text:
For Saturday, November 3, 2012
POSTED: 01:30 a.m. HST, Nov 03, 2012
Ke Kai Ho'ē'e
Synopsis: Let’s not get lax about tsunamis.
Welina e nā makamaka heluhelu. Pōmaika'i nō kākou i kēlā pō Pō'aono aku nei, 'o ia ho'i, 'a'ole i pō'ino ke ola i ke kai ho'ē'e o ia pō. He wahi kai wale nō a 'u'uku mai. 'A'ole ia he kai “pau pulu 'a'ohe lau kanu” wahi a kahiko, e like me ke kai ho'ē'e o ka makahiki 1946, kahi i pau ai nā ola he 170, a he nui nō ho'i ka pohō. 'O ka mokupuni 'o Hawai'i ke ko'iko'i o ka pō'ino. A kohu mea lā, pēlā pū nō me ke kai ho'ē'e o ka makahiki 1960. He 600 ‘eka ‘āina o Hilo i pau i ke kai. Aloha nō ko Hawai'i moku o Keawe. I kēlā makahiki aku nei, 'o Hawai'i moku ka mokupuni i pilikia. Ua 'ike 'ia aku paha ke ki'i o kahi hale o Kealakekua i lilo akula i ke kai. 'A'ole nō paha e poina iā kākou.
Kohu mea lā, ua ho'olohe nā kānaka i nā 'ōlelo a'oa'o, e ha'alele i nā wahi i kokoke i ke kai, nā 'āina ho'i e hiki ke pau i ke kai ho'ē'e.
'O ka mea na'e e kau ai ka weli o ko 'oukou mea kākau, 'o ia nā po'o pa'akikī e hele ana i kahi kūpono 'ole ma muli o ka nīele o ke kanaka, a pēlā aku. Ua 'ike 'ia paha kahi wikiō ma ka Youtube, kahi e pa'i wikiō ana kekahi kanaka i ke kai ho'ē'e. Ma ka laki wale nō 'o ia i 'eha 'ole ai, a lilo 'ole ai ho'i i ke kai hohonu.
'O ko 'oukou mea kākau, aia nō i Mānana uka e noho nei, a no laila, i ka lohe 'ana aku no ka pāhola 'ana mai o ke kai ho'ē'e, 'a'ohe mea e hopohopo ai. Akā, i kēlā hopena pule aku nei, ua 'ike aku nō. Aia ko 'oukou mea kākau e noho ana ma Kona. A hele aku nei i ka 'ai ma kekahi hale 'aina i ia pō Pō'aono. A i ia manawa i ho'omaopopo 'ia mai ai no ka hiki mai paha o kahi kai ho'ē'e. A he pono ka ho'i 'ana aku i ka hōkele e 'ike ai i ka hana. Koi 'ia nā kānaka e noho ana ma nā hōkele e ha'alele aku i ka hōkele no ka 'āina ki'eki'e. A 'o ia ihola nō ka hana.
A i ka manawa e kalaiwa ana ko 'oukou mea kākau me kāna wahine, e kau ana ka no'ono'o ma nā kānaka nona nā hale e kū nei ma nā kapakai o kēia pae 'āina nei. A pēlā pū me nā 'ohana e noho akula ma kahakai. Aloha nō.
Akā, ke mana'o nei ko 'oukou mea kākau, he hana kūpono ke koi 'ana e ha'alele i nā wahi e pā i ke kai ho'ē'e, i 'ole e pilikia nā kānaka a e pō'ino paha. No laila, ua pū'iwa ihola ka no'ono'o i ka 'ike 'ana i ka 'ōlelo a kekahi o nā kānaka akeakamai o ke Kikowaena Maka'ala Kai Ho'ē'e o 'Ewa. Penei kāna 'ōlelo, 'a'ole paha i pono ka ha'alele 'ia 'ana o nā 'āina ha'aha'a e pili ana i ke kai.
'Eā, inā he 'ōlelo a'oa'o hou ke kūkala 'ia mai no ka pā mai o nā mokupuni o kēia pae 'āina i ke kai ho'ē'e, e ho'olono kākou i 'ole e pō'ino ke ola.
Ola loko i ke aloha
Synopsis: Aloha to the workers of the Keauhou Beach Resort in Kona.
He hā'awi aloha kēia i nā limahana o ka Hōkele Kahakai 'o Keauhou. Ua pani 'ia iho nei ia hōkele i ka lā 31 o 'Okakopa. A he mea minamina ho'i ia, 'oiai, he pono nā limahana ke 'imi aku i hana hou.
He 'ekolu wale nō manawa o ko 'oukou mea kākau i noho aku i laila, a i nā manawa a pau, he keu aku nā limahana a ka 'olu'olu. A no laila nō kēia hā'awi aloha 'ana. Ke lana nei ka mana'o e pōmaika'i 'oukou ma kēia hope aku.
———
E ho'ouna 'ia mai na ā leka iā māua, 'o ia ho'i 'o Laiana Wong a me Kekeha Solis ma ka pahu leka uila ma lalo nei:
>> kwong@hawaii.edu, rsolis@hawaii.edu
a i ‘ole ia, ma ke kelepona:
>> 956-2627 (Laiana), 956-2627 (Kekeha)
This column is coordinated by Kawaihuelani Center for Hawaiian Language at the University of Hawai'i at Mānoa.


c: text/html

text:
POSTED: 01:30 a.m. HST, May 10, 2014
LAST UPDATED: 02:12 a.m. HST, May 10, 2014
Synopsis: Can there be too much Hawaiianness at a University of Hawai'i event? Or any event, for that matter?
Welina e nā makamaka heluhelu o Kauakūkalahale. Ke hiki koke mai nei ka hopena o ke kau kulanui, ka puka 'ana o nā haumāna mai ke kulanui aku a me ka 'Aha Hemo Kula. A no laila i hāpai 'ia ai kahi mana'o i 'ano 'ē loa. Ma kekahi hālāwai ma ke Kulanui o Hawai'i ma Mānoa, e ha'i a'e ana kekahi kanaka, 'a'ole make e nui loa ka 'ōlelo Hawai'i a hana Hawai'i paha ma kekahi 'aha, e like me ka 'Aha Hemo Kula o ke Kulanui o Hawai'i ma Mānoa, a me kekahi 'aha a mea 'ē a'e paha o ke Kulanui o Hawai'i. Wahi āna, ua lawa ke oli 'ana o nā Hawai'i, 'o ia wale nō, ma ka ho'omaka 'ana a'e o ka 'Aha Hemo Kula. A ho'omau ana 'o ia i ka 'ōlelo, inā he kanaka hou e 'ōlelo Hawai'i ana ma ia 'aha, he paukū pōkole paha, 'a'ole kūpono. A 'ōlelo nō ho'i 'o ia, he nui loa ia a e namunamu ana kekahi lāhui, 'o ke Kepanī paha, 'o ka Pākē paha a me kekahi lāhui 'ē aku paha, 'a'ole i loa'a kahi manawa o ia lāhui e hana ai i kekahi hana i mua o ka lehulehu.
Ua pū'iwa loa ka no'ono'o o ko 'oukou mea kākau i ka lohe 'ana i ua kanaka lā i ka 'ōlelo 'ana pēlā. I 'ōlelo paha ia kanaka pēlā ma muli o ka maopopo 'ole o ka 'ōlelo Hawai'i iā ia. Inā i maopopo ka 'ōlelo iā ia a me ka nui o nā kānaka o Hawai'i nei, inā 'a'ole 'o ia i ho'opuka i ia mana'o na'aupō.
He mea maopopo wale, ua nui nā lāhui kanaka ma Hawai'i nei i kēia mau lā, ‘o ke Kepanī 'oe, 'o ka Pukikī 'oe, 'o ke Kāmoa 'oe, me ia lāhui aku, ia lāhui aku. A he mea maika'i ko lākou hiki 'ana mai a noho 'ana mai ma kēia pae 'āina. Akā, 'o nā keiki papa o ka 'āina, nā 'ōiwi ho'i o kēia pae 'āina nei i ka hiki 'ana mai o Kāpena Kuke a ma mua o ka hiki 'ana mai o ia mau lāhui 'ē i 'ane'i nei, 'o ia ke Kanaka Maoli, a Kanaka 'Ōiwi ho'i o kēia pae 'āina, a i kapa 'ia nō ho'i, he Hawai'i e kekahi po'e.
I hewa paha iā 'Amelika i ke kōkua 'ana ma ka ho'okahuli aupuni Mō'ī a me ka ho'olilo 'ana iā Hawai'i i moku'āina no 'Amelika Hui Pū 'Ia. A ua lilo ka 'ōlelo Hawai'i i 'ōlelo ho'okae 'ia, akā, i kēia manawa, ke ho'oikaika aku nei e ho'i hou ka 'ōlelo Hawai'i i kona kūlana i ka wā ma mua, 'o ia ho'i, ma ka waha o nā kānaka a pau e noho nei ma kēia pae 'āina. Akā, inā e ho'omau 'ia ana ke 'ano no'ono'o e like me ia kanaka ma luna a'e nei no ka lawa o ka 'ōlelo Hawai'i a hana Hawai'i ma ka ho'omaka wale nō paha o kahi 'aha a hana 'ē a'e paha, a 'o ia ihola, 'a'ole nō e holo mua ana ka 'ōlelo Hawai'i. A kohu mea lā, he mea ho'owehi wale nō paha ka 'ōlelo Hawai'i.
'Eā, inā he mana'o ko kekahi, e oli i ka ho'omaka 'ana o kekahi 'aha a pā'ina paha, a oli hou ma waena a i ka hopena nō ho'i, a e kama'ilio a ha'i 'ōlelo paha ma ka 'ōlelo Hawai'i, he mea kūpono ia. 'A'ole e kaupalena 'ia ka hana a ke Kanaka Maoli o kēia 'āina. He keu ia 'ano hana a ka maha'oi.
'O kekahi, 'o kahi 'ōlelo pahuhopu o ke Kulanui o Hawai'i, 'o ia ka lilo 'ana o ke kahua kulanui i wahi kū i ke 'ano Hawai'i kahi e holo mua ai ke a'o 'ana. A he pono ka ho'ohanohano 'ana i nā Kānaka Maoli o kēia pae 'āina, ko lākou mau mo'olelo, a me kā lākou 'ōlelo, ka 'ōlelo Hawai'i.
This column is coordinated by Kawaihuelani Center for Hawaiian Language at the University of Hawai'i at Mānoa.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Tonga
Ko Tongá pe ko e 'Pule'anga Fakatu'i 'O Tongá' ko ha 'otu motu 'oku tu'u 'i he Moana Pasifiki Tonga 'a ia 'oku kātoi ai ha motu 'e 176 vahevahe 'ʻi ha konga tahi ko hono 'ēlia ko e kilomita tapafā 'e 700,000 'i he Moana Pasifiki Tonga. Ko e motu fakakātoa 'e 52 'oku lolotonga nofo'i.
'Oku 'iloa 'a Tonga ko e ʻOtu Motu Angaʻofa koeʻuhi ko e anga'ofa 'a e kakai Tonga ki he kaivai Pilitānia ko Kapiteni Semisi Kuki lolotonga 'ene 'a'ahi ki Tongá ni, kā 'i he lau ʻa Tokiukamea (William Mariner), naʻe feinga e kau houʻeiki ke fakapoongi ʻa Kuki ka naʻe ʻikai ke nau lototaha ki ha fokotuʻutuʻu.
'Oku toe 'iloa 'a Tongá ni koe'uhi ko e fonua pē ia he Pasifiki kuo te'eki ai ke hoko ko ha kolonia ki ha toe fonua kehe.
Hisitōlia
'Oku pehē na'e 'i ai falukunga kakai lea faka-ʻOsitolinisia 'oku nau kau ki he 'Lapita Cultural Complex' naʻa nau a'u 'o nofo'i 'a Tongá ni fakafuofua ki he 1500-1000 KM. 'Oku kei hoko hono fakatotolo'i 'a e ta'u totonu na'e fuofua nofo'i ai 'a Tongá ni. 'Oku 'ikai ke fu'u lahi 'a e 'ilo ki he anga 'o e nofo 'o e kakai Tonga 'i 'ono'ahó koe'uhi ko e 'ikai 'i ai ha fa'ahinga founga tohi 'a e kakai Tongá ke lekooti ai e hisitōlia 'a e fonua. Ko e lahi taha 'o e me'a 'oku tau 'ilo he taimí ni ko e ngaahi talanoa tukufakaholo pē ia na'e lava ke tau fanongo 'o 'ilo ai e hisitōlia 'o e fonua. Ko e fuofua fetaulaki 'a e kakai Tongá mo e kakai papālangi na'e hoko ia 'i ha 'a'ahi mai 'a e vaka mei Tenima'ake ko e Eendracht 'i he ta'u 1616.
ʻI he aʻu ko ē ki he senituli 12, na'e 'iloa e Tu'i Tonga he loto Pasifiki- mei Niuē, Haʻamoa, vahe hahake ʻo Fisi, Lotuma, ʻUvea mo Futuna, Niu Kaletōnia ki Tikopia; ʻo talanoa ai e kau fakatotolo 'e ni'ihi ki ha 'Emipaea Tonga. 'I he teautaʻu 15 ki he 17, na'e lahi hake ai e ngaahi tau fakalotofonua 'i he fonua. Ko e vaha'a taimi 'eni na'e lahi ai e 'a'ahi 'a e kau papālangi ʻo kamata meí he ongo folau mei Holani ko William Schouten mo Jacob Le Maire (naʻá na 'a'ahi ki Niuatoputapu) he 1616, Abel Jaszoon Tasman 'i he 1643 (na'á ne 'a'ahi ki Tongatapu mo Haʻapai). Na'e toki hoko ki ai ha kau kaivai 'iloa mei ʻEulope 'o hangē ko Kapiteni Semisi Kuki (tautahi ʻa Pilitānia) he ta'u 1773, 1774 mo e 1777; Alessandro Malaspina (tautahi 'a Sepeni) he ta'u 1793; fuofua ha'u 'a e kakai fakamafola lotu mei Lonitoni he ta'u 1797, pea mo e tangata fakamafola lotu mei he Siasi Metotisi Faka-Uēsiliana ko Rev. Walter Lawry ʻi he taʻu 1822.
ʻI he taʻu 1845 na'e hanga 'e he tangata loto feinga mo tufunga lea ko Tāufa'āhau 'o fakataha'i 'a Tonga ki ha pule'anga 'e taha. Na'e 'uluaki fakanofo ia ki he huafa 'o e Tuʻi Kanokupolú ka na'e papitaiso ia 'i he hingoa ko e Jiaoji(George) 'i he ta'u 1831. 'I he ta'u 1875, 'i he tokoni ʻo Misi Peka, na'á ne fakahā'i 'a Tonga ko e pule'anga fakatu'i, fakatau'atāina'i e kau hopoate, tauhi fakatoputapu e lao pea mo hono fakangatangata e mafai 'a e kau hou'eiki.
Na'e hoko a Tongá ni ko ha Pule'anga Malu'i 'o Pilitānia 'i ha Talite ke lelei ange 'a e vā 'o e ongo fonua 'i he 'aho 18 'o Mē, 1900, koe'uhi ko e feinga 'e he kau papālangi 'o e kuonga ko ia ke 'auhi 'a e tu'i hono ua 'o e fonua. Na'e hoko 'a Tonga ko e fonua taha pē 'i he Pasifiki kuo te'eki ai ke li'aki hono Pule'anga Fakatu'i. 'Oku hokohoko ta'emotu 'a e laine 'o e ngaahi tu'i 'o Tonga mei ha fāmili pē 'e taha. 'I he 1918, na'e mafola ai ha mahaki tō ko e kalasi pē 'e taha ʻo e fulū, pea iku 'o mole ai e mo'ui 'a e toko 1,800 'a ia ko e 8% 'o e kakai 'i he taimi ko ia.
Na'e tuku e tu'unga 'o Tonga ko e pule'anga malu'i 'o Pilitānia 'i he ta'u 1970 makatu'unga mei he fokotu'utu'u 'a Kuini Sālote Tupou III kimu'a peá ne hala 'i he ta'u 1965. Na'e kau 'a Tonga ki he Kominiueli 'o e Ngaahi Fonua 'i he ta'u 1970.
Puleʻanga
Ko e tuʻi (Siaosi Tupou V) mo ʻene fakataha tokoni mo e kapineti mo e falealea mo e ngaahi maau tauʻatāina. Naʻe kamata mei he konisitūtone ʻo 1875.
Kakai ʻo e fonua
ʻOku ʻi ai ha kakai ʻe taha kilu tupu.
- Tokolahi ʻo e kakai ʻi 30 Nōvema 1996: 97784
- Tokolahi ʻo e kakai ʻi 30 Nōvema 2006: 101991 (+0.4% he taʻu); tangata ʻe 51772, fafine ʻe 50219
http://tonga-broadcasting.com/index.php?option=com_content&task=view&id=845&Itemid=1
Siokālafi
'Oku tu'u 'a e 'otu motu Tonga 'i he faha'i faka-tonga 'o Ha'amoa pea 'i he vahe ua 'e tolu 'a e lōloa mei Nu'u Sila ki Hauai'i. 'Oku vahevahe 'a e 'otu motu Tonga ki he vahe 'e fā ko: Tongatapu, Ha'apai, Vava'u pea mo e ongo Niua. 'Oku 'i Tongatapu 'a e kolomu'a ko Nuku'alofa. 'Oku fa'ahinga 'e ua 'a e 'ū motu 'i Tonga 'a ia ko e motu fa'u 'e he feo pea mo e motu fa'u he mo'ungaafi. Ko e motuʻa feituʻu ʻi māmani ʻi he longitute ʻe 173° aʻu ki he 177° hihifo pea mo e latitute ʻe 15° aʻu ki he 23° tonga. He taimí ni ʻoku tānaki ko e Ongo Teleki. Vakai ki he Siokālafi ʻo Tonga.


