c: text/html

text:
POSTED: 01:30 a.m. HST, Nov 02, 2013
Synopsis: As the same-sex marriage bill passes from the Senate to the House, the debate over its relative merit rages on. How does this debate relate to pre-contact views on interpersonal relationships?
______
Aloha hou mai nō kākou e nā hoa heluhelu nāna e maka'ala mau i nā nīnau e kupu mau mai ana no ke 'ano o ka nohona o kākou kānaka, he pono a he pono 'ole paha. Eia hou ua kupu mai ua nīnau kaulana no ka pono a me ka 'ole o ka male 'ana he kāne a he kāne a he wahine paha a he wahine. I loko nō o ka nui o ka leo kū'ē, ua holo ka pila ma ka 'Aha Kenekoa e 'āpono ana i ia 'ano male 'ana.
Nui ko'u mahalo i ka mana'o o Hinaleimoana Wong-Kalu i ho'opuka 'ia ma loko o ka StarAdvertiser i ka lā 30 nei. Hō'ike maila 'o ia i ke 'ano o ka nohona o ka po'e Hawai'i i ke au kahiko. 'O ia ho'i, he mau 'ano pilina kanaka i 'ike 'ia a i ho'okae 'ole 'ia, no ka mea, he mea ma'a mau ia e uluhua 'ole ai nā hoa kanaka o ka noho pū 'ana. He māhele ia no ka lāhui kanaka a he kuleana ho'i ma ka lawelawe 'ana i nā hana e ulakolako ai ka nohona o ka lāhui kanaka i ka 'āina.
I nalu iho na'e ka hana o nei mea kākau, 'upu a'ela ka mana'o no ka pilina o ka nohona kahiko me kēia nīnau e 'ā'ume'ume 'ia nei i kēia mau lā a kākou e lohe nei. 'A'ohe “male” 'ana o ka wā kahiko (ma mua o ka hō'ea mai o Kāpena Kuke. 'Eā, 'a'ole like ka ho'āo me ka male). He hua'ōlelo ia i haku 'ia ma ka ho'opilipili 'ana i ke 'ano o ka hua'ōlelo haole 'o “marry”. Kāhāhā! He mea ia na ka po'e haole i lawe mai a i koikoi mai ho'i i ko kākou po'e kūpuna e mālama. 'O ia ihola kekahi o nā mea he nui a lehulehu i lawe 'ia mai e kēlā po'e a nāna i ho'ololi nui mai i ke 'ano o ka nohona o ka po'e kahiko.
No laila, no ke aha kākou e uluhua nei i kēia mea he maleā Eia mai ko'u wahi mana'o ma laila. Mai ka wā ma mua loa mai, ka wā ho'i i lawe 'ia mai ai ka male 'ana i 'ane'i, ua 'ike 'ia nā pōmaika'i he nui e ka po'e nāna ia i mālama. 'A'oe hewa o ka mālama 'ana i kēia 'ano hana. Na kākou nō kākou e hana a'e. 'O ka pilikia, aia nō i ka hā'awi 'ana i kekahi po'e i nā pōmaika'i e hā'awi 'ole 'ia nei i kekahi po'e. 'A'ohe wahi kaulike i laila! A he mea nui ke kaulike o nā pono sivila i ke aupuni a ka haole.
Aia nō paha kekahi mea e hana ai no ka ho'oponopono 'ana i kēia hihia, 'o ia ho'i, 'o ka ho'ōki 'ana i ia hana 'o ka hā'awi aku i nā pōmaika'i i kekahi po'e wale nō a me ka ho'ohoka 'ana i kekahi. E ho'opau 'ia ua hana pa'ewa nei he ho'opōmaika'i i kekahi māhele o ka lehulehu. E waiho 'ia ho'i ia koho na kēlā kanaka kēia kanaka. 'O ka po'e nāna e makemake e mālama i ia hana he male, e mālama aku nō lākou me ka manuahi. A 'o ka po'e hoihoi 'ole i ka male, 'o ia ha'awina ho'okahi nō ke loa'a mai. Pēlā nō e kaulike ai nā pono sivila o nā kānaka a pau o ka 'āina. 'A'ole e 'ike 'ia ka pōmaika'i o kahi ma mua o kahi. Hele nō a he 'oia'i'o ia mana'o, 'o ka nalo aku nō paha ia lā o kēia hihia.
———
E ho'ouna 'ia mai na ā leka iā māua, 'o ia ho'i 'o Laiana Wong a me Kekeha Solis ma ka pahu leka uila ma lalo nei:
>> kwong@hawaii.edu
>> rsolis@hawaii.edu
a i ‘ole ia, ma ke kelepona:
>> 956-2627 (Laiana)
>> 956-2627 (Kekeha)
This column is coordinated by Kawaihuelani Center for Hawaiian Language at the University of Hawai'i at Mānoa.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Kōhanga Reo
Ko te Kohanga reo he wāhi hei whakaako i te reo ki ngā tamariki mokopuna o Aotearoa. Ko te kōhanga, he wāhi mō ngā manu hei tiaki hei poipoi i ā rātou pī. Nō reira mai rā te ariā o te 'kōhanga reo', he wāhi hei tiaki hei poipoi hei manaaki i ngā tamariki ki te ako i te reo Māori. Nō reira, ko te kōhanga reo he wāhi kura rūmakitanga e whoatu ana ngā tohutohu katoa ki ngō tamariki i roto i te reo Māori anake.
I whakapūmautia ngā kōhanga i te tau 1982 i Aotearoa nei, i taua wā he mataku wehi kei ngaro atu rā te reo Māori. Nō te taenga o te pūmanawa kōhanga i whakatūria hoki ngā kura tuatahi me ngā kura tuarua ki te whai i te whāinga o te kōhanga reo - arā, kia waihangatia he wāhi hei whāngai ki ngā tamariki i te reo Māori, ko te reo taketake o Aotearoa nei. He kōhanga reo anō hoki i ētahi atu reo o te Moana-nui-a-Kiwa, he tauira ko te reo o Rarotonga, me te Reo Hāmoa me te reo Tonga i Aotearoa nei.
Kua tangohia te ariā o te kōhanga reo e ētahi atu whenua. Ko tētahi tauira rongonui ko te pūmanawa punana leo i Hawai'i, he mea whakatū hei tautoko i te whakaoranga o te Reo Hawai'i.
Hoto ki waho[edit | edit source]
- Paetukutuku matua o te Kōhanga Reo National Trust


text:
TERA AE TAUKO!
E kakawaki kaotaan am katanoata n ururing, am katekeraoi ao am tangira nakoia raorom ma am utu nako iaon Kiribati ao riki ake a mena i tinanikun Kiribati. Ao ngkami kaain Kiribati ake kam mena ngkai i tinanikun Kiribati ao aio naba ami tai ni kaota ami tangira, ami katekeraoi ao ami ururing nakoia raoraomi ma ami koraki n taabo ake a mena iai bon iaon Kiribati ao n (ma tamntaabo nako.
Akea angana-koreia ma ikanne ao send erina ngkana ko tangiria) nakon te email aio:
m_kiribatiupdates.com.ki
m_bwebwe@yahoo.com
ke ring 00 686 98291
Uringnga bwa waekoan tiana ma ikanne ao waekaon naba norana irouia ami koraki ao raoraomi nako n taabo ake a mena iai n te aonaba.
Ao ngkoe are ko iangoa am katanoata ibukn am karikirake ni kamwarake n te kainaomata aio ke bon am bitineti n am tabo are ko ena iai, kanakomaia naba n aron aio bwa ti na katokai ao n tuanga te botanaomata naba, akea naba boona ngkai ni wikin te kainaomata aio.
Kam rabwa ao tekeraoi ngkami ni wikin te kainaoamta aio 2011.
TEKERAOI ANA KA-32 N RIRIKI NI KAINAOMATA ABARA AE KIRIBATI N 2011.


text:
POSTED: 01:30 a.m. HST, Feb 19, 2011
LAST UPDATED: 01:36 a.m. HST, Feb 19, 2011
Synopsis: Part of the Deep Waters series of film productions being exhibited at the University of Hawaii includes the 10th film produced by Eddie and Myrna Kamae entitled "Those Who Came Before."
'Auhea 'oukou e nā hoa heluhelu o ka 'ōlelo 'ōiwi o nēia pae mokupuni. He mea maopopo iā kākou ke 'ano o ia mea 'o ke au 'ana o ka manawa. 'A'ohe mea nāna ia e ho'okū. Eia na'e, ua hiki mai nō nā mea hou o ka 'āina nāna e kōkua iā kākou i ka mālama 'ana i nā 'ike kahiko i loa'a wale ai i nā keiki o kēia au ke lālau aku. 'O ka pa'i wikiō 'ana kekahi ala e ho'oili ai i nā 'ike i pa'a i ko kākou po'e mai kekahi hanauna a i kekahi hanauna aku, a he ala ho'i ia e hiki ai iā kākou ke 'ike maka i ko lākou lā helehelena a lohe pepeiao i ko lākou mau mana'o. Eia hou ho'i, i ala nō ia e pa'a ai ka 'ike o ko kēia wā a mālama no nā hanauna e hiki mai ana.
I ka pō Pō'ahā nei, 'o ko'u hele ia i ka Hālau o Haumea, kahi e nānā ai i ka 'umi o ke ki'i'oni'oni i ho'opuka 'ia e Eddie lāua 'o Myrna Kamae i kapa 'ia Those Who Came Before, a i ho'opuka 'ia ma lalo o ka Hawaiian Legacy Series. Ma mua na'e o ka hō'ike 'ia mai o ke ki'i'oni'oni, ua mālama 'ia he pānela no kahi po'e hana ki'i'oni'oni e hō'ike ai i ko lākou mau mana'o no ka waiwai o ia hana. Nui ko'u mahalo i ka 'ike hou 'ana iā Puhipau lāua me Joan, ka po'e nona 'o Nā Maka o ka 'Āina a nāna i pa'i aku he kanaiwa a 'oi ki'i e pili ana i nā 'ano paio like 'ole o nā Hawai'i no ka pono. E kala loa ko'u 'ike 'ana iā lāua a i ka lohe 'ana i ka 'ōlelo a Puhipau, hāli'a ka mana'o i ka wā i māhanahana ai ka paio 'ana. Aloha nō ia mau lā.
Ma mua o ka hō'ike 'ia mai o Those Who Came Before, ua hānai 'ia mai ke anaina i kekahi mau 'īna'i e nā ai ka 'ono a ka pu'u. 'O ia nō kekahi mau ki'i pōkole i haku 'ia a pa'i 'ia e nā haumāna o ka papa HWST 362 i a'o 'ia e Kimo Armitage, a i kapa 'ia 'o He Aha ka Waiwai a 'o Ho'okalakupua, a me kekahi ki'i Kāmoa i hana 'ia e Robert lāua me Daniel Poleki i kapa 'ia 'o Malaga. He keu ka hau'oli i ka 'ike 'ana i ke kālena o ka po'e 'ōpio e 'a'a nei i ia hana.
No ke ki'i a Eddie me Myrna Kamae, ua hō'ike 'ia ka po'e kūpuna nānā i waiho mai i ko lākou 'ike a me ko lākou mana'o no nā mele Hawai'i a nāna ho'i i kōkua iā Eddie ma loko o kāna hana a me kona huaka'i ho'ona'auao no ke mele Hawai'i. Ua hoihoi kona mo'olelo, no ka mea, ma kona ho'omaka 'ana i ka ho'okani pila, 'a'ole 'o ia i ho'okani i nā mele Hawai'i, a 'o kona makuakāne kai koikoi iā ia e huli aku a nānā i kona ho'oilina. A no laila, ua 'imi akula 'o ia i ka 'ike e pono ai ka haku 'ana i kāna mau mele Hawai'i. 'O Mrs. Pukui, 'o Pilahi Paki, 'o Iolani Luahine, a 'o Sam Li'a kekahi o kāna mau kumu nāna i alaka'i iā ia ma kēia huaka'i.
Ma loko o kona a'o 'ia e kēia po'e kaulana i ka haku mele, ua kupu mai kekahi ha'awina nui. 'O ka 'ike nui ia a lākou i waiho maila. 'O ia ho'i, he mea nui ka hīmeni 'ana no nā kamali'i. He mana'o maika'i nō ia, no ka mea, i hoihoi nā kamali'i 'o ia nō ka mea e mau ai ia 'ike, a pēia nō ho'i nā 'ike Hawai'i he manomano a lehulehu.
E ho'ouna 'ia mai nā leka iā māua, 'o ia ho'i 'o Laiana Wong a me Kekeha Solis ma ka pahu leka uila ma lalo nei:
» kwong@hawaii.edu
» rsolis@hawaii.edu
a i ‘ole ia, ma ke kelepona:
» 956-2627 (Laiana)
» 956-2624 (Kekeha)
This column is coordinated by the Hawaiian Language Department at the University of Hawai'i at Mānoa, supported by the Initiative for Achieving Native Hawaiian Academic Excellence.


