c: text/html

text:
Minamina
Kekeha Solis
Synopsis: Unemployment in Hawai'i has been rising therefore, businesses should hire people in Hawai'i instead of outsourcing to people or companies out of state.
Ua pilikia ihola ke kūlana waiwai o Hawai'i nei a ua pilikia nō ho'i paha nā kānaka o ne'i nei. Ua pau aku nei 'elua hui mokulele, a pēlā pū nō me kahi hānai holoholona o Moloka'i. Pipi'i ke kumukū'ai kakalaina, he $4.00 a 'oi a eia nō ke pi'i a'ela, 'a'ole paha e li'uli'u, e hiki aku i ka $5.00. A he mau mea hou aku paha ke 'ike 'ia nei a puni 'o Hawai'i nei.
I maika'i iki a'e paha i kahi pu'u kālā 'auhau i ho'iho'i 'ia mai e ke aupuni pekelala. 'O kahi pilikia na'e, 'o kekahi po'e uku 'auhau, e like ho'i me kou mea kākau, 'a'ole i loa'a kahi kenikeni iā lākou, no ka mea, he 'ai'ē kā lākou i ke aupuni a ua kā'ili wale 'ia aku nō e ka lima kākāuha o ke aupuni. A 'o nā kānaka i loa'a kahi kālā, e pau koke paha ia pu'ukālā i ka lū 'ia, a e pilikia hou auane'i ko Hawai'i nei.
'O kahi mea nui, 'o ia ka nui o nā kānaka nele i ka hana ma Hawai'i nei i ka mahina 'o 'Apelila o kēia makahiki nei, he 3.3 pākeneka. Ua emi nō ia i ka 'awelika o 'Amelika Hui Pū 'Ia i ia mahina ho'okahi nō (he 5 pākeneka ka 'awelika). 'O ka helu ma Hawai'i nei i ka mahina 'o 'Apelila o kēlā makahiki aku nei, he 2.5 pākeneka, no laila, ua pi'i a'e nei, he 0.8 pākeneka. A ke kuhi 'ia nei, e pi'i mau ana nō a hiki aku i ka makahiki 2009 a hala loa aku paha.
He aha lā ka mea e māhuahua a'e nei nā kānaka nele i ka hana ma Hawai'i nei? 'O kekahi mea, 'o ia ka pau 'ana o nā hui like 'ole, e like me ka hui mokulele 'o Aloha, ka hui mokulele 'o ATA, kahi hānai holoholona o Moloka'i a me kekahi mau hui hou aku paha.
'A'ole 'o ia wale nō ka mea e māhuahua a'e nei ka helu o nā kānaka nele i ka hana ma kēia pae 'āina nei. 'O kekahi mea minamina e 'ike 'ia nei, 'o ia ka hai 'ana o nā hui ma Hawai'i nei i nā kānaka e noho ana ma nā 'āina 'ē no ka lawelawe 'ana i ka hana ma Hawai'i nei. 'Eā, ke momona aku nei ke kōlea ma kona 'āina pono'ī, me he mea lā, i kēia mau lā, 'a'ole pono ke kōlea e lele mai i Hawai'i nei e 'ai ai a momona, a laila, e ho'i aku i Kahiki. Aia nō 'o ia ma Kahiki e hānai pono 'ia akula a momona.
No ke aha e hai 'ia nei nā kānaka ma ka 'āina 'ē? No ke emi loa paha o ke kālā e uku 'ia ai ka limahana? Pēlā nō paha. Akā, 'a'ole paha i no'ono'o iki no ka hopena o ia 'ano hana, 'o ia ho'i ka māhuahua 'ana o ka po'e nele i ka hana, ka pilikia o ke kūlana waiwai a pēlā aku. A 'o ia ka mea e 'ike 'ia nei i kēia manawa. A 'o kekahi pilikia, ua nui loa nō ho'i ka po'e home 'ole. 'Eā, ua nui loa paha nā kānaka nona nā lima hana a he kūpono ke hai mua 'ia lākou, nā kānaka ma kēia 'āina nei, 'a'ole 'o ke kanaka ma ka 'āina 'ē.
A he aha ka hana a ke aupuni, nā luna kau kānāwai, ke kia'āina? He pono iā lākou ke 'eleu aku ma ka hana.
This column is coordinated by the Hawaiian Language Department at the University of Hawai'i at Mānoa.
E ho'ouna 'ia mai nä leka iä mäua, 'o ia ho'i 'o Laiana Wong a me Kekeha Solis ma ka pahu leka uila ma lalo nei:
a i 'ole ia, ma ke kelepona:
» 956-2627 (Laiana)
» 956-2624 (Kekeha)
BACK TO TOP
Minamina
Kekeha Solis
Synopsis: Unemployment in Hawai'i has been rising therefore, businesses should hire people in Hawai'i instead of outsourcing to people or companies out of state.
Ua pilikia ihola ke külana waiwai o Hawai'i nei a ua pilikia nö ho'i paha nä känaka o ne'i nei. Ua pau aku nei 'elua hui mokulele, a pëlä pü nö me kahi hänai holoholona o Moloka'i. Pipi'i ke kumukü'ai kakalaina, he $4.00 a 'oi a eia nö ke pi'i a'ela, 'a'ole paha e li'uli'u, e hiki aku i ka $5.00. A he mau mea hou aku paha ke 'ike 'ia nei a puni 'o Hawai'i nei.
I maika'i iki a'e paha i kahi pu'u kälä 'auhau i ho'iho'i 'ia mai e ke aupuni pekelala. 'O kahi pilikia na'e, 'o kekahi po'e uku 'auhau, e like ho'i me kou mea käkau, 'a'ole i loa'a kahi kenikeni iä läkou, no ka mea, he 'ai'ë kä läkou i ke aupuni a ua kä'ili wale 'ia aku nö e ka lima käkäuha o ke aupuni. A 'o nä känaka i loa'a kahi kälä, e pau koke paha ia pu'ukälä i ka lü 'ia, a e pilikia hou auane'i ko Hawai'i nei.
'O kahi mea nui, 'o ia ka nui o nä känaka nele i ka hana ma Hawai'i nei i ka mahina 'o 'Apelila o këia makahiki nei, he 3.3 päkeneka. Ua emi nö ia i ka 'awelika o 'Amelika Hui Pü 'Ia i ia mahina ho'okahi nö (he 5 päkeneka ka 'awelika). 'O ka helu ma Hawai'i nei i ka mahina 'o 'Apelila o këlä makahiki aku nei, he 2.5 päkeneka, no laila, ua pi'i a'e nei, he 0.8 päkeneka. A ke kuhi 'ia nei, e pi'i mau ana nö a hiki aku i ka makahiki 2009 a hala loa aku paha.
He aha lä ka mea e mähuahua a'e nei nä känaka nele i ka hana ma Hawai'i nei? 'O kekahi mea, 'o ia ka pau 'ana o nä hui like 'ole, e like me ka hui mokulele 'o Aloha, ka hui mokulele 'o ATA, kahi hänai holoholona o Moloka'i a me kekahi mau hui hou aku paha.
'A'ole 'o ia wale nö ka mea e mähuahua a'e nei ka helu o nä känaka nele i ka hana ma këia pae 'äina nei. 'O kekahi mea minamina e 'ike 'ia nei, 'o ia ka hai 'ana o nä hui ma Hawai'i nei i nä känaka e noho ana ma nä 'äina 'ë no ka lawelawe 'ana i ka hana ma Hawai'i nei. 'Eä, ke momona aku nei ke kölea ma kona 'äina pono'ï, me he mea lä, i këia mau lä, 'a'ole pono ke kölea e lele mai i Hawai'i nei e 'ai ai a momona, a laila, e ho'i aku i Kahiki. Aia nö 'o ia ma Kahiki e hänai pono 'ia akula a momona.
No ke aha e hai 'ia nei nä känaka ma ka 'äina 'ë? No ke emi loa paha o ke kälä e uku 'ia ai ka limahana? Pëlä nö paha. Akä, 'a'ole paha i no'ono'o iki no ka hopena o ia 'ano hana, 'o ia ho'i ka mähuahua 'ana o ka po'e nele i ka hana, ka pilikia o ke külana waiwai a pëlä aku. A 'o ia ka mea e 'ike 'ia nei i këia manawa. A 'o kekahi pilikia, ua nui loa nö ho'i ka po'e home 'ole. 'Eä, ua nui loa paha nä känaka nona nä lima hana a he küpono ke hai mua 'ia läkou, nä känaka ma këia 'äina nei, 'a'ole 'o ke kanaka ma ka 'äina 'ë.
A he aha ka hana a ke aupuni, nä luna kau känäwai, ke kia'äina? He pono iä läkou ke 'eleu aku ma ka hana.
This column is coordinated by the Hawaiian Language Department at the University of Hawai'i at Mānoa.
E ho'ouna 'ia mai nā leka iā māua, 'o ia ho'i 'o Laiana Wong a me Kekeha Solis ma ka pahu leka uila ma lalo nei:
a i 'ole ia, ma ke kelepona:
» 956-2627 (Laiana)
» 956-2624 (Kekeha)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Whau
Ko te Whau he rākau whakauru o Aotearoa.
E tupu ana te Whau ki te takutai moana. Ka whakamahia te rākau nei hei kārewa kupenga. Ko ngā rau he ātaahua, he nunui, he angiangi. Engari ko ngā hua, he taratara, he maroke. Ki ētahi, he ingoa reo Māori anō, arā he Hauama, he Whauama rānei. Ko te ingoa pūtaiao he Entelea arborescens, ko te ingoa reo Pākehā he Corkwood.
Hoto ki waho[edit | edit source]
- He whakaahua, he konae mō te Whau kei te Wikimedia Commons.
Tohutoro[edit | edit source]
- Metcalf, Laurie, 2002. A Photographic Guide to Trees of New Zealand. Tāmaki-makau-rau: New Holland.
- Salmon, J.T., 1986. The Native Trees of New Zealand. Te Whanga-nui-a-Tara: Heinneman Reed.


