text:
Ka Leo o ka Lahui, Volume II, Number 468, 1 June 1892 — Page 2Page PDF (1.16 MB)
KA LEO O KA LAHUI.
"E Mau ke Ea o ka Aina i ka Pono."
MA KE KAUOHA.
HOLOLI I MANAOIA NO
KE KUMUKANAWAI.
------:o:-------
Je Kanawai e hoololi a ii na Pauku 48, 56, 59, 62 a me 63 o ke kumukanawai, a e pakui ma ii pauku hou i ke Kumukanawai a kapaia Pauku 83.
E hooholoia e ka Moi a me ka Ahalelo o ke Aupuni Hawaii:
Pauku 1. Ma keia ke hoololiia @ei ka Pauku 48 o ke Kumukana@, a penei e heluhelu ia ai ua Pau@ la.
“Pauku 43. O ua Bila Kanawai @ pau i hooholoia e ka Ahaolelo mamua o ka lilo ana i kanawai, e waiho ia imua o ka Moi. Ina e apono oia, e kakauinoa oia, a ma ia mea e lilo ai ia i kanawai; aka, ina aole oia i kakauinoa, e hoihoi hou ae oia me na kumu pu o kona hole ana i ka Ahaolelo, a na ka Ahaolelo e kakau in a kumu o kona @aeole ana maloko o ko lakou buke moolelo, a e hapai hou lakou i ka noonoo ana no ia mea. Ina mahope o ia noonoo hou ana a ua hoaponoia ua Bila Kanawai nei e ka elua-ha-pakolu o na hoa a pau i kohoia o ka Ahaolelo, e hoihoi hou ia aku i ka Moi no ke kakauinoa ana, a ina e hole hou ia mai ke kakauinoa ana, alaila, e lilo no ia i kanawai. Ma ia mau hana ana a pau, e hoomaopopoia ke koho ana ma ke kahea ana in a ae a me na poole, a kakau ia ma ka buke moolelo o ka Ahaolelo, na inoa o na poe a pau i koho ma ka ae a me ka hole i ka Bila Kanawai. Ina e noihoi ole ia mai kekahi Bila Kanawai e ka Moi iloko o na la he 10 (koe ka la Sabati) mahope o ka waihoia ana aku imua ona, alaila, e lilo no ia i kanawai, me he la he kanawai i kukauiuoaia e ia, ke ole nae e hiki ole ka hoihoi ana mai mamuli o ka hookuu e ia ana o ka Ahaolelo, a ina pela, aole no ia e lilo i kanawai.”
Pauku 2. Ma keia ke hoololi ia nei ka Pauku 56 o ke Kumukanawai, a penei e heluhelu ia ai ua pauku la:
“Pauku 56. O ke Alii o ka Ahaolelo, he kane kupa oia no ke Aupuni i hiki aku oia in a makahiki he iwakaua-kumamalima, a in oho ma ke Aupuni no na makahiki ekolu, a he waiwai ken a iloko o keia Aupuni i kupono i ka auhau i hiki aku i ka ekolu tausani dala mawano ae o na hihia a pau, a i ole ia, he loaa makahiki kona aole i emi malalo o eono haneri dala.”
Pauku 3. Ma keia ke hoololi ia nei ka Pauku 59 o ke Kumukanawai a penei e heluhelu ia ai ua pauku la:
“Pauku 59. O kela a me keia kane kupa o ko Hawaii Paeaina na he Hawaii, Amerika, a he Europa paha ma ka hanau ana, a ina u hiki aku kona mau makahiki i ka iwakalua, a ua hookaa oia i kona mau auhau, a ina ua hookomo oia i kena inoa ma ka papa inoa o ua poe koho o kona apana no ke koho ana in a ‘Lii o ka Ahaolelo, alaila, ua kupono oia i ke koho in a ‘Lii, a ua loaa iaia @ kuleana e koho in a ‘Lii o ka Ahaolelo i kela a me kela koho ana, ina noe:”
A e hoololi ia no hoi ka mahele elua e ua pauku la, a penei e holuholu ia ai:
“Alua—He waiwai ponoi kona ma keia Paeaina i kupono i ka au hauia i emi ole ihe ka waiwai io malalo o hookahi tausani dala mawalio ae o na hihia a pau, a i ole pela, na loaa maoli iaia kekahi loaa makahiki i emi ole malalo o eono honeri dalai ka makahiki mamua ponoi iho o kona hookomo ana i kona inoa iloko o na moa o ka poe kupono i ke koho.”
Pauku 4. Ma keia ke hoololi ia nei ka Pauku 63 o ke Kumukanawai, a penei e heluhelu ia ai ua pauku la:
‘Pauku 63. Aole e noho kekahi i Alii a i Lunamakaainana ma ka Ahaolelo, ina aole i kohoia malalo a kulike hoi me na hoakaka ana a keia Kumukanawai.”
Pauku 5. Ma keia ke hoololi ia nei ka Pauku 62 o ke Kumukanawai, a penei e heluhelu ia ai ua pauku la:
Pauku 62. O kela a me keia kane kupa o ko Hawaii Paeaina, ina he Hawaii, Amerika, a he Europa paha ma ka hanau ana, ina ua hoohiki oia e kokua mamuli o ke Kumukanawai a me na Kanawai o like me ka mea i hoakakaia no na poe nana e koho in a ‘Lii, a ua hookaa i kona mau auhau, a ua hiki aku oia in a makahiki he iwakalua, a in oho ma keia Aupuni no ka makahiki hookah mamua ponoi iho o ke koho ana, a i ike i ka heluhelu a me ke kakaulima ma ka olelo Hawaii, Enelani a Europa paha (ina i hanauia mahope mai o ka makahiki 1840,) a ina ua hookomo i kona inoa ma ka papa inoa o nap o@ koho o kona apana e like me ka mea i hoakakkaia ma ke kanawai, alaila, ua loaa iaia ke kuleana e hookomo i hookah balota no na Lunamakaainana a mau Lunamakaainana paha o ia apana; aka nae, o na olelo no ka makahiki hookah @ ana a me ka ike heluhelu a kakau lima ma ka olelo Hawaii. Enelani a Europa paha, aole ia e pili in a poe e noho ana ma keia Aupuni i ka Manawa i kukalaia ai keia Kumukanawai, ina e hoopaa lakou i ko lakou inea a koho balota lakou ma ke koho mua ana malalo o keia Kumukanawai.”
Pauku 6. Ma keia ke pakui ia ne ii ke Kumukanawai he pauku hou ma kea no he hoololi i ua Kumukanawai la, a e kapaia, Pauku 83, a penei e heluhelu ia ai ua pauku ia:
“Pauku 83. Ua hiki i ka Ahaolele i kela a me keia Manawa o hana in a Kanawai ana i manao ai ua kupono no ka hooponopono ana a me ka hoomalu ana me ka hoomaopopo ana in a kanaka a pau, a i ole ia, o kekahi papa hookah a lahui paha i lawe ia mai iloko o ke Aupuni no ka hana ana in a hana oihana Mahiai, a ua hiki no hoi ma ia Kanawai e hookaiki a kaupalena i ka Manawa e noho ai maloko o ke Aupuni o ia poe limahana oihaka Mahiai a nae na oihana a hana paha a lakou e lawelawe ai.”
Ke hooia nei au ua hooholoia ka Bila mamua ae ma ka Heluhelu Ekolu ia ana iloko o ka Ahaolelo o Ke Aupuni Hawaii, ma ka la 10 o Novemaba, M. H. 1890.
CHARLES WILCOX,
Kakauolelo.
feb 19 tf-d
KA LEO O KA LAHUI.
JNO. E. BUSH.
Lunahooponopono a me Puuka.
POAKOLU, IUNE 1, 1892.
NA HUNAHUNA O KA HALE.
Ua hooike mai kekahi mau hoa o na Apana Kuaaina, o ka mea nui o keia kau iloko o ko lakou manao i noonoo mua ai, oia e hoopau i ka olima ana.
Ua hooni ae ka Hon. Kamauoha i ka noho o ka Hon. C. W. Ashford ka moho Liberala e like me ia. He mau h@ keia e hoike ana, no ka auna like o Kamauoha me Waita ma.
Eia ka poe maa i ka aihemu ke piepiele ne ii ko hai pono i loaa ko lakou pono ponei iho. Lapuwale o na lapuwale.
Kea o aku nei ka W. O Kamika mau hana i kea no o ka misionari io, oia hoi ka hoopono, i ike ai o H. P. Balauwina aia oia ma ke alanui palahalaha e naku la.
Ua poina kekahi mau hoa Lunamakaainana, i hele mai nei lakou no ka noonoo ana i ka pono o ka lahui, a eia lakou ke lapulapu nei no ke lakou pono iho.
Ua waiho mai ka Hon. Kanealii i ka hoolaha e lawe mai ana oia i bila kanawai e hoihoi ia ka Aha Hookolokolo Keapuni ma Wailuku. Ua mahaloia keia manao e ka hapanui o ka Hale.
Ua waiho mai o Koahou he hoolaha e lawe mai ana oia he bila e hoopoe wale ia main a laiki o na aina e me ke dute ole. O keia ka mea e hoi nou ai o na aina wai o Hawaii ne ii mau loko akaakai. He pepehi ana keia i ka waiwai e loaa ai kahi waiwai i ka aina o ke Hawaii, i mea e hoowaiwai hou aku a ii na haku mahiko nana e wili ka ai o na haku.
Ka Haielelo a Hon. J L Stevens.
Ma ka Poakahi la hoomanao o ka poe make, ua hoiolelo a eke ku@na Amerika, a iloko o kona haiolele ana, ua paka mai kekahi mau manae kelakela a hohonu a makou i hoohalike ole ai elike me ia mamua. Me he ia ma kekahi o kana mau olelo e ao mai ana oia i ko kakou aupuni, i ke kulana a ke aupuni e malama ai nona iho i mea e lanakila ai oia, a o ao mai ana hoi aole he kupono e hepu wale ia na kanaka o ka aina ma ke kuko a manao koho wale ia aku me ka hana ole ia o ka hewa.