text:
POSTED: 01:30 a.m. HST, May 24, 2014
Synopsis: The 2014 World Indigenous Peoples Conference on Education was successful.
———
Welina e nā makamaka mai ka lā hiki i Ha 'eha 'e a i kona welo 'ana i ka moku kā 'ili lā 'o Lehua, a pēlā pū me nā Kānaka 'Ōiwi o nā 'āina like 'ole o ka honua nei. Ua pōmaika 'i ko Hawai 'i i ka hiki 'ana mai o nā lāhui like 'ole o ka honua nei i ka 'Aha Kūkā Ho 'ona 'auao o nā Kānaka 'Ōiwi o ka Honua nei o kēia makahiki nei. I ke Kulanui Kaiāulu 'o Kapi 'iolani i mālama 'ia ai ua 'aha kūkā nei.
'O kahi mea nani loa, 'o ka hapanui o nā ha 'i 'ōlelo ho 'oulu, he mau 'ohana Hawai 'i. A he kūpono nō 'oiai, 'o ka 'ohana, he mea nui ia i ka Hawai 'i, ka lāhui nāna e ho 'okipa nei i nā hoa 'ōiwi a 'o ka lāhui ho 'i nāna e mālama nei i ka 'aha kūkā o kēia makahiki. A 'o kēia mau 'ohana e kū ana a e ho 'oulu ana i nā Kānaka 'Ōiwi, he mau 'ohana aloha nui 'ia a mahalo nui 'ia e ko Hawai 'i. Eia mai nā ha 'i 'ōlelo ho 'oulu: 'o Kekuhi Keali 'ikanaka 'oleohaililani lāua 'o Kauka Taupōuri Tangarō a me kā lāua mau keiki; 'o ka 'Ohana Holt; 'o ka 'Ohana Hoe; 'o ka 'Ohana Osorio a me ka 'Ohana Robinson. (Inā ma ka Pō 'aono, lā 24 o Mei, e heluhelu 'ia ana kēia kolamu nei 'o Kauakūkalahale, e naue aku i ke Kulanui Kaiāulu 'o Kapi 'olani no ka ha 'i 'ōlelo 'ana o ka 'Ohana Robinson. E ho 'omaka ana i ka hola 4:00 o ka 'auinalā.)
Ua nui loa nā ha 'i 'ōlelo like 'ole i ulu ai ka hoi ma ka Pō 'alua a me ka Pō 'ahā. 'O ka Pō 'akolu nei, he lā huaka 'i ia, ma 'ō a ma 'ō o O 'ahu nei, mai uka a i kai. A i nehinei i mālama 'ia ai ka 'Aha Kāne a me ka 'Aha Wahine Kuhinapapa. Mahalo i nā luna nāna i ho 'olālā i ka 'Aha Kūkā Ho 'ona 'auao o kēia makahiki nei, 'oiai, ua ho 'oka 'awale 'ia aku kahi lā e mālama 'ia ai nei mau 'aha. He mea nui nō ia no ka Hawai 'i a me nā lāhui a pau.
'O kekahi mea maika 'i, i loko nō o ka hiki 'ana o ua 'aha kūkā nei i ka panina, e ho 'omau 'ia ana nā pilina hou ma waena o nā hoa aloha hou, a 'o kekahi, e ho 'omau 'ia ana kekahi mau hō 'ike 'ike 'elua. He mau hō 'ike 'ike hana no 'eau ia i ho 'omaka i ka lā 19 o Mei a e ho 'omau 'ia ana nō a i ka pule 'elua o Iune.
'O ka mua o ia mau hō 'ike 'ike hana no 'eau, ua kapa 'ia 'o “salt wada” a he mau loea nō ma ka hana no 'eau, ua loa 'a iā lākou a pau ke Kekelē Lae O 'o Hana No 'eau (MFA). Eia mai lākou, 'o Kauka de Silva, 'o April A.H. Drexel, 'o Maile Andrade, 'o Kapulani Landgraf, 'o Chuck Kawai 'olu Souza, 'o Herman Pi 'ikea Clark, 'o Kaili Chun, 'o Abigail Romanchak a me Maika 'i Tubbs. Aia 'o “salt wada” ma ka Hale Hō 'ike 'ike 'o Koa (Koa Gallery) ma ke Kulanui Kaiāulu 'o Kapi 'olani. E hemo ana mai ka Pō 'alua a i ka Pō 'aono, mai ka hola 10:00 a i ka hola 3:00 o ka 'auinalā, a i ka lā 14 o Iune.
A 'o ka lua o ka hō 'ike 'ike, aia ma ka Hale Waihona Puke 'o Lama, a ua kapa 'ia 'o “3Rs: Respect, Responsibilities & Re-righting.” Ua nui loa nā mea hana no 'eau, a no laila, 'a 'ole e hō 'ike 'ia ko lākou mau inoa. Aia ana ma laila, a hiki i ka lā 10 o Iune. E hemo ana ka Hale Waihona Puke 'o Lama mai ka hola 8:00 a i ka hola 5:00 mai ka Pō 'akahi a ka Pō 'ahā. A i ka Pō 'alima, pani 'ia i ka hola 4:00. Na April Drexel i mālama i nā hō 'ike 'ike 'elua.
Mahalo a nui i nā luna i ho 'okele i ka hana, nā kānaka a pau nāna i kōkua a kāko 'o i ka 'Aha Kūkā a me nā hoa 'ōiwi i hele mai.
This column is coordinated by Kawaihuelani Center for Hawaiian Language at the University of Hawai'i at Mānoa.


text:
Koitareke
Ko te Koitareke he manu o ngā repo o Aotearoa. He manu itiiti, whakamokeke o te repo. He āhua rite ki te Pūtoto, engari he hāura te tuara, he hina te poho, he mā he mangu ngā tāwakawaka o te puku me ngā papa. Ko ngā waewae he karikikaho. Ko te ingoa pūtaiao he Porzana pusilla affinis.
Ki ētahi, he ingoa reo Māori anō o te manu nei, arā, he Kāreke. Ko te ingoa o tēnei manu i te reo Pākehā he Marsh Crake.
Tohutoro[edit | edit source]
- BirdLife International (2004). Porzana pusilla. 2006 IUCN Rārangi whero o ngā momo mōrea. IUCN 2006. He mea kite i te 11 Haratua 2006.
- Robertson, C J R. (Etita), 1985. Reader's Digest Complete Book of New Zealand Birds. Poihākena: Reader's Digest.