text:
POSTED: 01:30 a.m. HST, Apr 30, 2011
Synopsis: Questioning the reason for limiting medical marijuana prescriptions to only patients suffering from multiple sclerosis, cancer, HIV, AIDS, and/or glaucoma.
Aloha mai e nā makamaka heluhelu. 'O ia po'o mana'o e kau a'ela ma luna, he 'ōlelo ia no nā mea kau kānāwai o Hawai'i nei. Penei ka mo'olelo.
'O ka ho'ohana 'ia 'ana o ka pakalōlō ma ke 'ano he lā'au lapa'au, he pila ia i 'āpono 'ia e ka Hale o nā Lunamaka'āinana a me ka 'Aha Kenekoa o Hawai'i nei ma ka mahina 'o 'Apelila o ka makahiki 2000, a pūlima 'ia akula ua pila lā e ke kia'āina o ia manawa, e Ben Cayetano. A ua kū nō i kānāwai ma ka mahina 'o Kēkēmapa o ia makahiki.
Ua ho'olilo 'ia ka ho'ohana 'ia 'ana o ka pakalōlō i mea pono ma ke kānāwai ma Hawai'i nei.
He mea maika'i nō paha ia no ka po'e i lo'ohia i nā 'ano ma'i 'ino like 'ole a ka hapanui o kākou i 'ike 'ole ai. Ma ia kānāwai o ke ao mālamalama, ua helu 'ia aku nō nā 'ano ma'i e hā'awi 'ia ai ka pakalōlō i lā'au lapa'au, 'o ka ma'i 'a'ai, 'o ka ma'i ho'omakapō, 'o ka HIV/AIDS, 'o ka ma'i ho'omāiloilo, 'o ka 'eha kūpiliki'i, 'o ka naluea kūpiliki'i, 'o ka huki, 'o ke oikū mau ke loa'a i ka ma'i ho'olōlō i nā a'alolo a me ka ma'i na'au 'ūpehupehu paha, a me kekahi mau ma'i, aia wale nō na'e a 'āpono 'ia e ke Ke'ena Ola. 'Eā, 'a'ole nō i loa'a ko 'oukou mea kākau i kekahi o ia mau ma'i i helu papa 'ia aku nei ma luna, eia na'e, ua mōakāka, 'a'ole i kana mai ka 'eha ke loa'a aku i ia mau ma'i. A no ia kumu nō paha i lōkahi ai ka mana'o o nā mea kau kānāwai o Hawai'i nei a 'āpono 'ia ai ia pila ho'ōla.
'O ka mea 'āpiki, aia nō ke kūkākūkā 'ia a'ela kahi pila hou, ka Pila Kenekoa 1458. A ma ua pila nei, e kaupalena 'ia ana nā 'ano ma'i e kuhikuhi 'ia ai ka pakalōlō i lā'au lapa'au, he mau ma'i helu wale nō koe, 'o ka ma'i ho'olōlō i nā a'alolo a pau, 'o ka ma'i 'a'ai, 'o ka HIV/AIDS a me ka ma'i ho'omakapō. 'O nā kānaka i loa'a i nā ma'i 'ino 'ē a'e, iā lākou ka puapua. E ō ana ka 'ōlelo kaulana a kahi hoa o ko 'oukou mea kākau, 'o ia ho'i, e aho ka make. Loko'ino maoli 'oukou e nā hoa (kau kānāwai), ka lilo paha i ka ulaia, aloha 'ole iho i nā kupu'eu, e 'au hele nei i ka 'eha'eha.
'O ka nīnau paha e kupu a'e, 'o ia ho'i, no ke aha i mana'o ai nā mea kau kānāwai e ho'ēmi i nā 'ano ma'i?
Ma ka Hōkū-Avalataisa o ka Pō'akolu nei, 'ike 'ia akula ka 'ōlelo a ke Kenekoa Josh Green, ua nui nā kuhikuhi lā'au lapa'au (no ka pakalōlō) ma Hawai'i moku, a he hapalua o ia huina, ua hā'awi 'ia aku i nā kānaka i emi mai nā makahiki i ke 30. He mea nui nā makahiki o ke kanaka? No ka pono wale nō ua kānāwai nei o ka po'e i o'o? 'A'ole pēlā ka 'ōlelo ma ke kānāwai i 'āpono 'ia i ka makahiki 2000.
Pehea ke kuhi nei paha ua kenekoa lā i ka hana kolohe a kekahi po'e kauka o Hawai'i nui a Keawe? 'O ia ho'i, he hā'awi wale aku i ke kuhikuhi lā'au lapa'au pakalōlō. Inā pēlā, 'o ia mau kauka ke ho'opa'i 'ia. 'A'ole 'o ka po'e ma'i. E kāpae 'ia ka Pila Kenekoa 1458 ka pono. 'O ia ihola i lohe 'oukou.
E ho'ouna 'ia mai nā leka iā māua, 'o ia ho'i 'o Laiana Wong a me Kekeha Solis ma ka pahu leka uila ma lalo nei:
» kwong@hawaii.edu
» rsolis@hawaii.edu
a i 'ole ia, ma ke kelepona:
» 956-2627 (Laiana)
» 956-2624 (Kekeha)


text:
Ke kau pōpeku
Synopsis: A new season begins for Hawaiian language immersion football. Anuenue takes on Kohala in a pre-season match up.
Aloha mai nō kākou e nā hoa o Kauakūkalahale i puni i ke kinipōpō peku. æAkahi hoæi a hiki hou mai ke kau pōpeku, a eia nō au ke æumi nei i ka æiæini e hele hou aku i nā kahua pāæani like æole o Oæahu nei, kahi e mākaæikaæi ai i ka leæaleæa o nā leæaleæa. æO ka pohā æana o nā pale poæohiwi ma ka hoæokuæi æana o nā æālapa kekahi i kekahi, ka æuā æana o ka pihe a ka poæe mākaæikaæi ke holo aku kekahi æālapa i ke kāæei æai hola, a me ka hoæōho pualu æana o nā kaikamāhine hoæōho me ke alapine hoæi o ko lākou mau leo, he mau kani ia e nanea ai ka pepeiao a e hauæoli ai ka naæau. Haliæa aku hoæi ka manaæo i nā lā uæi. Aloha nō ia mau lā!
Iaæu nō e kākau nei i kēia wahi kolamu, ke kali nei æo ka hiki mai o ka Pōæaono. æO ia nō ka lā e pāæani ai Nā Koa o ke Kula Kaiapuni o Ānuenue me nā Cowboys o Kohala High. Iā æoe e heluhelu nei, e ka makamaka heluhelu, ua hiki æē mai ka Lāpule, a ua hiki pū mai nō hoæi me ka æike no ke kime hea lā o lāua i lilo iā ia ke eo. I kēia manawa naæe, aæu e kākau nei, æaæole oæu æike. æAæole naæe e hihi. Eia au ke hāæawi aku nei i kaæu æōlelo hoæomaikaæi e paipai ana i nā keiki a me nā kaæi o nā kime æelua: E kuæupau aku nō i ka ikaika a na ka æeleu mikimiki, nāna ka lawe lilo!
Eia mai kahi moæolelo hoæoniniu puæuwai. I kēlā pule aku nei, ua mālama æia kahi hoæokūkū hoæomaæamaæa ma waena o Nā Koa a me nā Damien Monarchs. Aia nō kekahi mau æohana ma laila e mākaæikaæi ana i nā hana a nā æālapa. Aia ma waena o ia poæe mākaæikaæi kekahi kanaka nāna ke keiki e pāæani ana ma ka æaoæao Damien. Iā ia e nānā ana, lohe æo ia i nā æālapa o Ānuenue e kāhea ana i nā kaæaneæena ma o ka æōlelo Hawaiæi, a pēia pū ka æōlelo a nā kaæi a pau pū hoæi me nā mākua. Hū aæela ka haæaheo i ka lohe æana i ia mau leo a æike ihola æo ia ua ola ka æōlelo a kona mau kūpuna. Ma ka hoæi æana i kauhale, nīnau maila kāna keiki kāne i kona mea i hoæouna æole æia ai i kekahi kula æōlelo Hawaiæi. I ka lohe æana o ua makua kāne lā i kēia æōlelo a kāna keiki, me ka hākālia æole, æo kona hoæohiki akula nō ia e hoæomaka aku nō lāua i ke aæo æana i ka æōlelo Hawaiæi i kekahi lā aæe. Hāloæiloæi aæela koæu waimaka i ka lohe aku i kēia moæolelo. æAuhea æoukou e ka poæe æōlelo Hawaiæi, e naue mai i nā hoæokūkū a Nā Koa o Ānuenue i kēia kau pōpeku - i æike æia hoæi kā kēlā makua kāne i æike ai. Ua ola ka æōlelo Hawaiæi!
Eia ka papa manawa:
8/18 4:00 @Kaiser
pae æōpio vs. Kalani
pae oæo vs. Kohala
8/25 4:00 @Kaiser
vs. Kaimukī
9/1 5:00 @Kaiser
vs Kalani
9/7 5:00 @Waialua
9/14 5:00 @Kaiser
9/21 5:00 @Roosevelt
9/28 5:00 @Nānākuli
10/5 5:00 @Pearl City
10/13 5:00 @Waipahu
E hele mai a e kākoæo i kēia hanauna hou. Ua ola nā iwi iā lākou!
This column is coordinated by the Hawaiian Language Department at the University of Hawai'i at Mānoa.
E ho'ouna 'ia mai nä leka iä mäua, 'o ia ho'i 'o Laiana Wong a me Kekeha Solis ma ka pahu leka uila ma lalo nei:
a i 'ole ia, ma ke kelepona:
» 956-2627 (Laiana)
» 956-2624 (Kekeha)
BACK TO TOP
Ke kau pöpeku
Synopsis: A new season begins for Hawaiian language immersion football. Anuenue takes on Kohala in a pre-season match up.
Aloha mai nö käkou e nä hoa o Kauakükalahale i puni i ke kinipöpö peku. æAkahi hoæi a hiki hou mai ke kau pöpeku, a eia nö au ke æumi nei i ka æiæini e hele hou aku i nä kahua päæani like æole o Oæahu nei, kahi e mäkaæikaæi ai i ka leæaleæa o nä leæaleæa. æO ka pohä æana o nä pale poæohiwi ma ka hoæokuæi æana o nä æälapa kekahi i kekahi, ka æuä æana o ka pihe a ka poæe mäkaæikaæi ke holo aku kekahi æälapa i ke käæei æai hola, a me ka hoæöho pualu æana o nä kaikamähine hoæöho me ke alapine hoæi o ko läkou mau leo, he mau kani ia e nanea ai ka pepeiao a e hauæoli ai ka naæau. Haliæa aku hoæi ka manaæo i nä lä uæi. Aloha nö ia mau lä!
Iaæu nö e käkau nei i këia wahi kolamu, ke kali nei æo ka hiki mai o ka Pöæaono. æO ia nö ka lä e päæani ai Nä Koa o ke Kula Kaiapuni o Änuenue me nä Cowboys o Kohala High. Iä æoe e heluhelu nei, e ka makamaka heluhelu, ua hiki æë mai ka Läpule, a ua hiki pü mai nö hoæi me ka æike no ke kime hea lä o läua i lilo iä ia ke eo. I këia manawa naæe, aæu e käkau nei, æaæole oæu æike. æAæole naæe e hihi. Eia au ke häæawi aku nei i kaæu æölelo hoæomaikaæi e paipai ana i nä keiki a me nä kaæi o nä kime æelua: E kuæupau aku nö i ka ikaika a na ka æeleu mikimiki, näna ka lawe lilo!
Eia mai kahi moæolelo hoæoniniu puæuwai. I këlä pule aku nei, ua mälama æia kahi hoæokükü hoæomaæamaæa ma waena o Nä Koa a me nä Damien Monarchs. Aia nö kekahi mau æohana ma laila e mäkaæikaæi ana i nä hana a nä æälapa. Aia ma waena o ia poæe mäkaæikaæi kekahi kanaka näna ke keiki e päæani ana ma ka æaoæao Damien. Iä ia e nänä ana, lohe æo ia i nä æälapa o Änuenue e kähea ana i nä kaæaneæena ma o ka æölelo Hawaiæi, a pëia pü ka æölelo a nä kaæi a pau pü hoæi me nä mäkua. Hü aæela ka haæaheo i ka lohe æana i ia mau leo a æike ihola æo ia ua ola ka æölelo a kona mau küpuna. Ma ka hoæi æana i kauhale, nïnau maila käna keiki käne i kona mea i hoæouna æole æia ai i kekahi kula æölelo Hawaiæi. I ka lohe æana o ua makua käne lä i këia æölelo a käna keiki, me ka häkälia æole, æo kona hoæohiki akula nö ia e hoæomaka aku nö läua i ke aæo æana i ka æölelo Hawaiæi i kekahi lä aæe. Häloæiloæi aæela koæu waimaka i ka lohe aku i këia moæolelo. æAuhea æoukou e ka poæe æölelo Hawaiæi, e naue mai i nä hoæokükü a Nä Koa o Änuenue i këia kau pöpeku - i æike æia hoæi kä këlä makua käne i æike ai. Ua ola ka æölelo Hawaiæi!
Eia ka papa manawa:
8/18 4:00 @Kaiser
pae æöpio vs. Kalani
pae oæo vs. Kohala
8/25 4:00 @Kaiser
vs. Kaimukï
9/1 5:00 @Kaiser
vs Kalani
9/7 5:00 @Waialua
9/14 5:00 @Kaiser
9/21 5:00 @Roosevelt
9/28 5:00 @Nänäkuli
10/5 5:00 @Pearl City
10/13 5:00 @Waipahu
E hele mai a e käkoæo i këia hanauna hou. Ua ola nä iwi iä läkou!
This column is coordinated by the Hawaiian Language Department at the University of Hawai'i at Mānoa.
E ho'ouna 'ia mai nā leka iā māua, 'o ia ho'i 'o Laiana Wong a me Kekeha Solis ma ka pahu leka uila ma lalo nei:
a i 'ole ia, ma ke kelepona:
» 956-2627 (Laiana)
» 956-2624 (Kekeha)