Penei kana olelo e pili ana ma keia wahi; “Ma ka aoao o Aberehama Linekona, e ku ana e Rowada, Chase, Stanton, a me ko lakou mea hoa i hoomanao nui ia.
Ma ka Ikaika o ko ke aupuni hoomaapopo ana i kona kulanu hoopono, ua hana aku ke aupuni i ka @ hiki iaia i mea e ale @ ka p@ nui e ulu mai @, @li e na kumu he hoomanawanui a he oluolu. Aole i hooweliweli ae i kekahi mea; aole i kauoha e hepu wale i kekahi mua: aole eia i hoomaka ma ha hoopiha ana i kena mau halepaahao me poi i manao waleia e hona hewa ana. He hoailona ia o ka nawaliwali o ke aupuni, a he hahai ana i ke alaaui i alahula i ka hele ia e na aupuni hookaumaha wale, kupono ole i ke a@o o na lahui i hoomalamaiamaia, ke alanui i ike ia he oi aku ka poino mamua o ka ike nui he pomaikai.”
He nui aku na olelo hoolaaiamalama in a hana hupo a ko lakou aupuni e alakai hewa ia nei, a e u@puni aku ana no makou i ike pono mai ai oukou i kea no o na uana o na aina e ke hoohalike ia me keia.
KAU AHAOLELO O 1892.
LA HANA 2.
Poakahi, Mei 30.
Akoakoa hou na hoa o ka Hale, hora 10 A.M. Peresidena Woka ma ka noho. Pule o Rev. Ioaepa, heluheiuia ka moolelo o ka halawai i haia, aponoia.
Hoike mai ka Peresidena, o ka hana imua o ka hale ia Manawa, oia ke koho ana in a luna nui o ka hale, e hoomaka ana mai ka Hope Peresidena mai.
Ua hanaia pela, elike me keia: Hope Peresidena J. Kauhane; Kakauolele C. J. McCarthy; Mahele Olelo W. L. Wilikoki; Kahunapule J. Waiamau; Makai F. J. Testa; Eleie Isaac F. Sherwood; Pulumi Hale, Okuu Piikoi.
Mahope o ke Kohoia ana o na luna o ka hale, ua heluhelu mai ke Kakauolelo he leta mai ka Hui Malu (De Long Post) e @oloai mai ana in a hoa e home pu aku iloko o ka hoomanao ana no na kea aloha aina o Amerika i make ma ia auina la mauka o Maemae. Waihoia ma ke pakaukau.
Waiho mai ka Peresidena i ka papa inoa o na Komite Kumau o ka Ha’e, elike me keia malalo ino:
Komite o ko na Aina E—E. C. Makapolena H. P. Balauwina, J. Nawahi, J. K. Kaunamano a me C. O. Berger.
Komite Hookolokolo—P. Numana. W. O. Kamika, Wm. Waita, A. P. Pitekona a me C. W. Akipoka.
Komite Waiwai—H. P. Balauwina, E. C. Makapolena, J. A. Akina, K. M. Koahou a me L. A. Kakina
Komite Ola-W O Kamika, R R Haina, D W Pua, A Iana a me J N Kapuka.
Komite o ka Oibana Koa—W. H. Konowela, W. Y. Hena, J. W. Pipikaua J. Anad@na a me Kama@ha.
Komite o na Aina a me na Hana Hou—L A Kakina W. C. Waila, J A Kamaki, A Darea a me R W Wilikoki.
Komite Kalena, Mahiai a me Hana Kuloko—W C Waila, A S Wilikoki, W @mena, Keoni Ina a me A Iana.
@ @ a me P @
Komite o na @ Baga, K@i Ina, J. @ Kamauoha a me A B W@
Komite e na Rula—C W Ak@ ka, T S Nahiau, A Kaohi, J K Kaunamanao a me J M@.
Komite Papa Inoa--@ D W@rige, J E Buki. O P K@ @ K Pua a me W Walta.
Komite Pe’i—J @ S Wi@ma, W H Komewela, J H Waip@, Koahou a me J E Beki.
Komite o na Hoopii @--J. S Ma@; L W P Ka@li, S K Aki, J R Io@a a me A P Pet@.
Noi mai o Ka@, e @ komite o elima lala me ha w@ ana i ka pane imua e ka M@ na no kana hauelele @ h@.
Kapae ia na rula malalo o @ aponoia ana o ke nei a Ku@na Wilimana.
He kanawai e hoo@le a@ $2000 no ka uku ana i ka @ e na mahele olelo a me na hoike o ka Aha Kaapuni. Mahope e ka heluheiuia ana o ka hila, haawiia i @ Komite Waiwai.
Ma ke noi a Waila, hoopanoe ka Hale i ka hora 12:15 o ke awakea.
NA MEA HOU O MAUI.
Olohani na Iapana o Kipahulu
E Haalole i ka @.
Pauahi Weliweli ma Makawao.
Oiai ko ke kulauakaukaio mai o Honolulu e nune ana me ka piele-ke no na mea e pili ana i ka hepuia ana o Wilikoki ma me kana mau hoa iloko o ka inea i kala mau la aku nei, aia hoi ua komo pu mai la no me Maui iloko o ia kaawinahookahi o ka pioloko, mamuli o ka olehani aua o na limahaha Iapana o ka mahiko o Kipahulu o haalele i ka hana, a eia malalo Pao nei ka moolelo e pili ane i ke kumu i ala mai ai keia haalele ana.
He pule hookah paha a o ii hala ae nei, ua hopuia ihe la kekahi Iapana no ka haalele ana i l@ wahiae.
A eiai, ael@ he halepaahao ma ia wahi nolaila, ua lawela ua Iapana nei ma ka hale o ua Mahiai la kehi i hoopaaia ai. Ma ka wa@h@u o ia po, ua @ mai la he @ nui o na Iapana ne kahi o ua makai la no ka ho@ ana e hoomaka’uka’u i ka makai i mea e hemo ai ke@ lakou haaloha.
I ko ka Hope Makai Nui Reuter o Hana ike ana i kea no o @la keakai auna o ka pe, ua awiwi keke aku la eia i ka hoouna ana i ka lohe i ka Makai Nui @te, no ka hoouna ana ma ii mau kokua, a he o@aio, ua hook@a pela. I ka @a ana mai o na kokua, ua hepuhepu ia ua poe haahaunaale la. O ka nui o na Iapua malaila i kela Manawa, aole i emi iho malalo’o ka haneri hookah, a @ale hoi i emi iho malalo o ka umi po@ i hopuia ma ia Manawa, a mawaana ola @


c: text/html

text:
Im digitalen Ko te hokohoko o te hokohoko SEO-Rautaki Rautaki, me te kore e taea te hokohoko, ki te paetukutuku i runga i te koronga. Whakaaturia mai ētahi atu Ngā Taipitopito Ngā reo Whiriwhiri i runga i te paetukutuku Whiriwhiringia paetukutuku Wikirei o te Mobiltelefonen zu optimieren. Ka taea e koe te whakamahi i te PC, me te whakamahi i te Papamahi PC me te 4% Whakatauhia te utu - mysql report. I roto i te kore e pai ki te Kooti o te Tohatoha o te Mobiltelefonen, nicht von Desktop-PC rite ki.
Einige Unternehmen nutzen diesen Vorteil, me Marktlücke zu schließen. Ka taea e koe te whakamahi i te Menschen Mobiltelefone, me te Internet zu durchsuchen. Im Januar dieses Jahres machte Google klar, i roto i te Tohu o te Algorithmen.
Ko te hunga e hiahia ana ki te whakamahi i te paetukutuku o Erhöhung der Sichtbarkeit paetukutuku Ernöhung der Sichtbarkeit. Ko te ahua o te ahua o te putea. Haere ki te whārangi kāinga - Te Puna Mātauranga o Aotearoa. Aus Sicht eines Webentwicklers, mate a SEO-Taktiken mo te paetukutuku Mobile.
Mobile SEO unterscheidet sich vom typischen Papamahi. Der Experte von
Semalt
Ratonga Mamati, Ross Barber, erläutert die Aspekte dieser Differenzierung.
- Lokalisierung der Ergebnisse..Haere ki te whārangi kāinga - Te Puna Mātauranga o Aotearoa. Diese Erweiterung macht lokale SEO mo te paetukutuku Mobile paetukutuku geeignet. Geo-modifizierte Suchen können Mobilgeräte schneller erreichen als auf Desktops. Whakaaturia mai ētahi atu Ngā Taipitopito Whakaaturanga Papatohu i runga i te Papamahi Papamahi i roto i te mehreren Whakaaturia mai ētahi atu Ngā Taipitopito Ngā reo dupliziert werden. Ka taea e te kore e pai ki te kore e kore e taea e Unternehmen diesen Unterschied. Ka taea e koe te mahi i roto i te pai, me te whakamahi i te Ihre Papamahi Papamahi-paetukutuku kanonische Domains verwenden. Haere ki te whārangi kāinga - Te Puna Mātauranga o Aotearoa Powered by Te Puna Mātauranga o Aotearoa Powered by Te Puna Mātauranga o Aotearoa Powered by DigitalNZ Hangaia tāu ake kimihanga |
- Call-to-Action-Schaltflächenzuordnung. Paetukutuku Die meisten-Nutzer. Mobiltelefone erfordern große, beabstandete Tasten. Diese Funktion ermöglicht es den Benutzern von Smartphones, ko te raruraru ki te taputapu mo te taiao. Ein Mauszeiger kann jedoch eng beabstandete Ngā hononga kāore i whakauruhia e te hunga e whai ake nei
- Inhalt. Ko te waitohu e hiahiatia ana e te Kohanga Reo me te mate o Hauptideen. Die Suchmaschinenoptimierung dreht sich um Keywords und Inhalte. Ko te Tohu Paetukutuku kei te Paetukutuku Papamahi. Zom Beispiel benötigen Desktops Whakaaturia mai ētahi atu Ngā Taipitopito Markenrelevanz und Informationsabdeckung. Aus diesem Grund kann der Desktop-Inhalt bis zu 1000 Whakaaturia mai ētahi atu Ngā Taipitopito Ko te nuinga o te paetukutuku te nuinga o te paetukutuku, freundliche paetukutuku. Ko te nuinga o te wa e pai ana ki te whakahou i te utu me te hokohoko o te 300 Wörtern bis ki te 700 Wörtern.
