘o ino haere noa ra i te taata atoa e ere i te ati Iuda e aita roa ’tu i au i te niu o te Ture a Mose. (Levitiko 19:34) E faahaehaa te tahi atu mau ture rii a te taata i te mau vahine. Te na ô ra te ture parau vaha e e tia i te hoê vahine ia haere na muri mai eiaha na pihai iho i ta ’na tane. E faaarahia te hoê tane eiaha e paraparau i te hoê vahine i te vahi taata, tae noa ’tu i ta ’na iho vahine. Mai te mau tîtî, eita te mau vahine e faatiahia ia riro ei ite i te tiripuna. Te vai atoa ra te hoê pure oti noa i reira te mau tane e haamauruuru ai i te Atua e e ere ratou i te vahine.
10 Ua haapo‘i te mau aratai haapaoraa i te Ture a te Atua i raro a‘e i te hoê puea ture rii a te taata. Ei hi‘oraa, e opani noa te ture o te Sabati eiaha e rave i te ohipa i te Sabati, a faataa ’i i taua mahana ra no te haamoriraa, te tamǎrûraa pae varua e te faafaaearaa. Ua faateimaha râ te mau Pharisea i taua ture ra. Ua faaoti ratou iho eaha mau na te “ohipa.” Ua faataa ratou e 39 ohipa taa ê, mai te ootiraa e te a‘ua‘uraa animara. Ua faahiti teie mau tatuhaaraa i te mau uiraa hopea ore. Ia haapohe te hoê taata i te hoê manumanu i te Sabati, te a‘ua‘u ra anei oia? Ia ohi oia i te hoê apu rima huero maa e amu a hahaere ai oia, te ooti ra anei oia? Ia faaora oia i te hoê taata ma‘i, te rave ra anei oia i te ohipa? Ua haapaohia taua mau uiraa ra ma te mau ture rii etaeta.
11, 12. Mea nafea to Iesu faaiteraa e te patoi ra oia i te mau tutuu a te mau Pharisea e ere no roto i te Bibilia?
11 I roto i taua huru tupuraa ra, e nafea Iesu ia tauturu i te taata ia taa ia ratou eaha te parau-tia? I roto i ta ’na mau haapiiraa e to ’na huru oraraa, ua patoi oia ma te mǎta‘u ore i te mau aratai haapaoraa. E rave ana‘e na mua i te tahi o ta ’na mau haapiiraa. Ua faahapa tanai atu oia i ta ratou puea ture rii rahi roa a te taata, a na ô ai e: ‘Ua faaore outou i te parau a te Atua i ta outou parau i tuuhia mai i haamauhia e outou na.’—Mareko 7:13.
12 Ua haapii Iesu ma te mana e ua hape te mau Pharisea i te pae o te ture o te Sabati—e, oia mau, aita i taa ia ratou te fa mau o taua ture ra. Ua faataa oia e o te Mesia “te Fatu o te sabati” e e tiaraa ïa to ’na e faaora i te taata i te Sabati. (Mataio 12:8) No te haapapu maitai i te mana‘o, ua rave oia i te mau faaoraraa ma‘i semeio ma te huna ore i te Sabati. (Luka 6:7-10) E faaite-atea-raa taua mau faaoraraa ma‘i ra no te faaoraraa ta ’na e rave na te ao atoa i te roaraa o ta ’na Faatereraa tausani matahiti. E riro taua Mireniuma ra ei Sabati rahi roa ’‘e, i reira te huitaata haapao maitai e haamâha ’i, a tahi ra ïa, i te rohirohi o te mau senekele tutavaraa ma te mau faateimaharaa a te hara e te pohe.
13. Eaha te ture i haamauhia ei faahopearaa o te taviniraa a te Mesia i te fenua nei, e nafea te reira i taa ê ai i to mua ’tu ture?
13 Ua faataa atoa Iesu eaha te parau-tia i te haamauraahia te hoê ture apî, “te ture a te Mesia,” i te otiraa ta ’na taviniraa i te fenua nei. (Galatia 6:2) Eiaha mai to mua ’tu, oia te Ture a Mose, ua taai-rahi-hia teie ture apî, eiaha i te hoê anairaa ture papaihia, i te mau faaueraa tumu râ. Te vai ra iho â râ te tahi mau faaueraa taa maitai. Ua parau Iesu no nia i te hoê e e “ture apî” tera. Ua haapii Iesu i ta ’na mau pǐpǐ atoa e aroha te tahi i te tahi mai ia ’na i aroha ia ratou. (Ioane 13:34, 35) Oia, ia riro te aroha ma te haapae ia ’na iho ei tapao faataa-ê-raa i te feia atoa e ora ia au i “te ture a te Mesia.”
Te hoê hi‘oraa oraora o te parau-tia
14, 15. Mea nafea to Iesu faaiteraa e te farii ra oia i te mau otia o to ’na iho mana, e no te aha te reira e riro ai ei mea haamahanahana?
14 Aita noa Iesu i haapii no nia i te aroha. Ua ora oia ia au i “te ture a te Mesia.” Ua ite-roa-hia te reira i roto i to ’na oraraa. E rave ana‘e e toru ravea i faataa ’i te hi‘oraa o Iesu eaha te parau-tia.
15 A tahi, ua ape maitai Iesu i te rave i te tahi noa ’‘e parau-tia ore. Ua tapao paha outou e e tupu te mau parau-tia ore e rave rahi ia teoteohia te mau taata tia ore e ia faatura ore ratou i te mau otia tano o to ratou mana. Aita Iesu i na reira. I te hoê taime, ua haafatata ’tu te hoê taata ia Iesu e ua parau atu e: “E te orometua, parau na oe i tau tuaana, e tufa oia i ta mâua tao‘a.” Eaha te pahonoraa a Iesu? “E tera ra taata e, na vai au i faariro ei tufa tao‘a, ei auvaha i ǒ outou nei?” (Luka 12:13, 14) E ere anei tera i te mea faahiahia? Ua hau a‘e te maramarama o Iesu, to ’na haroaroaraa, e tae noa ’tu te faito mana ta te Atua i horoa no ’na, i to te taata atoa i te fenua nei; ua patoi râ oia i te faaô atu i roto i teie ohipa, aita hoi oia i haamanahia no te reira. Ua na reira noa iho â Iesu i te riroraa ei taata haehaa, tae noa ’tu i te roaraa o te mau mireniuma o to ’na oraraa hou a riro ai ei taata. (Iuda 9) Te faaite ra te mea e e tiaturi Iesu ma te haehaa e na Iehova e faataa eaha te mea tia, i te hoê huru maitai popou e te au mau to ’na.
16, 17. (a) Mea nafea to Iesu faaohiparaa i te parau-tia i roto i te pororaa i te parau apî maitai o te Basileia o te Atua? (b) Mea nafea to Iesu faaiteraa e mea aroha hamani maitai to ’na mana‘o i te parau-tia?
16 A piti, ua faaohipa oia i te parau-tia na roto i te huru i poro ai oia i te parau apî maitai o te Basileia o te Atua. Aita oia i faatia pae tahi. Ua tamata râ oia ma te haapao maitai i te paraparau i te mau huru taata atoa, te mea tao‘a rahi anei aore ra te mea veve. I te tahi roa ’‘e pae, i faataa ê na te mau Pharisea i te feia veve, te feia haehaa e i tuu na ratou i te ta‘o vahavaha ra ʽam-ha·ʼaʹrets, aore ra “feia o te fenua” i nia ia ratou. Ua patoi Iesu i taua parau-tia ore ra ma te mǎta‘u ore. Ia haapii oia i te parau apî maitai i te taata—aore ra, ia au ana‘e i taua tumu parau ra, ia tamaa oia e te taata, ia faatamaa oia ia ratou, ia faaora oia ia ratou, aore ra ia faatia faahou mai oia ia ratou—e paturu oia i te parau-tia a te Atua o te hinaaro ia paraparauhia “te taata atoa.” *—Timoteo 1, 2:4.