text:
Tènei te raukawakawa, i waiwai i roto i Te Puna Wai-ora-o-Tàne
kia pata pata kei runga i to tinana; ànei te rau kawakawa;
unuhia te peka ki runga; kia whakataka te hau ki te Tonga ;
unuhia te peka ki raro; ka whakataka te hau ki te Muri;
kia màkinakina a uta, kia màtaratara ki tai,
kia hiake ana te atakura; he tio, he huka, he hau hunga…
Kia whakatù ki te rangi, whakamaua rangi,
kia tìna! hui e, Taiki e!
Ko te kupu tuatahi, ki to tàtou kaihanga, nàna nei te kàkano i ruia mai i Rangiàtea,
arà, nàna nei tàtou katoa.
Ngà mihi maioha ki Te Whare Kàhui Àriki, ki tò tàtou Kìngi, Tùheitia,
e noho nei i te taumata tapu ò òna tùpuna, ò tòna whaea.
Ki a koutou rà rire, rire, hau, pai màrire.
Ki ò tàtou tini aitua, ki a ràtou mà kua huri ki tua o te àrai,
ki Te Pùtahitanga o Rehua, hàere koutou, hàere koutou, hàere atu rà.
Ràtou te hunga wairua, ràtou ki a ràtou, tàtou te hunga ora, tàtou nei ki a tàtou,
tàtou te hunga oranga pùmautanga, tau atu rà, tau mai nei,
e tau ana nei i runga i te pepehà e paiheretia e tàtou.
Mai i Ngà Kurì-a-whàrei i te Tonga , ki Mahurangi i te Muri,
Ànei ngà maunga tapu, mai Moehau ka piki ki Te Aroha,
peke atu ki te Uru, ko Te Hapu-a-Kohe,
ka heke ki Te Kohukohunui, tae atu ki Mahurangi,
Ko Tìkapa, ko Te Taitamawahine,
ngà moana karekare, ngà moana marino, e hora nei
Hauraki te rohe whenua
Marutùàhu te tangata.
Ngàti Maru te iwi.


text:
Curriculum links
Ngā tino wāhi ako
Pūtaiao
Ka noho i raro i ēhea whenu?
Pūtaiao – Ō Mataora
Ngā tino pukenga
Pūkenga Hīraurau Hopanga, Pūkenga Whakawhitiwhiti Kōrero.
Ngā reanga
1–8
Ngā tau
1–10
E tautoko ana i ēhea kaupapa kōrero?
- Pūtaiao mō Papatūānuku
- Te Taiao o Aotearoa
ki runga ano
E hia te roa o tēnei mahi?
Ka kimihia ki hea?
- Kei te kō atu o ngā Mountains to Sea, Papa 2
- Kua ngaro? Pātaihia tētahi Kaiārahi i Te Papa.
He aha te take me heri au i taku akomanga ki tēnei taonga?
Ka whai wā koe ki te titiro ki roto i ētahi kīrehe o te moana! Ka kite koe mā te matapihi i ngā kōhiwi o ngā tohorā, ngā aihe me ngā kekeno.
He aha ngā mahi kei taua whakaaturanga?
- Tirohia te rārangi ingoa kei waho i te Taiwhanga Whakaahua Whakaroto me te whakarite i ēnei ki ngā tau kei te taha o ngā kōhiwi.
- Tāutuhia ko ēhea o ngā kōhiwi he tohorā, ko ēhea he aihe, ko ēhea he kekeno.
ki runga ano
Me aha taku mōhio ki tēnei whakaaturanga?
- Ko te kohinga kōhiwi o ngā whāngote nō te moana me ngā kekeno kei Te Papa tētahi o ngā kōhinga nunui rawa o te ao.
- Nō te momo whāngote nō te moana ngā tohorā, aihe me ngā upokohue. He whāngote rātou, ā, ko te tikanga o tēnā he mahana te toto i roto, he huruhuru ruarua i te itinga rawa kei ngā tinana, kei te whāngai i ā rātou punua ki te waiū.
- Tino rongonui tēnei kohinga mō ngā tohorā whai ngutu. Kua kore ētahi momo tohorā whai ngutu i kitea oratia, kua tāutuhia anake i ō rātou wheua. He pai atu te wai hōhonu ki ngā tohorā whai ngutu. Ki ētahi kaipūtaiao, kei tua atu i te parāoa (e āhei ana te ruku tae atu ki te 2000 mita te hōhonu me te noho i raro moana mō te 80 meneti), ka taea e te tohorā whai ngutu te hōhonutanga nui rawa mō te ruku me te roa rawa o te noho i raro moana o ngā momo whāngote katoa o te moana.
- Ka wehea ngā tohorā o te ao ki ngā momo e rua: ko ērā kua whai niho me ērā kāore he niho – e kīia ana ngā tohorā whai pāhau. Ko ētahi o ngā āhuatanga o ngā tohorā whai pāhau ko ngā pehu taurua me ngā papa pāhau. Ko tā ngā papa pāhau he tātari i ngā kai mā te tohorā i te moana.
- Mai i te 1.2 ki te 20 mita te ine whānui o ngā whāngote whai niho o te moana.
- Nō te rōpū whāngote whai wae-pakihau te kekeno. Ko te tikanga he maheni ngā tinana, ka pau hoki te nuinga o tō rātou oranga i roto i te wai. He pahikau nui ō rātou kaupeka o mua, ehara i te ringa, ā, ka whāiti haere ō rātou tinana ki tētahi hiku poto.
- E toru ngā whānau wae-pakihau:
- Odobenidae – ngā wārihi
- Otariidae – ngā kakerangi me ngā kekeno huruhuru
- Phocidae – ngā kekeno taringa-kore tūturu.
- Ko te kekeno iti rawa ko te kekeno huruhuru o Galapagos. E 30 manokaramu pea tōna taumaha, 1.2 mita te roa ina pakeke rawa. Ko te momo kekeno nui rawa ko te kekeno arewhana. Nui atu i te 5 mita te roa o te toa ina pakeke rawa, tae atu ki 5000 manokaramu tōna taumaha!
ki runga ano
Ētahi kaupapa hei matapakinga pea
- He aha kei roto i te Taiwhanga Whakaahua Whakaroto?
- He aha ō tātou mōhiotanga kua mau kē mō te tohorā, te aihe me te kekeno?
- Ki tō whakaaro, he aha te kōhiwi tino nui rawa kei roto i te Taiwhanga Whakaahua Whakaroto? Kimihia tōna tau.
- Mēnā e āhei ana koe te rangahau i tētahi o ēnei kōhiwi, ko tēhea te mea ka kōwhiria e koe? He aha ai?
- He pai ki a koe te whai niho pēnei i ērā kei te kōhiwi nama 20? He aha aha taua mea?
- Kei te kai kiko ngā tohorā katoa; he kaikiko rātou. Matapakia te rerekētanga i waenganui i te tohorā whai pāhau me te tohorā whai niho me ngā momo kai a tēnā, a tēnā.
- He aha tēnei mea te pāhau, he aha tana mahi? Ka kitea e koe he tauira o te pāhau i roto i te Taiwhanga Whakaahua Whakaroto?
- Ka kite koe i te kauwae o nama 7? Ko tēnei tētahi taha o te wheua kauwae o tētahi tohorā kahurangi. Pohewatia te nui ka kainga e koe me te kauwae he pērā te nui!
- He momo ika te tohorā, te aihe me te kekeno?
- Ka kite koe i ētahi whāngote whai niho i roto i te Taiwhanga Whakaahua Whakaroto? He aha ngā ingoa?
- He momo tohorā onge te tohorā whai ngutu. Kimihia ētahi wāhi kōhiwi o te tohorā whai ngutu.
- E hia o ngā kōhiwi kei te Taiwhanga Whakaahua Whakaroto he mea whai niho? Ka pēhea ērā kāore e whai ngutu – ka whakamahi kē i te aha hei kai i ā rātou kai?
- Kōwhiria he kōhiwi whai niho. E hia ngā niho ka tatauria e koe? Ko te tikanga, he iti iho ngā tohorā whai niho i ngā tohorā whai pāhau, engari mai i te 1 ki te 65 ō rātou niho, i runga anō i te momo.
- Ko te kekeno tino nui rawa ko te kekeno arewhana o te tonga, tae atu ki te 5000 manokaramu te taumaha. Pohewatia tērā taumaha hei taumaha mō tō tinana! Kei te kite koe i te kōhiwi o tētahi kekeno arewhana o te tonga i roto i te Taiwhanga Whakaahua Whakaroto?
- Kimihia tētahi kōhiwi kekeno. Kei hea ōna pakihau? Ka pēhea tana hiku?
ki runga ano
Ngā kōrero kīnaki
- Ko A R Martin mā.1990. Whales and Dolphins. Ranana Salamander.
- Orbell, M. 1985. The Natural World of the Māori. Tāmaki-makau-rau: Collins me David Bateman.
- Tai Awatea | Knowledge Net (Te Papa’s online resource).
He taonga whai pānga
- Pygmy blue whale in our collections
- Tohorā whenu kahurangi¬– tirohia te Kōnae Te Papa Investigator
- NatureSpace Discovery Centre¬– tirohia te Kōnae Te Papa Investigator
- Ko te whānau Guard, kei roto i Passports, Papa 4. Kei te whakaatu tēnei whakaaturanga i tētahi whānau manene tōmua me ētahi o ngā pāraha me ngā rākau i whakamahia mō te aru tohorā, kekeno hoki.
- Te pātaka o Ngāti Pikiao, Mana Whenua, Papa 4. Tirohia ngā maihi o te pātaka me te whakamātau ki te kite i ngā tohorā e rua, he mea whakairo. Kei te tohu ēnei tohorā i te ‘tōnuitanga’, i te ‘ranea o te kai’ rānei. Kitea ai hoki ēnei tohorā hei kaitiaki.
ki runga ano


text:
Ka Papahana Alakaʻi Pueo He papahana kahi i loaʻa nā haumāna maʻa e kōkua aku i nā haumāna komo hou me ke kākoʻo a me ka ʻike.
Anaina ʻOhana He hanana kēia e hoʻonaʻauao aku i ka ʻohana o ka haumāna. E aʻo ʻia ana nā ʻohana pehea e kākoʻo aku i kā lākou mau haumāna komo hou e hōʻoia i kēlā mau haumāna holomua.
Hanana Hoʻomaʻa Kauwela He papa no nā haumāna komo hou e loaʻa i hoʻokahi ʻai manuahi no kā lākou hoʻomaʻa ʻana iā lākou iho i kā lākou kuleana ma nā papa makemakika, akeakamai, ka heluhelu ʻana, ke kākau ʻana, a me nā mākau i pono ʻia e holomua.
Ka Hui Hoʻohana Kau Wela No Kekahi ʻAno Makemakika, he papahana nō ia kahi nā haumāna e kiʻi kaha aku ai a e paʻahana aku ai i ka papa haʻawina makemakika i kumu aku ai i nā kānaka ʻē aʻe, ka moʻolelo ʻē aʻe, a me ka moʻomeheu ʻē aʻe o kā mākou mokuʻāina. E aʻo ʻia mai ana kīhāpai ma Hui Hoʻohana Hawaiʻi O Ka ʻIke Noʻeau Kai ma ka mokupuni ʻo Niu i ka hono ʻo Kāneʻohe, ma ke kūlanakauhale lawaiʻa mokupuni ʻo Mokauea i ke kai kohola ʻo Keʻehi, a e hoʻoholo ʻia aku ana ma ka Noa Noa me ka Hui Holomoana Polenekia kaʻapuni o Oʻahu a e hele wāwae mamao aku i Kalaupapa ma ka mokupuni o Molokaʻi.
Kā Haumāna Komo Hou ʻIke he lā leʻaleʻa nō ʻia ma ke kula i ke kauwela no nā haumāna komo hou a hiki iā lākou ke hui mai me nā hoa papa, kā Ke Kula Nui o Hawaiʻi ma ʻEwa ʻāuna kumu kula a me ka poʻe hana, a hoʻoleʻaleʻa ʻia aku i kekahi mau hana; he hahai ʻimi loa no nā keʻena ma ke kula a he pāʻani kula nui e aʻo mai ai i nā hua ʻōlelo ma ke kula nui.
Kaiāulu Aʻo Mai No Nā Haumāna i kā lākou kau mua hiki iā lākou ke hoʻopaʻa i kekahi papa kuhikuhi o nā papa kula a e hana like aku i ia mea e like me he pūʻulu. Kōkua ʻia aku ka pahuhopu o nā haumāna i ka hana lawelawe aku a nā haumāna pākahi a pau.
ʻUao Hiki Mua No Nā Haumāna Komo Hou Hōʻoiaʻiʻo aku nā poʻe aʻo kula me nā polopeka i ka mahina mua i ke kau no laila maopopo iā lākou kā mau kaha haumāna. Inā maikaʻi ʻole nā kaha, e hoʻopili ʻia aku ka haumāna e ke kanaka aʻo kula a e kōkua aku ana ke kanaka aʻo kula i ia haumāna me nā kumu waiwai a me nā koho ʻē aʻe.
- Lolouila lawe ma ka hale waihona.
- Nā papahana kēkele lolouila hou a me ka nū hou ʻenehana.
- He palapala i ka ʻike ʻano o ka nohona.
- Ka lako ʻenehana a me ka lako akeakamai ʻenehana a me nā lako ʻē aʻe no nā lumi papa a me nā keʻena hana.
- Hoʻomaka ʻia nā mea hou i kēlā lā a me kēia lā.


text:
Ngāti Maniapoto
He iwi nui a Ngāti Maniapoto , kei te rohe o Tainui e noho ana. Ko Tainui te waka. I te tau 2001 27,168 te tokomaha o ngā tāngata i hono atu ki Ngāti Maniapoto. Ka whakapapa atu a Ngāti Maniapoto ki te tūpuna Maniapoto, tētehi rangatira o Tainui. I mōhio whānuitia mō tōna matatau ki te whawhai, ki te mau taiaha hoki.
Kāwhia[edit | edit source]
I mua i te tūnga o te Kīngitanga Māori i tīmata te rohe ki awa Mōkau tae noa atu ki roto o Tāmaki Makaurau. Ka mau te whānuitanga o te rohe e te whakataukī 'Mōkau ki runga, Tāmaki ki raro, Manga Toatoa ki waenganui'. Nā te tono o Kīngi Tāwhiao kia whoatu e Ngāti Maniapoto i te rohe o Kāwhia ki a Waikato, ka itiiti haere te rohe. I pēnei ai te tono a Tāwhiao, tā te mea i tau ai te waka tapu o Tainui ki Kāwhia. Ināianei kei ngā uri o Kāwhia (Ngāti Hikairo) te tikanga mēnā e hiahia nei rātou kia hono atu ki a Ngāti Maniapoto, ki a Waikato, ki a tū hei iwi taketake rānei.
Whakapapa[edit | edit source]
- Taku ara ko Tūrongo;
- I wawaea ki te Tai Rāwhiti,
- Ko Māhinaarangi, i au e!
- Ko te rua rā i moe ai a Raukawa
- Nā Raukawa ko Rereahu;
- Nā Rereahu ko Maniapoto
- He ara tautika mai ki ahau!