Fazit
Viele Unternehmen noho teinin Einfluss. I roto i te nuinga o te Möglichkeiten, wie sich mobile SEO von der Desktop-SEO unterscheidet. Ko te hangarau SEO-Technik e whai ake nei i roto i te paetukutuku i roto i te paetukutuku, me te mea e kore e taea te hoko i roto i te paetukutuku a Schriftartet, ko Google von der Inhaltsplatzierung i runga i te Desktop-PC wünscht, paetukutuku. Ko te paetukutuku, ko te paetukutuku o mobil gemacht haben, e hiahia ana ki te whakamahi i te rautaki Rautaki Strategy. Diese Unterschiede können Ihren Besuchern helfen, mehr Besucher von mobilen Geräten zu erhalten.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Etita,
Ko e fakamatala mo'oni ne lave ki ai e Minister of Labour, Commerce and Industries told 'Akilisi that the Committee for Reform was a waste of time and money.
'Oku 'ikai ngata pe 'a e mo'oni 'o e fakamatala ko'eni ka na'e fakavalevale pe hono fili 'o e kakai ia ko'eni' ke nau toe fai e fakama'opo'opo ko'eni 'oku pehe na'a nau fai'. 'Oku 'ikai ngata pe 'a e mahino na'e 'ikai ha ngaue ke fai' mo e mahino na'e 'ikai fai ha ngaue ia ko e fakafekiki pe mo e fokotu'u me'a maumautaimi lolotonga 'a e fakaongoongo 'a e kakai kihe 'enau launga mo e fetukuaki.
'Oku ou pehe ko e malo pe 'ena kuo ma'u ai ha vahenga kehe he ngaue na'e 'ikai ke nau fai, pea 'oku tautau tefifo 'a e maumau ko'eni mei he kau
fakafofonga 'o e kakai. 'Oku mahino mai mei he ngaahi 'uhinga kuo nau vahevahe mai ko e fakamanamana pe, malie, fakaoli mo e maumau taimi, kae mahulu ange mole pa'anga'.
Joshua Moimoiangaha
Joshua [dot] Nehasi [at] AlaskaAir [dot] com


text:
Hono mai ki ā Manawa Wright i tana hīkoi ki te ao kai hauora, penapena pūtea i roto i tēnei hōtaka hou ā Whakaata Māori, ko TAO.
Ka haere a Manawa ki ngā whare o ngā rangatahi rerekē ia wiki me ngā tohutao reka, kii i ngā kai tōtika e whaihua ana mo te whānau katoa.
Ka taohia ngā tūmomo kai ia wiki, mai i te parakuihi ki ngā purini, ngā kai pōkeka ki ngā wā mīharo, ka tāpiri atu hoki i ngā tohutohu ā Tipi! Ka tautokohia a TAO e ngā tohutohu kai tōtika ā Noella Taiapa, he Clinical Nutritionist mai i Ngāti Porou me Rongowhakaata. He tauira kua eke ki te taumata, mai i ana akoranga i Wellpark Natural Health College i Grey Lynn, he Mātanga Kai Tōtika a Noella, he kairangahau hoki mo te hōtaka tao kai rangatahi, a TAO.
He wawata kua ea a TAO, i te wā hoki o taku tauiratanga i whakaaro ahau mo te painga ki te hanga i tētahi hōtaka o ngā kai tōtika mo to tātou iwi whānui.
He kaiwhakapono a Noella o te kōrero “mā ngā whakarerekētanga iti ka puta ngā whakarerekētanga nui’, ā, ko te tūmanako ka whai wāhi ā tātou rangatahi ki te ako me pēwhea te tunu kai hauora, iti te utu, reka, māmā hoki ki te whakarite.
He whakaaturanga oranga anake ngā pānuitanga me ngā marau hauora kei runga i te paetukutuku nei, ehara i te whakakapi mo ngā tohutohu a te rata, te whakatau mate, te rongoā rānei. Kaua e whakawhirinaki anake ki ngā pārongo kei runga i te paetukutuku nei mō ngā hiahiatanga ā-hauora. Me tono katoa ō pātai hauora ki tōu ake rata.


text:
He wahi makana maiā Kuana Torres mai.
ʻO ia aʻela kekahi poʻo nūhou o kēia lā, ka lā 23 o ʻOkakopa, he Pōʻakahi. Welina e nā makamaka. ʻO Ke Aolama kēia a penei ka nūhou.
ʻO ka pule hope loa kēia o ka hana keaka ʻo Massie/Kahahawai. He hana keaka ia i haku ʻia e Dennis Carroll i ka makahiki 1973. He polopeka ʻo Carroll ma ke Kulanui o Hawaiʻi ma Mānoa i ia manawa. ʻO ka mea ʻāpiki, e ola ana ʻo Thomas Massie a aʻo ʻia ke Kulanui o Hawaiʻi, e waiho ʻo Massie i hoʻopiʻi i mua o ka ʻaha hoʻokolokolo ke hana keaka ʻia ka moʻolelo o Massie/Kahahawai. A no laila, ʻaʻole i hana keaka ʻia. I ka makahiki 2004 i hana keaka ʻia ai ma Kumu Kahua, he 16 makahiki ma hope mai o ka make ʻana o Massie. A ʻo ka hana keaka e mālama ʻia iho nei, ʻo Taurie Kinoshita ka luna kuhikuhi, a hōʻike mai nei ʻo ia, he mau mea hou kai hoʻokomo ʻia i loko o ka hana keaka a Carroll i haku ai. A ʻo ka hapanui o lākou, no loko mai o ka puke a David Stannard o ka makahiki 2005, ʻo ia hoʻi, ʻo “Honor Killing: How the Infamous ‘Massie Affair’ Transformed Hawaiʻi.” Ma ka Hale Hana Keaka ʻo Palikū o ke Kulanui Kaiāulu o nā Koʻolau e mālama ʻia nei. I kēia Pōʻakolu, e hoʻomaka i ka hola 4:00 o ka ʻauinalā. A i ka Pōʻahā, ka Pōʻalima a me ka Pōʻaono, e hoʻomaka i ka hola 7:30. ʻO nā likiki, mai ka ʻelima kālā a ka ʻumi.
A he ʻelua ʻaha mele ke hiki mai ana ma ka mahina ʻo Kēkēmapa. ʻO ka mua, mai ka lā 8 a ka lā 10. ʻO ka ʻaha mele ia o Kuana Torres Kahele a e mālama ʻia ana ma ka Hale Hana Keaka ʻo Hawaiʻi. Ma ka lā 8 a me ka lā 9, e hoʻomaka i ka hola 7:30 o ke ahiahi. A i ka lā 10, i ka hola 2:00 o ka ʻauinalā e hoʻomaka ai. A he mau puʻukani a me kekahi mau hālau hula ke komo ana i nei ʻaha mele. A pēlā pū nō me kekahi mau Miki Aloha Hula ʻehiku a me ka Miki Keiki Hula a me ka Mika Keiki Hula o kēia makahiki nei. ʻO kekahi mea e pōmaikaʻi ai nā kānaka a pau o ke anaina, e makana ʻia ana ka CD a Kahele i ka wā e komo ai i ka hale hana keaka. A i kēlā me kēia lā o ka ʻaha mele, e koho ʻia ana he ʻehā kikiki, a ʻo nā mea nāna ia mau kikiki, e lilo ana iā lākou pākahi he lei pūpū Niʻihau. ʻO nā kikiki, he $35 a ke $75. A ʻo ka poʻe i liʻiliʻi loa ka loaʻa makahiki i hōʻoia ʻia, he ʻelua wale nō kālā o ka likiki.
Eia mai kā kākou ʻōlelo noʻeau,
Ka hāʻawi a ka mea hale, koe koena ʻole ma kūʻono.
He ʻōlelo kēia no ke kanaka kahiau.


text:
Nahum 1
1 Ko te poropititanga mo Ninewe, Ko te pukapuka o te kite a Nahumu Erekohi.
2 He Atua hae a Ihowa, he rapu utu; he rapu utu a Ihowa, a ki tonu i te riri; e rapu utu ana a Ihowa i ona hoariri, a e rongoatia ana e ia he riri mo ona hoariri.
3 He puhoi a Ihowa ki te riri, he nui tona kaha, e kore rawa e whakaharakoretia e ia te tangata hara. Ko to Ihowa ara kei te tukauati, kei te paroro, ko nga kapua te puehu o ona waewae.
4 E riria ana e ia te moana, a meinga ana kia maroke, a whakamaroketia ana nga awa katoa: e ngohe ana a Pahana, me Karamere, a kahakore noa iho te puawai o Repanona.
5 Wiri ana nga maunga i a ia, rewa ana nga pukepuke; huamo ake ana te whenua i tona aroaro, ae ra, te ao, me nga tangata katoa e noho ana i reira.
6 Ko wai e kaha ki te tu i mua i tona aritarita? ko wai e kaha ki te whakatika, ina mura tona riri; ko te ringihanga mai o tona weriweri, ano he ahi; ko nga kamaka wahia iho e ia.