17 A toru, mea aroha hamani maitai roa te mana‘o o Iesu i te parau-tia. Ua haa puai oia i te tauturu i te feia hara. (Mataio 9:11-13) Ua tauturu haere noa oia i te taata aita to ratou e mana no te paruru ia ratou iho. Ei hi‘oraa, aita Iesu i pee i te mau aratai haapaoraa i te faaitoitoraa i te mana‘o ino i te mau Etene atoa. Ua tauturu e ua haapii oia ma te aroha hamani maitai i te tahi o ratou, noa ’tu e ua tono-na-mua-hia oia i te nunaa ati Iuda ra. Ua farii oia e rave i te hoê faaoraraa semeio na te hoê faehau toroa a te nuu Roma, a na ô ai e: “Aitâ vau i ite i teie faaroo i te rahi i Iseraela atoa nei.”—Mataio 8:5-13.
18, 19. (a) Mea nafea to Iesu patururaa i te tura o te mau vahine? (b) E nafea te hi‘oraa o Iesu e tauturu mai ai ia ite i te taairaa i rotopu i te mǎta‘u ore e te parau-tia?
18 Aita atoa Iesu i paturu i te mau mana‘o no taua tau ra no nia i te mau vahine. Ua rave râ oia ma te mǎta‘u ore i te mea tia. I tiaturihia na e hoê â viiviiraa to te mau vahine no Samaria e to te mau Etene. Aita râ Iesu i haamarirau i te poro atu i te hoê vahine no Samaria i te apoo pape no Sikara. Oia mau, i taua vahine ra na mua to Iesu faaite-maitai-raa ia ’na iho mai te Mesia i tǎpǔhia. (Ioane 4:6, 25, 26) I parau na te mau Pharisea e eiaha te Ture a te Atua ia haapiihia ’tu i te mau vahine, ua rave râ Iesu i te taime e te ito rahi no te haapii i te mau vahine. (Luka 10:38-42) E a parauhia ’i e eita e nehenehe e tiaturi i te mau vahine no te horoa i te faaiteraa parau mau, ua haamaitai Iesu i te tahi mau vahine i te fana‘oraa taa ê e riro ei feia matamua tei ite ia ’na i muri a‘e i to ’na tia-faahou-raa. Ua parau atoa oia ia ratou e haere e faaite i ta ’na mau pǐpǐ tane no nia i teie ohipa faufaa roa ’‘e!—Mataio 28:1-10.
19 Oia, ua faataa Iesu i te mau nunaa eaha te parau-tia. I roto i te mau tupuraa e rave rahi, ua na reira oia ma te faaû rahi i te ati. Te tauturu maira te hi‘oraa o Iesu ia ite tatou e e titauhia te mǎta‘u ore no te paturu i te parau-tia mau. Ma te tano, ua parauhia oia “te Liona o te opu o Iuda.” (Apokalupo 5:5) A haamana‘o e e taipe te liona no te parau-tia mǎta‘u ore. E fatata roa râ Iesu i te hopoi mai i te parau-tia rahi atu â. Na roto i te mau auraa atoa, e haamau oia i “te parau-tia i te fenua nei.”—Isaia 42:4.
E ‘haamau’ te Arii e Mesia i “te parau-tia i te fenua nei”
20, 21. I to tatou nei tau, mea nafea to te Arii e Mesia patururaa i te parau-tia na te ao nei e i roto i te amuiraa Kerisetiano?
20 Mai to ’na riroraa mai ei Arii e Mesia i te matahiti 1914 ra, ua paturu Iesu i te parau-tia i te fenua nei. Nafea? Ua amo oia i ta ’na hopoia e faatupu i ta ’na parau tohu e vai ra i roto i te Mataio 24:14. Ua haapii te mau pǐpǐ a Iesu i te ao nei i te taata no te mau fenua atoa, i te parau mau no nia i te Basileia o Iehova. Mai ia Iesu, ua poro ratou ma te faatia pae tahi ore e te tia, a tutava ’i i te horoa i te taata atoa—te apî e te paari, te tao‘a rahi e te veve, te tane e te vahine—i te ravea e ite ai ia Iehova, te Atua parau-tia.
21 Te paturu atoa ra Iesu i te parau-tia i roto i te amuiraa Kerisetiano o oia hoi te Upoo. Mai tei tohuhia, te horoa ra oia i “te mau ô taata,” te mau matahiapo Kerisetiano haapao maitai o te aratai i te amuiraa. (Ephesia 4:8-12, MN) I roto i te tiaauraa i te nǎnǎ faahiahia a te Atua, e pee taua mau taata ra i te hi‘oraa o Iesu Mesia i te patururaa i te parau-tia. E haamana‘o noa ratou e te hinaaro ra Iesu ia haahia i nia i ta ’na mau mamoe ma te tia—noa ’tu eaha to ratou tiaraa, aore ra to ratou huru i te pae materia.
22. Eaha to Iehova mana‘o i te mau parau-tia ore i parare roa a te ao no teie tau, e ua faataa oia i ta ’na Tamaiti no te rave i te aha?
22 E fatata roa râ Iesu i te haamau i te parau-tia i nia i te fenua mai tei ore i itehia a‘enei. Ua parare roa te parau-tia ore i roto i teie nei ao pi‘o. Te tamarii atoa e pohe i te poia, e taata ati ïa no te hoê parau-tia ore aita e otoheraa, ia feruri iho â râ tatou i te moni e pûpû-rahi-hia ra no te hamaniraa mauhaa tama‘i e te haamâharaa i te mau hinaaro o te feia miimii o te nounou i te mau peu navenave. To roto te poheraa ma te faufaa ore o te mau mirioni taata i te mau matahiti atoa, i te mau parau-tia ore huru rau o te faatupu paatoa i te riri tia o Iehova. Ua faataa oia i ta ’na Tamaiti no te faatupu i te hoê tama‘i tia i nia i teie faanahoraa ino taatoa o te mau mea no te faahope i te parau-tia ore atoa e a muri noa ’tu.—Apokalupo 16:14, 16; 19:11-15.
23. I muri a‘e i Aramagedo, e nafea te Mesia ia paturu i te parau-tia e a muri noa ’tu?
23 Eita noa râ te parau-tia a Iehova e titau i te haamouraa i te feia iino. Ua faataa atoa oia i ta ’na Tamaiti no te faatere ei “Arii no te hau.” I muri a‘e i te tama‘i o Aramagedo, e haamau te faatereraa a Iesu i te hau na te fenua atoa, e e faatere oia ‘ma te parau-tia.’ (Isaia 9:6, 7) I reira Iesu e oaoa ’i i te faaore i te mau parau-tia ore atoa tei faatupu i te oto e te mauiui rahi i te ao nei. E paturu oia i te parau-tia tia roa a Iehova ma te haapao maitai e a muri noa ’tu. Mea faufaa roa ïa ia imi tatou i te pee i te parau-tia a Iehova i teie nei. E hi‘o ana‘e e nafea tatou e rave ai i te reira.
^ par. 1 Ia faaite oia i te riri tia, ua riro Iesu mai ia Iehova, o te “faau‘ana rahi” i nia i te ino atoa. (Nahuma 1:2) Ei hi‘oraa, i muri a‘e i to Iehova parauraa i to ’na nunaa etaeta e ua faariro ratou i to ’na fare “ei ana eiâ,” ua na ô oia e: ‘Te niniihia ra tau riri, e tau tahoo i nia iho i teie nei vahi.’—Ieremia 7:11, 20.
