text:
Papa Lilinoe
Laiana Wong
Synopsis: A dual language program was recently launched at Kawaiaha'o Church School.
Aloha hou mai nō kākou e nā manu mūkīkī i ka wai o Kauakūkalahale. E kala loa ko kākou hālāwai 'ana. Aia ko 'oukou wahi mea kākau nei i ka hana uluna. He paka ua kai hiki mai. Eia hou mai nō na'e au ke hā'awi aku nei i ko'u mahalo piha i ko'u pani, iā Kekeha no kona pa'u nui 'ana i ka mālama i kā kākou wahi kōlamu aloha 'oiai au i Kalalau.
'O kēlā po'o e kau maila i luna, he hō'ike nō ia na ke aloha a eia ma lalo nei ka mo'olelo. I ka lā 20 o 'Aukake nei, ua ho'okumu 'ia ma Kawaiaha'o Church School he papa no nā kamaiki nona nā makahiki he ho'okahi me ka hapa a i ka 'ekolu. E mālama 'ia ke a'o 'ana ma loko o ua papa nei ma nā 'ōlelo kūhelu 'elua o ka Moku'āina, 'o ia ho'i ka 'ōlelo Hawai'i a me ka 'ōlelo haole. A 'oiai 'o Lilinoe Wong ('o ka'u wahine aloha ho'i i hala aku nei) kekahi o nā kumu nāna i paipai nui i ia mana'o 'o ka ho'ona'auao 'ōlelo pālua, ua ho'omana'o 'ia 'o ia ma ka ho'ola'a 'ia o ka lumi hou a me ke kapa 'ia 'ana o ia lumi 'o ka Papa Lilinoe.
Aia ma loko o ua Papa Lilinoe nei, e mālama 'ia nā ha'awina ma nā 'ōlelo 'elua. 'O ia ho'i, na kekahi kumu e a'o ma ka 'ōlelo Hawai'i wale nō a na kekahi kumu e a'o ma o ka 'ōlelo haole. Ma ke kuku'i 'ana o ka lono no ia papa kamaiki, 'o ka piha koke a'ela nō ia o ia papa a eia ke mālama 'ia nei he papainoa no ka po'e e kakali ana 'o ka 'ae 'ia mai o kā lākou keiki e komo ma ia papa. I hō'ailona maika'i nō kēia no ka po'e ho'ōla 'ōlelo Hawai'i e hau'oli ai. He mea ho'i ia e hau'oli ai ka'u wahine, no ka mea, 'o ka laha 'ana o ka 'ōlelo Hawai'i ma o nā leo o nā kamaiki kona 'i'ini nui a 'o kona nu'u nō ho'i ia i kūlia ai no nā makahiki he nui.
'O ka nui o ka po'e e ake nei e kula 'ia kā lākou po'e keiki ma kēia 'ano 'ōlelo pālua, 'a'ole 'o ia wale nō ka mea e lana ai ka mana'o o ka po'e ho'ōla 'ōlelo a 'ike ai paha i ka waiwai o ia 'ano ho'ona'auao 'ana. Eia nō kekahi mau luna o nā kula o Kamehameha ke noi'i nei i ka maika'i a me ka 'ole o ia hana. Ma loko o ia noi'i 'ana, eia aku nō a eia mai, hele maila lākou i Kawaiaha'o Church School e nānā ai i ke 'ano o ke a'o 'ana. Ke mana'o nei lākou e ho'okumu i kekahi polokalamu like ma Kamehameha. Mali'a o lilo mai auane'i ka 'ōlelo pālua he mea ma'amau i nā papa like 'ole ma Kamehameha. Hele nō a he 'oia'i'o, 'a'ole e nele ka māhuahua 'ana o ka nui o nā kānaka i pa'a iā lākou ka 'ōlelo kanaka. Aia paha ma kēia hope koke aku nei e lohe 'ia ana ka 'ōlelo kanaka ma nā hale a me nā ke'ena o ke aupuni a ma nā wahi ho'i a pau.
Ke hā'awi aku nei au i ko'u mahalo nui i nā luna o Kawaiaha'o Church School no ka ho'okumu 'ana i kēia 'ano polokalamu. He hana wiwo 'ole nō ia a he kumu ho'ohālike maika'i nō ho'i no nā kula a pau e ho'omāhu'i ai.
This column is coordinated by the Hawaiian Language Department at the University of Hawai'i at Mānoa.
E ho'ouna 'ia mai nä leka iä mäua, 'o ia ho'i 'o Laiana Wong a me Kekeha Solis ma ka pahu leka uila ma lalo nei:
a i 'ole ia, ma ke kelepona:
» 956-2627 (Laiana)
» 956-2624 (Kekeha)
BACK TO TOP
Papa Lilinoe
Laiana Wong
Synopsis: A dual language program was recently launched at Kawaiaha'o Church School.
Aloha hou mai nö käkou e nä manu mükïkï i ka wai o Kauakükalahale. E kala loa ko käkou häläwai 'ana. Aia ko 'oukou wahi mea käkau nei i ka hana uluna. He paka ua kai hiki mai. Eia hou mai nö na'e au ke hä'awi aku nei i ko'u mahalo piha i ko'u pani, iä Kekeha no kona pa'u nui 'ana i ka mälama i kä käkou wahi kölamu aloha 'oiai au i Kalalau.
'O këlä po'o e kau maila i luna, he hö'ike nö ia na ke aloha a eia ma lalo nei ka mo'olelo. I ka lä 20 o 'Aukake nei, ua ho'okumu 'ia ma Kawaiaha'o Church School he papa no nä kamaiki nona nä makahiki he ho'okahi me ka hapa a i ka 'ekolu. E mälama 'ia ke a'o 'ana ma loko o ua papa nei ma nä 'ölelo kühelu 'elua o ka Moku'äina, 'o ia ho'i ka 'ölelo Hawai'i a me ka 'ölelo haole. A 'oiai 'o Lilinoe Wong ('o ka'u wahine aloha ho'i i hala aku nei) kekahi o nä kumu näna i paipai nui i ia mana'o 'o ka ho'ona'auao 'ölelo pälua, ua ho'omana'o 'ia 'o ia ma ka ho'ola'a 'ia o ka lumi hou a me ke kapa 'ia 'ana o ia lumi 'o ka Papa Lilinoe.
Aia ma loko o ua Papa Lilinoe nei, e mälama 'ia nä ha'awina ma nä 'ölelo 'elua. 'O ia ho'i, na kekahi kumu e a'o ma ka 'ölelo Hawai'i wale nö a na kekahi kumu e a'o ma o ka 'ölelo haole. Ma ke kuku'i 'ana o ka lono no ia papa kamaiki, 'o ka piha koke a'ela nö ia o ia papa a eia ke mälama 'ia nei he papainoa no ka po'e e kakali ana 'o ka 'ae 'ia mai o kä läkou keiki e komo ma ia papa. I hö'ailona maika'i nö këia no ka po'e ho'öla 'ölelo Hawai'i e hau'oli ai. He mea ho'i ia e hau'oli ai ka'u wahine, no ka mea, 'o ka laha 'ana o ka 'ölelo Hawai'i ma o nä leo o nä kamaiki kona 'i'ini nui a 'o kona nu'u nö ho'i ia i külia ai no nä makahiki he nui.
'O ka nui o ka po'e e ake nei e kula 'ia kä läkou po'e keiki ma këia 'ano 'ölelo pälua, 'a'ole 'o ia wale nö ka mea e lana ai ka mana'o o ka po'e ho'öla 'ölelo a 'ike ai paha i ka waiwai o ia 'ano ho'ona'auao 'ana. Eia nö kekahi mau luna o nä kula o Kamehameha ke noi'i nei i ka maika'i a me ka 'ole o ia hana. Ma loko o ia noi'i 'ana, eia aku nö a eia mai, hele maila läkou i Kawaiaha'o Church School e nänä ai i ke 'ano o ke a'o 'ana. Ke mana'o nei läkou e ho'okumu i kekahi polokalamu like ma Kamehameha. Mali'a o lilo mai auane'i ka 'ölelo pälua he mea ma'amau i nä papa like 'ole ma Kamehameha. Hele nö a he 'oia'i'o, 'a'ole e nele ka mähuahua 'ana o ka nui o nä känaka i pa'a iä läkou ka 'ölelo kanaka. Aia paha ma këia hope koke aku nei e lohe 'ia ana ka 'ölelo kanaka ma nä hale a me nä ke'ena o ke aupuni a ma nä wahi ho'i a pau.
Ke hä'awi aku nei au i ko'u mahalo nui i nä luna o Kawaiaha'o Church School no ka ho'okumu 'ana i këia 'ano polokalamu. He hana wiwo 'ole nö ia a he kumu ho'ohälike maika'i nö ho'i no nä kula a pau e ho'omähu'i ai.
This column is coordinated by the Hawaiian Language Department at the University of Hawai'i at Mānoa.
E ho'ouna 'ia mai nā leka iā māua, 'o ia ho'i 'o Laiana Wong a me Kekeha Solis ma ka pahu leka uila ma lalo nei:
a i 'ole ia, ma ke kelepona:
» 956-2627 (Laiana)
» 956-2624 (Kekeha)