text:
For December 14, 2013
POSTED: 01:30 a.m. HST, Dec 14, 2013
LAST UPDATED: 02:06 a.m. HST, Dec 14, 2013
Synopsis: For Computer Science Education week, the Hour of Code was created to help people learn computer science.
———
Welina e nā makamaka heluhelu o Kauakūkalahale, 'o nā pule hope loa kēia o ke kula ma mua o ka wā ho'omaha Kalikimaka, a no laila, ua pa'ahana paha, a no laila, 'a'ole paha i lohe no kēia mea hou. 'O ko 'oukou mea kākau, 'akahi nō a lohe no ia mea hou i ka Pō'ahā nei, 'o ia ho'i, mai ka lā 9 o Kēkēmapa a i ka lā 15 o Kēkēmapa, 'o ka Pule A'o 'Epekema Kamepiula ia. A 'o kahi mea i hana 'ia no ke kōkua 'ana i nā kānaka a pau, mai ke nui a ka li'ili'i, ma ke a'o 'ana mai i ka haku 'ana i ka helu 'ālualua, he kahua ma ka pūnaewaele (csedweek.org/learn), kahi e a'o ai nā kānaka like 'ole, mai ke kama iki a i ka 'elemakule i ia hana kamepiula.
A he mea maika'i paha ke a'o ka po'e keiki a me ka po'e 'ōpiopio i ka haku 'ana i ka helu 'ālualua a akamai ma ia māhele, 'oiai, pēlā paha kākou e holo mua ai ma kēia hope aku ma nā māhele a pau o ka nohona, ma ka lapa'au 'ana paha i ke kanaka a pēlā aku. Inā i a'o ko 'oukou mea kākou i ia hana i ka wā e kamali'i ana, inā ua pau i ka haku 'ia kekahi mau polokalamu ma ka 'ōlelo Hawai'i no ka iPona a me ka iPaka paha. Akā, 'a'ole pilikia, 'o ka wā nō kēia a kākou e a'o ai.
E kuhi paha kekahi, “'A'ole hiki ia'u ke a'o mai i ka haku 'ana i ka helu 'ālualua. 'A'ole lawa ko'u akamai.” Mai nō a hopohopo, 'o ko 'oukou mea kākau kekahi i mana'o pēlā ma mua o ke kipa 'ana aku i ia kahua. A ua komo maoli nō i ka papa a'o haku helu 'ālualua ma ke Kulanui o Hawai'i ma Mānoa. Akā, 'a'ole nō i 'a'apo ‘ia mai ia hana. A ua mana'o ihola ko 'oukou mea kākau, “'O ka mamo hope loa paha au a Wa'awa'a mā.”
'O ka mea e lana ai ka mana'o, he mau hana ko ia kahua (csedweek.org/learn) e a'o mai ai ka mea 'akahi 'akahi, a me ke kama iki paha i ka haku 'ana i ka helu 'ālualua. A inā he mana'o kou, he wai 'au'au wale nō ia, he mau pae hou aku nō no ka po'e 'a'apo, a me ka po'e paha i a'o iki paha ma mua.
Ke kauleo aku nei ko 'oukou mea kākau, e ho'ā aku i ke kamepiula i kēia manawa ‘ānō, e 'imi aku i ia kahu, a e 'a'ako i ka hana. A inā he keiki paha kāu a he mo'opuna paha, e a'o like 'olua i ka haku 'ana i ka helu 'ālualua i mea e pa'a ai ia 'ano 'ike iā ia 'oi 'ōpiopio. A i mea ho'i e 'ike ai ka po'e keiki a kākou, he hiki nō iā lākou ke holo mua ma ia māhele hana a ma ia 'oihana ho'i.
'O ka mea minamina, 'o ka lā 15 o Kēkēmapa ka lā hope loa o ia kahua pūnaewele. Inā he nui ka makemake o ka po'e na lākou i kūkulu i ia kahua e a'o nā kānaka he nui i ka haku helu 'ālualua, e ho'omau 'ia paha ia kahua no kekahi mau pule hou aku. A he wā kūpono ia no ka po'e keiki, 'oiai, 'a'ohe kula ma ia wā, he hiki iā lākou ke komo loa i loko o nā hana like 'ole o ia kahua a pa'a loa ia mea 'o ka haku hana 'ālualua. A e haku 'ia aku paha kekahi mau polokalamu kamepiula ma ka 'ōlelo Hawai'i ma kēia hope aku.
———
This column is coordinated by Kawaihuelani Center for Hawaiian Language at the University of Hawai‘i at Mānoa.


text: 1Ma ngaia aei, tariu aika kam tangiraki, aika kam kan nooraki irou, ae kakimwaareireiau, ao au baunuea, kam na teimatoa i nanon te Uea, ngkami aika kam tangiraki. 2I butiia Nei Euoria ma Nei Tuntuke, bwa a na bwaina te nano ae ti te arona ngkai a reitaki ma te Uea. 3Eng, ao I butiiko naba, ngkoe ae raou ni mwakuri ni koaua, bwa ko na buokiia naakanne, bwa a a tia ni kakorakoraia ni mwakuri ma ngai ibukin te euangkerio; ao raoia naba Kirementito ma raou ni mwakuri ake tabemwaang, ake a mena araia n te boki ni Maiu 4Kam na kimwaareirei ngkai kam reitaki ma te Uea n taai nako; ao N na manga atonga riki ae e kaangai, Kam na kimwaareirei. 5Ke e ataaki aromi n taotaonaki n nano irouia aomata ni kabaneia. E a kaan roko te Uea. 6Kam na tai iangoa te bwai teuana n raraomaeakinna; ma a na kaotaki ami buubuti nakon te Atua ni bwaai ni kabane, n te tataro ni buubuti ae e raonaki ma te katituaraoi. 7Ao te rau are mai iroun te Atua, are te rau are e aki konaaki n ataaki teutana, e na kaawakin nanomi ma aia iango nanomi ngkai kam reitaki ma Kristo Iesu. 8Te kabane ngkanne: taari, kam na ti iaiangoi baika a koaua, aika a eti ma n itiaki, aika a tangiraki ngkai a raraoi, aika baika a riai ni kamoamoaaki, ngkana iai te raoiroi teutana iai, ao ngkana iai te bwai ae e kamoamoaaki te aba iai. 9Kam na karaoi baike kam reireiaki iai irou, ake kam anganaki, ao ake kam ongo ma n noori irou; ao E na mena iroumi te Atua are e reke te rau mai irouna. 10E bati kimwaareireiu ngkai I reitaki ma te Uea bwa i mwiin te tai ae e maan, ao e a manga maiu ami iango i bukiu; are bon iai ngkoa i nanomi, ma e aki reke taina n oti. 11I aki taekina aei ibukini kain nanou: bwa I a tia n rabakau arou ni katau bwaai ni kabane aika a riki nako iu. 12I ataa aron te maiu ni kainnano ao te maiu ni kaubwai; I a tia n reireiaki arou nakoni bwaai ni kabane ma aaro nako. I ataa arou nakoni bwaai ni kabane ma aaro nako. I ataa aron te nuai ma te baki, ma te aro ni kaubwai ma te aro ni kainnano. 13I konai bwaai ni kabane ni kaaitarai iroun Teuare e kakorakoraai. 14E boni ngae n anne, ma kam a tia ni karaoa ae e raoiroi, ngke kam buokanibwai ma ngai n rawaawatau. 15Ngkami aika I-Biribi, kam bon ataia naba bwa ngke I kiitana Mwaketonia n taai ake e moa n tataekinaki iai te euangkerio i buakomi ao akea te ekaretia teuana ae e buokanibwai ma ngai n te anga ke n te anganaki, bwa ti ngkami; 16bwa ngke I mena i Tetaronike, ao kam kanako baika a tangiraki irou ngke e kai nanou, tiaki ti te taina ma uatai. 17Tiaki nanona bwa I kani karekea te bwai n tituaraoi, ma I tangira aromi n angabwai. 18Ma a reke bwaai ni kabane irou, ao a kabatiaaki riki au bwai. A bane n reke irou baika I kainnanoi ngkai a reke irou bwaai aika e uoti Ebwaberorito mai iroumi. A riki bwa kaanga ai aron te boi ae e boiarara ae te karea ae e tangiraki, ae E kukurei te Atua iai. 19Ao Atuau, E na anganingkami bwaai ni kabane aika a kai nanomi iai mani kaubwaina ae e bati irouni Kristo Iesu. 20Ana bwai te Atua ae Tamara te neboaki n aki toki. Amene. 21Kam na anga ara kamauri nakoia ake a itiaki ni kabaneia ake ana aomata Kristo Iesu. A kamauringkami taari aika a mena irou. 22A bane ni kamauringkami ake a itiaki, ma ai moara riki te koraki ake kaaini mwengani kautuun te tautaeka i Rom. 23E na mena ana aakoi te Uea are Iesu Kristo irouia taamneimi.


