text:
1:1 ¶ Ko te kupu a Ihowa i puta mai ki a Tepania tama a Kuhi, tama a Keraria, tama a Amaria, tama a Hetekia, i nga ra o Hohia tama a Amono, kingi o Hura.
1:2 Ka poto rawa i ahau nga mea katoa i runga i te mata o te oneone, e ai ta Ihowa.
1:3 Ka poto i ahau te tangata, te kararehe; ka poto i ahau te manu o te rangi, me te ika o te moana, nga tutukitanga waewae ngatahi ano ko te hunga kino; ka hatepea atu ano e ahau te tangata i runga i te mata o te oneone, e ai ta Ihowa.
1:4 Ka totoro ano toku ringa ki runga ki a Hura, ki nga tangata katoa ano o Hiruharama; ka hatepea atu e ahau i tenei wahi nga toenga o Paara, me te ingoa o nga Kemarimi, ratou ko nga tohunga;
1:5 Me te hunga e koropiko ana i runga i nga tuanui ki te ope o te rangi; ratou ko te hunga e koropiko ana, e oati ana i a Ihowa, me te oati ano ratou i a Marakama;
1:6 Me te hunga i tahuri atu nei i te whai i a Ihowa, me te hunga kihai nei i ui ki a Ihowa, kihai ano i rapu i a ia.
1:7 ¶ Whakarongoa i te aroaro o te Ariki, o Ihowa, ka tata hoki te ra o Ihowa, kua takoto hoki ta Ihowa patunga tapu, kua whakatapua hoki e ia ana manuhiri.
1:8 Na i te ra o ta Ihowa patunga tapu, ka whiua e ahau nga rangatira, ratou ko nga tama a te kingi, ko te hunga katoa ano he kakahu ke o ratou.
1:9 A taua ra ka whiua e ahau te hunga katoa e tupekepeke ana i runga i te paepae, e whakaki ana i nga whare o o ratou ariki ki te nanakia, ki te tinihanga.
1:10 A taua ra, e ai ta Ihowa, ka karanga te reo i te kuwaha ika, he aue hoki i te wahi tuarua, a he nui te pakaru i nga pukepuke.
1:11 Aue, e nga tangata o Makateha, kua moti hoki nga tangata katoa o Kanaana, kua hatepea atu nga kaimau hiriwa katoa.
1:12 I taua ra ka rapua e ahau ta Hiruharama, mea rawa ki te rama; ka whiua ano nga tangata kua totoka i runga i o ratou nganga, a e mea ana i roto i o ratou ngakau, E kore a Ihowa e mahi i te pai, e kore ano e mahi i te kino.
1:13 Na hei mea parau o ratou rawa; o ratou whare hei ururua: ae ra, ka hanga whare ratou; a e kore e nohoia e ratou, ka whakato i te mara waina, otiia e kore e inu i te waina.
1:14 ¶ Ka tata te ra nui o Ihowa, ka tata, nui atu te hohoro, ara te reo o te ra o Ihowa: nui noa atu te tangi o te marohirohi i reira.
1:15 He ra riri taua ra, he ra mamae, he pawera, he ra whakangaro, whakamoti, he ra pouri, he mangu, he ra kapua, he pouri kerekere;
1:16 Ko te ra ia o te tetere, o te whakaoho mo nga pa taiepa, mo nga taumaihi tiketike.
1:17 Ka mamae ano i ahau nga ngakau o nga tangata, ka rite ratou ki te matapo ina haere, mo ratou i hara ki a Ihowa: ka ringihia o ratou toto ano he puehu, o ratou kikokiko ano he paru.
1:18 E kore ano ta ratou hiriwa, ta ratou koura, e tau hei whakaora i a ratou i te ra o to Ihowa riri; engari ka pau te whenua katoa i te ahi, ara i tona hae; ka ohorere hoki, ka poto i a ia nga tangata katoa o te whenua.
2:1 ¶ Huihui, ae ra, huihui i a koutou, e te iwi kahore nei he whakama;
2:2 I te mea kiano te ture i whai hua, a kiano i pahemo te ra ano he papapa, i te mea kiano i tae iho ki a koutou te mura o to Ihowa riri, i te mea kiano i tae iho ki a koutou te ra o to Ihowa riri.
2:3 Rapua a Ihowa, e te hunga mahaki katoa o te whenua, e te hunga e mahi ana i tana i whakarite ai; rapua te tika, rapua te tikanga mahaki: me kahore koutou e piri i te ra o to Ihowa riri.
2:4 ¶ No te mea tera a Kaha ka mahue, ka ururuatia a Ahakerono: ka peia atu a Aharoro i te poutumarotanga, ka hutia atu hoki a Ekerono.
2:5 Aue, te mate mo nga tangata i nga tahatika o te moana, mo te iwi o nga Kereti! Kua korero a Ihowa i te he mou, e Kanaana, e te whenua o nga Pirihitini; ka ngaro koe i ahau, kahore he tangata hei noho.
2:6 A ka waiho te tahatika o te moana hei haerenga hipi, me nga whare mo nga hepara, me nga taiepa mo nga hipi.
2:7 Ka waiho ano te tahatika mo nga toenga o te whare o Hura, ka whangaia e ratou a ratou hipi ki reira; ka takoto i te ahiahi i roto i nga whare o Ahakerono: no te mea ka tirotirohia ratou e Ihowa, e to ratou Atua, a ka whakahokia mai e ia i te whak arau.
2:8 ¶ Kua rongo ahau i ta Moapa tawai, i nga taunu a nga tama a Amona, i ta ratou tawai ki taku iwi, i ta ratou whakatete mo to ratou rohe kia nui.
2:9 Mo reira e ora ana ahau, e ai ta Ihowa o nga mano, ta te Atua o Iharaira, he pono ka rite a Moapa ki Horoma, nga tama a Amona ki Komora, hei tupuranga ongaonga, hei rua tote, hei ururua, a ake ake: ma nga toenga o taku iwi ratou e pahua, hei kain ga tupu ratou mo nga morehu o aku tangata.
2:10 Hei utu tenei ki a ratou mo to ratou whakapehapeha, mo ta ratou rawai, mo ta ratou whakakake ki te iwi o Ihowa o nga mano.
2:11 Na ka wehingia a Ihowa e ratou, no te mea ka hiroki i a ia nga atua katoa o te whenua; a ka koropiko nga tangata katoa ki a ia i tona wahi, i tona wahi, ara nga motu katoa o nga tuaiwi.
2:12 ¶ Ko koutou ano, e nga Etiopiana, ka werohia koutou ki taku hoari.
2:13 Ka totoro ano tona ringa ki te raki, a ka ngaro a Ahiria i a ia; a ka meinga a Ninewe hei ururua, ka maroke, ka pera i te koraha.
2:14 A ka tapapa nga kahui ki waenganui ona, nga kirehe katoa o nga tauiwi; ka noho te kawau raua ko te matuku ki ona puku whakapaipai; ka puaki to raua reo i nga matapihi; ka ururuatia nga kuwaha: no te mea ka tu tahanga nga mea hita i a ia.
2:15 Ko te pa whakamanamana tenei i noho wehikore nei, i mea nei i roto i tona ngakau, Ko ahau tenei, kahore atu hoki, ko ahau anake: ano tona ururuatanga! he tapapatanga kirehe! ko te hunga katoa e tika ana na reira ka hi atu, ka tawhi i tona ringa.
3:1 ¶ Aue te mate mo tenei e whakakeke nei, kua poke nei, mo te pa tukino!
3:2 Kihai ia i whakarongo ki te reo, kihai i pai ki te ako; kihai i whakawhirinaki ki a Ihowa, kihai i whakatata ki tona Atua.
3:3 He raiona e hamama ana ona rangatira i roto i a ia, he wuruhi i te ahiahi ona kaiwhakarite, kahore a ratou toenga mo te ata.
3:4 Ko ona poropiti, he wairangi, he hunga tinihanga: kua whakapokea te wahi tapu e ona tohunga, kua tukinotia e ratou te ture.
3:5 He tika a Ihowa i roto i a ia; kahore ana mahi he: i tenei ata, i tenei ata, e puta ana tana whakawakanga ki te marama, e kore tana e ngaro atu; na, ko te kaimahi i te he, e kore ia e mohio ki te whakama.
3:6 Kua oti nga iwi te hatepe atu e ahau; tu kau ana o ratou taumaihi; kua ururua i ahau o ratou ara, kahore e haerea: kua ngaro o ratou pa, kahore he tangata, kahore he kainoho.
3:7 I ki ahau, He pono ka wehi koe i ahau, ka pai ki te ako; penei kihai i hatepea atu tona nohoanga, kihai i pera me aku whiunga katoa i a ia: heoi moata tonu to ratou maranga, he iho a ratou mahi katoa.
3:8 ¶ Mo reira tatari mai ki ahau, e ai ta Ihowa, ki te ra e whakatika ai ahau ki te taonga parakete: ko taku tikanga hoki tenei, kia huihuia mai nga tauiwi, kia tawhiua mai nga kingitanga, kia ringihia ki runga ki a ratou toku riri, toku aritarita kat oa, mura tonu: ka pau hoki te whenua katoa i te ahi, ara i toku hae.
3:9 Ka puta he hoki i ahau i reira he reo tino tika mo nga iwi, e karanga ai ratou katoa ki te ingoa o Ihowa, e kotahi tonu ai te whakaaro e mahi ai ki a ia.
3:10 Ka kawea mai he whakahere ki ahau e te hunga e inoi ana ki ahau, ara e te tamahine a aku whati, i tera taha o nga awa o Etiopia.
3:11 I taua ra e kore koe e whakama ki tetahi o au mahi, o ou he ki ahau: no te mea ka tangohia atu e ahau i roto i a koe te hunga e whakamanamana ana, e whakapehapeha ana, e kore ano koe e whakakake a muri ake nei i runga i toku maunga tapu.
3:12 Ka whakatoea ano e ahau etahi i roto i a koe, he ware, he rawakore, a ka whakawhirinaki ratou ki te ingoa o Ihowa.
3:13 E kore nga toenga o Iharaira e mahi he, e korero teka ranei; e kore ano e kitea he arero teka i roto i o ratou mangai; ka kai hoki ratou, ka takoto, te ai he kaiwhakawehi.
3:14 ¶ Waiata, e te tamahine a Hiona; hamama, e Iharaira; whakapaua te ngakau ki te koa ki te whakamanamana, e te tamahine a Hiruharama.
3:15 Kua kore i a Ihowa nga whakawa mou, kua peia e ia tou hoariri; kei roto i a koe te kingi o Iharaira, ara a Ihowa; e kore koe e kite i te kino a muri ake nei.
3:16 Ko te korero tenei ki Hiruharama i taua ra, Kaua e wehi; e Hiona, kei ruha ou ringa.
3:17 Kei roto a Ihowa, tou Atua, i a koe, a he nui ia, mana e whakaora; ka koa ia, ka hari ki a koe; ka ata noho ia i runga i tona aroha, ka whakamanamana ia, ka waiata ki a koe.
3:18 Ka whakaminea e ahau te hunga e pouri ana ki te huihuinga nui, era i roto i a koe, era e mau na tona ingoa kino ki a ratou.
3:19 Nana, i taua wa, ka mahi ahau ki te hunga katoa e whakatupu kino ana i a koe: ka whakaora i te wahine e totitoti ana; ka kohikohi i te mea i peia atu, a hei whakamoemititanga ratou, hei ingoa i nga whenua katoa i whakama ai ratou.
3:20 I taua wa ka kawea mai koutou e ahau, a i taua wa ka whakaminea mai koutou e ahau: a hei ingoa koutou, hei whakamoemititanga i roto i nga iwi katoa o te whenua, ina whakahokia koutou e ahau i te whakarau me te titiro ano koutou, e ai ta Ihowa.