text:
He Rauemi Ipurangi mō ngā Toronga Kura e Arahina ana e te Kura
Kua whakaritea tēnei rauemi mā ngā kaiako e whakamahi ina pīrangi rātou ki te ārahi i ngā toronga o ā rātou akomanga ki Te Papa. Ka whakakotahi te rauemi nei i Te Marautanga o Aotearoa me te wheako o Te Papa, ā, he pai mā ngā akonga o ngā tau e 1-13, me ngā taumata paetae 1-8.
Kei ia taonga kua kōwhiria mō enei rauemi ōna ake mōhiohio tautoko, pēnei i:
- ngā hononga marautanga
- ngā kaupapa matapaki pea
- ngā hononga ki ētahi atu mōhiotanga
- ngā whakaaro puaki mō ngā kaupapa ka tautokona e ngā taonga nei
- ngā whakaaro puaki mō te wā me pau pea ki ia taonga
- ngā mōhiotanga whakamārama
- ngā mōhiotanga e pā ana ki ērā atu taonga whai pānga i Te Papa.
Ka taea tēnei rauemi te tā. Ko tō mātou whakaaro, me tā i te mapi me ngā mōhiotanga mō ngā taonga ka pīrangi koe kia whai wāhi ki tō toronga, ā, ka mauria tahitia mai i tō taenga mai ki Te Papa.
Ka tūtohu mātou me tono e koe tō toronga māu anō e ārahi. Mā tēnei e whakarite kia āhei atu koe ki ngā taonga e pīrangitia ana ā te wā i whakaritea e koe.
Booking
All self-guided visits must be booked. Booking your visit helps us give you better service and enables us to provide you with more information about Te Papa.
Book your self-guided visit now.


text:
1:1 ¶ Ko te poropititanga mo Ninewe, Ko te pukapuka o te kite a Nahumu Erekohi.
1:2 ¶ He Atua hae a Ihowa, he rapu utu; he rapu utu a Ihowa, a ki tonu i te riri; e rapu utu ana a Ihowa i ona hoariri, a e rongoatia ana e ia he riri mo ona hoariri.
1:3 He puhoi a Ihowa ki te riri, he nui tona kaha, e kore rawa e whakaharakoretia e ia te tangata hara. Ko to Ihowa ara kei te tukauati, kei te paroro, ko nga kapua te puehu o ona waewae.
1:4 E riria ana e ia te moana, a meinga ana kia maroke, a whakamaroketia ana nga awa katoa: e ngohe ana a Pahana, me Karamere, a kahakore noa iho te puawai o Repanona.
1:5 Wiri ana nga maunga i a ia, rewa ana nga pukepuke; huamo ake ana te whenua i tona aroaro, ae ra, te ao, me nga tangata katoa e noho ana i reira.
1:6 Ko wai e kaha ki te tu i mua i tona aritarita? ko wai e kaha ki te whakatika, ina mura tona riri; ko te ringihanga mai o tona weriweri, ano he ahi; ko nga kamaka wahia iho e ia.
1:7 He pai a Ihowa, he pa kaha i te ra o te raru; e mohio ana hoki ia ki te hunga e whakawhirinaki ana ki a ia.
1:8 Otiia ka moti to reira wahi i tana waipuke e ngawha ana; ka whaia ano e ia ona hoariri ki roto ki te pouri.
1:9 ¶ Ko te aha ta koutou e whakaaro na ki a Ihowa? ka moti rawa i a ia: e kore e tuaruatia te putanga ake o te aitua.
1:10 No te mea, ahakoa rite ratou ki te tataramoa e whiwhi ana, ahakoa ki nga kopu ano na ta ratou waina, ka tino pau ratou, ano he kakau witi kua maroke.
1:11 Kua puta mai i roto i a koe tetahi e whakaaro ana i te he mo Ihowa, he kaiwhakatakoto i te whakaaro kino.
1:12 Ko te kupu tenei a Ihowa, Ahakoa tino kaha ratou, ahakoa tini, heoi ka tapahia ratou, ka pahemo ia. Ahakoa i whiua koe e ahau, e kore koe e whiua e ahau a muri ake nei.
1:13 Na akuanei ahau wahi ai i tana ioka i runga i a koe, momotu ai i ou here.
1:14 He whakahau hoki ta Ihowa mou, ara kia kaua e whakatokia tetahi o tou ingoa a muri ake nei: ka hatepea atu e ahau te whakapakoko tarai me te whakapakoko whakarewa i roto i te whare o ou atua: ka hanga e ahau he urupa mou; no te mea he kino koe.
1:15 Nana, kei runga i nga maunga nga waewae o te kaikawe mai i te korero pai, o te kaikauwhau i te rongo mau. Mahia au hakari, e Hura, whakamana au kupu taurangi; no te mea heoi ano haeretanga atu o te tangata kino na waenga i a koe; kua hatepea raw atia atu ia.
2:1 ¶ Kua tae ake te kaiwawahi ki tou aroaro: tiakina te pa, tuteia te ara, kia kaha tou hope, kia u rawa tou kaha.
2:2 No te mea ka whakahokia mai e Ihowa te kororia o Hakopa, me te kororia o Iharaira: kua takoto kau hoki ratou i nga kaiwhakatakoto kau, kua he ano a ratou manga waina i a ratou.
2:3 Kua oti te whakangungu rakau a ana marohirohi te whakawhero, he ngangana te kakahu o nga maia: kei te rino e kanapa ana te rite o nga hariata i te ra e takatu ai ia, a ko nga tao wiri rawa.
2:4 Ngana tonu nga hariata i nga ara, taututetute ana ki a ratou ano i nga waharoa: ko to ratou ahua ano he roherohe, e rere ana me he uira.
2:5 Ka mahara ia ki ana metararahi: ka tapatu ratou i a ratou e haere ana; ka hohoro ratou ki to reira taiepa, a ka rite te arai.
2:6 Ka whakatuwheratia nga kuwaha o nga awa, ka papahoro te whare kingi.
2:7 Na kua tu tahanga a Huhapa, kua maua atu ia, a ka tangi ana pononga wahine, ko te reo koia ano kei to te kukupa, ko o ratou uma hei timipera ma ratou.
2:8 Ko Ninewe ia, ko tona rite mai onamata, kei te puna wai: heoi ka tahuti ratou; ka karanga, E tu, e tu; heoi e kore tetahi e titiro whakamuri.
2:9 Pahuatia te hiriwa, pahuatia te koura: kahore hoki he mutunga o nga rawa, o te kororia i roto i nga taonga ahuareka katoa.
2:10 Kua takoto kau ia, kahore ana mea, moti rawa; harotu kau te ngakau, kei te aki ano nga turi ki a raua, he nui te mamae kei nga hope katoa, kua koma nga mata o ratou katoa.
2:11 ¶ Kei hea te nohoanga o nga raiona? te wahi kai a nga kuao raiona? te wahi i haereere ai te raiona, me te raiona katua, me te kuao raiona, te ai he kaiwhakawehi?
2:12 I haehaea mai e te raiona he mea e makona ai ana kuao, notia ana e ia te kaki hei mea ma ana raiona uha, whakakiia ana e ia ona rua ki te kai, ona nohoanga hoki ki te mea i haehaea.
2:13 Nana, hei hoariri tenei ahau mou, e ai ta Ihowa o nga Mano, ka tahuna ano e ahau ana hariata i roto i te paowa, ka pau au kuao raiona i te hoari: ka kore i ahau he haehaenga mau i runga i te whenua, e kore ano te reo o au karere e rangona a muri ake nei.
3:1 ¶ Aue, te mate mo te pa toto! kua ki katoa i te teka, i te pahua; kahore e mutu te muru taonga,
3:2 Ko te haruru o te whiu, ko te ngaehe o nga wira e keke ana; ko nga hoiho e takatakahi ana, ko nga hariata e tarapekepeke ana;
3:3 Ko nga kaieke hoiho e ekeeke ana, ko te wheriko o te hoari, ko te kanapa o te tao; ko te tini o te tupapaku, me te puranga nui o nga tinana mate: a kahore he mutunga o nga tinana; tutuki ana te waewae ki o ratou tinana:
3:4 He maha hoki no nga kairautanga o te wahine ataahua i kairau nei; ko te rangatira nei ia o nga makutu, e hoko nei i nga iwi ki ana kairautanga, i nga hapu ano ki ana mahi makutu.
3:5 Nana, hei hoariri tenei ahau mou, e ai ta Ihowa o nga mano, ka hurahia ano e ahau nga remu o tou ki tou aroaro; ka whakakite ano ahau i a koe e noho tahanga ana ki nga iwi, me tou whakama ki nga kingitanga.
3:6 A ka maka e ahau he mea whakarihariha ki runga ki a koe, ka whakaititia koe e ahau, ka meinga hei tirohanga atu.
3:7 Na, ko te hunga katoa e kite ana i a koe ka rere atu i a koe, a ka mea, Kua ururuatia a Ninewe; ko wai hei tangi ki a ia? me rapu e ahau ki hea he kaiwhakamarie mou?
3:8 ¶ He pai ake ranei koe i Noamono, i tu nei i roto i nga awa, he mea karapoti e nga wai, ko tona pekerangi ko te moana, no te moana ano tona taiepa?
3:9 Ko tona kaha ko Etiopia, ko Ihipa, kahore hoki he mutunga; he awhina nou a Putu, a Rupimi.
3:10 Heoi kua whakaraua atu ia, kua riro hei parau; ko ana kohungahunga taia iho i te ahunga mai o nga ara katoa, mongamonga noa, i maka rota ratou mo ona tangata nunui, ko ona tangata rarahi katoa here rawa ki te mekameka.
3:11 Tera ano koe ka haurangi, ka huna koe; a ka rapu koe he wahi kaha i te wehi o te hoariri.
3:12 Ko ou pa taiepa katoa ka rite ki te piki he hua matamua nei ona: ki te rurerurea, ka taka ki roto ki te mangai o te tangata e kai ana.
3:13 Nana, he wahine ou tangata i waenganui i a koe: ko nga kuwaha o tou whenua tuwhera pu ki ou hoariri; ka pau ou tutaki i te ahi.
3:14 Utuhia he wai mou mo te whakapaenga, whakakahangia ou pa taiepa: haere ki te mahi paru, takatakahia te mea pokepoke, kia u te tahunga pereki.
3:15 Ka pau koe i te ahi i reira, ka hatepea atu koe e te hoari, ko tana kai i a koe ka rite ki ta te tatarakihi: whakaraneatia koe, kia rite ki te tatarakihi, whakaraneatia koe, kia rite ki te mawhitiwhiti.
3:16 Ko au kaihokohoko whakatokomahatia ake e koe i nga whetu o te rangi: ko ta te tatarakihi he pahua, a rere ana.
3:17 Ko ou tangata i te potae kingi, ko to ratou rite kei te mawhitiwhiti, ko ou rangatira rite tonu ki nga pokai mawhitiwhiti e noho nei i nga taiepa i te ra maeke i te whitinga o te ra ka rere ratou, kahore hoki e mohiotia to ratou wahi, kei hea ra?
3:18 Kei te moe au hepara, e te kingi o Ahiria; ko au metararahi kei te takoto; kua marara atu tou iwi ki runga ki nga maunga, kahore hoki he kaihuihui.
3:19 Kahore he whakamahunga i tou pakaru; he mamae rawa tou marutanga: ko te hunga katoa e rongo ana i te rongo ki a koe, ka papaki o ratou ringa ki a koe: i kore hoki ki a wahi te panga tonutanga o tou kino.


text:
For Saturday, March 23, 2013
POSTED: 01:30 a.m. HST, Mar 23, 2013
LAST UPDATED: 05:16 p.m. HST, Apr 03, 2013
Synopsis: The 2013 I Ulu I Ke Kumu honorees are former U.S. Sen. Daniel Kahikina Akaka, Dr. Kekuni Blaisdell, Eddie and Myrna Kamae and Marvlee Kēhaulani Naukana-Gilding.
———
Aloha mai e nā makamaka heluhelu mai ka puka 'ana mai o ka lā i Ha'eha'e a i kona welo 'ana i ka mole 'olu o Lehua. A mahalo nō ho'i i ke kōmike WINHEC i hele mai e kōkua iā mākou, nā polokalamu o Hawai'inuiākea.
Ua hiki hou mai ka lā e ho'ohanohano ai i nā “kumu” alaka'i o Hawai'i nei. E mālama 'ia ana nō ka 'aha 'aina i kēia ahiahi. 'O ka lima kēia o ka makahiki. A ua pau hou nā pākaukau a me nā noho i ke kū'ai 'ia. He mea maika'i nō ia, no ka mea, 'o kekahi pahu hopu o kēia ho'ohanohano 'ana, 'o ia ka ho'oulu 'ana i ke kālā no nā haumāna e hele ai i ke kula.
'Ehā moho o kēia makahiki nei, a he mau kumu nō lākou e ulu ana nā lālā a nui a ikaika.
Eia nā kumu o kēia makahiki nei:
‘O Kenekoa Kaniela Kahikina Akaka. 'O ka Hawai'i mua kēia i lilo i Kenekoa 'Amelika Hui pū 'ia. I ka makahiki 1976 i ho'omaka ai kona noho 'ana aku ma Wakinekona, 'oiai, ua koho 'ia 'o ia i lunamaka'āinana. He 14 makahiki o kāna hana 'ana ma ke 'ano he lunamaka'āinana. A i ka makahiki 1990, ua ho'okohu 'ia 'o ia i kenekoa. A ma ia kūlana 'o ia i noke ai i ka hana no nā makahiki he 23.
'O Kauka Kekuni Blaisdell. E 'ole 'o Kauka Kekuni Blaisdell, holomua ai ka 'oihana kauka o Hawai'i nei. 'O kā ia nei noi'i 'ana ma ka lapa'au 'ana o ke Kanaka Maoli, 'o ka 'oi nō ia. A na ia nei nō i ho'okumu i ke Kula Lā'au Lapa'au no ke Kanaka Maoli. A mahalo nui 'ia kona paipai 'ana aku i nā haumāna he nui hewahewa e lilo i kauka. Ua hana 'o ia i mea e kū ai ka lapa'au 'ana i ke Kanaka Maoli i ka pono o ke Kanaka Maoli.
'O Eddie lāua 'o Myrna Kamae. Ua kaulana 'o Eddie Kamae i ka haku mele a i kona 'ano pu'ukani a ho'okani pila. A i ka hana pū 'ana me kāna wahine, me Myrna Kamae, ua noke aku lāua i ka mālama 'ana i ka mo'olelo Hawai'i, ka hana a ka po'e kahiko a me nā mele Hawai'i. He 10 a lāua ki'i 'oni'oni hu'e 'oia'i'o i hana ai. A ua kau ia mau ki'i 'oni'oni he 10 i ka hano hāweo.
'O Marvlee Kēhaulani Naukana-Gilding. 'O ka pouhana 'o ia o ka Hālau 'Ike Hawai'i o ke Kulanui o Hawai'i ma Mānoa no nā makahiki he nui. Ua ho'omaka kāna hana ma laila i ka makahiki 1982. A 'oiai 'o ia e hana ana ma laila, komo akula 'o ia i ka polokalamu lae pua, a loa'a pono ka lei o ka lanakila, a ma hope mai o kēlā, ho'omau 'o ia i ka ho'ona'auao 'ana ma ka 'imi 'ana i ke kekelē lae o'o ma ke Kālai Waihona Puke.
'Auhea 'oukou e nā kumu 'ehā, 'a'ole i kana mai ka mahalo o mākou iā 'oukou. 'O 'oukou ka mea e holo ai ka 'ōlelo, “Nāna i waele mua i ke ala, ma hope aku mākou, nā pōki'i.”
Inā he nīnau kāu, a he mana'o paha e ho'ohanohano i kekahi kumu i ulu ai nā lālā o Hawai'i nei, e kāhea aku iā Hawai'inuiākea, ke Kula ‘Ike Hawai'i ma ka helu, 956-0980.
———
This column is coordinated by Kawaihuelani Center for Hawaiian Language at the University of Hawai'i at Mānoa.


