text:
Ho‘oilina
Synopsis: A message to the readers of today and tomorrow. We need to write more in Hawaiian.
'Auhea 'oukou e nä hoa heluhelu o ke kolamu 'ölelo Hawai'i ho'okahi wale nö o nä nüpepa pula lä 'elua o Honolulu nei. He ake paha ko 'oukou e hö'ike a'e i kahi mana'o i mua o ke äkea i 'ike 'ia ho'i e nä hoa makamaka näna e kilo pinepine mai i nä paka ua o Kauakükalahale? Inä pëlä, e käkau 'ia mai!
Mali'a paha ke kuhi nei 'oukou he kolamu kapu këia no kahi pü'ulu mea käkau li'ili'i a 'a'ohe mea 'ë a'e e komo ana kona mana'o i loko nei. Eia mai ka'u i 'ike 'oukou. 'A'ole pëlä ka 'oia'i'o. 'O kekahi mana'o nui i ho'okumu 'ia ai këia kolamu, ua mana'o 'ia i wahi maika'i nö këia no ka po'e 'ölelo Hawai'i e hö'ike ai i ko käkou mau mana'o no nä nïnau nui o këia au a käkou e nünë nei. 'A'ohe mana'o komo 'ole o nëia kolamu, koe wale nö nä mana'o haku'epa a ka loko'ino, a no laila, 'o ko käkou "chance" ho'i këia e waiho mai ai i kahi mana'o kühohonu i 'ike nä hanauna e hiki mai ana.
Pëia ho'i ka'u 'ölelo mau 'ana i ka'u po'e haumäna, a no ka mea, eia nö käkou ke noi'i noelo nei ma loko o nä nüpepa kahiko i loa'a hou mai nä 'ike he manomano a lehulehu i waiho 'ia maila ma laila e ko käkou mau küpuna no ka nohona Hawai'i o ia au. 'O kä käkou kumu nö ho'i ia mau nüpepa näna e a'o mai e pili ana no ka mo'olelo o ko käkou lähui kanaka. Pömaika'i maoli nö käkou i ka 'eleu o ko käkou po'e küpuna i ke käkau mai i ko läkou mau mana'o no kä läkou i 'ike ai. Pehea lä käkou?
'A'ole nö i pau loa ko käkou mau küpuna i ke komo aku ma ia hana 'o ke käkau nüpepa. He käka'ikahi nö paha ka heluna o nä mea käkau i komo ko läkou ma-na'o ma loko o nä nüpepa kahiko, a 'o ka hapa nui o ka po'e, 'a'ole i ho'opa'a 'ia ko läkou mau mana'o ma loko o nä nüpepa, kahi e ili mai ai i o käkou nei. Aloha nö!
Ua maopopo he kuana'ike 'oko'a ko ka 'ölelo Hawai'i a 'oko'a ho'i ko ka 'ölelo haole, a no laila, ua 'oko'a ka mo'olelo e käkau 'ia ma ka 'ölelo Hawai'i a 'oko'a ka mo'olelo e käkau 'ia ma ka 'ölelo haole. Nui hewahewa nä mo'olelo e käkau 'ia nei ma ka 'ölelo haole a he käka'ikahi wale nö nä mea e käkau 'ia nei ma ka 'ölelo Hawai'i. He aha lä kä käkou e ho'oili ai i nä hanauna e hiki mai ana? He mo'olelo haole wale nö? 'O ko käkou "chance" këia e hö'ike ai i ko käkou mau mana'o ma o ka 'ölelo Hawai'i no nä hanana a käkou e 'ike nei a me nä nïnau a käkou e kükäkükä nei i këia au. A he 'chance" nö ho'i ia e waiho ai i ia mau mana'o no ka pono o nä mamo.
Aia nö paha kekahi kanaka e hänau ana ma hope o ka hala 'ana o ho'okahi haneli makahiki ma këia hope aku, a e heluhelu ana 'o ia ala i ka'u e käkau nei. 'O ka'u mamo pono'ï nö paha këlä. 'Eä, eia nö au ke hä'awi aku nei i ku'u aloha pau 'ole iä 'oe e ku'u mamo, a me ka'u 'ölelo a'oa'o ho'i - E ola kä käkou 'ölelo i nä kau a kau - a ma o ke käkau mau e ola ai!
Ho‘oilina
Synopsis: A message to the readers of today and tomorrow. We need to write more in Hawaiian.
'Auhea 'oukou e nā hoa heluhelu o ke kolamu 'ōlelo Hawai'i ho'okahi wale nō o nā nūpepa pula lā 'elua o Honolulu nei. He ake paha ko 'oukou e hō'ike a'e i kahi mana'o i mua o ke ākea i 'ike 'ia ho'i e nā hoa makamaka nāna e kilo pinepine mai i nā paka ua o Kauakūkalahale? Inā pēlā, e kākau 'ia mai!
Mali'a paha ke kuhi nei 'oukou he kolamu kapu kēia no kahi pū'ulu mea kākau li'ili'i a 'a'ohe mea 'ē a'e e komo ana kona mana'o i loko nei. Eia mai ka'u i 'ike 'oukou. 'A'ole pēlā ka 'oia'i'o. 'O kekahi mana'o nui i ho'okumu 'ia ai kēia kolamu, ua mana'o 'ia i wahi maika'i nō kēia no ka po'e 'ōlelo Hawai'i e hō'ike ai i ko kākou mau mana'o no nā nīnau nui o kēia au a kākou e nūnē nei. 'A'ohe mana'o komo 'ole o nēia kolamu, koe wale nō nā mana'o haku'epa a ka loko'ino, a no laila, 'o ko kākou "chance" ho'i kēia e waiho mai ai i kahi mana'o kūhohonu i 'ike nā hanauna e hiki mai ana.
Pēia ho'i ka'u 'ōlelo mau 'ana i ka'u po'e haumāna, a no ka mea, eia nō kākou ke noi'i noelo nei ma loko o nā nūpepa kahiko i loa'a hou mai nā 'ike he manomano a lehulehu i waiho 'ia maila ma laila e ko kākou mau kūpuna no ka nohona Hawai'i o ia au. 'O kā kākou kumu nō ho'i ia mau nūpepa nāna e a'o mai e pili ana no ka mo'olelo o ko kākou lāhui kanaka. Pōmaika'i maoli nō kākou i ka 'eleu o ko kākou po'e kūpuna i ke kākau mai i ko lākou mau mana'o no kā lākou i 'ike ai. Pehea lā kākou?
'A'ole nō i pau loa ko kākou mau kūpuna i ke komo aku ma ia hana 'o ke kākau nūpepa. He kāka'ikahi nō paha ka heluna o nā mea kākau i komo ko lākou ma-na'o ma loko o nā nūpepa kahiko, a 'o ka hapa nui o ka po'e, 'a'ole i ho'opa'a 'ia ko lākou mau mana'o ma loko o nā nūpepa, kahi e ili mai ai i o kākou nei. Aloha nō!
Ua maopopo he kuana'ike 'oko'a ko ka 'ōlelo Hawai'i a 'oko'a ho'i ko ka 'ōlelo haole, a no laila, ua 'oko'a ka mo'olelo e kākau 'ia ma ka 'ōlelo Hawai'i a 'oko'a ka mo'olelo e kākau 'ia ma ka 'ōlelo haole. Nui hewahewa nā mo'olelo e kākau 'ia nei ma ka 'ōlelo haole a he kāka'ikahi wale nō nā mea e kākau 'ia nei ma ka 'ōlelo Hawai'i. He aha lā kā kākou e ho'oili ai i nā hanauna e hiki mai ana? He mo'olelo haole wale nō? 'O ko kākou "chance" kēia e hō'ike ai i ko kākou mau mana'o ma o ka 'ōlelo Hawai'i no nā hanana a kākou e 'ike nei a me nā nīnau a kākou e kūkākūkā nei i kēia au. A he 'chance" nō ho'i ia e waiho ai i ia mau mana'o no ka pono o nā mamo.
Aia nō paha kekahi kanaka e hānau ana ma hope o ka hala 'ana o ho'okahi haneli makahiki ma kēia hope aku, a e heluhelu ana 'o ia ala i ka'u e kākau nei. 'O ka'u mamo pono'ī nō paha kēlā. 'Eā, eia nō au ke hā'awi aku nei i ku'u aloha pau 'ole iā 'oe e ku'u mamo, a me ka'u 'ōlelo a'oa'o ho'i - E ola kā kākou 'ōlelo i nā kau a kau - a ma o ke kākau mau e ola ai!
This column is coordinated by the Hawaiian Language Department at the University of Hawai'i at Mānoa.
E ho'ouna 'ia mai nä leka iä mäua, 'o ia ho'i 'o Laiana Wong a me Kekeha Solis ma ka pahu leka uila ma lalo nei:
a i 'ole ia, ma ke kelepona:
» 956-2627 (Laiana)
» 956-2624 (Kekeha)
BACK TO TOP
This column is coordinated by the Hawaiian Language Department at the University of Hawai'i at Mānoa.