c: text/html

text:
Nūhou
Kekeha Solis
Synopsis: News bits from the past week.
Hana māinoino. Ma kēlā Pö'aono aku nei, ua loa'a kekahi honu i pepehi 'ia e waiho ana ma kahaone o ka 'ao'ao 'ākau o O'ahu nei. E moe make ana ia honu ma kona kua, a ua uhi 'ia i ke one, ua muku kona po'o, a pēlā pū me kekahi mau 'ēheu. He keu ia a ka hana 'ino. He inoa ko ia honu, na kekahi mau kānaka mālama honu i kapa aku, a 'o kona inoa, 'o ia 'o Honey Girl. Ke 'imi 'ia akula ke kolohe.
Ke keiki o ka Punahou. E ho'i mai ana paha 'o Barack Obama i Honolulu nei. Aia 'o ia ke ho'oālā nei i kahi 'aha ho'oulu kālā no kona alualu 'ana i ke kūlana pelekikena. Aia ana ia 'aha ma ka lā 12 o 'Aukake, a e mālama 'ia ana ma ka Hökele 'o Halekulani. He $2,300 o ka noho.
Ka inoa moho heihei wa'a. 'O Lanikai ka 'oi o ka 'Ahahui Heihei Wa'a Hawai'i o O'ahu nei ma ka ho'okūkū inoa moho i mālama 'ia aku nei ma kēlā Lāpule aku nei. 'O ia nö ka 'oi o ka māhele AAA. 'O Outrigger ka helu 'elua, a 'o Kailua ka helu 'ekolu. A ma ka māhele AA, 'o Hui Lanakila ka 'oi. A ma ka māhele A, 'o Honolulu Pearl ka 'oi.
Ahu ka hoka i ke kahua kenika. Aloha nö 'o Michelle Wie. 'Akahi nö a maika'i hou kāna pā'ani kolepa 'ana, a 'o kona pilikia hou ihola nö ia. Aia 'o ia ma ke kūlana helu 'elua ma hope o ka lā 'elua o ka ho'okūkū kolepa o kēlā hopena pule aku nei. A 'o ka pilikia, ua kāpae 'ia 'o ia mai ka ho'okūkū ma muli o kona pūlima 'ole i ke kāleka helu 'ai. 'A'ole na'e 'o ia e hā'awi pio, e komo ana 'o ia i kekahi ho'okūkū i kēia pule ma Nevada. He ho'okūkū ia no nā kāne, akā ua 'ae 'ia kona komo 'ana.
He moho hou. Waiho iho nei 'o Ann Kobayashi i kona kūlana luna 'aha kūkā o Honolulu i mea e alualu aku ai i ke kūlana meia. A ma kekahi mau pule i hala, ua hö'ike ka meia Mufi Hannemann i kona mana'o e alualu hou i ke kūlana meia. Ua alualu 'o Kobayashi i ka makahiki 1994, akā 'o Jeremy Harris kai koho 'ia.
Ulia ka'a me paikikala. Ho'oku'i 'ia aku nei 'elua mau kānaka holo paikikala ma ka Pö'alua nei. 'O ka mua, 'o David Wayne Aldridge II kona inoa, a ma ka wana'ao, e holo paikikala ana 'o ia ma ke alaloa 'o Kamehameha ma kahi o ka Mahi 'o Dole. I ia manawa 'o ia i ho'oku'i 'ia ai, a 'a'ole i kökua ka mea kalaiwa, holo wale akula. A 'o Aldridge, ua make ihola. Ua piha iā ia nā makahiki he 18. A he 'ekolu mau hola ma hope mai o ia ulia, ho'oku'i 'ia kekahi kanaka ma ke alanui 'o Fort Weaver. Ua 'eha kūpiliki'i 'o ia.
Ka mana koho. Koho like aku nei ka 'aha kūkā o Honolulu, na nā kānaka e koho i ka pono a me ka pono 'ole o ke ka'a uila halihali lehulehu kau i ka lewa ma Nowemapa. E koho hou ana lākou 'elua manawa. 'O ka mea minamina na'e, he hiki iā Mufi Hannemann ke wiko i ka mea e holo iā lākou.
This column is coordinated by the Hawaiian Language Department at the University of Hawai'i at Mānoa.
E ho'ouna 'ia mai nä leka iä mäua, 'o ia ho'i 'o Laiana Wong a me Kekeha Solis ma ka pahu leka uila ma lalo nei:
a i 'ole ia, ma ke kelepona:
» 956-2627 (Laiana)
» 956-2624 (Kekeha)
BACK TO TOP
Nühou
Kekeha Solis
Synopsis: News bits from the past week.
Hana mäinoino. Ma këlä Pö'aono aku nei, ua loa'a kekahi honu i pepehi 'ia e waiho ana ma kahaone o ka 'ao'ao 'äkau o O'ahu nei. E moe make ana ia honu ma kona kua, a ua uhi 'ia i ke one, ua muku kona po'o, a pëlä pü me kekahi mau 'ëheu. He keu ia a ka hana 'ino. He inoa ko ia honu, na kekahi mau känaka mälama honu i kapa aku, a 'o kona inoa, 'o ia 'o Honey Girl. Ke 'imi 'ia akula ke kolohe.
Ke keiki o ka Punahou. E ho'i mai ana paha 'o Barack Obama i Honolulu nei. Aia 'o ia ke ho'oälä nei i kahi 'aha ho'oulu kälä no kona alualu 'ana i ke külana pelekikena. Aia ana ia 'aha ma ka lä 12 o 'Aukake, a e mälama 'ia ana ma ka Hökele 'o Halekulani. He $2,300 o ka noho.
Ka inoa moho heihei wa'a. 'O Lanikai ka 'oi o ka 'Ahahui Heihei Wa'a Hawai'i o O'ahu nei ma ka ho'okükü inoa moho i mälama 'ia aku nei ma këlä Läpule aku nei. 'O ia nö ka 'oi o ka mähele AAA. 'O Outrigger ka helu 'elua, a 'o Kailua ka helu 'ekolu. A ma ka mähele AA, 'o Hui Lanakila ka 'oi. A ma ka mähele A, 'o Honolulu Pearl ka 'oi.
Ahu ka hoka i ke kahua kenika. Aloha nö 'o Michelle Wie. 'Akahi nö a maika'i hou käna pä'ani kolepa 'ana, a 'o kona pilikia hou ihola nö ia. Aia 'o ia ma ke külana helu 'elua ma hope o ka lä 'elua o ka ho'okükü kolepa o këlä hopena pule aku nei. A 'o ka pilikia, ua käpae 'ia 'o ia mai ka ho'okükü ma muli o kona pülima 'ole i ke käleka helu 'ai. 'A'ole na'e 'o ia e hä'awi pio, e komo ana 'o ia i kekahi ho'okükü i këia pule ma Nevada. He ho'okükü ia no nä käne, akä ua 'ae 'ia kona komo 'ana.
He moho hou. Waiho iho nei 'o Ann Kobayashi i kona külana luna 'aha kükä o Honolulu i mea e alualu aku ai i ke külana meia. A ma kekahi mau pule i hala, ua hö'ike ka meia Mufi Hannemann i kona mana'o e alualu hou i ke külana meia. Ua alualu 'o Kobayashi i ka makahiki 1994, akä 'o Jeremy Harris kai koho 'ia.
Ulia ka'a me paikikala. Ho'oku'i 'ia aku nei 'elua mau känaka holo paikikala ma ka Pö'alua nei. 'O ka mua, 'o David Wayne Aldridge II kona inoa, a ma ka wana'ao, e holo paikikala ana 'o ia ma ke alaloa 'o Kamehameha ma kahi o ka Mahi 'o Dole. I ia manawa 'o ia i ho'oku'i 'ia ai, a 'a'ole i kökua ka mea kalaiwa, holo wale akula. A 'o Aldridge, ua make ihola. Ua piha iä ia nä makahiki he 18. A he 'ekolu mau hola ma hope mai o ia ulia, ho'oku'i 'ia kekahi kanaka ma ke alanui 'o Fort Weaver. Ua 'eha küpiliki'i 'o ia.
Ka mana koho. Koho like aku nei ka 'aha kükä o Honolulu, na nä känaka e koho i ka pono a me ka pono 'ole o ke ka'a uila halihali lehulehu kau i ka lewa ma Nowemapa. E koho hou ana läkou 'elua manawa. 'O ka mea minamina na'e, he hiki iä Mufi Hannemann ke wiko i ka mea e holo iä läkou.
This column is coordinated by the Hawaiian Language Department at the University of Hawai'i at Mānoa.
E ho'ouna 'ia mai nā leka iā māua, 'o ia ho'i 'o Laiana Wong a me Kekeha Solis ma ka pahu leka uila ma lalo nei:
a i 'ole ia, ma ke kelepona:
» 956-2627 (Laiana)
» 956-2624 (Kekeha)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
POSTED: 01:30 a.m. HST, Oct 09, 2010
Synopsis: Can the state Department of Land and Natural Resources really use job security and golf courses as a justification for East Maui Irrigation's continued diversion of water from East Maui?
'Auhea 'oukou e nā hoa makamaka o Kauakūkalahale, nā mamo ho'i a Hāloa. Eia hou mai kahi leo 'ōiwi ke noke aku nei i ka hō'eu'eu 'ana iā kākou Hawai'i e alu like a e huliāmahi i ka paio mau 'ana no ka pono o ko kākou lāhui aloha. Kainō i mea ka wai e ola ai kākou iā Hāloanakalaukapalili ko kākou kupuna i kanu 'ia i ka lepo, e hānai ai ho'i iā kākou. Eia kā, i ke kā'ili 'ia 'ana o ka wai e East Maui Irrigation (EMI) ma lalo o ka malu o Alexander and Baldwin (A&B), ua pilikia nō nā lo'i kalo he nui hewahewa ma ka 'ao'ao ko'olau i ka wī. Ua nele ho'i ka 'āina i ka wai 'ole. Inā pau kēia po'e lo'i kalo i ka malo'o, pau pū nā i'a nona kēia wai ola, 'o ka hīhīwai 'oe, 'o ka 'ōpae 'oe, ka 'o'opu, a me ia mea aku, ia mea aku.
I loko nō o ke au kūpiliki'i, pau nui akula nā maha'ai i ka ha'alele i ke one hānau i mea e huli ai lākou i mau hana 'ē a'e e ola ai ka 'ohana. Pehea lā? Ua hiki anei iā kākou nei ke 'ae wale aku i kēia 'ano hana 'āpiki a Lima'apā? No ke Kumukānāwai Hawai'i pono'ī nō, ka 'ōlelo no ke aupuni Hawai'i, ke kuleana e mālama ai i nā pono 'ōiwi, 'o ia ho'i, nā hana kuluma a pau e pili ana i kēia lāhui kanaka aloha e noho nei ma nā ahupua'a mai 'ō a 'ō. A 'o ka mahi'ai kalo, a 'o ka lawai'a kekahi o ia mau hana i mālama 'ia e ua Kumukānāwai lā. Akā nō na'e, ke mālama 'ia nei nā pono o nā 'oihana 'ālunu ma mua o nā mahi'ai kalo.
Na ka DLNR ka hulikua i ke Kumukānāwai Moku'āina o Hawai'i i ka 'ae 'ana aku i nā kālani wai he 450 miliona iā A&B ma o EMI, a 'o ke kumu kū'ai ho'i, he keu a ke emi, he ho'okahi keneka wale nō no ho'okahi mano kālani wai. A ke ho'ohālike aku, ke kāki 'ia nei ka 'Auwai 'o Waiāhole $1.56 no ia nui ho'okahi nō o ka wai. He 'āpono paha kēia i ka hana hewa a ka 'aihue?
I ka makahiki 2001, kū'ē'ē akula 'o Nā Moku 'o Ko'olau Hui i ke Ke'ena Kumuwaiwai 'āina i kā lākou 'ae wale aku nō i kēia hana lalau wai a EMI. 'A'ole na'e i ho'iho'i 'ia. A i loko o kēia hihia, hele nō nā akeakamai e 'imi noi'i i ka hana e ho'onā ai i ka pilikia, a ma ka ha'i 'ana aku i ko lākou mana'o, 'o ia ho'i ka ho'iho'i 'ia 'ana o ka wai i ka hikina, 'o ke kipaku 'ia akula nō ia. Auē nō ho'i!
No laila, 'eā, inā i loko nō o ke ea 'Amelika ka mana e 'a'e aku ai i kā lākou po'e kānāwai iho nō, no ke aha lā kākou, e ka Hawai'i, e mālama ai i ko Maleka? Ua ahuwale ke kuko kālā o ke aupuni. I ha'awina ho'okamani aha ia a nā mamo e na'auao ai? Akā, e ku'u lāhui aloha, 'a'ole e poina ka 'ike a nā kūpuna.
E ui aku ana au iā 'oe,
Aia i hea ka wai a Kāne?
Aia i ke kuahiwi, i ke kualono,
I ke awāwa, i ke kahawai.
Aia i laila ka wai a Kāne.
E ho'ouna 'ia mai nā leka iā māua, 'o ia ho'i 'o Laiana Wong a me Kekeha Solis ma ka pahu leka uila ma lalo nei:
» kwong@hawaii.edu
» rsolis@hawaii.edu
a i ‘ole ia, ma ke kelepona:
» 956-2627 (Laiana)
» 956-2624 (Kekeha)
This column is coordinated by the Hawaiian Language Department at the University of Hawai'i at Mānoa, supported by the Initiative for Achieving Native Hawaiian Academic Excellence.


text:
E ara ra e kui mā e koro mā
ki te whiu o te rangi
a tāku poi
ki te ao nei e
Mai rā anō e noho ana te poi hei wāhanga whakaongaonga, ngahau hoki o ngā toi whakakite a te Māori. Kei te whakaatu te poi, he torohanga o te kaiwhakakite, i te whānuitanga o ngā tikanga whiti mā te pāhekohekotanga o ngā nekenekenga, ngā tohu me ngā kare ā-roto.
Kitea ai hoki te poi i ngā wā whakanui ā-iwi, pērā i te whakatuwheratanga o ngā wharenui me te whakarewatanga o ngā waka. Tohua ai ētahi tikanga poi i te pikinga o te kāhui whetū, o Matariki, mō te Tau Hou Māori.
Ka whakamaiohatia te tautōhito me te whakahoutanga o te raranga me te whatu Māori mā te āhua e hangaia ai ngā momo poi rerekē. E pēnei ana te kī a te tohunga raranga, a Erenora Puketapu-Hetet (nō Te Āti Awa), te kaitīmata i te whakanuinga poi i Te Papa:
E āhei ana mātou katoa, te hunga raranga, whatu hoki, ki te whakatītina i te whakaoranga anō o te poi mā te whakamahara i te tangata ki te huhua noa o ngā rawa e ahurei ana ki ō mātou ake takiwā ā-iwi. Ka taea e mātou te whakatenatena mā te toro atu ki ngā wā o mua me te tiki atu i reira i te mātauranga o ō mātou tūpuna. He tokomaha kei te herea i te tau nei ki te whakanui i a Matariki mā te whakaongaonga i te tangata me te whakaoho anō i te poi me ōna tikanga ki roto i te ao nei.


text:
We revisit survivors of the Chch Quake as they prepare
for anniversary - we talk to local elder Mita Te Hae
Kei Te Papa Rehia o Hagley i Otautahi matou o Te Karere i te ra nei, koia tenei te waahi e tuu ai te hui whakamaumahara i te kotahi tau o te ru whenua apopo. Kei konei nga ringa raupa o te rohe e whakatikatika ana mo tera kaupapa nui apopo. Heoi, i te wa o te ru whenua nui i tenei wa, i tera tau, i roto a ihaka rongonui i tetahi o nga whare pakihi o te pokapuu o te whaitua e mau ana.
Calls for Maori Party to split over SOE Treaty
clause
Tera tetahi rangatira o te ao maori te whakahau ake ra i Te Ropu Torangapu Maori kia wehe atu i a Nahinara, ina taringa morimori tonu te kawanatanga ki nga tangi auee a nga iwi o te motu e pa ana ki te mukutanga o Te Tiriti o Waitangi i te ture hoko rawa.
Tama Tomoana has passed away
Kua hinga te papa o Ngahiwi Tomoana a Tama Tomoana. E iwa tekau ma rima oona tau.
Murupara boy shot in school hours so what's
happening?
Kua kotahi wiki i te pupuhitanga o tetahi tamatane tekau ma tahi tau te pakeke i te kainga o tona hoa i murupara, heoi, mai i taua wa ki tenei, kaare ano te whanau o taua tamaiti kia rongo, kei te aha nga pirihimana.
Ngati Rereahu occupy Crafar farms in their region - we
talk to Te Ururoa Flavell
Kotahi rau rua tekau tau a Ngati Rereahu e whawhai ana mo te whenua tupuna o te herenga. Inaianei, kei te kawea e ratou te whawhai, ki runga tonu i te whenua, ara, ki tetahi o nga paamu Crafar.
Education Minister Hekia Parata visits Rotorua
schools
Kua timata Te Minita i nga Take Matauranga a Hekia Parata ki te torotoro haere i nga kura o Te Arawa. I mau ake ia i a matau, noona i Te Kura Tuarua o Nga Roto i Owhata.