text:
Tahiti
Ò Tahiti, e fenua no Pōrīnetia farāni (te vaataata na te moana) òia, i te àpatoà o te moana Pātitifā. No te Motu Nià mataì e te taa motu no te Tōtaiete òia. E piti tuhaa òia, Tahiti nui - te rahi aè - e Tahiti iti, taahia e te àriàri Taravao.
E 178 176 to na raatira e 1078 tm² te rahiraa, te rahi aè paì no te tahi atu mau fenua no Pōrīnetia farāni òia. Ò Papeete te òire faufaa, e te nohoraa o te mau fare o te hau. Ua tāpaò te àaamu no Tahiti e te tāpaeraa o te taata mai Auterōnetia mai, e piti tauatini matahiti i teie nei. I muri aè, ia tae mai te Popaā, e tauturu te mau tauiraa rau e te Popaā i te Pomare mā no te rave i te hau i nià i te tāātoàraa o Tahiti e ta na tahi atu fenua. Mai te hōpeà tenetere XVIII mai ā, ua àihuàrāauhia te fenua e te mau òrometua. I te matahiti 1842, ua riro òia ei Hau tāmaru no Farāni, hou te hirohirouri ei huàrāau, te mero o te Fenua Farāni no Oteania. I te âvaè tiurai no 1957, ua taui te iòa "Etablissement Français de l'Océanie" - Fenua Farāni no Oteania ei "Polynésie française" - Pōrīnetia farāni.
Sommaire
Te teotarafia[fa’ahuru ’ē | modifier le wikitexte]
Te vāhiraa[fa’ahuru ’ē | modifier le wikitexte]
te àveiàraa[fa’ahuru ’ē | modifier le wikitexte]
Tei rōpū ò Tahiti i te moana Pātitifā, e 4200 tm te ātea i apatoà no Vaihī, e 8000 tm te ātea no Tiri, e 5900 tm te ātea no Auterāria. E 15000 tm te ātea no te fenua Farāni.
E piti tuhaa to te fenua, tāàmuhia e te àriàri no Taravao, ò Tahiti nui e ò Tahiti iti.
ò Tahiti te motu rahi aè no Pōrīnetia farāni, e 1042 tm² to na rahi. Te maoro o taua fenua nei, e 60 tirometera, te âano rā, e 30 tirometera. E 190 tm to na fāito hāatiraa.
te hurufenua[fa’ahuru ’ē | modifier le wikitexte]
Ò Tahiti te fenua teitei aè o Pōrīnetia farāni.E 2241 metera te teitei o te mouà teitei aè, ò Orohena ia. Tē vai atoà ra te mouà Aorai (2066 m), te mouà Mārau (1 493 m) e te Tara o Mai'ao (1 321 m). No te mouà, e noho te pae rahi o te taata tahiti i tahatai. E àti paetahi te fenua i te aau. E 33 ava i rotopu i te tairoto e i te moana. E 141 tm² te rahi o te tairoto. E nehenehe ta mātou i hiò i Moorea mai Mahina mai e tae roa i Punaauia. E rave rahi taata moorea tē rave i te òhipa i Papeete.
Te àhuāraì[fa’ahuru ’ē | modifier le wikitexte]
E piti ànotau :
- Te tau ua, te àuhune, mai te âvaè novema mai e tae roa i te âvaè èperēra ;
- Te tau anuanu, mai te âvaè mē mai e tae roa i te âvaè âtopa, e tau toètoè ia.
E taa ê te àhuāraì ia au i te pae o te fenua. E mea ua aè i te pae te farara te maraamu ai.
Te nanumiti paruparu[fa’ahuru ’ē | modifier le wikitexte]
Aita e nanumiti no te âvaè, no te mahana rā. No reira, e pāhee noa ā te tai i te poìpoì roa e i te ahiahi, e pānunu te tai i tuìraa pō e i te avatea.
Te àti mataì rorofaì[fa’ahuru ’ē | modifier le wikitexte]
Tei roto te fenua i te ārea e tupu te mataì rorofaì ai. No reira, i te matahiti 2010, ua farara te mataì rorofaì ò Oli, e 200 tm/h to na tere.


text: 1Ao te anera are te kaniiman e katanga ana bu, ao I noora te itoi ae e bwaka mai karawa nako aon te aba; ao e anganaki kiingini bonotani matan te bwangabwanga are e ruo rikaaki nako Abuto. 2E kauka bonotani matan te bwangabwanga are e ruo rikaaki nako Abuto, ao e oti nako maiai te bubu ae ai aroni bubun te tabo ni kanaiai ae e korakora, ao e karooaki taai ma te ang n te bubu ae e nako man te bwangabwanga arei. 3Ao a oti nako rokati man te bubu arei nako aon te aba, ao a anganaki te konaa ni kammaraka te aba n ai aroia tikaobian. 4A tuangaki bwa a na aki urua uteuten aon te aba, ma te kai nako ae e maawaawa baana, ma aroka; ma a na ti kammarakia aomata akana akea i aon ramwaia ana kanikina te Atua. 5A kariaiakaki rokati akekei bwa a na bwainikiriniia ni kammarakia i nanon nimaua te namwakaina, ma a na aki kamateia; ao marakiia ai aroni marakin te aomata are e tenaaki n te roata ae e buubura ae te roata n ni. 6I nanoni bongin namwakaina akana nimaua akanne ao a na kakaaea te anga ae a na mate iai, ma akea ae e na reke irouia: a tangira te mate, ma e biri nako te mate mai irouia. 7Rokati akekei kaanga ai aroia aoti ake a tauraoi nakon te buaka: a toka i aon atuuiia baika kaanga ai aroni baunuea aika koora, ao ubuia ai aron taraan ubuia aomata; 8iran atuuiia ai aron iran atuuiia aine, ao wiia ai aroni wiia raian; 9a katokai i aoni bwabwaia baika kaanga ai aroni biiti bwa otangaia; ao rurungaani baiia ni kiba kaanga ai aron rurungaani kaa-ni-buaka aika a bati aika a katikaki irouia aoti ngkana a biribiri nakon te buaka. 10Iai bukiia rokati akekei aika ai aronibukin te tikaobian ae iai te boitin iai, are a konaa iai ni kammarakia aomata i nanon nimaua te namwakaina. 11Iai aia uea bwa aneran te tabo are Abuto. Aran te anera anne n te taetae n Ebera bon Abaton, ao n te taetae n Erene Aboruon. 12E a tia n roko te moa n rekenikai; nooria, ane a na roko riki rekenikai aika uoua. 13Ao te anera are te kaonoman e katanga ana bu, ao I ongo te bwanaa a teuana mani kooro ake koron te baonikarea are te koora, are i matan te Atua, 14ngke e kaangai nakon te anera are te kaonoman are iai irouna te bu, Ko na kabwaraia anera ake aman ake a kabaeaki i rarikin te karaanga are e abwaabwaki are Iuberetiti. 15Ao a kabwaraaki anera ake aman, ake a katauraoaki i mwaain te aoa ma te bong ma te namwakaina ma te ririki, are a na kamateia iai kateni-mwakoroni mwaitiia aomata. 16Ao I ongo bwa mwaitiia taani buaka ake a toka i aoia aoti bon uabubua te mirion. 17I nooriia aoti ma ake a toka i aoia, ni miu, bwa aikai aroia: iai otangani bwabwaaia aika a uraura n ai aron uraurani matan te ai, ao aika a buruu n ai aron te uakinto ao aika a babobo n ai aron te burimton; ao atuuiia aoti ai aron atuuiia raian, ao a oti nako mai wiia te ai ma bubuna ma te burimton. 18A kamateaki kateni-mwakoroni mwaitiia aomata ni baikai, aika baika a kamaamate aika teniua, ae te ai, ao te bubu n ai, ao te burimton, aika a oti nako mai wiia. 19Bwa a mena mwaakaia aoti aikai ni wiia ao ni bukiia: bwa bukiia ai aroia naeta aika iai atuuiia, ao a kaikoakiia aomata iai. 20Ao aomata ake tabemwaang, ake a aki kamateaki ni baike a kamaamate, a aki rairaki ni kiitani baike a karaoi n oini baiia, bwa a aonga n toki man aroia n taromauriia taimonio, ma bouananti aika koora ma aika tirewa ma aika buraati ma aika atiibu ma aika kaai aika a aki konaa te nooraaba, ma te ongo, ma te nakonako; 21ao a aki rairaki ni kiitan aroia ni kamaamate, ma n tabunea, ma ni kaibwabwaru, ma ni kimoa.


text:
I te mārama kua pahure atu nei i tae te rongo ki te Tūmuaki ō Te Kura Matatini ō Taranaki ā Richard Handley, kua heke iho te puna pūtea mai i te Kāwanatanga ki te Kura Matatini.
Ahakoa e ngā wiki e ono kua pahure ake rā i whiwhi Te Kura Matatini nei i te tohu toa, arā mō te tū teitei i roto i ngā mahi mātauranga, kei te whakarohia te kura nei me pewhea ai rātou e mahi pēnei ai?
I te Rāmere, kua hipa atu i whakatakoto kōrero ā Handley ki ōna kaimahi ka tapahia ai ngā tūranga tekau.
Hei tā te kaiwhakahaere nei, mā ēnei mahi ka mutu ngā akoranga e rima, ka tū ētehi akoranga e rua kia whiriwhirihia he huarahi anō.


text:
I ka napoo ana o ka la, hopu aku la o Aiwohikupua i kona aahu Ahuula, a haawi aku la i kahi kanaka, a pii aku la.
Pii aku la laua iloko o na ululaau loloa, i ka hihia paa o ka nahelehele, me ka luhi, a hiki laua ma kahi e kokoke ana i Paliuli, lohe laua i ka leo o ka moa. I aku la kahi kanaka i ke Alii, “Kokoke puka kaua.”
Hoomau aku la no laua i ka pii a lohe hou laua i ka leo o ka moa (o ka moa kualua ia). Hoomau aku laua i ka pii a hiki i ka malamalama loa ana.
I aku la kahi kanaka i ke Alii, “E! puka kaua, aia ke kupunawahine o Laieikawai ke houluulu mai la i na moa, e like me kana hana mau.”
Ninau aku la o Aiwohikupua, “Auhea ka hale o ke Alii Wahine?”
I aku la kahi kanaka, “Aia a puka lea aku kaua iwaho o ka mahinaai nei la, alaila, ike maopopo leaia aku ka hale.”
A maopopo ia Aiwohikupua, ke kokoke hiki o laua i ka hale o Laieikawai, nonoi aku la oia e haawi mai kahi kanaka i ka ahuula, i paa iho ai o Aiwohikupua ia mea ma kona lima, a hiki i ko laua launa ana me ke Alii wahine o Paliuli.
A hala ka mahinaai, ike aku la laua i ka hale o Laieikawai, ua uhiia me no hulu melemele o ka Oo, e like me ka alelo a ke akua i ka Makaula, ma ka hihio iluna o Kauwiki.
Ia Aiwohikupua e nana ana i ka hale o ke Alii wahine o Paliuli, he mea e ke kahaha a me ka hilahila, ia manawa ka hoomaka ana o ko Aiwohikupua kanalua ana.
A no ke kanalua i loaa ia Aiwohikupua, olelo aku oia i kona kokoolua, “Auhea oe, ua hele mai nei kaua me ka manao ikaika no kuu wahine, kuhi iho nei wau, he wahine a lohe mai i ke ao, aole ka! i ike aku nei ka hana i ka hale o ke Alii Wahine, aole no ona lua, nolaila, ano e hoi kaua me ka launa ole.”
I mai la kona Kuhina, “He mea kupanaha, a hiki ka hoi kaua i ka hale o ko wahine, ka kaua mea i au mai nei i keia mau kai ewalua, eia ka hoi he koi kau e hoi; e hele no kaua a launa, aia mai ilaila ka nele a me ka loaa; no ka mea, ina no paha ia e hoole mai, hoomano aku no, ua akaka no he waa naha i kooka ko kaua, ko ke kane.”
“Auhea oe?” Wahi a Aiwohikupua, “Aole e hiki ia kaua ke hele e halawai me ke Alii wahine, a aole no hoi e Ioaa; no ka mea, ke ike nei wau, ua ano e loa ka hale. Ua lawe mai nei au i ko’u ahuula, i makana e haawi aku ai i ke Alii wahine e Paliuli nei; aka, ke nana aku nei wau o ke pili iho la ia o ka hale o ke Alii; no ka mea, ua ike no oe, o keia mea, he ahuula aole ia e loaa i na mea e ae, i na Alii aimoku wale no e loaa’i, nolaila, e hoi kaua.” O ka hoi iho la no ia me ka launa ole.
MOKUNA VII
Ia Aiwohikupua ma i haalele ai ia Paliuli, hoi aku la laua a hiki i Keaau, hoomakaukau na waa, a ma ia wanaao, kau maluna o na waa, a hoi i Kauai.
Ma ia hoi ana, aole nae i hai aku o Aiwohikupua i kekahi kumu o ka hoi ana, aia i ka hiki ana i Kauai, ma keia hoi ana, akahi no a ike kona Kuhina i ke kumu.


text:
Definitions
Sorry, no definitions found.
Etymologies
Sorry, no etymologies found.
Examples
-
Alaila, lalau ae la oia i kona aahu, a palulu ae la i kona mau maka imua
-
Ulili laua me Akikeehiale, e holo aku e hai i ka olelo kauoha a ke Alii imua o Poliahu.
-
Mahope iho o ka lilo ana o ua wahi kanaka nei i mea nui imua o ke Alii, me he Kuhina Nui la; a oia ka hoa kuka mau o ke Alii ma na mea e lealea ai ke Alii, me ka manao aku o ka poe e, e kuka ana ma na mea pili i ka aina, a me na waiwai e like me ka mea mau i ka noho Alii ana.
-
Ia laua i hala aku ai, halawai aku la laua me Mailelaulii, a e like no me ka olele a laua nei imua o na mea mua, pela no laua i hana ai imua o
-
Ia manawa, nonoi aku la ke Kahuna ia Malaekahana e haawi mai i kekahi lima imua o ke alo o ke Kahuna, e like no me ka hailona mau o keia lahui, ma ka lima no nae ana e makemake ai e haawi aku imua o ke Kahuna.
-
A lohe o Ihuanu i keia olelo a Aiwohikupua, i mai la oia, "He oi oe o ke kanaka nana i olelo hookano iho nei wau imua o keia aha a pau, owau no ka oi mamua o na kanaka a pau, a ke olelo mai nei hoi oe i ekolu aku ma keia aoao, a heaha la oe i mua o'u?"
-
A i ka umi o ka la, kuuia mai la ua alanui nei imua o ke anaina, a kau aku la o Kahalaomapuana iluna o ke alanui ulili i hoomakaukauia nona, a huli mai la me ka naau kaumaha, i hoopihaia kona mau maka i na kulu wai
-
I ua moo nei i hoomaka ai e hele mai imua o kona mau Haku, aia hoi, ua uhi paaia ka aina i ka noe mai uka o Paliuli a puni ka aina; aka, aole i wikiwiki o Kihanuilulumoku i ka lawe i kona mau Haku, no ka mea, ua maopopo no ia Kihanuilulumoku ka manawa e hui ai na'lii.
-
Aka, aole i loaa ka hoike ana ma ona la, nolaila, aole ka Makaula i waiho i kana mau mohai imua o
-
Hauailiki e hoike ia ia iho imua o kana mea e iini nui nei no kona akamai ma ka heenalu; he oiaio, o Hauailiki no ka oi ma Kauai no ke akamai i ka heenalu a oia no ka oi iloko o kona mau la, a he keiki kaulana hoi oia ma ke akamai i ka heenalu, a kaulana, no hoi no kona ui.