^ par. 3 Ia au i te Mishna, ua hiti mai te hoê autâ tau matahiti i muri a‘e no nia i te moni rahi o te mau uuairao i hoohia i te hiero. Ua faatopa-oioi-hia te moni i te faito fatata e 99 %! O vai tei fana‘o rahi roa ’‘e i teie tapihooraa hoona roa? Te mana‘o ra te tahi feia tuatapapa e o te utuafare o te Tahu‘a Rahi ra o Ana te fatu o te mau hoohooraa i te hiero e no reira mai te rahiraa o te tao‘a rahi roa a taua utuafare tahu‘a ra.—Ioane 18:13.
^ par. 16 I tiaturi na te mau Pharisea e ua ‘faainohia’ te feia haehaa tei ite ore i te Ture. (Ioane 7:49) I parau na ratou eiaha te hoê ia haapii i taua huru taata ra, ia rave i te tapihooraa, ia tamaa, e ia pure e o ratou. E faaipoipo i ta ’na tamahine i te hoê o ratou, mea ino a‘e ïa i te tuuraa ia ’na i mua i te mau animara taehae. Ia ratou, eita e au i taua feia haehaa ra te tia-faahou-raa.
No te ite atu â
Ta te Basileia i rave i na 100 matahiti faatereraa
Nafea ia faufaahia i te faatereraa o te Basileia? Hi‘o nafea te Arii Mesia e tamâ, e haapii e e faanaho ai i ta ’na mau pǐpǐ.


text:
He kaiwhakapāoho mō te Reo Irirangi o Tainui ka puta ki te mura o te ahi mekemeke, kia kohi pūtea mō te hunga wāhine kāinga taupua i raro i te maru o Te Whare Whakaruruhau ō Aotearoa me te rōpū hauora hinengaro.
E rua marama te kaipānui a Patara Berryman e haratau ana i ngā ata mō te huinga mekemeke nei ka tū ki te pāpara kāuta o G2 ki te Tāone o Tauranga Moana hei ēnei rangi okioki.
Hei tā te uri nei o Ngāti Whāwhākia, pae tū pae hinga, ko te ito o te kaupapa te whāinga matua.
Ka tū hoariri atu a Patara ki a Norm Rahiri, ā, ko tana hoa mahi a Matutaera Herangi anō tētahi ka whawhai, he wahine anō ka puta ki te papa rīngi.
E whakaharatau tahi ana a Parata me te karapu whanameke o Rāhui Pōkeka.
He ope tautoko tana ka tae atu ki te pō whawhai, ka haere mā runga pahi he wha tekau ma rima turu te rahi.
Ā, hei tā Patara ki te eke panuku ia, a tōna wā pea puta ai ia ki te tauwhāinga 'Fight for Life'.


text:
I te Pirimia e whakarite ana ki te tuku i ngā mihi ki te matua o Awherika ki Te Tonga o mohoa nei, hei tana, kua whakaritea he tira, e oti te tū hei kanohi kitea mō te hunga katoa o Aotearoa.
Ko Te Minita mo Ngā Take Māori, a Pita Sharples tētahi, ā, hei tāna, ka tae ā-tinana atu ia ki te rā whakamaumahara i a Mandela ki Soweto, i Johannesberg, hei kanohi mō ēra i whai wāhi nui atu ki ngā porotēhi i tu ki Aotearoa mō ngā iwi taketake o Awherika ki te Tonga, pēnei i te porotēhi taapu i te haerenga whutupōro o te kapa Springboks i te tau waru tekau mā tahi.
MoōHilda Halyard-Harawira, he mema o Ngā Tamatoa, i whai wāhi atu ki taua porotēhi tonu, ko Mandela tērā, i whakamoe i te wairua kaikiri o te iwi Pākehā, ki a ia, me tōna whānau tonu.
“Nana i muru ngā hara, mō ngā uri taketake he take nui tērā, he tino tauira tērā ki te ao whānui, ahakoa ngā tino taimahatanga ki runga i a ia.”
Ka tangihia, ka mihia te taonga o te mate e ngā mana nui o te ao rātou ko te mano tini nō Awherika ki te Tonga tonu, ki te Whīra o Soweto, ki te whenua i kitea whakamutungatia ai a Madiba, i te Kapu Whutupāoro o te Ao i tū i te tau rua mano tekau.


text:
E rere ana ngā māharahara i ētahi ahorangi mātauranga Māori mō te orangatonutanga o ngā tūru Māori ki ngā kaunihera whare wānanga.
Nō te rangi nei ka whakarewa te Kāwanatanga i tana mahere whakarerekē i ngā tikanga kāwana i ngā whare wānanga.
I te Whare Wānanga o Waikato, e rua ngā tūru Māori ki tana kaunihera. He tūranga kei te werohia e te Kāwanatanga e ai ki te ahorangi, ki a Pou Temara.
O ngā Whare Wānanga auraki e waru ki Aotearoa, hei tā Pou Temara, e whā noa kua whakarite tūru Māori. I raro i te mahere a te Kāwanatanga ka mukua katoatia ngā tūru motuhake pērā, eaoia, ka riro mā ia whare wānanga te whakatau mēna ka puritia tonutia. Ko te Kīngitanga tētahi e whai tūru ana ki te Whare Wānanga o Waikato.
Ko te Whare Wānanga o Awanuiārangi tētahi kua huri kē ki te whakaiti i tana kaunihera. E ai ki te toihau ki a Graham Smith, kotahi tonu te whakaaro.
Āpiti atu, mō ngā whare wānanga Māori kua whakahāngaitia a rātou poari ki te kaupapa Māori, kaua ki te kaupapa auraki.
E tūwhera ana te taha tuku tāpaetanga kōrero, he mea whakahaere e te mana mātauranga.


text:
Coatesville
Ko Coatesville he nohanga o te takiwā o Tāmaki-makau-rau, i roto anō i te rohe whenua o Ākarana-ki-te-raki (AK). E ai ki Toitū Te Whenua, he nohanga (he 'locality' rānei ki te reo Pākehā) he wāhi nohoia e te tangata, engari kāore anō kia tae te nui o te taupori ki te nui e taea ai te kī he tāone tonu tēnei. Ko Tāmaki-makau-rau tētahi o ngā takiwā o Aotearoa, kei Te Ika-a-Māui taua takiwā.
Ko te kura[edit | edit source]
Ko te kura o Coatsville he kura tuatahi mō ngā taitama me ngā kōhine o ngā taumata 1 tae noa ki te 6. Nō te tau 1923 i whakatū ai.[1] Ko 10 te whakatauranga ōtekau; ā, e 287 te tokomaha o te rārangi ingoa.[2]
Tohutoro[edit | edit source]
- Toitū Te Whenua (Land Information New Zealand). He mea kite i te 2007-09-04.
- Ngā Pou Taunaha o Aotearoa (New Zealand Geographic Board). He mea kite i te 2007-09-04.
Kupu tautoko[edit | edit source]
- ↑ A Brief History of Coatesville. Coatesville Residents and Ratepayers Association. He mea kite i te 2008-08-28.
- ↑ Te Kete Ipurangi - te kura o Coatsville. Te Tāhuhu o te Mātauranga.


text:
To Iehova aau horoa noa e huru au noa
“Hamani maitai to Iehova i te taata atoa; e te vai ra to ’na aroha faaherehere rahi i nia i to ’na atoa ra mau ohipa.”—SAL. 145:9.
1, 2. Eaha ta te mau hoa a te Atua e fana‘o nei?