text:
Whiria te muka tangata
Ko wai mā ngā ringarehe, ngā kairangahau o te whatu kākahu? Kei konei ērā kōrero me ētahi kōrero tuku iho i whiria ki ētahi o ngā kākahu rongonui.
Ka kōrerohia ngā ringarehe me ngā mahi i tutuki i a rātou. Me kī, kei te whai hua i ēnei rā tonu – Ko Rangimārie Hetet rātou ko Diggeress Te Kanawa ko Erenora Puketapu-Hetet ko Te Aue Davis. He kōrero anō ka puta.
Tūhuratia ngā mahi a ēnei kairangahau tokotoru e whatu ana ngā aho tikanga o te Māori ki ngā whenu tukanga o te Pūtaiao – ko Hokimate Harwood rātou ko Rangi Te Kanawa ko Dr Patricia Wallace.
He ringatoi rongorau ā-kiko, he ringarehe, he mātauranga a Maureen Lander. Kua whakaatuhia āna mahi puta noa i te motu, i te ao whānui tonu mai i te tau 1986, tae noa mai ki tēnei wā tonu, i Te Papa 2012, i te whakaaturanga o Kahu Ora | Living Cloaks.
He kākahu ēnei i whatua ki ngā kōrero tuku iho, he hononga mai i ngā tīpuna o mua ki ngā uri whakatipu i te rā nei. He hononga i waenganui i ngā tīpuna Māori me ngā tīpuna Pākehā. He rangatira, he aroha, he manaakitanga, he whakaute ngā kaupapa i kōrerohia.
Ko Kukupa Tirikātene rātou ko Whetū Tirikātene-Sullivan (1932--2011) ko Tamara Whetū Williams e kōrero ana mō te hītori me ngā hononga ā-wairua nei o tēnei kahu kiwi ki tō rātou whānau.
Mātakitakihia ngā ataata o Kahu Ora
Banner image: Erenora Puketapu-Hetet (1941–2006) weaves on Te Papa’s marae, 2006. Photograph by Norm Heke. Te Papa


text:
POSTED: 01:30 a.m. HST, Feb 02, 2013
LAST UPDATED: 01:41 a.m. HST, Feb 02, 2013
Synopsis: Perhaps misunderstanding the Bible or not knowing the Bible well enough is why former Honolulu City Councilman Gary Okino has no tolerance for homosexuals.
———
Aloha mai e nā makamaka heluhelu, ua piha hau'oli ka na'au o ko 'oukou mea kākau i ka lohe 'ana, ua huki 'ia aku ke koho 'ia 'ana o Gary Okino, 'a'ole 'o ia e lilo i lālā no ka papa wae i ka pono a me ka pono 'ole o ke kūlanakauhale. 'O kekahi mea e pū'iwa ai ka no'ono'o, he luna 'aha kūkā 'o Okino ma mua.
I ka hālāwai o ke Kōmike Kānāwai o ka 'Aha Kūkā o Honolulu, ha'i akula 'o Okino i ke kōmike, 'a'ole 'o ia 'olu'olu iki i ka moe aikāne 'ana, 'o ia ho'i, ka moe 'ana o ke kāne me ke kāne, a 'o ka wahine paha me ka wahine a 'a'ole ia he hana pono a me kekahi mau mana'o na'aupō hou aku. 'O ka mea 'āpiki, ua 'āpono ua kōmike lā i kona koho 'ia 'ana no ia papa wae pono.
A no laila, mahalo nui 'ia ka hana a ka Meia Kirk Caldwell i kona huki 'ana i ko ia ala inoa, 'a'ole 'o ia ala e lilo i lālā no ke kōmike wae pono. A he mau lā ma hope mai o ia hana hūpō, mihi a'ela 'o Okino i kāna mau 'ōlelo hō'eha.
E mahalo 'ia 'o Okino, inā i loli kona mana'o, akā, 'o ia mau nō paha kona mana'o kū'ē i ka moe 'ana o ke kāne me ke kāne a 'o ka wahine paha me ka wahine. I hewa paha 'o Okino i ka Paipala, a i ka ho'omaopopo 'ana paha i ka Paipala. Ua 'ike 'ia kekahi mo'olelo i loko o ka Palapala Hemolele, Lūnākanawai 19, 'a'ole makemake 'ia ka pu'e 'ana o ke kāne i ke kāne, akā, he ho'olele hauli kahi māhele o ia mo'olelo. Penei ka mo'olelo:
A i ko lakou hoolealea ana i ko lakou naau, aia hoi na kanaka o ke kulanakauhale, he poe kanaka hewa, hoopuni mai la lakou i ka hale, a kikeke i ka puka, olelo mai i ka mea hale, i ua kanaka elemakule nei, i mai la, E lawe mai iwaho nei i ke kanaka i hele mai i kou hale, i ike makou ia ia.
A o ke kanaka, ka haku o ka hale, hele aku la ia iwaho io lakou la, i aku la ia lakou, Ua oki, e na hoahanau, mai hana hewa oukou pela. Ua hele mai keia kanaka i ko’u hale, mai hana hoi oukou i keia mea lapuwale.
Eia hoi ka’u kaikamahine, he puupaa, a me kana wahine no hoi, o laua ka’u e lawe mai iwaho nei, e hoohaahaa oukou ia laua, a e hana hoi ia laua i ka mea i pono i ko oukou mau maka; aka, mai hana ia mea lapuwale i keia kanaka.
Aole hoolohe ia poe kanaka ia ia. Nolaila, lalau iho la ke kanaka i kana haiawahine, a lawe ia ia iwaho io lakou la, a ike mai la lakou ia ia, a hana ino lakou ia ia ia po a pau, a kakahiaka; a i ke ao ana ae, kuu mai la ia ia.
E nā makamaka heluhelu, ua 'ike 'oukou i ka hana a ia kanaka, 'o ia ho'i, ua mākaukau 'o ia e hā'awi aku i kāna kaikamahine a me ka wahine a ka mea kipa na ia mau kānaka e pu'e ai a e hana ai e like me ko lākou makemake. Pehea, ua 'oi aku ka maika'i o ka pu'e 'ana o ke kāne i ka wahine ma mua o kona pu'e 'ana aku i ke kāne?
A he mau mea hou aku ko ka Paipala no kākou e no'ono'o ai. Mai nō a poina, he loli ke au o ka manawa.
———
This column is coordinated by Kawaihuelani Center for Hawaiian Language at the University of Hawai'i at Mānoa.


text:
Olelo aku na elele, “E pii aku ana maua e ike i ka pono o ko makou poe, e noho la i Paliuli, awalu kanaha kanaka i hoounaia, aole hookahi o lakou i hoi ae.”
“Pau aku la,” wahi a ke kia manu, “i ka moo nui ia Kihanuilulumoku, aole e pakele mai.”
A lohe laua i keia mea, hoomau aku la laua i ka pii ana, aole i upuupu, lohe aku la laua i ka hu a ka makani, a me ke kamumu o na laau e hina ana ma-o a ma-o, alaila hoomanao laua i ka olelo a ke kia manu, “ina e hu ana ka makani, o ua moo la ia.”
Maopopo iho la ia laua o ua moo nei keia, e lele ae ana laua ma ko laua kino manu. Ia lele ana a kiekie laua nei, i alawa ae ka hana aia maluna pono o laua kea luna e poi iho ana ia laua nei, a no ko laua nei mama loa o ka lele ana ma ko laua ano kino manu, ua pakele laua.
MOKUNA XVII
I kela wa, lele Kaawale loa aku la laua a hala loa i luna lilo, i nana iho ka hana o ua o Ulili ma i kea lalo o ua moo nei, e eku ana i ka honua me he Oopalau la, alaila, he mea weliweli ia laua i ka nana aku, maopopo iho la ia laua, ua pau ko lakou poe kanaka i ka make, hoi aku la laua a olelo aku la ia Aiwohikupua i ka laua mea i ike ai.
Ia manawa, kiiia aku la o Kalahumoku, ka ilio nui ai kanaka a Aiwohikupua e hele e pepehi i ka moo a make, alaila, luku aku i na kaikuahine o Aiwohikupua.
I ka hiki ana o Kalahumoku ua ilio ai kanaka o Tahiti imua o kana moopuna (Aiwohikupua), “E pii oe i keia la e luku aku i o’u mau kaikuahine,” wahi a Aiwohikupua, “a e lawe pu mai ia Laieikawai.”
Mamua o ko ka ilio pii ana e luku i na kaikuahine o Aiwohikupua, kauoha mua ua Ilio nei i ke Alii, a me na kaukaualii, a me na kanaka a pau, a penei kana olelo kauoha: “Auhea oukou, ma keia pii ana a’u, e nana oukou i keia la iuka, ina e pii ka ohu a kupololei i luna a kiekie loa, ina e hina ka ohu ma ka lulu, alaila, ua halawai wau me Kihanuilulumoku, manao ae oukou ua hoaikane maua. Ina hoi e hina ana ka ohu i ka makani, alaila, ua hewa o uka, ua hakaka maua me ua moo nei. Alaila, o ka pule ka oukou i ke Akua ia Lanipipili, nana ae oukou i ka ohu a i hina i kai nei, ua lanakila ka moo; aka hoi, i pii ka ohu i luna a hina i luna o ke kuahiwi, alaila, ua hee ka moo; o ko kakou lanakila no hoi ia. Nolaila, e hoomau oukou i ka pule a hoi wale mai au.”
I ka pau ana o keia mau kauoha, pii aku la ka ilio, hoouna pu aku la o Aiwohikupua ia Ulili laua me Akikeehiale, i mau elele na laua e hai mai ka hana a ka moo me ka Ilio.
I ka ilio i hiki aku ai iuka ma kahi kokoke i Paliuli, ua hiamoe nae o Kihanuilulumoku ia manawa. I ua moo nei e moe ana, hikilele ae la oia mai ka hiamoe ana, no ka mea, ua hoopuiwaia e ka hohono ilio, ia manawa nae, ua hala hope ka moo i ka ilio, e hele aku ana e loaa ke kiai mua o ke Alii Wahine.
Ia manawa, hanu ae la ka moo ka hookalakupua hoi o Paliuli, a ike aku la ia Kalahumoku i ke aiwaiwa o Tahiti, ia manawa, wehe ae la ua moo nei i kona a luna e hoouka no ke kaua me Kalahumoku.