text:
Kua whakaemitia mai ki konei he kohikohinga niupepa i tāngia mō ngā kaipānui Māori o ngā tau 1842-1932. E taea te pānui niupepa mā te rapu kupu, i te rārangi taitara, me te rārangi wātaka hoki. He mea i whakatūria e te kaupapa New Zealand Digital Library, i te Tari Rorohiko, o te Whare Wānanga o Waikato.
Kei raro nei he kupu whakamārama e pā ana ki te kohikohinga nei.
Ka nui te mihi ki ngā
rōpū tautoko i te kaupapa nei. Nā tā rātou tautoko kua
kore he utu, mā koutou, mō te titiro ki ngā niupepa nei. Ko te Tāhuhu o te Mātauranga
tērā, me ētehi whare pukapuka e noho mai nei ki ngā whare
wānanga o te motu. Tirohia ngā rōpū tautoko.
He nui ake i te 17,700 whārangi, mai i te 34 niupepa kei te kohikohinga nei. He mea hanga i te "Niupepa 1842-1933", te kohinga kua whakaemihia e te Alexander Turnbull Library ki runga i te kiriata mororiki. E 70% kei te reo Māori, 27% kei ngā reo e rua, ā, kua āhua 3% kei te reo Pākehā. E toru ngā kaupapa matua o ngā niupepa nei: he hāpainga kāwanatanga; he pānui rānei nō ngā iwi Māori; he kupu whakapono rānei nō ngā hāhi.
E whā ngā wāhanga nui o te kohikohinga niupepa Māori:
Mō ētehi atu kōrero pānuitia te pukapuka Rere Atu Taku Manu! Discovering History, Language & Politics in the Māori Language Newspapers. Nā Jennifer Curnow, rātou ko Ngapare Hopa, ko Jane McRae. Auckland University Press (2002).
Arā anō hoki ngā tautoko i tukua mai e ngā whare pukapuka o ngā whare wānanga:
Kei runga te kohinga "Niupepa 1842-1933" i te kiriata mōkito 35mm me te kiriata mororiki. Ka taea te tono atu ki te whare pukapuka o tō rohe, ka taea rānei te hoko, mai i te Alexander Turnbull Library.
Nā te New Zealand Micrographic Services Ltd. i whakawhiti ngā whakaahua, mai i te kiriata mōkito ki te whakatakotoranga TIFF.
Nā Gail Dallimore ngā kupu whakataki.
Nā tētehi rōpu rangahau i te Tari Māori o te Whare Wānanga o Tāmaki i whakarite ngā rāpopototanga reo Pākehā.


text:
“I ka po hoi ana e kauoha nei, aole i hiki ae, o i kali aku makou a ao ia po, aole i hiki ae; o na manu wale no kai kani mai, manao iho la wau he wahahee na kuu wahi kahu; i Punahoa nae lakou nei (Kailiokalauokekoa ma) kahi i moe ai me na aikane. No kuu manao he wahahee na kuu wahi kahu, nolaila, kauoha ae ana wau i ka Ilamuku e hoopaa i ke kaula; aka, ua hala e ua wahi kahu nei o’u i uka o Paliuli, e ninau aku i ua wahine nei i ke kumu o kona hiki ole ana i kai ia po, me ka hai aku no hoi e make ana ia.
“A pau kana olelo ana ia Laieikawai i keia mau mea, i mai la ka wahine i ua wahi kahu nei o’u, ’E hoi oe, a ma keia po hiki aku au, e like me ka’u kauoha ia oe i ka po mua, pela no wau e hiki aku ai.’
“Ia po iho, oia ka po e hiki mai ai ua wahine nei, ua puka mua ae lakou nei (Kailiokalauokekoa ma) i ke ao, i ua po nei e kaao ana no o ianei ia makou, i ke kihi o ke ahiahi, kani ana ka leo o ka Ao; i ka pili o ke ahiahi, kani ana ka leo o ka Alala; i ke kau, kani ka leo o ka Elepaio; i ka pili o ke ao, kani ana ka leo o ka Apapane; a i ka owehewhe ana o ke alaula, kani ana ka leo o ka Iiwipolena; ia kani ana no hoi, malu ana ke aka ma ka puka o ka hale, aia hoi, ua paa oloko i ka noe, a i ka mao ana ae, e kau mai ana kela iluna o ka eheu o na manu, me kona nani nui.”
A no keia olelo a Kauakahialii imua o na’lii, ua hookuiia mai ko Aiwohikupua kino okoa e ka iini nui, me ka ninau aku, “Owai ka inoa oia wahine?”
Haiia aku la oia o Laieikawai; a no ka iini nui o Aiwohikupua i keia mea a Kauakahialii e olelo nei, manao iho la ia e kii i wahine mare nana, aka, ua haohao o Aiwohikupua no keia wahine. Nolaila, hai aku oia i kana olelo imua o Kauakahialii, “Ke haohao nei wau i keia wahine, no ka mea, owau ka mea nana i kaapuni keia mau mokupuni, aole wau i ike i kekahi wahine e kau mai iluna o ka eheu o na manu; me he mea la no kukulu o Tahiti mai ia wahine, noloko o Moaulanuiakea.”
No ka manao o Aiwohikupua no Moaulanuiakea, o Laieikawai, oia kona mea i manao ai e kii i wahine nana. No ke mea, manua aku o kona lohe ana i keia mau mea, ua olelo paa o Aiwohikupua, aole e lawe i kekahi wahine o keia mau mokupuni i wahine mare nana; ua olelo oia, aia kana wahine makemake noloko o Moaulanuiakea.
A pau ke kamailio ana a na’lii no keia mau mea, a me ka walea ana e like me ka mea mau o ka puka malihini ana. A mahope koke iho oia mau la, lawe ae la o Aiwohikupua i kahi o Kauakahialii, i kanaka lawelawe imua o kona alo, me ka manao o Aiwohikupua o kela wahi kanaka ka mea e loaa ai ko ke Alii makemake.
A no keia kumu, hoolilo loa ae la o Aiwohikupua i ua wahi kanaka nei i poo kiekie maluna o na mea a pau, o ko ke Alii mau aina a pau, a me na kanaka a pau loa, na’lii a me na makaainana, ma kona ano Kuhina Nui.
A lilo ae la ua wahi kanaka nei i mea nui, huahua mai la na punahele mua a Aiwohikupua, aka, he mea ole lakou i ko ke Alii manao.


text:
1:1 ¶ Na te kaumatua ki a Kaiu, ki te hoa aroha, ki taku e aroha atu nei i runga i te pono.
1:2 E te hoa aroha, nui atu i nga mea katoa taku inoi kia kake koe ki te pai, kia ora, kia pera ano me tou wairua kua kake ki te pai.
1:3 ¶ Hari pu hoki ahau i nga teina i haere mai nei, i whakaatu mai i te pono i roto i a koe, ara i tau haere i runga i te pono.
1:4 Kahore oku hari e nui atu ana i tenei, ara kia rongo ahau e haere ana aku tamariki i runga i te pono.
1:5 E te hoa aroha, pono tonu tau mahi e mea na koe mo nga teina, mo nga tangata iwi ke ano hoki;
1:6 E whakaatu na i tou aroha i te aroaro o te hahi: na kia rite ki ta te Atua tau kawe i a ratou, a ka pai tau mahi:
1:7 He whakaaro hoki ki tona ingoa i haere atu ai ratou, kihai ano i riro i a ratou tetahi mea a nga Tauiwi.
1:8 Koia i tika ai kia whakamanuhiri tatou i nga tangata penei, kia ai hoki tatou hei hoa mahi mo te pono.
1:9 ¶ I tuhituhi atu ahau ki te hahi: otira kahore matou e manakohia mai e Rioterepi, ko tana hoki e pai ai ko ia kia meinga hei tuatahi mo ratou.
1:10 Mo konei ki te haere atu ahau, ka whakamahara ahau i ana mahi e mea nei ia, ki te kino o ana kupu i a ia e komeme mai nei mo matou; kahore hoki tana i mutu i konei, kahore ia e manako ki nga teina, e riria ana hoki e ia nga tangata e pai ana kia pera, e peia ana i roto i te hahi.
1:11 E te hoa aroha, kaua e arumia te kino, engari te pai. Ko te tangata e mahi pai ana, no te Atua ia: tena ko te kaimahi i te kino, kahore ano ia kia kite i te Atua.
1:12 ¶ E korerotia paitia ana a Rimitiriu e te katoa, e te pono ano hoki: ae ra ko matou ano etahi hei kaiwhakaatu; e mohio ana koutou he pono ta matou whakaatu.
1:13 He maha nga mea hei tuhituhinga atu maku, otira e kore ahau e pai kia tuhituhi atu ki a koe ki te mangumangu, ki te pene:
1:14 E mea ana hoki ahau tera ahau e kite wawe i a koe, a e korero taua, he mangai, he mangai. Kia tau te rangimarie ki a koe. Tenei nga hoa aroha te oha atu nei ki a koe. Oha atu ki nga hoa aroha me te whakahua ano i te ingoa o tera, o tera.