7 He pai a Ihowa, he pa kaha i te ra o te raru; e mohio ana hoki ia ki te hunga e whakawhirinaki ana ki a ia.
8 Otiia ka moti to reira wahi i tana waipuke e ngawha ana; ka whaia ano e ia ona hoariri ki roto ki te pouri.
9 Ko te aha ta koutou e whakaaro na ki a Ihowa? ka moti rawa i a ia: e kore e tuaruatia te putanga ake o te aitua.
10 No te mea, ahakoa rite ratou ki te tataramoa e whiwhi ana, ahakoa ki nga kopu ano na ta ratou waina, ka tino pau ratou, ano he kakau witi kua maroke.
11 Kua puta mai i roto i a koe tetahi e whakaaro ana i te he mo Ihowa, he kaiwhakatakoto i te whakaaro kino.
12 Ko te kupu tenei a Ihowa, Ahakoa tino kaha ratou, ahakoa tini, heoi ka tapahia ratou, ka pahemo ia. Ahakoa i whiua koe e ahau, e kore koe e whiua e ahau a muri ake nei.
13 Na akuanei ahau wahi ai i tana ioka i runga i a koe, momotu ai i ou here.
14 He whakahau hoki ta Ihowa mou, ara kia kaua e whakatokia tetahi o tou ingoa a muri ake nei: ka hatepea atu e ahau te whakapakoko tarai me te whakapakoko whakarewa i roto i te whare o ou atua: ka hanga e ahau he urupa mou; no te mea he kino koe.
15 Nana, kei runga i nga maunga nga waewae o te kaikawe mai i te korero pai, o te kaikauwhau i te rongo mau. Mahia au hakari, e Hura, whakamana au kupu taurangi; no te mea heoi ano haeretanga atu o te tangata kino na waenga i a koe; kua hatepea raw atia atu ia.


text:
Salmos 65
1 Ki te tino kaiwhakatangi. He himene, he waiata na Rawiri. E taria ana koe, e te Atua, e te whakamoemiti i Hiona: a ka whakamana te kupu taurangi ki a koe.
2 E te kaiwhakarongo inoi, e haere nga kikokiko katoa ki a koe.
3 E kaha ake ana i ahau nga kino: a matou mahi tutu, mau ena e hipoki.
4 Ka hari te tangata e whiriwhiria e koe, e meatia e koe kia tata atu ki a koe, kia noho i roto i ou marae: ka makona matou i te pai o tou whare, o tou temepara tapu.
5 He mea whakawehi, he tapu, tau utu kupu ki a matou, e te Atua o to matou whakaoranga, e te okiokinga o nga pito katoa o te whenua, o te hunga hoki i tawhiti i runga o te moana;
6 E whakau nei i nga maunga, he kaha hoki nona; tona whitiki nei he kaha.
7 E whakamarie nei i te haruru o nga moana, i te haruru o o ratou ngaru, i te ngangau hoki o nga iwi.
8 Ka wehi ano ki au tohu te hunga e noho ana i nga pito rawa: hari ana i a koe nga putake o te ata, o te ahiahi.
9 E tirotirohia ana e koe te whenua, e whakamakukuria ana, e whakamomonatia nuitia ana e koe; ki tonu te awa o te Atua i te wai: oti rawa ake te whakapai e koe, kua rite mai i a koe he witi mo aua wahi.
10 Makuku rawa i a koe ona moa, pe ana i a koe ona tupuke: e whakangawaritia ana e koe ki nga ua: e manaakitia ana e koe tona pihinga ake.
11 E karaunatia ana e koe te tau ki tou pai; e maturuturu ana hoki te momonatanga o ou ara.
12 E maturuturu ana ki nga wahi kai o te koraha: a whitikiria ana nga pukepuke ki te koa.
13 He hipi te kakahu o nga wahi kai; ngaro ana nga raorao i te witi; hamama ana ratou i te hari, waiata ana.


text:
I ngā wiki tata kua hipa, kua eke a Te Poari Matua o Te Kōhanga Reo i ngā kōrero whakahawea a te hunga pāpāho. Tērā tonu te rautaki whakaako reo Māori, 'Te Tākaimatua' tērā i kawea atu ki ngā tauira i mua tonu i te whakaaetanga mai a NZQA i tōna pai.
Nā whai anō rā te noho tāwerewere a te tumu whakarae o-mua o Te Poari Matua o Te Kōhanga Reo, a Titoki Black. Ā, mā kōnā te timata a tōna iwi, a Tūhoe te tirotiro haere i te Poari Matua anō me ōna āhuaranga whakahaere. Tūturu ko te whakapaunga o ōna pūtea.
Ā, ko tō rātou whakatāngarengare te mutunga iho. Me te mea anō hoki, e whakaaro ana rātou kia wehe mai i te rōpū whakahaere nei.


text:
He mētara koura te whai a te kapa rūruhi o Aotearoa e ono tekau tau te kaumatuatanga ki te whakataetae a ao ki Tahiti-nui hei te Hōngongoi. I ēnei rangi okioki i te whakaharatau rātou ki Rotoiti. E kore e mutu ngā whakaharatau mo ēnei rūruhi ahakoa te ua kua tomo mai ki roto i te whare ki te inu kapu tī. Mo Hilda Halkyard-Harawira tētahi o ngā mema o te tima “tekau mā whā ngā wāhine rūruhi.
Ono tekau tau nui ake I tērā, me tētahi tima whitu tekau tau. Āe, maha ngā mea ka whakaako kia mātou, te hoe tahi, me te pēhea te horohoro te waka me ērā mea, engari ko te mea nui ko te hoe tahi”. Neke atu i te ono marama e whakahui ana rātou i a rātou heoi i ēnei rā okioki i pōhiri atu rātou ki tētahi o ngā mātanga waka ama hei hapai i a rātou.
Ki tā te Kaiwhakawā o te kōti whenua Māori a Caren Fox “i hara mai a Corrina Gage ki te whakatikatika i ngā hē, i ngā wā i kauhoe ana mātou. He mea tino uaua mo te hinengaro na te mea nui ngā wāhanga o te rēhi, mai te timatanga tae noa ki te mutunga, rerekē ngā ahuatanga o ia hoe”.
Nō ngā tōpito o te motu ngā kaihoe o tēnei kapa mai Ōtepoti, ki te Tonga tae noa ki Kaitāia i te Raki. Ki tā Halkyard-Harawira anō, “kua rite, kua rite, āe, tino pakari ngā wāhine, tino toa ēnei katoa, ā, kua rite mātou e tino aro ana mātou mo te haerenga inaianei, he haere ki reira Tamanuitera me ērā ahua katoa o Tahiti nui.
Mo Kaiwhakawā Fox hoki “kei te tautoko mātou i a mātou anō i ngā wā katoa, ahakoa he whakataetae ko te mea nui ki a mātou ki a kauhoe, kotahi tātau, koira te mea nui i kite koe te hauora kei roto i ngā wāhine toa i konei kei te tino kaha rātou”. Koinei te wā whakamutunga ka kite rātou i a rātou i mua i to rātou hikipapa ki te whakataetae IVF Waka Ama hei te Hūrae.


text:
Ko etahi angitu te ahua o te whakaorangahe putea onepu, engari he torutoru noa iho, he mahi noa. Me pehea e taea ai?
Ko te waahi tuatahi ko te patu i te wehi, ka puta mai i te ahua o te kore, na te tonome te whakamahere tonu. Ko te Kaiwhakahaere Reccess Client o Semalt ,E kii ana a Igor Gamanenko ko nga tau o te wheako he mea nui ki a raataui whai hua ki te whakatutuki i nga kaupapa maha. Anei nga tohutohu tekau ma toru mo te ahaki te mahi ki te angitu i roto i te pakihi, e tohatoha ai te tohunga tohunga i runga i te wheakoo te mahi mahi hua i Semalt - wohnungsendreinigung preise.
Whakaaroaro
Kia whai ahua nui koe mo nga mea e hiahia ana koe ki te whakatutuki i te whakaarote waahanga ki te whakatinanatanga whakamutunga me te aro turuki. I te wa ano, ko te reirahe mea nui kia mohio ki te maha o nga tangata e hiahia ana koe ki te whakauru, ko tete hangarau e whakamahere koe ki te whakamahi, te waka e taea ai te tuku i te ruate iwi me te hangarau. Te tautuhi i nga kaihoko kiritaki, te mana whakahaere tureme te tohu utu e tohu ana i te painga, i te iti rawa ranei te tautokoko te kaupapa mo te wa roa ka pakaru noa koe i te waa.
Mahere
I muri i to mahi ki te mahere whakaaro, he whakamahere taipitopito o nga mea katoaKei te mahi nga waahanga motuhake o to whakaaro. Mai i te mea tino nuiki te iti rawa, ko nga utu utu katoa kia rite ki nga mea katoa.Ko te tino o tenei tukanga pakeke ko te whakatau i te pai akete wa ka riro koe ki te whakatutuki i taau whainga i waateai whakaaturia i te wa o te whakamaharatanga.
Whakaaturanga Korero
Ko te tikanga, me mohio koe ki etahi ahua motuhake onga korero, engari kaore e nui ana hei tohu i to angitu.Koinei, ko te hiahia mo te rangahau hohonu kia kore e taea te whakaritekaore pea nga korero pono e tuwhera ki a koe mai i te timatanga, i nga mea raneihe rerekē, a me mohio koe..Ano, i runga i tenga korero e hiahiatia ana e koe, me tuku te tuku korerokia tika te mahi. I te mutunga, ko nga korero tika hehe mea tino nui kia kore ai e waiho e koe nga rauemi i runga i te ara he.
Manatoko Ihiohio
Hangaia he rangahau i runga i nga korero i whakawhiwhia e koe, whakamanahiate pono me te whakarite i te kaupapa ki te kaupapa ariākua korerohia e matou i mua. I te wa e whakamana ana, ko te ritehe mea tino nui ki te nuinga o te waa e whai hua anaTuhinga o mua.