text:
E haamaitaihia tatou mai te mea e, e faaite tatou i te mana‘o mauruuru no te Taraehara a Iesu Mesia, e faaapî tatou i ta tatou mau fafauraa o te bapetizoraa e e ite ho‘i i te faaoreraa hapa ; e e farii tatou i te faaûruraa no ô mai i te Varua Maitai.
Ua paari au i Rexburg, Idaho, i reira to’u faaûruraahia e te haapiiraahia na te hoê utuafare nehenehe, na te mau hoa, te mau orometua e te feia faatere maitai roa. Ua farii matou paatoa i te mau iteraa taa ê i roto i to matou oraraa o tei haaputapû i to matou aau e o tei faatupu i te taa-ê-raa i roto i to matou oraraa taatoa. Ua tupu te hoê iteraa mai te reira te huru i roto i to’u apîraa. Na teie iteraa i taui roa i to’u oraraa.
Ua haapa‘o tamau noa vau i roto i te Ekalesia e ua paari au i roto i te Autahu‘araa a Aarona. I to’u apîraa, ua ani te taea‘e Jacob, to’u orometua haapii, ia papa‘i au i ni‘a i te hoê tareta i te mau mana‘o ta’u i feruri i te taime a faaterehia ai te oro‘a mo‘a. Ua rave a‘era vau i ta’u tareta e ua haamata a‘era i te papa‘i. Te ohipa matamua i roto i te tabula, te taoraraa popo ïa i roto i te ete ta matou i upootia i napo ra. I muri iho i te reira ha‘utiraa, te hoê ïa tai‘o mahana, e te tahi atu mau mea mai te reira te huru i roto i te tabula. I te hopea roa, ma te papa‘i-na‘ina‘i-hia, te i‘oa ïa o Iesu Mesia.
Pauroa te Sabati, ua faaîhia taua tareta ra. No te hoê taure‘are‘a no te Autahu‘araa a Aarona, e auraa apî e te aano e te huru varua to te oro‘a mo‘a e te pureraa oro‘a. Ua tia‘i rû vau i te mau Sabati e i te taime o te amuraa i te oro‘a mo‘a, i te mea e, ua taui to’u haro‘aro‘araa i te parau no te Taraehara o te Faaora i to’u huru. I te mau Sabati atoa e tae roa mai i teie mahana, ia amu ana‘e au i te oro‘a mo‘a, e nehenehe ta’u e hi‘o i ta’u tareta e e hi‘opo‘a i ta’u tabula. I ni‘a i ta’u tabula i teie nei, te ohipa matamua roa, o te Faaora ïa o te taata nei.
Te tai‘o nei tatou i roto i te Faufaa Apî i te taime a putuputu ai te Faaora e Ta’na mau Aposetolo i te piha teitei no te oro‘a i te pasa.
« Ua rave ihora oia i te pane, haamaitai atura i te Atua, vavahi ihora, tuu atura ia ratou ra, na ô atura, o tau tino teie e horoahia na outou nei, e na reira outou ei mana‘oraa ia’u.
« E ua na reira atoa hoi i te au‘a ia oti a‘e te amuraa, na ô atura, teie nei au‘a, o te faufaa apî ïa i to’u nei toto, e haamaniihia no outou nei »1
Ua haamau atoa Iesu i te oro‘a mo‘a i te taime a haere ai Oia e farerei i te Ati Nephi.2 Ua ite au i te faufaa o teie na ohipa.
Ua parau te peresideni David O. McKay e, « te faaûru mai nei te varua ia’u ia haapapû atu i te mea ta te Fatu i faataa ei pureraa faufaa roa a‘e i roto i te Ekalesia nei, maori râ, te pureraa oro‘a ïa ».3 Mai te mea e, e faaineine maitai tatou ia tatou no te oro‘a mo‘a, e nehenehe ia tatou e taui i to tatou oraraa. Te hinaaro nei au e horo‘a’tu ia outou e pae ture o te nehenehe e haamaitai i to tatou oraraa ia amu ana‘e tatou i te oro‘a mo‘a ma te parau ti‘a.
I. Ia faaite i te mana‘o mauruuru no te Taraehara a Iesu Mesia
Te ture matamua o te faaiteraa ïa i te mana‘o mauruuru i te Metua i te Ao ra i te taime o te oro‘a mo‘a, no te Taraehara o Ta’na Tamaiti. Teie te hoê aamu no ni‘a i te opereraa o te oro‘a mo‘a :
« Aita roa to te oro‘a mo‘a e auraa rahi no’u tae roa’tu i te Sabati a faatoro‘ahia ai au ei diakono. Ua opere au i te oro‘a mo‘a i taua avatea ra no te taime matamua. Hou te pureraa, ua faaara mai te hoê diakono ia’u e, ‘Haapa‘o maitai i te taea‘e Schmidt. E riro paha oe i te faaara ia’na !’ Ua tae maira te taime e opere ai au i te oro‘a mo‘a. Ua opere au i roto i na aroa matamua e ono ma te maitai. Ua amu te tamarii e te taata paari i te faraoa ma te pe‘ape‘a ore. I muri iho, ua tae mai au i te aroa hitu, te aroa ïa i reira te taea‘e Schmidt e parahi tamau ai. Ua maere râ vau. Aita oia i vare‘a i te taoto, e mea araara maitai râ oia. Taa ê atu ia vetahi ê o ta’u i opere, ua rave oia i te faraoa mai te feruriraa e te faatura rahi i to’u hi‘oraa.
«Tau minuti i muri a‘e, o vau â teie e haafatata nei i te aroa hitu e te faarii pape. I teie râ taime, ua tano ïa to’u hoa. Te parahi ra te Taea‘e Schmidt ma te upoo taupe i raro, e to’na na mata rarahi Helemani ua piri. Mai te huru ra e, te taoto ra oia. Eaha ta’u e rave e aore râ, e parau ? Ua hi‘o vau i te hoê taime i to’na rae, tei mi‘omi‘o e tei ruau i te teimaha o te ohipa e o te oraraa tarani. Ua tomo mai oia i roto i te Ekalesia i to’na apîraa, e ua farerei oia i te mau hamani-ino-raa e rave rahi i roto i to’na oire iti i Helemani. Ua faaroo vau i taua aamu ra e rave rahi taime i roto i te pureraa iritiraa mana‘o. Ua faaoti a‘era vau e tura‘ira‘i rii i to’na tapono ma te ti‘aturi e, e ara mai oia. A haamata ai au i te faatoro i to’u rima, ua maraa mărû maira to’na upoo i ni‘a. E roimata te tahe ra i ni‘a i to’na na papari‘a, e ia hi‘o a‘era vau i roto i to’na na mata, ua ite au i te here e te oaoa. Ua rave a‘era oia i te pape ma te mărû. Noa’tu e, ahuru ma piti matahiti ana‘e to’u i taua taime ra, te haamana‘o noa nei â vau, ma te papû maitai, i to’u mau mana‘o a hi‘o ai au i teie taata ruau i te raveraa i te oro‘a mo‘a. Ua ite papû a‘era vau ma te feaa ore e, te tupu ra te hoê mea i roto i to’na aau no ni‘a i te oro‘a mo‘a, o ta’u i ore i ite a‘e nei. Mai taua taime ra, ua faaoti ihora vau e, e hinaaro vau e farii atoa i taua huru mana‘o ra ».4
Ua paraparau te taea‘e Schmidt i to te ra‘i, e ua paraparau mai to te ra‘i ia’na.
II. Haamana‘o e, te faaapî nei tatou i te mau fafauraa o te bapetizoraa
Te piti o te ture o te haamana‘oraa ïa e, te faaapî nei tatou i ta tatou mau fafauraa no te bapetizoraa i te taime e amu ai tatou i te oro‘a mo‘a. Te tahi o te mau fafauraa ta tatou e rave, mai tei papa‘ihia i roto i te mau papa‘iraa mo‘a, maori râ ïa :
« Ia ô i te aua o te Atua, e ia parauhia i to’na ra mau taata… ia tauturu te tahi i te tahi i te hopoi i ta outou mau hopoia… e ia haamahanahana ia ratou i tei au ia haamahanahanahia ra… e ia tia ei ite o te Atua ».5
« Ia haere mai ma te aau tae e te varua mărû… e ua tia ïa ia ratou ia rave i te i‘oa o Iesu Mesia i nia iho ia ratou, ma te hinaaro mau ia tavini atu ia’na e tae noa’tu i te hopea ra »,6 e ma te haapa‘o maitai i Ta’na mau faaue e i te haamana‘o â Ia’na.7
Ua riro na te pure o te oro‘a mo‘a ei faahaamana‘oraa i teie mau fafauraa. Ia rave ana‘e tatou i te oro‘a mo‘a, te faaapî nei ïa tatou i ta tatou euhe ia haapa‘o i teie mau fafauraa. Te ti‘aturi nei au e, e mea tano ia tamau aau tatou i teie na pure o te oro‘a i roto i to tatou feruriraa e i roto i to tatou aau. Na te reira e tauturu ia tatou ia faatumu i ni‘a iho i te faaapîraa i ta tatou mau fafauraa o te bapetizoraa. Noa’tu e, e 8 e aore râ, e 80 matahiti tatou i bapetizohia ai, te ti‘aturi nei au e, eita roa’tu tatou e haamo‘e i taua mahana ra, e i te mau fafauraa ta tatou i rave.
III. I te taime o te Oro‘a mo‘a, e nehenehe ta tatou e ite i te faaoreraa o ta tatou mau hara
Te toru, i te taime no te oro‘a mo‘a, e nehenehe ta tatou e ite i te faaoreraa o ta tatou mau hara. Mai te mea e, ua rave maite tatou i te taime na mua a‘e i te pureraa oro‘a no te tatarahapa i ta tatou mau hara, e nehenehe ta tatou e haere atu i rapae i te pureraa oro‘a ma te feruri e, e mea mâ tatou e te viivii ore hoi. Ua parau te peresideni Boyd K. Packer e : « E faaapî te oro‘a mo‘a i te faanahoraa o te faaoreraa hapa. Ia opere-ana‘e-hia te oro‘a mo‘a i te mau Sabati atoa, o tera ïa te hoê oro‘a no te faaapî i te faanahoraa o te faaoreraa hapa… E tamâ outou ia outou iho i te mau Sabati atoa, ia ti‘a hoi i to outou varua ia tamahia i te taime au mau ra, a pohe ai outou ».8 Mai te mea e, e amu tatou i te oro‘a mo‘a ma te parau ti‘a, e nehenehe te reira e tauturu ia tatou ia riro mai te nunaa o te Arii Beniamina, inaha, « î ihora ratou i te oaoa, i matara hoi ta ratou mau hara, e ua hau to ratou aau ».9
IV. E nehenehe ta tatou e farii i te faaûruraa no te mau rave‘a faatitiaifaroraa i to tatou mau fifi
Te maha o te ture maori râ ïa, e nehenehe ta tatou e farii i te faaûruraa no te mau rave‘a faatitiaifaroraa i to tatou mau fifi, i roto i te pureraa oro‘a. A ti‘a ai au ei peresideni misioni i Bolivia, ua fana‘o maua ta’u vahine o Mary Anne i te amui atu i roto i te hoê haapiipiiraa na te mau peresideni misioni tei horo‘ahia e te peresideni Henry B. Eyring. I roto i taua apooraa ra, ua haapii mai oia e, te vai ra e toru rave‘a faufaa roa no te faaineine ia fana‘o i te mau mea o te hoê apooraa. E haere mai tatou e to tatou mau fifi, ma te haehaa mai te tamarii te huru ua ineine no te apo, e te hinaaro ia tauturu i te mau tamarii a te Atua.
Mai te mea e, e haere mai tatou i te pureraa oro‘a ma te haehaa, e nehenehe tatou e haamaitaihia i te fariiraa i te iteraa i te mau rave‘a faatitiaifaroraa i to tatou mau fifi i te mau mahana atoa. E haere mai râ tatou ma te faaineine, ma te hinaaro ia faaroo, e eiaha te mana‘o onevaneva. Te tai‘o nei tatou i roto i te mau papa‘iraa mo‘a e, « Area râ, inaha, te parau atu nei au ia oe e, ia imi maite oe i te reira i roto i to oe aau e tia‘i ei reira oe e ani mai ai ia’u e ua tia anei, e mai te mea ua tia ra e faatupu ïa vau i te ahu i roto i to oe ouma ; no te reira oe e ite ai e ua tia ihoa ».10 E nehenehe ta tatou e ite eaha te ti‘a ia tatou ia rave no te faatitiaifaro i to tatou mau fifi.
V. Ia rave ana‘e tatou i te oro‘a mo‘a ma te parau ti‘a, e tauturu te reira ia tatou ia faaîhia i te Varua Maitai
Te pae o te ture, mai te mea e, e rave tatou i te oro‘a mo‘a ma te parau ti‘a, e tauturu te reira ia tatou ia faaîhia i te Varua Maitai. I To’na haamauraa i te oro‘a mo‘a a haere ai oia e farerei i te Ati Nephi, ua parau o Iesu e, « O te amu i teie nei pane, ua amu ïa i tau tino na to’na varua, e o te inu i teie nei uaina, ua inu ïa i to’u ra toto na to’na varua, e e ore roa to’na varua e poia e e poihâ, e vai paia noa râ oia ».11 Ua fafauhia ia ratou e, mai te mea e, e po‘ia e e poiha ratou i te parau ti‘a, e faaîhia ïa ratou i te Varua Maitai. Te fafau atoa mai nei te pure oro‘a e, mai te mea e, e haapa‘o tatou i ta tatou mau fafauraa, e vai noa ïa To’na Varua i piha‘i iho ia tatou.12
Ua parau o Elder Melvin J. Ballard e : « Te faaite papû nei au e, te vai ra te hoê varua i roto i te faatereraa o te oro‘a mo‘a o te haamahanahana i te varua mai te upoo e tae roa’tu i te avae ; e ite outou i te varua pêpê ia faaorahia, e i tei teimaha ia haamâmâhia. E tae mai te tamahanahana e te oaoa i roto i te varua parau ti‘a e o tei hinaaro mau ia amu i teie maa varua ».13
E haamaitaihia tatou mai te mea e, e faaite tatou i te mana‘o mauruuru no te Taraehara a Iesu Mesia, e faaapî tatou i ta tatou mau fafauraa o te bapetizoraa e e ite ho‘i i te faaoreraa hapa ; e e farii tatou i te faaûruraa no ô mai i te Varua Maitai mai te mea e, e amu tatou i te oro‘a mo‘a i te mau hepetoma atoa. E riro ïa ei pureraa oro‘a nehenehe roa mai te mea e, e faariro tatou i te oro‘a mo‘a ei tumu no ta tatou haamoriraa. Te faaite atu nei au i to’u oaoa i te Taraehara a Iesu Mesia. Ua ite au e, te ora nei Oia. Na roto i te i‘oa o Iesu Mesia ra, amene.
Show References
-
1. Luka 22:19–20 ; reta tei faahuru-ê-hia.
-
2. Hi‘o 3 Nephi 18.
-
3. David O. McKay, i roto Conference Report, atopa 1929, 11.
-
4. Book of Mormon Student Manual (Church Educational System manual, 1979), 417.
-
5. Mosia 18:8–9.
-
-
-
8. Boyd K. Packer, Mine Errand from the Lord (2008), 196.
-
9. Mosia 4:3; reta tei faahuru-ê-hia.
-
10. Te Parau Haapiiraa e te Mau Parau Fafau 9:8 ; reta tei faahuru-ê-hia.
-
11. 3 Nephi 20:8.
-
-
13. Melvin J. Ballard, i roto Bryant S. Hinckley, Sermons and Missionary Services of Melvin Joseph Ballard (1949), 149.
Official Web site of The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints
© 2015 Intellectual Reserve, Inc. All Rights Reserved


text:
Huia
Ko te Huia he manu ngahere nō Aotearoa. He manu ātaahua, poropango katoa. He mā te toi o te kurutou - he tino taonga hei rākai i te māhunga. Ko te ngutu o te uha he roa, he tāwhana. Heoi, kua ngaro noa atu te Huia i te tirohanga kanohi: .
Ko te ingoa pūtaiao ko Heteralocha acutirostris.
I te wā o mua, he tino tohu nō te rangatira ko ngā rau o te Huia. Mehemea nō nga kāwai rangatira te tangata, tērā pea ka whakamaua atu nga hukumaro o te huia ki nga makawē, ko te kiri tonu rānei ka whakamarokengia, kātahi ka meatia ki etahi momo whakakakara, me te whakamau atu ki te taringa, ki te kakī ranei o te tangata, hei whakarākei, hei whakapaipai. I te wā o te pakanga, i te wā rānei o te tangihanga, ka titia atu he rau huia ki te māhunga. E ai ki tētahi tuhinga, he wā anō ka mahia mai he momo pōtae ki te harakeke me ngā ūpoko o ētahi huia maha tonu. Ka waiho ngā ngutu o ngā huia kia tautau, ā, ka neke ana te wahine kei a ia e mau mai ana tēnei taonga, kua tatetate ngā ngutu. Heoi anō, me wahine rangatira e whakamaua ai e ia tētahi pōtae huia pēnei.
Tohutoro[edit | edit source]
- Gill, B J., 1991. New Zealand's Extinct Birds. Tāmaki-makau-rau: Random Century.
- Robertson, C J R. (Etita), 1985. Reader's Digest Complete Book of New Zealand Birds. Poihākena: Reader's Digest.