c: text/html

text:
Newspaper Page Text
MAUI
POAOXO, OKATOIJA 1, 1M4.
aiCOPONOPONO IA E KA
, . Aoao Rkitbamka o Maui.
r Foresidena.
Theodore Roosrvelt
w,
I ' Ilopo-reroskUna
I Charles Wakren Faikhanks
I Elele
J6xAn Kunio Kai.axianaoi.e
t 4 .
f - Na Scnnto.n
.Apana Kolio Scnaton Elua)
'A. N. Hayseldkx (Kikaha Opio)
( S.'E. Kalama
Na Lunainatainana
(A pan a Koho Lunamakaainana Ekolu)
W. J. Coelho Wiliania Kudo
Geokge Con-
V. P. Haia
' John Kai.ino
Moses K. Nakuina
hilip Pai.i.
Nti Rula erne na Hooponopono ana
o ka Aoao Repnbalika o ka
. ' Terltorl o Aawaii
MOKUNA VI Na Mka Pn.t Laii.a.
; Pauku i. Aole e ae ia ka tnea hookahi
e paa t ke kulana; Komite Apana, a i ole
Komite Apana anie Komite Kalana a i ole
Kotnite Wacna o ke Teritori anie Komi
he Kalana i ka manawa hookahi.
; Pauku a. Aole e ae ia kekahi lala e
haiolelo a oi aku tnaluna oelima minute
& l ole.a oi. aku mamua o elua manawa
maluna a kekahi kuinuhana koe wale no
r
gnu ke . koho ana o elua hapakolu o ka
hale.
' Pauku kakau ia na olelo hooholo
apau a e kakau inoa pu ia eka hoa. liana
nana i lawe ae, ke koi ia mai e ka Juna
boonialu a i ole e kekahi lala.
Pauku 4. O na rula la wc la we halawai
i hoomaopopo la maloko o ka Buke rula
Cushing ke mana.
; Paulcu5. Ke koho ia na Ulna a i ole na
ilele no ka ahaelele a i ole no na komite
pana c kaAha Mahele, aa ke kakau
lclo e hoouna aku me ka hakalia ole i
p kakauolelo o ke Komite Kuwaena o
fa Teritori a me ke kakauolelo hoopaa
Doolelo o ke 'kpmste Kalana a iole Ko
oite Apana o ka- apana kahi oia Ahahui
liahele koho me ka hoike piha aku i na
sea i liana ia ma ia koho ana,
Pauku 6. Na kela ' a me keia Komite
Ipana a i ole Ahaelele. Kalana, i ko la
:ou wa e koho ai i mau luna a i ole wae
aha i man moho, a ma. na koho balota
of an e, hoike aku ' me ka hakalia ole
ke kakauolelo o ke Komite Kuwaena o
je Teritori. ,
Pauku 7. Hiki no ke hoohalahala ia ke-
hi hana a ka(Ahahui Mahejea J olekM
a komite hooko. jarta o ke komite a-
unaa komjTtalana, pela no hoi na
tana a leTiomite apana a komite Kala
la' a i ole ko laua Komite Hooko imua o
x Komite Hooko o ke Kotnite Kuwa-
ma o ke Teritori, a o ko lakou olelo lioo
10I0 e hiki no ke hoohalahala ia imua o
:e Komite Kuwaena o keTeritore. Ke
lana ia kekahi hoohalahala, ona 11100-
elo pia hoohalahala, a i ole he kope paha
booiaio ia ke hoouna ia imua o ke Ko-
4
kite nana hoolohe ka hoohalahala, e
r ilk 1
Kkakauolelo o kahi i hookuhiu ia'i ka
oohalaliala."
t .- '
fttal Koho fna Moho Home Rula,
I No ka pica fie Poe Lalau.
O na nioho i'waeia e ka 'Ahaelele Ho
je Rula i poe Senetoa ame moho luna
lakaainana be poe keonimana no ia i
ki ole ia kakou ke' ne'tna aku ma ko
Von ano kanaka, aka ua lawe ae nei la
bu 1 ke kulana kalaiaina e hele ala a
iili loa ma kela aoao ona pali o Kalalau
ina makapa'a na kanaka mea kuleana
pho balota' a koho ia lakou nei i poe
aukauawai no kakou papan kakou he
1.,..- . B
tko ka hale.
Pehea e ike ia'i? a penei e niaopopo ai
ole akaaka o ke kulana o keia poe mo
O ua olelo ia he Ahaelele Home Rula
4 Aha nana i wae ia lukou nei 1 poe
olio, aka nae ke hoole nei kekahi poe
Jakou aole he Home Rula aka he De
okalaka, i '.ka hoi ana aku nei o ke
abi poe o lakou i na kuaaina olelo aku
ei aole keia he paa balota Home Rula
Detnokaluka paha, aka, he "lion par
Ian" oia hoi he paa balota aole u'iao
Uiaiua, nolaila, auhea oukou e na Ho
e Rula? Eia la lie hoofe nei na moho a
1 .... ,
ikou i ko oukou kulana aoao kalaiaina j
Ke npulii in nei ko oukou man pono c
keia poc moho lalau.
E nnna ac kakon i na moho a onkou a
me ko lakou kulana makmikau kalaiaina
a tnakou c olelo nei he poe Inlau.
F,ia mai o I). II. Kahnulclio he lnna
makaainana repuhalika iloko o mi kau i
hala i haalele mai ia aoao kalniaifln no
kona hoohalahala i ka wae ole ia ana i
moho luna aupuni Kalana. Ninau ka
kou auhea kana wahi pono i hana'i i ko
na mau la e iiolio lunamakaainana ana?
Aoheana wahi pono. nolaila mai linawi
ka balota nona.
OKO. KAU1II.
O Oeo. Kauhi he liolona keia ma ka
oihaun kalaiaina . Ke ano o kn poe liolo
na he pnni wale. Inn oia nei ke lilo i lu
namakaainana e puui ana ia nei i ko
Honolulnpoei ka wa e mahelehele ia
ai na haawina (lala no na alanui ame na
alahaka. Pan na haawina io i ko Hono
lulu mau kciki lae 00 a o ka alaala ka ia
nei e hoihoi mai ai na oukou e ko Kaa
napali a hiki i Kahakuloa. Aole like inc
ka Hon. Philip Pali ka loaa ona haawina
io pau ka pilikia o ko oukou man alanui
e like meia e hoomakaukau ia nei no ka
hoohana aku. Nolaila mai koho hcwa
mai oukou ia Kauhi o fulu ia oukou ame
ia pu e ko Honolulu mau lunamakaaina
na. Eleu.
NOKEONI UKIKINI.
O keia kekahi o 11a kanaka inoa o ka
kou, lie kanaka naauao, aka nae he De
mokalaka oiaio oia ma na ano apau, aole
ona kau e lilo ai i Home Rula. Na ia
nei ka ojelo aohe pono o ka aoao Home
Rula, a ke liuki nei oia i na alakai o na
Home Rula e lilo i poe Demokalaka, eia
nae ke hookikina mai nei ia oukon e na
Home Rula oiaio e koho aku iaia. E
hoomauao oukou, aia no ka aoao Demo
kalaka ke kukulu mai la i mau moho Se
natoa ame Lunamakaainana na lakou ma
Oahu, Hawaii a me Kauai, a ina ia nei e
puka ana oia poe Demokalaka ko ia nei
mau hoapili, he Demokalaka ka olelo ana
ike ole ia ihola oe e ka Home Rula.
O kekahi no hoi he kanaka keia i' pine-
pine ka noho ana iloko o ka Hale Kau
Kauawai'i na kau i hala. Oia nei kekahi
lunamakaainana nana i haawi i na nina
leialii o Wailukn no ka Ona Miliona. Ina
aole lakou nei i liana pela ina i keia la ke
waiho nei no ia liiad'aina no ke Aupuni,
a ina la ua hiki i 11a kanaka nele aina ke
koino aku e kukulu i mau home hooku
onoono no lakou niiilunao uamau Apana
aina ala malalo o na Kanawai kukulu
home hookuonoono e ku nei. "Nolaila ke
ike maila no oukou aole aia nei wahi po
no o ko ia nei mau kau Ahaolelo i noho
ai, nolaila mai haawi i ka balota nona.
C. L. KOOKOO.
O Cf. L. Kookoo'kekahi o na Alakai
mana o ka aoao Home Rula, a 110 ka loi
hi loa o kona noho mana SMi. maluna o
na'HomeR.ula jaefralui ua ha'akei kbTiV
uaau, hikiikii ae nei oia ia oukou a paa a
haawi aku uei i ko oukou mans koho no
kahi punahele Demokalaka ana oia o J
L. Coke a kiola ia ae nei o S. E. Kaiue
me he wahi opala ala. Nolaila e ike mai
oukou i ka Kookoo mau hana poholalo i
ko oukou kuleana a lawe ae a noonoo,
no kamea ina paha oukou e koho ia ia
nei a puka hiki keia i ka Hale Ahaolelo
ka pau no ia o ko ia nei Home Rula ana,
he Demokalaka ka olelo ana. He poho
ka balota lilo iaia nei.'
REV'. J. E. KEKIPI.
E nana mai oukou e ko Pauwela ame
Peahi i keia kahuliipa lalau a ka Haku e
hoo-ao nei e komo i ka aahu o na iliohae,
Ua ike oukou i ka pono ole
o ka ia nei mau hana, a no ka pono ole
anei o kana mau hana iwaena o ua liipa
uiaka palupalu keia kuiuu e uiakemake
nei e komo i ka pa o na iliohae? Xa ou-
kou'ia e ike.
Nolaila haalele iaia uei mai haawi i ka
baloka liona.
HON. KAL'IMAKAOLE.
Oia nei kekahi o na Lunamakaainana o
ke kau Ahaolelo hoehaao 1901, a iloko
oia kau o lakou nei i noho ai e uliauha i
ke (lala o ke Aapuni aole i ike ia ka ia
nei wahi pono i hana ai, o ka uku nae o
na luna Aupuni kai pi nan u iUma i ka
lani.
Oia nei no kekahi o na lala o ka Pap:
Lunakial malalo o ke Kanawai Kalana.
Na laua nei me C. L. Kookoo 11a olelo
hoohiki pau pele, pau nianoe haawi mua
iaai e na kanaka alail.i'lou.i kahi huna e
oia ai ka oliana. Ua ike ia ke ano o ka
laua nei Kulana Kalaiaina, me C. L. Ko
okoo, a ina puka hou keia mau kanaka a
kau ma ke kulana mana, e olelo ia ana
na kanaka e hoohiki iluna o kU pohuku
ala alaila loua ka hana.
Nolaila, c no kanaka mai kaknu, e
Maui a Kama, Molokai a Hinn, Lanai a
Kaula anie ka tnokii o Knnaloa, kapae
ae ia lakou nei mai koho o poino kn
aina. He kuli ka make o ka lohe ke oia.
NA MOHO SENETOA HOME RULA.
O Win. While (Hila Alia) ame J. L.
Coke na moho senatoa a na Home Rula.
He Home Ruin hookahi a he Demokala
ka hookahi. He ninkuahnnn nui mawa
ena o keia mau kanaka, a he kue kekahi
i kekahi, nolaila he like me ke kiloi wa
le ka baloka lilo ia laua nei, oiai ua olelo
ka Pnlapala Ilcniolele o ka hale mokua
hana iaia iho aole loa ia e ku.
WM. WHITE (Biln Aila).
Ua katiiaaiua ka lehulchu i kc ano o
keia kanaka oiai ua lehulchu kana mau
Kau Ahaolelo i komo ai make ano luna
makaainana ame senatoa, a ua ike ia no
hoi ia mau kau leliulehu. Aole aia nei
wahi pono. Oia nei kai kau i ka hano
hnno a o ka neo ka oukou e na makaai
nana. Ina i kanaka hoomake-aka a ho
olealea ina ua kupono e koho ia Bila
Aila, aka ma kahi o na jiono o ka leliu
lehu ua kupono ole keia kanaka e manao
ia aku e nana mai ana i ka pono o -na
kanaka.
JAS. L. COKE.
He Demokalaka keia i apo ia aku e na
Home Rula a no ko ia nei punahele ia C.
L. Kookoo ma ua kapae ia ka olelo hoo
hiki pau pele pau mauo a ka Home Rula
no neia wahi haole. Nolaila e ike mai
oukou i nei hana kapakahi a 11a alakai
Home Rula, o na kanaka ke kupee ia me
na olelo hoohiki pau pele pau niano ma
na ano apau a o ka haole ke hookuu wale
ia e papahi i ka lei Home Rula me ka
hoohiki ole. '
No Hon. S. E. Kaiue, kc keiki hanau
o ka aina, ke kanaka puniu, ka loea o na
kau Ahaolelo elua o ke Teritori i hala
aku, keia noho, aka no ke akamai o keia
wahi Demokalaka i ka hamohamo hoo
nianeoneo i na elele Home Rula haalele
ia ihola ke kanaka i hilinai ia a apo ia
akula oia nei. Ina keia e puka ana aole
maopopo o ka ia nei wahi pono e hele ai
io.
Oia nei kekahi elele Demokalaka i he
le aku nei i St. Louis e wae ia Hearst i
moho Peresidena na na Demokalaka a
hoi mai nei nae o Parker ka moho, nolai
la ike oukou he elua o na ano, he okoa
kana mea e olelo ai a he' bkoa ka hua o
kana mau hana ina oia e kohoia.
Auwe, pilikia maoli kakou ina pela ka
hana, A heaha ka hana pono e hana ai?
Eia ka hana pono: Koho i ka Baloka
Repubalika!
Ulumahiehle ka Huakai a ke
Kiaalna
Aole mau huakai a na'lii aiuicku uva'-
r -
IiiUJl aku nei mai na la o Kihapiilani mai
e hoohalikeia aku me na la be 21 o Kia
aina Geo. R. Carter i kanpuui iho nei ia
Maui. Mai ka wa mua loa ona i hehi ai i
ke one o Lahaiua ma ka la 6 o Sept. a
hiki i kona haalele ana iho i ke awa lai o
ka "Malu Ulu" i ka Poalua, Sept. 27 iho
nei, aole huakai kaapuni mamua aku e
hiki ke hoohalikeia ae, Ua ohohia like
11a makaainana o kela anie keia apana i
ka hele mai e hui kino a e lulu lima pu
me ke Kiaaina.' Ua hele mai na kupa o
ka aina ame na malihini pu e kukai
olelo me ia, aole hookahi mea i hoi nele
me ka ike ole i ko kakou poo aupuui.
Va uluwehi ka aina me na hoohiwahiwa
like ole e hoohanohano ana i ka mana
hooko. K alala mau ana ka puaa i na la
apau, koe 11a la hoano, no ka papa aina
hookipa iaia. Ua hele mai na
DkmokaraTA amu na Homk Ri:i.a
a ua noho pn me na Repubalika ma ka
papaaina hookahi, aole wale e hoohano
hano i ka papa aina i haawiia e ka leliu
lehu no ke Kiaaina Repubalika, aka e
lohe i na olelo ao naauao kiihohoiiu i oili
mai mai kona kileo mai. Ua hui like
na aoao kalaiaina ajxiu ma na hana hoo
hiwahiwa i ke Kiattinaj a ua kapaeia na
manao kalaiaina no ka uianawa. O 11a
poe i koe aku ma kauhale oia no na poe
naaupo hiki ole ke hoomaopoprt i ke ano
e mawaena o ke kanaka ame kulana
hanohano ana e papahi ana. ,He Kiaaina
o Kaaka aole wale no ka aoao Repubalika,
kona aoao ponoi, aka, 110 na Dciiiokarata
ame na Ilame Rula pu. O ko lakou mau
leo noi kekahi ehooloheia. Ua ala lokahi
na kupa o ka aina aole e koohiwahiwa ia
(leo. R. Carter, aka, mamuli o ke kulana
ana e paa una, he makua no ka leliulehu
mai o a o.
Na La Ml a.
I ka wa i pii mua ae ai keia kei'ki opia
I hnn.-m in ma Hawaii nei he ewe tnika
nele, ma ke kulana panepoo ma Hawaii
nei, ua nui na leo kue i lohcia e pahola
ana i ka loa ame ka laula o ka nina. Ua
oleloia he keiki poopnakiki mnnno hnakei
oin. Aka nae, iloko o ka wa pokole
loa ua ike ka leliulehu i ko lakou ma
nao knhihewa, a na haliu aku lakou me
ka puuwai lokahi c hookipa mai ! keia
keiki oiwi knninhao i hookawowoia ma
luna o na papnlina o Hawaii, a i ulu ae a
kanaka makua; a lilo i puuhonua, i ala
kai no ka lalnnY I ka wa i lilo ae ai o
Wiliama II. o Geremania i Emcpera, ua
nui ke keu o ka lahui iaia, aka mnhope
iho o unii'mnkaluki ua kaili aku oia i ka
puuwai o kona lahui ine ia. Aole pela o
Gov. Carter. Aole 1 pihft kfl mnkahiki o
kona noho ma ke anuu kiekie loa' iloko
o keia Teritori, ua hoolakalaka oia i na
aoao kalaiaina like ole, a oia kekahi mea
kamahao a ke Kiaaina i hana ai i ke Kau
Kuikawa o 1903 iho nei.
I keia la ma me ia ka puuwai o na poe
noonoo maikai a pau iloko o ka aina.
Ma na wnhi apau a puni o Maui nei
ana i haiolelo iho nei, ua hoike piha mai
oia i kona aloha no na kamaaina o ka
aina. l a 11m nui 01a 1 na kupa e loaa na
aina hookuonoono mai loko ae o na wahi
aina Aupuni i koe. Ua kulike kona ma
nao me ko kekahi poe kalaiaina e ae i
hoomaopopo i ka hewa a me ka lalau o
ka haawi ana a
" KAMKHAMkHA III.
ka Lokomaikai iloko 1843 i na aina i na
kanaka, he hookahi hapa-kolu i ke
'lii, he hapa-kolu i ke Aupuni, a he hapa
kolu i na kanaka. Mamuli o ka papa
oleia ana o ko kanaka aole hoolilo i ko
lakou mau kuleana i na malihini, nolaila
mai ka poino nui o ka lahui, a lilo lakou
i poe hoopiliwale i keia wa, a he kakai-
kahi na poe noho kuokoa no lakon iho.
He mea mau i na lahui akalii no a komo
ka lino o ka malamalatna, aole hoomao
popo o lakou ia mea he hoomakaulii aina.
Ua like no lakou me na kamalii i hoo
maopopo ole i ka waiwai o nei mea he
daia. I ka wa e loaa aku ai, lilo koke
no i ka mea 0110 a ka pake. Aole no hoi
i ulu ae iloko o ka aina he mau Hawaii
ponoi e alakai i ka lahui a hoomaikeike
aku i ka hewa o nei mea he moraki i ka
aina i na malihini. Ua liui pu me na loio
Hawaii e kokua i na inahiko e hoolilo
na aina o na Kanaka Hawaii, a eia ka ho-
pena oia mea a kakou e ike nei i keia la,
ua holo hope loa na kamaaina ina ua
ano apau.
Ua hoomaopopo ke Kiaaina i keia hana
hewa, a nolaila aole oia e haawi i ka aina
hookuonono i na Hawaii hiki ole ke ma.
hi i ka aina" mo ka manao e hooili aku i
na pomaikai no na mamo no 999 maka
hiki e hiki mai ana. Aia iloko o ka po-
nolitna o ke Kiaawa ka mana e hoolima-
lima i keia mau aina i na poe waiwai; aka,
manao ke Kiaaina ua hiki mai ka 'wa e
noonooia ai ka 'pono o na kamaaina. Ua
hoike ae ke Kiaaina i keia manao akea
ma W'ailuku a ma na wahi a pau ana i
ijaiolelo ai.
O kekahi hana pookela loa keia e noo
nooia nei e ke Kiaaina Repubalika no ka
pono ame ka holomua o na Hawaii akc
hookuonono.
Nowai ka Hewa?
He mea maa mau i na makaainana ke
kuhi kau ana aku na na lunamakaainana
ka hewa ame ka hemahema, no ka boo
holoia ana o kekahi bila kanawai e hoo
poino a e lloopilik'ia mai ana i ka leliu
lehu; a i ole no ka hooholo ole ia ana o
kekahi bila kanawai e pono ai o ka leliu
lehu. Ua pono a pololei anei keia kuhi kau
ana? ' Aole.
Ina e noonoo 'akahele ia aira keia kuniti
alakai manao" alaila e ike ia ana keia mau
mea ano nui.
Aia maluna o ka mea i loaa ka mana
koho balota ke koikoi a me ke kaumaha
o na hemahema, na popilikta, ame ke
kala. ole ia ana o na pilikia oka lehirlthU.
0 ke kuleana o ka mea i loaa ka mana
koho balota oia ke komo ana iloko o ha
aoao kalaiaina a nana, a wae me ke aka
hele i ku aoao e loaa ai iaia ka pohiailai.
A i ka wa e niaopopo ai, alaila, komo oia
iloko o na uhuhui kalaiaina i hiki ai iaia
ke kokua ma ka wae a koho aim i na
Elele Wae Moho, hiki ke hilinai ia, i hi
ki ai ke wae ia na moho kupono, hoo
pono, inoa maemae, kulana maikui, a
hiki hoi ke hilinai ia e ka lehulheu.
Aka, i kou hoohuuu ole ana i keia kule
ana i loaa ia oe, ua ae wale uku oe i ka
loe kupouo ole e wae ia i mau Elele Wae
.Moho, a o ka hopenu o" ia hoopalalelia
ana, ua wae ia he mau moho kupono a ua
komohewa pu me kekahi mau moho ku
pono ole.
Mamuli o ke ktiona i ka aoao kalaiaina
ua koho mnkapo wale aku no ka mea i
loaa ka mana koho balota 1 kekahi mau
moho no paha ana i ike ai i ke kupono
ole, a kona puka ana, o ka hopena i ike
ia, ua hana aku oia i kekahi mau hana
kupono ole, a hoohemahema i ka pouo o
ka poe nana oia i koho a puka.
Nolaila, o ka hemahema, ka pilikia, ka
poino ame ka hana ole ia ana o ka pono
o ka leliulehu, aole ia e hiki ke kau ia
aku maluna o ka hokua o ka Lunamakaai
nana a Senatoa paha au i ike ai no he ku
pono ole a koho no nae, aka, aia ke koi
koi o kana mau hana a pau maluna ou e
ka mea i loaa ka mana koho balota.
i hoopnlaleha.
Ina ua kunnna oe e ka mea i loaa ka
mana koho balota, mamuli o kou noonoo
ak ahele ana aia he mau moho au e hiki
ole ai ke hilinai ma ka paa balota o kou
aoao kalaiaina, alaila, ina he ALOHA
AINA OIAIO oe, o kau hana kupono oia
no ka wae ana mai i kekahi moho a mau
moho paha au e hiki ai ke hilinai e hana
ana lakou i ka pono, mailoko' mai o ke
kahi pan balota e aku, e laa ka paa balota
Repuba'ika, i hiki ai ke hanaia a pono
nou,nokau wahine, keiki, ohona ame na
mamo o keia mua aku.
O ke kuli ka make, a o ka lohe ke oia.
E koho i na moho Repubalika apau, he
poe hoopono a hiki ke hilinai ia; be poe
hoi e hiki ole ai ia oe ke hapala aku me
kekahi kiko eleele. .
Ke Ana Kiupaona Kaullke.
Iloko o keia kau uhai balota, ke hele
nei na alakai o ka aoao Home Rula
a hoinoino aku i ke Keikialii Kuhio ma
na mea e pili ana i ke kanawai ana i hoo
komo ai iloko o ka Ahaolelo ma Amerika
Huipuia no na mea e pili ana i ka olelo
Hawaii, a i mea e maopopo ai i ka lehu
lchu kekahi mau mea oiaio e pili ana
keia ninau, he mea pono e hoi hope aku
kakou a nana i ka moolelo o ka hookumu
ia ana o keia Teritori.
Ua booholoia he Kanawai Kumu no ka
Teritori o Hawaii ma ka Ahaolelo o Ame
rika Huipuia, a ma kekahi o kona mau
Pauku ua olelo ia ma ka olelo Beaitania
wale no e lawelawe ia ai na hana o ka
Ahaolelo.
Iloko o ke kau koho balota mua loa
keia Teritori ua loaa ka lanakila nui i ka
aoao Home Rula, a ua lilo ia aoao kalai
aina ka hapanui o ka Hale Ahaolelo.
I ka nana ana nae i ka moolelo o na
hana o ka Ahaolelo, aole i loaa kekahi
mau mea e hoike mai ana uaa
hana ua Ahaolelo Home Rula nei i keka
hi KanaVai a Olelo Hooholo paha e noi
ana i ka Ahaolelo o Amerika . Huipuia e
ae ia ka olelo Hawaii i olelo Kumu, a e
hoololi ia hoi ke Kanawai Kumu e kue
ana.
I ka nana ana hoi i na mea i hanaia
ka Elele Kobert W. Wilcox, aohe no he
wahi hoike hookahi e hoike mai ana ua
lawe mai oia i kekahi bila kanawai e noi
ana e ae ia ka olelo Hawaii, a i ole, e
hoololiia paha ke Kanawai Kumu. .
O ka hoike oiaio no ka hana ole ia ana
o kekahi hana e ka aoao Home Rula no
ka hoihoi ana mai i ka olelo Hawaii, oia
no ke pai ole ia ana o na Kanawai i hoo
holo ia e ka Ahaolelo ma ka olelo Hawaii
Mamuli o ke aloha o ke Keikialii Ku
hio i kana olelo niakuahine, ame kona
aloha i na makaainana i makaukau ole i
ka olelo Beritania, nolaila, ua lawe mai
oia a bookomo i ka Bila Kanawai e koi
aku ana i ka Ahaolelo o Amerika Huipu
ia e ae ia mai ka oelo Kumu.
I ke kau ana i keia mau hoakaka oiaio
iluna o "Ke Ana Kaupaona Like" e ike
ana kakou, ma ka aoao o na Home Rula,
aole be mea i hana ia e hoihoi mai ai i
ka olelo Hawaii i olelo Kumu, a ma ke
kahi aoao hoi, ua hana ke Keikialii Ku
hio i Bila Kanawai e hoolilo ia ai ka olelo
Hawaii i olelo kumu.
E na makaainana, e hoahewa anei ka
kou i ka mea i hana i ka hana, a i ole, i
ka mea paha i hana ole.
Ke hoike mai nei ke "Ke Ana Kaupa
ona Kaulike" e hoahewa oe i ka mea t
liana ole i ka hana, a e hoapeno hoi i ka
mea i hana i ka hana e hoolilo hou ia
ai kou olelo makuahine i olelo Kumu,
a o ua mea ala i bana i ka liana oia
no ka .Moho Elele no Wusinetona a
ka aoao Kalaiaina Repubalika, ke
Keikialii Jonah Kuhio Kalar.ianaole.
E koho i ke Keikialii Jonah Kuhio
Kalanianaole ame ka Paa Dalota
Holookoii a.'ka squo jBepubulika.
U Hana Anei ka Aoao Repubalika i ka -
Pono o na Makaainana?
Ma ka huakai kaahele mua loa
Ceo. O. Coope", Luna Hoohana Nut
o kaaoao Repubalika o Maul, I ukall-
la Moses K. Nakuina ame D. Kaal
ua kukuluia he Ahahui Repubalika
ma Hnlawa, Kolokai, a ua noonoo ia'
ke Kumuhana e pili ana 1 ka hookaa
wale ana ia Halawa 1 V ahele Koh-
Balota okoa nona iho; a ua kukuiu
pu ia he Ahahui Repubalika ma Ka
nnakakai, a ua noonoo pu ia We K t
muhana e pill ana 1 ka hookaawalp
ana le Kaunakakai 1 Miliola K i 1
Balota okoa. Ua hooholo iokahi la
ua lawelawe ia ka hana e honkoia ai
o keia makemake o na makaainanA
ma ia mau wahi.
Ua hoomahuakala la keia mau ku
muhana e kekahi poe, aka, i kela la
ua hooko la nae.
Ua kukala leo nui ae na alaala o ka
aoao Kuokoa Home Rula ma ka la
kou kaahele ana ma ka mokuoHtn,
na lakou ka 1 imi keia pono a haa-vt
aku ina makaainana. AOLE. na.
e nana ia na palapala uoi ma ke k.'i
na o ke Kiaaina aole e loaa au 1 li
palapala noi e pili aua I keia Kumu
hana mai na alakai mai o ka aoa
Home Rula, aka; e loaa ana he pala
pala noi a na alakai o ka aoao Repu.
balika.
Ina he kanalua kou e ninau ae 1 ke
Keena o ke Kiaaina a llaiia oe e ike
ai i ka mea oiaio.
E Halawa, mai ka wai lele ant pe
ahi o Moaula a hiki I ke kai hawana
wana o Kahuhu; a e Kaunakakai
ka Lai oke Kiawe, o olua na hoike
oiaio no ka hana io ana o ka aoao
Repubalika t ka pono o na makaal
nana, oiai, ua uai ia aku ka pahu ba "
Iota a ka ipuka o na hale
oukou, a aole hoi oe e hele hou ana t
wela a ka la ame ke koekoe a ka ua
no ka kookomo ana i kou balota m
Pukoo,
E koho i na moho Senatoa ame na
moho Lunamakaainana a ka aoao
Repubalika, ka aoao Kalaiaina I ha
na i ka pono o na makaainana.
He "oi Pauku Iwi.
Ua hoike ae ke Kiaaina ma kana hai
olelo ma Wailuku i ka hiki kino ana aka
o kekahi keiki kamaaina o Maui imua
ona mahope iho o ka helelei ana o kc
Kanawai Kalana a nonoi aku la i wahi oi
hana me keia mau olelo:
"Owau kekahi o na ilio e aoa nei m
ka aoao kue ia oe, a e haawi mai oe
pauku iwi na'u i pau- ai ke aoa ana a keia
ilio." Pane aku la ke Kiaaina: "Auhea
oe e ka makamaka maikai, he lealeako'n
pepeiao i ka lobe mau i ka leo aoa o ka ilio
a oiai no hoi he uuku na pauku iwi e waiho
nei a he nui na ilio nele i ka pauku iwi
nolaila aohe a'u pauku iwi nau, a e boo
mau aku no keua ilio i ke aoa ana."
A o ua kanaka ala nana keia mau not
pauku iwi imua o ke Kiaaina, ka moho
Senatoa a na Home Rula o Maui nei.
Ea, ina ia nei e kohoia ana e nana ana
keia i kahi e loaa mai ai o ka ia nei pau
ku iwi, a o ka neo ka oukou e na Home
Rula, nolaila he poho ka baloka lilo ia
Senatoa Pauku Iwi.
I AE O KUHIO.
hi Molokainui a Hina, e hoomakau"
kau oe no ka hookipa aoa mai I da
kakou hiwahiwa, ke Keikialii Jonah
Kubio Kalanianaole. E hehi ana oU
I ke ono kena aina kaulana ma na
la 13 ame 14 0 Okatoba ae net. He
elua. no la me oukou, o ka lawa n J ia
0 ko oukou manawa hoohialaai no ka
kakou Elele. Mai ka ulu kiawe o Ka
uuakakal a hiki i ke awaawa lat o
Halawa i ka ehu wai o Moaula, eta
mat ka milimili a oukou a hoca aku.
Hiipoiia mai oiai kona mau la ma ou
kou. Pumebana kona puuwai i k
aloha no oukou. Mawaena o Okatokft
15 ame 25 e kaapuni aua ka Elele ma
Maui nei. E na makaainana n k
mokupuni kaulana o Kama, e hoea,
mtki ana i ko oukou poli keia pua '1U
o Hawaii e kukaiolelo pu me oukou,
no ko'oukoa mau pilikia. Mai hopi
hoponae oukou no ka oukou Elele
punahele, no ka mea ua nawaliwali
loa 0 Iaukea ame Notlejr ma Maul
nei. O ka Bila Aila ia e boikaika
ma! net no Notlev, a nolaila kuikahl
ole kona manao me ko JimoCoke a
boao nei 1 kona mau houloha e koba
ia Iaukea. He mau wahi oha liilii nae
keia, a i ka boomaopopo aku i na,
kahoaka o ka manawa, e oili pulelo
aku aua o Kuhio me Laicikawai ma
ka eheu o na raanu ma kala koho.
Nonmuba 8, a e haul hope ananu4
wahi manu baukeke kuululu i mauao
olokewa, me ka haakei kihihewa, ua
lawa ia laua tn ikaika e kulai i ka
weloaKewalo. Pupukahi ka manao
e na Repubalika a koho pololei i aa
oh Repubalika.
. J-.. .,.- .
'lilt-1 Jl- - -J