text:
Te faafariuraa, o te opuaraa ïa no te haapiiraa mai e te haapiiraa’tu i te evanelia. E ere te faafariuraa i te hoê ohipa no te hoê noa iho taime. E titauraa râ te reira no te taatoaraa o te oraraa no te riroraa mai te Faaora ra te huru.
I teie pu‘e tau mahanahana i ma‘iri iho nei, ua piahia i roto i te ve‘a Liahona e Ensign te hoê parau ta’u i papa‘i. Ua papa‘i mai ta’u tamaiti i te hoê rata uira ia’u ma te parau mai e, « e papa, eita anei ta oe e nehenehe e faaite mai ia matou ia pia-ana‘e-hia te hoê parau ta oe ». Ua pahono atu vau, « Ua hinaaro noa vau e hi‘o e, te tai‘o ra anei oe i te ve‘a a te Ekalesia ». Ua pahono maira oia no te faaite mai e, « ua manuïa ïa » ta’na tamahine iti 10 matahiti. « Inaha, na’na i rave mai i te Ensign i roto i te afata rata, ua haere mai i roto i te fare, e ua tai‘o. I muri iho, ua haere mai oia i roto i to maua piha e ua faaite maira ia maua i ta oe papa‘iraa ».
Ua tai‘o ta’u mootua tamahine i te Ensign no te mea ua hinaaro oia ia roaa to’na ite. E ua rave oia mai te au i to’na hinaaro ma te faaohipa i to’na ti‘amâraa. I haamana iho nei te Peresideniraa Matamua i te mau rave‘a apî na te feia apî no te haapii mai, o te tauturu i te hinaaro hohonu o te feia apî ia haapii mai, ia ora, e ia faaite i te evanelia. E roaa teie mau materia apî i ni‘a i te Itenati i teie nei. I te ava‘e no tenuare, e haamata ai tatou i te faaohipa i te reira i roto i te mau piha haapiiraa (no te haapii atu no ni‘a i te mau rave‘a apî, a haere i ni‘a i te lds.org/youth/learn).
A haapii ai te Faaora, e mea faufaa te ti‘amâraa o te taata apo. Ua faaite mai Oia ia tatou i te mea ta tatou e haapii e nahea ia haapii atu i te reira. Ua faatumu oia i ni‘a i te mau hinaaro o te feia apo. Ua tauturu Oia i te taata ia imi e ia itea ia ratou iho te parau mau.1 E faaroo tamau Oia i ta ratou mau uiraa.2
Na teie mau rave‘a haapiiraa apî e tauturu ia tatou paatoa ia haapii mai e ia haapii atu mai te au i te rave‘a a te Faaora i roto i to tatou mau utuafare e i roto i ta tatou mau piha haapiiraa.3 Mai te mea e, e na reira tatou, te pahono ra ïa tatou i Ta’na aniraa ia « haere mai, a pee mai ia’u »,4 mai ta Elder Robert D. Hales i haapii nehenehe mai. A hamani-noa-hia ai teie mau rave‘a, ua ite au i te mau ti‘a faatere e i te mau orometua haapii i roto i ta ratou mau pŭpŭ tauturu e i te séminaire i te putuputu-amui-raa e te mau metua ia ti‘a ho‘i ia ratou ia pahono i te mau hinaaro o ta ratou mau piahi. Ua ite au i te feia apî tamahine i roto i ta ratou mau pŭpŭ, te feia apî tamaroa i roto i ta ratou mau pŭpŭ Autahu‘araa a Aarona, e te feia apî i roto i te Haapiiraa Sabati i te haapiiraa mai ia faaohipa i to ratou ti‘amâraa e i te raveraa mai te au i to ratou hinaaro.
Ua imi noa te hoê orometua haapii no te feia apî i roto i te Haapiiraa Sabati, nahea ia tauturu e piti na tamaroa ma‘i hiparoto (autisme) ia rave mai te au i to raua hinaaro. A ani ai oia i te mau melo o te piha haapiiraa ia faaite mai i te mea ta ratou i apo mai, ua haape‘ape‘a rii oia o te pato‘i mai teie na tamaroa i ta’na aniraa. Aita râ raua i pato‘i. Ua ti‘a maira te tahi i ni‘a no te haapii i te mea ta’na i apo mai, e ua ani i to’na hoa ma‘i hiparoto ia tauturu mai ia’na. Ia haamata te tamaiti matamua i te fifi, e faaea noa to’na hoa i piha‘i iho ia’na ma te muhumuhu i roto i to’na tari‘a ia ite oia i te manuïa. Ua riro raua toopiti ei orometua haapii i taua mahana ra. Ua haapii raua i te mea ta te Faaora i haapii mai, e ere râ te reira ana‘e, ua haapii atoa mai raua e, e mea nahea te Faaora ia haapii. Ia haapii te Faaora, e rave Oia ma te here i te taata Ta’na e haapii nei, mai ta teie hoa i rave no to’na hoa.5
Ia apo ana‘e tatou e ia haapii atu ana‘e tatou i Ta’na parau ia au i Ta’na raveraa, te farii nei ïa tatou i Ta’na aniraa ia « haere mai, a pee mai ia’u ». E pee tatou Ia’na hoê taahiraa i te taime hoê. Na roto i te taahiraa tata‘itahi, e piri atu tatou i te Faaora. E taui tatou. Ua ite te Fatu e, eita te tupuraa i te rahi i te pae varua e tae mai i te hoê taime. E tae mărû noa mai râ te reira. I te mau taime atoa e farii tatou i Ta’na aniraa e ia ma‘iti ia pee Ia’na, e haere ïa tatou i mua i ni‘a i te purumu e tae roa’tu i te hopea.
Te faafariuraa o te opuaraa ïa no te haapiiraa mai e te haapiiraa’tu o te evanelia. E ere te faafariuraa i te hoê ohipa no te hoê noa taime. E ohipa râ no te hoê oraraa taatoa no te riroraa mai te Faaora te huru. Ua faahaamana‘o mai o Elder Dallin H. Oaks ia tatou e, aita i nava‘i « te ite noa ». [No te ‘faafariu ia tatou’… e titauhia ia tatou] ia rave i te ohipa e ia taui te huru ».6 No reira, te haapiiraa mai ia tupu te faafariuraa, e ohipa tamau ïa no te ite, no te rave e no te taui te huru. Mai te reira atoa te haapiiraa’tu ia tupu te faafariuraa, e titau te reira i te faufaa o te haapiiraa tumu, te mau aniraa ia haa, e te fafauraa o te mau haamaitairaa.7 Ia haapii ana‘e tatou i te haapiiraa tumu mau, te tauturu ra ïa tatou i te taata apo ia ite. Ia ani ana‘e tatou ia vetahi ê ia rave i te ohipa, te tauturu ra ïa tatou ia ratou ia rave e aore râ, ia ora i te haapiiraa tumu. E ia tae mai ho‘i te mau haamaitairaa ta te Fatu i fafau mai, e tauihia ïa tatou. Mai ia Alama, e nehenehe ta tatou e riro mai ei taata apî.8
Hoê opuaraa tumu to te mau rave‘a tauturu apî no te haapiiraa na te feia apî : te tautururaa i te feia apî ia faafariuhia i te evanelia a Iesu Mesia. Aita i maoro a‘e nei ua ite au i te hoê taure‘are‘a i roto i te hoê piha haapiiraa no te Haapiiraa Sabati i te imiraa i te parau mau na roto ia’na iho. I to’u iteraa e, te fifi ra oia i te faaauraa i te Taraehara i to’na oraraa, ua ani atu vau ia’na e, aita anei oia i farii a‘e nei i te mana‘o e, ua faaorehia ta’na hapa. Ua pahono maira oia e, « Oia ïa, mai taua taime ra a moto ai au i te ihu o te hoê taata i roto i te tu‘eraa popo. Ua au ore au i te reira ohipa. Ua feruri noa vau e, eaha ta’u e nehenehe e rave no te farii i te mau mana‘o maitai a‘e. No reira ua haere au i to’na fare e ua ani ia’na ia faaore mai i ta’u hapa, tera râ, ua ite au e, titauhia ia’u ia rave i te tahi atu â ohipa, no reira, ua pure au, e i muri iho, ua ite au e, ua faaore atoa mai te Metua i te Ao ra i ta’u hapa. Tera ïa te auraa o te Taraehara no’u ».
I to’na faaiteraa i teie iteraa to’na i roto i te piha haapiiraa i taua mahana ra, ua tai‘o oia i roto i te Ioane 3:16 « I aroha mai te Atua i to te ao, e ua tae roa i te horo‘a mai i ta’na Tamaiti fanau tahi »—e i muri iho ua faaite papû oia i te mana o te Taraehara. E ere faahou teie haapiiraa tumu i te hoê haapiiraa ite-ore-hia na teie taure‘are‘a. Ua riro mai râ ei tuhaa no to’na oraraa, no te mea, ua ui oia i ta’na iho uiraa e ua faaohipa i to’na ti‘amâraa no te rave i te ohipa.9
Ua riro mai teie taure‘are‘a ei taata faafariu-mau-hia, e na reira atoa to’na mau hoa i roto i ta’na piha haapiiraa. Ua tutonu to ratou feruriraa i ni‘a i te hoê haapiiraa faufaa roa na roto i te tai‘oraa i te mau papa‘iraa mo‘a. Ua faatu‘ati ratou i teie mau parau mo‘a i ni‘a i to ratou iho oraraa, e i muri iho, ua faaite papû i te mau haamaitairaa ta ratou i farii na roto i to ratou haapa‘oraa i te haapiiraa. Ia haapii ana‘e tatou i te evanelia a Iesu Mesia, e tutonu to tatou aau i ni‘a i te mau papa‘iraa mo‘a, e i te mau parau a te mau peropheta no teie anotau. E ti‘aturi tatou i te mau parau mo‘a no te tauturu ia haapaari i te faaroo, ia patu i te iteraa papû, e no te tauturu i te mau taata atoa ia faafariu-mau-hia. E riro te mau rave‘a apî no te haapiiraa a te feia apî ei tautururaa i te mau taata atoa e faaohipa i te reira no te haro‘aro‘a e no te ora i te parau a te Atua.
A haapii ai au i te Feia Mo‘a i Costa Rica, ua faaite au i te buka ra Te Haapiiraa, Aita e Piiraa Teitei A‘e e ua ui au e, « E hia rahiraa outou te vai ra teie buka ? » Fatata pauroa ratou i te afa‘iraa i te rima i ni‘a. Ma te ataata na ô atura vau e, « ua papû ia’u e, te tai‘o nei outou i te reira i te mau mahana atoa ». Ua maere au i te afa‘iraa mai te hoê tuahine i ni‘a i te parahiraa i mua roa i to’na rima i ni‘a, no te faaite e, ua tai‘o oia i te reira buka i te mau mahana atoa. Ua ani atura vau ia’na ia haere mai i mua e ia faataa mai. Ua pahono maira oia e, « te tai‘o nei au i te Buka a Moromona pauroa te po‘ipo‘i. I muri iho, e tai‘o vau i te tahi mau parau i roto i Te Haapiiraa, Aita e Piiraa Teitei A‘e ia ti‘a ia’u ia haapii maitai roa i ta’u mau tamarii i te mea ta’u i haapii mai nei ».
Ua hinaaro oia ia haapii mai e ia haapii atu i Ta’na parau mai te au i Ta’na faanahoraa, no reira, e tai‘o oia i Ta’na parau i roto i te papa‘iraa mo‘a, e i muri iho, e tai‘o oia e nahea ia haapii atu i Ta’na parau, ia ti‘a i ta’na mau tamarii ia faafariuhia. Aita teie huru faanahoraa ta’na no te haapii mai e no te haapii atu i tupu mai i te hoê noa iho taime, i to’u nei mana‘o. Ua rave oia i te hoê faaotiraa no te rave i te hoê mea. Rahi noa’tu to’na raveraa i te mea ta’na i ite e ti‘a ia’na ia rave, rahi noa’toa’tu ta te Fatu haapuairaa ia’na ia haere na ni‘a i To’na e‘a.
I te tahi taime e haere‘a roa e te teimaha te haere‘a e tae atu ai i te faafariuraa. E 50 matahiti to to’u taoete vairaa i rapae i te Ekalesia. I te 60raa roa o to’na matahiti i haamata ai oia i te farii i te aniraa a te Faaora ia ho‘i mai. E rave rahi taata tei tauturu ia’na. Te vai ra hoê orometua haapii utuafare tei hapono i te hoê hoho‘a tareta na’na pauroa te ava‘e i te roaraa e 22 matahiti. Tera râ, ua titauhia ia’na ia faaoti e hinaaro oia e ho‘i mai. Ua titauhia ia’na ia faaohipa i to’na ti‘amâraa. Ua titauhia ia’na ia rave i te taahiraa matamua—ei reira te piti e te toru. I teie mahana, ua taatihia oia e ta’na vahine, e te tavini nei oia i roto i te hoê episekoporaa.
Aita i maoro a‘e nei ua faaite maua ia’na i te hoho‘a video tei hamanihia no te tauturu i te feia faatere e i te mau orometua ia faaohipa i te mau rave‘a apî no te haapii mai. I muri a‘e i to’na mata‘ita‘iraa i te video, ua turu‘i maira to’u taoete i muri i roto i to’na parahiraa e na ô mai nei e, ma te putapû, « Ahani au i ite i taua hoho‘a ra i to’u apîraa, eita paha ïa vau e topa ».
E rave rahi hepetoma i ma‘iri a‘e nei ua farerei au i te hoê taure‘are‘a i roto i te fifi. Ua ani au ia’na e, e melo anei oia no te Ekalesia. Ua parau maira oia ia’u e, e ere ona i te mea ti‘aturi roa i te Atua, tera râ, na mua a‘e nei ua mâtau oia i te Ekalesia. I to’u faaiteraa ia’na i to’u ti‘araa i roto i te Haapiiraa Sabati e e paraparau vau i roto i te amuiraa rahi, na ô mai nei oia e, « hey, mai te mea e, e paraparau oe, e mata‘ita‘i ïa vau i te reira tuhaa pureraa ». Mea maitai e, te mata‘ita‘i mai nei oia i teie mahana. Ua ite au e, mai te mea e, te mata‘ita‘i mai nei oia, ua apo ïa oia i te hoê mea. Ua riro teie pû amuiraa ei vahi taa ê roa no te haapii mai e no te haapii atu ia tupu te faafariuraa.
Mai te mea e, e haapa‘o tatou i te mau ture tei haapiihia mai e te feia ta tatou e paturu nei ei mau peropheta, ei mau hi‘o e ei mau heheu parau, te haapii mai ra ïa tatou ia au i ta’na raveraa.10 E rave tatou hoê taahiraa piri atu Ia’na. Te hope nei teie amuiraa, te ani nei au i te mau taata atoa e faaroo mai nei i to’u reo ia rave i taua taahiraa ra. Mai te mau Ati Nephi i mutaa ihora, e nehenehe ta tatou e haere i to tatou « mau utuafare, a feruri ai i te mau mea… i [parauhia] e e ani i te Metua i [To te Mesia] ra i‘oa, ia ite [tatou] ».11
Ua hinaaro tatou i te feia apî tata‘itahi ia haro‘aro‘a. Ua hinaaro tatou ia haapii mai, ia haapii atu e ia ora ratou i te evanelia a Iesu Mesia i te mau mahana atoa. Teie ïa te mea ta te Fatu e hinaaro nei no Ta’na mau tamarii paatoa. E tamarii rii anei outou, e feia apî anei, e aore râ, e taata paari anei, te ani nei au ia outou ia haere mai e ia pee i To’na mau taahiraa. No te mau taahiraa tata‘itahi ta tatou e rave, te faaite papû nei au e, e faaitoito te Fatu ia tatou. E tauturu Oia ia tatou ia haere i te atearaa e toe ra. E ia ti‘a mai te ati, e tamau noa tatou i te haere i mua. Ia tupu mai te feaa, e tamau noa tatou i te haere i mua. E ore roa tatou e hi‘o i muri. E ore roa tatou e hi‘a.
Te faaite papû nei au e, te ora nei te Atua e Ta’na Tamaiti, o Iesu Mesia. Te faaite papû nei au e, te pii tamau mai nei te Faaora ia tatou mai Ta’na i na reira i tahito ra ia haere mai Ia’na ra. E nehenehe ta tatou paatoa e farii i Ta’na titauraa manihini. E nehenehe ta tatou paatoa e haapii mai, e haapii atu, e e ora i Ta’na parau ia au i Ta’na raveraa na roto i te raveraa hoê taahiraa piri atu i te Faaora. Mai te mea e, e na reira tatou, e riro mai ïa tatou ei feia faafariu-mau-hia. Na roto i te i‘oa o Iesu Mesia ra, amene.
Show References
-
1. Hi‘o Ioane 3:1–7. I roto i teie tuhaa, ua pahono te Faaora i te uiraa ta Nikodemo iho i ui. Ua haapii Oia i te mau hinaaro o Nikodemo. Ua vaiiho Oia ia Nikodemo ia faaohipa i to’na ti‘amâraa no te haapii mai. Ua tauturu Oia ia Nikodemo ia ite i te pahonoraa na roto ia’na iho.
-
2. Hi‘o Ioane 3:4 ; Iosepha Semita—Aamu 1:18.
-
3. Hi‘o « Teaching the Gospel in the Savior’s Way », lds.org/youth/learn/guidebook/teaching.
-
4. Hi‘o Luka 18:18–22.
-
5. Hi‘o 1 Ioane 4:19.
-
6. Dallin H. Oaks, « Te Titauraa ia Riro » Liahona, tenuare 2001, 41 : « No te faaite papû i te iteraa papû, e mea titauhia ia ite e ia a‘o haere atu i te reira. Te titau nei te evanelia ia tatou ia ‘faafariuhia‘ oia hoi, ia rave i te ohipa e ia taui te huru. Mai te mea e ti‘aturi noa tatou i to tatou ite e te iteraa papû no te evanelia, e au ia to tatou huru i to te mau aposetolo o ta Iesu i titau atu ia « faafariuhia ». Ua ite paha tatou i te tahi mau taata e iteraa papû puai to ratou e aita ratou e faaohipa ra i te reira no te taui i to ratou huru ».
-
7. Hi‘o Aberahama 2:11.
-
8. Hi‘o Mosia 27:24–26 ; 2 Korinetia 5:17.
-
9. Hi‘o David A. Bednar, « E ma te ara-tamau-maite-raa i te reira », Liahona, me 2010, 43 : « E tauturu anei outou e o vau nei i ta tatou mau tamarii ia riro ei mau haapa‘o o te ohipa ra e o te imi ra i te ite na roto i te haapii e na roto i te faaroo, e aore râ e haapii tatou i ta tatou mau tamarii ia tia‘i ia haapiihia e ia rave mai te reira ? Ua riro anei tatou ei mau metua o te horo‘a i ta tatou mau tamarii i te faito tano o te i‘a pae varua no te amu, e aore râ ua riro tatou ei mau tauturu tamau no ratou ia ohipa, ia haapii ratou iho, e ia itoito e ia tamau maite ? E tauturu anei tatou i ta tatou mau tamarii ia anaanatae i roto i te aniraa, te imiraa e te patotoraa ?
-
10. Hi‘o Dennis B. Neuenschwander, « Te mau Peropheta ora, mau Hi‘o, ei mau Heheu Parau », Liahona, tenuare 2001, 49–51.
-
11. 3 Nephi 17:3.