text:
Kei te whare pāremata ngā uri ō Ngāti Toa i te rā nei mō te waitohutanga ō tā rātou tono raupatu i raro i te Tiriti ō Waitangi.
Hei tā te māngai mō Ngāti Toa, ā Taku Parae, ahakoa kāore i te tino tutuki i te whakataunga nei te katoa ō ngā hiahia ō Ngāti Toa, kei te harikoa tonu rātou.
E whitu tekau mā rima miriona tāra te uara ō te whakataunga, ā, kei ā Ngāti Toa te mana tuatahi ki te hoko i ngā whenua ō te Karauna i roto i Te Whanganui-ā-Tara, pērā i te whenua ō te Manatu Pirihimana me ngā whare herehere ō Arohata me Rimutaka.
Copyright © 2013, Uma Broadcasting Ltd


text:
POSTED: 01:30 a.m. HST, Oct 29, 2011
Synopsis: Continuation of last week's column, which references a speech by J. Kahinu in 1871 that relates to us in the present time.
A e maliu pono kākou, e nā makamaka heluhelu, i nā ho'olaha e hō'ike ana i ka 'ino o ia “pōhaku a'ia'i,” kahi ho'i i 'ike 'ia ai ke kanaka i ka 'ōlelo 'ana, he mana'o kona, e ho'ā'o i ua lā'au 'ona 'ino lā he ho'okahi wale nō manawa. A iā ia nō a ho'ā'o, 'o ka hei pa'a ihola nō ia, me he nalo lā i hihia i ka pūnāwelewele o ka nananana, a ho'okahi wale nō paha hopena o kahi nalo. 'Eā, 'a'ole nō ho'i e poina iā kākou ia ho'oheno 'ana,
“E nihi ē ka hele mai ho'opā.
Mai pūlale i ka 'ike a ka maka.”
A laila, e a'o mai ana 'o Kahinu, “E nihi ma ka hele ana a me ka noho ana.” 'O ia ho'i, 'a'ole e hele a ki'eki'e i luna o Wai'ale'ale. Wahi a ua haumāna lā o Lahainaluna, 'a'ole e noho hanohano me ka hana 'ole “o like auanei kakou me ka moku okohola, i hao na pea o Haupu i ka makani, na heke luna o ke ao lewa, hao hoi kela a paihiihi, welo ka hae Hawaii i ka ili kai, aka, aohe nae he aila o luna, alaila, e holo wale aku no ia moku, a pae aku i Ka-pua, i kahi o ka auwaa panana.” A he nani nō ia 'ōlelo ho'okūkū a Kahinu i ho'opili ai ma laila.
'O ke kolu o ka 'ōlelo a'oa'o a Kahinu, penei ia, “E nihi kakou ma na oihana i haawiia mai ia kakou e hana.” A he 'ōlelo a'o maika'i nō kēia iā kākou i kēia wā o ke kūpiliki'i o ke kūlana waiwai. A he 'ōlelo nō ia e maliu ai ko 'oukou mea kākau, a no ka mea, i kekahi manawa, he ho'ohemahema nō kāna i ke kuleana.
A 'o ka hā o ka 'ōlelo a'o, “E nihi ka hele mai hoopa i na pua rose o ka aina.” A ho'omau 'o ia ala me ka 'ōlelo 'ana, “he nui wale na pua rose i mohala maikai i ke kakahiaka, o keia kau e naue nei, ua hele wale a ahu kinohinohi i ka papa o Apua, e kikaha ana na Iwa ma na huina alanui.” A pēia pū nō me kēia kau e naue nei. A a'o maila ‘o Kahinu, “Ina i ike aku oe i ka nani oia mau pua la a hookapilipili aku oe, laka aku la oe ma ko ia la aoao, me he ia la ua make i ka auhuhu, a komo aku la no oe i ka hului i ke anapuni a Limaloa, paa i ka pilikia a me ka poino. [Aia kahi 'ōlelo like ma ka puke 'Ōlelo No'eau a Mary Kawena Pukui, “Komo akula i ke anapuni a Limaloa.”] 'O ka mea 'āpiki, 'a'ole i maopopo i ko 'oukou mea kākau, inā ke ha'i aku nei 'o Kahinu i ia 'ōlelo i nā kānaka a pau, a i nā kāne wale nō paha? He 'ōlelo na'e ia e maliu ai kākou a pau a 'o ka 'oi loa aku, 'a'ole kākou e limanui aku i ka hoa pupu'u anu. A no laila, inā e hele ana a pili pono ka lā i Papa'ena'ena, e ho'omana'o i ke po'omana'o a Kahinu i hō'ike mai ai, 'o ia ho'i, “E nihi ka hele i ka uka o Puna,” a pēlā pū nō me nā hana 'ē a'e i kama'ilio 'ia aku nei ma kēia mo'olelo nei.
A 'o ia ihola i lohe 'oukou. 'O ke aloha nō kēia. Ke ho'i aku nei ko Mānana uka keiki, ua ahiahi.
[Mahalo iā 'oukou e nā makamaka heluhelu no ka ho'omaopopo 'ana, 'o ke Aloha Lāhui, 'a'ole ia he ho'okae 'ili. 'O ke kanaka e mana'o ana, he ho'okae 'ili ia, e kuhi pū ana 'o ia 'a'ohe hewa o ke aupuni o 'Amelika ma ke kōkua 'ana iho i nā lapuwale ho'okahuli aupuni. LH]
E ho'ouna 'ia mai nā leka iā māua, 'o ia ho'i 'o Laiana Wong a me Kekeha Solis ma ka pahu leka uila ma lalo nei:
» kwong@hawaii.edu
» rsolis@hawaii.edu
a i ‘ole ia, ma ke kelepona:
» 956-2627 (Laiana)
» 956-2627 (Kekeha)
This column is coordinated by Kawaihuelani Center for Hawaiian Language at the University of Hawai'i at Mānoa.


text: 1I mwiini baikekei ao E ri nanon namani Kariraia Iesu, are e aranaki naba bwa naman Tiberia, nakon iterana are teuana. 2A iria aomata aika a rangi ni mwaiti ibukina bwa a a tia n noori ana mwakuri aika a kamiimii ni kamaiuaia aoraki. 3E ararakea te maunga ae e aki rietaata Iesu ma ana reirei, ao a tekateka iai. 4E a kaan tain te Toa are te Riao, are aia bootaki ae e kakannato I-Iutaia. 5E tabeki matana Iesu ngkanne, ao ngke E nooriia aomata aika a rangi ni mwaiti bwa a nakoina, ao E taku nakoni Biribo, Ti na kaboo amwarake ia bwa kanaia aomata aikai? 6E atonga aei Iesu bwa E kani kataa Biribo: bwa Iesu E a boni kaman ataa are E na karaoia. 7E kaeka Biribo ao e taku, E aki tau uabubua te tenari bwa e na kabooaki iai te amwarake ngkai e na rangi n uarereke ae e na reke iai bwa kanan temanna ma temanna. 8E taku nakoina ana reirei temanna are Anterea, are tarin Timon Betero, 9Iai te teinimwaane ikai ae iai irouna nimaai te kariki are e karaoaki mani buraawa n te bware, ao uoman te ika; ma tera maneia nakoia aomata aikai ni kabaneia? 10E taku Iesu, Tuangia aomata bwa a na tekateka n rarikiriki. Bwa e bati te uteute n te tabo arei. A bane n tekateka aomata, ao tao nimangaa mwaitiia mwaane. 11E anai kariki akekei Iesu, ao E tataro ni katituaraoi, ao E anga bwa a na tibwaaki nakoia ake a tekateka. E karaoa naba ae aron aei nakon iika, ao a bane n reke tibwaia n ai aroni mwaitin are a tangiria. 12Ngke a ngae, ao E taku Iesu nakoia ana reirei, Ikoti nikiran amwarake, bwa akea teutana ae e na bakataeaki. 13Ma ngaia are a ikoti, ao a kaoni bwaene aika tengauni ma uakora ni mwakorokoron nikirani kariki ake nimaai ake a tia ni kang aomata. 14Ao aomata ngke a noora te bwai are e kamiimii are E karaoia Iesu, ao a taku, Bon aei te buraabeti are e nangi roko i aonnaba. 15Ngke E ataia Iesu bwa a nangi roko aomata n tauua ma te matoa bwa a na kaueaa, ao E a manga oki nako n te maunga, n ti Ngaia. 16Ngke e a kaani bong, ao a nako ana reirei nakon te nama; 17a toka i aon te booti, n ri nanon te nama nako Kaberenaum. E a bong, ao E tuai n roko Iesu irouia. 18E a roko buakan te nama ibukin te ang bwa e korakora karena. 19Ngke a a tia ni bwennarina i nanon tao tenua ke aua te maire, ao a noora Iesu bwa E nakonako i aon te nama, ni kaania te booti; ao a maaku. 20Ma E taku nakoia, Boni Ngai, tai maaku. 21A kukurei ngkanne ni katokaa Iesu n te booti; ao e waekoa naba n roko te bootti i eta n te tabo are a nakoiai. 22N te bong are i mwiina, ao aomata ake a mena i mainikun te nama a a tia n nooria bwa ti tewaana te booti ikekei, ao a ataia naba bwa E aki toka Iesu i rarikia ana reirei n te booti arei; a a tia n nako ana reirei n ti ngaiia. 23Ma iai tabewaa booti ake a roko mai Tiberia nako rarikin te tabo are a kang kariki iai aomata i mwiin ana tataro ni katituaraoi te Uea. 24Ma ngaia arei, ngke a nooria te koraki arei bwa E aki mena ikekei Iesu, ao akea naba ana reirei, ao a toka i aoni booti n nako Kaberenaum bwa a na ukoukora Iesu. 25Ngke a kunea Iesu te koraki arei i maeaon te nama, ao a taku nakoina, Te Tia Reirei, Ko roko ikai n ningai? 26E kaekaia Iesu ao E taku, Bon te koaua ni koaua ae I a tuangkami, bwa kam ukoukorai tiaki ibukina ngke kam noori mwakuri aika a kamiimii, ma ibukina ngke kam kang kariki ao kam ngae. 27Kam na aki mwakuri ni karekea te amwarake ae e kai buaakaka, ma kam na uaiakina reken te amwarake ae e teimatoa, ae te amwarake ibukin te maiu are e aki toki. 28Ma ngaia are a titirakinna ni kaangai, Tera ae ti riai ni karaoia bwa ti aonga ni karaoa iai are E tangiria te Atua? 29E kaeka Iesu ao E taku, Te bwai ae E tangiria te Atua bwa kam na karaoia bon aei: kam na onimakina ae E a tia ni kanakomaia. 30Ma ngaia are a taku nakoina, Tera te mwakuri ae e kamiimii ae Ko na karaoia bwa ti aonga n nooria, ao ti a kakoauako iai? Tera ae Ko na karaoia? 31A kangi manna ara bakatibu n te rereua, n ai aron are e koreaki ni kaangai: E anganiia te amwarake mai karawa bwa kanaia. 32E taku ngkanne Iesu nakoia, Bon te koaua ni koaua ae I a tuangkami bwa tiaki Mote ae e anganingkami te amwarake mai karawa, ma Tamau ae anganingkami te amwarake ni koaua mai karawa. 33Bwa te amwarake ae E anga te Atua boni Ngaia ae e ruo mai karawa, ao E anga te maiu nako aonnaba. 34A taku ngkanne nakoina, Te Uea, Ko na angaanganiira te amwarake anne n taai nako. 35E taku Iesu nakoia, Boni Ngai te amwarake ni kamaiu; ane e riki bwa au reirei ao e na bon aki baki, ao ane e onimakinai ao e na bon aki taka. 36Ma I a tia n tuangkami bwa e ngae ngke kam a tia n noorai, ma kam na bon aki onimaki. 37Aomata nako akana E anganai te Tama ao a na riki bwa au reirei; ao ane e riki bwa au reirei ao N na bon aki kabanea. 38Bwa I roko mai karawa, tiaki ibukini karaoan nanou, ma ibukini karaoan nanon Teuare e kanakomaiai. 39Aio nanon Teuare e kanakomaiai: E tangirai bwa N na aki kabuaa temanna i buakoia ake E a tia n anganai, ma N na manga kamaiuiia ni kabaneia n te kabanea ni bong. 40Bwa aio nanon Tamau: bwa ane e noora te Nati ma n onimakinna, ao e na reke irouna te maiu are e aki toki; ao N na manga kamaiua n te kabanea ni bong. 41A ngureakinna ngkanne I-Iutaia ibukina ngke E kaangai, Ngai te amwarake are e ruo mai karawa. 42Ao a taku, Tiaki Iesu Teuaei, are natin Iotebwa? Ti kinaa tamana ma tinana. E na kangaa ngkanne ni kaangai, I ruo mai karawa? 43E kaekaia Iesu ao E taku nakoia, Kam na katoki ngurenguremi. 44Akea ae e konaa n riki bwa au reirei ngkana e aki kairaki nakoiu iroun te Tama are e kanakomaiai; ao N na manga kamaiua n te kabanea ni bong. 45E koreaki irouia buraabeti ae e kaangai, A na bane aomata nako n reireiaki iroun te Atua. E riki bwa au reirei te aomata ane e ongo ma n reirei iroun te Tama. 46Tiaki nanona bwa iai ae e a tia n noora te Tama; ti Teuare mai iroun te Atua ae E a tia n noora te Tama. 47Bon te koaua ni koaua ae I a tuangkami bwa ane e onimaki ao e a reke irouna te maiu are e aki toki. 48Ngai te amwarake ni kamaiu. 49A kangi manna ami bakatibu n te rereua, ao a mate. 50Aio te amwarake are e ruo mai karawa, are e na kanna te aomata ao e na aki mate. 51Ngai te amwarake ae e reke te maiu maiai are e ruo mai karawa. Ane e kana te amwarake aei, ao e na maiu n aki tootoki; ao te amwarake ae N na anga ibukini maiun te aonnaba bon irikou. 52A kauntaeka ngkanne I-Iutaia i bon irouia, ao a kaangai, E na kangaa Teuaei ni konaa n anganiira irikona bwa karara? 53Ma ngaia are E taku Iesu nakoia, Bon te koaua ni koaua ae I a tuangkami, bwa ngkana kam aki kana irikon Natin te Aomata, ao kam aki nima raraana, ao akea te maiu i nanomi. 54Ane e kana irikou ao e nima raraau, ao e a reke irouna te maiu are e aki toki, ao N na manga kamaiua n te kabanea ni bong. 55Bwa bon te amwarake ni koaua irikou, ao bon te ninima ni koaua raraau. 56Ane e kana irikou, ma n nima raraau, ao e meemena i nanou, ao Ngai i nanona. 57Ngkai E kanakomaiai te Tama are mai irouna te maiu, ao Ngai I maiu ibukin te Tama, ao te aomata ngkanne ane e kanai e na maiu i bukiu. 58Aei te amwarake are e ruo mai karawa; tiaki aron te amwarake are a kanna ami bakatibu, ao a mate i mwiina. Te aomata ane e kana te amwarake aei, ao e na maiu n aki toki. 59E atongi baikai Iesu ngke E reirei ni mwaneabaia I-Iutaia i Kaberenaum. 60Ngke a ongo baikai mwaitiia ana reirei Iesu, ao a taku, A matoatoa taeka aikai; antai ae e konaa n ongoraa iai? 61E ataia Iesu i nanona ae a ngurengure ana reirei ibukin taeka akekei, ma ngaia are E titirakiniia ao E taku, A uruaki ami onimaki n taeka akekei? 62Iangoia bwa kaanga tera ae e na riki ngkana arona bwa kam noora Natin te Aomata bwa E rierake nakon te tabo are E mena iai ngkoa? 63Ae E anga te maiu bon Taamnein te Atua; akea irouia aomata ae e konaa ni karaoa aei. A riki taeka aika I a tia n atong bwa kawain rokon te Taamnei ao te maiu iroumi. 64Ma iai i buakomi aika a aki onimaki. Bwa Iesu E a kaman ataiia rimoa bwa antai ake aki onimaki, ao antai teuare e na kamwanea. 65Ao E a manga taku riki, Ao aei bukin are I tuangkami bwa akea te aomata ae e konaa n riki bwa au reirei, ma ti ngkana e anganaki te konaa iroun te Atua. 66I bukin aei, ao a kiitana Iesu ana reirei aika a mwaiti n aki manga kan airiiri ma Ngaia. 67E taku ngkanne Iesu nakoia uaake tengauni ma uoman, Kam na nako naba ngkami? 68E kaeka Betero ao e taku, Te Uea, ti na nako n antai? A mena iroum taeka aika e reke maiai te maiu are e aki toki. 69Ti kakoauako ao ti ataiko bwa Teuare Moan te Raoiroi Ngkoe, are Natin te Atua. 70E kaeka Iesu ao E taku, Tiaki I rineingkami ngkami aika tengauni ma uoman, ao bon te riaaboro temanna i buakomi? 71E taekina Iuta are natin Timon Itekariota, are temanna i buakoia uaake tengauni ma uoman, bwa ngaia are e na kamwanea.