robotstxt: allowed

filter: keep


text: 1Bwa ti ataia bwa ngkana e uruaki te umwa n rianna ae i aon te aba ae nnera ni maeka, ao bon iai te auti mai iroun te Atua, ae te nne ni maeka ae aki karaoaki ni baiia aomata, ae te auti ae e aki konaa n uruaki, are i karawa. 2Bwa ti ngirangira i nanoni nera ni maeka aei, ngkae e bati i nanora kani karinan ara auti mai karawa i aora; 3bwa ngkana ti kunnikaiaki iai, ao ti na aki kuneaki n akea karabaara. 4Bwa ngkai ti boni mena naba n te umwa n rianna aei, ao ti ngirangira ngkai ti rawaawata; tiaki ngkai ti kani kaaki mai aora karabaara, ma ngkai ti kani manga karina karabaara teuana i aora, bwa e aonga n oongaki te baere e maamate n te maiu. 5Ao Teuare e katauraoira nakon te oneaki aei bon te Atua, are anganiira te Taamnei bwa kakoauaan te oneaki aei bwa e na bon riki. 6Ma ngaia ae a kakorakoraaki nanora n taai nako, ao ti ataia bwa ngkai ti maeka ni mwengara ae te rabwata, ao ti raroa mani mwengara are iroun te Uea. 7Bwa ti nakonako n te onimaki, ma tiaki n ane e nooraki. 8A kakorakoraaki nanora, ao ti tangira riki te kiitana mwengara ae te rabwata ma n nako ni maeka ma te Uea. 9Ma ngaia aei, bwa ti mena ni mwengara aei ke ti kiitanna, ma nanora bon ti te kani kakukureia te Atua. 10Bwa ti na boni bane ni kateaki i matan ana kaintoka ni motiki-taeka Kristo, bwa e aonga n anganaki temanna ma temanna booni mwiin ana mwakuri ni kabane ake e a tia ni karaoi n rabwatana, aika baika a raraoi ke a bubuaka. 11Ma ngaia aei, bwa ngkai ti ataa mwaakan te Uea, ao ti anai nanoia aomata; ma a ataaki arora iroun te Atua; ao bon au kaantaninga bwa ti ataaki raoi iroumi ni mataniwiin nanomi. 12Ti aki manga kani kamoamoaira riki nakoimi; ma ti kani kaota nakoimi bukin te bae kam na kamoamoa iai i bukira, bwa kam aonga ni konaa ni kaekaia te koraki ake a kainikatonga ibukin aron taraan te aomata, ma tiaki n aron anuana. 13Bwa ngkana ti rangirang ao bon ibukin te Atua, ke ngkana ti nano n aomata ao bon i bukimi. 14Bwa e tautaekaniira ana tangira Kristo; ao ngkai ti kakoauaa bwa E mate i bukiia aomata ni kabaneia, ao nanona bwa a bane aomata ni buokanibwai ni matena; 15ao E mate i bukiia ni kabaneia, bwa a aonga n aki manga kabane maiuia akana a maiu, bon i bukiia; ma a na kabane maiuia ibukin Teuare e mate i bukiia, ao are E a manga maiu naba i bukiia. 16Ma ngaia ae ma ngkai ao akea temanna ae ti na baairea taekana man te iango n aomata; e boni ngae ngke ti a tia n te taina ni baairea taekani Kristo iai, ma ti aki konaa ni manga karaoia riki nakoina. 17Ma ngaia aei, ngkana e reitaki te aomata ma Kristo, ao e riki bwa te aomata ae e boou; a nako aaro nikawai; nooria, a roko aika a boou. 18Baikai ni kabane boni mai iroun te Atua, are e raoiakinira nakoina irouni Kristo, ao E anganiira te nakoa n raoi; 19ae nanona, bwa te Atua irouni Kristo, E raoiakinia kaain aonnaba nakoina, n aki tau mwiin aia bure; ao E mwiokoira n taekan te raoi. 20Ma ngaia ae taan taetae ngaira ibukini Kristo, ao kangaa E taetae ni buubuti te Atua iroura: ti butingkami ibukini Kristo, bwa kam na raoi ma te Atua. 21Teuare e babanga karaoan te bure, E karaoia te Atua bwa kaanga ai aron te tia bure i bukira; bwa ti aonga n riki bwa aomata aika a karaoa nanon te Atua n arora n reitaki ma Kristo.