Kimihia etahi atu
Ina tae mai koe me nga korero katoa,ka roa te wa ki te titiro me te kite mehemeakei te mau tonu etahi huarahi pai akewhakatutuki i nga hua pai ake ranei. He aha koewhakaaro? Ka whakaarohia e koe nga kiritaki o te tauko nga kiritaki tuatahi, ehara i te utu, te wa, nga rauemi ranei.I muri i to maatau ka whakamarama he aha te mea tino nuimo te pai o te kiritaki, me whakaaro koete take o te utu, te wa me nga rauemi me tewhiriwhirihia nga whiringa pai mo to kaupapa.
Tuhia te Mahere Whakamutunga
Ki te tohatoha i nga waahanga wātea,Ka taea e koe te kaha ki te tu i runga i te rautakiki te mahi, e tuhi ana i nga kaiwhaiwhai 'ngā painga. Me tu tetahi o nga mea katoai runga i te painga kiritaki me te wa. Kaua ewareware kei a koe te whai mana ki te whakamahi i te maharautaki i nga waa rereke i runga i tenga waimarie. Ko te mea tino nuiKo nga mea e whakatutukihia ana he hua tino tuturu.
Whiriwhiria te Puna Rauemi
Ko to keehi pakihi ko te nuinga o nga mahite whiwhi i nga moni e hiahiatia ana. He tohu tino marama tenei mo te kaupapa mo te kaupapa me tete take mo te whakauru i tetahi rautaki motuhake mo nga raruraru katoa. Ko te wa tika teneime te ngawari, te ngawari me te marama o nga waahanga, me te ahua o te taapiri. He tino nui,me whakamahi koe i nga punawai e kore e pa ki to pakihi mahi kino, hei tauira,he painga nui-nui, he waahana roa, he uaua hoki nga whakaritenga ture, he tikanga tino kaha moTuhinga. Ko nga wa katoa e whakaatu ana i te moni utu mo te whakapaipai e whakaatu ana mo nga mea katoao nga raruraru ka taka tonu i roto i nga waahanga o taau moni e utua ana.
Whakahou i to Mahere
Kaore rawa i te nui o to wa me nga rauemiki te whakaiti i nga raruraru ka aukati i te mate. Na, tango etahi wa me te arotake i nga mea katoa i mahia e koemo nga ra o mua, wiki, me nga marama hoki. Kaua e waiho i roto i nga tau engari ki te mea, mahikaore koe e whakaroa, ka tuku ranei ki te whakawhitinga..Mahalo, ka taea e etahi tohu me tete whakawhiti ki te mahi. A, no te kitea e koe, kaore he wa, ka mahi i te hiahia, ka tutuki ki te mahi i muri mai.
Whakamahia to Mahere
Kua tae mai te wa ki te huri haere me te takaro i rotohe iti noa no te mea kaore koe e mohio he aha te mea e tatari ana. Ahakoa te kupu "whakamahere kia whakaora ruaruahe nui te wa i te wa e whakatinana ana "he pono, engari kaore i whakapouri i te hiahia mo te tere, na kia tereme te mau tonu. Ma tenei ka taea ai e koe te whakatika ano i te mea kaore he rarurarue tohu ana i te mutunga, i te rereketanga i waenga i te rautaki whakamahere me te rautaki whakatinanaka tino iti rawa te whakahaere.
Aroturukihia to Mahere
Kaore he pakihi angitu i wahote aroturuki me te whakahaere. Koinei te tohu o te oranga me te whakapumautanga o te kounga. Tuhinga o muako te aro turuki ko te mahinga tika i te wa e taea ai na te mea kei te tawhiti ake ka riro mai i temahere, ko te tino uaua ki te whakahaere, me te nui ake te utu o te pakihi. TuhingaKo te whakahaere te whai i te taumata whakahirahira; Ko te patai ko te: ko te paanga moni ka hoatui runga i tetahi atu? A, ko te mea e puta mai ana ki te hinengaro, ko te pakanga.
Tangohia nga Mahi Whakatika
Ko te hiahia kia mau ki te ahua me te ingoao te pakihi tae atu ki era atu mea e pa ana ki te utu, te painga, me te whakarahi ake i nga rauemihe mahi tika. Ko nga tono mo nga mahi rework, me nga whakarereketanga, me nga whakarereketanga hapa ka waihohangaia i roto i nga waahanga waahi motuhake kaore e pa ki te waahi pakihi katoa.
Kia mohio nga tangata ki to Pakihi
Whakamahia te pāpāho pāpori, kupu o te mangaime nga momo kaupapa tuku atu hei whakatairanga i to pakihi. Ka whakanui tenei i nga hoko me te piki ake i te moniKa iti haere te utu, ka rere tonu te painga i te waa roa.
Kaua e Kati te Aroturuki
Ko te whakamutunga, kaua e mutu te aroturuki na te meaKo te ao pakihi he tino hihiri kei reira nga huringa e kore e taea. Kia kaha, kia mau ki te ako, kia maute whakamahi i te matauranga me te mohio. Ko te tipu me te whakawhänui ka tae mai i te tikanga, a, ko te ariä o te waatea ka pupuri i a koe.


text:
The Ancient History of the Maori, His Mythology and Traditions. Nga-Puhi [Vol. X, Māori]
Upoko X
Upoko X
Te Taua A Nga-Puhi Ki Runga
(Nga-Puhi)
Nga ingoa o nga rangatira o Nga-puhi i haere ki te taua i runga, ko Te Karu, o te Roroa, ko Rori, ko Rangatira-moe-tara, ko Taoho me tana taina, he toa aia ko Tu whare.
I te wa i haere ai matou ki te taua i Whanga-nui, i roto i taua taua a Nene, a na reira na nga mahi a taua taua ra, a Nene i tupato ai ki nga tangata o runga.
Ka tae matou ki O-taki, ka kite matou i te wahi e paea mai ai te tohora, a he nui te whiua tohora i taua wahi, i raro iho o Pae-kaka-riki, a kotahi tohora i a matou o taua wahi.
Ka haere atu matou i Whanga-ehu, a Manawa-tu atu ana, a O-taki, a Pori-rua, a Kapiti. E kitea ana te manu nei te kotuku i Pori-rua, i roto i te awa o Pori-rua, ara i roto i te kokoru e kiia ra ko Pori-rua, a i patu tangata matou i reira i nga kainga o taua wahi, kahore kau ia he pa o reira, a ko aua tangata i patua ra e matou ki reira i patua ki waenga ngakinga.
Te ingoa o tenei motu ko Te-ika-o-Maui a ko te awa o te moana o Poneke ko te Karu-matau o te ika a Maui, a ko Wai-rarapa, ko te Karu-maui o te ika a Maui, a i te tuauru ki te hauauru o Poneke, nga kowhatu i te taha ki raro o Poneke, e tu rarangi ana, a ko taua rarangi kowhatu e kiia ana tona ingoa ko Te-tangihanga-a-Kupe, a e tu rarangi ana aua kowhatu nei, ano ko te noho rarangi a te tahi hunga e noho tangi ana, a he tangata aua kowhatu ra i mua, he tane etahi, he wahine etahi i noho tangi ki reira i mua, a kowhatutia iho ki reira.page (126)
I Kare-kawa matou, ka kite matou i te kai-puke e rere ana i waho i te moana, a tahu tahuna ana nga ahi e matou i runga i nga toitoi o nga pukepuke, kia ahu mai ai taua kai-puke ki a matou, a kihai taua kai-puke i pai mai ki aua ahi powhiri mona, mei rere mai taua kai-puke ki a matou, e kore rawa te iwi o te kai-puke ra e rahua e matou, a mei ui mai ratou ki ta matou mahi e mahia ana e matou i taua takiwa, penei i kiia atu e matou he patu tangata ta matou mahi i reira.