E ho'ouna 'ia mai nā leka iā māua, 'o ia ho'i 'o Laiana Wong a me Kekeha Solis ma ka pahu leka uila ma lalo nei:
a i 'ole ia, ma ke kelepona:
» 956-2627 (Laiana)
» 956-2624 (Kekeha)


c: text/html

text: 1Te kabane ngkanne, tariu, kam na kimwaareirei ngkai kam katiteuanaaki ma te Uea. Tiaki te bae e kakua irou te kaoki taekani baike I a tia ni koroi, ma e boongana i bukimi. 2Kam na kaawakiningkami mai irouia te koraki aika a karaoi baika a bubuaka, aika te koraki aika ai aroia kamea, aika a tangira te rabwata bwa e na kaikoakaki ni korokoreaki. 3Bwa boni ngaira ma ngkami kaain ni koaua te koroberoaki, aika a ti taromauriia te Atua iroun Taamneina, ma ni kamoamoaa irouni Kristo Iesu, ao ti aki onimakina te rabwata, 4e boni ngae ngke boni ngai naba ae I onimakina te rabwata. Ngkana e taku temanna bwa te tia onimakina te rabwata ngaia, ao I a moamoa riki ngai: 5I koroberoaki n te kawanibong, ao te Iteraera ngai n rikiu, ao kaain te baronga are Beniamin, ao te Ebera mai irouia Ebera; ao n reitaki ma te Tua, bon te Bwaritaio ngai; 6n reitaki ma nanou n tauaninne ngkoa ibukin te Atua, ao I bwainikiriina te ekaretia; ao n reitaki ma karaoan nanon te Atua are e taekinaki n te Tua, ao I iri nanoia ni kabane. 7Ma bwaai ake I taku bwa a kakaawaki, ao I a atong ngkai bwa akea boonganaia ibukini Kristo. 8Tiaki ti baikai aika I taku bwa akea boonganaia, ma I atongi bwaai ni kabane bwa akea boonganaia ibukin te bwai ae moanibaan te boongana riki, are e ataakini Kristo Iesu are ara Uea, are I kabuaa au bwai ni kabane ibukina, ao I atongi bwa maange, bwa E aonga n reke irou boonganan arou ngkai ana aomata Kristo ngai, 9ao I aonga n nooraki n arou n reitaki ma Ngaia, bwa e aki reke kaetan arou n reitaki ma te Atua n te Tua, ma e reke n onimakinani Kristo; kaetan arou aei boni mai iroun te Atua, ao e reke ibukin te onimaki. 10Bwa N na ataa Iesu ma te mwaaka are E a manga kamaiuaki iai, ma ni maraki n ai arona ni maraki, ao n riki n ai arona ni matena, 11ma te kaantaninga bwa N na boni kamaiuaki man te mate nakon te maiu. 12I aki taku bwa e a tia n reke irou are I uaiakinna, ao I aki taku bwa I a kororaoi n te raoiroi. Ma I kakorakoraai ni biri bwa I aonga n taua te kaniwanga, bwa ngaia aei bukin are E karikai iai Kristo Iesu bwa ana bwai. 13Taari, I aki taku bwa I a tia n tauua; ma te bwai teuana ae I karaoia, I mwanuokini baika i mwiiu, ao I kabanea korakorau bwa N na katiai baika N na karaoi nakon taai aika a na roko. 14Mangaia are I kabirimwaakaai nakon te tia bwa n na karekea te kaniwanga, are bon ana weewete te Atua i nanon Iesu nakon te maiu are i karawa. 15Ma ngaia aei, bwa ngaira ni kabane aika ti a ikawai i nanon te maiu n onimaki, ti na bwaina te nano ae ti te arona; ao ngkana iai i buakomi aika a bwaina te nano ae e kaokoro, ao E na kaota naba aei te Atua nakoimi. 16Ma ae ti a roko iai, ao ti na nakonako iai n te kawai naba anne. 17Taari, kam na kakairi irou, ao kam na kamwatau taraaia te koraki ake a karaoa are ti karaoia i bukimi bwa te banna ni kakairi. 18Bwa a bati aomata, ake I aki toki n taekiniia ngkoa nakoimi ao I a manga taekiniia naba ngkai ma rannimatau aika a waa nako: bwa kairiribai ngaiia ni maiuia nakon ana kaibangaki Kristo. 19Bon te mate tokiia, ao a atuani birotoia; a kamoamoaiia ni baika a riai ni maamaa iai, ao ti te iangoi bwain aon te aba. 20Bwa I-Karawa ngaira, aika ti kakariariaa te Tia Kamaiu, are te Uea are Iesu Kristo bwa E na roko mai karawa; 21are E na oniki rabwatara aika a mangori, bwa a na riki n ai aron rabwatana ae E mimitong, ni kaboonganaan te mwaaka are E konaa iai n tauu taekani bwaai ni kabane.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Wikipedia:Kaiwhakahaere
Ka whakarārangitia i konei ngā kaiwhakahaere o te Wikipedia Māori. He whārangi anō tēnei hei tono kia whakatūria he kaiwhakahaere hou, kia whakakorea hoki te tūranga kaiwhakahaere o tētahi tangata.
Rārangi kōrero
- 1 Ko ngā kaiwhakahaere
- 2 Ā ngā kaiwhakahaere mahi
- 3 Ngā tohu o te kaiwhakahaere
- 4 Ngā tono whakakore tūranga kaiwhakahaere
- 5 Hei mahi mā ngā kaiwhakahaere
- 6 Tirohia hoki
Ko ngā kaiwhakahaere[edit | edit source]
O nāianei (active administrators)[edit | edit source]
Ko ēnei ngā kaiwhakahaere e mahi tonu ana ki te paetukutuku nei (These are the active administrators of this site):
- User:gadfium (kaiwhakahaere, bureaucrat)
- User:Kahuroa (kaiwhakahaere, bureaucrat)
Kaiāwhina (other administrators)[edit | edit source]
- User:Node ue (kaiwhakahaere, bureaucrat)
- User:Vardion (kaiwhakahaere, bureaucrat)
- User:Brian New Zealand (kaiwhakahaere) kaiāwhina ārai nanakia (spam and vandalism watch)
Ngā kaiwhakahaere tautauā (inactive administrators)[edit | edit source]
Kei tēnei rārangi aunoa ngā kaiwhakahaere katoa e rārangatia ana. Engari, kia tūpato. Ko ētahi, kāhore he mahi o ngā tāngata nei mō te wā roa. Kāhore kau ngā mahi a ētahi i runga i ngā tau e rua kua hipa ake nei (This list shows all the users with administrator rights. However, most have made no edits for long periods - that is, they are inactive.)
Ngā kaiwhakahaere o mua (former administrators)[edit | edit source]
- User:Robin Patterson: nō te 31 o ngā rā o Haratua, 2007, i whakakorengia ōna tūranga hei kaiwhakahaere, hei kaiwhakahaere matua. (Robin Patterson, formerly a sysop and bureaucrat, was desysopped on May 31, 2007.)
Ā ngā kaiwhakahaere mahi[edit | edit source]
Mā ngā kaiwhakahaere e whakarerekē ngā whārangi o te wāhi MediaWiki arā ngā pānui pūnaha. Mā rātou e ārai ngā kaimahi e mahi nanakia ana ki te paetukutuku nei, mā rātou ngā whārangi e muku, e pare i runga i te kaupapa.
Ngā tohu o te kaiwhakahaere[edit | edit source]
- He matatau koe ki te reo.
- Kua mahi mātātoa koe ki te Wikipedia Māori mō ngā marama e rua.
- Ka tautokona koe e te hapori, arā, e te rōpū kaimahi.
- Ehara koe i te kaimahi tautauā.
Ngā tono whakakore tūranga kaiwhakahaere[edit | edit source]
Mā ngā tuari e whakakore ngā tūranga o ngā kaiwhakahaere i runga i te tautoko hapori.
Hei mahi mā ngā kaiwhakahaere[edit | edit source]
Tirohia Wikipedia:Whakatūpato mā ngā kaiwhakahaere. Tuhia ō tono katoa ki taua whārangi.


text: 1Exakere hotohare: Maika iraexatyati, xaxati harenae kaomaka ihalahaliti Enore kakoa, tyotya halitinae tahi. 2Maika kalorexenae xekohasetinae tahi xiraexatya hoka waiyoreha maheta hoka waiye, wimehexaiko wisaona. Hoka tyotya xoalini hare Enore aokitere akere waiyexe taita wisoma. 3Hatyo harenae atyo waiye. Enore waiyexe maniya mohetehenere wiso ana atyo hatyo harenae waiyeta. 4Kasani tyotyaha iniyalahare nonitata kaiyakehetaha hoka waiyexe maniya kaxomokahetaha hoka waiyexe, aliterexe waiyekehalaka enomanaha aokita. 5Hiyaiya, haterore atyo Enore. Haterore haliti hoka Enore koamaniya mokita halitinae. Hatyo haliti atyo Cristo Jesus. 6Hatyota isoawi waini maheta hoka tyotya halitinae waiyexe maniya moheta maheta. Enore xaimenekola aoseta kaxekaka, hotikisa maheta Enore xahekola. Kasani tyotyaha waiyexe maniya tyaohetaha aokita hoka. 7Nokaxaxikatyaki iraiti kakoare hoka majudeuneharenae naotyakisa, hoka Iraiti Waiyexe, tyakekoti aliterexe hoka noxakai maheta. Maisa namaoseraita xini, aliterexe niraeta. 8Hiyeta hoka exakere kaomaka naoka: Maika wenakalati nihatyaka tyaoniterenae iraexahenaha Enore hiye hoka hakanonaeha ainakisaha iniyalahare hamaomaneharetaha, exahe hoka hamaxalijiniharenetaha. 9Maika ohironae tehitiya irihalo tyaona hoka waiye hamaxaokowihalotyoane kakoa kaimatyoaha hoka waiye ahekotyaha hawenaneha kakoa. Exahe hoka maisa masakare waiye tilikoaha harenae, maisa xoare maheta mokahitaha netati, pérola, ouro, exahe hoka imiti masakare karore ako hoka isoahitaha. 10Waiyexe taitaiya tyomaha hoka katyakekotyakaha, aliterexe waiyexe xema tyaonahitaha nerekati maheta. 11Maika ohironae mema tyaonaha haxaiminiraha kakoa. 12Kasani ohironae maisa enanae aotyakisa, wakatya hare naokare. Maika mema tyaonaha. 13Hiyaiya, Adão hotohare kaomaka, hatyo najikinita Eva kaomaka. 14Maisa Adão xini kamaoseratyaka. Hoka ohiro atyo kamaoseratyaka hoka maisa Enore aokitere akereta tyaonita. 15Xakore hoka ohiro ite xoima kaisanihena hoka iniyalahare nonita kaiyakeheta, hekoiya tyakeko, waiyexe maniya taita tyaonita, irihalo tyaonita, awaiyetita haiyanae hare hoka.