text:
Te Papa kei Cable Street i te takutai o Te Whanganui-a-Tara. Rapua mātou i te mahere, ā, ka kimi me pēhea e tae mai ai mā raro, mā runga motokā, wakanoho, tēkihi rānei, tae atu ki te ahu mai i te rererangi me te teihana tereina o Te Whanganui-a-Tara.
Kitea Te Papa i Google Maps
Mā raro
Tata noa a Te Papa te haere mā raro ki te teihana tereina, ngā hōtēra kaitā, me te manawa pakihi o te tāone. Māmā mātou te kite atu ki te haere koe ki te taha moana.
Tirohia he mahere o te tāone whakararo o Te Whanganui-a-Tara.
Mā runga pahi
Haere ai te nuinga o ngā pahi i Courtney Place, pātata ki Te Papa, tae atu ki ērā pahi mai te papa rererangi me te teihana tereina. Mā te taraiwa koe e tohutohu.
Heke iho, eke ai ngā pāhihi i ngā pahi tūruhi i te kuhunga ki Cable Street, ā, ka āhei rātou te tū mō te kore utu.
Whakapā atu ki Metlink mō ngā ara me ngā wā haere o ngā pahi.
Mā runga motokā
Ki te haere mai i te huarahi matua ā-motu ki te tāone, whāia te putanga i Aotea Quay ki te huarahi nui o Te Whanganui-a-Tara. Haere atu i Waterloo, Customhouse, me Jervois Quay, ka hāngai tonu ki Cable Street. Ka tae koe ki reira, he māmā te whakatū i tō motokā.
Pānuitia ētahi atu pārongo tūranga waka kei Te Papa.
Mā runga wakanoho, whare wīra rānei
Whāia ngā tohutohu mō ngā motokā kei runga nei. Ko te wāhi tata hei whakatū wakanoho, whare wīra, kei Te Awakairangi – Hutt Park, 12 kiromita i Te Papa.
Tirohia te pae ipurangi o Hutt Park.
Mā runga tēkihi
He tūranga tēkihi kei waho i Te Papa mō ngā Wellington Combined Taxis.
Tirohia te pae tukutuku o Wellington Combined Taxis.
Mai te papa rererangi
Ka taea te hopu tēkihi, pahi i te papa rererangi. Mehemea kei te taraiwa koe:
- huri mauī i Cobham Drive
- huri matau i ngā rama i Evans Bay Parade, ā, ka piri ki te taha moana ki Oriental Parade
- huri matau ki Wakefield Street, matau anō ki Taranaki Street, matau anō ki Cable Street.
Mai i te teihana tereina
I te teihana tereina, hopukia he pahi, tēkihi rānei ki Te Papa – ka haere mā raro rānei i roto i te 20 meneti.
Whakapā atu ki Metlink mō ngā ara me ngā wā haere o ngā tereina.
Te toro mai ki ngākaimahi a Te Papa
Pēnā kua whakaritea tētahi hui me tētahi o ngā kaimahi a Te Papa i tōna whare matua (i Cable Street), tēnā koa, kuhu mai mā te urunga kaimahi o ‘Team Te Papa’. Whai mai i ngā tohutohu o te mahere i raro iho nei.
Tango iho tēnei mahere hei PDF (134 kb).
Kia mōhio koe: Kei whare kē ngā kairokiroki me ngā kaimātai kararehe a Te Papa e noho ana, arā kei 169 Tory Street.


text:
POSTED: 01:30 a.m. HST, Oct 15, 2011
LAST UPDATED: 03:29 a.m. HST, Oct 15, 2011
Synopsis: Strive for the best and never give up. Steve Jobs was not always successful.
Welina e nā makamaka heluhelu. I kēlā Pō'akolu aku nei, ua moe akula i ka moe kapu o Niolopua kekahi kāne haole i kaulana a puni ka honua nei. 'O Steve Jobs nō ia. 'O kekahi mea minamina, 'a'ole nō 'o ia i o'o loa, a naue akula i ke ala ho'i 'ole mai. Ua piha nā makahiki he 56 wale nō iā ia. He mau makahiki na'e ka lō'ihi o ke 'ā'ume'ume 'ana a'e ona me ka ma'i 'a'ai.
E hao mai paha ka nīnau, “No ke aha e kau a'e nei ia mau 'ōlelo na'auao mai nā kūpuna mai i luna inā e kama'ilio 'ia ana ka hala 'ana a'e o Jobs i kēlā 'ao'ao?”
He māhele iki wale nō kai ho'oka'awale 'ia no ke kama'ilio 'ana iho e pili ana i ka naue 'ana aku o Jobs i ke ao polohiwa a Kāne, 'oiai, 'o ke kamepiula 'Āpala, he mea nui nō ia ma ka mo'olelo o Hawai'i nei. 'O ke kamepiula nō ia e 'ike 'ia ana ma ka hapanui o nā kula 'ōlelo Hawai'i, mai ke kula kamali'i nō paha a ke kulanui. A 'o ia ihola. Ma 'ane'i nei nō e pau ai ia māhele, a e kama'ilio nō ia po'omana'o e kau a'ela ma luna.
I ka heluhelu 'ana a'e o ko 'oukou mea kākau i ka mo'olelo o Steve Jobs, ua pū'iwa ihola kona na'au i ka 'ike 'ana aku, i loko nō o nā mea maika'i he nui āna i hana ai, 'a'ole nō i loa'a ka lei o ka lanakila ma nā mea a pau āna i ho'ā'o ai.
'O ka hua mua a Jobs lāua 'o Steve Wozniak i hele a laha a puni ka honua, 'o ka 'Āpala II ia. A ua kū'ai nui 'ia nō ua kamepiula nei. A 'o ia kekahi mea i waiwai ai 'o Jobs i ka piha 'ana o nā makahiki he 25 wale nō. Akā, ma hope mai o kēlā, ua launa pū aku nei 'o ia me Pakalaki, ia pōpoki kaulana o Hawai'i nei. 'O ke kamepiula 'Āpala III, 'a'ohe ona hie. A ma ia hope mai, e hana ana 'o Jobs i kamepiula hou, i kapa 'ia 'o Lisa. He mea maika'i ia, akā, ua huki 'ia 'o Jobs mai ia papahana mai ma muli o kona 'ano na'au pōkole, 'oiai, 'o ka luna ia o ia papahana. A he mau mea kāna i hana ai ma ia hope mai, a ua hā'ule pahū nō ia mau mea. 'O ka mea nui, 'a'ole nō 'o ia i hā'awi pio, ua 'imi aku nō 'o ia i wahi e holomua ai 'o ia. I ka makahiki 1985, ua ho'okumu 'o ia i hui kamepiula hou i kapa 'ia 'o NeXT, 'o ka pilikia na'e, 'o nā kamepiula i hana 'ia e ia hui, 'a'ole i lilo i mea makemake nui 'ia e ka lehulehu. I ka makahiki 1986, ua kū'ai mai 'o ia i ka hui 'o Pixar. I kinohi, 'a'ohe holomua o ia hua. Ua kāpae 'ia nō ho'i kekahi palapala 'aelike me ka hui 'o Disney. 'A'ole na'e 'o nei i hā'awi pio. A i ka makahiki 1995, ua ho'i aku nei 'o John Lasseter o Pixar i ka hui 'o Disney, a ‘āpono 'ia ke ki'i 'oni'oni 'o Toy Story. A ma hope mai, ua kū'ai ka hui 'o 'Āpala i ka hui 'o NeXT no nā kālā he $400 miliona. A ma ia hope mai, ua pi'i a'e nō a kū ana ma ke 'aki.
A no laila, e nā iwi o ku'u iwi a me ke koko o ku'u koko, inā hā'ule pahū kahi hana āu e hana ana, a me kahi mana'o paha, mai nō a hā'awi pio. E noke i ka hana, i kahi mea hou paha. 'Eā, inā i hā'awi pio 'o Steve Jobs, inā 'a'ole 'o ia i kū i ke 'aki o nā mea hou o ka honua, a 'a'ole nō i loa'a ia mau mea hou, e like me ka iPoka, ka iPona, a me ka iPaka.
E ho'ouna 'ia mai n leka i mua, 'o ia ho'i 'o Laiana Wong a me Kekeha Solis ma ka pahu leka uila ma lalo nei:
» kwong@hawaii.edu
» rsolis@hawaii.edu
» i ole ia, ma ke kelepona:
» 956-2627 (Laiana)
» 956-2627 (Kekeha)
This column is coordinated by Kawaihuelani Center for Hawaiian Language at the University of Hawai'i at Mānoa.


text:
Mō Te Papa
Ko Te Papa te whare taonga ā-motu o Aotearoa, e mōhiotia ana mō tōna piringa ki ngā tikanga e rua, mō tōna tohungatanga, mō ōna rerekētanga me āna mahi ngahau. I angitu ai mātou nā te āhei ki te hono ki te iwi me te tū hei māngai mō rātou.
E rima ā mātou kohinga: Toi, Hītori, Te Moana-nui-a-Kiwa, Mātauranga Māori, me te Ao Tūturu. Whakawhiti ai ā mātou whakaaturanga, ā, he mea whakamīharo ā mātou mahi me ā mātou kaupapa akoranga. Atu i ērā, kei te ora ā mātou mahi hoko, tētahi he wāhanga tā, tētahi he whakahaere hui, ētahi he toa hokohoko.
Pānuitia i konei ō mātou tūranga i raro i te ture, ā mātou kaihautū, me ngā kaitautoko. Tirohia ā mātou mahi i waenganui i ngā hapori, ngā iwi me ngā whare taonga. Huraina ngā kōrero mō mātou me te whare kaitā nei. Rapua ngā rawa pāpāho me ngā mahi kei te wātea.