text: 1Ti a manga moanna naba n tabeki taekani kamoamoaara? Ke ti kainnanoi, n ai aroia temwaangina, reeta nakoimi ke mai iroumi, aika a na kaoti arora? 2Bon ara reta ngkami ae e koreaki i nanora, ae e ataaki ma ni warekaki irouia aomata ni kabaneia; 3ao e teretere bwa bon ana reta Kristo ngkami, ae ti uotia, ae e koreaki tiaki n te ingke, ma n Taamnein te Atua ae e maiu; ae e koreaki tiaki i aoni baaba aika atiibu, ma i aoni baaba aika iriko aika nanomi. 4Ti atonga aei ibukina bwa iai iroura te aki nanokokoraki iroun te Atua i nanoni Kristo. 5Akea iroura te bae ti na taku iai bwa ti konaa ni karaoa te bwai teuana i bon iroura; ara konaa ni karaoia boni mai iroun te Atua, 6are e karaoira bwa taani beku aika iai aia konaa ibukin te booraraoi ae e boou, are kanoana tiaki te bwai ae e koreaki, ma te Taamnei; bwa e tiritiri te bwai ae e koreaki, ma E kakamaiu te Taamnei. 7Ngkae e roko ma arona ni mimitong te Tua are e uota te mate, ao a koreaki taekana i aoni baaba aika atiibu n te aro are a aki konaa iai tibun Iteraera n taraa ubuni Mote ibukin raneaneana, e boni ngae ngke e a tabe ni mauna raneaneana, 8ao tiaki e na kabatiaaki riki mimitongin ana mwakuri te Taamnei? 9Bwa ngkana iai mimitongin te mwakuri ni kabuaakaka, ao ai mwaiti ra riki mimitongin te mwakuri ibukini karaoan nanon te Atua. 10Bwa te baere e kamimitongaki ngkoa e a tia n aki kamimitongaki ibukin te mimitong ae e raka arona. 11Bwa ngkana iai te mimitong n te baere e aki tei maan arona, ao ai mwaiti ra riki te mimitong n te baere e tei maan arona. 12Ma ngaia ae ngkai iai irouia te kaantaninga aei, ao ti rangi n ninikoria, 13tiaki n ai aroni Mote, are e karabaa matana n te rabuna ni mata, bwa a aonga tibun Iteraera n aki tarataraa tokin te raneanea are e tabe ni mauna. 14Ma a kamatoatoaaki nanoia; bwa man te tai arei ni karokoa te bong aei, ao e tuai meni mauna te rabuna ni mata ngkana a wareka te Booraraoi Nikawai, bwa ti Kristo ae E mauna irouna. 15Ao ma ngkekei ni karokoa ngkai, ngkana e warekaki ana Tua Mote, ao bon iai te rabuna ni mata i aon nanoia. 16Ma ngkana e rairaki te aomata nakon te Uea, ao e na uotaki nako te rabuna ni mata. 17Ao te Uea bon te Taamnei; ao ike E mena iai Taamnein te Uea, ao e mena iai te aro n inaomata. 18Ao ngaira ni bane ma matara aika a aki rabunaki, aika a ti noora mimitongin te Uea kaanga n te tirotaam, ti tabe n onikaki nakoni katootoongana man te mimitong teuana nakon teuana; ao e riki aei mai iroun te Uea ae te Taamnei.