text:
Houhere
Ko te Houhere he rākau whakaruruhau ririki o Aotearoa, kei Te Ika-a-Māui e tupu ana. Hei te ngahuru mā tonu ēnei rākau i ngā pua. Ko ingoa pūtaiao he Hoheria populnea. I ngā wā o mua, tīhorea ai te kiri o te Houhere, ka whiria hei tauri whakapaipai, ka mau ki ngā waewae. Ka whakamahia anō ki te whakapaipai taiaha hoki anō. Ki ētahi, ko te Houhi kē te ingoa reo Māori. He ingoa anō ki te reo Pākehā, arā he Lacebark, he Ribbonwood rānei.
Tohutoro[edit | edit source]
- Metcalf, Laurie, 2002. A Photographic Guide to Trees of New Zealand. Tāmaki-makau-rau: New Holland.
- Salmon, J.T., 1986. The Native Trees of New Zealand. Te Whanga-nui-a-Tara: Heinneman Reed.


text:
Nühou
Synopsis: Hui Malama I Na Kupuna O Hawai'i Nei stands firm for our küpuna; burglaries skyrocket in Mililani; surfers bring waves of joy to children; Vote on alcohol ban at Aloha Stadium postponed.
Küpa'a ma hope o nä küpuna. Küpa'a 'o Hui Malama I Na Kupuna O Hawai'i Nei ma hope o nä küpuna. I loko nö o ke kauoha 'ana o ka lunakänäwai David Ezra, e hö'ike pono'ï i nä wahi e waiho nei he 83 mau moepü i lilo i ua Hui nei, ua pa'a ka mana'o mälama kupuna. Wahi a Hui Malama, ua kanu 'ia aku nei ia mau mea kahiko ma kekahi mau ana 'elua o Hawai'i moku, kahi i loa'a ai i kekahi mau mea 'ike hana lima o ke au i hala a lawe wale 'ia i ka makahiki 1905. Hö'ike a'e nei 'o Hui Malama, he mea kü'ë ka 'ölelo a Ezra i ko läkou mana'o iho, ko läkou ho'omana, a me ko läkou aloha 'äina, a aloha kupuna paha. Wahi a nä loio o ia hui, ua like paha ia me ka 'aihue 'ana, a me ka hö'ino 'ana paha. I këia Pö'alua, he pono ke kü kekahi mau känaka o Hui Malama i mua o ka 'aha no ka hö'ike 'ana i ko läkou mana'o. Inä he käko'o iä Hui Malama, e hele aku i ka 'aha ho'okolokolo pekelala ma ka Pö'alua, ka lä 27 o Këkëmapa, i ka hola 10:00 o ke awakea, no ke käko'o 'ana i kekahi mau aloha 'äina/aloha kupuna, 'o ia ho'i, 'o Edward Halealoha Ayau, Esq., 'o Pualani Kanahele Kanakaole, PhD, 'o Charles Maxwell, 'o William Aila, a me Konia Freitas.
Mähuahua nä pikopau'iole. Ke nui loa a'e nei nä pikopau'iole e kokolo akula ma Mi'ilani i këia mau lä. Ma nä pule 'eono i hala iho nei, ua komo hewa 'ia he 85 mau hale o Mililani. Ke nonoi nei ke ke'ena mäka'i i ka lehulehu, ke 'ike 'ia kahi hana kolohe a hana 'ano 'ë paha, e kelepona koke i ke ke'ena mäka'i. A 'o kahi mea e hana 'ia ana, 'o ia ka ho'onui 'ana i ka holo o nä pöpoki ma Mililani i mea e ho'opau ai i këia hana kolohe.
He keu a ka lokomaika'i. Kipa aku nei 'ewalu mau he'enalu loea i ka haukapila 'o Kapi'olani i ka Pö'akolu nei no ka hä'awi aloha Kalikimaka a me ka hä'awi makana 'ana i nä keiki ma'i. Ua piha hau'oli nä keiki i ka 'ike 'ana iä läkou, 'o ia ho'i, 'o Fred Patachhia 'öpio, 'o Marcus Hickman, 'o Sunny Garcia, 'o Danny Fuller, 'o Myles Padaca, 'o Kala Alexander, 'o Makua Rothman a me Reef McIntosh. Ma muli o ka maika'i wale o këia hana, ke mana'o 'ia nei e kipa nä he'enalu i nä keiki o ia haukapila i këlä me këia makahiki.
Mai puni i ka inu wai'ona. Ho'opane'e 'ia ka holo 'ana o ka mana'o o ka Mana o ke Kahua Pä'ani 'o Aloha ma ka päpä a päpä 'ole 'ia 'ana paha o ka inu wai 'ona ma kahi ho'okükü ka'a o ia kahua pä'ani. He mana'o ko nä lälä, e nünë pono 'ia, a no laila, ua ho'opane'e 'ia a ka lä 26 o Ianuali. 'O ka mea 'äpiki, ke päpä 'ia, he hiki nö ke inu 'ia ka wai 'ona ma loko o ke kahua pä'ani.
E ho'ouna 'ia mai nä leka iä mäua,
'o ia ho'i 'o Laiana Wong a me Kekeha Solis
ma ka pahu leka uila ma lalo nei:
>> kwong@hawaii.edu
>> rsolis@hawaii.edu
a i 'ole ia, ma ke kelepona:
>> 956-2627 (Laiana)
>> 956-2624 (Kekeha)
BACK TO TOP
Nūhou
Synopsis: Hui Malama I Na Kupuna O Hawai'i Nei stands firm for our kūpuna; burglaries skyrocket in Mililani; surfers bring waves of joy to children; Vote on alcohol ban at Aloha Stadium postponed.
Kūpa'a ma hope o nā kūpuna. Kūpa'a 'o Hui Malama I Na Kupuna O Hawai'i Nei ma hope o nā kūpuna. I loko nō o ke kauoha 'ana o ka lunakānāwai David Ezra, e hō'ike pono'ī i nā wahi e waiho nei he 83 mau moepū i lilo i ua Hui nei, ua pa'a ka mana'o mālama kupuna. Wahi a Hui Malama, ua kanu 'ia aku nei ia mau mea kahiko ma kekahi mau ana 'elua o Hawai'i moku, kahi i loa'a ai i kekahi mau mea 'ike hana lima o ke au i hala a lawe wale 'ia i ka makahiki 1905. Hō'ike a'e nei 'o Hui Malama, he mea kū'ē ka 'ōlelo a Ezra i ko lākou mana'o iho, ko lākou ho'omana, a me ko lākou aloha 'āina, a aloha kupuna paha. Wahi a nā loio o ia hui, ua like paha ia me ka 'aihue 'ana, a me ka hō'ino 'ana paha. I kēia Pō'alua, he pono ke kū kekahi mau kānaka o Hui Malama i mua o ka 'aha no ka hō'ike 'ana i ko lākou mana'o. Inā he kāko'o iā Hui Malama, e hele aku i ka 'aha ho'okolokolo pekelala ma ka Pō'alua, ka lā 27 o Kēkēmapa, i ka hola 10:00 o ke awakea, no ke kāko'o 'ana i kekahi mau aloha 'āina/aloha kupuna, 'o ia ho'i, 'o Edward Halealoha Ayau, Esq., 'o Pualani Kanahele Kanakaole, PhD, 'o Charles Maxwell, 'o William Aila, a me Konia Freitas.
Māhuahua nā pikopau'iole. Ke nui loa a'e nei nā pikopau'iole e kokolo akula ma Mi'ilani i kēia mau lā. Ma nā pule 'eono i hala iho nei, ua komo hewa 'ia he 85 mau hale o Mililani. Ke nonoi nei ke ke'ena māka'i i ka lehulehu, ke 'ike 'ia kahi hana kolohe a hana 'ano 'ē paha, e kelepona koke i ke ke'ena māka'i. A 'o kahi mea e hana 'ia ana, 'o ia ka ho'onui 'ana i ka holo o nā pōpoki ma Mililani i mea e ho'opau ai i kēia hana kolohe.
He keu a ka lokomaika'i. Kipa aku nei 'ewalu mau he'enalu loea i ka haukapila 'o Kapi'olani i ka Pō'akolu nei no ka hā'awi aloha Kalikimaka a me ka hā'awi makana 'ana i nā keiki ma'i. Ua piha hau'oli nā keiki i ka 'ike 'ana iā lākou, 'o ia ho'i, 'o Fred Patachhia 'ōpio, 'o Marcus Hickman, 'o Sunny Garcia, 'o Danny Fuller, 'o Myles Padaca, 'o Kala Alexander, 'o Makua Rothman a me Reef McIntosh. Ma muli o ka maika'i wale o kēia hana, ke mana'o 'ia nei e kipa nā he'enalu i nā keiki o ia haukapila i kēlā me kēia makahiki.
Mai puni i ka inu wai'ona. Ho'opane'e 'ia ka holo 'ana o ka mana'o o ka Mana o ke Kahua Pā'ani 'o Aloha ma ka pāpā a pāpā 'ole 'ia 'ana paha o ka inu wai 'ona ma kahi ho'okūkū ka'a o ia kahua pā'ani. He mana'o ko nā lālā, e nūnē pono 'ia, a no laila, ua ho'opane'e 'ia a ka lā 26 o Ianuali. 'O ka mea 'āpiki, ke pāpā 'ia, he hiki nō ke inu 'ia ka wai 'ona ma loko o ke kahua pā'ani.