text:
POSTED: 01:30 a.m. HST, Oct 06, 2012
Synopsis: While there is nothing wrong with Hawaiian words being used in English, sometimes the original meaning is lost.
'Auhea 'oukou, e nā makamaka mai ka lā puka i Ha'eha'e a i ka napo'o o ka lā i ka mole 'olu o Lehua. Nui ka 'i'ini o nā kānaka he lehulehu ma Hawai'i nei e ho'okomo i kekahi 'ōlelo Hawai'i i loko o kā lākou 'ōlelo haole, e la'a me nā hua'ōlelo 'o "aloha" a me "mahalo". Ho'ā'o lākou e ho'opuka i ka 'ōlelo 'ōiwi o nei pae'āina, akā, 'o kekahi mau hua'ōlelo wale nō ka mea i pa'a. He maika'i nō ka mana'o. I kekahi manawa na'e, 'ano 'ē ka pō'aiapili a lākou e ho'opuka aku ai i ia mau hua'ōlelo, e la'a me "e komo mai".
Ua laha nō ka 'ōlelo 'o "e komo mai" ma o ka ha'i 'ana a ma o nā hō'ailona ho'i. Eia nō na'e, nui ka ho'ohana 'ana i ia 'ōlelo, me he mea lā, like ka mana'o me ka hua'ōlelo Pelekane 'o "welcome". Pēlā nō ka mana'o o "e komo mai" ma ka 'ōlelo Hawai'i? 'O ka pō'aiapili ma'a mau, e noi aku ana ka mea nāna ia 'ōlelo i kekahi kanaka e komo mai i loko o ka hale. Akā, i kekahi manawa ma ka pō'aiapili 'ōlelo haole, ua komo 'ē nō na'e i loko o ka hale, a laila, ho'opuka 'ia ua 'ōlelo nei. He aha ka mea e hana ai? E puka hou aku a komo hou mai? Pēlā anei ka mana'o o ka mea nāna ia 'ōlelo? 'A'ole loa! He kuhihewa wale nō. No ka mea, ua hele a laha ka mana'o, like a like 'o "e komo mai" me "welcome". 'O "welcome" na'e, he aloha ka mana'o, a no laila, inā makemake 'ia ke komo 'ana o kekahi 'ōlelo Hawai'i ma kahi o "welcome", hiki nō ke ho'opuka i nā hua'ōlelo e like me "aloha", "welina mai", a me "'ano'ai". A mau nō ka hiki ma loko o ka hale. Eia na'e, pili wale nō 'o "e komo mai" i ke komo 'ana mai waho o ka hale a i loko, a no laila, 'oko'a ka mana'o o "welcome, 'oko'a ka mana'o o "e komo mai".
Ke no'ono'o kākou i kēia komo wale 'ana o ka 'ōlelo Hawai'i i loko o nā pō'aiapili kūpono 'ole, kupu hou mai kekahi la'ana, 'o ia nō ka hua'ōlelo 'o "kama'āina". 'O ka mana'o o ia hua'ōlelo 'o ia ho'i he kanaka ia i hānau 'ia ma ka 'āina. Inā he kama'āina 'oe no Hawai'i nei, ma Hawai'i nei nō 'oe i hānau 'ia ai. Inā 'oe i hānau 'ia ma Kanakā, he kama'āina 'oe no Kanakā. I kēia mau lā, ho'ohana 'ia kēia hua'ōlelo no kekahi kumu kū'ai i ho'ēmi 'ia 'o ia ho'i ke "kama'āina discount". He kūpono paha? 'A'ole paha? Aia nō i ka pō'aiapili. Maika'i loa ka ho'ēmi 'ana iho i ke kumu kū'ai no nā kama'āina, 'eā? Akā, eia kekahi nīnau, he aha nā mea e pono ai ka hō'ike 'ana aku i ke kama'āina a me ke kama'āina 'ole paha? 'O ka laikini kalaiwa a i 'ole ke kāleka hō'oia o Hawai'i ka mea e pono ai. I kēia mau lā, hiki ke loa'a mai ia 'ano kāleka i nā kānaka a pau o nā 'āina 'ē a me kēia 'āina nei kekahi. 'A'ole i ho'oka'awale 'ia no nā kama wale nō o kēia 'āina.
E ho'olohe pono mai, e nā hoa makamaka. 'A'ole nō māua e kū'ē nei i ka ho'ēmi 'ana i nā kumu kū'ai no nā kānaka a pau o kēia honua nei. A 'a'ole ho'i e kū'ē nei i ke komo 'ana o nā hua'ōlelo e like me "e komo mai" i loko o ka 'ōlelo haole. 'O kā māua wale nō, mai nō a ho'ololi wale i ka mana'o o ia mau hua'ōlelo. E 'imi i ka 'ike a pa'a pono ka mana'o. E alu like kākou i ola ka 'ōlelo 'ōiwi o nei pae 'āina. Ke ho'i nei nā keiki o Mānoa, ua ahiahi. Aloha auane'i.
E ho'ouna 'ia mai na ā leka iā māua, 'o ia ho'i 'o Laiana Wong a me Kekeha Solis ma ka pahu leka uila ma lalo nei:
» kwong@hawaii.edu
» rsolis@hawaii.edu
a i ‘ole ia, ma ke kelepona:
» 956-2627 (Laiana)
» 956-2627 (Kekeha)
This column is coordinated by Kawaihuelani Center for Hawaiian Language at the University of Hawai'i at Mānoa.


text:
Te whakaako me te ako ki ngā taonga e puritia ana i Te Papa
Ka kitea i konei ētahi tohutohu māu mō te whakamahi i Te Papa Tongarewa hei taputapu akoranga, hei rauemi akoranga anō hoki. He tino rauemi whai tikanga ngā whare pupuri taonga pēnei i Te Papa Tongarewa mō ngā rōpū ārahi i a rātou anō, engari he rerekē ngā huarahi whakamahi o tēnei momo rauemi i ō te kura.
‘Ehara i te mea me haere he akoranga, me whakaputa koe i ō mōhiotanga katoa, me hora e koe ngā whakautu katoa rānei. Ko tāu mahi he āwhina i ngā tamariki kia tino piki ai tō rātou mōhiotanga ki te hōhonutanga o ngā whakakitenga kei mua i a rātou, te whakaoho i te mīharo me te kaha ki te wherawhera kōrero hou, ki te patapatai, ki te whakatakoto take nui, ā, ko tētahi hoki o ō mahi he wero i te kaha o ngā tamariki ki te whakaaro.’ - He Tikanga Māori in Museum Education - Discussions at a Museum Education Course held at Frank Lopdell Centre in 1985.
Ko te tikanga pai rawa, he whakamahi i ngā pātai e noho puare ana. Mā ēnei ka taea e ngā akonga te whakamahi pūkenga wānanga hōhonu, me te hanga hononga matawhaiaro ki ngā taonga i Te Papa.
Me tīmata koe i te titiro ki te taonga, ka tāpiri ai i ngā pātai mō taua taonga. Me whakakōrero i ngā ākonga, mā ngā pātai whānui nei ngā whakautu e taea ai e ngā akonga te hanga i ā rātou whakamārama ake. Whakapakaritia ēnei hononga ki ngā pātai e noho puare ana, mā ēnei ka hoki anō ngā mahara o ngā ākonga ki ā rātou tirohanga ake.
Ahakoa rā, he rerekē ngā tikanga whakaako mō tēnā reanga, mō tēnā reanga. Kei raro iho nei ētahi tohutohu mō te whakamahi i Te Papa Tongarewa hei rauemi akoranga, mō ia reanga, mō ia reanga.
Ngā tikanga mō ngā ākonga i raro i te rima tau
He pākiki tonu te tamariki i raro iho i te rima tau, nā reira he tikanga pai te mau mai i a rātou ki te Papa Tongarewa. Ka auau ana ngā haerenga mai kia rumakina ki ngā āhuatanga o Te Papa Tongarewa, ka kaha atu tā rātou hoki mai ki ngā whare pupuri taonga me ngā taonga o roto, i ō rātou rā i te ao nei.
He mea nui kia maumahara koe kia kaua e whānui kē atu te akoako ki tua atu o ngā meka taketake. Ko ngā pānga ā-ngākau kē te mea nui mō tēnei reanga. Ka taea e ngā kaiako te whakamahi i Te Papa Tongarewa kia tutuki ētahi whāinga mātauranga, tae noa ki te āwhina i ngā tamariki kia:
· whakawhanaunga atu ki te tangata kē, tamariki atu, pakeke atu, i tētahi whare, i waenga āhuatanga āhua tauhou hoki ki a rātou
· ako i ngā whanonga e hāngai ana mō te torotoro ki tēnei mea te whare pupuri taonga
· te whakapakari i ō rātou pūkenga whakarongo, whakaaroaro hoki
· whakawhānui i ā rātou rārangi kupu
· mōhio ki te ngā taonga rerekē, kia tupu ai te pūmanawa e mōhio ai rātou he aha te rerekētanga o ngā taonga nā te ringa tangata i tārei, me ngā taonga o te aotūroa.
Ki runga ano
Ngā tikanga mō ngā ākonga mai i te 5-9 tau
Mō ngā ākonga i waenganui i te rima me te iwa tau, e ako nei i ngā pūkenga taketake mō ngā mahi o ngā tau whai i muri, he tino rauemi ako whakamīharo a Te Papa Tongarewa. Kei te ahu whakamua ngā ākonga, mai i te tākaro, ki te akoako i ngā mahi me ngā pūrākau e noho tahi nei ki tēnei mea te taonga, waihoki te tangata. Kua tīmata tēnei reanga ki te tūhura, otirā kua kaha ake te wānanga e tino kitea ai te nohonga tika o te taonga me te pūrākau i ō rātou hinengaro.
Engari, kei te whakaū haere tonu te kaha ki te noho ki te whakaaro. Kia nui tonu ngā mahi whāwhā ā-ringa i ngā taonga me ngā pūrākau ina toro mai ki te Tapa Tongarewa, mā te pēnei e oho tonu ai ō rātou whakaaro.
Ngā tikanga mō ngā ākonga mai i te 9-13 tau
Kua āhei ngā ākonga i waenganui i te iwa me te tekau mā toru tau te ruku ki ētahi akoranga hōhonu kē atu, nā te mea kua āhua mōhio rātou ki te mahi ki ngā ahurea ā-matū. He nui tonu ngā whāinga wāhi o Te Papa ki te whakapakari i ēnei akoranga, otirā ko ngā whakakitenga mātanga tonu nei ngā whakakitenga papai, pēnei i Awesome Forces, i Mana Pasifika rānei.
Ka taea hoki e ngā kaiako o ngā reanga 5-9 me 9-13 te whakamahi i Te Papa Tongarewa kia tutuki ētahi whāinga mātauranga, tae noa ki te āwhina i ngā tamariki kia:
- whakapakari i ō rātou pūkenga whakarongo, whakaaroaro hoki
- te whakapakari i ō rātou pūkenga rangahau, wānanga take hoki
- te whakawhānui i te pīrangi ki ngā āhuatanga tino hou ki a rātou
- whakawhānui i ā rātou rārangi kupu
- te whakapakari i ō rātou pūkenga whakamārama, me ngā pūmanawa tūhono ki ngā taonga i runga i ngā āhuatanga matawhaiaro.
Ki runga ano
Ngā tikanga mō ngā ākonga mai i te 13-17 tau
Mō ngā ākonga i ngā kura tuarua, he tino taonga pai a Te Papa Tongarewa hei taputapu akoranga. I ēnei tau ka taea pea e ngā ākonga ā rātou tūhuratanga me ā rātou rangahau ake te kawe, ā, ka taea hoki e Te Papa Tongarewa te whakarite i ētahi taonga maha mō aua rangahau.
Te tikanga kia āhei ngā ākonga te mahi tika i roto i Te Papa Tongarewa, me te whakamahi i ngā rauemi e noho nei i Te Papa Tongarewa, me ngā rauemi ā-pukapuka o te taiao whare pukapuka o te taiao kura rānei.
Ētahi atu mōhiohio
Hein, George E, 1998. Learning in the Museum. London: Routledge.
Talboys, Graeme K, 2000. Museum Educator’s Handbook. Hampshire: Gower Publishing House.
www.gardnermuseum.org/education/teachingat_text.html
He Tikanga Māori in Museum Education - Discussions at a Museum Education Course held at Frank Lopdell Centre in 1985
Ki runga ano