text:
Mai te auahi puai e faahuru ê i te ofa‘i ei auri, mai te reira atoa tatou i te vairaa ma te faaroo i te mau taime tamataraa ri‘ari‘a o to tatou faaroo, e tupu te tamâraa pae varua e te puai pae varua.
Ahuru matahiti i ma‘iri a‘e nei, te ora ra maua o ta’u vahine o Kathy i Sao Paulo, Beresilia, na te peresideni David Marriott e faatere ra i te misioni no Brazil São Paulo Interlagos. Te faaea ra oia e ta’na vahine o Neill, e ta raua na tamaroa o Will, o Wesley e o Trace, i piha‘i iho noa mai ia maua. Ua faaru‘e ratou i to ratou fare, ta ratou ohipa, e i te mau fetii e rave rahi, no te pahono i te hoê piiraa na te peropheta e tavini i te hoê misioni.
I te hoê avatea, ua tuo mai te peresideni Marriott ia’u. Ua fifi ta raua tamahine e 21 matahiti, o Georgia, e poe parau-ti‘a, e melo i roto i te pŭpŭ faata‘i fira i roto i te fare haapiiraa tuatoru no Idiana, inaha, ua û oia i te pereoo a tere ai oia na ni‘a i to’na pereoo taataahi no te ho‘i i te fare i muri a‘e i te hoê pureraa a te Ekalesia. I roto i te parau faaite matamua, mea maitai o Georgia. Tau hora i muri mai, e mea ino roa oia.
Ua haamata te utuafare e te mau hoa i te haapae i te maa e i te pure ia tupu te hoê semeio no Georgia. Ua rave to’na metua vahine i te manureva i te pô i Beresilia. I to’na tapaeraa i Indiana i te po‘ipo‘i a‘e, te tia‘i maira ta’na mau tamarii paari a‘e, e ua faaite maira ma te ta‘i e, tei piha‘i iho raua ia Georgia i te taime a faaru‘e mai ai oia.
Ua hi‘o maite au i te utuafare Marriott i te taime a tupu ai taua ati ra, e i roto i te mau ava‘e e te mau matahiti i muri mai. Ua oto ratou, ua pure, ua paraparau tamau no ni‘a ia Georgia, e oto e e pe‘ape‘a rahi to ratou, tera râ, aita to ratou faaroo i aueue. I roto i te tuhaa pureraa i teie po‘ipo‘i, ua faaroo mai tatou te faaroo mai teie te huru i roto i te oraraa nehenehe o te mau utuafare Bowen e Wilberger.1
Ua riro te horo‘a o te faaroo ei horo‘a tao‘a rahi pae varua. Ua pure o Iesu e, « Teie hoi te ora mure ore, ia ite ratou ia oe i te Atua mau ra, e ia Iesu i te Mesia i ta oe i tono mai ».2
Ua faatumuhia to tatou faaroo i ni‘a i te Atua to tatou Metua e Ta’na Tamaiti o Iesu Mesia, to tatou Faaora e to tatou Taraehara. Ua paturuhia te reira na roto i to tatou iteraa e, ua faaho‘i-faahou-hia mai te îraa o te evanelia i ni‘a i te fenua nei ; te Buka a Moromona e parau ïa na te Atua, e te mau nei te mau peropheta e te mau aposetolo i teie anotau i te mau taviri o te autahu‘araa. Te poihere nei tatou i to tatou faaroo, te haa nei tatou no te haapuai i to tatou faaroo, te pure nei tatou no te faarahi i to tatou faaroo, e te imi nei tatou i te mau rave‘a atoa no te paruru i to tatou faaroo.
Ua itehia i te Aposetolo Petero te hoê mea ta’na i parau e, « tamataraa o to outou faaroo ».3 Ua ite oia i te reira. Haamana‘o i te mau parau a Iesu :
« E Simona… i ani na Satani ia outou e ueue mai te sitona i ueuehia ra :
« I pure na râ vau ia oe ia ore ia mure to oe faaroo ».4
I muri iho, ua faaitoito o Petero ia vetahi ê i te na-ô-raa e : « Eiaha e maere i te hamani ino u‘ana i roto ia outou ei tamataraa ia outou, mai te mea e ua roohia outou i te tahi mea ê ».5
Ua faataahia te reira mau hamani-ino-raa teimaha no te haapuai atu â ia outou, tera râ, e mana to ratou no te faaiti e aore râ, no te haamou i to outou ti‘aturi i te Tamaiti a te Atua e no te haaparuparu i to outou hinaaro ia haapa‘o i ta outou mau fafauraa Ia’na. Pinepine teie mau tamataraa i te tapoipoihia, ore atura ratou e ite-maitai-hia. E haamata ratou i roto i to tatou mau ino, to tatou mau vahi paruparu, to tatou mau feruriraa, e aore râ, i roto i te mau mea tei riro ei mau mea faufaa no tatou. E riro te hoê tamataraa papû no te hoê taata ei tamataraa fifi no te tahi atu taata.
Nahea outou e vai « itoito ai e te tamau maite »6 i roto i te tamataraa o te faaroo ? E tuu ia outou i roto i te mau mea o te tauturu ia outou ia patu i to outou niu o te faaroo : e faaohipa outou i te faaroo i te Mesia, e pure outou, e feruri hohonu i ni‘a i te mau papa‘iraa mo‘a, e tatarahapa outou, e haapa‘o outou i te mau faaueraa e e tavini outou ia vetahi ê.
Ia farerei ana‘e outou i te hoê tamataraa o te faaroo—noa’tu te ohipa ta outou i rave, eiaha roa outou e faaatea’tu i te Ekalesia ! Ia faaatea outou ia outou i te basileia o te Atua i te taime o te tamataraa o te faaroo, e au ra ïa e, te faaru‘e ra outou i te parururaa o te hoê vahi papû maitai a itehia’tu ai te mata‘i puahiohio.
Ua parau te Aposetolo Paulo e, « E ere atura outou i te taata ĕê e te purutia, hoê atoa râ to outou oire e te feia mo‘a, e no te fetii o te Atua ».7 I roto i te vahi mo‘a o te Ekalesia e paruru ai tatou i to tatou faaroo. Ia amui ana‘e tatou e te tahi atu mau taata tei ti‘aturi, e pure e e ite tatou i te pahonoraa o ta tatou mau pure ; e haamori tatou na roto i te hineme, e faaite tatou i te iteraa papû no ni‘a i te Faaora, e tavini tatou te tahi i te tahi e e farii tatou i te Varua o te Fatu. Te rave nei tatou i te mau oro‘a mo‘a, te farii nei i te mau haamaitai a te autahu‘araa, e te haere nei i te hiero. Ua parau te Fatu e, « i roto i te mau oro‘a… te mana no te huru Atua e faaitehia mai ai ».8 Ia faaruru outou i te tamataraa o te faaroo, a faaea i roto i te papû e te parururaa o te fare o te Atua. Te vai noa ra hoê parahiraa no oe. Aita e tamataraa rahi a‘e o ta tatou e ore e ti‘a e faaoroma‘i amui.9
Ua parau te peresideni Thomas S. Monson e: « Te mau ture morare ïa o te oraraa nei, [te taui vitiviti nei to’na huru]. Te mau peu tei riro na ei mau peu au ore e te faufau… ua farii-roa-hia râ e te mau taata e rave rahi ».10
Te vai nei e rave rahi feia apî paari i roto i te Ekalesia tei ma‘iri to ratou matahiti no te feia apî paari. I to ratou iteraa i te taa-ê-raa o to ratou oraraa i teie nei i te oraraa ta ratou i mana‘o na, te haapa‘o nei ratou i te ture no te viivii ore.11 E nehenehe te reira e riro ei tamataraa no to ratou faaroo. Te faatae atu nei au i to’u faatura rahi e to’u faahiahia i teie mau pĭpĭ a te Mesia.
« Ua faaue mai te Atua e, te mana mo‘a no te hamaniraa i te taata, ia faaohipahia ïa i rotopu i te tane e te vahine ana‘e iho, o tei faaipoipohia, mai te au i te ture ».12 I roto i te Faufaa Apî, ua faateitei te Faaora i te faito o te ture morare o Ta’na mau pipi i te na ôraa e, « O te hi‘o noa’tu i ta vetahi ê ra vahine, ua faaturi ïa ia’na i to’na ihora aau ».13 Ua haapii mai Oia ia tatou eiaha e haavâ ia vetahi ê, aita râ Oia i măta‘u i te parauraa e, « A haere, eiaha e hara faahou ».14
Te vai ra to to matou utuafare hoê hoa. E mea papû e, ua ite a‘e nei outou i te hoê taata mai ia’na te huru, e peneia‘e, mai ia’na atoa paha outou. E faaroo tamau maite to’na, te tavini maitai nei oia i roto i te Ekalesia, taata haapeuhia i roto i te ohipa, herehia e to’na utuafare, e noa’tu e, te feruri ra oia i te parau no te faaipoiporaa e no te tamarii, e vahine otahi oia i teie taime. Ua parau oia e, « ua faaoti au e tuu i to’u… ti‘aturiraa i roto ia Iesu Mesia. Te haere-pinepine-raa i te hiero e tauturu te reira ia’u, ia haapa‘o i te hoê faatumuraa mure ore. E faahaamana‘oraa te reira ia’u e aita vau e vai o vau ana‘e. Te ti‘aturi nei au e,… aore…e haamaitairaa e tapuhia… mai te mea e,… e haapa‘o noa vau i ta’u mau fafauraa, tae noa’tu i te ture no te viivii ore ».15
Te vai atoa ra te tahi hoa tei tavini maitai i ta’na misioni, e ua haere i te haapiiraa i muri mai. Ua ti‘aturi oia e faati‘a i te hoê utuafare. Ta’na tamataraa o te faaroo : te faahinaaroraa i te hoê taata hoê â to’na apeni. Ua papa‘i mai oia ia’u i te hoê rata aita i maoro a‘e nei : « I roto i to’u haamaitairaa patereareha, ua fafauhia mai ia’u e, e roaa to’u utuafare i te hoê mahana. I roto anei i teie oraraa e aore râ, i te oraraa a muri a‘e, [aita] vau i ite… [tera râ] aita vau e hinaaro e rave i te hoê ohipa o te faaino i te mau haamaitairaa ta te Atua i fafau no’u e no to’u u‘i i muri mai… Ua riro [te haapa‘oraa i te ture no te viivii ore] ei titauraa fifi, tera râ, e ere anei e, i haere mai tatou i te fenua nei no te faaruru i te mau tamataraa e no te faaite i te Atua i to tatou here e to tatou faatura no’na i roto i te haapa‘oraa i Ta’na mau faaueraa ? Ua haamaitaihia vau i te ea maitai, te evanelia, te hoê utuafare maitai, e te mau hoa maitai. Te oaoa nei au no to’u mau haamaitairaa e rave rahi ».16
Te mau pato‘iraa a te ao nei, no te aha oe e ani rahi mai ai ? » Te pahono nei te Fatu,
« E ere hoi to’u ra mana‘o i to outou ra mana‘o ; e ere hoi to outou ra haerea i to’u ra haerea…
« Mai te ra‘i nei hoi e teitei rahi to’na i to te fenua ; oia atoa to’u ra haerea, e teitei ïa i to outou haerea ».17
Ua farii teie na taata pee e piti a te Mesia, e e rave rahi atu tauatini pĭpĭ mai ia raua, i te fafauraa a te Faaora : « O to’u nei hau ta’u e ho atu no outou ; e ere mai ta to te ao nei horoa ta’u horoa ia outou. Eiaha e taiâ i to outou aau, eiaha hoi e mata‘u ».18
Teie â te tahi tamataraa. Te vai noa ra â te tahi mau taata e hinaaro nei e faaino i te Ekalesia e e haamou i te faaroo. I teie mahana, te faaohipa nei ratou i te itenati.
Te tahi mau haamaramaramaraa no ni‘a i te Ekalesia, noa’tu e, e mea papû ia hi‘ohia’tu, e mau haamaramaramaraa hape ïa. I te matahiti 1985 te haamana‘o nei au i te hoê hoa ohipa tei haere mai i roto i to’u piha toro‘a i Floride. Ua afa‘i mai oia i te hoê parau papa‘i « Challenging Mormonism’s Root » no roto i te ve‘a ra Time. Te faaitehia ra te parau no te hoê rata tei iteahia mai aita i maoro a‘e nei, mai te mea ra e, na Martin Harris i papa‘i, o te pato‘i ra i te aamu no to Iosepha Semita iteraa i te mau papaa parau o te Buka a Moromona.19
Ua ui maira to’u hoa e, e riro anei teie faaiteraa apî i te faaino i te Ekalesia Momoni. Te faaite ra teie papa‘iraa i te parau a te hoê taata tei parau e, te faaru‘e nei oia i te Ekalesia na roto i teie rata. I muri a‘e, ua faaru‘e atoa mai te tahi atu mau taata i te Ekalesia.20 Ua papû maitai ia’u e, ua riro teie ei tamataraa no to ratou faaroo.
Tau ava‘e i muri mai, ua ite a‘era te feia aravihi (e ua fa‘i te taata haavare) e, e rata haavare teie. Te haamana‘o nei au e, ua hinaaro mau vau ia ho‘i faahou mai te feia tei faaru‘e i te Ekalesia no to ratou inoino.
Te tapitapi nei te faaroo o te tahi pae ia ite ana‘e ratou i te hoê faahitiraa parau na te hoê ti‘a faatere o te Ekalesia, e rave rahi matahiti i ma‘iri ra, mai te huru ra e, aita e tuati ra i ni‘a i ta tatou haapiiraa tumu. Te vai ra hoê ture faufaa roa e arata‘i nei i te haapiiraa tumu a te Ekalesia. E haapiihia nei te haapiiraa tumu e na melo hoê 15 no te Peresideniraa Matamua e no te Pŭpŭ no te Tino Ahuru Ma Piti. Aita te reira i hunahia i roto i te hoê paratarafa poiri o te hoê a‘oraa. E haapii-pinepine-hia te mau parau tumu mau, e na te mau taata e rave rahi. E ere ta tatou mau haapiiraa tumu i te mea fifi ia imi.
E feia parau ti‘a te feia faatere o te Ekalesia, e ere râ i te feia hapa ore. Haamana‘o na outou i te mau parau a Moroni : « Eiaha e faaino mai ia’u no ta’u mau hape ; eiaha atoa ta’u metua… e haamaitai râ i te Atua, oia i faaite mai i ta matou ra mau hape ia outou ia hau to outou paari i to matou ra ».21
Ua parau o Iosepha Semita e, « Aita roa vau i parau noa‘e ia outou e e taata maitai roa vau ; aita râ e hape i roto i te mau heheuraa ».22 Te semeio o te rima o te Atua i roto i te aamu e te ananahi o te Ekalesia a Iesu Mesia i te Feia mo‘a i te mau Mahana Hopea nei, e hope roa ïa i te maramaramahia na roto i te tutavaraa pae varua.Ua parau te Peresideni Ezra Taft Benson e, « Ua faaorahia te mau taata atoa i ni‘a i te patu o te faaroo, e i reira oia e ti‘a ai ».23 Eiaha e maere ia tupu ana‘e te reira i ni‘a ia outou !
Te auraa mau, e riro te mau tamataraa ei ohipa teimaha. E tupu mai te ahoaho, te papû ore, te taoto ore i te pô, e te turua rari roimata. Tera râ, aita ta tatou mau tamataraa e titauhia ia ino rahi i te pae varua. Aita e titauhia i te reira ia faaatea ê ia tatou i ta tatou mau fafauraa e aore ra, i te utuafare o te Atua.
« A haamana‘o… ia haamau i to orua niu i nia i te păpă ra o to tatou Ora, o te Mesia ïa, o te Tamaiti a te Atua hoi, e ia hapono mai te diabolo i to’na ra mata’i u‘ana e ta’na mau ohe na roto i te puahi‘ohi‘o, e ia mairi mai to’na ra ûa paari, e to’na vero rahi i nia iho ia orua e putôhia’i orua i raro i te abuso, a mamae ai i ti oto mure ore ra, no te păpă pai ta orua i tia i nia ra, o te niu mau ïa, o te tumu ia patuhia i nia e te taata, e ore e tia ia mairi ratou i raro ».24
Mai te auahi puai e faahuru ê i te ofa‘i ei auri, mai te reira atoa tatou i te vairaa ma te faaroo i te mau taime tamataraa ri‘ari‘a o to tatou faaroo, e tupu te tamâraa pae varua e te puai pae varua.
Ua faaite mai o Elder D. Todd Christofferson i te mea ta’na i apo mai i roto i te hoê tamataraa no te faaroo : « Noa’tu ua mauiui au i taua taime ra, ia hi‘o ana‘e au i muri i teie nei, te oaoa nei au i te mea e, aita i itehia te hoê rave‘a vitiviti no te faaafaro i to’u fifi. No te reira e ua faahepohia vau e fariu atu i te Atua no te tauturu, fatata i te mau mahana atoa i te roaraa o te hoê tau matahiti, tei haapii maitai mai ia’u e nahea ia pure e ua haapii mai ia’u i te hoê rave‘a ohie ia vai te faaroo i te Atua. Ua roaa to’u ite no ni‘a i to’u Faaora e to’u Metua i te Ao ra ia au i te hoê rave‘a taa ê mau e te hoê faito e ore roa e tupu mai te au, e aore râ o te horo‘a mai ia’u i te hoê taime roa no te faatupu… Ua haapii au i te ti‘aturi i te Fatu ma to’u aau atoa. Ua haapii mai au i te haere e ona i te mahana tata‘itahi ».25
Ua parau o Petero no ni‘a i teie mau ohipa i tupu ei mau mea « o tei rahi roa te maitai i to te auro ».26 Ua parau o Moroni e, e tae mai te iteraa papû i muri a‘e i « te tamataraa i to outou faaroo ».27
Ua haamata vau e te aamu o te utuafare Marriott. I te hepetoma i ma‘iri a‘e nei, ua amui atu maua o Kathy i rotopu ia ratou i te hunaraa o Georgia. Ahuru matahiti i ma‘iri i teie nei. Ua paraparau te utuafare e te mau hoa no te here e i to ratou mau haamana‘oraa no ni‘a ia Georgia. E mau opŭpŭ pamuhia i te mahu helium no te faahanahana i to’na oraraa. Ma te ta‘i, ua paraparau te metua vahine o Georgia i te tupuraa te faaroo e te ite i te rahi ta’na i farii, e ua paraparau hau mai te metua tane o Georgia ia’u no ni‘a i te iteraa papû i fafauhia mai i tae mai ia’na ra.
Na roto i te faaroo, e tae mai te mau tamataraa o te faaroo, ma te hopoi atoa mai i te faaroo rahi a‘e. Te itoito tamahanahana a te Fatu i te peropheta Iosepha Semita ra, hoê â ïa fafauraa Ta’na e pŭpŭ mai nei ia outou i roto i to outou tamataraa no te faaroo : « A tapea noa… eiaha e mata’u… e vai noa te Atua i pihai iho ia oe na e a muri e a muri noa’tu »28 Te faaite nei au i to’u iteraa papû mo‘a no ni‘a i teie mau mea, na roto i te i‘oa o Iesu Mesia ra, amene.
Show References
-
1. Hi‘o Shayne M. Bowen, « No te mea e ora vau e ora atoa ho‘i outou » e Ann M. Dibb, « Ua ite au i te reira. Te ora nei au i te reira. Te here nei au i te reira » : i roto i te tuhaa pureraa o te po‘ipo‘i mahana maa no te Amuiraa rahi atopa 2012.
-
2. Ioane 17:3.
-
3. 1 Petero 1:7.
-
4. Luka 22:31–32.
-
5. 1 Petero 4:12; reta tei faahuru-ê-hia.
-
6. Alama 1:25.
-
7. Ephesia 2:19.
-
-
9. Hi‘o Mosia 18:8–10
-
10. Thomas S. Monson, « A ti‘a na i te mau vahi mo‘a », Liahona, novema 2011, 82
-
11. Hi‘o Ezra Taft Benson, « The Law of Chastity », New Era, tenuare 1988, 4–7 ; « The Law of Chastity » i roto Brigham Young University 1987–88 Speeches (1988), 1–5, speeches.byu.edu ; hi‘o atoa Te mau parau tumu o te evanelia (2009), 253–62.
-
12. « Te Utuafare : E Poro‘i i to te Ao nei », Liahona, novema, 2010, 129.
-
13. Mataio 5:28.
-
14. Ioane 8:11.
-
15. Rata a te taata iho, 2012.
-
16. Rata a te taata iho, 2012
-
17. Isaia 55:8–9.
-
18. Ioane 14:27.
-
19. Hi‘o Richard N. Ostling, « Challenging Mormonism’s Roots », Time, 20 no me 1985, 44.
-
20. Hi‘o Gordon B. Hinckley, « Lord, Increase Our Faith », Ensign, novema 1987, 52.
-
21. Moromona 9:31.
-
22. Te Mau Haapiiraa a te Mau Peresideni o te Ekalesia : Iosepha Semita (2007), 591.
-
23. Ezra Taft Benson, « The Book of Mormon Is the Word of God », Tambuli, me 1988, 6.
-
24. Helamana 5:12.
-
25. D. Todd Christofferson, « Give Us This Day Our Daily Bread », Pureraa pae auahi a te CES, 9 no tenuare 2011.
-
26. 1 Petero 1:7 ; hi‘o atoa 1 Petero 4:13.
-
27. Etera 12:6.
-
28. Te Parau Haapiiraa e te mau Parau Fafau 122:9; Ua parau te Peresideni George Q. Cannon e: « Noa’tu te teimaha o te tamataraa, noa’tu te rahi o te pe‘ape‘a, noa’tu te rahi o te oto, e ore roa te [Atua] e faaru‘e ia tatou. Aore â oia i na reira a‘e nei, e eita roa Oia e na reira. Eita Ta’na e nehenehe e na reira. E ere te reira To’na huru. Eita oia e taui ; hoê â To’na huru i nanahi, i teie mahana, e hoê â To’na huru e a muri noa’tu. Ua itehia ia tatou taua Atua ra. Ua faariro tatou Ia’na ei hoa no tatou, na roto i te haapa‘oraa i Ta’na evanelia ; e e parahi noa oia i piha‘i iho ia tatou. E topa paha tatou i roto i te auahi ama ra ; e topa paha tatou i roto i te pape hohonu ; eita râ tatou e ama, eita atoa e pau. E ti‘a mai tatou i rapae i teie mau fifi atoa ei mau taata maitai a‘e e te mâ a‘e, mai te mea e, e ti‘aturi tatou i te Atua e e haapa‘o tatou i Ta’na mau faaueraa » (« Remarks » , Deseret Evening News, Mar. 7, 1891, 4); hi‘o atoa Jeffrey R. Holland, « Come unto Me », Ensign, eperera 1998, 16–23.
Official Web site of The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints
© 2015 Intellectual Reserve, Inc. All Rights Reserved