E ho'ouna 'ia mai nā leka iā māua,
'o ia ho'i 'o Laiana Wong a me Kekeha Solis
ma ka pahu leka uila ma lalo nei:
>> kwong@hawaii.edu
>> rsolis@hawaii.edu
a i 'ole ia, ma ke kelepona:
>> 956-2627 (Laiana)
>> 956-2624 (Kekeha)
This column is coordinated by the Hawaiian Language Department
at the University of Hawai'i at Mānoa, supported by UH
President Evan Dobelle's Initiative for Achieving Native Hawaiian
Academic Excellence.


text:
By Noenoe K. Silva
Sunday, November 24, 2002
Ka Lä Küokoa,
Nowemapa 28
Synopsis: This recounts the history of Hawai'i's Independence Day, which was celebrated each year on November 28 from 1844 to ca. 1895.
Mai ka makahiki 1844 a hiki mai i ka MH 1896 a 'oi iki paha i ho'olaule'a 'ia ai ka Lä Kü'oko'a i Hawai'i nei. 'O ka lä 28 o Nowemapa ka Lä Kü'oko'a. He lä kuläia e ho'omana'o ai i ka lä, Nowemapa 28, 1843, 'o ia ka lä i pülima ai nä luna aupuni o Beretania Nui a me Palani i ke ku'ikahi e hö'ike ana i ke külana kü'oko'a o ke aupuni Hawai'i. Na Ke Ali'i Timoteo Ha'alilio, me Uiliama Likeke i hele pü me ia ma ke 'ano i mau ukali nona, a huaka'i loa akula i Mekiko, a i 'Amelika Huipü'ia, a hui pü me ka Pelekikena 'o John Tyler i ka MH 1843. 'Ae maila 'o Tyler i ka mana'o o ua ku'ikahi nei, 'a'ole na'e 'o ia i pülima. Ma hope o ke kükäkükä 'ana a'e me ia, holo akula 'o Ha'alilio mä i 'Eulopa, i Belegiuma, i Palika, a i Ladana. A ma Ladana i pülima 'ia a'e ai ke ku'ikahi i ka lä 28 o Nowemapa. 'O ko Ha'alilio mä ho'i akula nö ia i 'Amelika Huipü'ia i loa'a ka 'ae pa'a mai laila mai; 'a'ole na'e i loa'a. I ka huli ho'i 'ana mai i Hawai'i nei, ua hala akula 'o Ha'alilio ma ke ala ho'i 'ole mai, i ka lä 3 o Këkëmapa o ka MH 1844.
He ku'ikahi pono këia, 'a'ole na'e i pakele ka pono o ko Hawai'i i ke kuko a ka po'e ho'okolonaio. He ku'ikahi nö na'e e kü mau ana i nä känäwai o nä aupuni like 'ole. Eia hou, ma lalo o ke kumukänäwai o 'Amelika Huipü'ia, 'o ke ku'ikahi ke känäwai 'oi loa o ka 'äina. No laila, ua ho'olaule'a 'ia këia hana kü i ka hanohano e ke aupuni Hawai'i, a me ka po'e Hawai'i.
Ma hope o ka ho'okahuli aupuni i ka MH 1893, ho'okumu 'ia he aupuni hou e ka po'e 'olikake i kapa 'ia 'o ka Lepupalika Hawai'i. Ho'ä'o akula ka po'e aloha 'äina e ho'okahuli hou i ke aupuni i ka MH 1895. Na ia aupuni "Lepupalika" i ho'opau ka ho'olaule'a 'ana i ka Lä Kü'oko'a.
Pi'i a'ela ka 'ena o ka po'e aloha 'äina! 'O läkou ka hapanui o ka po'e Hawai'i e küpa'a ana ma hope o Lili'uokalani, a e kü'ë nui ana i ka po'e i 'aihue mai i ko käkou aupuni. 'A'ole läkou i nänä i ke kauoha a ke aupuni, a 'äkoakoa nui läkou ma nä wahi like 'ole e ho'olaule'a ai i ka Lä Kü'oko'a. Ma ia mau 'aha 'aina, ua ha'i 'ia ka mo'olelo o ko Ha'alilio huaka'i loa 'ana i 'Eulopa, a me käna hana nui i mahalo nui 'ia e ka lehulehu.
'A'ole 'o ka ho'opau 'ana i ka lä kuläia lähui ka hewa ho'okahi a ke aupuni Lepupalika i hana ai; ua kau nö ho'i läkou i nä känäwai e nalowale aku ai ko käkou 'ölelo, a me nä mo'olelo i mälama 'ia ma ia 'ölelo, a me ka 'ike 'i'o i nä hana a ko käkou mau küpuna. E like me ka po'e 'öiwi 'Amelika, ua kä'ili 'ia aku nö ho'i ko käkou 'äina.
I këia au o ka paio hou 'ana no ke ea o Hawai'i nei, ke 'äkoakoa hou maila kekahi pö'ai aloha 'äina no ka ho'omana'o i ka Lä Kü'oko'a; a 'o ke kolu paha këia o ka makahiki i ho'olaule'a hou 'ia ai. E 'äkoakoa ana ka po'e aloha 'äina ma ka hale Kana'ina ma kahi o 'Iolani Hale no këia lä kuläia i ka lä 28 o Nowemapa, hola 2:00 o ke awakea. E huliämahi mai käkou no ka ho'omana'o i ia mau lä a no ka paio 'ana no ka pono o ka lähui. E püpa'akai ho'i käkou. Ua manuahi ka mea 'ai!
E ho'ouna 'ia mai nä leka iä mäua,
'o ia ho'i 'o Laiana Wong a me Kekeha Solis
ma ka pahu leka uila ma lalo nei:
>> kwong@hawaii.edu
>> rsolis@hawaii.edu
a i 'ole ia, ma ke kelepona:
>> 956-2627 (Laiana)
>> 956-2624 (Kekeha)
This column is part of University of Hawai'i President
Evan Dobelle's Initiative for Achieving Native Hawaiian
Academic Excellence at UH Mänoa.
BACK TO TOP|
Ka Lā Kūokoa,
Nowemapa 28
Synopsis: This recounts the history of Hawai'i's Independence Day, which was celebrated each year on November 28 from 1844 to ca. 1895.
Mai ka makahiki 1844 a hiki mai i ka MH 1896 a 'oi iki paha i ho'olaule'a 'ia ai ka Lā Kū'oko'a i Hawai'i nei. 'O ka lā 28 o Nowemapa ka Lā Kū'oko'a. He lā kulāia e ho'omana'o ai i ka lā, Nowemapa 28, 1843, 'o ia ka lā i pūlima ai nā luna aupuni o Beretania Nui a me Palani i ke ku'ikahi e hō'ike ana i ke kūlana kū'oko'a o ke aupuni Hawai'i. Na Ke Ali'i Timoteo Ha'alilio, me Uiliama Likeke i hele pū me ia ma ke 'ano i mau ukali nona, a huaka'i loa akula i Mekiko, a i 'Amelika Huipū'ia, a hui pū me ka Pelekikena 'o John Tyler i ka MH 1843. 'Ae maila 'o Tyler i ka mana'o o ua ku'ikahi nei, 'a'ole na'e 'o ia i pūlima. Ma hope o ke kūkākūkā 'ana a'e me ia, holo akula 'o Ha'alilio mā i 'Eulopa, i Belegiuma, i Palika, a i Ladana. A ma Ladana i pūlima 'ia a'e ai ke ku'ikahi i ka lā 28 o Nowemapa. 'O ko Ha'alilio mā ho'i akula nō ia i 'Amelika Huipū'ia i loa'a ka 'ae pa'a mai laila mai; 'a'ole na'e i loa'a. I ka huli ho'i 'ana mai i Hawai'i nei, ua hala akula 'o Ha'alilio ma ke ala ho'i 'ole mai, i ka lā 3 o Kēkēmapa o ka MH 1844.
He ku'ikahi pono kēia, 'a'ole na'e i pakele ka pono o ko Hawai'i i ke kuko a ka po'e ho'okolonaio. He ku'ikahi nō na'e e kū mau ana i nā kānāwai o nā aupuni like 'ole. Eia hou, ma lalo o ke kumukānāwai o 'Amelika Huipū'ia, 'o ke ku'ikahi ke kānāwai 'oi loa o ka 'āina. No laila, ua ho'olaule'a 'ia kēia hana kū i ka hanohano e ke aupuni Hawai'i, a me ka po'e Hawai'i.
Ma hope o ka ho'okahuli aupuni i ka MH 1893, ho'okumu 'ia he aupuni hou e ka po'e 'olikake i kapa 'ia 'o ka Lepupalika Hawai'i. Ho'ā'o akula ka po'e aloha 'āina e ho'okahuli hou i ke aupuni i ka MH 1895. Na ia aupuni "Lepupalika" i ho'opau ka ho'olaule'a 'ana i ka Lā Kū'oko'a.
Pi'i a'ela ka 'ena o ka po'e aloha 'āina! 'O lākou ka hapanui o ka po'e Hawai'i e kūpa'a ana ma hope o Lili'uokalani, a e kū'ē nui ana i ka po'e i 'aihue mai i ko kākou aupuni. 'A'ole lākou i nānā i ke kauoha a ke aupuni, a 'ākoakoa nui lākou ma nā wahi like 'ole e ho'olaule'a ai i ka Lā Kū'oko'a. Ma ia mau 'aha 'aina, ua ha'i 'ia ka mo'olelo o ko Ha'alilio huaka'i loa 'ana i 'Eulopa, a me kāna hana nui i mahalo nui 'ia e ka lehulehu.