text:
Eita ta tatou e nehenehe e here mau i te Atua mai te mea e, aita tatou e here i to tatou mau hoa ratere i roto i teie tere i te tahuti nei.
E au mau taea‘e e au mau tuahine here, a ora ai te Faaora i rotopu i te taata nei, ua ui atura te haapii ture no te râmâ Ia’na, « E rabi, teihea te parau rahi i roto i te ture ? »
Ua papa‘i Mataio e, ua pahono atura Iesu :
« Hinaaro oe i to Atua ia Iehova, ma to aau atoa, e ma to varua atoa, e ma to mana‘o atoa.
« O te ture matamua teie e te hau i te rahi.
« E mai te reira atoa te piti ; E aroha’tu oe i to taata-tupu mai to aroha ia oe iho na ».1
Ua faaoti o Mareko i teie aamu na roto i te parau a te Faaora : « Aita’tu â parau e hau i te reira ».2
Eita ta tatou e nehenehe e here mau i te Atua mai te mea e, aita tatou e here i to tatou mau hoa ratere i roto i teie tere i te tahuti nei. Eita atoa ta tatou e nehenehe e here hope roa i to tatou mau taata tupu mai te mea e, aita tatou e here i te Atua, te Metua no tatou paatoa. Te parau mai nei te aposetolo Ioane ia tatou e, « Teie hoʻi ta tatou parau i noaa mai ia’na ra, e o tei hinaaro i te Atua ra, ia aroha oia i to’na ra taea‘e ».3 E mau tamarii varua tatou paatoa na to tatou Metua i te Ao ra, e, na roto i te reira, e mau taea‘e e e mau tuahine. A tape‘a noa ai tatou i teie parau mau i roto i to tatou feruriraa, e riro te hereraa i te mau tamarii paatoa a te Atua ei ohipa ohie a‘e.
Te parau mau, te here, o te mana‘o tumu ïa o te evanelia, e o Iesu Mesia to tatou Hi‘oraa. Ua riro To’na oraraa ei faufaa tumu no te here. Ua faaora Oia i te taata ma‘i, ua faati‘a oia i te te pirio‘i, ua faaora i te taata hara. Te hopea ra, ua rave te feia iino i To’na ora. Noa’tu râ i te reira, te vevo mai nei teie mau parau na te aivi no Golagota mai : « E ta’u Metua, e faaore mai i ta ratou hara, aore hoʻi ratou i ite i ta ratou e rave nei »4—e faaʻiteraa hanahana no te aroha e te here i te tahuti nei.
E rave rahi huru to te taata tei riro ei faaʻiteraa no te here, mai te mărû, te faaoroma‘i, te pipiri ore, te haroaroa e te faaore hapa. I roto i to tatou mau autaatiraa, teie te mau huru e te tahi atu e ite ai te taata i te here i roto i to tatou aau.
E itehia to tatou here i roto i ta tatou mau ohipa i te tahi e te tahi i tera mahana e tera mahana. Te mea faufaa roa a‘e, to tatou ïa ti‘araa ia ite i te hinaaro o te hoê taata e ia pahono atu i te reira. E mea au roa na’u te mana‘o i faaʻitehia i roto i te pehepehe poto ra :
Aita i maoro a‘enei, ua faaʻitehia mai ia’u te hoê hi‘oraa putapû no te aroha rahi—te aroha aore te hopearaa i ferurihia. Ua tupu te reira i te matahiti 1933, i te taime no te topatariraa rahi, ua iti roa te ohipa a te taata. Tei te pae hitiʻa o te râ o te fenua Marite. No manuïa noa iho nei o Arlene Biesecker i ta’na haapiiraa tuarua. I muri a‘e i to’na imi-maite-raa i te ohipa, ua itehia mai ia’na te ohipa nira ahu i roto i te hoê fare hamaniraa ahu. E aufauhia te feia rave ohipa i ni‘a i te ahu tata‘itahi i oti i te nirahia i te hoê mahana. Rahi atu te ahu i oti, rahi atoa te moni e aufauhia.
I te hoê mahana, aita i maoro to’na haamataraa i ta’na ohipa, ua fifi roa oia i mua i te hoê ohipa. Ua parahi oia i mua i ta’na matini e ua tamata i te tataî i ta’na hape i rave i ni‘a i te ahu ta’na e tamata ra e faaoti. Mai te mea ra e, aita e taata e nehenehe e tauturu mai ia’na, no te mea, pauroa te tahi atu mau taata nira ahu, te rû atoa ra ratou ia faaoti e rave rahi ahu e ti‘a ia ratou ia faaoti. Ua fifi roa o Arlene. Ua topa roa to’na morare. Ua haamata a‘era oia i te ta‘i mărû noa.
I mua ia Arlene te parahi ra o Bernice Rock. E mea paari a‘e oia e e mea ite atoa a‘e oia i te ohipa nira ahu. No to’na hi‘o-noa-raa i te pe‘ape‘a o Arlene, ua vaiiho atura o Bernice i ta’na ohipa e ua haere atura i piha‘i iho ia Arlene, e ua haapii e ua tauturu ia’na ma te mărû. Ua faaea oia i reira e tae roa’tu i te taime ua hau o Arlene e ua manuïa i te faaotiraa i taua ahu ra. Ua ho‘i atura o Bernice i ni‘a i ta’na matini, tera râ, aita i ti‘a ia’na ia faaoti e rave rahi ahu e ti‘a ia’na ia faaoti, ahani aita oia i tauturu.
Na roto i teie ohipa aroha rahi, ua riro mai o Bernice e o Arlene ei na hoa no te oraraa taatoa. Ua faaipoipo raua toopiti atoa e ua fanau i te tamarii. I te hoê taime i te matahiti 1950, ua horo‘a o Bernice, e melo hoʻi oia no te Ekalesia, i te hoê Buka a Moromona na Arlene e to’na utuafare. I te matahiti 1960, ua bapetizohia o Arlene e ta’na tane e ta’na mau tamarii ei melo no te Ekalesia. I muri a‘e, ua taatihia ratou i roto i te hoê hiero mo‘a o te Atua.
Ei hopearaa no te aroha i faaʻitehia e Bernice a faaoti ai oia e tauturu i te hoê taata aita oia i mâtau, tei roto râ taua taata ra i te pe‘ape‘a e te imi ra i te tauturu, e rave rahi taata, te ora nei e tei pohe, e fana‘o nei i teie nei i te mau oro‘a faaora o te evanelia.
I roto i to tatou oraraa i te mau mahana atoa, te farerei nei tatou i te mau rave‘a no te faaʻite i te here e te maitai i ni‘a i te mau taata e haati nei ia tatou. Ua parau te peresideni Spencer W. Kimball : « E ti‘a ia tatou ia haamana‘o e, tera mau taata tahuti ta tatou e farerei ra i te vahi tape‘araa pereoo, i te vahi ohiparaa, i roto i te pa‘epa‘e uira (ascenseur), e i te tahi atu vahi, o te mau taata ïa ta te Atua i horo‘a mai ia tatou no te here e no te tavini. Aita e faufaa rahi te roaa ia tatou ia paraparau noa tatou i te autaea‘eraa o te taata mai te mea e, eita ta tatou e nehenehe e haapa‘o i te feia e vai ra ati a‘e ia tatou mai to tatou mau taea‘e e to tatou mau tuahine ».6
Pinepine ta tatou mau rave‘a no te faaʻite i to tatou here, i te tae mai i te taime mana‘o-ore-hia. Te hoê hi‘oraa no te reira huru rave‘a, ua itehia ïa i roto i te hoê parau pia i roto i te ve‘a i te ava‘e atopa 1981. Ua maere roa vau i te here e te aroha i faaʻitehia i roto i te reira parau pia, no reira, ua tape‘a vau i te reira i roto i ta’u apaparaa parau a 30 matahiti i teie nei.
Te faaʻite ra te reira parau pia e, e manureva no te Taiete Alaska Airline te tere ra mai Anchorage, Alaska haere atu i Seattle, Washington, ma te tape‘a ore, e 150 horopatete i ni‘a iho, tei faatipuuhia i roto i te hoê oire atea roa no Alaska, no te uta mai i te hoê tamarii tei pêpê ino roa. E tamaroa piti matahiti ua mutu te rima i to’na toparaa i ni‘a i te hoê hi‘o a ha’uti ai oia na piha‘i iho i te fare. E 725 km te oire i te atea ia Anchorage, e aita ïa i ni‘a i te reni rereraa o te manureva. Tera râ, te mau taata i utuutu i teie tamaiti iti, ua faatae ratou i te hoê aniraa i te tauturu, e no reira, ua faatipuuhia te manureva no te haere e tii i te reira tamarii no te afa‘i i Seattle ia rapaauhia oia i roto i te hoê fare ma‘i.
I te tapaeraa’tu te manureva i piha‘i iho i te reira oire, ua faaʻite maira te feia utuutu ma‘i i te pairati manureva e, e mea puai roa te tahe o te toto eita ïa o’na e tae‘ahia i Seattle. Ua faaotihia a‘era e, e rere atu e 320 km no te haere i Juneau, Alaska, te oire fatata a‘e ïa e fare ma‘i to reira.
I muri a‘e i te utaraahia te reira tamaiti i Juneau, ua rere atu te manureva i Seattle, tera râ, e rave rahi hora te taere i teie nei. Aore hoê horopatete i amuamu, noa’tu e, te rahiraa o ratou ua ma‘iri i to ratou manureva i muri mai. A tere noa ai te hora, ua huihui ratou i te moni, e ua roaa ia ratou te hoê tino moni rahi no taua tamaiti ra e no to’na utuafare.
A fatata ai te manureva i te faatau i Seattle, ua huro a‘era te mau horopatete i te taime a faaʻite mai ai te pairati manureva e, ua farii oia i te parau faaʻite na roto i te ratio e, e mea maitai te tamaiti.7
Ua feruri au i te mau parau i roto i te papa‘iraa mo‘a : « O te aroha râ, o te hinaaro mau ïa i te Mesia… e o te itea te aroha i roto ia’na i te mahana hopea ra, e maitai ïa to’na ».8
E te mau taea‘e e te mau tuahine, te tahi o ta tatou mau rave‘a rarahi a‘e no te faaʻite i to tatou here, tei roto ïa i te mau papa‘i o to tatou iho mau fare. E mea ti‘a i te here ia riro ei tuhaa faufaa a‘e no te oraraa utuafare, aitâ râ hoʻi i riro atura mai te reira te huru. Te vai noa ra te faaoroma‘i ore, te tatama‘iraa, te aroraa, e te roimata tahe. Ua ui te peresideni Gordon B. Hinckley ma te oto e : « No te aha te taata here-roa-hia e tatou e riro pinepine ai ei faarii no ta tatou mau parau teimaha ? No te aha tatou i te tahi taime e parau ai i te parau o te faatupu i te aehuehu rahi o te aau ? » 9 E riro te mau pahonoraa i teie mau uiraa i te taa ê no tatou tata‘itahi, tera râ, to’na vairaa mau, e ere te mau tumu i te mea faufaa rahi roa. Mai te mea e, e haapa‘o tatou i te faaueraa ia here te tahi i te tahi, e faaʻite ïa tatou i te maitai e te faatura i te tahi e te tahi.
Oia mau, te vai ra te taime e titauhia ia ravehia te faatitiaifaroraa. E haamana‘o râ tatou i te a‘oraa i roto i Te Parau Haapiiraa e te mau Parau Fafau, oia hoʻi, mai te mea e, e titauhia ia tatou ia faahapa i te tahi, e faaʻite atu ïa i te here rahi ia’na i muri a‘e.10
Te ti‘aturi nei au e, e faaitoito tamau noa tatou i te auraro e i te feruri i te mau mana‘o e i te feruriraa o te aau e i te huru o te oraraa o te feia e haati nei ia tatou. Eiaha tatou e vahavaha e aore râ, e faaino. E aroha râ tatou e e faaitoito atu. E ara eiaha tatou e haamou i te ti‘aturiraa o te tahi atu taata na roto i te mau parau e aore râ, te mau ohipa i haapa‘o-ore-hia.
Ia haere apipiti noa te faaoreraa hapa e te here. I roto i to tatou utuafare, e tae noa’tu i to tatou mau hoa, e nehenehe e tupu mai te mau mana‘o inoino e te mârôraa. Faahou â, e ere i te mea faufaa rahi roa te tumu iti a‘e i tupu ai te reira. Eita ta tatou e nehenehe, e eiaha tatou ia vaiiho ia rahi roa, ia ino roa e ia haamou roa. E tamau noa te mau puta i te parau faahapa. Na te faaoreraa hapa ana‘e e faaora.
Ua haere mai te hoê vahine maitai roa e farerei ia’u i te hoê mahana, e ma te mana‘o-ore-hia, ua faati‘a mai ia’u i te tahi mau mana‘o tatarahapa. Ua pohe râ oia i teie nei. Ua paraparau mai oia no ni‘a i te hoê fifi tei tupu e rave rahi matahiti na mua’tu no ni‘a i te hoê taata faaapu e ora ra i piha‘i iho noa mai ia’na, inaha, i te hoê taime, e hoa ratou, tera râ, ua tupu te tahi mau fifi i rotopu i te reira taata e ia raua ta’na tane. I te hoê mahana, ua ani mai te reira taata faaapu e, e ti‘a anei ia’na ia tapu poto na ni‘a i to’na fenua no te haere atu i ni‘a i to’na fenua. I te reira taime, ua faaea oia i te paraparau ia’u, e, ma te reo oto, na ô maira e, « E te taea‘e Monson, aita vau i vaiiho ia’na ia haere na ni‘a i to maua fenua, aita roa, ua titau râ vau ia’na ia haere na ni‘a i tera e‘a atea, na raro noa, e tae atu ai i ni‘a i to’na fenua. Ua hape au, e te tatarahapa nei au. Ua pohe oia i teie nei, tera râ, auê, te hinaaro nei au e parau ia’na e, ‘eiaha e inoino mai’. Auê ïa to’u hinaaro rahi ia farii faahou i te piti o te taime no te faaʻite i te maitai ».
A faaroo noa ai au ia’na, puta maira i roto i to’u feruriraa te parau oto a John Greenleaf Whittier : « I roto i te mau parau oto atoa o te arero e aore râ, o te tuira, te parau oto a‘e, o teie ïa : ‘Ahani pai !’ ».11 E te mau taea‘e e te mau tuanine, mai te mea e, e faaʻite tatou i te here e te haapa‘o maitai i ni‘a ia vetahi ê, eita ïa tatou e roohia i teie mau tatarahaparaa.
E faaʻitehia te here na roto i te mau rave‘a papû e rave rahi : hoê ata, hoê nana, hoê parau maitai, hoê haapoupouraa. Te vai ra te tahi atu huru faaʻiteraa, tera râ, e mea huru ite-ore-rii-hia te reira, mai te faaʻiteraa i te anaanatae i te mau ohipa a te tahi atu taata, te haapiiraa i te hoê parau tumu ma te maitai e te faaoromai, te haereraa e farerei i te hoê taata e ma‘ihia ra e aore râ, e parahi noa ra i te fare. E nehenehe ta teie mau parau e teie mau ohipa, e e rave rahi atu â, e faaʻite i te here.
Ua ti‘aturi o Dale Carnegie, taata papa‘i buka tu‘iroo no Marite e, te vai ra i roto i te taata tata‘itahi te « mana no te haamaraa i te numera taatoa o te oaoa o [te] ao [nei]… na roto i te parauraa i te tahi mau parau haamauruuru ma te aau tae mau i te hoê taata otahi e aore râ, tei paruparu te mana‘o ». Ua parau oia e, « Peneia‘e ananahi e mo‘ehia ia outou te mau parau maitai ta outou i parau i teie mahana, areʻa te taata i farii i te reira ra, e faaherehere oia i te reira i roto i to’na oraraa taatoa ».12
Te ti‘aturi nei au e, mai teie atu taime, i teie iho mahana, e faaʻite tatou i te here i te mau tamarii atoa a te Atua, e melo anei no to tatou utuafare, e mau hoa anei no tatou, e taata mâtauhia anei, e aore râ, e taata ê roa anei. Ia ti‘a mai tatou i te mau po‘ipo‘i atoa, e faaoti tatou ia paraparau ma te here e te maitai i te mau huru taata atoa e farereihia e tatou.
E te mau taea‘e e te mau tuahine, eita e roaa ia tatou ia feruri i te here o te Atua ia tatou. No taua here ra i tono mai ai Oia i Ta’na Tamaiti, tei here ia tatou e ua tae roa i te horo‘a i To’na ora no tatou, ia roaa ia tatou te ora mure ore. Ia rahi ana‘e to tatou haroaroaraa i teie horo‘a faito ore, e î to tatou aau i te here i to tatou Metua Mure Ore, i to tatou Faaora, e i te mau taata atoa. Te pure nei au ma te tuutuu ore ia tupu mau te reira, na roto i te i‘oa mo‘a o Iesu Mesia ra, amene.
Faa‘ite i te mau faahororaa
-
1. Mataio 22:36–39.
-
2. Mareko 12:31.
-
3. 1 Ioane 4:21.
-
4. Luka 23:34.
-
5. E taata papa‘i i roto Richard L. Evans, « The Quality of Mata a‘ia‘i », Improvement Era, Me 1960, 340.
-
6. The Teachings of Spencer W. Kimball, ed. Edward L. Kimball (1982), 483.
-
7. Hi‘o « Injured Boy Flown to Safety », Daily Sitka Sentinel (Alaska), 22 no atopa 1981.
-
8. Moroni 7:47.
-
9. Gordon B. Hinckley, « Let Love Be the Lodestar of Your Life », Ensign, Me 1989, 67.
-
10. Hi‘o Te Parau Haapiiraa e te Mau Parau Fafau 121:43.
-
11. « Maud Muller », i roto The Complete Poetical Works of John Greenleaf Whittier (1878), 206 ; reta tei faahuru-ê-hia.
-
12. Dale Carnegie, i roto, ei hi‘oraa, Larry Chang, Wisdom for the Soul (2006), 54.