FATATA e 35 matahiti faaipoiporaa to Monika. Te na ô nei teie tuahine: “Ua matau maitai mâua ta ’u tane. Noa ’tu râ teie roaraa matahiti, mea rahi â ta mâua e haapii nei no nia ia mâua!” Mea papu e hoê â no e rave rahi faaipoiporaa e auhoaraa.
2 E oaoa tatou i te matau atu â i te feia ta tatou e here ra. Te auhoaraa faufaa roa ’‘e râ te atuatu, o to tatou ïa auhoaraa e o Iehova. Eita roa ’tu tatou e ite pauroa no nia ia ’na. (Roma 11:33) E nehenehe tatou e oaoa e e haafaufaa ’tu â i to Iehova mau huru maitatai e a muri noa ’tu.—Koh. 3:11.
3. Eaha ta tatou e hi‘opoa i roto i teie tumu parau?
3 Ua tauturu mai to na mua ’tu tumu parau ia haafaufaa ’tu â e piti huru maitatai au mau o Iehova: te ohieraa ia haafatata ’tu e te paetahi ore. E hi‘o ana‘e i teie nei i to ’na aau horoa noa e huru au noa. E taa atu â ïa ia tatou e ‘mea hamani maitai Iehova i te taata atoa e tei nia to ’na aroha faaherehere rahi i ta ’na atoa mau ohipa.’—Sal. 145:9.
E ATUA HOROA NOA IEHOVA
4. Eaha mau na te aau horoa noa?
4 Eaha te hoê taata aau horoa noa? Teie te pahonoraa i roto i ta Iesu mau parau i roto i te Ohipa 20:35: “Mea maitai i te horoa ’tu i te rave mai.” Ua faaite Iesu eaha mau na te aau horoa noa. O te horoa-noa-raa ma te oaoa i to ’na taime, puai e faufaa no te maitai o vetahi ê. Aita te reira i taaihia i te rahi o te hoê ô, i te mana‘o turai râ o te taata i horoa. (A taio i te Korinetia 2, 9:7.) Te hi‘oraa maitai roa ’‘e, o to tatou ïa Atua oaoa ra o Iehova.—Tim. 1, 1:11.
5. E nafea Iehova e faaite ai e e Atua horoa noa oia?
5 E nafea Iehova e faaite ai e e Atua horoa noa oia? Te haapao nei oia i te mau hinaaro o te taata atoa, tae noa ’tu o te feia tei ore â i haamori ia ’na. E “hamani maitai [hoi] to Iehova i te taata atoa.” “Te faahiti nei [oia] i to ’na mahana i nia i te ino e te maitai, e te haamairi mai nei oia i te ûa i nia i te parau-tia e te parau-tia ore.” (Mat. 5:45) No reira i tia ’i i te aposetolo Paulo ia parau i te feia tiaturi ore e ua “hamani maitai mai” Iehova ma te horoa mai i “te ûa no nia i te ra‘i ra, e te anotau auhune, e te faaîraa mai i to tatou aau i te maa e te oaoa.” (Ohi. 14:17) E Atua horoa noa Iehova no te taata atoa.—Luka 6:35.
6, 7. (a) Te oaoa taa ê nei Iehova i te haapao i to vai ma mau hinaaro? (b) A faataa na e nafea te Atua e haapao ai i ta ’na mau tavini taiva ore.
6 Te oaoa taa ê nei Iehova i te haapao i te mau hinaaro o ta ’na mau tavini taiva ore. Ua tapao te arii Davida: “I vai apî na hoi au, e teie nei ua ruhiruhia; aitâ râ vau i ite i te feia parau-tia i te faarueraahia, e to ’na ra huaai i te aniraa i te maa.” (Sal. 37:25) Mea rahi te Kerisetiano taiva ore tei ite i te haapao maitai o Iehova. Teie te tahi hi‘oraa.
7 Tau matahiti a‘enei, tei mua te hoê pionie o Nancy to ’na i‘oa i te fifi. Te haamana‘o ra oia e hoê mahana i toe no te aufau i ta ’na tarahu fare e 66 tara Marite (fatata e 6 000 CFP). Te na ô ra Nancy: “Aita vau i ite ia aha ia noaa mai tera moni. Ua pure au no nia i tera fifi e ua haere au i ta ’u ohipa ei tuati maa. Aita vau i mana‘o e e noaa mai e rave rahi moni haamauruururaa, mea iti roa hoi te taata i tera taime o te hebedoma. Ua maere roa vau i te ite e rave rahi taata matau tei haere mai i te fare tamaaraa i tera po. I te otiraa ta ’u ohipa, ua taio vau i te moni haamauruururaa, ua noaa mai e 66 tara Marite.” Ua papu ia Nancy e ua horoa Iehova i ta ’na iho â i hinaaro.—Mat. 6:33.
8. Eaha te ô horoa noa rahi roa ’‘e a Iehova?
8 E nehenehe te taata atoa e fana‘o i te ô horoa noa rahi roa ’‘e a Iehova. Eaha te reira? Te tusia taraehara o ta ’na Tamaiti. Ua parau Iesu: “I aroha mai te Atua i to te ao, e ua tae roa i te horoa mai i ta ’na Tamaiti fanau tahi, ia ore ia pohe te faaroo ia ’na ra, ia roaa râ te ora mure ore.” (Ioa. 3:16) “Te ao” i ǒ nei, o te huitaata ïa. O te taata atoa o te maiti i te farii i tera ô horoa noa rahi roa ’‘e a Iehova te nehenehe e fana‘o i te reira. E fana‘o te feia o te faatupu i te faaroo ia Iesu i te ora mure ore! (Ioa. 10:10) E ere anei te reira i te haapapuraa rahi roa ’‘e e e Atua horoa noa o Iehova?
A PEE I TO IEHOVA AAU HOROA NOA
9. E nafea ia pee i to Iehova aau horoa noa?
9 E nafea ia pee i to Iehova aau horoa noa? O Iehova “te horoa hua mai i te mau mea maitatai ia rave tatou.” E mea tia ïa ia hinaaro tatou ia riro ei taata o te “horoa atu ia vetahi ’ē” a oaoa ’tu ai ratou. (Tim. 1, 6:17-19, Te Faufaa Api) Te faaohipa nei tatou ma te oaoa i ta tatou faufaa no te horoa i te mau ô no to tatou feia herehia e no te tauturu i te feia e fifi ra. (A taio i te Deuteronomi 15:7.) Eaha te tauturu mai ia haamana‘o i te faaite i te aau horoa noa? Teie ta te tahi mau Kerisetiano e rave nei: ia fana‘o ratou i te hoê ô, e na reira atoa ratou i nia ia vetahi ê. E haamaitaihia te amuiraa ia faaite te taeae e tuahine e rave rahi i te hoê huru feruriraa horoa noa.
10. Eaha te tahi ravea maitai roa no te faaite i te aau horoa noa?
10 Teie te tahi ravea maitai roa no te faaite i te aau horoa noa: te horoaraa ia tatou iho na roto i ta tatou mau parau e ohipa. E nafea? Ma te faaohipa i to tatou taime e puai no te tauturu e te faaitoito ia vetahi ê. (Gal. 6:10) No te ite e te na reira ra anei tatou, e uiui ana‘e: ‘Ua ite anei vetahi ê e ua ineine au i te horoa ia ’u iho e i te horoa i te tari‘a faaroo? Ia ani mai te tahi i te tauturu no te hoê ohipa, e parau anei au E ia tia ia ’u? Afea ra vau i te haapopouraa ma te haavare ore i te hoê melo o to ’u utuafare aore ra i te hoê hoa Kerisetiano?’ Ia “horoa” noa tatou, e piri atu â tatou ia Iehova e i to tatou mau hoa.—Luka 6:38; Mas. 19:17.