'A'ole 'o ka ho'opau 'ana i ka lā kulāia lāhui ka hewa ho'okahi a ke aupuni Lepupalika i hana ai; ua kau nō ho'i lākou i nā kānāwai e nalowale aku ai ko kākou 'ōlelo, a me nā mo'olelo i mālama 'ia ma ia 'ōlelo, a me ka 'ike 'i'o i nā hana a ko kākou mau kūpuna. E like me ka po'e 'ōiwi 'Amelika, ua kā'ili 'ia aku nō ho'i ko kākou 'āina.
I kēia au o ka paio hou 'ana no ke ea o Hawai'i nei, ke 'ākoakoa hou maila kekahi pō'ai aloha 'āina no ka ho'omana'o i ka Lā Kū'oko'a; a 'o ke kolu paha kēia o ka makahiki i ho'olaule'a hou 'ia ai. E 'ākoakoa ana ka po'e aloha 'āina ma ka hale Kana'ina ma kahi o 'Iolani Hale no kēia lā kulāia i ka lā 28 o Nowemapa, hola 2:00 o ke awakea. E huliāmahi mai kākou no ka ho'omana'o i ia mau lā a no ka paio 'ana no ka pono o ka lāhui. E pūpa'akai ho'i kākou. Ua manuahi ka mea 'ai!
E ho'ouna 'ia mai nā leka iā māua,
'o ia ho'i 'o Laiana Wong a me Kekeha Solis
ma ka pahu leka uila ma lalo nei:
>> kwong@hawaii.edu
>> rsolis@hawaii.edu
a i 'ole ia, ma ke kelepona:
>> 956-2627 (Laiana)
>> 956-2624 (Kekeha)
This column is coordinated by the Hawaiian Language Department
at the University of Hawai'i at Mānoa, supported by UH
President Evan Dobelle's Initiative for Achieving Native Hawaiian
Academic Excellence.


text:
Pehiamu
Ko Pehiamu (Koninkrijk België, Royaume de Belgique, Königreich Belgien) he whenua ki Ūropi. Ko ngā whenua e tūtata ana ko Hōrana, ko Tiamana, ko Rakapuō, ko Wīwī.
He mema a Pehiamu o te Kotahitanga o Ūropi (25 Poutū-te-rangi 1957).
Tāone nui[edit | edit source]
Ko Brussels te tāone matua, ko ētahi atu o ngā tāone ko Antwerpen, ko Gent, ko Charleroi, ko Liège, ko Klagenfurt, ko Bruges, ko Nameûr, ko Mons, ko Leuven.
Kāwanatanga[edit | edit source]
Ko Philippe te kīngi, ko Elio Di Rupo te pirimia.
Hoto ki waho[edit | edit source]
- Kāwanatanga o Tenemāka (reo Pākehā)


text:
NZ provides million-dollar support to stadium and education
- Read more about NZ provides million-dollar support to stadium and education
- Log in or register to post comments
Comments
Koe taha 'eni ha 'defend' ma
Ko e taha 'eni ha 'defend' ma'ulalo mo'oni kuo fai 'e he PM Tonga fekau'aki pea mo Siaina. ‘low interest rates with the new bank’ ridiculous! Ko e founga 'eni ia 'oku ngaue'aki 'e he ngaahi pangike kotoape 'i mamani ke tohoaki'i mai 'aki kakai 'I ha ki'i taimi nounou pe. ‘Chinese run retail shops which help our economy’. How? Ko e toko fiha nai 'i Tonga 'oku ma'u ha nau vahenga tu'uma'u meihe kau Siaina, fe'unga ke tauhi 'aki honau famili 'o a'u ki he mate (long run) ? Pe ko e fakatau pe 'ehe kau Siaina ia 'enau koloa pea tanaki pa'anga ma'anautolu. "It's sad that some of our Tongans when they run small shops they don't have the skills to keep the books and they run for two months and shops closes'. Insult! 'eni ki he kakai pisinisi Tonga mo e kakai Tonga ki mamani. Ko e fuofua me'a ha taki 'oha fonua ke malu'i 'a e ongoongo lelei 'o hono kakai, 'o 'ikai folahi atu ki mamani ho tau vale. Bottom line is, 'oua na'a fakakaukau 'a e kakai Tonga ko e 'I ai 'a e kau Siaina kiha lelei fakalukufua ma'ae kakai 'o Tonga. They there to do business for their own benefits. Fakamalo ki NZ he tokoni....SAIA


text:
POSTED: 01:30 a.m. HST, Dec 24, 2011
Synopsis: Hurray for Norm Chow. But do Hawaiians always get the short end of the stick? Or prejudged not to be able to do the job?
Aloha Kalikimaka e nā hoa makamaka e ho'onanea nei me nā 'ohana a me nā hoa i kēia wā kalikimaka nei. A 'oiai, 'o ka wā kalikimaka nō kēia, ua mana'o ‘ia e pa'i 'ia kekahi mo'olelo kalikimaka. E ho'opane'e 'ia na'e ma muli o ka hauwala'au no kahi makana hou, 'o ia ho'i ka hai 'ia 'ana o ke po'o ka'i hou o nā Koa Ānuenue. 'Akahi nō a kūkala 'ia, 'o Norm Chow ke po'o ka'i hou o ka hui pōpō peku o Hawai'i.
He mea maika'i nō kēia. Ua ho'i mai ka manu 'ōiwi i kona 'āina hānau. No Honolulu 'o Chow, a mai ke Kula Ki'eki'e 'o Punahou 'o ia i puka mai ai. Ha'alele mai 'o ia iā Hawai'i nei no ka 'āina 'ē, a ma laila 'o ia i hana ai no nā makahiki he 38 a i ka ulu 'ana iho o ka mana'o i loko ona e ho'i mai. A ma muli paha o ka pōmaika'i a ke Akua i kō ai ia mana'o o Chow.
Ua noi 'o Chow i ia kūlana like ma ke Kulanui o Hawai'i i ka makahiki 1995. 'O ia wā, he wā puni kōlea nō ia, no laila, lilo akula ia kūlana iā Fred von Appen. A ua ahu ka 'ala'ala, e like me kā kākou i 'ike aku ai. No ke aha lā i koho 'ole 'ia ai 'o Chow i ia makahiki? He ho'okae 'ili paha. E mana'o ana paha ka luna 'ālapa o Hawai'i i ia manawa, 'a'ole hiki i ka Hawai'i ke hana maika'i ma ia kūlana? Aia paha ke luliluli nei ko 'oukou mau po'o me ka hō'ole pū 'ana mai, “'A'ole paha e ho'okae 'ia ka Hawai'i ma Hawai'i nei. 'O Hawai'i kēia.” Pololei nō paha. 'A'ohe ho'okae 'ia o ka Hawai'i ma Hawai'i nei. Auē, ua launa nō paha ko 'oukou mea kākau me ke Ali'i nui o O'ahu, me Kakuhihewa. 'O ke kumu paha o Chow i koho 'ole 'ia ai i po'o ka'i pōpō peku no Hawai'i i ka makahiki 1995, 'o ia ka lawa 'ole o kāna hana 'ana ma ke 'ano he ka'i.
Akā, i ka hiki 'ana mai o kākou i ka hopena o ka makahiki 2011, ua ahu a'ela ka hana maika'i a Chow ma ke 'ano he ka'i. A no laila, holo ihola ka mana'o o ka luna 'ālapa, 'o Chow ka 'oi. 'O ka mea 'āpiki, he hapa 'u'uku wale nō kona uku hana i ko Greg McMackin. 'A'ole ke kālā he mea nui iā Chow. Akā, aloha nō, i ka Hawai'i ka puapua. He ho'okae 'ili paha ia i ka Hawai'i? 'A'ole paha. 'A'ole e ho'okae 'ia ka Hawai'i ma Hawai'i nei. A i 'ole ia, ma mua, he wā puni kōlea wale nō paha ia, a i kēia manawa, ua pau kona hie.
Hau'oli ko 'oukou mea kākau i ka lilo 'ana o ua kūlana po'o ka'i nei iā Chow. A hau'oli nō ho'i i ka 'ōlelo a Chow, he mea nui ka ho'ohei ana i nā mea pā'ani pōpō peku o nā kula ki'eki'e o Hawai'i nei.
'O ia hilina'i 'ana o ke Kulanui o Hawai'i i ke kanaka Hawai'i, he mea nui nō ia, a ke lana nei ka mana'o, e hana like ke kula 'o Kamehameha no nā kūlana po'o a luna paha ma kēia hope aku.
He nui nō nā Hawai'i kūpono nāna e lawelawe i ka hana ma nā kūlana nui, a 'o ka hilina'i iā lākou, a e hai 'ia i wahi e ho'okō ai lākou i ke kūleana o ia mau kūlana, 'o ia ka mea e pono ai. Me ke aloha nō iā 'oukou a pau.
E ho'ouna 'ia mai nā leka iā māua, 'o ia ho'i 'o Laiana Wong a me Kekeha Solis ma ka pahu leka uila ma lalo nei:
» kwong@hawaii.edu
» rsolis@hawaii.edu
a i ‘ole ia, ma ke kelepona:
» 956-2627 (Laiana)
» 956-2627 (Kekeha)
This column is coordinated by Kawaihuelani Center for Hawaiian Language at the University of Hawai'i at Mānoa.


text:
Curriculum links
Ngā tino wāhi ako
- Tikanga ā Iwi
- Pūtaiao
- Hauora
- Hangarau
Ka noho i raro i ēhea whenu?
- Tikanga ā Iwi - Ngā Rawa me ngā Mahinga Ohaoha
- Pūtaiao - Ō Ahupūngao
- Hauora - Te Taiao
- Hangarau - Hangarau ā-Iwi
Ngā tino pukenga
Whakawhitiwhitinga Kōrero, Ngā Pūkenga Kōiri, Ngā Pūkenga Pāpori, Pāhekoheko hoki
Ngā reanga
2-8
Ngā tau
3-13
Ki runga ano
E tautoko ana i ēhea kaupapa kōrero?