text:
20
Pol Ke Loa Tae Masaronia Bae Girik
1 Ngarume, ka ina kalingragina laeala ngae Epesus rongo tapu, nae Pol ke kiukinunge ra lopatokonakana. Ba ka ine pagingginge lorea, na i ke ka rea ba ke kutapu tae Masaronia. 2 Na i ke taopale ina nginngina ba ke umma ta pangagingginge ra lopatokonakana loreame ka pangamologangana papatu, na ngarume na i ke lele ngae Girik. 3 Nae Pol ke mommo ngae Girik ka inname ka ri mologi. Ba ka ine bai ta taengapatae nga mono te ta i loanga tae Siria, na i ke longe pangamologa ina Iurame ke potolulu kana ta ri balinge. Minmina na i ke pulia lona ta i kangagaliu ka taongapalangana ngae Masaronia. 4 Ba i ke tao kala nge Sopater e ngae Beria a i ae Pairus tuna; ba ke tao kala nge Aristarakus bae Sekunras re ngae Tesalonaika; bae Gaius e ngae Rereve, bae Timoti; kala nge Tikikus bae Tropimus re ngae Esia. 5 Ra nginngina keke tao pala nge iau ae Luk bae Pol, ba keke momalla mangng ngae Troas. 6 Na ngarume, ka ina kae re ngae Kaning E Bollau E Nga Berete A Sana Kana Isi ke rongo tapu, nae omua Pol ka tae nga mono te ngae Pilipai, na mangng ka kutapu. Ba ka ina kae lima ke rongo tapu, na mangng ka lele nge ri ngae Troas. Na mangng ka momo nga inaeala ka kaeme ka ri lima ba lua.
Pol Ke Pasigipage Iutikus Nga Mateng
7 Na ka kae e nga pannang, ka inae mangng katukala kinung ta kaning, nae Pol ke pamolloga ta ragau. Na i ka lonangana ta i kanga rea ka kae e ngarume, ka baina pangamologangana ke gavili raumana ta ka rigo luana. 8 Ba ka olamana papatu keke toto nga bale ine ngailu nga malle a mangng katukala ngia. 9 Minmina na goe te a i a taulai a giana nge Iutikus ke tattarapai nga binrua. Na ka inae Pol pamolloga ta kallu, nae Iutikus ke paturu ta matulang ta ke kenrau suru. Ba ka ina kannuna marale, na i ke pupu nga bale bilingana e ngailu lagape ta mogalo. Na ragau keke lolopage ka matengana. 10 Avae Pol ke sopisigi, na ke ballapite ka rolengana kerea roma, “Ka sana nga lomiausoali ta i ke mauli.” 11 Ngarume na i ke taogaliupatae ta bale bilingana e ngailu ba ke rave beret, na ke kani. Ba ka ine pamolloga te pamolloga ta ka sinro na i ke ka rea. 12 Na keke loa ka goe laeala a taulai ka maulingngana ta bale ae i, ba ka loreamannmanna raumana.
Pol Pangamologangana A Ronga Ta Reke Taoamugmuga Ka Ra Lopatokonakana Re Ngae Epesus
13 Nae mangng ka loa pala ba ka taepatae nga mono te, ta baina mangng kulungtapu tae Asos a i a maga a mangng la ravunge Pol ngia. I ke role kamangng ta kumangng minmina, ava i ka lonangana ta i taonga ngape nga mogalo. 14 Ka ine lele nge mangng tapu ngae Asos, na mangng ka pataea nga mono ba mangng kinung ka loa tae Mitilini. 15 Ka kae tetoto, na mangng ka kaꞌe inaeala ka mono ba mangng ka manpalalau ngae Kios. Ba ka kae tetoto, na mangng ka piratoto tae Samos; ba ka kae tetoto muni na mangng ka lele ngae Miletus. 16 Nae Pol ke sane matea ta i loanga ba momong ngae Esia. Minmina na i ke pulia lona tapu ta kavesinge Epesus ka mono. Ba i ke lola bolvole ta i ka lonangana ta leleng ngae Ierusalem pala nga kae e ngae Pentekos.
17 Ka ine lele ngae Miletus, nae Pol ke ba ka pangamologa tae Epesus ta reke taoamugmuga ka ra lopatokonakana nga inaeala ngeke atu te i. 18 Ba ka ineke lele nae Pol ke role kerea roma,
“Miau ka lomiaumatana tapu ka momongau ina iau momo kala nge miau. Ka kae e kapunu a iau lele nga porovins e ngae Esia ba ka kaeme kinung ra iau momo kala nge miau, 19 na iau ka sana kinpataetaea iau muni giau ina iau kumkuma ka kumangng ae Iesus Avolau kanna ka mataukanna mena songana. Bae Iurame keke amva iau raumana ka potongolu ngareangana kau. 20 Ka lomiaumatana roma, iau ka tunge pangamologame kinung onreke la kalaunga miau, ba ka sana bolo ka inte bavakena. Ba ka sana matautaue ragau ina iau palomatantana miau nga ragau ragurea ba ngallo nga bale ngae miau. 21 Iau ka role gingging ta Iurame ba ta ra sana ri ra Iura bole ta ri ngeke kamopiliu te Nutu ba ngeke pulivalakale baingarea reke sosoali, ba ta ri nga loreapatokona te Iesus A Avolaukita.
22 “Sonrau nae iau ala la longa te Kannu E Tupu na nga loa tae Ierusalem. Ba ka sana laumatana ka taru e la leleng nge iau naꞌina. 23 Ava ka laumatana ka otte tapu. Kannu E Tupu ke tuturu te iau roma, ragau keke la ulongo iau nga pulangkala, ba maenangme keke la leleng nge iau nga maga kunna reke bollau kinung. 24 Ava iau sana la kamongpitange maulingau nga mogalo laekia e ngape ta iau ka bai ta rongamasi ka pirang laekia a iau pirpira kia. Ba ka bai ta kumangngmasi ka kumangng laekia orae Iesus Avolau tunge te iau ine role ta iau turunge pangamologa e pe e ta Nutu ravunglelengana ka ragau ka lonana ae i.
25 “Ba sonrau nae iau ka laumatana tapu roma, miau ra iau tao ngaliua nge miau ta pulingmalagange pangamologa e ta Nutu kelangpatalingana sana ka la kelange ragugu muni. 26 Minmina na iau nga role pakamiau sonrau roma, ngaroma te e nge miau nge sanrea, na i sane nge ulopaia kannuna matengana nge iau. 27 Ta iau ka tunge pangamologame kinung onreke rorolea pangamologa e ta oru rae Nutu kuma ki ta ravunglelenge ragau. Ba iau ka sana bolo ka inte bavakena. 28 Ngaka ella te miau masi ba ngaka ella masi ta ra lopatokonakana rae Kannu E Tupu tungu rea ta miau kelangpatali te ri. Ngaka ella masi ta re nga ginunga ae Nutu onra i koli rea ka i muni totona. Ngaka ella masi te ri ma agau e ella masi ta sipsip rae i. 29 Ka laumatana tapu roma ngarume nga loangau, na ragau ra baingarea ma gaune onra saililikerea keke la atung ta ri momong ngaliua nge miau. Ba ri ke sane ke la loreananange ra lopatokonakana ra ri ra sipsip rae Nutu. 30 Ba ragau palu re nge miau muni keke la leleng bole, na keke la rolenge pangamologa nge nga taopang, ta baina ri taongamuga ka ra lopatokonakana kurume rea. 31 Minmina na ngaka ella miau masi mannangana. Ngaka rolepage lomiaume ta ina iau sana panna, ava ka potangga miau palimule ka matau kanna mena songana ka kae ba ka rigo ka pesingmataname ka ri mologi.
32 “Iala nae iau ala nga ulo miau nga Nutu kamana. Ba pangamologa ore ta Nutu tungnganamana ka lopengana ae i te miau ke la kelanga masi te miau. Pangamologa laeala ka kana ka gingginga ta pangagingginge kannumiaume ta baina miau ravunge oru rae Nutu la tungnga rea ta ragau ra i toro rea te i. 33 Iau ka sana kelalelea siliva o gol o lungapagame onra agau tetoto kanna. 34 Ba miau muni ka lomiaumatana kau roma, iau ka kumkuma ka kamaume ta ravunge oru nga kanau ba oru nga ragau reke tatao kala nge iau kanrea. 35 Ka kumangngaume kinung iau ka papanau miau roma, miau ngaka kalaulaue ragau ra sana liki rea ka kumangng matana laeala ora iau kuma kia ina iau omogu raumana. Ba nga lomiaugaliu ta pangamologa rae Iesus Avolau kanna ine role roma, ‘Kavingtulu e nga bainga ore nga tunga ke pe raumana nga kavingtulu e nga bainga ore nga ravung.’”
36 Ka inae Pol role minmina tapu, na ri kinung keke parovanu ba keke kave Nutu. 37 Na ri kinung keke tantani ineke laupitpite Pol ka kamareame ba keke umma ta tagungkama kia. 38 Ba pangamologangana ine role kerea pala roma, ri ke sane ke la kelange raguna muni ke pamatea ragurea raumana. Ngarume na keke tao kala nge i ta ulonge nga mono.


text:
A no keia olelo a kana kane, aua aku ka wahine, a i ole, e pii pu no laua, a no ka pakela loa o Halaaniani i ke akamai i ka hoopuka i na olelo pahee, ua puni kana wahine maikai ia ia.
Hala aku la o Halaaniani, iho aku la no hoi o Laieikawai a hiki i Keaau, ma kahi kaawale ae i pili ole aku ia Kekalukaluokewa, noho iho la oia malaila; a po ia la, aole i hoi mai kana kane, mai ia po a ao, aole i hoi mai. Kali hou aku la ia la a po, pale ka pono, alaila, manao ae la o Laieikawai ua make kana kane, alaila, ia manawa, hoomaka aku la ia i ka uwe paiauma no kana kane.
He mea kaumaha loa ia Laieikawai no ka make ana o kana kane, nolaila i kanikau ai oia hookahi anahulu me elua mau la keu (umikumamalua la), no ke aloha ia ia.
Iloko o keia mau la kanikau o Laieikawai, he mea haohao loa ia i kona mau hoa kuka, no ka mea, ua kauoha mua o Laieikawai mamua o ko laua iho ana i kai o Keaau.
“He umikumamakahi la e kali ai” kona mau hoa ia ia, a i “hoi ole aku” i na la i kauohaia e like me ka kakou kamailio ana ae nei ma ka Mokuna XXII, alaila, maopopo ua pono ole.
A no ka hala ana o ka manawa a Laieikawai i kauoha ai i kona mau hoa, nolaila, ala ae la na kaikuahine o Aiwohikupua i ke kakahiaka nui o ka umikumamalua o ka la iho aku la e ike i ka pono o ko lakou hoa.
A hiki lakou ma Keaau, ia lakou e kokoke aku ana e hiki, ike mua mai la o Laieikawai i kona mau hoa, paiauma mai la me ka uwe.
Aka, he mea haohao nae ia i kona mau hoa ka uwe ana, a ua akaka kana kauoha “ua pono ole, laua.” Ma ka uwe ana a Laieikawai, a me na helehelena o ka poina; no ka mea, aia o Laieikawai e kukuli ana i ka honua, a o kekahi limu, ua pea ae la ma ke kua, a o kekahi lima, aia ma ka lae, a uwe helu aku la oia penei:
O oukou ia—e, auwe!
Eia wau la,
Ua haalulu kuu manawa,
Ua nei nakolo i ke aloha,
I ka hele o ke kane he hoa pili—e!
Ua hala—e.
Ua hala kuu lehua ala Kookoolau,
I ka nae kolopua,
Ulili nae o olopua,
Haihai pua o kuu manawa—e.
Ei—e.
Eia wau la ua haiki,
Ua kupu lia halia i ka mana—o—e,
Ke hoopaele mai nei i kuu manawa,
I ke aloha—la,
Auwe kuu ka—ne.
A lohe kona mau hoa i keia uwe a Laieikawai, uwe like ae la lakou a pau.
A pau ka lakou pihe uwe, olelo mai la o Kahalaomapuana, “He mea kupanaha, ia kakou e uwe nei, o ka hamama wale iho no ka ko’u waha, aole a kahe mai o ka waimaka, o ke kaea pu wale ae la no ia, me he mea la i pania mai ka waimaka.”
I mai la na kaikuaana, “Heaha la?”
I aku la o Kahalaomapuana, “Me he mea la aole i poino ka kakou kane.”
Olelo mai la o Laieikawai, “Ua make, no ka mea, ia maua no i iho mai ai a mauka ae nei la, o ka hiki mai no hoi ia i kai nei, olelo mai no kela ia’u, ’e iho e oe mamua, e pii ae au e ike i ko kaikoeke, e kali nae oe ia’u a i po keia la, a ao ka po, a po hou ua la, alaila, ua make au,’ pela kana kauoha ia’u. Kali iho nei wau a hala kona manawa i kauoha ai, manao ae nei au ua make, oia wau i noho iho nei a hiki wale mai nei oukou la e uwe aku ana wau.”


text: 1Mai irouni Bwauro, ae ana tia tuatua Kristo Iesu n nanon te Atua, ao mai iroun Timoteo ae tarira, nakon ana ekaretia te Atua i Korinto, ao nakoia ake a itiaki ni kabaneia ake a mena i Akaia ni kabutaa: 2Ami bwai te aakoaki ma te raoi mai iroun te Atua are Tamara ma ara Uea are Iesu Kristo. 3E na karaoiroaki te Atua, ae Taman ara Uea are Iesu Kristo, ao Taman te nanoanga ni kabane, ao Atuan aaro ni karau-nano ni kabane, 4are E anganiira karauan nanora n rawaawatara ni kabane, bwa ti aonga ni karau nanoia akana a taonaki n rawaawata nako, n te aro ni karau-nano are e a tia ni karauaki nanora iai iroun te Atua. 5Bwa ngkai a bati kammarakara aika kammarakani Kristo, ao ai arona naba bwa a bati karauan nanora irouni Kristo. 6Ngkanati karawaawataaki, ao bon ibukini karauan nanomi ao kamaiuami; ao ngkana a karauaki nanora ao bon ibukin naba karauan nanomi are kam konaa iai n taotaon nanomi nakoni maraki ake ti maraki naba iai. 7E teimatoa ara kaantaninga i bukimi; bwa ti ataingkami bwa ngkai raora ni kammarakaki ngkami, ao bon raora naba ngkami ni karauaki nanora. 8Bwa ti aki tangiringkami, taari, bwa kam na aki ataa rawaawatara are e roko iroura i Atia: bwa ti bati n taonaki iai i aon are ti kona, ao akea ara kaantaninga bwa ti na maiu maiai; 9ti aki nanokokoraki bwa ti taku bwa ti nangi boni mate. Ma e riki aei bwa ti aonga n aki onimakinira, ma ti na onimakina te Atua are a manga maiu maate irouna; 10are ti kamaiuaki irouna man te mate are moan te kakamaaku, ao E na boni manga kamaiuira naba maiai; ti a tia ni kawenea ara kaantaninga irouna bwa E na boni manga kamaiuira naba, 11ngkai kam buokira n tataro i bukira, bwa a aonga n tataro ni katituaraoi i bukira aomata aika a bati ibukin te kabwaia are ti anganaki bwa kaekaan taian tataro aika a bati. 12Bwa aio kamoamoaara, ao ana kaotioti mataniwiin nanora: bwa n arora ni maiu n te aonnaba aei, ao ai moa ra riki n arora nakoimi, ao ti a tia ni bwaina te maiu ae e tabu ae e itiaki are mai iroun te Atua, tiaki n te rabakau n aon te aba, ma n ana aakoi te Atua. 13Bwa akea riki baika ti koroi taekaia nakoimi, bwa ti baike kam wareki ao kam atai nanoia; ao bon au kaantaninga bwa kam na bon atai raoi, 14n ai aron naba are kam a tia n ataia teutana mai iroura. Ao ngkana E roko ara Uea are Iesu, ao kam na kamoamoaingkami i bukira ao ngaira i bukimi. 15I aki nanokokoraki teutana n aei, ma ngaia are I kataua n te moa n tai bwa N na kawaringkami bwa kam aonga ni manga aakoaki kaua: 16bwa I kani kawaringkami i aoni kawaiu nako Mwaketonia, ao ni kawaringkami naba ngkana I oki maiai, bwa kam aonga ni bakaborauai nako Iutaia. 17I nano tiotio iai ngke I karaoa au iango aei? Ke I karaoi au iango ma te nano n aomata are e tauraoi n atonga ae e kaangai, Eng, eng, ao Tiaki, tiaki, n te tai ae ti teuana? 18Ma ngkae E kakaonimaki te Atua, ao ara taeka nakoimi bon tiaki Eng ao Tiaki, n te tai ae ti teuana. 19Bwa Natin te Atua, are Iesu Kristo, are e tataekinaki nakoimi iroura irou ma Tirouano ma Timoteo, E aki nano tiotio i marenan te Eng ao te Tiaki, ma bon ti te Eng irouna. 20Bwa boni Ngaia te Eng nakon ana taeka n aakoi ni kabane te Atua; ao irouna naba te Amene, are ti neboa iai te Atua. 21Ma te Atua boni Ngaia ae E kateimatoaira ma ngkami i nanoni Kristo, ao E kabiriira, 22are E kanikinaaira bwa ana bwai, ao E anganiira te Taamnei i nanora bwa te kakoaua ibukini baika a kaawakinaki i bukira. 23I atonga te Atua bwa au Tia Kakoaua are E na karekea kaiu ngkana I kewe; bwa I aki roko i Korinto ibukina bwa I aki kani karawaawataingkami. 24Tiaki nanora bwa ti kan tautaekaningkami, n tuangkami aromi n onimaki; ma bon raao ngaira ni mwakuri ibukin ami kimwaareirei, ngkai kam teimatoa n te onimaki.