11. E nafea ia faaite i te aau horoa noa i nia ia Iehova?
11 E nehenehe atoa tatou e faaite i te aau horoa noa i nia ia Iehova. Te faaue maira te mau Papai: “E faatura ’tu ia Iehova i ta oe ra mau tao‘a rarahi.” (Mas. 3:9) Teie mau “tao‘a rarahi,” o to tatou atoa ïa taime, puai e faufaa ta tatou e faaohipa noa i roto i ta ’na taviniraa. E nehenehe atoa te mau tamarii e haapii i te faaite i te aau horoa noa i nia ia Iehova. Te na ô nei te hoê papa o Jason to ’na i‘oa: “Ia horoa to matou utuafare i te tahi ô i te Piha a te Basileia, na ta mâua na tamarii e tuu i te moni i roto i te afata ô. E oaoa raua. E au ra hoi te horoa nei raua i te tahi mea na Iehova.” Mai te peu e e ite te mau tamarii i te oaoa ia horoa na Iehova i to ratou apîraa, e faaite noa ratou i te aau horoa noa a paari mai ai.—Mas. 22:6.
TE HURU AU NOA O IEHOVA
12. Eaha te hoê taata au noa?
12 Teie te tahi atu huru maitai au mau o Iehova: to ’na huru au noa. Eaha ïa? Te auraa o te ta‘o tumu i hurihia i roto i ta tatou Bibilia ei “mǎrû,” aore ra huru au noa, o te tuu-noa-raa ’tu aore ra te fariiraa ïa. (Tito 3:1, 2) E ere te hoê taata mana‘o au noa i te mea etaeta i nia i te tahi ohipa rii. E tutava râ o ’na i te faaite i te mǎrû i nia ia vetahi ê ma te haapao i to ratou huru tupuraa. Ua ineine oia i te faaroo ia ratou e, ia nehenehe, i te farii i to ratou mau hinaaro a faatano atu ai i ta ’na mau titauraa.
13, 14. (a) E nafea Iehova e faaite ai i te huru au noa? (b) Eaha te haapii mai i ta te Atua i rave e o Lota no nia i te huru au noa?
13 E nafea Iehova e faaite ai i te huru au noa? Ma te hamani maitai, te haapao ra oia i te mau huru aau o ta ’na mau tavini. E e pinepine oia i te farii i ta ratou mau aniraa. A hi‘o na i ta ’na i rave e te taata parau-tia ra o Lota. A faaoti ai Iehova e haamou ia Sodoma e Gomora, ua faaue papu o ’na ia Lota ia horo i nia i te mou‘a. No te tahi râ tumu, ua taparu Lota e horo i te tahi atu vahi. A feruri na, ua ani Lota ia Iehova ia taui i ta ’Na mau faaueraa!—A taio i te Genese 19:17-20.
14 Mea ohie paha ia parau e mea paruparu aore ra mea faaroo ore o Lota. No te aha o ’na i mǎta‘u ai i te mea e e faaora iho â Iehova ia ’na? Atira noa ’tu, ua mǎta‘u o Lota. Ua farii ihora Iehova i ta ’na aniraa e ua faatia ia ’na ia horo i te hoê oire ta ’Na i faaoti na i te haamou. (A taio i te Genese 19:21, 22.) Papu maitai e e ere roa ’tu Iehova i te mea etaeta. E Atua au noa o ’na.
15, 16. Mea nafea te Ture a Mose i faaite ai i te huru au noa o Iehova? (A hi‘o i te hoho‘a matamua.)
15 E itehia te tahi atu hi‘oraa o to Iehova huru au noa i roto i te Ture a Mose. Mea veve roa ana‘e te hoê Iseraela no te pûpû ei tusia i te hoê pinia mamoe aore ra te hoê pinia puaaniho, ua tia ia ’na ia pûpû e piti uupa aore ra e piti uuaira‘o. Eaha râ mea veve roa ana‘e o ’na no te hoo mai e piti uuaira‘o? I roto i tera tupuraa, ua faatia Iehova i te Iseraela veve ia pûpû maa faraoa, aore ra faraoa ota. Teie râ te hoê parau rii faufaa e tapao mai: I titauhia na te “faraoa hua,” oia hoi te faraoa ota tei faaohipahia no te mau manihini taa ê. (Gen. 18:6) No te aha mea faufaa ’i te reira?—A taio i te Levitiko 5:7, 11.
16 A feruri na e e Iseraela veve roa oe. A tapae ai i te hiero e ta oe maa faraoa ota no te pûpû ei tusia, e ite oe i te mau Iseraela tao‘a rahi e ta ratou nǎnǎ. E haama paha oe i ta oe tusia e au ra e mea faufaa ore. Haamana‘o a‘era oe e no Iehova mea faufaa ta oe tusia. No te aha? No te mea ua titau Iehova i te faraoa ota maitai roa. E au ra e te parau nei Iehova i te mau Iseraela veve: ‘Ua ite au e aita ta oe e nehenehe e pûpû i te tusia mai i ta vetahi ê, ua ite atoa râ vau e te horoa mai nei oe i tei maraa ia oe.’ Oia mau, te faaite ra Iehova i to ’na huru au noa ma te haapao i te mau taotiaraa e huru tupuraa o ta ’na mau tavini.—Sal. 103:14.
17. E farii Iehova i teihea huru taviniraa?
17 E mahanahanahia tatou i te ite e no to ’na huru au noa, te farii ra Iehova i ta tatou taviniraa ma to tatou aau atoa. (Kol. 3:23) Ua na ô Constance te hoê tuahine paari no Italia: “Mai mutaa iho mai â, mea au roa na ’u e paraparau ia vetahi ê no nia i to ’u Atua Poiete. No reira vau e poro e e faatere noa ’i i te mau haapiiraa Bibilia. I te tahi taime, e oto vau. No to ’u hoi ea, aita ta ’u e nehenehe e rave hau atu â. Ua taa râ ia ’u e te ite ra Iehova i to ’u mau taotiaraa, te here ra o ’na ia ’u e te haafaufaa ra i tei tia ia ’u ia rave.”
A PEE I TO IEHOVA HURU AU NOA
18. E nafea te mau metua e pee ai i te hi‘oraa o Iehova?
18 E nafea ia pee i to Iehova huru au noa? A feruri faahou na i ta Iehova i rave i nia ia Lota. Tei ia Iehova ra te mana. Noa ’tu râ, ua faaroo o ’Na ia Lota a faaite ai oia i to ’na huru aau e ua farii i ta ’na aniraa. E nehenehe anei outou, ei metua, e pee i to Iehova hi‘oraa ma te faaroo i te aniraa a ta outou tamarii e ma te farii atoa paha i ta ’na e hinaaro ra? Ia au i Te Pare Tiairaa o te 1 no Tetepa 2007, e ani paha vetahi mau metua i te mana‘o o ta ratou tamarii no nia i te mau ture o te utuafare. Ei hi‘oraa, e faaoti paha te mau metua i te hoê hora e mea tia ia ho‘i mai ta ratou tamarii i te fare. E tiaraa to ratou no te na reira. Noa ’tu râ, e faaroo te mau metua Kerisetiano i te mana‘o o ta ratou tamarii no nia i te hora i faaotihia. E maiti paha vetahi i te faatano i tera hora. Ia haapao te mau metua i te mana‘o o ta ratou tamarii no nia i te mau ture o te utuafare e hinaaro atu â te mau tamarii e taa e e pee i te reira.