text: 1Mai irouni Bwauro, ae ana tia tuatua Kristo Iesu n nanon te Atua, ao mai iroun Timoteo ae tarira, nakon ana ekaretia te Atua i Korinto, ao nakoia ake a itiaki ni kabaneia ake a mena i Akaia ni kabutaa: 2Ami bwai te aakoaki ma te raoi mai iroun te Atua are Tamara ma ara Uea are Iesu Kristo. 3E na karaoiroaki te Atua, ae Taman ara Uea are Iesu Kristo, ao Taman te nanoanga ni kabane, ao Atuan aaro ni karau-nano ni kabane, 4are E anganiira karauan nanora n rawaawatara ni kabane, bwa ti aonga ni karau nanoia akana a taonaki n rawaawata nako, n te aro ni karau-nano are e a tia ni karauaki nanora iai iroun te Atua. 5Bwa ngkai a bati kammarakara aika kammarakani Kristo, ao ai arona naba bwa a bati karauan nanora irouni Kristo. 6Ngkanati karawaawataaki, ao bon ibukini karauan nanomi ao kamaiuami; ao ngkana a karauaki nanora ao bon ibukin naba karauan nanomi are kam konaa iai n taotaon nanomi nakoni maraki ake ti maraki naba iai. 7E teimatoa ara kaantaninga i bukimi; bwa ti ataingkami bwa ngkai raora ni kammarakaki ngkami, ao bon raora naba ngkami ni karauaki nanora. 8Bwa ti aki tangiringkami, taari, bwa kam na aki ataa rawaawatara are e roko iroura i Atia: bwa ti bati n taonaki iai i aon are ti kona, ao akea ara kaantaninga bwa ti na maiu maiai; 9ti aki nanokokoraki bwa ti taku bwa ti nangi boni mate. Ma e riki aei bwa ti aonga n aki onimakinira, ma ti na onimakina te Atua are a manga maiu maate irouna; 10are ti kamaiuaki irouna man te mate are moan te kakamaaku, ao E na boni manga kamaiuira naba maiai; ti a tia ni kawenea ara kaantaninga irouna bwa E na boni manga kamaiuira naba, 11ngkai kam buokira n tataro i bukira, bwa a aonga n tataro ni katituaraoi i bukira aomata aika a bati ibukin te kabwaia are ti anganaki bwa kaekaan taian tataro aika a bati. 12Bwa aio kamoamoaara, ao ana kaotioti mataniwiin nanora: bwa n arora ni maiu n te aonnaba aei, ao ai moa ra riki n arora nakoimi, ao ti a tia ni bwaina te maiu ae e tabu ae e itiaki are mai iroun te Atua, tiaki n te rabakau n aon te aba, ma n ana aakoi te Atua. 13Bwa akea riki baika ti koroi taekaia nakoimi, bwa ti baike kam wareki ao kam atai nanoia; ao bon au kaantaninga bwa kam na bon atai raoi, 14n ai aron naba are kam a tia n ataia teutana mai iroura. Ao ngkana E roko ara Uea are Iesu, ao kam na kamoamoaingkami i bukira ao ngaira i bukimi. 15I aki nanokokoraki teutana n aei, ma ngaia are I kataua n te moa n tai bwa N na kawaringkami bwa kam aonga ni manga aakoaki kaua: 16bwa I kani kawaringkami i aoni kawaiu nako Mwaketonia, ao ni kawaringkami naba ngkana I oki maiai, bwa kam aonga ni bakaborauai nako Iutaia. 17I nano tiotio iai ngke I karaoa au iango aei? Ke I karaoi au iango ma te nano n aomata are e tauraoi n atonga ae e kaangai, Eng, eng, ao Tiaki, tiaki, n te tai ae ti teuana? 18Ma ngkae E kakaonimaki te Atua, ao ara taeka nakoimi bon tiaki Eng ao Tiaki, n te tai ae ti teuana. 19Bwa Natin te Atua, are Iesu Kristo, are e tataekinaki nakoimi iroura irou ma Tirouano ma Timoteo, E aki nano tiotio i marenan te Eng ao te Tiaki, ma bon ti te Eng irouna. 20Bwa boni Ngaia te Eng nakon ana taeka n aakoi ni kabane te Atua; ao irouna naba te Amene, are ti neboa iai te Atua. 21Ma te Atua boni Ngaia ae E kateimatoaira ma ngkami i nanoni Kristo, ao E kabiriira, 22are E kanikinaaira bwa ana bwai, ao E anganiira te Taamnei i nanora bwa te kakoaua ibukini baika a kaawakinaki i bukira. 23I atonga te Atua bwa au Tia Kakoaua are E na karekea kaiu ngkana I kewe; bwa I aki roko i Korinto ibukina bwa I aki kani karawaawataingkami. 24Tiaki nanora bwa ti kan tautaekaningkami, n tuangkami aromi n onimaki; ma bon raao ngaira ni mwakuri ibukin ami kimwaareirei, ngkai kam teimatoa n te onimaki.


text:
Ko McKinley, ko te maunga teitei o Alaska
Ko Alaska (IPA: [əˈlæskə]) te wāhanga whenua nui o te Hononga-o-Amerika. He whenua makariri rawa kei te raki o Amerika-ki-te-raki a Alaska; koia tonu tētahi o ngā wāhanga whai rawa o te whenua.
Nā Ruhia a Alaska i hoko ki Amerika i te 18 Whiringa-ā-nuku 1867. Nō te 3 Kohi-tātea 1959 ka whakatūria hei te 49 o ngā wāhanga whenua o Amerika. Nō te kupu reo Aleut 'Alaskax' te ingoa, ko te whakamāoritanga 'Ehara i te moutere, he whenua kē'.
E pātata ana a Alaska ki te Yukon Territory me British Columbia, he whenua o Canada, ki te rāwhiti; ki te Moana o Alaska me te Moana-nui-a-Kiwa ki te tonga; ki te Moana o Bering me te Moana o Chukchi ki te uru; ā, ki te Moana o Beaufort me te Moana-tokerau ki te raki. E 500 maero pea (800 km) o ngā whenua o Canada i waenganui i Alaska me te wāhanga whenua o Washington.


text:
POSTED: 01:30 a.m. HST, Oct 13, 2012
Synopsis: Great love, affection and admiration of many for a kama of Hawai'i who is deeply respected and loved, Keali'i Reichel.
———
I Maui-nui-a-Kama i 'oli'oli ai kānaka no ke kupa nona ka inoa i kaulana mai kahi pae a kahi pae aku o Hawai'i nei a puni, a ma 'ō a 'ō ho'i o ka moana nui o Kanaloa, 'a'ohe he wahi kū'ono li'ili'i i lohe 'ole 'ia ai nei inoa e mapu mau mai ana me ke 'ala kaluhea o Kamaile 'o ia ho'i 'o Keali'i Reichel. No ka hō'ea 'ana a'e nei nō o lolokū o Kānehoalani e pili ho'i me ka piko kuahiwi e kāhiko nei i ke kapa hau o Poli'ahu 'o ia ho'i ka piha 'ana mai nei o nā makahiki he kanalima iā ia, ke kumu ho'i i mālama 'ia ai nei wahi ho'olaule'a nona.
I ua pā'ina nei i 'ike maka 'ia ai ke aloha o kona 'ohana lei pua pīkake, kāna kōko'olua i ka wai 'olu o ka punahele, kāna hālau i ke 'ala o Kamaile a me nā hoa aloha 'ē a'e kekahi. A e like me kāna mea e kaulana nei 'o ia ho'i ka haku mele 'ana, ua oli a hula 'ia ho'i 'ekolu mele i haku 'ia nona, i makana ho'i e mahalo ai i kona alo. He mau mele ia e hō'ike ana i ka waiwai o kāna a'o 'ana ma o kona kūlana he ho'okani pila, he haku mele, he kumu hula a he kanaka pono ho'oheno kupuna. Peia pū me kona 'ano waipahē mau i ka ho'omakamaka. No ia kumu i noi 'ia ai he wahi lumi li'ili'i o Kauakūkalahale, e kūkala 'ia ai ho'i nā puana ho'oheno ma Kauhale o Ka Lāhui.
Na ka hālau ke mele mua i lalo nei, na KuhikuhipuuoneonaaliioKohala ka lua o nā mele, a na Keawe me Tracie Lopes ke kolu o nā mele.
———
Aia i luna ke onaona o uka
Ke kūpaoa hiehie o ka nāhele
E hanu lipo i ke kaluhea
Ka maile lau nui, ka maile lau li'i
Ne'epapa nā lau, nā lālā kani
A lū ka hua o ka maile
Kupu a'ela ka 'āhihi milia
Ho'ohihi i ke aloha a mau loa
Eia ka puana, nou neia leo
Mapu mai ke 'ala o ka maile
———
Aia i Piilani
Hele-a-ka-la Kanehoalani
I Wailuku paa ai te aloha Punana le'i i ka nui manu
A ho'i i ka poli a'o Pele Uumi i ka hanu i ola kaua!
Pa'ia kuu poli wawae
E ke kaha one o Kamaile
I Waihee ka ua apaapaa Hoonaueue i ka puko'a
Hauwanawana kanaenae E ho'i pili me kalahikiola
Hauwanawana kanaenae E hoi pili me kalahikiola Na puu haele lua o Kohala
E ola la, e ola la, a ihi!
No Poliahu, he inoa
K aluhea e ke 'ala o ka maile
E luhe maila i wehi e lei ai
A lokele i ka piko o ka 'āina
L aka ai Hawai'i-nui-kuauli
I ka hikina me Kānehoalani
' O lolokū i ka la'i 'ōpua
I lama ha'a mao 'ole a i Lehua
R ei ana i te 'ara pua pītate
E kāhiko nani nei i ka poli
I 'ahu ma'ema'e la i ka 'ōnohi
C honi ai i ta ho'oheno tupuna
H e pou pōkole paha 'oe no Pi'ilani
E kū ki'eki'e ai na'e 'o Haleola
L a'i mau e ka malu hale o Keali'i
He Inoa No Keali'i Reichel
This column is coordinated by Kawaihuelani Center for Hawaiian Language at the University of Hawai'i at Mānoa.


text:
POSTED: 01:30 a.m. HST, Apr 27, 2013
Synopsis: Some things in life might be irritating and troublesome, but with trials and tribulations come time for learning and growth.
———
Welina mai e nā hoa makamaka heluhelu o Kauakūkalahale. E ha'i mai i ku'u nane, ku'u wahi holoholona 'āhiu hele pū me ke kanaka, a inā nō e loa'a, e pepehi 'ia ana a make, a inā nō na'e 'a'ole e loa'a, e ho'iho'i 'ia i ka hale e noho pü ai. Na ka 'eleu nō ia e ho'omaopopo. 'O wai lā ho'i 'oukou e nā keiki o Kalae mai?
I kēlā pule aku nei, ua pū'iwa maila ko 'oukou wahi mea kākau. I ke kalaiwa 'ana i kekahi pā'ina, nānā akula au i ke aniani kïlohi. 'O ko'u 'ike akula nō ia i nā hoa li'ili'i he nui hewahewa e mana'o nei paha e hele pū mai me a'u i ka pā'ina. I ia 'ike 'ana i ua mau hoa li'ili'i nei, pau ihola ko'u 'i'ini e hele i ka pā'ina. 'O ka huli koke akula nō ia a ho'i aku i kauhale. 'A'ole i kono 'ia ua po'e hoa nei e hele i ka pā'ina a 'a'ohe po'e ma ka pā'ina e hau'oli i ka 'ike mai i kēia 'ano hoa li'ili'i.
No ia pule holo'oko'a, ma kahi o nā hana ma'a mau, he nui nā hana e pono ai ka ho'oma'ema'e 'ana i nā mea i ho'ohaumia 'ia e ua po'e hoa li'ili'i nei. 'O nā lole 'oe, 'o nā uluna 'oe, 'o ka moena, a me nä mea like he nui aku nō. Eia na'e, 'o ka mea i 'oi a'e kona komo hewa 'ia, 'o ia nō ko'u lauoho. Ua pono e 'ako 'ia ku'u lauoho lō'ihi, ka mea ku'uwelu mau mai ma luna o ko'u mau po'ohiwi, a pōkole.
Ma muli o ke kaumaha, he nui hou aku nā hana ma'a mau i hana 'ole 'ia. I ko'u 'ike 'ana i ka 'eu mai o ua mau hoa nei i luna o ko'u lauoho, ua kelepona au i ku'u kaikaina. Noho pū māua i ka lumi ho'okahi, no laila, hō'ike koke akula au iā ia i hiki iā ia ke maka'ala 'o ka hō'ea mai o ua po'e hoa nei ma kona lauoho. 'A'ole na'e pēlā. Ua pakele 'o ia i ia luhi!
Nui ke kōkua o ku'u kaikaina a me ko'u mau hoa aloha i ko'u wā küpiliki'i. I kēlā me kēia lā, kahi maila lākou i ko'u lauoho me ka huli aku ho'i i nā 'uku. Eia hou, ua maopopo iā lākou he mea ho'olu'ulu'u na'au ka 'ako 'ia o ko'u lauoho a pōkole, a no laila, ua lilo lākou i hoa 'alo pū i ka 'ïnea a ua paipai mau mai ia'u a lana mai ka mana'o no ka hiki hou mai o nā lā hau'oli. Ua kōkua mai ho'i lākou i ka hana 'ana i ka'u mau ha'awina i hō'alo 'ia ma muli o ka nui o ke kaumaha.
Eia mai nō ka mea 'āpiki. 'A'ole ia he mea mau ia'u ka hō'ike aku i ko'u mahalo i ka po'e nāna au e kōkua mai. He mana'o ko'u ua lawa au ia'u iho a ua 'ae'oia ho'i. Ma muli na'e o ka nui o ke kōkua a ko'u mau hoa a me ko'u kaikaina i ka ho'omanawanui 'ana i kēia pilikia, no laila, ua maopopo, ke 'ole ko lākou kōkua, pilikia maoli nō au. No laila, he wahi mahalo kēia i ko'u mau hoa aloha a me ko'u kaikaina. He mea nui ka mahalo ma ka mālama 'ana i nā pilina maika'i o nā hoa a me nā 'ohana, a pau pū ho'i me ke Akua. Mai nānā wale i nā mea 'ino. Ma kēlā me kēia mea pilikia, aia kekahi ha'awina e a'o ai.
———
E ho'ouna 'ia mai na ā leka iā māua, 'o ia ho'i 'o Laiana Wong a me Kekeha Solis ma ka pahu leka uila ma lalo nei:
>> kwong@hawaii.edu
>> rsolis@hawaii.edu
a i ‘ole ia, ma ke kelepona:
>> 956-2627 (Laiana)
>> 956-2627 (Kekeha)
This column is coordinated by Kawaihuelani Center for Hawaiian Language at the University of Hawai'i at Mānoa.