- Kōrero Pūrākau Māori
- Pūtaiao ā-nuku
- Ngā Whakatakotoranga Hangarau O Aotearoa
E hia te roa o tēnei mahi?
E 5miniti (kia kaha tō mirimiri i te pounamu nei).
Ki runga ano
Ka kimihia ki hea?
- Te Papa tuawhā, Te Marae
- Kua ngaro koe? Me pātai ki tētahi Kaimanaaki Manuhiri.
He aha te take me heri au i taku akomanga ki tēnei taonga?
- He mahi pai, he mahi wheako tēnei mā ngā tamariki me ngā pakeke.
- He tūpono ki te pā ki tētahi o ā mātou taonga ahurei i auahatia i roto i ngā huānga o te taiao tūturu o Aotearoa.
- Whakatata atu ki te pounamu nui me te āwhina ki te tango i te waikura i runga nei.
- Whakatinanatia te rere o te awa i runga te pounamu.
He aha ngā mahi kei taua whakaaturanga?
- Toua ō ringa ki roto te wai, ka tiki ai i ētahi o ngā one takawai, me te mahi tonu i te mahi a neke atu i te waru miriona o ērā atu tāngata - te mirimiri i te pounamu hei tango i te waikura kia kitea ai te kākāriki o raro (engari kaua e tatari kia tutuki tērā i te paunga o te wā poto nei - tirohia te mutunga iho o ngā mahi a ērā atu tāngata e waru miriona i mua i a koe).
Ki runga ano
Me aha taku mōhio ki tēnei whakaaturanga?
- Nā Ngāi Tahu te pounamu nei i homai ki te whare pupuri taonga tawhito, i te wā e tū tonu ana i Buckle St, i te tau 1986.
- E tohu ana te pounamu i ngā tūāpapa mārō, toitū hoki o Rongomaraeroa, Te Marae o Te Papa.
- E haere kōtui ana te pounamu me te wai, nā te mea e kitea ai ngā pounamu i roto i te wai. Koirā te take e whakaaturia ai te pounamu nei i Te Marae i roto i te wai.
- Ko te wairua o te pounamu e tiaki ana i ngā tikanga Māori tuku iho me ngā mahi katoa o runga i Te Marae.
- He momo toka maopūroro te pounamu. I hangaia ngā toka maopūroro nā te wera me te pēhanga tērā ka huri i te toka taketake hei tētahi momo toka hou.
Ētahi kaupapa hei matapakinga pea
- Me kōrero mō te noho o te pounamu nei hei mauri mō Rongomaraeroa, te marae o Te Papa, kei te papa tuawhā.
- Matapakia ngā tūmomo pounamu, pērā i te inanga (he āhua pūmā, pērā i tō te peara, he kārikihina hoki ngā tae), te kahurangi (he tino whakatīaho, he kārikitea hoki me ngā tarapī muhani atu), te kakotea (he kārikiuri, he ropiropi me ngā ira pango), te kawakawa (he kaha tōna kārikiuri me te whānuitanga o ngā kauruku, i tapaina ki te rākau kawakawa). Ka kitea hoki te tangiwai, he momo toka tino whakatīaho, he kākariki ōriwa ki te kākāriki āketa ngā tae, ā, ahakoa tōna rite ki te pounamu, ehara i te pounamu, he bowenite kē. Ahakoa i kī te Māori he momo pounamu taua toka, i mōhio kē rātou ki ōna rerekētanga me ōna whāititanga. Ko te totoweka he momo pounamu tino onge, ā, ko te tikanga e ropiropi ana ki te mā, e kōpuretia ana rānei ki te whero. Tēnā pea ka kōrero tō akomanga mō te hiranga o te pounamu ki te Māori me ērā atu iwi, huri noa i te ao.
- Me kōrero mō te hanga i te pounamu hei toka maopūroro. E mōhiotia ana te pounamu e te kaimātai toka hei nephrite. Hei mahi kīnaki, me haere ki te wāhi wheako o NatureSpace, kei te papa tuarua, ki te tūhura i ngā tūmomo kōhatu.
- Nō hea te pounamu? Ahakoa i kitea te pounamu i te Tai Poutini, ina koa i roto i te awa o Arahura, kīhai te pounamu i whānau i reira. I tāpuketia tētahi momo toka pēnei i te serpentine, he nui te rino me te konupora i roto, i te 20 kiromita i raro i te mata o te whenua i te taha o tētahi toka, i hangaia ki te one takutai he nui te takawai me te waikura konumohe i roto, mō ētahi tau miriona. Kātahi ka kawea ki te mata mā ngā rū whenua, ā, i te wāhi i pā ai ngā momo toka e rua, koirā te putanga mai o te pounamu. E ai ki ngā kōrero o kui mā, o koro mā i pēhea te tae atu o te pounamu ki taua awa? E ai ki ngā kōrero, ka taha te wā ka noho tētahi taniwha, ko Poutini te ingoa, i aroha atu ki tētahi wahine pūrotu, ko Waitaki tōna ingoa. I kahakina taua wahine e Poutini, ā, i arua e te tāne a Waitaki. I te whakatata a te tāne a Waitaki ki a Poutini, ka mauria a Waitaki e Poutini ki te wahapū o te awa o Arahura ki reira whakapounamutia ai. I ēnei rā e whakaarohia ana a Poutini hei kaitiaki wairua o te pounamu, o te whenua hoki me te iwi o te Tai Poutini.
- I whakamahia te pounamu e te Māori hei aha? I whakamahi te Māori i te pounamu mō te matahuhua o ngā mahi whai take, whai kawa hoki. Ko ētahi o ēnei ko te hanga pāraharaha pērā i te toki he maha ngā momo rahi; ngā rākau o te riri, pērā i te patu, te mere; ngā momo rei rānei, pērā i te heitiki. He aha ngā tikanga whakairo i te pounamu? E ai ki ngā tikanga, i whakairo ā-ringahia, i wakuwakua hoki ki te hōanga. Mō te hanga pāraharaha i whakamārōtia ki te ahi.
- He aha ngā aratohu mō te kohikohi pounamu i tōna pū taiao? Kei Ngāi Tahu ko Te Kaupapa Whakahaere Pounamu, tērā e whakaae ana kia kohikohi ngā tāngata i te pounamu i ngā takutai moana o te uru o Te Waipounamu, engari ka herea te tangata ki te maha ka taea e ia te kawe i roto i te 24-haora. Mō ētahi atu kōrero haere ki te pae tukutuku o www.ngaitahu.iwi.nz/office-kaupapa-pounamu.html. He aha ngā ture mō te takoha i te pounamu? Ko te tikanga, mēnā ka hokona te pounamu, kaua e hoko mōhou, engari me takoha kē ki tētahi atu.
Ki runga ano
Ngā kōrero kīnaki
He taonga whai pānga
- Ko ngā whakaaturanga e pā ana ki ngā toki pounamu, ngā hei tiki, ngā matau me ētahi atu taonga pounamu, kei Mana Whenua, i te papa tuawhā.
- Haere ki te NatureSpace i te papa tuarua, ki te tūhura i ngā whakamārama pūtaiao e pā ana ki te hanganga i o tēnei momo toka maopūroro.
Ki runga ano


text:
He ūmanga tuari hiko ā Transpower, otirā he hanganga nui tā rātau ki Benmore i te Waipounamu, ko tōna tikanga ka oti ai, he tuku hiko māmā te utu ki te raki.
I tōmuri te hanganga o tetahi taputapu toha hiko i wētahi wā, nā te kore eke ō ngā hāngarau mai Tiamana, engari hai tā Patrick Strange rangatira ō ngā mahi, kai te hāngai ngā mahi, te āhua nei oti wawe.
I tēnei wā, rima tāra ia meka wati haora te utu mō te hiko i te Waipounamu, waru tekau mā waru tāra ia meka wati haora te utu ki Tāmaki.
Hai tā ngā mātanga, kai mua noa atu te hāngarau ā Pole 3 ā tōna wā ka kitea te painga mō te katoa, otirā mō te raki.


text:
POSTED: 01:30 a.m. HST, Feb 05, 2011
Synopsis: Many of the indigenous Dalit people of India live in abject poverty with literally no pot to urinate in. Such abject poverty is certainly difficult for us to imagine.
Aloha mai nō kākou e o'u hoa puni heluhelu o Kauakūkalahale. I 'nia aku nei kēia a 'ike akula nō i ka mea ho'omāna'ona'o e ‘ō'ū ai i ka 'ōnohi maka o ke kamahele, 'o ia nō ka nohona o ka po'e Dalit, ka po'e 'ōiwi ho'i o ia kaha. 'O lākou kai kono mai iā mākou, he mau kānaka 'ōiwi mai 'ō a 'ō, e hele aku i 'nia no ke kūkākūkā i nā mea e pono ai ko kākou nohona. I ko mākou kipa aku iā lākou, ua 'ikea ke kūlana 'ilihune a ho'okae 'ili 'ia ho'i o ia po'e, a me ke 'ano ho'omāna'ona'o o ko lākou nohona. A 'o ka mea e wāhi ai i ka pūniu, he 240 miliona ko lākou nui, a ma kahi ho'i ia o ka hapahā o ka nui o ka po'e o 'nia.
He nui hewahewa nā mea e hō'ike ai, no ka mea, 'oko'a loa ke 'ano o ko lākou lā nohona a 'oko'a ho'i ka mea i ma'a iā kākou 'a'ole na'e e pau i ka helu 'ia ma loko o nei wahi kolamu. 'O ka'u na'e e hō'ike ai, ua pili nō i ka ho'opau pilikia 'ana. Ma mua nō o ke kau 'ana ma luna o ka mokulele, a'oa'o 'ia maila au e ke kauka e 'ai i kekahi huaale no ka pale 'ana i ka mū halihali malaria, a he mau pule nō ka lō'ihi o ia hana. Eia nō ho'i au ke 'ai nei i kēlā huaale a hiki i kēia lā a he mau pule nō koe! Ua 'ōlelo 'ia he hī ka hopena ke loa'a i kēlā 'ano ma'i. 'A'ole na'e kākou e lu'u i ia kai i kēia manawa.