I u matou i Poneke, i noho matou i te tahi wahi i te one akinga tai i Pipi-tea, a i wehewehe ta matou taua, a e rua puni i noho ai matou, kotahi puni o matou i noho i Pipi-tea, a i haere te tahi puni o matou ki te tuauru ki te moana o Rau-kawa, a ko te puni i haere ki te tuauru, i mate katoa era te patu e te iwi i te whenua, i huakina ratou e te taua i te po, otira ko ratou te iwi taitamariki o ta matou taua, a he hoha no ratou ki te haere tupato o a matou kaumatua, koia ratou i haere ai he puni ke, a kotahi o matou rangatira i haere me taua hapu, ki te aru i te iwi na ratou i patu aua tangata o matou, a i haere tahi atu ano hoki tana tamahine i aia, a e noho puhi ana taua kotiro ki tetahi tangata i Hokianga, a ko taua rangatira me tana tamahine me tana hapu katoa, i patua, a mate katoa ratou i te henga na ratou i patu a matou taitamariki, a na reira matou i haere atu ai i Poneke ki Wai-rarapa, ki te takitaki i te mate o te kotiro i mate nei me tana papa, a ka hoe matou i runga i o matou waka, a te wahapu o te awa o Wai-rarapa, e kiia ana, ko te wahapu page (127)o taua awa, e kapi ana i te akinga a te amai a te moana ki te onepu i te raumati, a na te ika ano hoki o te moana i noho i te wahapu i taua awa, a Araia ai taua awa ra, a i te hotoke ka wekua te wahapu o te awa ra e te waipuke a ka puare ano taua wahapu i te hotoke, a ka hoe matou i roto i taua awa ra i runga i o matou waka, a na a matou herehere matou i tohutohu haere, a no Nga-ti-kahu-ngunu aua herehere, i hopukia e matou i nga patunga a matou i patu ai i taua whenua i haerea nei e matou, a he nui te maia o aua herehere, he nui te ngahau riri o ratou ki te patu tangata, te mea i penei ai ratou, he mauahara na ratou, mo ratou i hopukia nei e matou hei herehere. Ka hoe matou i roto i taua awa ra, a ka tae matou ki te pa, a ko te awa i reira te kau ma rima kumi te whanui, a i roto i taua awa, ara i te takere o te awa taua tahuna raupo, a i raro iho o te pa taua rakau e tu titi ana i roto i te wai me te puapua rarauhe e mau herehere ana i runga i taua toko rakau, a he nui nga tarau e mau herehere ana i runga i taua rakau tokotoko, he rakau makutu taua rakau mo matou, otira kahore kau a matou wehi ki taua rakau, a mei kore te nui o te wahie kua tahuna taua rakau ra me nga puapua hei tahu i ta matou hangi kai. A ka tae matou, a ka u ki te uranga o taua pa, ka puta nga tangata o te pa, ka takina matou ano ka huri te iwi ra ka hoki ki te pa, ka huri koaro ratou, a he aitua tera, a ka u ta matou taua ki te tahuna raupo ra, a ka moe ao noa te ra, a he hotoke, koia ano te matao, tetetete kau ana o matou niho, a hui katoa matou me a matou herehere, i tae matou ki te rima te kau topu. I te ata, ka wehe page (128)aia hapu, aia hapu o matou, a ka haere aia hapu he wahi ke, a aia hapu he wahi ke, a i reira ano hoki a Te-rau-paraha i taua taua a matou nei, a ka noho rarangi nga tangata o ia hapu, o ia hapu, otira he wahi ke ia rarangi, a ia rarangi, a ka tae te tohunga o ia hapu, o ia hapu, ki te manga karamu, a ka toua taua manga karamu ki te wai, a ka whakahua aia i tenei karakia, kia maia ai te taua:
Tope hinga
Tope takoto
Tope ara
Ka tau te ruhi
Ka tau te ngenge
Te ha meha
Mei o Tu
E Tu, whakaarahia
a ka pakia eia te peke katau o ia tangata o ia tangata o te tira e noho ra, ki te peka karamu i toua ra ki te wai, a ki te mea ka horo te tahi rau o te karamu ra, raru ki te whati te tahi manga o te karamu ra, i te wa o te tohunga e whakapa ra i te peka karamu ra ki aua tangata, penei ko te tangata i tika ra te rau ranei, i whati ranei te manga o te karamu ra ki aia, koia e mate i te parekura i muri iho o taua tohi taua. I a matou e noho ra, e mahi ra i te tohi taua, e koperea mai ana e te iwi o te pa ra a ratou kopere ki a matou, me nga rakau wero mai ano hoki, a ka mutu te tohi taua a matou, ka eke matou ki a matou waka a ka hoe matou ki roto atu i te awa ra, a ka huakina matou e te iwi ra, ki ano matou i u noa ki uta, ka kokiritia mai matou e taua hunga o te pa ra, nei ra he pu a matou, a he tini o ratou i huaki mai ki a matou, i puhia page (129)e matou, a ka whakau matou ki uta, a na a matou pu i wehi ai te iwi nei, a whati ana ratou ki te pa, a ka tahuri mai ano ka whawhai ano ki a matou, a ka whati matou a ka mate etahi o matou, a ka tahuri atu ano matou a ka whati te iwi ra, ka oma ki roto ki te pa, me ta matou aru atu ano hoki, a tapoko nga tahi atu ana matou ki te pa, a ko te nuinga i whati ki te ngahere, a ko era i oma ra ki te pa i patua e matou, ko etahi i whakaraua e matou, a na matou i whakahau nga wahine ropa kia haaro muka, a kia whiria ki roto ki a ratou makawe roa, kia ai ai he whakaheke ki ia wahine ki ia wahine i aua taurekareka, a koia ra te whakaheke hei arahi i a ratou i a matou haere i nga whenua e haerea nei e matou, a ko aua tini wahine nei i tahuti, i te mea he mea kokoti aua whakaheke ki te kokota a oma ai, kahore i mohiotia te wahi i kitea ai aua kokota ra e ratou, a ko nga tane, me nga kotiro ropa a matou i hopu ai, he mea mahi e matou he pahiko taipa e matou mo era, he mea mahi pera me nga pahiko mo te kuri Maori e noho ai, a i tahuti ano hoki enei, he mea keri e ratou i te rua i raro i te take o te taepa, a oma ai.
Ka haere atu matou i taua wahi nei, a ka ahu matou ki Wairua, a he mea mahi matou e o matou parau i hopu ai, a na aua pononga matou i arahi ki uta, a puta atu ana matou ki tua o te pa, a he mea kopekope taua pa ra e te hunga o te pa ki te harakeke, a ka mea atu matou ki te iwi i te pa ra, he mau pu mai ta matou ma ratou, a e toru te kau takitahi o matou page (130)i haere ki taua pa, ki te mau koha atu ma taua iwi ra, a hoki mai ana ratou me etahi ano hoki o te pa ra ki ta matou puni ki te kai i ta matou hakari mo te iwi ra, a na Te-rau-paraha te tohutohu ki a ratou tangata, i te wa e noho kai ana taua iwi ra, i patua ai ratou e o matou tangata, na ta matou e noho tata ana ki te tangata o tena aia i patu, a ka mate nei enei ka huakina te pa ra e matou, a ka patua te iwi nei e matou a moti ana, a ka mea matou, kua ea te mate o te kotiro o matou i patua ra me tana papa, a ka hoki matou ki Whanga-nui, a ka kite matou i te pa hou, i mahia i muri o matou i tae atu ai ki taua kainga, a ka whakaekea tera a ka taea ka mate ona tangata, ka haere tonu matou ki Tara-naki, a Kai-para atu ana, a na Nga-ti-whatua matou i whakawhiti i te wahapu o Kai-para, a ka tae matou ki te kainga.
Te Whawhai A Nga-Puhi
Ki A Nga-Ti-Kahu-Ngunu, Ki A Nga-Ti-Porou
(Nga-Puhi)
Ano ka whakaekea te pa i te wahapu o te awa o Wai-ma, a ka taea taua pa e Hongi-hika ka puta te ope karere o Hau-raki ki a Nga-puhi kia haere atu he ope a Nga-puhi hei haumi to te taua o Hau-raki ki te patu i a Nga-i-porou, hei takitaki i te mate o Nga-puhi i patua e taua iwi.
Ko nga tangata upoko o taua karere ko Taka-nini, ko Te-whatu.
Ka mene te taua, a ka hoe ki runga, a e rua tau o Nga-puhi e ngaro atu ana ki taua haere, a ko Nga-ti-maru, ko Nga-ti-awa nga iwi i haere tahi i a Nga-puhi ki te patu i nga iwi o runga.
Nga pa i whakaekea, a i taea e aua iwi nei ko Marae-nui i tua atu ara ki te marangai o O-potiki, ko Awa-tere i Whare-kahika, me nga pa i Wai-apu katoa, a e waru nga pa i taea e taua haere a Nga-puhi.
Te Whakaeke I Te Pa I Toka-Kuku
(Nga-Puhi)
E rua o nga tangata o Te-whakatohea i patua, a i kainga e te iwi i te pa i Toka-kuku, a ka takitakina taua kohuru e Te-whakatohea, ka eke taua iwi i ana waka e rima, a ka hoe i te akau o te moana, a ka hui mai nga waka o etahi iwi ano hei haumi i te taua a Te-whakatohea, a ka hoe tonu te taua ra, a pai katoa nga waka a te taua nei e rua te kau takitahi. He mea hoe po te taua nei, a ka tata ki te ao ka u ki uta, a ka toia nga waka ki uta ki te wahi ngaro huna ai, a ko nga takahanga o ratou i te one, he mea riringi era ki te wai, kia ngaro ai te takahanga waewae tangata i te one.
He taua hiku toto te taua nei, a kahore kau he wahine kotahi e tukua kia haere i taua taua.
He nui noa atu nga wiki o te taua nei e hoe atu ana ka tae ki te pa ka tauria nei a taua pa ko Toka-kuku, kei te akau o te moana e tu ana.
I nga wa e a atu ai te taua ki nga kainga o a ratou huanga, ka noho ratou i reira okioki ai, a ka tae ratou ki te takiwa i tata atu ana ki te pa ra ki Toka-kuku, e kore te taua nei e tahu noa i te kai, he mea keri kia aua iho ki te whenua te hohonu o te hangi, he mea hoki kia maoa te kai o te hangi, a ka popoki ai ano taua wahi ka hipoki atu ai ano nga oneone, nga ………., nga ngotungotu katoa ki te umu kia kore ai e kitea, i tahuna he umu kei reira, a he mea tahu aua umu i te po, kia ngaro ai te paoa me te ahi ka o te umu.
Kahore kau he hoe ranei, he haere ranei o te taua i te ra e whiti ana, otira he mea hoe po te taua nei, a kahore kau he korerorero i nga waka i page (153)te wa e hoe ana nga waka, ano ka tata ki te pa ka tauria nei e ratou, ka u te taua nei i te kokoru i te po, a ka toia nga waka ki uta, a ka huna ki roto ki te ururua, a he mea tango nga rapa me nga tauihu o nga waka, kia kore ai e kitea, a he mea riringi ano te takahanga waewae o te taua nei ki te wai kei kitea.
A ka kite te taua nei i te pa iti e tu ana i te tahi kumorenga, a ka huakina taua pa e te taua, a ka patua katoatia te hunga i taua pa, nga mea i rokohanga ki roto i taua pa e rua te kau takitahi nga tane me a ratou wahine, me etahi taitamariki ano hoki, ko etahi o te iwi o te pa nei kua riro noa atu ki te pa nui i Toka-kuku. A he mea kai nga tangata katoa i patua ki taua pa nei, ko te Tawera ia i roto i te taua nei kihai i kai i aua ika a Tu, he tapu hoki no aua tangata o Te-tawera i aua ra, te take i kore ai aua tangata o Te-tawera e kai i aua patunga ra, he kii na te atua ki te tohunga o Te-tawera, kia kaua nga tangata o Te-tawera e kai i nga ika a Tu i taua haere taua nei, a na Te-whakatohea me nga iwi katoa i te taua nei i kai aua tangata i patua ki te pa iti ra, otira kihai te taua nei i rato i aua tupapaku, he nui no te taua, a no te po i patua ai taua pa iti ra, a no taua po ano i taona ai, a i kainga ai nga ika a Tu, a no taua po ra ano te taua nei i hoe atu ai ki te taha o te pa ra i Toka-kuku noho konihi ai, ano ka ao te ra, ka neke atu te konihi ra, kia tata atu ai ki te pa ra.