19. E nafea te mau matahiapo e tutava ’i i te pee i to Iehova huru au noa?
19 E tutava te mau matahiapo i te pee i to Iehova huru au noa ma te haapao i te huru tupuraa o to ratou mau hoa haamori. A haamana‘o e ua haafaufaa atoa Iehova i te mau tusia a te mau Iseraela veve a‘e. Oia atoa, ua taotia-mau-hia te taviniraa a vetahi mau taeae e tuahine no to ratou paha ea aore ra matahiti rahi. Ia aha ïa ia toaruaru teie mau hoa herehia? Ma te hamani maitai, e haamana‘o atu te mau matahiapo e te here ra Iehova ia ratou no te horoaraa i tei maraa ia ratou.—Mar. 12:41-44.
20. Eaha te auraa e faaite i te huru au noa a tavini ai i te Atua?
20 E ere te faaiteraa i te huru au noa i te faaitiraa i ta tatou taviniraa i te Atua no te hamani maitai noa ia tatou iho. (Mat. 16:22) Aita tatou e hinaaro ra e rave noa maa vahi iti ia nehenehe ta tatou e rave hau atu â. Mea faufaa râ ia “faaitoito hua” tatou i te turu i te mau ohipa taaihia i te Basileia. (Luka 13:24) Ia vai faito noa tatou e tia ’i. E rave ana‘e i tei maraa i roto i te taviniraa a Iehova. E i te hoê â taime, e haamana‘o ana‘e e eita roa ’tu Iehova e ani mai hau atu i tei maraa ia tatou. Ia na reira tatou, e oaoa o ’na. Mea oaoa ia tavini i te hoê Fatu î i te mauruuru e te au noa, e ere anei? I to muri iho tumu parau, e hi‘opoa tatou e piti atu â huru maitatai au mau o Iehova.—Sal. 73:28.


text:
Tērā te karanga a te karauna kia kotahi a Ngāpuhi e tatū wawe ai ōna kerēme tiriti. Engari i te rā nei, i tīmata te noho ohorere a te Rōpū Whakamana i Te Tiriti o Waitangi ki te whakawā i ngā whakahaere a te Karauna i tohu ai ko te rōpū Tūhoronuku, hei mana whakatatū i aua kerēme.
E mea ana ngā hapū, ko ngā whakahaere a te karauna e tatū ai o rātou nā kerēme kei te takatakahi kē i o rātou nā mana i oatihia ai ki roto i te Tiriti o Waitangi.
Ko Erima Henare tērā e mea ana, “Ko tētahi o ngā kōrero kua puta i te karauna ko tēnei mahi a ngā hapū he toroa i te kaupapa. E kore e whakataungia ara kee te kore mahi te kore kai te kore whare ērā mea. Ko au e mea ana ehara nō mātou tērā raruraru nā rātou nā te Karauna i pērā ai.”
E tekau mā rima ngā tono ā neke atu i te whitu tekau ngā rōpū whai pānga nā reira he tino pakanga kei te haere.
Hei tā Pita Tipene, “Kia kaua te Karauna e mea me pēnei koutou e ngā hapū me pēnei me pērā i raro i Te Tiriti o Waitangi kei ngā hapū kē te tikanga. E mea ana mātou ka nui te hē o ngā whakahaere o te Karauna me te minita ano ngā minita e rua. Kahore kē rātou e ware ana mō ngā iwi o Ngāpuhi nā reira rātou e kaha tonu nei ki te takatakahi i ngā hapū me mutu ēnā mahi.”
Kua kite keē ngā hapa i roto i ngā whakahaere i tohua ai ko te rōpū Tūhoronuku hei mana whakatatū i ngā kereme o Ng`zpuhi. Nā koia i karangahia tēnei noho e te Taraipiunara hei whakawhānui ake i aua kōrero kia kite pēnā he kōrero tūturu, he kōrero pono, he kōrero aha rānei.
E ai ki a Erima Henare, “Ko te kī atu ki te Karauna nā wai i teka kei a koe te mana hei kōrero mō Ngāpuhi nei. Nāu te mahi taki wehewehe i a mātou na kua mea nei koe kei a koe kē te mana hei kōrero ia Ngāpuhi kei a Ngāpuhi anō te mana kōrero mōna.”
Hei te roanga o tēnei wiki rongo ai ngā taha ki te Karauna me te rōpū Tūhoronuku.


text:
Kua huraina, Te Reo Tātaki ō Aotearoa i ō rātou wawata mo te hanganga ō a rātou hōtaka Māori me ngā iwi nō ngā moutere.
Atu i te tau hōu ko Te Karere noa iho ka noho ki raro i te whakaruruhau ka noho mai kō ngā kamupene waihanga kiriata ō waho hei hiki i ngā hōtaka.
He hekenga roimata i te rangi ki runga i te reo tātaki o Aotearoa, hei tohu i te panonitanga ka rere.
Kua rongo te wāhanga hōtaka Māori, Pasifika ka katia ō rātou tatau. Tata ki te toru tekau ngā tūnga mahi ka noho hei papa.
Kīhai tētahi mai i te Reo Tātaki ō Aotearoa i whai wā ki te whakaputa kōrero mā runga kāmera, engari ki runga i te whārangi pukamata o Te Karere e mea ana:
"E whakatakariri ana ngā kaimahi nā te whakamutunga ō tēnei tūmahi ki roto ō te Reo Tātaki ō Aotearoa. Ka mahi tonu ngā kaimahi ki runga i ngā hotaka kia puta ai ngā whakaritenga hōu."
Ka haere tonu a Te Karere ka noho rātou ki raro i ngā whakahaere o te Reo Tātaki, heoi mō ngā hotaka pēnei i Te Waka Huia, Marae me Tangata Pasifika kua tō pea te rā ki a rātou.


text:
1 Samuel 11
1 Na ka haere mai a Nahaha Amoni ki te whakapae i Iapehe Kireara. A ka mea nga tangata katoa o Iapehe ki a Nahaha, Whakaritea mai he kawenata ki a matou, a ka mahi matou ki a koe.
2 Na ka mea a Nahaha Amoni ki a ratou, Ko te mea tenei e whakarite kawenata ai ahau ki a koutou, kia pokaia o koutou kanohi matau katoa; a ka waiho e ahau hei tawai mo Iharaira katoa.
3 Ano ra ko nga kaumatua o Iapehe ki a ia, Tukua mai koa ki a matou kia whitu nga ra, kia tono tangata ai matou puta noa i nga rohe o Iharaira; a, ki te kahore he kaiwhakaora mo matou, na ka puta atu matou ki a koe.
4 Katahi ka haere nga karere ki Kipea o Haora, a korerotia ana enei kupu ki nga taringa o te iwi: na nui atu te reo o te iwi katoa ki te tangi.
5 Na e haere mai ana tera a Haora i te mara, i muri i nga kau; na ka mea a Haora, Na te aha te iwi i tangi ai? Na ka korerotia ki a ia nga korero a nga tangata o Iapehe.
6 I te rongonga o Haora i enei korero, na ko te tino putanga o te wairua o te Atua ki runga ki a ia, a mura whakarere tona riri ki taua rongo.
7 Na ka mau ia ki etahi kau e rua, tapatapahia ana e ia; tukua ana ki nga rohe katoa o Iharaira, he mea kawe na nga karere, a ka mea, Ki te kahore tetahi e puta mai ki te aru i a Haora, ki te aru hoki i a Hamuera, ka peneitia ana kau. Na ka tau te wehi o Ihowa ki runga ki te iwi, a ka puta ratou ano he tangata kotahi.
8 Na ka taua ratou e ia ki Pehek; e toru rau mano nga tama a Iharaira, e toru tekau hoki mano nga tangata o Hura.
9 Na ka mea ratou ki nga karere i haere mai ra, Kia penei ta koutou ki atu ki nga tangata o Iapehe Kireara, Apopo, kia mahana te ra, ka puta he whakaoranga mo koutou. Na haere ana aua karere, a korerotia ana ki nga tangata o Iapehe; a koa ana ratou.