text:
Definitions
from The American HeritageĀ® Dictionary of the English Language, 4th Edition
- n. Hawaii A Polynesian woman.
- n. Sports A woman surfer.
from Wiktionary, Creative Commons Attribution/Share-Alike License
- n. A Polynesian or Maori woman
Etymologies
Examples
-
"He mea kupanaha, aole hoi au wahine a kaua e noho nei, aka, iloko o kau mele e heluhelu nei, me he wahine la kau."
-
A no keia mea, kauoha ae la ke Alii i na hoewaa e hoe pololei aku ma kahi a ka wahine e noho mai ana, a holo aku la a kokoke, halawai mua iho la lakou me ke kanaka e paeaea ana, ninau aku la, "Owai kela wahine e noho mai la iluna o ka pali maluna pono ou?"
-
Alaila, hooko mai la o Aiwohikupua i ka ka wahine olelo, alaila, loaa mai la ka mahana e like me mamua.
-
A no kela olelo a ka wahine, hai aku o Hauailiki i kona manao, "Ua pono kou manao, ua like no kou manao me ko'u; aka, e hoohui mua kaua ia kaua iho e like me ka makemake o ka mea ume, a mahope loa aku, alaila hoao loa kaua."
-
"Aole kaua e holo pu i Kauai," wahi a ka wahine, "aka, e kau wau me oukou a Kohala, hoi mai wau, alaila hoi oukou."
-
Alii, o ka mea a ke Alii e lealea ai, oia ka wahine a ke Alii
-
Hinaikamalama, o Aiwohikupua keia mau waa, mahamaha mai la ka wahine me ka manao e hele aku ana a halawai me ka wahine; aka, aia no lakou ke lana malie mai la i ka moana.
-
A no keia olelo a ka wahine kamaaina, alaila, ua ano e ko ke Alii wahine manao, aole nae oia i wikiwiki i ka huhu; aka, i mea e maopopo lea ai ia ia, hoomanawanui no o Laielohelohe.
-
"Guard our wife" -- _Ka wahine a kaua_ -- says the Kauai chief to his comrade, "she belongs to us two" -- _ia ia kaua_.
-
Nolaila, ma keia kakahiaka, e lilo ana ka wahine a olua ia oe.


text:
For Saturday, September 7, 2013
POSTED: 01:30 a.m. HST, Sep 07, 2013
Synopsis: President Barack Obama seems certain about what to do in Syria. Let’s hope he and Congress don’t meet up with the ali'i nui of O'ahu.
———
Welina e nā makamaka heluhelu. Ua lilo ka hana ma Kilia i mea kama'ilio nui 'ia, 'o ia ho'i, ma ka lā 21 o 'Aukake, ua make akula he 1,400 mau kānaka o Kilia, a 'oi aku paha, i ka mea kaua kemika. Ke kuhi nei kekahi mau kānaka, na ka Pelekikena o Kilia, na Bashar al-Assad ia hana māna'ona'o. Akā, he hō'ole kā Bashar al-Assad, 'a'ole nāna.
'O ka Pelekikena Barack Obama kekahi e kuhi nei, na Bashar al-Assad nō. A ua lilo aku nei ho'i ia i pulakaumaka nona. Aia 'o ia e 'imi aku ana i ka 'ōlelo kāko'o a nā luna o nā 'āina 'ē i ka ho'ouka kaua 'ana aku me Kilia. He kāko'o nō 'o Palani, akā, hō'ole ihola 'o Lūkia a me Kina. Kānalua ka Uniona 'Eulopa.
'Eā, kau ka weli i ka mea kaua kemika, 'oiai, 'o ka hopena, ke ho'ohana 'ia ke kemika, he keu aku ia a ka māna'ona'o. A 'o ke kanaka a aupuni paha, nāna e ho'ohana i ke kemika no ka ho'omake 'ana i ke kanaka, he keu aku 'o ia a ka loko 'ino. A no laila, 'o ia paha ke kumu e ho'oikaika nei 'o Obama i ke noi i nā luna o nā 'āina 'ē i ke kāko'o ma ka ho'ouka kaua 'ana ma Kilia. 'Auhea 'oe, e Obama, e akahele, o 'ike auane'i 'oe i ke ali'i nui o O'ahu, 'o Kākuhihewa.
A ke 'ole e kuhihewa ko 'oukou mea kākau, 'a'ole i makemake 'o Obama, e like kāna hana me kā Keoki Buki, a 'o ia nō kona mea i waiho aku ai i ia nīnau i mua o ka 'Aha 'Ōlelo. Akā, 'o ka hopena wale nō paha, e nui ana nā mamo a Keoki Buki, 'oiai, e 'ike ana paha lākou a pau i ke ali'i nui kaulana o O'ahu nei. 'O ko Keoki Buki kuhi hewa, ma ka mea kaua ho'omake kinikini, a 'o ko Obama mā kuhi hewa paha, ma ke kanaka i ho'ohana i ka mea kaua kemika.
Hau'oli ko 'oukou mea kākau i ka heluhelu 'ana iho i ka 'ōlelo a ke Kenekoa Brian Schatz, 'o ia ho'i, e hō'ole aku 'o ia i ka 'ōlelo ho'oholo a ka 'Aha Kenekoa e ‘āpono ana i ka ho'ouka kaua ma Kilia. 'O kona mana'o, 'a'ole ka ha'ina 'o ka ho'ouka kaua. 'O ko Schatz pilikia, e launa paha 'o ia me Kākuhihewa, no ka mea, he mana'o kona no Bashar nō ia hana.
'O ka Lunamaka'āinana Colleen Hanabusa, wahi āna, 'a'ole i lawa ka 'ike hō'oia'i'o āna i 'ike ai, a no laila, 'a'ole 'o ia e kāko'o i ka ho'ouka kaua. Mahalo iā 'oe e ka Lunamaka'ainana Hanabusa i kou no'ono'o pono 'ana, a no kou lilo 'ole 'ana i mamo na Keoki Buki.
He hana māna'ona'o ka ho'ohana 'ana i ke kemika no ka ho'omaka'u 'ana i ke kanaka. Akā, 'o ka mea nui paha, 'o ia ka hō'oia'i'o 'ana i nā mea a pau e pili ana i ia hana a 'ike maopopo i ka hana i kuhi 'ia i 'ole 'oe e 'ike aku i ke ali'i nui o O'ahu.
———
E ho'ouna 'ia mai na ā leka iā māua, 'o ia ho'i 'o Laiana Wong a me Kekeha Solis ma ka pahu leka uila ma lalo nei:
>> kwong@hawaii.edu
>> rsolis@hawaii.edu
a i ‘ole ia, ma ke kelepona:
>> 956-2627 (Laiana)
>> 956-2627 (Kekeha)
This column is coordinated by Kawaihuelani Center for Hawaiian Language at the University of Hawai'i at Mānoa.