'O ka mea e ho'omaopopo ai, ua ma'a ka po'e o 'nia i ka 'ai 'ana i kā lākou mea'ai a me ka inu 'ana i kā lākou wai. Ma ko mākou noho 'ana ma laila, ua pau loa kā mākou mea'ai i ka ho'omākaukau 'ia e kekahi kuke no ka hokele mai, i 'ole e helele'i 'o hope. Ua pōmaika'i nō na'e mākou, no ka mea, he lua ko kēlā me kēia hale o ka “ashram”. 'O ka po'e na'e o ka 'āina, he kāka'ikahi nō paha ka lua, a no laila, hele aku nō lākou i waho o ke kula mau'u kahi e ho'opau pilikia ai. He 'ōku'u ka hana i mua nō o ke ākea! A a'ole hiki ke pe'e ma hope o ka la'alā'au, no ka mea, 'o ia kahi e noho ai ka nāhesa. Ua lilo kēia i mea e uluhua ai kekahi o nā wāhine o ko mākou 'āuna ma ka huaka'i ka'a'ōhua 'ana i nā kūlanakauhale.
Ma ko mākou ho'i 'ana mai, ua leka uila mai ka po'e nāna mākou i mālama me ka hō'ike mai i kahi nūhou ho'ohau'oli. Ma muli paha o ka hilahila, ua ho'ohiki kekahi o nā luna aupuni e hā'awi mai he 1000 ipu lua no ka po'e Dalit. Ma ka ho'opu'unaue 'ana na'e, ho'okahi wale nō ipu lua kēlā no 240,000 po'e. Eia hou ho'i, 'a'ohe wahi 'ōlelo no ka paipu lawe 'ino, ka paipu wai, a me ia mea aku ia mea aku e pono ai ka hana pono 'ana o ka ipu lua e like me ka mea i kama'āina iā kākou. Mali'a o 'eli 'ia he mau lua hohonu ma ke kula mau'u a kūkulu 'ia he papa ma luna o ia mau lua kahi e kūkulu 'ia ai ka ipu lua a 'olu'olu ai ka 'ōku'u 'ana. Mali'a, no ka ma'a loa o ka po'e Dalit i ka 'ōku'u, 'a'ole e ho'ohana 'ia ka ipu lua. Pehea lā ka hana, he māna'ona'o ke 'ano o ko lākou noho 'ana a he mea ho'i ia e hū ai ke aloha.
E ho'ouna 'ia mai nā leka iā māua, 'o ia ho'i 'o Laiana Wong a me Kekeha Solis ma ka pahu leka uila ma lalo nei:
» kwong@hawaii.edu
» rsolis@hawaii.edu
a i ‘ole ia, ma ke kelepona:
» 956-2627 (Laiana)
» 956-2624 (Kekeha)
This column is coordinated by the Hawaiian Language Department at the University of Hawai'i at Mānoa, supported by the Initiative for Achieving Native Hawaiian Academic Excellence.


text:
Nuhou
Kekeha Solis
Synopsis: News bits from the past week.
Moe i ka moe kapu a Niolopua. Ua hala aku nei 'o Bryan J. Baptiste i ke ala ho'i 'ole mai i kēlā Pō'akahi aku nei. 'O Baptiste ka meia o Kaua'i. Ua nui nō nā kānaka aloha iā ia nei. Ma ka lā 13 o Iune, ua kaha 'ia 'o ia no ka hana 'ana ma kona pu'uwai ma ka haukapila 'o ka Mō'ïwahine, a ho'oku'u 'ia 'o ia mai ia haukapila i kēlā Pō'alima aku nei. Ua piha nā makahiki he 52 iā ia. E mālama 'ia ana kona ho'olewa ma ka lā 6 o Iulai ma ka hale Kaua'i War Memorial. E ho'omaka ke kipa 'ana i ka hola 9:00.
Pohā ka lae. Hō'ike a'e nei ka hui mokulele 'o go!, ke hiki aku i ka lā 15 o Iulai, he pono ke uku no ka lua o ka ukana ke lele pili'āina. Wahi a ia hui, ma muli ia o ka pi'i loa 'ana o ke kumukü'ai o ka 'aila. 'A'ole i hahai aku ka hui mokulele 'o Hawaiian, akā ma ka mahina 'o 'Apelila, ho'omaka 'o Hawaiian e kāki pēlā ma ka lele 'ana i 'Amelika.
I ho'okahi ka mana'o. Kāko'o kekahi mau lālā o nā hui Kanaka Maoli like 'ole i ka mālama 'ia 'ana o ka 'aha 'elele hana kumukānāwai no nā Kānaka Maoli i mea e lōkahi ai ka mana'o ma ka 'imi 'ana i ke aupuni kü'oko'a. Wahi a Bumpy Kanahele, ua pülima mai he 20,000 mau kānaka a 'oi i ka ho'opi'i no ke kāko'o 'ana i ia 'aha 'elele hana kumukānāwai. A wahi nō ho'i a Kanahele, e hiki ana i nā kupa a pau o Hawai'i nei ke komo ma ia 'aha, 'a'ole 'o nā Kānaka Maoli wale nō.
'A'ole i pau. Ua kau aku nei ka 'ōlelo ho'oholo a ka lunakānāwai Susan Oki Mollway, 'o ia ho'i, e kōkua ke Ke'ena Kuleana Hawai'i i nā Hawai'i a pau, 'a'ole 'o nā Hawai'i wale nō he 50 pākeneka koko Hawai'i a 'oi ke kōkua 'ia. Wahi a Walter Schoettle, ka loio o nā mea ho'opi'i, e ho'opi'i hou ana nō i mua o ka 'aha ho'okolokolo ka'apuni 'eiwa.
E 'ōpü ali'i. He keu 'o Barack Obama a ka lokomaika'i. Noi aku nei 'o ia i nā kānaka e kāko'o nei iā ia, e hā'awi manawale'a lākou i ke kālā iā Hillary Rodham Clinton i mea e ho'opau ai i kāna 'ai'ē. Ma ko Clinton alualu 'ana ma ke koho wae moho, ua nui loa a'ela kāna mau 'ai'ē, he $22.5 miliona. A i ka Pō'ahā nei, ua hā'awi aku 'o Obama a me kāna wahine i $4,600 na Clinton. Ke lana nei ka mana'o o Obama, e kāko'o iā ia ko Clinton po'e kānaka kāko'o.
He iki unu. Ke lana nei ka mana'o o Derrick Low, e pā'ani 'o ia i ke kiniōpō hïna'i ma ke 'ano he loea. A pēlā pü paha me ko Hawai'i nei. Ho'okahi wale nō kanaka i hānai 'ia ma Hawai'i nei i lilo i loea ma ka 'Ahahui Kinipōpō Aupuni o 'Amelika, 'o ia nō 'o Red Rocha. Ua koho 'ia 'o Rocha e nā Huskies o Toronto i wae mea pā'ani kinipōpō hïna'i o ka makahiki 1947. Inā e koho 'ia 'o Low, 'o ia ana ka lua. I nā pule 'ekolu i hala iho nei, ua ho'oma'ama'a aku nei 'o ia no nā hui 'elima, 'o New Jersey, 'o Golden State, 'o Phoenix, 'o Seattle a me Dallas. Wahi a Low, ua ulu nō ka hoi o nā hui hope 'ekolu.
This column is coordinated by the Hawaiian Language Department at the University of Hawai'i at Mānoa.
E ho'ouna 'ia mai nä leka iä mäua, 'o ia ho'i 'o Laiana Wong a me Kekeha Solis ma ka pahu leka uila ma lalo nei:
a i 'ole ia, ma ke kelepona:
» 956-2627 (Laiana)
» 956-2624 (Kekeha)
BACK TO TOP
Nuhou
Kekeha Solis
Synopsis: News bits from the past week.
Moe i ka moe kapu a Niolopua. Ua hala aku nei 'o Bryan J. Baptiste i ke ala ho'i 'ole mai i këlä Pö'akahi aku nei. 'O Baptiste ka meia o Kaua'i. Ua nui nö nä känaka aloha iä ia nei. Ma ka lä 13 o Iune, ua kaha 'ia 'o ia no ka hana 'ana ma kona pu'uwai ma ka haukapila 'o ka Mö'ïwahine, a ho'oku'u 'ia 'o ia mai ia haukapila i këlä Pö'alima aku nei. Ua piha nä makahiki he 52 iä ia. E mälama 'ia ana kona ho'olewa ma ka lä 6 o Iulai ma ka hale Kaua'i War Memorial. E ho'omaka ke kipa 'ana i ka hola 9:00.
Pohä ka lae. Hö'ike a'e nei ka hui mokulele 'o go!, ke hiki aku i ka lä 15 o Iulai, he pono ke uku no ka lua o ka ukana ke lele pili'äina. Wahi a ia hui, ma muli ia o ka pi'i loa 'ana o ke kumukü'ai o ka 'aila. 'A'ole i hahai aku ka hui mokulele 'o Hawaiian, akä ma ka mahina 'o 'Apelila, ho'omaka 'o Hawaiian e käki pëlä ma ka lele 'ana i 'Amelika.