text:
Inquest for Milan Rindzak in Neiafu
- Read more about Inquest for Milan Rindzak in Neiafu
- Log in or register to post comments
Comments
Koe kau toketa/saianisi 'oku
Ko e kau toketa/saianisi 'oku nau tala 'a e tupu'anga 'o e mate 'aha me'amo'ui, 'oku ui kinautolu ko e kau 'medical examiners'. 'Oku 'i ai 'enau laiseni pea mo 'enau 'ilo fe'unga ki he ngaue faka-expert ko'eni. 'I he ta'u 1976/77 na'e 'i ai 'a e 'case' 'a e Potumgaue Polisi Tonga (fakamafola 'i he US TV ), koha ta'ahine 'Peace Corps' 'Amelika na'e fakapoongi 'i Ngele'ia 'e hano kaungangaue, koha tokotaha 'Peace-Corps' pe moia. Na'e li kitu'a 'e he fakamaau'anga lahi ha fakamatala fakamataotao 'a ha toketa Tonga fekau'aki pea mo e tupu'anga 'o e pekia ko'eni, koe'uhi he na'e 'ikai ha 'ilo fe'unga (qualification) 'a e toketa ko'eni ki he mala'e ko'eni 'medical examiner' ki he tupu'anga 'oha pekia. Fakamalo ki he kau polisi Tonga 'ihe ngaue lahi kuo lava, pea kapau ko e sivi 'o e tupu'anga 'o e pekia ko'eni na'e fai 'eha kau (qulified) toketa Tonga, pea ta ko e me'a fakafiefia ia he kuo a'usia 'e Tonga 'a e 'epoki fo'ou 'i he mala'e ko'eni, ke 'oua na'a toe li kitu'a ha 'case' pehe ni 'a e kau polisi. (Koha ki'i tanaki atu pe telia na'a fai ha hopo fakavaha'apule'anga). Saia


text: 1Mai irouni Bwauro ae ana tia tuatua Kristo Iesu n ana taeka te Atua ae ara Tia Kamaiu, ma Kristo Iesu ae e mena irouna ara mwioko; 2nakon Timoteo, ae natiu ni koaua i nanon te onimaki: am bwai te aakoaki, ma te nanoangaaki, ma te raoi, mai iroun te Atua ae te Tama ma Kristo Iesu are ara Uea. 3Ko na tiku i Ebeto, n ai aron are I tuangko ngkoa ngke I nako Mwaketonia; ao tuangiia aomata tabemwaang ikekei bwa a na tai reireia te aba te koaua ae e kaokoro, 4ao a na tai kabanebuakai aia tai ni karaki nikawai aika a oteaki ma taiani kateiriki aika a rangi n ananau, aika a kariki taiani kauntaeka, ao a aki buoka ana kaantaninga te Atua are e ataaki n te onimaki. 5Te kaantaninga ibukin te bae ti tuangko iai, bwa e na reke irouia te tangira ae e bwebwe rake man te nano ae e itiaki ao mani mataniwiin te nano ae e raoiroi ma te onimaki ni koaua. 6Aomata aika a bwaoua nako kawaia mani baikanne a rairaki nakon te kauntaeka ae akea manenana. 7A kan riki bwa taan reirei ibukin te Tua. Ma a aki ataa te baere a taekinna, ma baike a kawimatoaia iai. 8Ma ti ataa te Tua bwa e raoiroi, ngkana e bwainaki iroun te aomata n te aro ae e riai, 9ngkae e ataa te Tua bwa e aki karaoaki ibukin te aomata ae e raoiroi, ma e karaoaki i bukiia aomata aika a akiako ma aika a aki ongeaaba, ao i bukiia aika a aki itiaki ma aika a eekaanako nanon te Atua ma taan bure, ao i bukiia aika akea karinean te Atua irouia ma taani kamwaraaei ana bwai te Atua, ao i bukiia taan tiringiia tamaia ma taan tiringiia tinaia, ma taan tiringiia aomata, 10ao i bukiia taani wene ni bure ma nikiranroro, ma mwaane aika a karaoi mwakuri ni kammaira ma raoia ni mwaane, ma taan iraeia aomata, ao i bukiia taani kewe ma taan tuea ni kewe, ao ibukini bwaai ni kabane, ngkana tao iai, aika a eekaanako te reirei ni koaua, 11are e nako man te euangkerio ae e mimitong are I mwiokoaki iai bwa N na taekinna, are te euangkerio mai iroun te Atua ae e riai ni karaoiroaki. 12I katituaraoa Teuare e kakorakoraai, are Kristo Iesu are ara Uea, bwa E atongai bwa I kakaonimaki, ngkae E rineai bwa te tia mwakuri ibukina. 13Bon te tia taetaebuaka ngai ngkoa, te tia bwainikiriina te aba, ao te tia iowawa; ma I nanoangaaki, ibukina ngke I karaoi arou akanne ma te roo n nano bwa I tuai n onimaki. 14Ma E rangi n aakoi te Uea nakoiu, ngke E anganai te onimaki ma te tangira ae ti bwainna ngkai ti reitaki ma Ngaia. 15E koaua te taeka aei, ao e riai ni kaakiaki i nanoia aomata ni kabaneia, ae te taeka ae e kaangai, E roko Kristo Iesu i aon te aba bwa E na kamaiuiia taani bure. Ngai te kabanea ni buaakaka; 16ma I nanoangaaki ibukin aei, bwa E na kaota taotaonan nanona Kristo Iesu irou, ngai ae te kabanea ni buaakaka i buakoia aomata, bwa te banna ni kakairi nakoia akana a nang onimakinna ao a na karekea te maiu are e aki toki. 17Ana bwai te Uea ae akea tokina, ae e aki maamate, ae e aki noonooraki, ae te Atua ae ti temanna, te karineaki ma te neboaki n aki tootoki. Amene. 18I anganiko te taeka aei, natiuae Timoteo, n ai aron taian taeka ni buraabeti ake a rimoa n taekiniko, bwa ko na kamanenaai bwa am bwai ni buaka bwa e aonga n nako raoi arom ni buaka, 19ao kaawakina am onimaki ma mataniwiin nanom ae e raoiroi. Iai tabemwaang aika a rawa n ongo ni bwanaan mataniwiin nanoia ae e raoiroi ao a karika te kabuanibwai nakon aia onimaki, kaanga ai aron te kaibuke ae e koro ao e uruaki; 20i buakoia te koraki aei bon Umenaio ma Arekantero, are I katikuia nakon Tatan, bwa a aonga n reireiaki bwa a na tai taetaebuakaa te Atua.


text:
Toad song
He kani kapalili i ka pouliuli o'ke mele aloha a Poloka
E konikoni ana i ke ki'owai lepo me ka leo heahea i ka ipo
'O ka hoku 'imo'imo o ka lani lipoliop ke kukui e ho'ike mai nei
He mana'olana kona i ka ho'oniponipo me ka ipo ho'ohenoheno ana
Ua 'oli'oli 'o ia a ka pa 'olu'olu o ke kilikilihune o ka ua
I ho'olalilali i ka 'ili pu'upu'u ma ke kua 'oma'oma'o ona
He kakali wale kona i ka lohe 'ia aku o kana mele o ke aumoe
A 'ume'ume 'ia kahi hoa kikiko'ele e ka leo mikololohua
Mai kinohi loa mai a i keia po, ua lohe mau 'ia kana mele
Ma na ki'owai lepo o na 'aina like 'ole a hiki 'auane'i i 'ane'i
Ma waho iki aku o ka lumi moe o'u i ke kulukulu o ke aumoe
Ha'ina ka puana no ka maka pu'u'pu'u i pili hala 'ole ke aloha