text: 1Ngke e a tia te baaire bwa ti na borau nako Itare, ao a anga Bwauro ma buure temwaangina nakon aia mataniwi tautia ae Iurio arana, ae mataniwia te taanga ni buaka ae tebubua kaaina ae ana taanga ni buaka Aukitito. 2Ao ti toka ni kaibuken Areramuteno tewaana, ae e nangi borau nakon taabo n rooro i Atia, ao ti borau; ao raora Arititareko ae te I-Mwaketonia mai Tetaronike. 3N te bong are i mwiina ao ti roko i Titon. E nano n aakoi Iurio nakoni Bwauro, bwa e kariaia nakona nakoia raraona ibukini buokana n te bae e kainnanoia. 4Ao ngke ti borau mai Titon, ao e tuutuuki te ang; ma ngaia are ti a ieie ngkanne ri rarikini Kubero n iterana are e aki kare maiai te ang. 5Ao ngke ti a tia n ri nanoni marawani Kirikia ma Bamburia, ao ti roko i Mura ae kaawan Rukia. 6E reke iai taekan te kaibuke tewaana mai Arekanria are e nangi borau nako Itare irouni mataniwiin te taanga ni buaka are tebubua kaaina, ao e katokaira iai. 7Ti ieie ni karaurau i nanoni boong aika a bati, ma ni kuri n aki roko ni kaani ma te kaawa ae Keniro, ibukina bwa e tukiira te ang; ma ngaia are ti a borau ngkanne ri rarikini Kirete n iterana are e aki kare maiai te ang, n ri rarikin te keekee are Taremone; 8ti biri ri rarikina ma te kaangaanga, ao ti roko n te tabo teuana ae arana Naamo aika a Raraoi, are e kaani ma te kaawa are Ratea. 9Ngke ti a maan n tiku iai, ao e a aki raoiroi te mwananga bwa e nangi reke te kabuanibwai iai ibukina bwa e a bwaka nako te Bong n Aki-mamatam, ao e anga ana taeka Bwauro n ibuobuoki, 10ao e taku nakoia, Mwaane, I ataa te borau aei bwa e na kamaamate, ao e na kabuanibwai, tiaki ti nakon te kaibuke ma kanoana, ma nakoni maiura naba. 11Ma mataniwiin te taanga ni buaka are tebubua kaaina e aki kan ongo n ana taeka Bwauro; e ongo riki iroun te kaaben ao te aomata are ana bwai te kaibuke. 12Ma ibukina ngke e aki raoiroi te nne n roro arei n tain te aumeaang, ao a bati i buakoia ake a taku bwa a riai ni borau maiai, ngkana tao a konaa n roko i Boinike, bwa a na kabanea iai tain te aumeaang; Boinike bon te nne n roro teuana i Kirete ae e taraa maiaki-maeao ao meaang-maeao. 13Ngke e wai ni karaurau te angi maiaki, ao a taku bwa e na koro bukin aia iango, ma ngaia are a taeka te atinro ao a borau n ri rarikini Kirete ni kaani ma mataniwiin te aba. 14Ma e aki maan ao e a kare naba te ang ae e baibati, ae arana te I-Meaangmainiku, mai aon te aba. 15E bo te kaibuke iai ao e a aki konaa ni buti ni kaaitaraa te ang. Ngke aakea te bae ti konaa ni karaoia, ao e a uotaki nako te kaibuke n te ang. 16Ti buti ri rarikin te aba teuana ae arana Kerauta, n iterana are e aki kare maiai te ang, ao ti kuri n aki konaa n irakea iai te booti; 17ngke a a tia n irakea te booti, ao a anai roobu ni mwanea rabwatan te kaibuke iai ni kabaea; a maaku bwa a rawa ni koro n te kaora ae e abwaabwaki are Tureti, ma ngaia are a tuka aia ie, ao a ukaki nako. 18Ngke ti a bon taonaki n te buaka ae korakora, ao a moanna ngkanne n tetewe nako kanoan te kaibuke n te bong are i mwiina; 19ao n te kateni bong ao a tetewe nako bwain nako te kaibuke n oini baiia. 20Ngke e aki kaakaoti taai, ao a aki kaakaoti naba itoi i nanoni boong aika a bati, ao ngke e aki keerikaaki matoatoani karen te ang, ao ai bon akea ara kaantaninga teutana bwa ti na kamaiuaki. 21Ngke e a maan te aki-mamatam, ao e tei ngkanne Bwauro i buakoia, ao e taku, Mwaane, e riai ngke kam ongo irou bwa ti na aki borau mai Kirete, ao e na aki reke iai te uru bwai ma te kabuanibwai ae aron aei. 22I tuangkami ngkai bwa kam na kabeebetei nanomi: bwa e na bon aki bua maiun temanna i buakomi, ma ti te kaibuke ae e na bua. 23Bwa e tei i rarikiu ngke e bong ana anera te Atua, are ana aomata naba ngai, ao are I tataromauriia, 24ao e kaangai, Bwauro, tai maaku, e riai bwa ko na tei i matani kautuun te tautaeka n Rom; ao nooria, ibukin ana aakoi te Atua nakoim, ao a kamaiuaki iai aomata ni kabaneia ake a borau ma ngkoe. 25Ma ngaia aei, mwaane, kam na kabeebetei nanomi: bwa I onimakina te Atua bwa e na boni koro bukin are e a tia n taekinakinakoiu. 26Ma ae ti na boni koro n te abamwakoro teuana. 27Ngke ai te katebwi ma aua ni bong, ngke e uouotaki ara kaibuke i nanoni marawan Areria, ngke tao e a nuukanibong, ao a taku i nanoia kaimoa bwa a kaania te aba teuana. 28A taua iabutin taari n aia bwai ni baire, ao a kunea iai bwa uabwi te ngaa nanona; ao ngke a nako riki teutana ao a manga taua riki iabutina, ao a nooria bwa tengauni ma nimanga. 29A maaka koron te kaibuke i aon rakai, ma ngaia are a kabwakaa aua te atinro maibukin te kaibuke, ao a bareka rokon te ngaina. 30Ao ngke a kakaaea angaia kaimoa bwa a na biri nako man te kaibuke, ao a kabwakaa te booti i taari bwa aongkoa a na kabwakai atinro mai moan te kaibuke. 31Ma e taku Bwauro nakon aia mataniwi te taanga ni buaka are tebubua kaaina, ao nakoia tautia, Ngkana a aki tiku uaakai n te kaibuke, ao kam aki konaaki ni kamaiuaki. 32Ao tautia a korea ngkanne te roobu are e bae iai te booti, ao a kabetinakoa te booti. 33Ngke e a kaani ngaina, ao e butiia kaain te kaibuke ni kabaneia Bwauro bwa a na amwarake, ao e kaangai, Ai te katengauni ma abong ngkai ae kam a tia iai ni kakaantaninga, ao kam tuai n amwarake naba teutana. 34Ma ngaia ae I butingkami bwa kam na amwarake, bwa ngaia maiumi; bwa bon akea temanna i buakomi ae e na bua maiuna. 35Ngke e a tia n atongi taeka aikai Bwauro, ao e anaa teutana te amwarake ao e tataro ni katituaraoa te Atua i mataia ni kabaneia; e anaa ngkanne teutana maiai, ao e kanna. 36Ngke a bane n reke raun nanoia, ao a amwarake naba. 37Mwaitiia ara koraki ni kabaneia i aon te kaibuke bon uabubua ma itingauni ma onoman. “itingauni ma onoman,” “tao itingauni ma onoman.” 38Ngke a nuai, ao a kabeebetea te kaibuke n tewea nako te uiita i tari. 39Ngke e a ngaina, ao a aki kinaa te aba; ma a noora te mwanoku teuana ae iai bikena, ao a iango bwa a na kakoroa te kaibuke iai, ngkana a konaa. 40Ma ngaia are a kabwarai mwiin atinro ni katiku i tari, ao a kabwarai naba kabaeani bweena; ao a irakea iena ake mai moa nakon te ang, ao a ie rake. 41A roko n te tabo teuana ae a aitibo taari iai, ao a kakoroa te kaibuke iai; e koro moana n aki konaa ni kakamwakuri, ao e uruakibukina ni korakoran naao. 42E a tia aia iango tautia bwa a na kamateia buure bwa e kaawa n uanako temanna irouia, ao e reke inaomatana. 43Ma iai nanon teuare te mataniwi n te taanga ni buaka are tebubua kaaina ni kani kamaiua Bwauro, ma ngaia are e tuuka aia iango tautia, ao e tua bwa a na ewe nako moa ake a konaa n uaua, ao a na uarake nakon te aba; 44ao ake nikiraia, a na toka temwaangina i aon raai, ao temwaangina i aoni bwain nako te kaibuke. Ao a bane ni kamaiuaki n te aro arei bwa a roko n te aba.


text:
By Na Kekaha Solis
POSTED: 01:30 a.m. HST, May 03, 2014
~~  Synopsis: Only two candidates are left for the University of Hawai'i’s president position. Why only two? And why isn’t any indigenous person a candidate?
Synopsis: Only two candidates are left for the University of Hawai'i’s president position. Why only two? And why isn’t any indigenous person a candidate?
Welina mai kākou, e nā makamaka heluhelu. 'Akahi nō a kūkala 'ia nā moho e alualu ana i ke kūlana pelekikena o ke Kulanui o Hawai'i. A 'o ka mea 'āpiki, he 'elua wale nō moho. He 'elua wale nō moho e koho ai no ke kūlana ki'eki'e loa o ke Kulanui o Hawai'i? No ke kūlana pelekikena o 'Amelika Hui Pū 'Ia, he koho wae moho ke mālama 'ia ma mua o ka lā koho pāloka. A ma kekahi mau moku'āina, 'a'ole wale nō he 'elua moho. He mau moho nō, he 'ekolu a 'oi paha. 'O ka 'oia'i'o, 'o ka hapa nui loa nō o nā pāloka, he lilo nō i ka moho Kemokalaka a me ka moho Lepupalika, akā, he mau moho nō ko kekahi mau moku'āina, a ua wae mua 'ia ka moho Kemokalaka a me ka moho Lepupalika. Ua hala na'e ka Pu'ulena. A no laila, he 'elua wale nō moho i koe no ke kūlana pelekikena. Login for more...