Ko tenei mea ko te taua-hiku toto, ko te taua tuatahi ki te rapu utu mo ta ratou mate, hei ngaki i te mate, a e tapu ana taua tu taua, a e kore taua tu taua e huaki ki te pa ranei, ki te kainga page (154)ranei, kia kitea mai ra ano e te pa ranei, e nga tangata o te kainga ranei, a he roa noa atu te wa o te taua nei, ka tae atu ki te takiwa o te pa o Toka-kuku, kia kitea mai ai ratou e nga tangata o taua pa, a kua tikaka te pa, a kua haere etahi o te pa ra ki te ngaki taru i waenga kumara, a i kite te taua e era, a kihai nga toa o te taua nei i tahuri atu ki era, otira i haere tonu ratou ki te pa, a i waiho nga kai ngaki taru i waenga kumara, hei patunga ma nga taitamariki o te taua, ma te hunga ka tahi nei ano ka uru ki te taua patu tangata, a ka patua e ratou te kai ngaki taru ra, a i te wa ano e patua ana, a e aue ana ratou i te mate, a e haruru ana te tioro o a ratou reo ki era e noho ra i te pa, a ka umere nga toa o te taua ra, a ka piki tonu atu ratou ki te pa ra, a wiwi noa iho te mauri o era i te pa otira i tu maia mai ano nga toa o te pa ra, a kihai i nekeneke i te aro piri atu o te taua ra, a i iho ano te taua ra i te aro maia mai o te iwi o te pa ra, a hoki manu kawhaki ana ratou, a ka whati iho i te puke ra ka ahu iho ki roto ki te awaawa ki te wahi papa, a ka arumia iho e nga toa o te pa ra, me te iwi i wiwi ra, i te mea kua maia taua hunga wawau ra i te mea kua whati te taua ra, ano ka puta mai te iwi o te pa ra ki waho, ka tahuri te taua ra, ka kokiritia ki te iwi o te pa ra, a ka whati ano te iwi ra ka hoki ki to ratou pa, a ka whaia atu e te taua, a tapoko tahi atu ana te taua me te iwi o te pa ra ki te pa ano, a ka patua te iwi ra e te taua, a kihai te mea kotahi i whakaorangia e te taua, he mea tao roroa e te maia ka patu ai, he mea tokitoki tonu ki te mere nga upoko kia riwha.
I te mea ki ano i takiri noa te ata, i te wa page (155)ki ano te taua ra i kitea e te pa, a i te wa i haere ai te kai ngaki taru o waenga kumara, kua hoe etahi o te iwi o te pa ra ki te moana ki te hii, a he tawhiti no enei ki te moana, a he huaki whakarere na te taua nei i te pa, koia te tahi o te iwi o te pa nei te tahu ahi whakahoki mai mo era e hii ra ki uta.
Ano ka mate te patunga i te pa, a kua whakaraua etahi e te taua, ka mau te taua ra ka mahi i te rama wita, a ka maua taua rama wita ra e te taua ki runga ki te tino toitoi o te puke ikeike rawa o taua wahi i waho o te pa, ka tahuna taua rama kia kaa, a ka hapainga taua rama ki runga a ka tuku iho ai ano, a he mea pera a roa noa, a na te paoa o taua rama ra i aro mai ai te titiro mai o era o te pa o Toka-kuku e hii ra i waho i te moana, a ka hutia a ratou punga ka hoe mai ki uta, a ka noho nga hapu e rua o te taua nei, ka noho kopapa i te taha o te uranga mai o nga waka, kotahi hapu i te tahi taha o te ara, kotahi hapu i te tahi taha o te ara, a ka hoe mai nga waka a u noa a he kore mea no nga tangata i te pa, a he matara no te pa i te uranga waka, i kore ai e kitea te mata tangata i te pa, a haerere tonu ai nga tangata i waho i te pa, a he kore no te mea e oho ai te mauri o aua kai hii nei, koia a ratou waka i toia ai ki uta, a ka mau ratou i a ratou ika i hii ai, he tangata ano e ono, he tangata ano, a he wahine ano maha atu, a ka haere ratou ka piki ki te pa, ano ka puta ratou ki te wahi o te ara i te aronga atu ki te konihi e takoto ra, ka oho te taua, a ka patua te kai hii ra, a ka pahure nga tane e rima topu, he waka te mea i rere ai era, he mama no page (156)te waka ra i pahure ai enei i te raru o te huaki a ka hoe ratou i roto i te ngaru puapua o te akau, a ka hoe ki roto ki te awa, a ka noho huna ratou i reira, ko a ratou hoa i patua kotoatia, a he mea haehae era i te wahi ano i patua ai, a maua ana ki te pa tahu ai, a kai ai, ko nga upoko me nga whakau i waiho i te akau takoto ai hei kai ma te karoro.
A i te ahiahi ano o taua ra, he haere titiro haere ra nga taitamariki o te taua ra kia kite i nga wahi katoa o te whenua nei, ka kitea te rima topu i rere ra ki roto ki te ana, a patua ana era ka mate.
Ko nga tamariki i mau ki te pa, he mea taa nga upoko ki te whenua, a ka mate, ka kotia nga upoko, ka tuakina nga whekau, a he mea kohi aua tu tamariki ra ki te umu, he mea ano e ono ki te umu kotahi tahu ai kia maoa.
Ko nga wahine papai i whiria a ratou makawe ki te muka hei whakaheke, a hei pononga, a hei wahine ma te taua, ko aua whakaheke, herea ai ki nga ringa o te kai hopu o aua wahine ona moe aua kai hopu ra, kei oma aua wahine ra, ko nga matau o era i hii ra i te ika, he wheua tangata, a kihai i kainga nga ika i hiia e taua hunga i patua nei, he mea hoki, ko aua wheua ra no nga tangata tokorua mo raua te taua nei, i aua matau, kei mate nga huanga o raua i roto i te taua nei.
Ano ka taea te pa ra e te taua, a he mea i tu taua pa i te pari titi tonu, a he wehi no etahi o te iwi i te pa ra rere ai i te pari a mate tonu atu, i te mea i kopuru noa iho i te takunga i te pari.
Ano ka mutu te patu tangata a te taua nei, a i te wa au ki ano i topatia noatia te tahi page (157)ika a Tu, ka tae te tohunga o te taua ka tuakina te ngakau o nga tino ariki o te pa nei o te tahi tane, o te tahi wahine, a he mea topa aua ngakau e etahi o nga tohunga teina, hei kai na te tino tohunga tuakana, hei hau ki a Tu ano ka maoa aua manawa, a ka mau te tohunga ariki tuakana, e aua manawa, ko to te tane ki tana ringa katau, ko to te wahine ki tana ringa maui, a ka powhiri aua ringa ki runga, a ki raro i mua pu ona, a ka parare tona reo ka mea:
page (158)
Te umu na Rua-te-po na Rua-te-ao
Na Rua te whatongatonga, te umu tapoupou Nuku
Tupoupou rangi, rorohuri rorotea
Tuku tonu heke tonu te ika ki te po
Tuku tonu heke tonu te ika ki te reinga
He ika ka ripi ripi
He ika ka toetoe
He ika ka haehae
He ika ka wawahia
Tukua mai te ika a Hu-pawa
Tukua mai te ika a Hanga-roa
Tukua mai te ika a Rongo-mai
He ika ka ripi ripi
He ika ka toetoe
He ika ka wawahia
He ika ka haehae
Ko te ika na nga atua
Ko te ika na nga pu
Ko te ika na nga tohunga
Na te kahui tupua
Na te kahui tohunga
Ma tenei tama
Ma tenei tauira
Ano ka oti i aia te karakia nei, ka toro ana ringa ki runga rawa, me aua manawa ra ano i ana ringa a ka karanga aia:
"O, i, e, taumaha, atu na e"
a ka noho aia ki raro, me te mau aua manawa ra ki tana ringa maui, a ka kainga aua ngakau ra eia, a ka oti tenei, ka tahi ra ano, ka topatia te nuinga o nga tupapaku hei kai ma te taua.
A e toru wiki i noho ai te taua nei i taua pa, a he wehi kei huakina ratou e etahi iwi huanga ki te iwi i patua nei e ratou, koia ratou i noho ai i te pa, a i noho ratou i roto i nga whare o taua pa, a i kainga e ratou nga kumara, me nga taro, me nga ika pawhera i mahia e te iwi kua patua nei e ratou, a he mea kinaki aua mea nei ki nga tinana o taua hunga i patua nei.
A ko nga tangata i roto i te pa o Toka-kuku, a he whanaunga ratou no etahi o te hunga i te taua i patua ai taua pa, he mea kohikohi nga tupapaku o aua whanaunga a ratou e taua hunga o te taua, a he mea mau ke atu aua tupapaku e ratou i te pa, a ka huihui aua huanga ra ki aua tupapaku ka noho ka tangi, a roa noa e tangi ana te hunga ra ki aua tupapaku, ka tahuna aua tupapaku e ratou ki te ahi. He mea i tahuna ai aua tupapaku e ratou, kei riro nga wheua o aua huanga o ratou hei mea matau hii ika, a hei tirou kai, a hei koikoi wero manu ma te hoa riri.