I ho'okahi ka mana'o. Käko'o kekahi mau lälä o nä hui Kanaka Maoli like 'ole i ka mälama 'ia 'ana o ka 'aha 'elele hana kumukänäwai no nä Känaka Maoli i mea e lökahi ai ka mana'o ma ka 'imi 'ana i ke aupuni kü'oko'a. Wahi a Bumpy Kanahele, ua pülima mai he 20,000 mau känaka a 'oi i ka ho'opi'i no ke käko'o 'ana i ia 'aha 'elele hana kumukänäwai. A wahi nö ho'i a Kanahele, e hiki ana i nä kupa a pau o Hawai'i nei ke komo ma ia 'aha, 'a'ole 'o nä Känaka Maoli wale nö.
'A'ole i pau. Ua kau aku nei ka 'ölelo ho'oholo a ka lunakänäwai Susan Oki Mollway, 'o ia ho'i, e kökua ke Ke'ena Kuleana Hawai'i i nä Hawai'i a pau, 'a'ole 'o nä Hawai'i wale nö he 50 päkeneka koko Hawai'i a 'oi ke kökua 'ia. Wahi a Walter Schoettle, ka loio o nä mea ho'opi'i, e ho'opi'i hou ana nö i mua o ka 'aha ho'okolokolo ka'apuni 'eiwa.
E 'öpü ali'i. He keu 'o Barack Obama a ka lokomaika'i. Noi aku nei 'o ia i nä känaka e käko'o nei iä ia, e hä'awi manawale'a läkou i ke kälä iä Hillary Rodham Clinton i mea e ho'opau ai i käna 'ai'ë. Ma ko Clinton alualu 'ana ma ke koho wae moho, ua nui loa a'ela käna mau 'ai'ë, he $22.5 miliona. A i ka Pö'ahä nei, ua hä'awi aku 'o Obama a me käna wahine i $4,600 na Clinton. Ke lana nei ka mana'o o Obama, e käko'o iä ia ko Clinton po'e känaka käko'o.
He iki unu. Ke lana nei ka mana'o o Derrick Low, e pä'ani 'o ia i ke kiniöpö hïna'i ma ke 'ano he loea. A pëlä pü paha me ko Hawai'i nei. Ho'okahi wale nö kanaka i hänai 'ia ma Hawai'i nei i lilo i loea ma ka 'Ahahui Kinipöpö Aupuni o 'Amelika, 'o ia nö 'o Red Rocha. Ua koho 'ia 'o Rocha e nä Huskies o Toronto i wae mea pä'ani kinipöpö hïna'i o ka makahiki 1947. Inä e koho 'ia 'o Low, 'o ia ana ka lua. I nä pule 'ekolu i hala iho nei, ua ho'oma'ama'a aku nei 'o ia no nä hui 'elima, 'o New Jersey, 'o Golden State, 'o Phoenix, 'o Seattle a me Dallas. Wahi a Low, ua ulu nö ka hoi o nä hui hope 'ekolu.
This column is coordinated by the Hawaiian Language Department at the University of Hawai'i at Mānoa.
E ho'ouna 'ia mai nā leka iā māua, 'o ia ho'i 'o Laiana Wong a me Kekeha Solis ma ka pahu leka uila ma lalo nei:
a i 'ole ia, ma ke kelepona:
» 956-2627 (Laiana)
» 956-2624 (Kekeha)


text: 1Kam na tarataraingkami bwa kam na aki karaoi bwaai ake a kaeti ma bwain te onimaki i mataia aomata ni kan nooraki irouia; bwa ngkana aromi anne, ao a na akea te bwai n tituaraoi ae kam na anganaki mai iroun Tamami are i karawa. 2Ma ngaia aei, ngkana ko angabwai nakoia aika a kainnano ao ko na tai katanoata nakoia aomata, n ai aroia taani mwaamwanaa-te-aba ngkana a angabwai ni mwaneabaia I-Iutaia ao i nanoni kawai, bwa a aonga ni kamoamoaaki iai irouia aomata. E koaua ae I a tuangkami bwa e a tia n reke irouia booia mani mwiin aia mwakuri. 3Ma ngkana ko angabwai nakoia aika kainnano, ao karaoia n te aro ae akea ae e na ataia: 4bwa e aonga n raba am angabwai; ao E na anganiko te bwai n tituaraoi Tamam, ae e noora ae e raba, bwa am bwai. 5Ngkana kam tataro, ao tai kakairi irouia taani mwaamwanaa-te-aba: bwa a kan tei n tataro i nanoni mwaneabaia I-Iutaia ao i tuutani kawai, bwa a aonga n nooraki irouia aomata. E koaua ae I a tuangkami bwa e a tia n reke irouia booia mani mwiin aia mwakuri. 6Ma ngkana ko tataro, naako riin n am ru, ao kaina te mataroa, ao tataro nakon Tamam ae E raba; ao E na anganiko Tamam ae E raba te bwai n tituaraoi bwa am bwai. 7Ao ngkana kam tataro, ao tai kabatiai ami taeka aika akea nanoia, bwa anne aroia aomata ake a tuai onimakina te Atua, bwa a taku bwa a na reke nakoia bwaai ake a tataro i bukiia. 8Tai kakairi irouia, bwa E atai baika kam kainnanoi Tamami i mwaain ae kam butiia. 9Aio ngkanne aron ami tataro: Tamara are i karawa, E na tabuaki aram, 10E na roko ueam, E na tauaki am taeka i aonnaba, ai aron tauana i karawa. 11Ko na anganiira karara ae ti a tau iai n te bong aei; 12Ao Ko na kabwaraa ara bure mai iroura, ai arora ngkai ti kabwaraa aia bure akana a bure nakoira; 13Ao tai kairiira nakon te kariiriiaki, ma Ko na kamaiuira man te buaakaka; bwa am bwai te uea, ao te mwaaka, ao te neboaki n aki toki. Amene. 14Bwa ngkana kam kabwarai aia bure aomata ake a karaoi nakoimi, ao Tamami are i karawa, E na kabwarai naba ami bure ake kam karaoi nakoina. 15Ma ngkana kam aki kabwarai aia bure aomata ake a karaoi nakoimi, ao Tamami E na aki kabwarai naba ami bure ake kam karaoi nakoina. 16Ngkana kam aki ma matam, ao tai mata ni kananoanga n ai aroia taani mwaamwanaa-te-aba: bwa a kataraabuakai ubuia bwa e aonga n nooraki aia aki-mamatam irouia aomata. E koaua ae I a tuangkami bwa e a tia n reke i irouia booia mani mwiin aia mwakuri. 17Ma ngkana ko aki mamatam, ao ko na kabira atuum, ao teboki matam; 18bwa e na aki nooraki am aki-mamatam irouia aomata, ma e na nooraki iroun Tamam ae E noora ae e raba; ao Tamam ae E noora ae e raba, ane E na anganiko te bwai n tituaraoi bwa am bwai. 19Tai kaiko ami bwai aika a kakaawaki i aonnaba, ike e kangi bwaai iai te koa ma te rara, ao a uruuru ma n irae iai taan ira; 20Ma kam na kaiko ami bwai aika a kakaawaki i karawa, ike e aki kangi bwaai iai te koa ma te rara, ao a aki uru-bwai ma n irae iai taan ira; 21bwa ike a mena iai ami bwai aika a kakaawaki, ao a mena naba iai nanomi. 22Te mata ai aron te taura ibukin te rabwata. Ma ngaia are ngkana e raoiroi matam, ao e na buta rabwatam ni kabanea n te oota; 23ma ngkana e buaakaka matam, ao e na buta rabwatam ni kabanea n te roo. Ao ngkana bon te roo naba te oota i nanom, ao ai bati ra te roo! 24Akea te aomata ae e konaa n toro irouia tooka uoman: bwa ane e na ribaa temanna, ao e na kaakeaa boonganan are temanna. Kam aki konaa n toro iroun te Atua ma kaubwain te maiu aei. 25Ma ngaia ae I taku nakoimi, Tai iango n raraoma ibukini maiumi, bwa tera ae kam na kanna ke ae kam na nimma, ao ibukin rabwatami bwa tera ae kam na kunnikaia iai. Tiaki e boongana riki te maiu nakon te amwarake, ao te rabwata nakoni karabaana? 26Kam na tarai mannikiba, ngkai a aki unuuniki, ao a aki bobooti uaa ngkana a tai, ao a aki uraki nakoni nne n amwarake; ma E kakaamwarakeia Tamami are i karawa. Tiaki kam kakaawaki riki nakoia? 27Antai i buakomi, ibukin raraomana, ae e konaa ni kaananaua ana tai ni maiu nakon ae teuana riki te bong? 28Ao kam aera ngkai kam iangoi karabaami n raraomaeakin? Kam na iangoi aroia kiebun te aba, bwa a kangaa n rikirake; a aki mwamwakuri ao a aki bibinoka; 29ma I taku nakoimi bwa Toromon, e ngae ngke e kaubwai, ma e aki kunnikaiaki n ai aron te kaina te kiebu i buakon aikai. 30Ma ngkana e kunnikaiaki iroun te Atua te uteute ae e mena n te aba ae e maiu n te bong aei ao e karenakoaki nako nanoni nnen te ai ningabong, ao tiaki kam na kakoauaa bwa E na boni karekei kunnikaimi, ngkami aika a karako ami onimaki? 31Ma ngaia ae tai iango n raraoma, ni kaangai, Tera karara? ao, Tera nimara? Ao, Tera karabaara? 32Bwa a ukoukori baikai ni kabane aomata aika a aki onimakina te Atua; ao Tamami are i karawa, E ataia ae kam kainnanoi baikai ni kabane. 33Ma kam na ukoukora moa uean te Atua ma ana raoiroi, ao E na karekei baikai ni kabane te Atua nakoimi. 34Ma ngaia ae kam na tai iango n raraoma ibukin te ingabong bwa tera ae e na riki iai: bwa e na bon iangoa arona te ingabong n raraomaeakinna. E a tau ana bwai ni kararaoma te bong ae tebongina ngkana bon ana bwai.