text:
Story: Wātene, Puti Tīpene
Page 1 - Haurongo
Watene, Puti Tipene
1910–1967
Nō Ngāti Maru, nō Te Arawa, nō Te Whānau-a-Apanui; he tangata tākaro rīki, he kaitōrangapū, he āpiha toko i te ora ahumahi
I tuhia tēnei haurongo e Manuka Henare , ā, i tāngia tuatahitia ki Ngā Tāngata Taumata RauKo te wāhanga 5, 2000
Nō te 18 o Ākuhata o te tau 1910 i whānau a Puti Tīpene Wātene i Kirikiri, i Pārāwai (Thames). Ki te ao whānui i mōhiotia ia ko Steve. Ko ia te huatahi a Rose Maria Savage (Hāwete) o ngā iwi o Te Arawa me Te Whānau-a-Apanui, rāua ko tana tāne tuarua, ko Toke Wātene o Ngāti Maru, he tangata ahu whenua a ia. He tuakana anō tōna mai i te moenga tuatahitanga o tōna whaea, ā, nuku atu i te toru tekau ngā tamariki i whāngaia e ōna mātua. Ko ōna tīpuna ki te taha ki tōna pāpā ko Mita Wātene rāua ko tana wahine, ko Kataraina. Hei tamāhine a Kataraina mā Mātene Te Ngā, he rangātira rongonui nō Ngāti Maru. Hāngai kaha ana ngā tātai heke o Puti Tīpene Wātene ki a Tainui, ki a Mātaatua, ki a Horouta me Tākitimu. Ēngari rā, ko ōnā hapū, iwi ake anō, ko Ngāti Te Aute, ko Ngāti Whanaunga, ko Ngāti Hauāuru, ko Ngāti Pāoa me Ngāti Tamaterā.
He pononga whakapono tūturu te whānau o ngā Wātene nō te Hāhi o Ihu Karaiti mō Te Hunga Tapu o ngā Rā o Muri Nei (Church of Jesus Christ of Latter Day Saints). E waru tau te pakeke o Tīpene i te iriiringa i a ia i te 1 o Hepetema o te tau 1918. Otirā, i pūmau tonu tana whakapono ki te Hāhi Mōmona ā mate noa ia. I kuraina a Wātene i te kura tuarua o Pārāwai (Thames High School), i te kura tuarua ā-rohe o Ōpōtiki (Ōpōtiki District High School) me te Kāreti Ahuwhenua Māori (Māori Agricultural College) o te Hāhi Mōmona i Te Matau-a-Māui (Hawke’s Bay). I te mutunga o tana kuranga i te kāreti ka neke atu ia ki Ākarana (Auckland), he kaimahi, he karaka nei āna mahi. He kaitākaro tino rawe kē nei a Wātene, waihoki tōna toa ki te purei rīki, i riro nāna i kāpene te tīma o te karapu o Manukau me te tīma ā-porowini hoki. Ko ia anō hoki te kāpene o te tīma whutupaoro rīki o Aotearoa i te tau 1936 me 1937, e toru nei ngā tēhi whakataetae. Ko ia anō i te ārahi i te tīma Māori, ka hinga nei i a rātou a Ahitereiria i te tau 1937; kātahi kē te toanga rongonui ko tēnā! Ko ngā tokorua o tō rātou tīma ka mau kē te wehi ki te tākaro, ko Hōri (George) Nēpia rāua ko Tiaki (Jack) Hēmi, ko Wātene rā tō rāua kāpene. I te mutunga mai o tana tākaro whutupaoro rīki, ka noho ia hei kaiwhakaako, hei kaikōwhiri mō te tākaro nei. Nō te takiwā o te tau 1931, i moea e ia a Phyllis May Rukutai, o Kōmata i Hauraki, ko Tainui nei tōna iwi.
I te wā o ngā tekau tau e rua atu i 1940 me 1950 i whakauru atu a Wātene ki ngā mahi whakatau i te āhua o te noho a ngā Māori o taiwhenua ki ngā takiwā tāone, arā ki Maungarei (Mount Wellington) ki te takiwā o Tāmaki. Atu i āna mahi ki te whakarite whare kāwanatanga mō te hunga hou, ko tana mahi anō he whakatū i te karapu Māori o Ngāti Muturangi (Ngāti Muturangi Māori Club), ā, i te tau 1948 nāna anō i āwhina te mahi whakatū i te tauranga huihuinga Māori (Māori Community Centre) i te tiriti o Fanshawe i Ākarana, ina koa te mātārerenga rā o ngā marae hou ki ngā tāone. I te wā e tautohe ana te hunga kaimahi wāpu i te tau 1951, i toro atu a Wātene me ōna hoa tokorua i ngā rohe ā-iwi hei waha kōrero mō te kotahitanga o ngā kaimahi takutai o Niu Tīreni (New Zealand Waterside Workers’ Union). Ko tā rātou mahi he whakapāhunu i te tangata kia kaua e haere tūao noa ki te mahi i te wāpu, inarā, he takahi kē tērā i te aukatinga a tā rātou rōpū kaimahi i ngā mahi i te wāpū. Nō te tau 1953, i pōtitia a Wātene ki te kaunihera takiwā tāone o Maungarei (Mount Wellington Borough Council) ki reira mahi ai mō te toru tau. He mema anō hoki a ia mō te komiti kura o Tāmaki (Tāmaki School Committee). Hei whakahōnore i a ia, i tana wehenga atu i te rohe tāone i tapaina tētahi huarahi i Maungarei ko Wātene.
Nō te tau 1956 pea i hūnuku atu te whānau o Wātene ki Pito-one (Petone), ka noho mai ia hei kaiwhakahaere mō tētehi whare noho, hei āpiha toko i te ora ahumahi mō te kamupene mīti o Gear (Gear Meat Company). I piri kau tonu tana mahi mai i te taha o ngā uniana mahi, ā, hau ana tōna rongo, arā, kātahi hoki te tangata tika, tangata mārō ngā whakaaro ko tēnei! Nō ngā tau mai i 1962 ki 1965 a Wātene i te kaunihera takiwā tāone o Pito-one (Petone Borough Council), ā, whakanōhia ana a ia hei tiamana mō te komiti mahi a taua kaunihera. He wā anō hoki he mema a ia nō te komiti whakahaere a te Kaunihera Māori o Niu Tīreni (New Zealand Māori Council), ā, i te mahi anō hoki a ia mā te Kaupapa Mātauranga mō te Iwi Māori (Māori Education Foundation). Whakahauhautia ana te mau o tana whakapono ki te mātauranga, ā, ki tōna whakaaro rā, kātahi te mea nui hei pou whakaara ake i te mana tū tangata o te Māori.
He tangata kakari a Wātene ki ngā mahi a te Rōpū Reipa o Aotearoa (New Zealand Labour Party), ā, i hāngai tonu atu āna mahi mai i te komiti tohutohu Māori (Māori Advisory Committee). Nō te tau 1955 i whakakapia atu tērā komiti e te komiti kaupapa Māori (Māori Policy Committee), ka tū nei ko Wātene hei tiamana mō ngā tau mai i 1958 ki 1963. E ono tau ia e noho ana hei kanohi Māori i te komiti whakahaere a te Rōpū Reipa. Nō te marama o Noema o te tau 1963, i pōtitia a Wātene hei mema Pāremata Māori mō Reipa, mō te rohe o Te Tai Rāwhiti. Nā tōna whakapono tūturu ki te Hāhi Mōmona, i wetewetea ake e ia te here nanati kaha o Rātana i ngā tūru Māori. I pūmau tonu ia ki āna kaupapa tōrangapū, kaupapa pāpori, he rerekē atu i ērā o ngā mema o ngā rōpū tōrangapū o Rātana rāua ko Reipa. He tangata whai niho a Wātene ki ngā mahi a te Whare Pāremata, whakanui tahitia ia e ngā taha e rua o te Whare. He tangata tautoko pūmau ia i ngā take Māori. I tua atu i tēnā e tino mārama tonu ana ia ki ngā raruraru o ana kaipōti, noho wātea tonu ia ki te whakarongo ki ō rātou māharahara. Tū mataara tonu te whakakore a Wātene i ngā hokonga whenua, ā, tere tonu tana whakahē i te Pire mō ngā Mea Māori (Māori Purposes Bill) a Ralph Hanan o te tau 1965, he whakatikatika te mahi i te Ture mō ngā Take Māori (Māori Affairs Act) o te tau 1953 me ētehi atu ture hoki. Puku ana te rae o Wātene, ka tautohea e ia kia kore e hīkina te whare tipuna, me te whakawātea atu hoki i te urupā i te marae o Ruamata hei hanga papa rererangi mō te tāone o Rotorua. Me ka rongo ia he kōrero whakaiti kaikiri, he kupu whakaparahako rānei e puta ake ana i te Whare Pāremata, mārō ana tana wero i ērā tū āhua.
He tangata paihere nui a Wātene ki te Tiriti o Waitangi, arā, e mau kē ana ia ki te tikanga tuku iho o te taha mana, me ngā mahi ā-ngākau kua oti kē te whakatakoto tinana mai i te Tiriti i waenganui i te Māori rāua ko te Karauna. E ai ki tā Wātene, he oati te mahi a te Tiriti kia whai wāhi tonu te Māori ki ngā whakahaere o te Whare Pāremata. Ko tāna e tino tautoko ana kia piki ake te nui o ngā tūru Māori o te Whare. I te hinganga o tōna matua i te tau 1955, kua whakatakotoria ko Wātene hei tuarā kaikōrero mō Ngāti Maru mō ā rātou kerēme e pā ana ki ngā papa kōura o Hauraki.
Ahakoa pūmau tonu a Wātene ki ngā tikanga whakaurunga ā-iwi, i whakapono tonu ia ki te kaha o te Māori ki te kimi oranga mōna tonu. Ko te tino hiahia o Wātene, me ōrite tonu te toha atu i ngā rawa o te whenua nei, me tana māharahara hoki ki te whārahi kē atu o te āhua o te noho a te Māori rāua ko te Pākehā. Ēngari ki tāna anō ko te mahi kē mā te kāwanatanga, he whakaara, he whakaoho hoki i ngā āhuatanga hei painga mō te iwi kia whakahokia mai anō te ihi me te wehi i ō rātou ake werawera, kia kaua kē e noho mai hei umanga toko i te ora. Kua aua atu kē te kite a Wātene i te haere whakamua tonu o te mahi noho tāone. I tino kaha tonu tana tautohe, hāunga anō te whai i te mātauranga, me whai wāhi atu anō hoki te Māori ki ngā mahi tōtika, mahi whai kiko.
I te tau 1966, i tū a Wātene hei māngai mō te Pāremata o Aoteroa i te hui a te kotahitanga mō ngā pāremata o te ao (Inter-Parliamentary Union) i Terāna (Tehran). Ko ia tētehi o ngā Māori tuatahi i tū hei māngai mō te Whare Pāremata i tērā tū reanga ahorangi. I te tau i whai ake, arā, i te 14 o Hune o te tau 1967, i a ia i roto tonu i te Whare Pāremata i Pōneke (Wellington), ka hinga te tōtara haemata nei a Wātene. I a ia i te Komiti mō ngā Mea Māori (Māori Affairs Committee), e uiui ana i tētehi kaiwhakaatu, i aituā ia i te mate manawa. Waihoki rā ko te take i mua i te komiti ko te pire kūraruraru nei, ko te Pire Whakatikatika i te Ture mō ngā Take Māori (Māori Affairs Amendment Bill). I mataku tonu a Wātene ka kaha kē atu te whakawehe a te pire nei i te Māori i ōna whenua, inarā, koia rā te take pū o tōna urunga atu hei mema Pāremata. Kāore i ārikarika te hunga i tae ake ki te marae o Te Tatau-o-te-Pō i Te Awakairangi o raro (Lower Hutt), ki te tangi i te rangatira nei, i a Puti Tīpene Wātene. I te mutunga, ka whakahaeretia te nehunga mōna i te whare karakia Mōmona, kātahi ka tapuketia ia ki te urupā o Te Puni ki Pito-one. Kāti, mahue mai ana ko tana hoa rangatira ko Phyllis, me ā rāua tamariki tekau mā tahi kei te ora tonu.


text: 1N ana katengauni ma nima ririki n uea Kaitara Tiberio, ngke e tautaeka Bontio Birato i Iutaia ao Erote i Kariraia, ao Biribo are tarin Erote i Ituria ao i Teraakoniti, ao Rutania i Abirene, 2ngke mataniwiia ibonga Annati ma Kaiaba, ao e roko ana taeka te Atua iroun Ioane are natin Takaria n te rereua. 3E a nako ngkanne Ioane nakon taabo ake i rarikin Ioretan, n tataekina te bwaabetiito n rairannano ibukini kabwaraani buure; 4n aron are e koreia Itaia are te buraabeti n ana boki, ngke e kaangai, bwanaan temanna ae e takaarua n te rereua ni kaangai, Kam na katauraoa kawain Iehova, kaeti kawaina nako. 5A bane mwarua ni kaonaki. Ao a na kabooraoaki maunga ma tabuki; A na kaetaki kawai aika kiribwabwao, Ao a na kabooraoaki nanoni kawai akana tabukibuki; 6Ao ane a na bane aomata n noora ana kamaiu te Atua. 7E taku ngkanne Ioane nakoia te koraki n aomata aika bati ake a roko bwa a na bwaabetitooaki irouna, Ngkami aika buniia naeta, Antai ae e tuangkami bwa kam na biri nako man te rekenikai ane e nangi roko? 8Kam na kariki uaa aika a na kaotia bwa kam a tia n rairi nanomi, ao kam na aki taku i nanomi, ni kaangai, Tamara Aberaam: bwa I taku nakoimi, E konaa te Atua ni karikiia natin Aberaam man atiibu aikai. 9E kaweneaki ngkai te angaraa i rarikini wakaani kaai; bwa te kai ae e aki kariki uaa aika raraoi ao e na koreaki n teweaki nako nanon te ai. 10Ao a taku aomata aika bati nakoina, Tera ngkanne te bae ti riai ni karaoia? 11E kaekaia ni kaangai, Ane iai irouna uoua ana kabaraaki, ao ke e anga teuana nakon ane akea ana kabaraaki; ao ane iai kanana, ao ke e karaoa naba are e karaoia teuare uoua ana kabaraaki. 12A roko naba taan anai taekiti bwa a na bwaabetitooaki, ao a taku nakon Ioane, Te tia reirei, tera ae ti na karaoia? 13Ao e kaekaia ni kaangai, Kam na aki anaa te taekiti i aoni mwaitin are e a tia ni baaireaki nakoimi. 14A titirakinna naba tautia ni kaangai, Ao ngaira, tera ae ti na karaoia? Ao e taku nakoia, Kam na aki anaa ana mwane te aomata n te aro n iowawa ke n te aro ni bukibuki ni kewe, ma a na rau nanomi ni boomi n ami mwakuri. 15Ngke a kaantaninga aomata, ao ngke a titiraki i nanoia bwa tao Ioane ai ngaia te Kristo, 16ao e kaekaia Ioane ni kaangai, I bwaabetitooingkami n te ran; ma ae E na roko Teuae kakannato riki nakoiu, ae I aki tau bwa N na kabwarai kabaean ana kauniwae; E na bwaabetitooingkami n te Taamnei are e Raoiroi ao n te ai. 17E mena i nanoni baina te bwai are E na kaokoroi iai uiita ma maangen uiita, ao E na ikoti uaa n uiita nakoni nnen ana uiita; ma E na kabuoki maangen uiita n te ai are e aki maamate. 18Ao ana taeka ni kakorakora Ioane aika bati, a tia n riki bwa kawaina n tataekina te euangkerio nakoia Iteraera. 19Ao Erote are te tia tautaeka, are e a tia n takuaki iroun Ioane ibukini mwakuri ni kabane ake a buaakaka ake e a tia ni karaoi, 20e a manga raon ana bure aikai ngke e kaina Ioane n te karabuuti. 21Ngke a bane n tia ni bwaabetitooaki aomata, ao ngke E a tia naba ni bwaabetitooaki Iesu, ao n te tai are E tataro iai ao e kaukaki karawa, 22ao E ruona aona te Taamnei are e Raoiroi n rabwatana ae kaanga taraan te taobe, ao e roko te bwanaa mai karawa ae kaangai, Natiu ae Ko tangiraki Ngkoe; I kakatonga iroum. 23Ngke E moana ana mwakuri Iesu ao tao ai tenibwi ana ririki ni maiu. Natin Iotebwa Ngaia, n aron aia iango aomata; 24ao Iotebwa tamana Eri, are natini Matata, are natin Rewi, are natin Mereki, are natin Ianna, are natin Iotebwa, 25are natin Matatia, are natin Amota, are natin Naum, are natin Eteri, are natin Nakai, 26are natin Maata, are natini Matatia, are natin Temein, are natin Iotebwa,, are natin Iota, 27arenatin Ioanan, are natin Reta, are natin Terubwabera, are natin Tearetiera, are natin Neri, 28are natini Mereki, are natin Ari, are natini Kotam, are natin Eremotam, are natin Era, 29are natin Iote, are natin Erietera, are natin Iorim are natini Matata, are natin Rewi, 30are natin Timeon, are natin Iuta, are natin Iotebwa, are natin Ionam, are natin Eriakim, 31are natini Merea, are natini Menna, are natin Matata, are natin Natan, are natin Tawita, 32are natin Ieete, are natin Obeta, are natini Boati, are natin Taremon, are natin Naaton, 33are natin Amminataba, are natin Aram, are natin Etirom, are natini Bereti, are natin Iuta, 34are natin Iakobwa, are natin Itaaka, are natin Aberaam, are natin Tera, are natin Nakora, 35are natin Teruka, are natin Reu, are natin Bereka, are natin Ebera are natin Tiera, 36are natin Kainan, are natin Arebeketiata, are natin Tem, are natin Nooa, are natin Rameka, 37are natini Metutitera, are natin Enoka, are natin Iareta, are natini Maarareera, are natini Kainan, 38are natin Enoti, are natin Teta, are natin Atam, are natin te Atua.