text:
ETARETIA EVANERIA NO PORINETIA FARANI
PAROITA RAGNIROA
TH VI.
Taiòraa.
Mataio 5 : 1- 12. Te òaòa o te Fëia faaroo.
Te haapiiraa a Ietu.
Te faatupuraa i te hinaaro o te Atua.
Ei manaò mätamua.
Te faaìte nei na ìrava mätamua ia tätou i to Ietu haereraa i nià i te hoê mouà ma ta na atoà Mau pîpî, no te haapii i te fëia atoà i pee mai ia na, e ua maìrihia taua haapiiraa ra, i te aòraa na Ietu i nià i te mouà. Te òmua nei o Ietu i ta na haapiiraa na roto i te ìritiraa mai i te hoê parau òaòa, e teie taua parau òaòa ra, E Ao……… O vai ma ta na e parau nei e. E Ao to Òutou ? O te hoê ia mau taata ta tätou i ìte e, eita teie parau e tano no rätou, o ia hoì o te fëia veve ia, te fëia òto noa, te fëia tei aroha noa, te fëia tei faatupu i te hau, te feia ààu maru, te feia tei hamani - ìno- noa- hia, e tae noa atu i te fëia tei faaìnohia, e tei pari haavarehia.
I taua feia ra, na roto i ta Ietu hiòraa, no rätou mau te patireia o te ao. O vai ma taua mau taata ra ? è ère ia i te fëia moà e te hara òre, e fëia hara atoà hoì e te mau pîpî. Taua fëia ra, ua pupu ia, ia rätou i te Atua ra, tei auraro ia Ietu e o tei tiaì noa i te hoìraa mai o te Fatu ra o te Metia. Ua ìte päpü rätou e, i reira ra, e faa- òre- hia ai te òto, e horoàhia ia rätou te fenua na roto ia Ietu, faa- òre- hia hoì to rätou hiaairaa, e parauhia rätou i te mau tamarii na te Atua na roto ia Ietu no te mea ua riro rätou i teie nei ia Ietu.
No reira ia faaroohia te mau pärau ta Ietu i faahiti, ia ìte te taata atoà te patireia o te Atua o Ietu iho ia, e na roto ia na e mana ai te Atua i nià i te fenua nei. Te parau nei o Ietu e, E Ao to òutou, E aore e Ao to rätou, eiaha te fëia tei rave i te mau òhipa maitai na mua, to te fëia ra tei färii i ta na mau parau òaòa. E piti tuhaa i roto i teie nei aòraa na Ietu.
Ei tuatapaparaa.
1) Mai i te ìrava 3 e tae i te 6, ua faaìtehia i reira te maitai tei fafauhia i te fëia ààu haehaa, i te fëia tei òto, e i te fëia tei poia e tei poiha i te parau tià, oia hoì i te fëia tei toe te hoê mea ia rätou o tei vai noa i roto i te tiaìraa.
2) Mai te ìrava 7 e tae i te ir 10, te horoà atoà nei te faufaa no taua mau maitaì ra i te fëia tei ìte i te aroha ia vetahi ê, i te feia ààu mä, i te fëia tei faatupu i te parau hau, e i te fëia tei hamani- ìno- hia i te parau tià. Te faaìte nei te reira te tatuhaaraahia na tumu parau e vaù nei, tei haamanaò mai ia tätou e, teie nei Mau parau, e tano ia no te taata hoê, e i nià i te mau taata. E mea tià roa ra ia feruri àmuihia teie nei Mau parau, oia hoì na huru e vaù no te taata faaroo Mau, e na huru e vaù no te maitaì e noaa mai ia na.
3) Te ìrava 11 ia, o te 9 ia te parau ta Ietu e faahiti nei, ei hiò àmuiraa i te mau manaò atoà o ta na i pärau, ia noaa i te maitaì i te mau taata e faaroo nei, e tiàturi nei Ia na. Ma te haapäpü e, e ao to òutou ia faaìno mai, e ia hamani – ìno – mai, e ia pari haavare noa mai te taata ia òutou i te mau ìno atoà nei, no ù.
4) Te ìrava 12, e faaitoitoraa teie na Ietu i te fëia atoà tei faaroo i teie mau pärau, tei tapeà èi faufaa i roto i te àau, ua maitaì ia te reira taata i te aroha o te Atua. A òaòa, e ia òuàòuà noa i te òaòa, e utuà rahi hoì ta òutou i te ao rä i na reira hoì rätou i te hamani – ìno i te mau perofeta rä, o mua ia, ia òutou.
Èi tatararaa.
I muri aè i na parau e iva, te horoà faahou nei Ietu i te hoê parau âpï i ta na mau pîpî, E miti no te fenua e e maramarama no teie nei ao. Taua miti e taua maramarama ra, o te mau pîpî ia na Ietu, è ère ra o rätou anaè, o te feia atoà ra tei ìte e tei faaroo ia Ietu, o te mau ìte ia no Ietu no te mau ànotau atoà, tei haapiihia, tei tae te Evaneria a Ietu i roto i to rätou ààu, e tei fäì hua e, o Ietu Metia te Fatu e hanahana ai te Atua Metua. Ia riro taua mau ìte no Ietu i te fenua atoà i ta rätou mau parau maitaì e ia haamaitaìhia te Atua. Ua parau hoì Ietu e, O vau te maramarama no teie nei ao, e o te haere mai ia ù ra e òre e haere noa na te pouri, e maramarama ora ia to na (Ioane 8 : 12). O Ietu mau te maramarama, e ua riro te fëia faaroo èi mau hihi no taua maramarama ra, e o taua mau hihi ra ta Ietu e parau nei e eiaha ia tuuhia i raro aè i te färii, oia hoì eiaha ia hunahia, ia faaìtehia ra te reira e tià ai.
O ta Ietu ia e faaitoito mai nei ia tätou i teie täpati, E AO TO ÒUTOU, ia haapaò i teie mau hinaaro, tei riro èi reni ärataì i to tätou àau, ia tupu hau o te Atua, i ropu i ta na mau tamarii i te fenua nei.
Kura ora.
Teraì òr.
commenter cet article


text:
Biscuit and Blues
Synopsis: Conferences, concerts, and gumbo were just a few of the treats to be had in San Francisco.
I Kapalakiko aku nei au a 'ike i ka nani o ka uapo nunui e kaulana nei a puni ke ao, 'o ia ka 'puka Gula. He 'āina nani uliuli nō ho'i ia i loko nō o ke anu, ka houhou 'ana o ka ua i ka 'ili, a me ka pā mau mai o ka makani. Aia ka pono 'o ka 'a'ahu mai i ka lole ho'opumehena.
He 'aha kūkā ka huaka'i o ka hele 'ana aku nei, a he mau ha'i'ōlelo hoihoi nō i mālama 'ia no ke 'ano o ia mea he ho'ona'auao 'ōiwi. 'O ka American Educational Research Association ka inoa o ua 'aha nei. Ma kahi o 13 kaukani ka nui o ka po'e nāna e kākau inoa no ia 'aha i kēlā me kēia makahiki, a 'o ka hapanui o nā kumuhana e hāpai 'ia ma laila, he hāpai 'ia e ka po'e haole. 'A'ohe o lākou wahi pili i ka po'e 'ōiwi o 'Amelika a o ka Pākīpika paha, akā he mau mana'o ko lākou no ka ho'oponopono 'ana i nā "pilikia" o ka po'e 'ōiwi i ke a'o.
'Elua wale nō hui li'ili'i i loko o ia 'aha nunui nāna e hāpai i nā nīnau no ia mea he ho'ona'auao 'ōiwi, 'o ia nō ka Indigenous Peoples of the Pacific a me ka Indigenous Peoples of the Americas. Ma laila i ho'oka'awale 'ia ai kauwahi kahua no kākou e hō'ike ai i ko kākou mau mana'o no ka ho'ona'auao 'ana i kā kākou po'e keiki pono'ī. 'O ka mea 'āpiki na'e, aia ka nui o nā kahua ha'i'ōlelo e ho'oka'awale 'ia no kēlā me kēia hui i ka nui o nā lālā a me ka nui o nā pepa e ho'ouna 'ia mai ana. 'Auhea 'oukou, e ka po'e e hana nei ma ka 'oihana ho'ona'auao o Hawai'i nei. E komo mai nō paha i loko o kēia 'aha, ma loko ho'i o ua mau hui li'ili'i lā 'elua, i lohe 'ia mai ho'i ka leo o ka po'e 'ōiwi. Hele nō a kupu ka hoihoi, e leka uila iā Keali'i'olu'olu Gora i ka helu lgora@hawaii.edu.
Ua lawa nō paha ke kama'ilio 'ana no ka 'ao'ao 'oihana. Aia nō kekahi 'ao'ao le'ale'a o kēia 'ano 'aha kūkā. Ma hope o ka pau 'ana o nā ha'i'ōlelo o kekahi lā ma Kapalakiko, hele nui akula kekahi o mākou, 'o ia ho'i ka po'e 'ōiwi o 'Amelika, ka po'e Maori, a me ka po'e Hawai'i i ka pā'ina ahiahi ma kekahi hale 'aina i kapa 'ia 'o Biscuits and Blues. Aia ma ka huina o nā alanui 'o Mason a me Geary. He keu ka 'ono a mōkaekae ho'i o ka mea'ai o ua hale 'aina nei a he keu ho'i ka nahenahe o ka leo o kahi wahine pu'ukani haole i akamai i ka hīmeni 'ana i nā mele "blues". He kohu Aretha Franklin ka hoalike ke lohe aku.
'O ka po'e ho'okani pila, he po'e kuke lākou ma nā hale 'aina like 'ole mai 'ō a 'ō o ke kūlanakauhale, a iā lākou e ho'okani ana, aia kekahi ipuhao nunui i mua o ke kahua, kahi e kupa 'ia ana kekahi "gumbo". 'O ka mana'o nui o ia hana 'ana pēlā, i komo aku nō ka 'ono o nā mele i loko o ua kupa "gumbo" nei. Ia'u e ho'onanea ana i ka ho'olohe aku i ka "blues", he mea 'ē ka moni 'ana o ku'u hā'ae. I ia wā, kono 'ia maila kekahi po'e mai loko mai o ke anaina e kū i ke kahua a ho'okani pū me nā mea kuke. I kēlā me kēia malihini i kū ai i ke kahua, ho'okomo 'ia kekahi mea hou i loko o ke kupa. Ma mua o ka pau 'ana o ia 'aha mele, ua kuene maila ka hui hīmeni i "gumbo" na ka po'e a pau o ke anaina. Kela kā ho'i ku'u 'ono i ia 'ano kupa!
This column is coordinated by the Hawaiian Language Department at the University of Hawai'i at Mānoa, supported by UH President Evan Dobelle's Initiative for Achieving Native Hawaiian Academic Excellence.
E ho'ouna 'ia mai nä leka iä mäua, 'o ia ho'i 'o Laiana Wong a me Kekeha Solis ma ka pahu leka uila ma lalo nei:
a i 'ole ia, ma ke kelepona:
» 956-2627 (Laiana)
» 956-2624 (Kekeha)
BACK TO TOP
Biscuit and Blues
Synopsis: Conferences, concerts, and gumbo were just a few of the treats to be had in San Francisco.
I Kapalakiko aku nei au a 'ike i ka nani o ka uapo nunui e kaulana nei a puni ke ao, 'o ia ka 'puka Gula. He 'äina nani uliuli nö ho'i ia i loko nö o ke anu, ka houhou 'ana o ka ua i ka 'ili, a me ka pä mau mai o ka makani. Aia ka pono 'o ka 'a'ahu mai i ka lole ho'opumehena.
He 'aha kükä ka huaka'i o ka hele 'ana aku nei, a he mau ha'i'ölelo hoihoi nö i mälama 'ia no ke 'ano o ia mea he ho'ona'auao 'öiwi. 'O ka American Educational Research Association ka inoa o ua 'aha nei. Ma kahi o 13 kaukani ka nui o ka po'e näna e käkau inoa no ia 'aha i këlä me këia makahiki, a 'o ka hapanui o nä kumuhana e häpai 'ia ma laila, he häpai 'ia e ka po'e haole. 'A'ohe o läkou wahi pili i ka po'e 'öiwi o 'Amelika a o ka Päkïpika paha, akä he mau mana'o ko läkou no ka ho'oponopono 'ana i nä "pilikia" o ka po'e 'öiwi i ke a'o.
'Elua wale nö hui li'ili'i i loko o ia 'aha nunui näna e häpai i nä nïnau no ia mea he ho'ona'auao 'öiwi, 'o ia nö ka Indigenous Peoples of the Pacific a me ka Indigenous Peoples of the Americas. Ma laila i ho'oka'awale 'ia ai kauwahi kahua no käkou e hö'ike ai i ko käkou mau mana'o no ka ho'ona'auao 'ana i kä käkou po'e keiki pono'ï. 'O ka mea 'äpiki na'e, aia ka nui o nä kahua ha'i'ölelo e ho'oka'awale 'ia no këlä me këia hui i ka nui o nä lälä a me ka nui o nä pepa e ho'ouna 'ia mai ana. 'Auhea 'oukou, e ka po'e e hana nei ma ka 'oihana ho'ona'auao o Hawai'i nei. E komo mai nö paha i loko o këia 'aha, ma loko ho'i o ua mau hui li'ili'i lä 'elua, i lohe 'ia mai ho'i ka leo o ka po'e 'öiwi. Hele nö a kupu ka hoihoi, e leka uila iä Keali'i'olu'olu Gora i ka helu lgora@hawaii.edu.
Ua lawa nö paha ke kama'ilio 'ana no ka 'ao'ao 'oihana. Aia nö kekahi 'ao'ao le'ale'a o këia 'ano 'aha kükä. Ma hope o ka pau 'ana o nä ha'i'ölelo o kekahi lä ma Kapalakiko, hele nui akula kekahi o mäkou, 'o ia ho'i ka po'e 'öiwi o 'Amelika, ka po'e Maori, a me ka po'e Hawai'i i ka pä'ina ahiahi ma kekahi hale 'aina i kapa 'ia 'o Biscuits and Blues. Aia ma ka huina o nä alanui 'o Mason a me Geary. He keu ka 'ono a mökaekae ho'i o ka mea'ai o ua hale 'aina nei a he keu ho'i ka nahenahe o ka leo o kahi wahine pu'ukani haole i akamai i ka hïmeni 'ana i nä mele "blues". He kohu Aretha Franklin ka hoalike ke lohe aku.
'O ka po'e ho'okani pila, he po'e kuke läkou ma nä hale 'aina like 'ole mai 'ö a 'ö o ke külanakauhale, a iä läkou e ho'okani ana, aia kekahi ipuhao nunui i mua o ke kahua, kahi e kupa 'ia ana kekahi "gumbo". 'O ka mana'o nui o ia hana 'ana pëlä, i komo aku nö ka 'ono o nä mele i loko o ua kupa "gumbo" nei. Ia'u e ho'onanea ana i ka ho'olohe aku i ka "blues", he mea 'ë ka moni 'ana o ku'u hä'ae. I ia wä, kono 'ia maila kekahi po'e mai loko mai o ke anaina e kü i ke kahua a ho'okani pü me nä mea kuke. I këlä me këia malihini i kü ai i ke kahua, ho'okomo 'ia kekahi mea hou i loko o ke kupa. Ma mua o ka pau 'ana o ia 'aha mele, ua kuene maila ka hui hïmeni i "gumbo" na ka po'e a pau o ke anaina. Kela kä ho'i ku'u 'ono i ia 'ano kupa!
This column is coordinated by the Hawaiian Language Department at the University of Hawai'i at Mānoa, supported by UH President Evan Dobelle's Initiative for Achieving Native Hawaiian Academic Excellence.
E ho'ouna 'ia mai nā leka iā māua, 'o ia ho'i 'o Laiana Wong a me Kekeha Solis ma ka pahu leka uila ma lalo nei:
a i 'ole ia, ma ke kelepona:
» 956-2627 (Laiana)
» 956-2624 (Kekeha)