text:
Curriculum links
Ngā tino wāhi ako
Tikanga ā Iwi
Ka noho i raro i ēhea whenu?
- Te Ao Hurihuri·
- Te Wāhi me te Taiao
- Te Ahurea me te Tuku Ihotanga
Ngā tino pukenga
Ngā Pūkenga Mōhiohio, Ngā Pūkenga Whakawhitiwhitinga Kōrero
Ngā reanga
1-8
Ngā tau
1-13
Ki runga ano
E tautoko ana i ēhea kaupapa kōrero?
- Ngā Parekura
- Te Hītori o Aotearoa
- Ngā Tirohanga Hou, Ngā Taonga Hou
E hia te roa o tēnei mahi?
Tekau mā ono miniti te roa.
Ki runga ano
Ka kimihia ki hea?
- Te Papa tuawhā, anganui atu I te Wāhi Hāpori, tata atu I te motoka ngaru rino o Holden HQ.
- Kua ngaro koe? Me pātai ke tētahi Kaimanaaki Manuhiri.
He aha te take me heri au i taku akomanga ki tēnei taonga?
- Kuhu mai ki roto i te toa otaota e ora ana i ngā pō. Kia raka ngā kuaha, kia katia ngā ārai, ka ora ngā wāhanga rerekē o te toa.
- He hītori whakamīharo, aronganui o Aotearoa, e kōrerotia ana mā ngā mīhini karetao, mā ngā kiriata me te pūoro.
- He huarahi torotoro i ngā wā nui i te hītori o Aotearoa tērā e pai ki ngā tāngata e ako ana mā te titiro me te whakarongo.
- E hangaia ana he hononga i waenganui i ngā wā nui i te hītori o Aotearoa, ko ngā aronganui te papa - ngā wā hiranga, te papā, ngā whai whakaarotanga - ehara kē i te huarahi raupapa ā-wā huri noa i te hītori.
- Kimihia tētahi tikanga hou ki te titiro ki te hītori me te torotoro i ngā hononga i waenga i ngā taonga whaiaro a te tangata me ōna ake pūmaharatanga.
Ki runga ano
He aha ngā mahi kei taua whakaaturanga?
- Haere ki te whakaaturanga nei, ka mātakitaki i tēnei haerenga ki ngā rā o mua.
- Tirohia e hia ngā wā, ngā tāngata me ngā wāhi ka taea e koe te mahara, me te kite anō i ngā mea i ākona e koe i te kura.
Ki runga ano
Me aha taku mōhio ki tēnei whakaaturanga?
- Kua mau i te whakaaturanga o Golden Days ngā wā i hangaia ai te whenua nei o Aotearoa, e whakapiki atu ana i ngā whakaaturanga i tino paingia pēnei i 'This is Your Life', 'The Way We Were', 'Country Calendar' me 'Heartland'.
- E whakaata ana a Golden Days i ngā taonga tuku iho o Aotearoa i runga i te huarahi whaiaro e ahurei ana, e whakaaroha ana. E whakanui ana i tō tātou wairua manene, mai i te whakatō i te whenua, i te whakatipu i ngā ngahere me te piki haere o tā tatou tuku rawa ki tāwāhi, me te whakamahi i ā tātou rauemi hiko rarahi, ki ngā mea rongonui ake: ko Tā Edmund Hillary, Black Magic, Billy T James, Howard Morrison, te pōtitanga mā ngā wāhine, ngā whare noho me te tūrangahakoa hauwhā eka - me te taraiwhara hei kīnaki. Tatari atu mō William Pickering, tētahi tino tangata i te whakarewatanga anitu tuatahi o te waka ātea ki te taurangi; mō Grant Fox, tētahi Pango Katoa tawhito, te kāpura i te toa o Ballantynes, ko Ballantynes tētahi toa nui kei Ōtautahi i pau katoa i te ahi i te tau 1947, ā, ka patu i ētahi kaimahi e 41. Tatari atu hoki mō Jonah Lomu, e rua ōna putanga mai i roto i Golden Days, mō te pakekura o te Wāhine, me te wāhine kaiwhakakite kahu rongonui, ko Rachel Hunter.
Ētahi kaupapa hei matapakinga pea
- I mua i te kuhunga atu ki roto i Golden Days, me kī ki tō rōpū kia mau ērā wāhanga o te whakaaturanga kāore e mārama ana ki a rātou i roto i ō rātou hinengaro, me te patapatai mō aua mea i te putanga mai anō. Ka āhei anō rātou ki te pupuri i te hinengaro ērā mea e mōhio ana rātou me te tiritiri i ēnei i muri ake. Ko te tikanga, ka mōhio pea ngā pākeke ki ētahi wāhanga o te whakaaturanga, ki ētahi whakapuakanga rānei, kāore i te mārama ki ngā tamariki (hei tauira, te wā i kuru whakararotia ai te pōro kirikiti).
- Ki tō whakaaro, ka pēhea te nekeneke o ngā mea? Kei te wheako Golden Days ētahi mea tērā e whakarite ana kia whakahaeretia te whakaaturanga ia rā, ia rua tekau miniti. E whakaaturia ana te ataata mā tētahi pūrere whakaatu DVD, he rite pea ki te pūrere kei tō kāinga. O ngā mea e nekeneke ana, he pūrere hiko iti tō ētahi hei whakanekeneke, hei whakaora, he pūrere pūngao-hau tō ētahi atu hei whakanekeneke. Tāpiri atu, he rorohiko iti tērā e whakamōhio ana i te pūrere whakatu DVD koinei te wā whakaatu me te wa nekeneke mō ngā pūrere. E rua hoki ā mātou miraka i te kau ia rā, ia rā.
- E tohu ana te pōro kirikiti i te aha? E tohu ana taua pōro i tētahi mahi rongonui i te whakataetae o te Benson and Hedges World Series Cup Cricket i te tau 1980-81 i waenga i Aotearoa me Aihitereiria. I te epaono whakamutunga ka whakahau te kapene, ko Greg Chappell, i tana teina, ki a Trevor ki te kuru whakararo, nō te mea e hiahiatia ana ētahi oma e ono e Aotearoa kia toa ai.
- He aha te tūmomo manu kei roto i te korapa? He tūī taua manu, ā, e whakamahia ana tana tangi hei tangi manu i mua i te Morning Report , i Reo Irirangi o Aotearoa.
- He aha te mea tino pai ki a koe? He aha ai?· He aha te mea kāore i pai a koe? He aha ai?
Ki runga ano
Ngā kōrero kīnaki
- He kore utu a Golden Days.
- Ka whakaatu mai a Golden Daysia rā, ia rua tekau miniti (kei te haora, kei te rua tekau pāhi i te haora, kei te rua tekau meneti ki te haora).
- Ka taea te whakaaturanga Golden Days te tono i te rā tonu o tō toronga anake, kaua i ngā rā, i ngā wiki rānei i mua i tō haerenga. Mēnā ka pīrangi koe ki te tono kia mātakitakitia te whakaaturanga e tētahi rōpū, me kōrero ki te kaimanaaki o Golden Daysi tō taenga mai ki Te Papa ki te whakarite i te wā pai ki a koe.
- Ko ngā ōwehenga o te pakeke ki te tamariki e tūtohua ana - kura tuatahi 1:6, kura tuarua 1:20
- Ko te tokomaha e whakaaetia ana i roto i Golden Daysko te 22.
- Putanga mā ngā kōrea
- http://www.historic.org.nz/- tētahi pae tukutuku nā Te Pouhere Taonga
- http://www.nzhistory.net.nz- Ngā hono ki ētahi atu pae tukutuku o ngā mahi onamata o Aotearoa nei.
- http://www.dnzb.govt.nz/dnzb/ - te koioranga o ngā tāngata me ngā wā rongonui o Aotearoa.
He taonga whai pānga
- Te Motopaika Britten kei te papa tuawhā, tata ki ngā ararewa matua. I hanga a John Britten i tēnei motopaika rongonui, kei te wāhanga tenenga o Golden Days.
- On the Sheeps Back, kei te papa tuawhā. He wāhi nui tō ngā hipi ki te pāpori me te ohaoha o Aotearoa, nō reira he hira te wāhi o ngā hipi i te whakaaturanga Golden Days. Neke atu te maha o ngā hipi i ngā tāngata kei Aotearoa, ko te wūru tētahi o ā mātou rawa nuunui e tukuna ana ki tāwāhi.
- Te Rū Whenua o Ahuriri - Awesome Forces, kei te papa tuarua. He tino wāhi tō te rū whenua o Ahuriri i te wāhi parekura o Golden Days
Ki runga ano


text: 1Ongora ngkai, ngkami akana kam kaubwai: kam na kanenei bwanaami n tang ni korakai ibukin aaro ni karawaawata aika a nangi riki nakoimi. 2A mka ami bwai ao a kanaki ami kunnikai irouia kooa. 3A raraa ami koora ma ami tirewa; ao a na riki raraani baikai bwa bwaai ni kakoaua aika a na kabuaakakaingkami, ao a na kang irikomi n ai aron te ai. Kam a tia ni kaiko ami bwai i nanoni boong aika kabaneani boong. 4Noria, e tangi boon aia mwakuri taani mwakuri aika tai i abami, ae booia ae e tauaki iroumi; ao tangiia ake a tai e a tia n roko i taningan te Atua, are te Uea ae Moan te Mwaaka. 5Kam a tia ni maiu ni kaubwai ma n iri kukurein rabwatami n te maiu aei. Kam a tia ni kamarikaingkami ibukin te bongi ni kamaamate. 6Kam motika taekan te aomata ae akea ana bure ni kaburea; ao kam kamatea; ao e aki rawa nakoimi. 7Ma ngaia aei, taari, kam na taotaon nanomi ni karokoa rokon te Uea. Nora aron te tia ribana: e taningaa te uaa ae e kakaawaki ae e na riki man te aba; ao e taotaona nanona n taningaia ni karokoa ae e anganaki te moani karau ma te karau are i mwiina. 8Kam riai naba ngkami n taotaon nanomi. Kam na nanomatoa, bwa e a kaan rokon te Uea. 9Taari, kam na tai i bwangantaeka, bwa a kaawa ni motikaki taekami; nooria, e a kaan te tia motiki-taeka bwa ae E a kaani kaoti. 10Taari, kam na ururingia buraabeti ake a taetae n aran te Uea. A na riki bwa banna ni kakairi n aroia ni kataua te maraki ma ni botumwaaka n taotaon nanoia. 11Noria, ti taku bwa a kabwaia ake a nanomwaaka. Kam a tia n ongo nanomwaakan Iobi, ao kam ataa aron te Uea n tabeakinna n tokina. Bwa moan te nanoanga te Uea, ao E akoi. 12Tariu, te bae moan te kakaawaki i aoni bwaai ni kabane bon aei: kam na tai mwanewea arani karawa ke aon te aba ke te bwai riki teuana ngkana kam tuea; ma e na atongaki ami eng bwa bon eng, ao ami tiaki bwa bon tiaki; bwa aonga n aki motikaki taekami ni kabuaakakaaki. 13E taonaki temanna i buakomi n te rawaawata? Ke e tataro. E kukurei temanna? Ke e anene. 14E aoraki temanna i buakomi? Ke e weteia unimwaanen te ekaretia; ao a na tataro i aona, ao a na kabiria n te bwa n aran te Uea. 15Ao ane e na kamaiua te aoraki te tataro n onimaki; E na kaokaki marurungina nakoina iroun te Uea, ao a na kabwaraaki ana bure ngkana e a tia ni bure. 16Ma ngaia ae kam na kaotioti ami bure nakoimi, temanna nakon temanna, ao kam na tataro i bukimi, temanna ibukin temanna, bwa kam aonga ni kamaiuaki. E bati ni mwaaka ana tataro te aomata ae e kaakaraoa nanon te Atua, ngkana e tataro ma nanona. 17Eria bon te aomata ae ti te bo arona ma arora, ao n ana tataro e buubuti bwa e na aki bwaka te karau; ao e aki bwaka te karau i aon te aba i nanon teniua te ririki ao onoua namwakaina. 18Ao e a manga tataro, ao e bwaka te karau mai karawa, ao e kariki uaana aontano. 19Tariu, ngkana iai iroumi ae e kiitana te koaua ao temanna e a manga kaokia, 20ao e na ataia, bwa ane e kaoka te tia bure man arona are e kaairua iai, ao e na kamaiua maiun te tia bure anne man te mate, ao a na kamaunaaki ana bure aika a bati.


text:
Mataī
Ko te Mataī he rākau whakakake o Aotearoa. He rākau roa, he pākarukaru noa te kiri. He pango ngā hua. E mata ana, he rite ngā rau ki ō te miro. E mata ana ruarua noa iho ngā rau, he hāuratea ētahi, he mā ētahi; Ko ngā peka he kokikoki, he takawhīwhiwhi. Kia pakari kua rite ki te rau tōtara. Ko te ingoa pūtaiao ko Prumnopitys taxifolia. Ko te ingoa i te reo Pākehā he Black Pine.
Hoto ki waho[edit | edit source]
- He whakaahua, he konae mō te Mataī kei te Wikimedia Commons.
- New Zealand Plant Conservation Network, URL: Prumnopitys taxifolia. He mea kite i te 6 o ngā rā o Pipiri, 2007.
Tohutoro[edit | edit source]
- Metcalf, Laurie, 2002. A Photographic Guide to Trees of New Zealand. Tāmaki-makau-rau: New Holland.
- Salmon, J.T., 1986. The Native Trees of New Zealand. Te Whanga-nui-a-Tara: Heinneman Reed.


text:
Peter Chin
Ko Peter Chin te tumu o te kaunihera-ā-tāone o Ōtepoti.
Ko Wing Ho tōna ingoa tuku iho, taketake rānei. Ahakoa he whakapapa Hainamana nōna, he roa te wā i noho ai tōna whānau ki Aotearoa, ki tēnei rohe o Āraiteuru hoki. Ka ū mai tōna koroua, ko Chin Bing Kwong i te tau 1906. Ko rātou tētahi o ngā whānau Hainamana tuatahi ki te whakatau mai nei i ngā tau whakaparahako o te tāke upoko.
He tangata hūmarie a ia. He tino kaha ia hei kaiwaiata. He kaitautoko o ngā mahi toi. He mema kaunihera, he roia hoki a Peter Chin i ngā tau kua hipa. Ki ētahi, ko Ōtepoti he tāone mō ki kiritea, engari kei reira ngā kahika tokorua ko Sukhi Turner, ko Peter Chin, he iwi kē. Nō reira, ka taea pea te tāone nei te tautoko i ngā tirohanga rereke, kia tipu ake i raro i te manaakitanga "He tangata, he tangata, he tangata". Mā ngā mahi honohono a Peter Chin, ka whakapiri ngā ahurea o Aotearoa me Haina i te puawaitanga o tētahi mahi piripoho ki a ia, ara ngā mara Hainamana. He maha ngā whakawhitiwhiti whakaaro e pā ana ki tēnei take i Ōtepoti.
Hoto ki waho[edit | edit source]
- dunedin.govt.nz mō Peter Chin (reo Pākehā)


text:
Lisiate's budget proposals waylaid
- Read more about Lisiate's budget proposals waylaid
- Log in or register to post comments
Comments
'Koe 'oho(ambush) takai holo
'Ko e 'oho (ambush) takai holo ko'eni 'e he Minisita Lao 'a e Falealea, 'oku hange ia ko e patiseti, kuo pau ke paasi mai ia meihe Kapineti mei 'olunga, pea toki 'ohifo pe ke sio kiai 'a e Falealea ta'e fai 'a hono alea'i 'e taha (Whole House Committee). Ko e palopalema 'eni na'e hoko kimu'a 'i he liliu faka-politikale, ko e 'alu faka-holomui 'a e pule'anga, 'o 'uluaki fakapale'i 'a e 'ikuna (winner) ia kimu'a 'oku te'eki ke kamata 'a e lova. 'Oku totonu ke mahino ki he Minisita Lao ko e lao ma'olunga taha 'i he mamani ko'eni, ko e 'konisenisi mo'ui ' 'o e tangata, 'o 'ikai ko e 'iron hand' .'Oku 'ikai temau 'ilo pe koeha ha palopalema kapau 'e 'uluaki alea'i 'a e fokotu'utu'u patiseti 'a 'Akolo 'ehe 'Whole House Committe', pea toki 'oatu ki he ongo Fale ki 'olunga ke nau feme'a'aki kiai pe tenau sai'ia ai pe 'ikai (respect). Ka ai ha ma'umafai 'oku ne ngaue'aki 'a e lao ta'e kau ai 'a e konisenisi mo'ui 'a e 'Otua, pea ko 'ene lao leva 'e faka-'otua mate pe. 'Oku mau tui ko hono ta'ofi kiki ko'eni 'e he Minisita Lao 'a e 'proposal' 'a 'Akolo he 'oku 'i ai 'a e ngaahi me'a mahu'inga ai 'oku 'ikai loto 'a e pule'anga ke 'ilo ki ai 'a e kakai 'o kapau 'e ale'i 'i he Falealea. He 'ikai loi 'a e lau ia 'a e Tohitapu, ka 'utu ha uaine fo'ou 'i ha hina leta motu'a, ko hono ola 'e maiki 'a e hina leta motu'a 'o toe 'osi pe 'a e uaine faka'ofo'ofa ia ki tu'a....SAIA