text: 1Exe harenae hotyaxematya: Miyanitiye xowakehena ite hoka wenati howitihare tyaohena. 2Halitinae ite haxaokakoawi taita ahekohena, kahare ite xiyehaliti aohenaha, aokowiharetyoahenaha, ahinityaliye, iholitatere, maisa xoare kakoa ihalaharetere hare. Hanexenae, hanityonae maxaiminiriterenae, maisa ite aiminisahitaha Enore koamaniya nawenatyaka. 3Maisa ite haiyanae awaiyetyahitaha, xalijinihareha ite. Iraeharetyaite haiyaharenai, maisaite waiyore kaxaikoawitaha hoka xalijinihareha. Xoalini hare waiyexenai nahalakoahare ite tyaonaha. 4Mátawatyaha ite haliti. Mawatyalisakahare ite tyaonaha. Aokowiharetyoaha ite, awaiyetyaha ite kehalahaliti hoka maisa Enore awaiyetyahitaha. 5Motya ite Enore koamaniya ene tyaonahitaha, xakore hoka maisa Enore niyatere aokareha haomanaha. Hatyohare halitinai nonita hakikisoa. 6Haiyanae hatyoharekonitare hatyakonae isoa hoka ohiro maotikone tyaoniterenae jiyahaotyahitaha. Maisa irihaloloaha, iniyalahare nomasehaloha hoka tyotya xoalini hare awaiyititerenai xema tyaonahitaha. 7Waiyolotaha xakore aokowitaha hoka maisaiya xoana hekota waiyolo ahitaha iraiti waiyexe kakoa. 8Toahiya Janes, Jambres xoaha Moisés kakoa kahalakoahareha. Hatyonae akereta exe halitinai Iraiti Waiyexe nahalakoahare tyaonahitaha. Maisa iriharexe, maisa Iraiti Waiyexe tyakekoreha. 9Xakore hoka maisa ite wahita hoka tyotya halitinae waiyaha emawaiyoreharenaeha, Janes, Jambres xoaha kawaiyakehenere akereta. 10Xakore hoka hiso atyo noxaotyakiri, noxahekoli, notyakekoni, nomehexaikohalini, noxawaiyiri, noxaiyateretyoani xema hisaonita. 11Iniyalahare nokaxomokakitere, kirakoane notyaonitere harenae hasema. Tyotya waiyekehalakita homana wenakalati Antioquia, Icônio, Listra nali kalore iniyalahare nokaxomokakihenere! Howitihare kaiserehare. Xakore hoka Xekohaseti iyeheta natyo hatyoharenae nonitata. 12Tyotya waiyexe maniya tyaona aokowiterenae, haxawalita Jesus Cristo kakoa tyaona aokowiterenae ite iniyalahare kaxomokaha. 13Hoka xalijiniharexenae, maoseratyaliyenae harenae ite ekakoita masakare iniyalahare tyomehenaha. Maoseratyahaite, exahe kamaoseratyakaha xoaha ite. 14Hiso hoka heko hisaona iraiti waiyexe hasemehenere, hityakekohenere xema. Waiyekehalakita homana Iraiti Waiyexe kakoa aotyakihenerenae hiso. 15Hiyoimene xowakita Iraiti Waiyexe nanekoare hiyaita, hoka hawaiyoreta ekakoa. Hatyoharenae atyo airihalinikijita, waiyexe maniya awenatyakihitita, tyakekoti Jesus Cristo hiyeta. 16Hiyaiya, tyotya Iraiti Waiyexe nanekoare atyo Enore nalitare. Ihiyeta xaotyakisati aliterexe kaotyakita, xaotyakisati ehaikoare kaxakaisakita, iniyalahare kaomakitere kaxaototatyakihitita, exahe wenati waiyexe maniya kaxaotyakisakita. 17Exe harenae hiyeta atyo Enore wakanehare memere tyaota mene hoka tyotya xoalini hare waiyexe taita tyoma maheta.


text: 1Ao Iesu, E kiitana te tabo arei, ao E nako n abana; ao a iria ana reirei. 2Ao ngke e roko te taabati, ao E moanna n reirei i nanoni mwaneabaia I-Iutaia; a mwaiti aomata ake a mena ikekei, ao ngke a ongoraa irouna ao a bane ni miimii. A taku, A reke maia baikai iroun Teuaei? Ao te rabakau ra ae E anganaki? Bwa a karaoaki baika a kamiimii aika ai aron aikai ni baina! 3Tiaki te kaabenta Teuaei, are Natini Nei Maria, ao are tarin Iakobo, ma Iote, ma Iuta, ma Timon? Ao tiaki a mena mwaanen iroura ikai? Ao a kaoti mataia n ribaia. 4E taku Iesu nakoia, Iai karinean te buraabeti n taabo nako, ma akea n oin abana ao irouia ana bu, ao i nanoni mwengana. 5Akea mwakuri aika a kamiimii ake E konaa ni karaoi ikekei, ma E ti katokai baina i aoia temwaangina aika a aoraki ni kamaiuiia. 6Ao E miimii n aia onimaki. Ao E nako ni kaawa ake a mena ikekei n reireiia aomata. 7E weteiia uaake tengauni ma uoman Iesu, ao E kanakoia ni kakauomaniia. E anganiia te mwaaka i aoia taamnei aika a kamwaraa, 8ao E tuangiia bwa a na aki uota te bwai teuana i aoni kawaia bwa ti te oko: akea te kariki ae e na uotaki, ao akea naba te buua ke te mwane i nanoni nneia aika a na uotaki; 9ma a na karin aia kau ni wae, ao a na aki bwain uoua aia kabaraaki. 10Ao E a manga taku riki nakoia, N te tabo are kam rin iai, ao tiku n te auti anne ni karokoa kam kiitana te tabo anne. 11Ao ngkana kam kawara te kaawa teuana ma a aki butimwaaingkami kaaina ao a aki kan ongoraa iroumi, kiitanna ao taei bubun aontano mai waemi bwa te bwai ni kakoaua nakoia bwa a aki mutiakiningkami. 12Ao uaakekei a nako ao a reireiia aomata bwa a na rairi nanoia. 13A kanakoia taimonio aika a bati; ao aomata aika a mwaiti aika a aoraki a kabiraki irouia n te bwa, ao a kamaiuaki. 14Ao te uea are Erote, e ongo taekan Iesu; bwa e a rangi n atoatoangaki arana. A taku temwaangina, E a uti Ioane are te tia bwaabetiito mai buakoia maate, ma ngaia ae e a reke irouna te mwaaka ni karaoi mwakuri aika a kamiimii. 15Ma a taku temwaangina, Bon Eria. Ao temwaangina, a taku, Bon te buraabeti, n ai aron temanna mai buakoia buraabeti ake rimoa. 16Ma ngke e ongo taekana Erote, ao e taku, Bon Ioane, are I a tia ni korea roroana, ma e a manga maiu! 17Bwa teuae Erote, e a tia n anga mwaakana bwa e na tauuaki Ioane bwa te bure; ao e tua bwa e na kabaeaki, ao e na kaakaki i nanon te karabuuti. E karaoa aei Erote ibukin Eroria, bwa e a tia n iein ma ngaia, ao neiei boni buun tarina are Biribo. 18Bwa e kaangai Ioane nakon Erote, E aki riai i aan te tua bwa ko na iein ma buun tarim. 19Ao Eroria, e nanobuaka ao e kani kamatea Ioane. Ma e aki konaa, 20bwa Erote, e maaka Ioane, n ataakina irouna bwa te aomata ngaia ae e raoiroi ae e tabu; ao e kaawakinna raoi. E kan ongoongoraa irouna, e boni ngae ngke e kaakakiriweaki nanona ni katoaa te tai are e ongoraa iai irouna. 21E reke ana tai Eroria: e reke n ana tai Erote ngke e kauringa ana bongi ni bung, ngke e karaoa te amwarake ae e abwaabwaki i bukiia ake a kakannato n te tautaeka, ao i bukiia mataniwi n taanga ni buaka, ma aomata ake a kakannato i Kariraia. 22Ao ngke e rin ni bwabwaatere natin Eroria te aine, ao e kakukureia nanon Erote ma iruwa; ao e taku te uea nakon te teinaine, Tuangai te bwai ane ko tangiria, ao N na anganiko. 23Ao e taetae n tuea nakoina ni kaangai, Ane ko tuangai, ao N na anganiko, e aoria ngkana iteran ueau. 24Ao e oti nako ao e taku nakon tinana, Tera ae N na tuangnga? Ao e kaeka tinana, ni kaangai, Atuun Ioane are te tia bwabetito. 25Ao neierei, e kawaekoaa n rin nakon te uea, ao e tuangnga ni kaangai, I tangiriko bwa ko na anganai ngkainaba atuun Ioane are te tia bwaabetiito i aon te raurau. 26E rangi n nanokaawaki te uea; ma ibukin ana taeka ni bau are e a tia n atongnga i mataia ana iruwa, ao e aki kan urua ana taeka ni bau nakon neierei. 27Ao e waetata te uea ni kanakoa te tautia temanna, ao e tua bwa e na uotaki atuun Ioane. E nako n te karabuuti te tautia, ao e korea roroan Ioane. 28E uota atuuna i aon te raurau ao e angan te teinaine, ao ngaia e a manga angan tinana. 29Ngke a ongo ana reirei Ioane taekan te baerei, ao a roko, ao a uota nako rabwatana, ao a kaaki i nanon te nne ni mate. 30A oki nakon Iesu taan tuatua, ao a tuangnga bwaai ni kabane ake a tia ni karaoi ao ake a tia n reireiia aomata iai. 31Ao E taku nakoia, Ti a nako ni kaokoroira n te tabo ae e aki maekanaki bwa kam na motirawa iai teutana. Bwa a mwaiti aomata ake a roko ao a nako, ao e a aki reke aia tai uaakekei n aoriia i bon irouia, ao n amwarake naba. 32A toka i aon te booti n ti ngaiia nakon te tabo ae e aki maekanaki. 33A mwaiti aomata ake a nooriia n nako, ao a kinaiia; ma ngaia are a mwananga mani kaawa nako ao a biribiri n ri moa ri aon te aba, ao a roko n te tabo arei i mwaain rokon Iesu ma ana reirei. 34Ngke E roko Iesu n te aba, ao E nooriia aomata aika a mwaiti, ao E nanoangaiia, bwa ai aroia tiibu aika akea te tia kaawakiniia; ao E moanna n reireiia baika a bati. 35Ngke e a kaani bong, ao a nakoina ana reirei, ao a taku, E aki maekanaki te tabo aei, ao e a bwaka nako te tai. 36Kanakoia aomata bwa a na nako n abaia taan unuuniki ao nakoni kaawa aika i rarikira bwa a na kabooi kanaia iai. 37Ao E kaekaia Iesu ni kaangai, Kam na anganiia kanaia ngkami. A titirakinna ni kaangai, Ko tangiriira bwa ti na nako ni kabooi kariki n uabubua te tenari, ao ti na anganiia bwa a na kanna? 38E taku nakoia, Iraua te kariki iroumi? Naako, noori. Ao ngke a ataia, ao a kaangai, Nimaai te kariki, ao iai naba uoman te ika. 39Ao E tuangiia ana reirei bwa a na kabaneia aomata ni katekatekaia ni kurubu nako i aon uteute aika a mwaawaawa. 40Ma ngaia are a tekateka aomata n aia kurubu nako: iai ae kakatebubua kaaina, ao iai a kakanimangaun. 41E anai ngkanne kariki ake nimaai ma iika ake uoman, ao E tara rake nako karawa, ao E kaaitaua te Atua. E urui kariki, ao E anganiia ana reirei bwa a na tibwatibwai ni kaaki i mataia aomata; ao E tibwai naba iika nakoia aomata ni kabaneia. 42A bane n amwarake ao a ngae. 43Ao ana reirei Iesu a anai tengauni ma uakora bwaene aika a on n nikirani kariki ma iika. 44Mwaitiia mwaane ake a amwarake, bon nimaua tenga. 45Ao ngkekei naba, iai ana mwakuri Iesu are E karaoia are e a karika iai tokaia ana reirei i aon te booti, ao a nako n ri moana nako Betetaita; ao Ngaia, E kaokiia nako aomata. 46Ao ngke E kiitaniia aomata, ao E nako n te maunga bwa E na tataro. 47Ngke e a bong, ao e mena te booti i nuukan te nama; ao Iesu, E tiku i eta n ti Ngaia. 48E nooriia ana reirei bwa a kainnano ni bwennarina, bwa e kauntabaia te ang. Ma ngaia are ngke tao marenan te aoa tenua ma uoua n te kaarangaina, ao E kawariia n nakonako i aon te ran. Ngke E ri rarikiia bwa E nang taonnako, 49ao a nooria n nakonako i aon te ran. A taku bwa te anti, ma ngaia are a tangi n takaarua. 50A bane ni maaku ngke a nooria. E waekoa Iesu n taetae nakoia, ao E kaangai, Kam na karau nanomi, boni Ngai; tai maaku. 51E toka i rarikiia n te booti, ao e bwaka te anga. A rangi ni miimii ana reirei, 52ibukina bwa a aki oota bwa tera raoi nanoni kaamwarakeaia aomata ake nimanga; e aki tau korakoran aia iango bwa a na ataia. 53A ri nanon te nama ao a roko n te aba i Kennetareta, ao a rooa te booti iai. 54Ao ngke a kiitana te booti, ao a kinaa naba Iesu aomata; 55ma ngaia are a biribiri ni kabutai taabo nako, ao a uotiia ake a aoraki i aoni nneia ni wene nakon te tabo are a ongo bwa E mena iai Iesu. 56N taabo nako ake E roko iai Iesu, bwa kaawa ke taaun, ke n abaia taan unuuniki, ao aomata a kaweneia aoraki n taabo ni mwaakete, ao a butiia Iesu bwa E na kariaia aoraki bwa a na riinga naba ti rabin ana kunnikai; ao ake a riingnga a kamaiuaki.


text: 1I kan taekina nakoimi aron Nei Boibe are mwaanera, bwa te aine ae raoiroi arona. Iai naba nakoana bwa te tia buobuoki n te ekaretia i Kengkirea. 2Mwaneia n akoia n aran te Uea, n te aro ae e riai irouia ana aomata te Atua; ao kam na buokia n te bwai ane e kainnanoia mai iroumi: bwa te tia buokiia aomata aika a bati ngaia, ao te tia buokai naba. 3Kam na anga au kamauri nakon Nei Beretika ma teuare Akura, ake raou ni mwakuri ibukini Kristo Iesu, 4ake a kuri ni kabuanibwai ngke a anga maiuia i bukiu. I rangi ni kaaitau nakoia; ma tiaki ti ngai, bwa a kaaitauaki naba irouia ekaretia ake tiaki I-Iutaia kaaina. 5Kam na anga naba au kamauri nakon te ekaretia ake a naanako kaaina ni bobootaki i nanon aia auti. Anga au kamauri nakon Ebaineto are e tangiraki irou: boni ngaia te moan aomata i Atia n onimakina Kristo. 6Anga au kamauri nakon Nei Maria, are e karaoi baika a bati i bukimi. ake a mena ma ngai n te karabuuti; a rangi ni kinaaki irouia taan tuatua, ao a onimakina Iesu i mwaaiu. 7Anga au kamauri nakon Anteroniko ma Nei Iunia, ake au bu, ake a mena ma ngai n te karabuti; a rangi ni kinaki irouia taan tuatua, ao a onimakina Iesu i mwaiu. 8Anga au kamauri nakon Ambiria, are e tangiraki irou ibukin onimakinan te Uea irouna. 9Anga au kamauri nakon Urebano, are raora ni mwakuri ibukin te Uea; ao nakon naba Titaku, are e tangiraki irou. 10Anga au kamauri nakon Abere are e kakoauaaki raoi teimatoana n onimakina Kristo ngke e kataaki. Anga au kamauri nakon ana utu Arititoburo. Anga au kamauri nakon ana utu Narekito, ake a onimakina naba te Uea. 11Anga au kamauri nakon au bu are Erorion. Anga au kamauri nakon ana utu Narekito, ake a onimakina naba te Uea. 12Anga au kamauri nakon Nei Terubaina ma Nei Terubota, ake a mwakuri ibukin te Uea; ao angan naba raraou are Bereti, are e rangi ni mwamwakuri ibukin te Uea. 13Anga au kamauri nakon Rubo are e rangi ni moamoa arona ni mwakuri ibukin te Uea; ao anga naba au kamauri nakon tinana, are e tabeakinai bwa kaanga ai aron natina ngai. 14Anga au kamauri nakon Atungkirito, ma Berekon, ma Ereme, ma Bateroba, ma Erema, ma taari ake a mena iroouia. 15Anga au kamaurinakoni Biroroko, ma Nei Iuria, ma Nerea ao mwaanena, ao nakon Nei Orumba, ma ana aomata te Atua ni kabaneia ake a mena irouia. 16Kam na i kamauri, temanna nakon temanna, n ai aroia taari n inga. A bane ni kamauringkami ana ekaretia Kristo. 17I butingkami, taari, bwa kam na tarataraiia te koraki akana eekaanako te reirei are kam reireiaki iai, bwa a karika te i raraaure iai irouia aomata; ao baika a karaoi a riki bwa bwaai ni kabwakabwaka. Kam na kararoaingkami mai irouia. 18Bwa a aki toro iroun ara Uea are Kristo aomata aika aroia akanne, ma a mwakuri ibukini birotoia. A bureburei nanoia aomata aika a kai rairaki aia iango n aia taeka aika a kareke nano ao n aia taeka ni karang. 19Bwa e ataaki aromi n ongeaaba nakon te Uea irouia aomata ni kabaneia, ao aei bukin ae I kimwaareirei iai i bukimi. Ma I tangiringkami bwa kam na wanawana n ataa te bae e raoiroi, ao kam na nano roo nakoni karaoan te bae e buaakaka. 20E a kaani kamanatuaan Tatan i aani waemi iroun te Atua, are e reke mai irouna te raoi. E na mena iroumi ana aakoi ara Uea are Iesu Kristo. 21E kamauringkami Timoteo, are raou ni mwakuri; ao a kamauringkami naba au buu aika Roukio, ma Iaton, ma Totibatero. 22I kamauringkami n aran te Uea ngai ae Teretio, ae I korea te reta aei. 23E kamauringkami Kaio ae ngaia ae I mena moa ngkai irouna; ao a kamauringkami naba kaain te ekaretia aika raou irouna. E kamauringkami naba Erateto, ae te tia kaawakina mwaanen te kaawa; ao ai arona naba ma Kuareto ae raora naba n onimaki. 25Ti na neboa te Atua! Bwa E konaa ni kateimatoaingkami n te euangkerio are I tataekinna, are rongorongon Iesu Kristo, ao ni kaotiotan te baere e raba are e karabaaki ma ngkoa i nanon rooro ma rooro; 26ma, ngkai, e a tia ni kaotaki, ao e a ataaki irouia bootanaomata ni kabaneia ri nanon aia boki buraabeti n ai aron are E tua te Atua bwa e na koreaki, bwa a aonga n onimakinna ma n ongeaaba irouna. 27Ao ngkai, ibukin Iesu Kristo, ti a konaa n angan te Atua, are ti Ngaia ae e rabakau, te neboaki n aki toki. Amene.