text:
POSTED: 01:30 a.m. HST, Jul 30, 2011
LAST UPDATED: 02:56 a.m. HST, Aug 04, 2011
Synopsis: Work together with Ka 'Ohana o Kalaupapa to find more information about those who were sent to Kalaupapa and honor the legacy of their lives.
Me 'oe ka hi'ona 'olu o ku'u pu'uwai. Aloha 'oe, e Kauakūkalahale. Eia ke lana 'olu'olu nei ku'u mana'o kaomi a ke aloha e ho'ouna aku i kēia wahi pū'olo ho'olaha i ou lā, a nāu nō ia e lawe hi'ipoi aku ma kou umauma polinahe i mua o kou mau kaukani heluhelu.
'O ke po'omana'o e kau a'e nei i luna, 'o ia nō ka mākia kūpa'a o Ka 'Ohana o Kalaupapa. Ua ho'okumu 'ia 'o Ka 'Ohana o Kalaupapa i ka makahiki 2003 me ka mana'o e “ho'ohanohano a ho'omau” i ka hali'a aloha o ka po'e i lawe 'ia akula i ka 'anemoku 'o Kalaupapa, Moloka'i ma muli o ko lākou loa'a 'ana i ka ma'i lēpela. A pēlā nō ho'i e ho'omana'o mau ai i ka lokomaika'i lua 'ole o Father Damien, Mother Marianne, ka Mō'ī Kalākaua, ka Mō'ī Wahine Kapi'olani, ka Mō'ī Wahine Lili'uokalani, a me nā kānaka 'ē a'e nāna i kōkua i ua mau po'e ma'i lēpela lā. Eia kahi mo'olelo no ka po'e ma'i lēpela ma lalo nei.
Mai ka makahiki 1866 a hiki i ka makahiki 1969, ua ho'oka'awale 'ia a'ela ma kahi o 8,000 po'e ma'i lēpela mai ko lākou 'ohana. No laila, kapa 'ia ho'i kēia ma'i lēpela, he “ma'i ho'oka'awale 'ohana.” No nā makahiki lō'ihi ka noho 'ana o kekahi po'e ma'i lēpela ma Kalaupapa, a ua lilo maoli lākou i kama'āina a i kupa no ia 'āina. A me he mea lā, ua komo maila nō paha ke aloha i ka 'āina o Kalaupapa i loko o ko lākou na'au.
Ma muli o ka pilihua o ka 'ohana o ua po'e ma'i lēpela lā i ka ho'oka'awale 'ia, 'a'ole lākou i kama'ilio iki no ko lākou 'ohana i lawe 'ia akula i Kalaupapa. 'O ka hopena o kēia mo'olelo 'ole 'ia 'ana, 'o ia nō ka 'ike maopopo 'ole o nā mamo o ua po'e ma'i lēpela lā i ko lākou 'ohana i hala ma Kalaupapa. No laila, eia nā mamo o ua po'e ma'i lēpela lā ke pākōlea nei i ko lākou 'ohana ma ke alulike ma loko o nā lālā o Ka 'Ohana o Kalaupapa. Ke 'imi nei lākou i nā inoa o ko lākou 'ohana ma o ka huli 'ana i nā palapala noi, nā palapala hō'ike a ke aupuni, a me nā leka mai nā kānaka mai e noho ana ma Kalaupapa. He mana'olana ko lākou e helupapa i nā inoa o nā po'e ma'i lēpela ma kekahi kia ho'omana'o i mea e hā'upu 'ia ai ko lākou hali'a aloha poina 'ole.
Me ka na'au o ka 'ālana aloha, komo pū maila nā haumāna o ke kula kaiāulu 'o Kapi'olani i kēia papahana o Ka 'Ohana o Kalaupapa ma lalo o ke alaka'i 'ana o ke kumu Colette Higgins. Na ke kumu Higgins i ho'omaka a'e i ka papahana i kapa 'ia 'o Kalaupapa Names Project ma ke 'ano he Service Learning Project. Ke lilo nā haumāna i limahana no Kalaupapa Names Project, hele lākou i ka hale waihona palapala kahiko o ka moku'āina 'o Hawai'i, a ma laila nō e 'imi ai i nā leka i loa'a i ka Papa Ola mai nā po'e ma'i lēpela mai. A laila, hō'ulu'ulu i nā mea i kākau 'ia ma loko o ia mau leka. 'O ka hapanui o ia mau leka, ua kākau 'ia ihola ma ka 'ōlelo Hawai'i. No laila, ke paipai nui 'ia nei ka po'e nona ka 'ike 'ōlelo Hawai'i e kāko'o i kēia papahana i mea e holo pono ai ka hō'ulu'ulu 'ana i nā mea i kākau 'ia ma ka 'ōlelo Hawai'i.
Inā 'a'ohe mea koe ma kū'ono, e 'olu'olu e hā'awi kahiau mai i ko 'oukou pu'uwai aloha no ke kāko'o 'ana i kēia papahana. He mana'o e komo i ka papahana, e leka uila aku iā Colette Higgins ma chiggins@hawaii.edu.
Eia ho'i ka paena pūnaewele no Ka 'Ohana o Kalaupapa, http://www.kalaupapaohana.org.
E ho'ouna 'ia mai nā leka iā māua, 'o ia ho'i 'o Laiana Wong a me Kekeha Solis ma ka pahu leka uila ma lalo nei:
» kwong@hawaii.edu
» rsolis@hawaii.edu
a i ‘ole ia, ma ke kelepona:
» 956-6419 (Laiana)
» 956-2627 (Kekeha)
This column is coordinated by Kawaihuelani Center for Hawaiian Language at the University of Hawai'i at Mānoa.