10 Na reira ka mea nga tangata o Iapehe, Apopo ka puta atu matou ki a koutou, a ma koutou e mea ki a matou nga mea e pai ana ki to koutou whakaaro.
11 Heoi i te aonga ake ka wehea e Haora te iwi kia toru nga ngohi. Na haere ana ratou ki waenganui o te puni i te whakaaraara o te ata, patua iho nga Amoni a mahana noa te ra; a, ko nga toenga, i marara noa atu, a kihai hoki i waiho kia tokorua o r atou e haere tahi ana.
12 Na ka mea te iwi ki a Hamuera, Ko wai tenei i mea nei, Hei kingi koia a Haora mo tatou? Homai aua tangata kia whakamatea e matou.
13 Ano ra ko Haora, E kore tetahi e whakamatea aianei; ko te ra hoki tenei i puta ai ta Ihowa whakaora mo Iharaira.
14 Katahi ka mea a Hamuera ki te iwi, Haere mai, tatou ka haere ki Kirikara, ki reira whakahou ai i te kingitanga.
15 Na haere ana te iwi katoa ki Kirikara, a whakakingitia ana a Haora ki reira ki te aroaro o Ihowa ki Kirikara. Na patua ana e ratou ki reira he patunga mo te pai ki te aroaro o Ihowa; a nui atu te koa o Haora, ratou ko nga tangata katoa o Iharair a i reira.


text:
He putunga rāpihi i Waimā tētahi pito whenua, i whakaarotia e ngā tūpuna hei wāhi aukati i ngā hōia o te Karauna i tērā atu rautau, hei ringa kaha mō te ture utu tāke mō ngā kurī. Nā, hei ēnei rā okioki ka whakapaipai te hau kāinga i tēnei whenua.
Hei tā Tony Makiha, “He kaupapa pai tana, kia hoki anō kia mahara matou ki ngā wāhi e tapu tonu ana i roto i o mātou whakaaro. I tonoa mai ngā hōia i runga i te kaipuke mai Pōneke kia tau mai ki Rāwene me o rātou purepo i tōia mai ki Waimā nei e toru marama rātou e noho nei i konei e kohikohi ana i ngā pū o ngā hunga o konei.”
He wāhi hoki e tohu ana i te whakamutunga o ngā pakanga katoa i waenganui i te Māori me te Pākehā ki konei, e tika ana kia mahara.
Hei tā Patu Hohepa, “E tika ana kia whakapaingia ngā wāhi nei kia kaua anō e panga ngā otaota ki runga i ngā wāhi e mau tonu ana i te tapu o ngā tapuwae o o tātou mātua tūpuna.”


text:
Ko "Rorohiko i te Kāinga" ki Papakura te kura rorohiko kore-utu tuatahi mā ngā whānau Māori.
Tāpiri atu ki ngā akoranga rorohiko, ka whiwhi rorohiko hoki ngā whānau i te kainga, kia mutu ana rātou i te wānanga. I kōrero a Wepiha Te Kanawa ki tētahi o ngā tauira.
He mahi noa pea tēnei ki ētahi, heoi e toru marama ki muri kāore a Kea Te Kani i mohio me pēhea te whakakā i tētahi rorohiko.
Ā, nā tētahi wānanga rorohiko ki te kura pakeke o Mansell ki Papakura, kua whai pukenga hou ia.
Engari kei a Kea kē āna kura muna.
E ai ki a Tania ka whai hua te whānau katoa.
Koinei anake te kaupapa ki Papakura, heoi, a tōna wā e manako ana a Tania ka torotoro tēnei kaupapa ki ngā wāhi katoa o te motu.


text:
Isaías 1
1 Ko te kite a Ihaia, a te tama a Amoho, i kite ai ia mo Hura, mo Hiruharama, i nga ra o nga kingi o Hura, o Utia, o Iotama, o Ahata, o Hetekia.
2 Whakarongo, e nga rangi, kia whai taringa ano, e te whenua, kua korero hoki a Ihowa: Kua atawhai tamariki ahau, kua whakatupu hoki, na kua tahuri mai ratou ki ahau.
3 E mohio ana te kau ki tona ariki, te kaihe ki te takotoranga kai a tona rangatira: ko Iharaira ia kahore e mohio, kahore taku iwi e whakaaro.
4 Aue, e te iwi hara, he hunga taimaha i te kino, he uri no nga kaimahi i te he, he tamariki whakangau ke: kua whakarerea e ratou a Ihowa, kua whakahawea ki te Mea Tapu o Iharaira, kua tangata ke ratou a kua hoki whakamuri.
5 Kia patua tonutia hoki koutou hei aha, i tutu tonu ai koutou? kei te mate katoa te mahunga, kei te ruhi katoa hoki te ngakau.
6 Kahore ona wahi ora, ake i te kapu o tona waewae a tae noa ki te mahunga; he kaiakiko kau, he karawarawa, he whiunga kua pirau: kihai ena i romia, kihai i takaia, kihai ano hoki i whakangawaritia ki te hinu.
7 Ko to koutou whenua kua ururuatia; ko o koutou pa kua wera i te ahi; he tangata ke kei te kai i to koutou oneone i to koutou aroaro, ururua ana, koia ano kei ta te tangata ke raupatutanga.
8 A ka mahue iho te tamahine a Hiona, ano he tihokahoka i te mara waina, ano he wharau i te mara kukamo, he pa e whakapaea ana.
9 Me i kahore a Ihowa o nga mano te waiho i tetahi toenga nohinohi rawa nei ki a tatou, kua pera tatou me Horoma, kua rite tatou ki Komora.
10 Whakarongo ki te kupu a Ihowa, e nga rangatira o Horoma; kia whai taringa mai, e te iwi o Komora, ki te ture a to tatou Atua.
11 Hei aha maku a koutou patunga maha? e ai ta Ihowa: kua makona ahau i nga tahunga o nga tinana o nga hipi toa, i te ngako o nga kararehe whangai; kahore hoki aku manakohanga atu ki te toto o nga puru, o nga reme, o nga koati toa ranei.
12 Ka haere mai koutou, ka whakakite mai ki toku aroaro, ko wai i ki atu ki tenei mea a o koutou ringa, kia takahia oku marae?
13 Kati te mau mai i nga whakahere horihori: he mea whakarihariha ki ahau te whakakakara; te kowhititanga marama, te hapati, te karangatanga o nga whakaminenga, e kore ahau e manawanui ki te kino, ki te huihui nui.
14 Ko a koutou kowhititanga marama, ko a koutou hakari whakarite, e kino ana toku ngakau: he mea porearea ki ahau; he hanga whakahoha.
15 Na ka wherahia mai o koutou ringa, ka huna e ahau oku kanohi ki a koutou; ae ra, ka whakanuia e koutou te inoi e kore ahau e rongo, kapi tonu o koutou ringa i te toto.
16 Horoi i a koutou, kia ma; whakarerea atu te kino o a koutou hanga i mua i oku kanohi; kati te mahi i te kino;
17 Akona te mahi pai; rapua te whakawa; whakatikaia ta te tangata e tukinotia ana; whakawakia ta te pani; tohea ta te pouaru.
18 Tena ra, tatou ka korerorero, e ai ta Ihowa; ahakoa i rite o koutou hara ki te mea ngangana, ka pera me te hukarere te ma; ahakoa i whero me te mea whakawhero, ka rite ki te huruhuru hipi.