text:
Ngāi Te Rangi, Ngāi Tuwhiwhia
Ki a au nei he mea tino nui te tā moko nō te mea he whaiaro tonu – he mea tino ari. He āhua whakataukī i te kore whakaaetanga a te Māori kia tāmia tō rātou tuakiri.
Ko tōna reo anō hoki. Ko te reo o te āhukahuka Māori. I ētahi āhua he nui atu tōna kaha i tō tēnei mea, te reo, nō te mea e kore e taea te tango atu.
Mō te tā moko: ‘He whakawhānui noa i aku mahi toi me aku whakapono mō te whanaketanga Maori.
He kaipeita a Julie Kipa, he kaitoi tā moko, he kaitoi rawa tā maha, he kaihoahoa, he kaituhi. E whā ōna tohu i whakawhiwhia e Te Kunenga ki Pūrehuroa, he tohu paerua i roto i ngā Toi Ataata Māori tētahi, ā, kei te mahi ia hei kaiako, he kāikōrero, hei kaitiaki, hei mātanga mō ngā Toi Maori.
Kua whakaaturia āna mahi i ngā whakakitenga kaitoi kotahi, i ngā whakakitenga mō ētahi rōpū kaitoi. Ko ia tētahi o ngā kaiwhakahaere e rua o artmaori ltd, ā, he taiwhanga tā moko tā tēnei kamupene i Ngā Motu.
Tirohia te taiwhanga āhua o Julie Kipa e mahi ana i Te Marae
Ko ngā tohunga ko Julie Kipa rāua ko Jo Tito ēnei e tā moko ana.
Whakapā ki konei, kia kitea.


text:
Te whare pora
Hōparatia ngā weu, ngā tāera whatu me ngā tikanga o te whatu kākahu.
I whātoro atu ngā ringarehe ki tōna taiao, kei reira ngā rawa hanga kākahu, pērā i te harakeke, ngā huruhuru manu, ngā kiri kīrehe. Nā ngā tīpuna ngā momo tāera i whakawhanake e whatu ai ēnei rawa hei kākahu.
Ko tā te Māori hanga kākahu ko te whatu. He mea urutau te tikanga whatu hei whakamarumaru i a rātou. Arā atu ngā tikanga auaha pērā i te tāniko. Nā te ringarehe anō te taura i whiri, ngā whāriki me ngā kete i raranga.
Banner image: Close-up of the top of a kaitaka (fine flax cloak), 1800–50. Te Papa (ME014336)


text:
For Saturday, May 12, 2012
POSTED: 01:30 a.m. HST, May 12, 2012
Synopsis: There are many examples of English names that were translated into Hawaiian by first-language speakers of Hawaiian, whether they were people’s names or place names.
———
Welina e nā makamaka heluhelu o Kauakūkalahale. Ua uluhua wale paha kekahi mau kānaka i kekahi mau pule aku nei i hala i ka mo'olelo “He keu a ka hana keaka maika'i.” ‘O ka namunamu e wawā ana, 'o ia ho'i, no ke aha lā i unuhi 'ia ai ka inoa o Maluhia Honua Meka mai loko mai o ka inoa haole (Metta World Peace, a 'o Rona Alatesa ia ma mua). Hō'ike mai ana kekahi, 'a'ole kūpono ka unuhi 'ana i ka ha'iinoa pili kahi a i ka ha'iinoa pili wahi paha mai loko mai o kekahi 'ōlelo a i kekahi.
E nā makamaka heluhelu, e kupu a'e ana kekahi nīnau no ka ha'iinoa pili wahi e like paha me nā moku'āina (Mikikana, Nepalaka, a pēlā aku), nā kūlanakauhale (Kapalakiko, Kakalameko, a pēlā aku) a me nā inoa alanui paha (Alanui Vinia, Alanui Betela, a pēlā aku). A i ka 'ike 'ana aku i ia mau inoa i unuhi 'ia (ma luna a'e nei, e hō'ole mai paha kekahi, “Kā! 'A'ole ia he mau unuhi! Ua ho'ohawai'i 'ia a'e ia mau inoa.” A inā pēlā, eia mai kekahi mau inoa i unuhi 'ia, 'o ia ho'i, ke Alanui Mālawaina (Vineyard), ke Alanui Kālepa (Merchant), ke Alanui Pāpū (Fort), ke Alanui Mō'ī (King), ke Alanui Mō'ī wahine (Queen) a pēlā aku.
'O ka mea 'āpiki, 'a'ole i mōakāka i ko 'oukou mea kākau, 'o ka inoa hea lā ka inoa mua? 'O ka inoa Hawai'i, a 'o ka inoa haole paha. 'O ke alanui Mō'ī, a 'o ke alanui King. 'O wai ka mua? 'O Mō'ī ka mua, a 'o King kona hope? A 'o King paha ka mua? A 'o Mō'ī kona hope? Ua pa'i 'ia aku ke “alanui Moi” ma ka nūpepa Ka Hae Hawaii i ka makahiki 1856, a ma mua aku paha kekahi. 'Eā, he mea 'ole paha ka 'ike 'ana, 'o Mea ka mua, a 'o Mea kona hope. 'O ka mea nui, ke 'ike a'e nei kākou, he unuhi ka hana, 'o ia ho'i, ua unuhi 'ia kekahi inoa, he inoa haole (King), a he inoa Hawai'i paha (Mō'ī).
E 'ōlelo mai paha kekahi, “Kā! Pēlā wale nō nā ha'iinoa pili wahi. Akā, 'a'ole pēlā nā ha'iinoa pili kahi, e like me Limaikaika (Armstrong), Papai (H. Crabb), Wilisona lāua 'o Halekeokeo (Wilson and Whitehouse), a pēlā aku. 'Eā, ma ua mau kumu alaka'i nei ma luna a'e nei, e 'ike 'ia a'e nei, he unuhi 'i'o nō ka hana, 'a'ole i ho'ohawai'i 'ia aku ia mau inoa (koe 'o Wilisona). A 'o kekahi mea paha i mōakāka, 'o ia mau inoa haole ka mua a 'o ka inoa Hawai'i i unuhi 'ia mai loko mai o ka inoa haole kona hope.
Ke lana nei ka mana'o o ko 'oukou mea kākau, ua ahuwale ka hana a ko kākou mau kūpuna ma ka 'ōlelo makuahine a lākou. Ua unuhi nō kekahi o lākou i ka inoa Hawai'i mai loko mai o ka inoa haole, inā he ha'iinoa pili kahi, a he ha'iinoa pili wahi paha. A kohu mea lā, 'a'ohe hewa o ia. A 'o ka hana wale nō a ko 'oukou mea kākau, 'o ia ka hahai 'ana i ka hana a kona mau kūpuna. Inā 'a'ole i pilikia ke kūlana o ka 'ōlelo Hawai'i i ka 'ōlelo haole, inā ua mau ia 'ano hana a hiki i kēia lā.
('A'ole i pau.)
———
E ho'ouna 'ia mai na ā leka iā māua, 'o ia ho'i 'o Laiana Wong a me Kekeha Solis ma ka pahu leka uila ma lalo nei:
a i ‘ole ia, ma ke kelepona:
>> 956-2627 (Laiana)
>> 956-2627 (Kekeha)
This column is coordinated by Kawaihuelani Center for Hawaiian Language at the University of Hawai'i at Mānoa.