text:
Tukuna mai
Tāpirihia ōu kōrero, whakaahua, oro, me ētahi atu
He kaituku kē koe?
Ngā takupu hou
- harrington i kōrero mō Barney Wharehinga
- harrington i kōrero mō Barney Wharehinga
- Anaru Kaiwai i kōrero mō Reweti Moana Kaiwai
- Kusabs i kōrero mō Athens War Memorial
- Mary Ngatai-Helu i kōrero mō Sam Moeke
Kaiwhakamahi Rēita
E whai ake nei ko te rārangi ingoa o nga tāngata katoa kua rēhita ki te pae tukutuku nei. Rapua me pēhea e taea ai e koe te rēhita, kia āhei ai koe ki te whakauru mai ki nga kōrero. Kia noho mohio mai koe, e mana ai to whakapā atu ki te tangata kua rēhita, ma to whakamohio atu ma te īmēra, kua rēhita koe. Mehemea kua rēhita koe ki runga ki te pae tukutuku, āta tirohia mehemea kua whakamanatia to rēhitatanga


text:
Hele aku la ua Makaula nei e like me kona manaopaa, a hele aku la oia imua a na’lii a me ka poe koikoi, ma kahi e akoakoa ai na’lii, malaila oia i kukala aku ai e like me kona ike.
A hiki mua oia i o Aiwohikupua, me ka i aku, “Mai keia la aku, e kukulu mua oe i mau lepa a puni kou wahi, a e hookomo i kau poe aloha a pau maloko.
“No ka mea, ma keia hope koke iho, e hiki mai ana ka luku maluna o ka aina, aole e ikeia kekahi luku mamua aku, e like me ka luku e hiki mai ana, aole hoi mahope iho o ka pau ana ae o keia luku a’u e olelo nei.
“Mamua o ka hiki ana mai o ka mea mana, e hoike mai no oia i hoailona no ka luku ana, aole maluna o na makaainana, maluna pono iho no ou, a o kou poe, ia manawa, e moe ai na mea kiekie o ka aina nei imua ona, a e kailiia aku ka hanohano mai a oe aku.
“Ina e hoolohe oe i ka’u olelo, alaila, e pakele oe i ka luku e hiki mai ana, a oiaio; ano e hoomakaukau oe ia oe.”
A no keia olelo a ka Makaula, kipakuia mai la ka Makaula mai ke alo mai o ke Alii.
Pela oia i kukula hele ai imua o na’lii a puni o Kauai, o ka poe alii i lohe i ka ka Makaula, o lakou no kai pakele.
Hele aku oia imua o Kekalukaluokewa, kana wahine, a me ko laua alo a pau.
E like me ka olelo no Aiwohikupua, pela kana olelo ia Kekalukaluokewa, a manaoio mai la oia.
Aka, o Waka, aole oia i hooko, me ka olelo mai, “Ina he Akua ka mea nana e luku mai, alaila, he Akua no ko’u e hiki ai ke hoopakele ia’u, a me ka’u mau Alii.”
A no keia olelo a Waka, haliu aku la ka Makaula i ke Alii, a olelo aku la, “Mai hoolohe i ka ko kupunawahine, no ka mea, e hiki mai ana ka luku nui maluna o na’lii. Ano e kukulu i lepa a puni oe, a e hookomo i kau mea aloha maloko o no lepa i kukuluia, a o ka mea e manaoio ole i ka’u, e haule no lakou iloko o ka luku nui.
“A hiki i ua la la, e moe ana na luahine ma na kapua i o ke keiki mana, me ke noi aku i ola, aole e loaa, no ka mea, ua hoole i ka olelo a ka Makaula nei.”
A no ka mea, ua ike o Kekalukaluokewa i ke ko mau o kana mau wanana mamua aku, nolaila, ua pale kela i ka olelo a ka luahine.
A hala aku la ka Makaula, kukulu ae la ke Alii i lepa a puni kona Hale Alii, a noho iho la maloko o kahi hoomalu e like me ka olelo a ka Makaula.
A pau ka huakai kaapuni a ka Makaula, hoi aku la oia a noho me kana mau kaikamahine.
No ke aloha wale no o ka Makaula ke kumu o kona hele ana aku e hai i kana mea i ike ai. Hookahi la o kona, noho ana me kana mau kaikamahine ma Honopuuwaiakua, mai kona hoi ana aku mai kaapuni, hiki mai o Kahalaomapuana, e like me ka kakou ike ana mamua ae nei i hoikeia ma neia Mokuna.
Hookahi anahulu mahope iho o ko Kahalaomapuana hoi ana mai mai Kealohilani mai, ia manawa, hiki mai la ka hoailona mua a ko lakou kaikunane, e like me ke kauoha i kona kaikuahine.


text:
Bus Service Kakapinga hoki NJ Transit tereina April 26-27
By Haora Qersdyn
Published: April 17, 2014 @ 8:00 AM EDT
I te Rāhoroi, April 26th me te Rātapu, April 27th, i waenganui i te haora o te 7:30 a.m. me te 7:30 p.m., Ka whakakapi NJ Transit pahi Raritan Valley Raina (RVL) tereina i waenganui i Cranford, Teihana Roselle Park me Union e tika ana ki te Conrail me NJ Transit tohu mahi hou,.
E ai ki te tohutohu, Ka NJ Transit kaimahi e wātea ana ki te āwhina i te mahia i te teihana he polokalamá.
EASTBOUND
Mahia, tīmata i Cranford, ka eke pahi e ka tonu ki Union Station ki tetahi pahi tu hoki i Roselle Park Station.
Kiritaki haere ki Roselle Park me eke te pahi ki Roselle Park.
Ka eke kiritaki i Roselle Park e ka tangohia ia ratou ki a Union Station te pahi.
Kiritaki i Union Station, me kiritaki tae i Union i te pahi, ka eke e ka tangohia ia ratou ki Newark Penn Station te tereina rakau (NPS). Ka haere tonu tenei tereina rakau ki Secaucus me New York.
I te wā anake nga haora o te kaupapa – i waenganui 7:30 a.m. ki te 7:30 p.m. – RVL kiritaki tonu ki Secaucus me New York e kore e me ki te whakawhiti i Newark.
WESTBOUND
Kiritaki haere i New York, Secaucus Newark ranei ka eke tereina rite ki mua, me te whakawhiti ki te pahi i Union Station.
Ka eke kiritaki i Union Station pahi. Ka haere tonu ngā pahi katoa ki Cranford ki tetahi pahi tu hoki i Roselle Park. Kiritaki haere ki Roselle Park me eke te pahi ki Roselle Park.
Te tangata matewai ētahi atu mōhiohio e taea te whakapā atu ki NJ Service Kiritaki Transit i (973) 275-5555 i waenganui i te haora o te 8:30 a.m. me te 5 p.m. ia rā.
Kei raro nei ko te hōtaka e hāngai ana mō ngā eastbound haere.
Kei raro nei ko te hōtaka e hāngai ana mō ngā westbound haere.


text: 1Te kabanea ngkanne: taari, kam na tataro i bukira bwa e na waekoa ni buta nako ana taeka te Uea, ao e na butimwaaeaki ni karineaki, n ai aroarona naba iroumi. 2Tataro naba bwa ti na kamaiuaki mai irouia aomata aika a akiako aika a buaakaka; bwa a aki bane aomata n onimaki. 3Ma E kakaonimaki te Uea; E na kateimatoaingkami ma ni kaawakiningkami mai iroun teuare e buaakaka. 4E karika i nanora te Uea te aki nanokokoraki i bukimi: bwa kam karaoi baika ti tuangkami, bwa kam na bon aki toki ni karaoi. 5Ao E na kairi nanomi te Uea nako nanon ana tangira te Atua, ao nako nanon nanomwaakani Kristo. 6Taari, ti tuangkami n aran ara Uea are Iesu Kristo, bwa kam na kararoaingkami mai iroun te tari nako ae e rawa ni kani mwakuri, ao e aki iri nanon taeka n reirei ake ti anganiia. 7Bwa kam atai baika kam riai ni kakairi iroura iai. Akea iroura te nano n rawa ni kani mwakuri ngke ti mena iroumi, 8ao ti aki n ae ti amwarake ao ti aki kabooa karara mai iroun are ti karekea irouna. Ma ti rangi ni kakorakoraira ni mwakuri n te bong ao n te ngaina, bwa ti aonga n aki karawaawata temanna i buakomi. 9Ti karaoa aei, tiaki ibukina bwa akea ara riai n tuangkami buokara, ma ibukina bwa ti kan riki bwa te banna ni kakairi nako imi ae kam na katootoongnga. 10Bwa ngke ti mena iroumi, ao ti tuangkami ae e kaangai, Ngkana e aki kani mwakuri temanna, ao ke e tai amwarake. 11Bwa ti ongo taekaia tabemwaang i buakomi aika a rawa ni kani mwakuri, bwa akea aia mwakuri ma ti te katabetabeiia aomata. 12Ti tuangngiia ma ni butiia aomata akana aroia aikai, n aran te Uea are Iesu Kristo, bwa a na karau aroia ao a na mwakuri bwa a aonga ni kang oini kanaia. 13Ao ngkami, taari, a na aki bwara nanomi mani karaoan ae e raoiroi; 14aongkana e aki ongeaaba temanna nakon ara taeka n te reta aei, ao kam na kanikinaaea, bwa kam na aki i raorao ma ngaia, bwa e aonga ni maamaa. 15Kam na aki iangoiia bwa ami kairiribai, ma kam na reireiia n ai aron te tari. 16E na anganingkami te raoi n aki toki n aaro nako te Uea are e reke te raoi mai irouna. E na mena te Uea iroumi ni kabaneingkami. 17Aio arou ni koroboki n oin taboni baiu: Kam na mauri mai irouni Bwauro. Aei arou n tiainai au reta, ao arou ni koro reta. 18E na mena iroumi ni kabaneingkami ana aakoi ara Uea are Iesu Kristo.


text: 1Ngkana iai tangin temanna iroun raona, ao e aera bwa e na uotia nakon te kaboowi ae e kaainaki irouia taani bure, bwa e na motikaki taekana iai, ao e aki uotia nakoia ake a itiaki? 2Kam aki ataiia ake a itiaki bwa a nangi motika taekan aonnaba? Ao ngkana kam nangi motika taekan aonnaba, ao kam na aki konaa ngkanne ni motiki-taekan taian tangitang aika a uarereke? 3Kam aki ataira bwa ti nangi motiki-taekaia anera? Ao ngkana ngaia aei, ao tiaki bwa e a moamoa riki iroura bwa ti na motiki-taekani bwain te maiu aei? 4Ma ngaia ae ngkana e mena iroumi motikan taekani bwain te maiu aei, ao e aera bwa kam na uoti aeka n tangitang akanne nako mataia aomata aika akea warekaia n te ekaretia bwa a na motiki-taekaia? 5I taekina aei bwa kam aonga ni mamaa. E koaua bwa bon akea temanna ae e rabakau i buakomi ae e konaa ni karekea te baaire ae e raoiroi i marenaia raona n onimaki, 6nakon ae e uota tangina anne nakon te kaboowi ao e tei ma te aomata are e tang ibukina, bwa e na motikaki taekana irouia aomata aika tiaki kaain te ekaretia? 7Ngkana e koaua bwa bon iai tangin temanna ibukin temanna, ao kaotana ngkanne bwa iai kabwakaami. Kam aera ngkai kam aki kataua te mwakuri ae e buaakaka ae e karaoaki nakoimi? Kam aera ngkai kam aki katau mwaamwanaakimi? 8Ma boni ngkami aika kam karaoi mwakuri aika a bubuaka, ma mwakuri ni mwaamwanaa-te-aba; ao kam boni karaoi nakoia raomi n onimaki. 9Kam ataiia aomata aika a buaakaka bwa e aki reke irouia uean te Atua? Kam na tai kababaingkami; e aki reke uean te Atua irouia taani wene ni bure, ma taan taromauri bouananti, ma aomata aika a aki kakaonimaki nakon aia berita ni mare, ma mwaane aika a baka ni kan aine, ma mwaane aika a bure ma mwaane, 10ma taan ira, ma akana mataai ni kani bwaibwai, ma akana bwaina te mamanging, ma taan taetae n iowawa, ma taan anai bwaai n te aro n iowawa. E aki konaa n reke uean te Atua irouia aomata aika ai aroia aikai. 11Ao akanne anuani maiuia ngkoa temwaangina i buakomi. Ma kam a tia n tebokaki; kam a katabuaki bwa ana bwai te Atua, ao a a tia ni kaetaki aromi n reitaki ma te Atua n aran ara Uea are Iesu, ao iroun naba Taamnein Atuara. 12E taku ana taeka temanna, Akea tuau ngkana I karaoi bwaai nako. Eng; ma a aki bane ni manena i bukim. I konaa ni kaangai, bwa akea tuau ngkana I kani karaoi bwaai nako, ma akea te bwai teuana ae e na tautaeka i aou. 13Ao temanna e taku, Te amwarake ibukin te biroto, ao te biroto ibukin te amwarake; ma te Atua E na kamaunai ni kauoua. Bwa te rabwata tiaki ibukin te wene ni bure, ma bon ibukin te Uea; ao te Uea ibukin te rabwata. 14E a manga kamaiuaki te Uea mai buakoia maate iroun te Atua, ao E na boni kamaiuira naba ni mwaakana. 15Kam aki atai rabwatami bwa bwain rabwatani Kristo? I a anai bwain rabwatani Kristo ni karaoi bwa bwain rabwatan te kabekaau? I bon aki kona! 16Kam aki ataa te aomata ae e nim ma te kabekaau bwa kaanga te manna n aomata ngaia ma ngaia? Bwa e kaangai taekana are e koreaki, A na riki bwa kaanga te manna n aomata naka uoman. 17Ma te aomata ae e nim ma te Uea ao kaanga ai aron ae ti teuana taamneiia. 18Kam na biri nako man te wene ni bure. Buure nako aika e karaoi te aomata a mena i tinanikun te rabwata; ma ane e wene ni bure ao e bure nakon oin rabwatana. 19Kam aki atai rabwatami bwa ana umwantabu te Taamnei are e Raoiroi, are e maeka i nanomi, are e reke iroumi mai iroun te Atua? Ai tiaki ami bwai ngkami. 20Bwa kam kabooaki, ao e a tia ni bwaka boomi; kam na neboa te Atua n rabwatami.