19 Ki te mea ka pai koutou, a ka rongo, ka kai koutou i nga mea pai o te whenua;
20 Ki te whakakahore koutou, a ka tutu, ka pau koutou i te hoari; kua korero hoki te mangai o Ihowa.
21 Aue! tona kairautanga o te pa pono! i ki nei ia i te whakawa! he nohoanga no te tika, inaianei ia no nga kaikohuru.
22 Ko tau hiriwa kua meinga hei para, ko tau waina, kua whakaranua ki te wai.
23 Ko ou rangatira kei te whakakeke, a he hoa ratou no te hunga tahae; e whakapai ana ratou ki te moni whakapati, e whai ana i te utu; kahore ratou e whakawa ana mo te pani, a kahore te tohe a te pouaru e tae ana ki a ratou.
24 No reira ka mea te Ariki, a Ihowa o nga mano, te Mea Nui o Iharaira, Na! ka whai mamatanga ahau i oku hoariri, ka whai utu ahau i oku hoariri:
25 Ka tahuri atu hoki toku ringa ki a koe, a ka tahia rawatia tou para, ka wehea katoatia atu ano tou tine:
26 A ka whakahokia mai e ahau ou kaiwhakawa kia rite ki o mua, me ou kaiwhakatakoto whakaaro, kia rite ki o te timatanga; muri iho ka kiia koe, Ko te pa o te tika, ko te pa piripono.
27 Ka hokona a Hiona i runga i te whakawa, ana tangata hoki, e tahuri mai ana, i runga i te tika.
28 Ka huihuia ia kia kotahi tonu te whakangaromanga o te hunga poka ke, o te hunga hara, a ka whakamotitia te hunga e whakarere ana i a Ihowa.
29 Ka whakama hoki ratou i nga oki i matenuitia e koutou, numinumi kau koutou i nga kari i whiriwhiria e koutou.
30 Ka rite hoki koutou ki te oki kua memenge ona rau, ki te kari ano hoki kahore nei ona wai.
31 A hei muka te mea kaha, hei korakora ano tana mahi; na ka ngiha ngatahi raua, kahore hoki he tangata hei tinei.


text:
Gênesis 40
1 Na, i muri i enei mea ka hara te kaiwhakainu a te kingi o Ihipa, raua ko tana kaihanga taro, ki to raua ariki, ki te kingi o Ihipa.
2 A ka riri a Parao ki ana kaitohutohu tokorua, ki te tino kaiwhakainu raua ko te tino kaihanga taro.
3 Na ka homai raua e ia kia puritia ki te whare o te rangatira o nga kaitiaki, ki te whare herehere, ki te wahi i herea ai a Hohepa.
4 A ka meinga a Hohepa e te rangatira o nga kaitiaki hei kaititiro mo raua, a ka mahi ia ki a raua; a ka puritia raua i etahi ra.
5 Na ka moe raua i a raua moe, kotahi ano te po i moemoea ai raua, tetahi, tetahi, me te tikanga ano o tana moe, te kaiwhakainu rau ko te kaihanga taro a te kingi o Ihipa, i herea nei raua i roto i te whare herehere.
6 A, i te taenga o hohepa ki a raua i te ata, ka titiro ia ki a raua, na e pouri ana raua.
7 Na ka ui ia ki aua kaitohutohu a Parao, i puritia tahitia nei me ia i te whare o tona ariki, ka mea, He aha i whakapoururu ai o korua kanohi inaianei?
8 A ka mea raua ki a ia, I moe maua i tetahi moe, a kahore he kaiwhakaatu i tona tikanga. Na ka mea a Hohepa ki a raua, Ehara ianei te Atua i te kaiwhakaatu? tena, korerotia mai ki ahau.
9 Na ka korerotia e te tino kaiwhakainu tana moe ki a Hohepa, a ka mea ki a ia, Moe iho ahau, na, ko tetahi waina i toku aroaro:
10 Na e toru nga peka o te waina; a e ahua pihi ana, a ka kohera ona puawai; a e hua ana nga tautau, maoa tonu nga karepe:
11 Na ko te kapu a Parao i toku ringa: a ka mau ahau ki nga karepe, a tauia ana e ahau ki te kapu a Parao, a hoatu ana e ahau te kapu ki te ringa o Parao.
12 Na ko te meatanga a Hohepa ki a ia, Ko tona tikanga tenei: ko aua peka e toru, e toru nga ra:
13 Kia toru ake ra ka whakaara ake ai a Parao i tou matenga, ka whakahoki ano i a koe ki tau mahi, a ka hoatu ano e koe te kapu a Parao ki tona ringa, ka pera hoki me mua, i te mea ko koe tana kairiringi waina.
14 Otira kia mahara ki ahau ina pono te pai ki a koe, kia puta ano tou aroha ki ahau, korerotia hoki ahau ki a Parao, kia puta atu ai ahau i tenei whare:
15 I tahaetia putia mai hoki ahau i te whenua o nga Hiperu; a kahore aku mahi i konei i maka ai ahau e ratou ki tenei whare herehere.
16 A, ka kite te tino kaihanga taro he pai te tikanga, ka mea ia ki a Hohepa, Moe iho hoki ahau, na, e toru nga kete taro ma i runga i toku upoko:
17 A i to runga kete ko nga tu ahua kai katoa ma Parao na ko nga manu e kai ana i aua mea i roto i te kete i runga i toku upoko.
18 Na ka whakahoki a Hohepa, ka mea, Ko tona tikanga tenei: Ko aua kete e toru, e toru nga ra:
19 Kia toru ake nga ra, ka tangohia ake e Parao tou upoko i runga i a koe, a ka whakairihia koe ki runga ki te rakau; a ka kainga e nga manu ou kikokiko e piri na ki a koe.
20 A, i te toru o nga ra, i te ra whanau o Parao, na ka tukua e ia he hakari ma ana tangata katoa: a whakaarahia ake ana e ia te matenga o te tino kaiwhakainu, me te matenga o te tino kaihanga taro, i waenganui i ana pononga.
21 A whakahokia ana e ia te tino kaiwhakainu ki tana mahi whakainu, hei hoatu i te kapu ki te ringa o Parao:
22 Ko te tino kaihanga taro ia i whakairihia ake e ia: i peratia me ta Hohepa i whakaatu ai ki a raua.
23 Otiia kihai te tino kaiwhakainu i mahara ki a Hohepa; i wareware hoki ki a ia.


text:
I mohio kē ngā Breakers he kemu pai tū pai hinga tēnei, ko ngā tukinga e rima e toe ake nei me toa.
Heoi, ko te kapa Crocs te kapa morearea i te timatanga, kokiri whakamua ana ki te kupenga, arahi ai te tukinga i te whakata tuatahi.
Ahakoa i eke te kounga o te hoariri, na ngā pukenga koi o Tom Abercrombie i whakatata atu ai ngā Breakers, engari i muri tonu rātou ma ngā maka e rima i te wehenga rua.
He awhina nui hoki ngā wheako o CJ Bruton i tana tau takaro whakamutunga mō te karapu, koia hoki te kaitakaro tuarua noa kua eke ki ngā maka rua mano mō ngā Breakers.
I te hauwha whakamutunga, i kitea te manawa o te kainga, he tekau ma toru ki toru ngā tatauranga ki ngā Breakers, me tētahi kuru toru na Abercrombie i puta ta rātou ihu ki mua.
I puritia tera aputa kia eke panuku ngā Breakers, kotahi rau ma rua ki te iwa tekau ma iwa, kia ora tonu ai hoki ta rātou whai ki ngā whiringa whanui.
He whakamatautau nui ma ngā Breakers ki Cairns apopo engari ki te wikitoria ano, ka tu a rātou tukinga e toru whakamutunga o te whakataetae ki te kainga me te tunga ki ngā whiringa whanui e tarewa tonu ana.