text:
E feia apee ïa tatou i to tatou Faaora, o Iesu Mesia. Taua faafariuraa e ti‘aturiraa ra e hotu ïa no te hoê tautooraa itoito e te opuahia. Na te taata iho. E raveraa no te hoê oraraa taatoa.
Te faaurû nei te mau hi‘oraa o te mau melo parau-ti‘a o te Ekalesia e tae noa’tu te u‘i apî hanahana, ia’u. Te hi‘o nei outou ma te itoito i te Faaora. E mea haapa‘o outou, te faaroo e te mea mâ. Te mau haamaitairaa ta outou e farii nei no to outou ïa maitai, aita te reira e haamaitai noa i to outou ana‘e oraraa, i to’u atoa râ oraraa e te oraraa o te tahi atu mau taata e rave rahi na roto i te mau rave‘a hohonu e te ite-ore-hia i te rahiraa o te taime.
Tau matahiti i ma’iri a‘enei, te ti‘a ra vau i te reni aufauraa i te fare toa i to’u vahi nohoraa. I mua ia’u te ti‘a ra te hoê tamahine, 15 matahiti. Mea huru oaoa oia. Ua ite au i to’na piriaro e ua hinaaro vau i te aparau atu ia’na. Ua haamata vau, « No te tahi oire ȇ mai oe, e ere anei ? »
Ua maere oia i ta’u uiraa e ua pahono mai oia, « E, no Colorado vau. Nahea oe i te iteraa ? »
Ua parau atu vau, « no to oe piriaro ». Ua noaa ia’u tera iteraa i muri a‘e i te tai‘oraa i te mau parau i ni‘a i to’na piriaro « E Momoni au. E oe? »
Ua parau faahou vau, « e ti‘a ia’u ia parau atu ia oe e ua faahiahia vau i to oe taiâ ore i te ti‘araa e te oomoraa mai i taua huru faaiteraa taiâ ore ra. Te ite nei au i te hoê huru-ê-raa i roto ia oe, e te hinaaro nei au ia farii te mau tamahine atoa e te mau melo atoa i to oe huru iteraa e te taiâ ore ». I muri a‘e ua aroha maua e ua haere ê atu.
Area râ i te mau mahana e te mau hepetoma i muri a‘e i taua taime farereiraa mana‘o-ore-hia ra, ua feruri hohonu vau no ni‘a i teie farereiraa. Ua uiui au e nahea râ te noaaraa i teie tamahine apî no Colorado taua huru taiâ ore ra no ni‘a i to’na ti‘araa ei melo no te Ekalesia a Iesu Mesia i te Feia Mo‘a i te Mau Mahana Hopea nei. Ua feruri au eaha râ te parau faufaa rahi ta’u e ma‘iti no te nene‘i i ni‘a i to’u piriaro no te faaite i to’u ti‘aturiraa e to’u iteraa papû. Mea rahi te mau parau i ô mai i roto i to’u feruriraa. I te pae hope‘a ua mana‘o vau i te hoê faahitiraa parau ta’u e faaiteite ma te te‘ote‘o : « E Momoni au. Ua ite au i te reira. Te ora nei au i te reira. Te here nei au i te reira ».
I teie mahana te hinaaro nei au e faatumu i to’u mau mana‘o i ni‘a i teie faahitiraa parau taiâ ore e tei rahi te ti‘aturiraa.
Te tufaa matamua o te faahitiraa parau o te hoê ïa parau taiâ ore e te otohe ore : « E Momoni au ». Mai teie tamahine ta’u i farerei i roto i te fare toa tei ore i măta‘u i te faaite i to te ao nei e e melo oia no Te Ekalesia a Iesu Mesia i te Feia Mo‘a i te Mau Mahana Hopea nei, te ti‘aturi nei au e e ore roa tatou e măta‘u e aore râ e taiâ i te faaite « e Momoni au ». E ti‘a ia tatou ia vai papû mai te Aposetolo Paulo a parau ai oia e « Aore hoi au i haama i te evanelia a te Mesia ra, no te mea, o te mana ïa o te Atua, ia ora te feia atoa i faaroo ra ».1 Ei mau melo, e feia apee ïa tatou i to tatou Faaora, o Iesu Mesia. Taua faafariuraa e ti‘aturiraa ra e hotu ïa no te hoê tautooraa itoito e te opuahia. Na te taata iho. E raveraa no te hoê oraraa taatoa.
Te tuhaa i muri iho o te faahitiraa parau o te haapapû ra « ua ite au i te reira ». I roto i te ao i teie mahana, e rave rahi mau faaoaoaraa, mau tumu parau, e mau hinaaroraa e tata‘u nei i te mau minuti atoa i to tatou feruriraa. I mua i teie mau faanevanevaraa e rave rahi, te vai ra anei to tatou puai, te haavîraa, e te faaotiraa no te faaea faatumu noa i ni‘a i te mea tei hau i te faufaa ? Mea aravihi anei tatou i te mau parau mau no te evanelia mai to tatou ite i roto i ta tatou mau haapiiraa, to tatou mau toro‘a ohipa, mau mea e auhia e tatou, te mau faaetaetaraa tino, e aore râ ta tatou mau poro‘i poto na roto i te niuniu ? Te tutava itoito ra anei tatou i te imi i te mau pahonoraa i ta tatou mau uiraa na roto i te tai‘oraa i te mau papa‘iraa moa e te mau haapiiraa a te mau peropheta ? Te imi ra anei tatou i te haapapûraa a te Varua ?
Te faufaa rahi ia noaa te ite e ture mure ore ïa. « Ua here te peropheta Iosepha Semita i te ite no te mana parau-ti‘a »2 Ua parau oia « e mea titauhia te ite no te oraraa e te atuaraa… A faaroo mai na, o outou te mau taea‘e ato‘a, i teie nei taviri rahi : Te ite o te mana ïa o te Atua no te faaoraraa ».3
E mea faufaa rahi te mau parau mau e te mau ite atoa, i rotopu râ i te mau mea e faanevaneva tamau nei i to tatou mau oraraa i te mau mahana atoa, e ti‘a ia tatou ia haapa‘o maitai i te faarahi i to tatou ite no te evanelia ia nehenehe ia tatou ia taa nahea i te faaohipa i te mau ture o te evanelia i roto i to tatou mau oraraa.4 Ia rahi ana‘e to tatou iteraa no te evanelia, e haamata ïa tatou i te ti‘aturi i to tatou mau iteraa papû e i te parau, « ua ite au i te reira ».
I muri iho o te faahitiraa parau ïa « te ora nei au i te reira ». Te haapii mai nei te mau papa‘iraa mo‘a e « ei feia rave hoi outou i te parau nei, eiaha ei feia faaroo noa ».5 E ora tatou i te evanelia e e riro mai tatou ei « feia rave hoi i te parau » na roto i te faaohiparaa i te faaroo, te haapa‘oraa, te tavini-aroha-raa ia vetahi ê, e te peeraa’tu i te hoho‘a o to tatou Faaora. E haa tatou ma te parau-ti‘a e e rave tatou i te mau mea ta tatou i ite e e mea tano « i te mau mahana atoa, e i te mau mea atoa, e i roto i te mau vahi atoa ».6 noa’tu e o vai te hi‘o aore râ te ore e hi‘o mai.
I roto i to tatou huru tahuti nei, aore roa e taata maitai roa a‘e. Noa’tu ta tatou mau tautooraa itoito ia ora i te evanelia, e rave paatoa tatou i te hape, e e hara paatoa tatou. Auê ïa haapapûraa mahanahana ia ite e na roto i te tusia taraehara a to tatou Faaora, e nehenehe ta tatou mau hara i te faaorehia e e mâ faahou â tatou. Na teie rave‘a no te tarahaparaa mau e te faaoreraa hara e haapuai i to tatou iteraa papû e ta tatou faaotiraa ia haapa‘o i te mau faaueraa a te Fatu e ia ora i to tatou oraraa mai te au i te mau ture o te evanelia.
Ia feruri ana‘e au i te parau « te ora nei au i te reira », e haamana‘o ïa vau i te hoê tamahine ta’u i farerei o Karigan te i‘oa. Ua papa‘i oia, « e melo vau no te Ekalesia hau atu i te hoê matahiti i teie nei… No’u nei, i roto i ta’u ma‘imiraa, ua tae mai te hoê tapa‘o e teie te Ekalesia mau no te mea ua ite au e ua itehia ia’u te hoê ekalesia o te haapii nei i te peu tano no te ahu e te mau ture. Ua ite mata vau i te mea e tupu i te mau taata ia haafaufaa ore ana‘e ratou i te mau faaueraa e ia ma‘iti ana‘e ratou i te e‘a hape. Ua faaoti au i to’u mana‘o e mea maoro i teie nei ia ora i te mau ture morare teitei… Ua haamaitai-rahi-hia vau i te iteraa i te parau mau e i te bapetizoraahia. Ua oaoa roa vau ».7
Te parau hopea i roto i ta’u faahitiraa parau o « te here nei au i te reira ». Te noaaraa te hoê iteraa no ni‘a i te evanelia a Iesu Mesia e te oraraa itoito i te mau ture no te evanelia i roto i to tatou mau oraraa i te mau mahana atoa e arata‘i ïa te reira i te mau melo e rave rahi o te Ekalesia ia parau ma te anaanatae e, « te here nei au i te evanelia ! »
E tae mai teie mana‘o a ite ai tatou i te faaiteraa a te Varua Maitai ia tatou e e mau tamarii tatou na to tatou Metua i te Ao ra, te tau‘a nei Oia ia tatou, e tei ni‘a tatou i te e‘a afaro. E tupu to tatou here no te evanelia i te rahi a ite ai tatou i te here o to tatou Metua i te Ao ra e te hau ta te Faaora i fafauhia mai a faaite ai tatou Ia’na i to tatou hinaaro ia haapa‘o e ia pee Ia’na.
I te mau taime huru rau i roto i to tatou oraraa, e mau melo faafariu apî anei tatou i roto i te Ekalesia aore râ e melo tahito anei, e ite paha tatou e te ore atura teie anaanatae u‘ana. I te tahi mau taime, e tupu i te mau taime fifi e e ti‘a ia tatou ia faaohipa i te faaoroma‘i. Te tahi taime e tupu i te taime manuïa e te ahune. Ia tupu ana‘e mai teie mana‘o ia’u, ua ite au e e ti‘a ia’u ia faahaere ta’u mau tautooraa i ni‘a i te faarahiraa i to’u iteraa no te evanelia e te faarahiraa i to’u haapa‘o i te mau ture no te evanelia i roto i to’u oraraa.
Te hoê o te mau ture o te evanelia maitai roa e te fifi roa i te tahi mau taime ia faaohipa, o te haehaa e te auraroraa ïa i te hinaaro o te Atua. I roto i te pure a te Mesia i roto i te ô no Gesemane, ua parau Oia i te Metua « ia tupu râ to oe hinaaro, eiaha to’u ».8 E ti‘a atoa te reira ei pure na tatou. I te rahiraa o te taime, tei roto ïa i teie mau taime hau, na roto i te pure, e ite ai tatou ia tatou ia faaatihia e te here o te Metua i te Ao ra, e e ho‘i faahou mai taua mau mana‘o oaoa ra e te here.
I te hoê pureraa a te feia faatere na te Feia Apî Tamahine i Eugene, Oregon, ua farii au i te haamaitairaa e farerei e e aparau atu i te tuahine Cammy Wilberger. Te aamu ta te tuahine Wilberger i faaite mai ia’u e faaiteraa papû ïa no te mana e te haamaitairaa o te hoê tamahine tei ite, tei ora e tei here i te evanelia.
Ua pohe o Brooke, te tamahine e 19 matahiti a te tuahine Wilberger, i roto i te hoê ati e rave rahi mau matahiti a‘enei i te tau faearaa haapiiraa i te tau ve‘ave‘a i muri a‘e i ta’na matahiti matamua i te fare haapiiraa teitei. Ua haamana‘o te tuahine Wilberger, « e taime fifi e te pouri no to matou utuafare. Area râ ua horo‘a mai o Brooke ia matou i te hoê tao‘a rahi. Aita matou i ite i te reira a paari ai oia, ua horo‘a mai râ o Brooke i te mau matahiti e te mau taime tata‘itahi no to’na oraraa poto ia matou te tao‘a rahi roa‘e e nehenehe i te hoê tamahine i te horo‘a i to’na na metua. E tamahine parau-ti‘a o Brooke na te Atua… No teie tao‘a e no te mana taa ê o te Taraehara, ua noaa ia’u te puai, te tamahanahanaraa e te hau ta te Faaora i fafau. Aita ta’u e uiraa e tei hea Brooke i teie nei e te tia‘i nei au i te taime e farerei ai matou ma te here ».9
E iteraa papû to’u no te opuaraa rahi no te oaoa mure ore a to tatou Metua i te Ao ra. Ua ite au e ua ite Oia ia tatou e te here nei Oia ia tatou. Ua ite au e ua faaineine Oia i te hoê peropheta, te peresideni Thomas S. Monson, no te faaitoito e no te tauturu i te arata‘i ia tatou ia ho‘i Ia’na ra. Te pure nei au e ia tutava tatou tata‘itahi i te faaite ma te taiâ ore, « E Momoni au. Ua ite au i te reira. Te ora nei au i te reira. Te here nei au i te reira ». Te parau nei au i teie mau mea ma te haehaa i te i‘oa o Iesu Mesia, amene.
Nota : No te tuatapaparaa hohonu, te ti‘aoro nei au ia tai‘o Alama 32 e te a‘oraa a Elder Dallin H. Oaks, « The Challenge to Become » (Liahona, Tenuare 2001, 40–43).
Show References
-
1. Roma 1:16.
-
2. George Q. Cannon, i roto Te Mau Haapiiraa a te Mau Peresideni o te Ekalesia: Iosepha Semita (2007), 261.
-
3. Teachings: Joseph Smith, 265; hi‘o atoa Martha Jane Knowlton Coray, buka nota, Church History Library, Salt Lake City.
-
4. Hi‘o peu maitai no te ite, hi‘oraa numera 1, Te Faahaereraa Ia’u iho i Mua (buka iti, 2009), 38.
-
5. Iakoba 1:22.
-
6. Mosia 18:9.
-
7. Rata a te taata iho.
-
8. Luka 22:42.
-
9. Rata a te taata iho.


text:
Definitions
Sorry, no definitions found.
Etymologies
Sorry, no etymologies found.
Examples
-
Ia lakou no enana ana, pii ae la ka ohu a kupololei i luna aole i upuupu, hina ana ka ohu i kai, alaila, manao ae la o Aiwohikupua ua lanakila ka moo, alaila, he mea kaumaha ia Aiwohikupua no ke pio ana o ko lakou aoao.
-
Ina hoi e hina ana ka ohu i ka makani, alaila, ua hewa o uka, ua hakaka maua me ua moo nei.
-
i keia la iuka, ina e pii ka ohu a kupololei i luna a kiekie loa, ina e hina ka ohu ma ka lulu, alaila, ua halawai wau me Kihanuilulumoku, manao ae oukou ua hoaikane maua.
-
See tähendab, et arutelu poliitika ning erinevate tegevusviiside üle muutub ühe poole eneseõigustuseks ja teise poole enesekaitseks ohu eest, mida tegelikult ei ole olemas.
-
Teisest küljest aga toob selline tunne ka kaasa ohu, et inimesed ei räägi igaks juhuks üldse.
-
I ua Makaula nei nae i hiki ai malaila, ike aku la oia ia Hawaii, ua uhi paapuia ka aina i ka ohu, a me ka noe.
-
A i ke kui ana o ka leo o ka hekili, uhi ka ohu a me ka noe, a i ka mao ana ae, i nana aku ka hana o ka aha, aia o Laielohelohe me Halaaniani e kau mai ana iluna o na manu.
-
Alaila, o ka pule ka oukou i ke Akua ia Lanipipili, nana ae oukou i ka ohu a i hina i kai nei, ua lanakila ka moo; aka hoi, i pii ka ohu i luna a hina i luna o ke kuahiwi, alaila, ua hee ka moo; o ko kakou lanakila no hoi ia.
-
I ka hookokoke ana aku o na waa ma ke awa, ia manawa ka uhi ana mai o ke ohu, a me ka noe mai Paliuli mai.
-
Ia manawa, e hoouna aku wau ia oula maluna o na manu, a mao ae ka ohu a me ka noe, aia olua e kau aku ana iluna o na manu me ko olua nani nui.


text:
Alabama
Ko Alabama he wāhanga whenua o te tonga o te Hononga-o-Amerika. Ko ngā whenua e pātata ana ki a Alabama ko Tennessee ki te raki, ko Georgia ki te rāwhiti, ko Florida ki te tonga, me Mississippi ki te uru. Ko Alabama te 22 o ngā whenua i hono ki Amerika, engari i te 1861 ko te wehenga o Alabama i Te Hononga, ka whakauru kē ki te wāhanga Confederate. Ka mutu te Pakanga i Amerika, ka tukua a Alabama ki te hoki mai anō i te 1868.
- ↑ Cite error: Invalid
tag; no text was provided for refs named
usgs