text:
Whiringa-ā-rangi
Ko Whiringa-ā-rangi te marama tekau mā tahi o te tau.
I tēnei marama[edit | edit source]
- 26 Whiringa-ā-rangi 2004 - huinga tuatahi o te Rōpū Māori. I reria a Pita Sharples rāua ko Tariana Turia.
Rā whānau[edit | edit source]
- 7 Whiringa-ā-rangi 1976 - Mark Philippoussis, he kaitākaro tēnehi nō Ahitereiria
- 13 Whiringa-ā-rangi 1850 - Robert Louis Stevenson, he kaituhi nō Ingarangi (i mate i te 1894)
Ngā mate[edit | edit source]
- 3 Whiringa-ā-rangi 2002 - Lonnie Donegan, he kaiwaiata


text:
I ka napoo ana o ka la, hopu aku la o Aiwohikupua i kona aahu Ahuula, a haawi aku la i kahi kanaka, a pii aku la.
Pii aku la laua iloko o na ululaau loloa, i ka hihia paa o ka nahelehele, me ka luhi, a hiki laua ma kahi e kokoke ana i Paliuli, lohe laua i ka leo o ka moa. I aku la kahi kanaka i ke Alii, “Kokoke puka kaua.”
Hoomau aku la no laua i ka pii a lohe hou laua i ka leo o ka moa (o ka moa kualua ia). Hoomau aku laua i ka pii a hiki i ka malamalama loa ana.
I aku la kahi kanaka i ke Alii, “E! puka kaua, aia ke kupunawahine o Laieikawai ke houluulu mai la i na moa, e like me kana hana mau.”
Ninau aku la o Aiwohikupua, “Auhea ka hale o ke Alii Wahine?”
I aku la kahi kanaka, “Aia a puka lea aku kaua iwaho o ka mahinaai nei la, alaila, ike maopopo leaia aku ka hale.”
A maopopo ia Aiwohikupua, ke kokoke hiki o laua i ka hale o Laieikawai, nonoi aku la oia e haawi mai kahi kanaka i ka ahuula, i paa iho ai o Aiwohikupua ia mea ma kona lima, a hiki i ko laua launa ana me ke Alii wahine o Paliuli.
A hala ka mahinaai, ike aku la laua i ka hale o Laieikawai, ua uhiia me no hulu melemele o ka Oo, e like me ka alelo a ke akua i ka Makaula, ma ka hihio iluna o Kauwiki.
Ia Aiwohikupua e nana ana i ka hale o ke Alii wahine o Paliuli, he mea e ke kahaha a me ka hilahila, ia manawa ka hoomaka ana o ko Aiwohikupua kanalua ana.
A no ke kanalua i loaa ia Aiwohikupua, olelo aku oia i kona kokoolua, “Auhea oe, ua hele mai nei kaua me ka manao ikaika no kuu wahine, kuhi iho nei wau, he wahine a lohe mai i ke ao, aole ka! i ike aku nei ka hana i ka hale o ke Alii Wahine, aole no ona lua, nolaila, ano e hoi kaua me ka launa ole.”
I mai la kona Kuhina, “He mea kupanaha, a hiki ka hoi kaua i ka hale o ko wahine, ka kaua mea i au mai nei i keia mau kai ewalua, eia ka hoi he koi kau e hoi; e hele no kaua a launa, aia mai ilaila ka nele a me ka loaa; no ka mea, ina no paha ia e hoole mai, hoomano aku no, ua akaka no he waa naha i kooka ko kaua, ko ke kane.”
“Auhea oe?” Wahi a Aiwohikupua, “Aole e hiki ia kaua ke hele e halawai me ke Alii wahine, a aole no hoi e Ioaa; no ka mea, ke ike nei wau, ua ano e loa ka hale. Ua lawe mai nei au i ko’u ahuula, i makana e haawi aku ai i ke Alii wahine e Paliuli nei; aka, ke nana aku nei wau o ke pili iho la ia o ka hale o ke Alii; no ka mea, ua ike no oe, o keia mea, he ahuula aole ia e loaa i na mea e ae, i na Alii aimoku wale no e loaa’i, nolaila, e hoi kaua.” O ka hoi iho la no ia me ka launa ole.
Ia Aiwohikupua ma i haalele ai ia Paliuli, hoi aku la laua a hiki i Keaau, hoomakaukau na waa, a ma ia wanaao, kau maluna o na waa, a hoi i Kauai.
Ma ia hoi ana, aole nae i hai aku o Aiwohikupua i kekahi kumu o ka hoi ana, aia i ka hiki ana i Kauai, ma keia hoi ana, akahi no a ike kona Kuhina i ke kumu.


text:
Tāhei Tāpiripiri (Kaupae 6)
E hāngai ana tēnei kōwae ako ki te rauemi matihiko nei, te Tāhei Tāpiripiri. Ko tā te Tāhei Tāpiripiri he āwhina i ngā ākonga ki te tūhura i ngā rautaki wāwāhi tau mō te tāpiri. E hāngai ana ki te Kaupae 6 o Te Mahere Tau. Arā tētahi atu kōwae ako e pā ana ki te akoranga matihiko nei, te Tāhei Tāpiripiri, e hāngai ana ki te Kaupae 5.
- rautaki tatau;
- rautaki whakarōpū;
- rautaki tohatoha ōrite;
- rautaki tāpiripiri;
- rautaki whakarea māmā.
E tino hono ana tēnei kōwae ako ki Te Mahere Tau o Aotearoa (tirohia te kaupapa o Te Poutama Tau i te pae tukutuku o nzmaths.co.nz).
E whakaatu ana te wāhanga rautaki o Te Mahere Tau i ngā momo rautaki ka whakamahia e ngā ākonga ki te whakaoti paheko.
E hāngai ana tēnei kōwae ako ki te Kaupae 6 o Te Mahere Tau, Te Puanga o te Wāwāhi Tau Tāpiripiri. Ko ētahi o ngā rautaki i tēnei kaupae, ko te 'tau rearua' (28 + 24 = 24 + 24 + 4); ko te 'tau māmā me te tikanga paremata (28 + 24 = 30 + 24 – 2); ko te wāwāhi uara tū (28 + 24 = 20 + 20 + 8 + 4).
Ko te mātauranga tau tētahi anō wāhanga o Te Mahere Tau, arā, ko te mātauranga me matua mōhio te ākonga e tutuki i a ia ngā momo rautaki. Kei roto i tēnei kōwae ako te mātauranga e pā ana ki te whakarōpū tau, ngā meka tāpiritanga matua, ngā tau rearua, ngā tauhono me te 10, ngā tauhono o te 10 me te 20.
E ono ngā rauemi matihiko pāngarau kua tuhia ki te reo Māori. Koia nei ngā whakamārama:
Haere ki tēnei wāhi i te ipurangi ki te tiki atu i ēnei rauemi matihiko:
http://www.tki.org.nz/r/digistore/register_e.php
Tirohia te Wāhanga 10 me te Wāhanga 11 o te Pukapuka Tuarima o Te Poutama Tau.
Ka Mahi Tahi te Pouako me tētahi Rōpū Ākonga ki te Whakamahi i te Tāhei Tāpiripiri
- Whakamāramatia te tikanga o te rerenga 'wāwāhi tau' (he pai pea te whakatairite ki te rerenga 'wāwāhi tahā'). Arā, ngā whakarōpūtanga e taea ana mō tētahi tau. Whakatauiratia ki tētahi tau māmā. Anei ētahi wāwāhitanga e taea ana mō te 8:
- 5 + 3 = 8
- 4 + 4 = 8
- 2 + 2 + 2 + 2 = 8
- 6 + 2 = 8
- 2 x 4 = 8 ...
- Whakamāramatia te Tāhei Tāpiripiri ki ngā ākonga, arā, he tāhei hei whakaahua i ētahi tau e rua e tāpirihia ana. Kotahi te tāhei hei tohu i ia tau, ā, ka hono tahi ngā tāhei e rua nei. Ko te mahi a te Tāhei Tāpiripiri, he wāwāhi i ngā tau ki ētahi wāhanga, kia māmā ai te tāpiri.
- Huakina te Tāhei Tāpiripiri, ka pāwhiri ai i te pūtohu 'Hangaia āu ake tāpiritanga uaua'. Tuhia tētahi tāpiritanga. Hei tauira, ko te 27 + 38.
- Whakaaturia te mahi a ngā tāneke hei wāwāhi i ngā tau. Ka noho tonu te rahi o ngā tau e tāpirihia ana, engari ka wāwāhia kia kitea ngā wāhanga o roto i ngā tau.
- Tūhurangia ētahi wāwāhitanga o te 27, pērā i te 25 + 2, te 20 + 7, te 13 + 14.
- Tūhurangia ētahi wāwāhitanga o te 38, pērā i te 30 + 8, te 19 + 19, te 35 + 3.
- Whakaaturia te mahi a ngā tāneke kei ngā pito e rua o te Tāhei Tāpiripiri. Mā ēnei tāneke e whakarahi ai i ngā tau. Mā te kukume i te tāneke kei te pito matau, e whakanui ai i te 38 ki te 40. Me āta whakamarama te tikanga paremata, arā ki te tāpirihia tētahi rahinga (pērā i te 2) hei whakamāmā i te tāpiritanga, me tanga anō taua rahinga i te mutunga.
- Whakawhitiwhiti kōrero mō te wāwāhi i ngā tau hei whakamāmā i te tāpiritanga. He tauira pātai:
- He aha tētahi wāwāhitanga hei āwhina ki te whakaoti i te tāpiritanga 27 + 38?
- Wāwāhia te 27 ki ētahi wāhanga e rua. He aha te wāwāhitanga kia māmā ai te tapiri atu ki te 38?
- Wāwāhia te 27 ki te 25 me te 2. Whakawhitiwhiti kōrero mō te whaihua o tēnei wāwāhitanga. He tauira pātai:
- He aha te hua o te wāwāhi i te 27 ki te 25 me te 2? He māmā te tāpiri i te 2 ki te 38, ka 40. He tau māmā te 40. He māmā ināianei te tāpiri i te 25, arā, ka 65.
- Whakamāramatia te ingoa o tēnei rautaki, arā 'Kawea ki te tau māmā'. Hei tauira:
- He rautaki tēnei hei āwhina i te mahi tāpiri i ētahi tau. Ko te ingoa o te rautaki ko te'Kawea ki te tau māmā' He aha te tau māmā? Ko te 40.
- I kawea te aha ki te 40? I kawea te 38 ki te 40
- Mā te aha e kawea ai te 38 ki te 40? Mā te tāpiri i te 2.
- Nō hea te 2 i tāpirihia atu? Koirā tētahi wāhanga o te 27.
- Kua tāpirihia te 2, ka 40. E hia atu anō hei tāpiri atu? 25.
- Tūhurangia ētahi atu wāwāhitanga whaihua, ka whakawhitiwhiti kōrero ai mō te rautaki e hāngai ana. Hei tauira:
- Ko te whakamahi i ngā tau rearua: 27 + 38 = 2 + 25 + 25 + 13
- Ko te tau māmā me te tikanga paremata: 27 + 38 = 27 + 40 – 2
- Tonoa ngā ākonga ki te tuhi pikitia hei whakaatu i ngā rautaki nei. Hei tauira:
- Tuhia tētahi rapanga ki te papa tuhituhi, ka pānui tahi ai me ngā ākonga. Whakawhitiwhiti kōrero mō ngā rautaki wāwāhi tau hei whakaoti i te tāpiritanga. Whakamahia te Tāhei Tāpiripiri hei whakaatu i ngā rautaki. Hei tauira:
- E kohi moni ana tō akomanga mō tētahi haerenga. $48 i hua mai i te mahi horoi motukā, $49 i hua mai i te rāwhera. E hia katoa ngā moni i kohia mai?
- 48 + 49 = 48 + 48 + 1
- 48 + 49 = 50 + 50 – 3
- 48 + 49 = 40 + 8 + 40 + 9
- 48 + 49 = 47 + 50
- He pātai awhina:
- He aha tētahi wāwāhitanga o te 48 hei whakamāmā i te tāpiritanga?
- Ki hea wāwāhi ai i te 49 kia māmā ai te tāpiritanga?
- He aha te tau ngahuru e pātata ana ki te 49?
- E kohi moni ana tō akomanga mō tētahi haerenga. $48 i hua mai i te mahi horoi motukā, $49 i hua mai i te rāwhera. E hia katoa ngā moni i kohia mai?
- Kia pērā anō te mahi mō ētahi rapanga. Hei tauira:
- $74 i hua mai i te hokohoko rare, $78 i kohia mai i te rorerore tōtiti. E hia katoa ngā moni i kohia mai?
- $67 i hua mai i te hokohoko pīta, $64 i kohia mai i tētahi omaoma. E hia katoa ngā moni i kohia mai?
- $28 i hua mai i te whakatū kanikani, $31 i kohia mai i te hokohoko tiakareti. E hia katoa ngā moni i kohia mai?
Ka Mahi Takitahi, Takirua rānei ngā Ākonga me te Tāhei Tau Punarua
Koia nei ētahi horopaki me ētahi rapanga hei whakaoti mā ngā ākonga mā te whakamahi i te Tāhei Tau Punarua. Kia kotahi, kia rua rānei ngā ākonga ki ia rorohiko.
- Te Hokohoko
Ka pau te $38 ki te hoko āporo me te $36 ki te hoko panana hei ō mā te noho hōpuni a tō akomanga. E hia katoa te utu o ngā hokohoko?
Mēnā $34 ki te hoko āporo me te $49 ki te hoko panana?
Mēnā $62 ki te hoko āporo me te $27 ki te hoko panana?
Mēnā $56 ki te hoko āporo me te $38 ki te hoko panana?
- Hua rākau
14 ngā pītiti i katoa e Hāmiora, 28 i katohia e Māia. E hia katoa ngā pītiti i katoa e rāua tahi?
Mēnā 25 ngā pītiti a Hamiora, 27 i katohia e Māia?
Mēnā 37 ngā pītiti a Hamiora, 18 i katohia e Māia?
Mēnā 42 ngā pītiti a Hamiora, 29 i katohia e Māia?
- Māpere
27 ngā māpere a Himiona, 45 ngā māpere a Roimata. E hia katoa ā rāua māpere?
Mēnā 46 ngā māpere a Himiona, 18 ngā māpere a Roimata.
Mēnā 58 ngā māpere a Himiona, 37 ngā māpere a Roimata.
Mēnā 68 ngā māpere a Himiona, 26 ngā māpere a Roimata.
Mō ia rapanga, tonoa ngā ākonga ki te tuhi i tētahi pikitia hei whakaatu i te whakamahinga o te Tāhei Tāpiripiri ki te whakaoti i te rapanga. Kei ngā ākonga tonu te āhua o ngā pikitia, engari me āta whakaatu te wāwāhitanga o ngā tau.
Tukuna he wā mā ia ākonga e whakaatu tana pikitia, me te whakamārama i tana whakamahinga i te Tāhei Tāpiripiri. Koia nei he pātai hei ārahi i ngā ākonga:
- I pēhea tō whakamahi i te Tāhei Tāpiripiri?
- Whakamāramatia mai tō whakamahi i te Tāhei Tāpiripiri ki te whakaoti i te rapanga.
- Whakamāramatia mai tō wāwāhi i ngā tau?
- He aha i pērā ai tō wāwāhi i ngā tau?
- Me pēhea te whakaatu i tō mahi ki te pikitia?
Ka Mahi Takitahi, Takirōpū rānei ngā Ākonga me ētahi atu Mahi e Whai Pānga ana
Koia nei ētahi atu mahi e tino hono ana ki te Tāhei Tāpiripiri:
- He mahi hei whakaū i ngā rautaki wāwāhi tau tāpiripiri (Rauemi Tārua: tirohia te pae tukutuku):
- Te rauemi 'Kāri Whakaatu Tāpiritanga' (Rauemi Tārua 4-29)
- Te kēmu 'Honohono Tau' (Rauemi Tārua 4-35)
- Ngā ngohe i te Wāhanga 10 me te Wāhanga 11 o te Pukapuka Tuarima o Te Poutama Tau
- He Tau Anō te Tau
Number Sense and Algebraic Thinking, Book One, Levels 2-3.
- He Tau Anō te Tau
Number Sense and Algebraic Thinking, Book Two, Levels 2-3.
- He Tau Anō te Tau
Number Sense and Algebraic Thinking, Book Two, Levels 3.