text:
By Noenoe K. Silva
Sunday, November 24, 2002
Ka Lä Küokoa,
Nowemapa 28
Synopsis: This recounts the history of Hawai'i's Independence Day, which was celebrated each year on November 28 from 1844 to ca. 1895.
Mai ka makahiki 1844 a hiki mai i ka MH 1896 a 'oi iki paha i ho'olaule'a 'ia ai ka Lä Kü'oko'a i Hawai'i nei. 'O ka lä 28 o Nowemapa ka Lä Kü'oko'a. He lä kuläia e ho'omana'o ai i ka lä, Nowemapa 28, 1843, 'o ia ka lä i pülima ai nä luna aupuni o Beretania Nui a me Palani i ke ku'ikahi e hö'ike ana i ke külana kü'oko'a o ke aupuni Hawai'i. Na Ke Ali'i Timoteo Ha'alilio, me Uiliama Likeke i hele pü me ia ma ke 'ano i mau ukali nona, a huaka'i loa akula i Mekiko, a i 'Amelika Huipü'ia, a hui pü me ka Pelekikena 'o John Tyler i ka MH 1843. 'Ae maila 'o Tyler i ka mana'o o ua ku'ikahi nei, 'a'ole na'e 'o ia i pülima. Ma hope o ke kükäkükä 'ana a'e me ia, holo akula 'o Ha'alilio mä i 'Eulopa, i Belegiuma, i Palika, a i Ladana. A ma Ladana i pülima 'ia a'e ai ke ku'ikahi i ka lä 28 o Nowemapa. 'O ko Ha'alilio mä ho'i akula nö ia i 'Amelika Huipü'ia i loa'a ka 'ae pa'a mai laila mai; 'a'ole na'e i loa'a. I ka huli ho'i 'ana mai i Hawai'i nei, ua hala akula 'o Ha'alilio ma ke ala ho'i 'ole mai, i ka lä 3 o Këkëmapa o ka MH 1844.
He ku'ikahi pono këia, 'a'ole na'e i pakele ka pono o ko Hawai'i i ke kuko a ka po'e ho'okolonaio. He ku'ikahi nö na'e e kü mau ana i nä känäwai o nä aupuni like 'ole. Eia hou, ma lalo o ke kumukänäwai o 'Amelika Huipü'ia, 'o ke ku'ikahi ke känäwai 'oi loa o ka 'äina. No laila, ua ho'olaule'a 'ia këia hana kü i ka hanohano e ke aupuni Hawai'i, a me ka po'e Hawai'i.
Ma hope o ka ho'okahuli aupuni i ka MH 1893, ho'okumu 'ia he aupuni hou e ka po'e 'olikake i kapa 'ia 'o ka Lepupalika Hawai'i. Ho'ä'o akula ka po'e aloha 'äina e ho'okahuli hou i ke aupuni i ka MH 1895. Na ia aupuni "Lepupalika" i ho'opau ka ho'olaule'a 'ana i ka Lä Kü'oko'a.
Pi'i a'ela ka 'ena o ka po'e aloha 'äina! 'O läkou ka hapanui o ka po'e Hawai'i e küpa'a ana ma hope o Lili'uokalani, a e kü'ë nui ana i ka po'e i 'aihue mai i ko käkou aupuni. 'A'ole läkou i nänä i ke kauoha a ke aupuni, a 'äkoakoa nui läkou ma nä wahi like 'ole e ho'olaule'a ai i ka Lä Kü'oko'a. Ma ia mau 'aha 'aina, ua ha'i 'ia ka mo'olelo o ko Ha'alilio huaka'i loa 'ana i 'Eulopa, a me käna hana nui i mahalo nui 'ia e ka lehulehu.
'A'ole 'o ka ho'opau 'ana i ka lä kuläia lähui ka hewa ho'okahi a ke aupuni Lepupalika i hana ai; ua kau nö ho'i läkou i nä känäwai e nalowale aku ai ko käkou 'ölelo, a me nä mo'olelo i mälama 'ia ma ia 'ölelo, a me ka 'ike 'i'o i nä hana a ko käkou mau küpuna. E like me ka po'e 'öiwi 'Amelika, ua kä'ili 'ia aku nö ho'i ko käkou 'äina.
I këia au o ka paio hou 'ana no ke ea o Hawai'i nei, ke 'äkoakoa hou maila kekahi pö'ai aloha 'äina no ka ho'omana'o i ka Lä Kü'oko'a; a 'o ke kolu paha këia o ka makahiki i ho'olaule'a hou 'ia ai. E 'äkoakoa ana ka po'e aloha 'äina ma ka hale Kana'ina ma kahi o 'Iolani Hale no këia lä kuläia i ka lä 28 o Nowemapa, hola 2:00 o ke awakea. E huliämahi mai käkou no ka ho'omana'o i ia mau lä a no ka paio 'ana no ka pono o ka lähui. E püpa'akai ho'i käkou. Ua manuahi ka mea 'ai!
E ho'ouna 'ia mai nä leka iä mäua,
'o ia ho'i 'o Laiana Wong a me Kekeha Solis
ma ka pahu leka uila ma lalo nei:
>> kwong@hawaii.edu
>> rsolis@hawaii.edu
a i 'ole ia, ma ke kelepona:
>> 956-2627 (Laiana)
>> 956-2624 (Kekeha)
This column is part of University of Hawai'i President
Evan Dobelle's Initiative for Achieving Native Hawaiian
Academic Excellence at UH Mänoa.
BACK TO TOP|
Ka Lā Kūokoa,
Nowemapa 28
Synopsis: This recounts the history of Hawai'i's Independence Day, which was celebrated each year on November 28 from 1844 to ca. 1895.
Mai ka makahiki 1844 a hiki mai i ka MH 1896 a 'oi iki paha i ho'olaule'a 'ia ai ka Lā Kū'oko'a i Hawai'i nei. 'O ka lā 28 o Nowemapa ka Lā Kū'oko'a. He lā kulāia e ho'omana'o ai i ka lā, Nowemapa 28, 1843, 'o ia ka lā i pūlima ai nā luna aupuni o Beretania Nui a me Palani i ke ku'ikahi e hō'ike ana i ke kūlana kū'oko'a o ke aupuni Hawai'i. Na Ke Ali'i Timoteo Ha'alilio, me Uiliama Likeke i hele pū me ia ma ke 'ano i mau ukali nona, a huaka'i loa akula i Mekiko, a i 'Amelika Huipū'ia, a hui pū me ka Pelekikena 'o John Tyler i ka MH 1843. 'Ae maila 'o Tyler i ka mana'o o ua ku'ikahi nei, 'a'ole na'e 'o ia i pūlima. Ma hope o ke kūkākūkā 'ana a'e me ia, holo akula 'o Ha'alilio mā i 'Eulopa, i Belegiuma, i Palika, a i Ladana. A ma Ladana i pūlima 'ia a'e ai ke ku'ikahi i ka lā 28 o Nowemapa. 'O ko Ha'alilio mā ho'i akula nō ia i 'Amelika Huipū'ia i loa'a ka 'ae pa'a mai laila mai; 'a'ole na'e i loa'a. I ka huli ho'i 'ana mai i Hawai'i nei, ua hala akula 'o Ha'alilio ma ke ala ho'i 'ole mai, i ka lā 3 o Kēkēmapa o ka MH 1844.
He ku'ikahi pono kēia, 'a'ole na'e i pakele ka pono o ko Hawai'i i ke kuko a ka po'e ho'okolonaio. He ku'ikahi nō na'e e kū mau ana i nā kānāwai o nā aupuni like 'ole. Eia hou, ma lalo o ke kumukānāwai o 'Amelika Huipū'ia, 'o ke ku'ikahi ke kānāwai 'oi loa o ka 'āina. No laila, ua ho'olaule'a 'ia kēia hana kū i ka hanohano e ke aupuni Hawai'i, a me ka po'e Hawai'i.
Ma hope o ka ho'okahuli aupuni i ka MH 1893, ho'okumu 'ia he aupuni hou e ka po'e 'olikake i kapa 'ia 'o ka Lepupalika Hawai'i. Ho'ā'o akula ka po'e aloha 'āina e ho'okahuli hou i ke aupuni i ka MH 1895. Na ia aupuni "Lepupalika" i ho'opau ka ho'olaule'a 'ana i ka Lā Kū'oko'a.
Pi'i a'ela ka 'ena o ka po'e aloha 'āina! 'O lākou ka hapanui o ka po'e Hawai'i e kūpa'a ana ma hope o Lili'uokalani, a e kū'ē nui ana i ka po'e i 'aihue mai i ko kākou aupuni. 'A'ole lākou i nānā i ke kauoha a ke aupuni, a 'ākoakoa nui lākou ma nā wahi like 'ole e ho'olaule'a ai i ka Lā Kū'oko'a. Ma ia mau 'aha 'aina, ua ha'i 'ia ka mo'olelo o ko Ha'alilio huaka'i loa 'ana i 'Eulopa, a me kāna hana nui i mahalo nui 'ia e ka lehulehu.
'A'ole 'o ka ho'opau 'ana i ka lā kulāia lāhui ka hewa ho'okahi a ke aupuni Lepupalika i hana ai; ua kau nō ho'i lākou i nā kānāwai e nalowale aku ai ko kākou 'ōlelo, a me nā mo'olelo i mālama 'ia ma ia 'ōlelo, a me ka 'ike 'i'o i nā hana a ko kākou mau kūpuna. E like me ka po'e 'ōiwi 'Amelika, ua kā'ili 'ia aku nō ho'i ko kākou 'āina.
I kēia au o ka paio hou 'ana no ke ea o Hawai'i nei, ke 'ākoakoa hou maila kekahi pō'ai aloha 'āina no ka ho'omana'o i ka Lā Kū'oko'a; a 'o ke kolu paha kēia o ka makahiki i ho'olaule'a hou 'ia ai. E 'ākoakoa ana ka po'e aloha 'āina ma ka hale Kana'ina ma kahi o 'Iolani Hale no kēia lā kulāia i ka lā 28 o Nowemapa, hola 2:00 o ke awakea. E huliāmahi mai kākou no ka ho'omana'o i ia mau lā a no ka paio 'ana no ka pono o ka lāhui. E pūpa'akai ho'i kākou. Ua manuahi ka mea 'ai!
E ho'ouna 'ia mai nā leka iā māua,
'o ia ho'i 'o Laiana Wong a me Kekeha Solis
ma ka pahu leka uila ma lalo nei:
>> kwong@hawaii.edu
>> rsolis@hawaii.edu
a i 'ole ia, ma ke kelepona:
>> 956-2627 (Laiana)
>> 956-2624 (Kekeha)
This column is coordinated by the Hawaiian Language Department
at the University of Hawai'i at Mānoa, supported by UH
President Evan Dobelle's Initiative for Achieving Native Hawaiian
Academic Excellence.


text:
Ngā Hōtaka Kura Kaupapa
Ngahuru
Te Kaupapa: Toitū te whenua
Te Whakatō: (He hui ā-ataata tēnei, e 45 mēneti–1 hāora te roa)
Ka anga atu te titiro ki ngā rangahau whenua o nāianei, ānō hoki, ki ngā kōrero o ngā mātua tīpuna. Kia kite ai tātou i pēhea te hangahanga o Aotearoa, ā, ka pēhea hoki tōna noho ki te poho o Papatūānuku.
Nā te kaha o ngā rū whenua ki Aotearoa, ka rapu tātou i ngā take i pēnei ai. E whai ake nei ngā kaupapa whāiti:
- Ko Rūaumoko rāua ko Māui
- Ngā kaitātai aro whenua
- Ka hāngai tonu ēnei kōrero ki ngā whakakitenga o te hunga pūtaiao, ka rerekē rānei?
- He aha ngā whakaritenga mō ngā iwi o Aotearoa e puta ora ai tātou i ēnei parekura nui?
Te Whakatipu: (Tau mai ki Te Papa mai i te 10am–2pm)
Mā te tikanga tātou e ārahi ki te ao mārama. I pēnei hoki ngā whakaaro a kui mā, a koro mā, āra, ko tātou te iwi Māori e ora ana i tēnei ao hurihuri. Ka anga te titiro o tēnei hōtaka ki te hekenga mai o te iwi Māori i Te Moana-nui-a-Kiwa. E whai ake nei ngā kaupapa whāiti:
- He aha te wāhi o ngā tikanga i te haerenga mai a ō tātou mātua tīpuna?
- He aha ēnei tikanga, i ahu mai i hea?
- E ārahi ana ēnei tikanga i a tātou ki hea?
Te Hauhake: (He hui ā-ataata tēnei, e 45 mēneti–1 hāora te roa)
He taonga te reo, he mea tuku iho mai i ngā tīpuna. Ka aro atu tātou ki te whakapapa o te reo Māori, mai i Te Moana-nui-a-Kiwa, ā, ka anga atu ki te Tiriti o Waitangi. Ka titiro ki ngā piki me ngā heke o te reo i roto i ngā tau. Kātahi ka whakatau mātou i ētahi wero mā ngā tauira. E whai ake nei ngā kaupapa whāiti:
- He aha ngā huarahi whakaaora mō te reo rangatira?
- Ka pēhea tātou ki te whakaohooho i te reo i ngā kura, i roto i ngā kāinga, i ngā hapori anō hoki?
Te wā tuku: Mai i Poutūterangi ki Haratua
Ngā hononga ki te Marautanga:
- Pūtaiao; Te Ao Tūroa, Papatūānuku
- Tikanga ā-Iwi; Te Ao Hurihuri, Te Wāhi me te Taiao
- Hauora; Taiao, Hononga ki a Ranginui rāua ko Papatūānuku
- Te Reo Māori; Ā-waha, Ā-tinana
Ngā Tau:0 – 8
Te utu: $3 te utu mō te hōtaka katoa, mā ia tauira. (kāore he utu mā ngā kaiako me ngā mātua/kaiāwhina)
Pānuitia te rauemi tautoko mō te hotaka nei
Ngahuru: Toitū te whenua (PDF, 161kB)
Pātai mai ki a: reservations@tepapa.govt.nz


text:
POSTED: 01:30 a.m. HST, Dec 03, 2011
Synopsis: Some Ānuenue fans need to be more supportive and not just fair-weather fans.
Welina 'oukou e nā makamaka heluhelu. Eia nō kākou ke hiki aku nei i ka hopena o kēia makahiki nei. A 'o ka hopena nō ho'i ia o ke kau pōpō peku a me ke kau pōpō pa'ilima. A ke nānā aku i ka hana a ka hui pōpō peku a me ka hui pōpō pa'ilima o ke Kulanui o Hawai'i, e 'ike 'ia aku ka naku 'ana o kekahi i ka nāhelehele i uluāhewa, a me ka holo mī'oi o kekahi. Ma ka puni mua o ka ho'okūkū inoa moho pōpō pa'ilima o ka pō Pō'ahā nei, ua nui loa ke anaina māka'ika'i e kāko'o ana i nā Wāhine Ānuenue, ka hui helu 'ekolu o ke ao nei. He 7,193 mau kānaka i hele aku nei i ua pō nei. A 'o ka huina pau o ke anaina māka'ika'i o nā wahi 'ē a'e he 'ehā i mālama 'ia ai ka puni mua o ia ho'okūkū inoa moho, he 7,390 mau kānaka. He hō'ike ia i ke kāko'o maika'i o nā hoa puni 'ālapa Ānuenue. 'O ia paha ka mea e holo ai ia 'ōlelo, 'o ia ho'i, 'o nā hoa puni 'ālapa Ānuenue ka 'oi. A pēlā nō ka mana'o o ko 'oukou mea kākau, i ka wā e hana maika'i ana nā hui 'ālapa o Hawai'i. Akā, i ka wā e nele ai i ka mea poepoe (ka hua lanakila), he ho'ohalahala ka hana, 'a'ole paha e hele i ke kāko'o a pēlā aku.
A 'o ia ka mea i kaumaha ai ka na'au o kēia mea kākau nei, 'o ke 'ano o nā hoa puni nānā 'ālapa o nā Ānuenue, 'a'ole lākou a pau e kapa 'ia he hoa aloha 'oia'i'o. He hoa aloha kūikawā paha ka inoa kūpono, e like ho'i me ka mea e 'ike 'ia nei no nā Koa Ānuenue, 'o ia ho'i, i kēia kau nei, 'o ka 'awelika o ke anaina māka'ika'i, he 30,824. I ka ho'okūkū mua o kēia kikina nei, he 37,001 mau kānaka i hele aku nei i ke Kahua Pā'ani 'o Aloha. A i kēlā Pō'aono aku nei, he 27,411 wale nō.
E hao mai ana kahi 'ōlelo, “Ma muli ia emi o ka ua o ia ahiahi.” A eia mai ka pane a ko 'oukou mea kākau, “He pa'akai ke kanaka a e hehe'e auane'i?”
He pono ke kāko'o i ka wā lanakila, a me ka wā i hā'ule ai i muliwa'a. He 'oi loa aku paha ka pono o ke kāko'o i ia wā. E hō'ike pono 'ia ke kāko'o i nā Ānuenue o Hawai'i nei i nā wā a pau.
Synopsis: Law Professor Jon Van Dyke of the University of Hawai'i passes away.
Aloha nō. Ua hala akula 'o Jon Van Dyke i ke ala ho'i 'ole mai i ka pō Pō'alua nei. Aia 'o ia ma 'Aukekulelia no ka ha'i 'ōlelo 'ana ma kekahi 'aha. A i kona ho'i 'ana e moe i ia pō, 'a'ole paha i maopopo, 'o ka moe loa 'ana ia me Niolopua. A i ke ao 'ana a'e, 'a'ohe wahi mea ona a ala mai.
He kanaka 'o Van Dyke i kū i ka pono no ke kanaka. A ua aloha a mahalo nui 'ia 'o ia e kona mau hoa polopeka, nā haumāna a me nā kānaka like 'ole. Ua ha'alele 'o Van Dyke i hope nei i kāna wahine, iā Sherry Broder, a me kā lāua mau keiki 'ekolu, ‘o Jesse, ‘o Eric a me Michelle. Iā 'oe e Polopeka Van Dyke ko'u aloha kūmākena, a iā 'oukou e ka 'ohana ona a me nā hoa ke aloha i loko o kēia wā lu'ulu'u.
E ho'ouna 'ia mai nā leka iā māua, 'o ia ho'i 'o Laiana Wong a me Kekeha Solis ma ka pahu leka uila ma lalo nei:
» kwong@hawaii.edu
» rsolis@hawaii.edu
a i ‘ole ia, ma ke kelepona:
» 956-2627 (Laiana)
» 956-2627 (Kekeha)
This column is coordinated by Kawaihuelani Center for Hawaiian Language at the University of Hawai'i at Mānoa.