text:
E ngā manuhiri hou, kia mau mai ki ngā mea mīharo o tā mātou whakaaturanga – mai i ngā kōrero mō te Māori ki Aotearoa, ki te whakaaturanga pāhekoheko o OurSpace.
Tirohia tēnei whare taonga mā te kiriata 2-meneti noa.
Mō ngā haere arahina.
Tamariki mā – Mō koutou!
OurSpace
Te whakaaturanga pāhekoheko a Te Papa – tukua mai ō whakaahua me ō ataata i te kāinga, ā, ka tae ana ki konei, horahia ki te pakitara whakawhitiwhiti. Toroa ngā tikanga me te matawhenua o Aotearoa mā te mahere pāhekoheko me te ekenga whakawehi o High Ride. Tāpiri atu, kake mai ki runga waka ruku whakatau ki te toro i tētahi puia mariko o raro moana.
Hono mai ki OurSpace.
The Colossal Squid
Tirohia te wheke-ngū nui, koia te mea taumaha rawa kua mau, me te mea kapi ā-tinana kei te whakaaturia i te ao. Hangaia he wheke mariko i te kāinga, kātahi ka haramai ka rapu i te whakaaturanga.
Toroa te pae ipurangi o te whakaaturanga The Colossal Squid.
Mana Whenua
Toroa te ao Māori, te tangata whenua – iwi tuatahi ki Aotearoa.
Mō Mana Whenua
Awesome Forces
Haere kia ruia koe e te Earthquake House (whare rū)! Tirohia ngā āinga wewehi o Papatūānuku nā ēnei i tārai te mata o Aotearoa.
Mō Awesome Forces
Mountains to Sea
Mai kiwi ki kauri, toroa ngā momo kararehe me ngā tipu o Aotearoa.
Mō Mountains to Sea
Te Marae
Haere mai ki tō mātou marae whakahirahira, nā ētahi tohunga Māori i whakatakoto, i hanga. He whakatinanatanga te marae o te haere tahi o ngā tikanga e rua, kei te ngākau o Te Papa.
Mō Te Marae
Golden Days
Tomokia he toa hoko mea noa iho, kia haria koe ā-kiriata ki roto i te 100 tau hītori o Aotearoa.
Mō Golden Days
Britten Motorbike
Kei te taha o Level 4 Espresso te motopaika a John Britten nāna i whakaeke ngā tatauranga o te ao.
Mō John Britten's motorbike


text:
Tapati 27 no Tetepa 2009
Taiòraa
Mareto 9, 38-48
O vai te faaìte.
(Ruta èv 9,49-50)
38 Ua parau mai ra Ioane ia na, nä ô mai ra: «E Rapi, i hiò atu ra mätou i te hoê i te tätäî i te tëmoni i to òe iòa tei òre i pee mai ia tätou; e ua parau atu ra mätou ia na eiaha, no te mea aore ò ia i pee mai ia tätou.39 Ua parau atu ra Ietu: «Eiaha te reira e faaòrehia atu; aore roa hoì e taata e rave i te temeio i to ù nei iòa e faaìno vave mai ia ù. 40 Eere ò ia i to ô mai ra, no tätou ia. 41 O të horoà noa mai hoì i te hoê âuà pape na òutou no to ù nei iòa, no te mea no te Metia òutou, òia mau ta ù e parau atu ia òutou na, e òre roa ò ia e ère i ta na utuà.
Te teimaha o te haapiiraa.
(Mät 18,6-9; Ruta èv 17,1-2)
TAURA, ÔFAÌ, àî
42 «Âreà te faaturori i te hoê i teie nei mau taata rii i faaroo mai ia ù nei, e huru maitaì aè ò ia ia täàmuhia te hoê ôfaì rahi mure i nià i ta na àî e ia täorahia ò ia i raro i te tai.
TIPI, rima, Täpü
43 E te hapa ra òe i to rima, e täpü ê atu; e maitaì hoì òe i te rima hoê ia tae i te ao ra, i te rima piti ia tae i te pö i roto i te auahi pohe òre ra;
AHI
44 te vähi «e òre e pohe to rätou tuà, e to rätou auahi e òre e tinaihia».
TIPI, âvae, Täpü
45 E te hapa ra òe i to âvae, e täpü ê atu; e maitaì hoì òe ia tae piriòì i te ao, i te âvae piti ia hurihia i te pö, i roto i te auahi pohe òre ra;
AHI
46 te vähi «e òre e pohe to rätou tuà, e to rätou auahi e òre e tinaihia».
RIMA, mata, Ôhiti
47 E te hapa ra òe i to mata, e ôhiti ê atu, e maitaì hoì òe ia tae mata hoê i te Pätireia o te Atua, i te mata piti ia hurihia i te auahi i te pö;
AHI
48 te vähi «e òre e pohe to rätou tuà, e to rätou auahi e òre e tinaihia».
49 E hope roa hoì i te rapaauhia i te auahi, mai te mau tütia atoà i rapaauhia i te miti ra.
No te feiä Maì
Tei te fenua ìmi ora òutou, i te faanahoraa a te maì.
No te ravaì òre te raveà, i to tätou fenua âià o Mäòhi Nui.
I revä mai ai tätou i te fenua färani.
E piti tähitiraa reva no te moana üri paò.
Te moana nui o Hiva, e te moana nui no Europa.
Te area ia e vai nei, ia tätou.
Tei roto tätou i te rima òhipa no te mau taote.
Te faaitoito nei rätou i te mau raveà atoà.
No te faaòhipa i to rätou, ìte, marämarama e te paari.
Ia noaa, ia rätou te puai no te ìriti te maì e haafifi rä.
Te tupu maitaìraa no te tino o tera,
Metua tane, metua vahine, taureàreà tamaroa, tamahine, âiu.
Te noho nei tätou i roto i te ùtuafare matau-òre-hia.
Tei taui i to tätou oraraa mätauhia, i te mau mahana atoà.
Te àmu, te inu nei tätou i te mea ê atu i mätauhia.
E maa, e pape no roto i te fenua tei färii ia tätou.
Tei faaâpï i to tätou oararaa, i roto i te tiaìtururaa.
Na te maì te reira i horoà ia tätou, i te oraraa âpï.
Na te maì, i faanaho faahou ia tätou.
Na te maì i horoà ia tätou i te òhipa âpï.
Na te maì i faaìte ia tätou te puai o te ora.
Na te maì e haafatata ia tätou i pihaiiho i te Fatu o te ora.
Färii mai òutou i te täpaò, no te aroha o te mau fenua o Mäòhi Nui.
A hiò atu ai tätou i te huru o ta tätou taiòraa e to na faanahoraa ia au te faaìteraa a Mareto i te pene 9, i te mau ìrava 38 e tae i te 48. E piti tumu tei manaòhia éi parau aè no tätou i teie farereiraa, 1) O vai te faaìte, 2) Teimaha o te Haapiiraa.
Te huru o ta tätou taiòraa.
O vai te faaìte.
1- Te hiòraa a te mau pipi, i te tahi mau taata e tiàvaru rä i te mau temoni i te iòa o Ietu. Ua täpeàhia e te mau pipi teie òhipa, no te mea aita teie taata i pee ia Ietu. O vai teie taata e parauhia nei e te mau pipi. E tià ia parauhia e mau taata teie e tiàturi nei e ora rätou e te òhipa ta rätou e rave ra i te iòa o Ietu. Òre noa atu ai rätou e pee ia Ietu
2- Ietu i mua i te parauraa te mau pipi, te haapäpü ra o Ietu i te òhipa a teie taata te faatupuraa i te temeio i te iòa o Ietu. Te faarooraa o Ietu i teie mau parau, te ìtehia nei tei tahi manuiaraa no ta na mau faaìteraa i te patireia o to na Metua Tumu Tahi. E òhipa maitaì ta teie taata e rave nei i te iòa o Ietu, ta Ietu ia parau i ta na mau pipi ia au ta te Ioane pene 15 i te ìrava 16vh, Ia horoà mai te Metua ia òutou i ta òutou e ani atu ma to ù nei
iòa ia na ra. Te òhipa ia e ravehia e te mau pipi i to Ietu e revaraa, ia au te faaìteraa a te puta Òhipa i te pene 2 e tae i te pene 5.
3- Te haapiiraa a Ietu, te taata e rave i te òhipa i to ù nei iòa, e òre faaìno mai, e òre faaìno ia vetahi ê, no te mea tei te pae òia ia Ietu, tei te pae anaè ia Ietu, no te mau taata atoà ia, èita ra e täpeà i te òhipa e faatupu ra i te maitaì, e faaitoito ra ia òtohe te ìno i mua i te maitaì.
Teimaha o te Haapiiraa
Te piti o te tuhaa o ta tätou taiòraa, te ìtehia nei te teimaha o te haapiiraa a Ietu. I to Ietu faahitiraa teie mau parau i muri nei.
- Tei faaturori i te taata faaroo ra, e täamau i te ôfaì mure i te àî, a taora ia i
- raro i te TAI.
- Te hapa ra te hoê rima e täpü, mea maitaì i rima hoê ia tae i te AO.
- Te hapa ra te âvae e täpü, mea maitaì te pirioì ia tae i te AO.
- Te hapa ra te mata e ôhiti, mea maitaì i te mata hoê ia tae i te PATIREIA.
Te faaroo nei tätou i teie huru parauraa na Ietu e mea teimaha mau teie mau manaò, e tüpü roa te tahi mau faanahoraa huru ê i roto i te âau, e te paruparu i roto i te maì.
E to mätou mau taeaè, mau tuahine, mau tureàreà tamaroa, tamahine, te mau âiu, tei ìtehia, tei òre i ìtehia, tei faaroohia, tei òre i faaroohia, i teie mahana te ìriti nei o Ietu i mua ia tätou tei tahi ùputa no te àroraa i te maì, te huru o te maì. Te TAI, e aha te TAI i to òutou manaòraa,,,,,,,,,,,,,,,,, te vahi mätamua o ta te Atua i òhipa no te faatupu i ta na ôpuaraa faaora no te taata, ua äni te Atua i te mana o te TAI ia faataa i te tahi tuhaa ia tià ia na ia faatiàrepu i to na Värua, ua färii te TAI i te reira, i faatiàrepu ai te Atua i to na Värua i nià i te ìriätai. Te AO, e aha te AO ta Ietu e parau nei, i ta òutou parauraa,,,,,,,,,,,,,,,,, Te AO, no roto mai to na parau i te pöuri, i to te Atua parauraa ia MARÄMARAMA vaiiho mai ra te pöuri i te AO ia rave i ta na òhipa i te PARAURAA a te ATUA. No reira te AO e parauhia nei o te ora ia, a faaroo tütonu maite na i te mau reo O Ietu i roto i ta tätou taiòraa, mea maitaì i te rima hoê, te âvae hoê, mata hoê, ia tae i te AO ra, e ora teie ta Ietu e parau nei, aita O Ietu i parau e täpü no te haere i roto i te pohe, no te haere ra i roto i te AO, òia hoì te ORA, to tätou te reira MARÄMARAMA.
Te PATIREA, e vahi i faataahia no te feiä ORA, te feiä i roto e parahi fatata noa rätou i pihaiiho i te mau tïtauraa a te Atua, e mau taata ìmi raveà.
Teraì. òr
commenter cet article