Te Whawhai A Nga-Puhi Me Hau-Raki
Me Taupo Ki Te-Roto-A-Tara
(Kahu-Ngunu)
Ka haere a Tangi-te-ruru o Hau-raki ki a Nga-puhi, ki te tatu ope taua ki te patu i a Kahu-ngunu, a ka tae te ope o Nga-puhi ki Hau-raki, ka maranga te ope ra ka haere ma Tau-po, a Pa-tea, te take i haere ai he mate no Hau-raki i aia ano, a he kawenga tenei i te puku riri kia puta koia tenei taua. A i uru ano hoki etahi o Nga-ti-whatua, me etahi o Nga-ti-pehi, me Nga-ti-upoko-iri ki te takitaki i te mate o ta ratou tangata i a Nahu i te matua o Hine-i-pakiha i patua, a i te rahui a Wani-kau, i nga roto katoa o Ahuriri kia tapu ai nga tuna me nga manu katoa o aua roto, a i takahia nga rahui a Wani-kau e Mau-tahi i aua roto, a i tahuna ra hoki aua rahui, a kiia ai eia ko nga wheua a Wani-kau aua rahui, a ka riri a Wani-kau ki te kanga mona, a ka turia a Mau-tahi eia ki te parekura, a kihai a Mau-tahi i mate a ka tukua nga tutei e Wani-kau, a ka kitea te taua i Manga-wharau i Wai-marama, a ka mate i aua tutei ra a Manuwhiri te teina a Te-heuheu o Tau-po, a ka mate ano hoki e te patu a Tawake, o Tau-po, me Rangi-mama te teina o Turoa o Whanga-nui.
Ano ka rongo te taua e whakapae i te pa i Te-roto-a-tara ki enei kua patua nei e te tangata whenua, ka maunu ka hoki o Tau-po hapu ki ona kainga, a ka kite nga tangata o te pa, ka karanga mai ratou ki a Te-heuheu "O ho tena hoki to upoko hina te tau haere na." A ka maranga ake te upoko o Te-heuheu, ka powhiri ana page (160)ringa, a ka haere te taua ki Manga-whara, a ka mate i a ratou te iwi na ratou i patu taua hunga tokotoru ra, a he nui nga rangatira o Nga-ti-kahu-ngunu i mate i taua parekura, a ka whati etahi o taua iwi ra ki te pa i Te-roto-a-tara, a ka hoki te ope o Tau-po ki tona kainga, tae atu ka tukua a ratou karere ki a Nga-ti-maru, kia Nga-ti-raukawa, kia Nga-ti-maniapoto, kia Wai-kato, kia Nga-ti-whatua, kia Nga-puhi, kia Nga-ti-pehi, kia Nga-ti-tu-rumakina, o Tau-po, kia Nga-ti-te-rangi-ita, kia Nga-ti-rau-roto, kia Nga-ti-rau-ponga-wheowhe o Tau-po, a ka turia mai e aua iwi nei, ka hoki mai ano ki te tau i te pa ra i te Roto-a-tara, ka haere mai te taua ra ma te ara i waenga wao kei kitea e te tangata tutei haere, a ka puta te taua nei i Rau-kawa, me te patu haere mai i nga tangata katoa, a kotahi pa i whakaekea e ratou, a ka mate i te pa ra te patu a Te-ara-wi, te tama a Tu-korehu, i mate aia i te kowhatu i epaina mai e te pa i runga i te puwhara, a i haere atu hoki aia i te kahupapa a te taua i mahi ai kia taea atu ai te pa ra.
A i haere i hoki te taua a Te-heuheu ma te ara atu i Ahuriri, a na Kahu-ngunu aia i whakawhiti i Ahuriri, ka hoki aia ki Tau-po.
A ka tae te taua a nga tini iwi i haere mai nei i te karanga a Te-heuheu ki Tau-po, ka hokia mai ano e Nga-puhi ki te tau o te pa i Te-pakake i Ahuriri, mo te mate a Te-ara-wai, i mate ra hoki i te Roto-a-tara.
A i te wa i ngaro atu ai te taua a Te-heuheu, ka haere a Te-pereiha ki te pa i Te-pakake, ka tonoa eia nga tangata o Ahuriri kia haere ke atu i taua pa ra, page (161)a me haere ratou ki Nuku-tau-rua, a kihai taua iwi i haere, a koia ko Pareiha i haere ki Nuku-tau-rua, a ka taupokina te pa i Pakake e Nga-puhi me nga iwi katoa i haere mai i taua taua, ko Pareiha te tino rangatira o te pa i Te-roto-a-tara i huakina ra e Tau-po i a kihai ra i mate i a ratou i te taua tuatahi.
Te ingoa o te moana o Ahuriri ko Te-whanga-nui-a-rotu, a ko Ahuriri te ingoa o te tino puwaha o taua roto e puha ai te wai o taua roto ki te moana nui, a ko Here-taunga te ingoa o te tua whenua o taua roto ra.
Nei ano kia korerotia te tikanga o te ingoa nei o Te-roto-a-tara, no te mea i u mataati a Tara ki Te-whanga-nui-a-tara, ara ki Poneke, a he nui noa atu nga korero o mua mo taua maia nei mo Tara.
I nga ra o mua, i te wa ki ano a Kahu-ngunu i haere mai i Nga-puhi ki Ahu-riri, a he tangata haere mai a Kahu-ngunu i te Au-pouri, i whanau mai hoki aia i reira, a moe mai ai aia i o konei wahine, ara i o Taki-tumu wahine, kia puta ona uri ko Kahu-ngunu te ingoa o tana whanau. Te take o tana ingoa o Kahu-ngunu, ara ki a Nga-puhi ko Kahu-unuunu, he tangata riri tata hoki a Kahu-ngunu, a ka riri aia, kihai aia i weweto marere i te tau o tana kuhu, he mea putoi tonu ake i tona upoko ka whiu ai i tana kakahu ki te whenua takoto ai, a ka tu tahanga aia ki te riri, a ki te whawhai.
Kia hokia ano ki te korero whakapapa, ka noho a Tara i Te Aute i Here-taunga, a he tangata tino tapu aia, a he tangata kakai aia, he nui tana kai i nga page (162)ika, me nga tuna, me nga manu hei kinaki mo ana kumara, i nga roto ara i Te-roto-a-tara, i te roto i Pou-kawa, me Te-roto-a-Kiwa.
Ko nga roto nei ko Te-roto-a-tara, me Pou-kawa, he roto era i nohoia e te parera, a e whanau taua manu ki reira, a ka nunui ka momona ka patua e te iwi hei kai ma Tara, a he nui te tuna o aua roto e hiia ana ki te punga hei kai ma Tara. A ko te roto i te Roto-a-Kiwa, te wai i kaukau ai a Tara a i horoi ai aia i a ia, i te mea he tapu hoki aia, a kahore i pai kia kaukau ranei, a kia horoi ranei a ia i te wai e nohoia ana e te tuna ranei e te ika ranei e te parera ranei, he mea hoki he kai aua mea na te tangata, a e kore e tika kia noho aua mea i te wai e kaukau ai e horoi ai a Tara, a na nga karakia a Tara koia taua roto nei a Te-roto-a-Kiwa i kore e nohoia e te tuna, e te ika, a e te parere, a i kore e nohoia taua roto e aua mea nei a moroki noa nei, otira e kiia ana kua nohoia e te ika i enei ra i te mea na te Pakeha i mahi i whakanoho taua roto ki te tuna, a na te ngaki a te Pakeha i nga whenua, kua noho aua hoki te parera ki taua roto, a kua noho te pakura (pukeko) ki te tahataha o taua roto i enei ra.
Kia hokia ano te korero ki a Tara: I nga ra o Tara e noho ana i Here-taunga, kei te noho mai taua taniwha nei a Awa-rua-a-pori-rua i te takiwa i te Whanga-nui-a-tara, a ka oke taua taniwha me te hoa taniwha ano ki a raua haere, a ka mauta mai raua i Wai-rarapa, a ka kai tangata raua i to raua ara i haere mai ai, a noho rawa mai a Awa-nui-a-pori-rua i te Roto-o-tara, a ka page (163)kai aia i nga ika me nga tuna me nga manu o taua roto, a i pau etahi o nga kinaki a Tara i mea ai, ma Tara anake aua kai, a ka pouri a Tara ki te mahi muru a taua taniwha ra i ana kinaki, a ka tupu te ngakau a Tara kia patua te mana o tana hoa riri, kia kore ai taua taniwha e mea tonu nana etahi o nga mau o taua roto, a ka turia a Tara ki te riri, a ka patua te taniwha ra eia, a i a raua e kekeri ana, ka okea e te hiku o te taniwha ra, a ka wekua te one me te kirikiri o te roto ra, a ka tu hei tahuna, a moutere noa iho taua tahuna ra, a ko te rua i noho ai taua taniwha i te roto ra i kii puru, koia te tahuna a moutere ra i tapa ai he ingoa ko Te-awa-a-pori-rua, a hoki ana ano te taniwha nei ki tona kainga i haere mai ai, a noho rawa atu i Pori-rua, i te takiwa ki Pae-kaka-riki i O-taki.
I te takiwa o Awa-nui-a-pori-rua raua ko tana hoa taniwha i haere atu ai i Pori-rua, a ka haere raua ma Wai-rarapa, ka tae raua ki Poranga-hau, ka kite raua i o reira iwi, i te iwi tupu ake o te whenua, o te iwi no ratou nga motu nei i te wa o te Maori ki ano i u mai ki konei, ara ki a Te-rae-moiri, ara o te upoko iri a ka tu ka riri taua iwi ra ki aua taniwha, a ka mate te hoa o Awa-a-pori-rua i taua iwi a ka whati a Awa-a-pori-rua, ka rere, a noho rawa atu i te Roto-a-tara, a taona ana taua taniwha e te iwi ra e Te-rae-moriri a kainga ana.
Te Para-Ri I Roto-A-Tara
(Nga-Ti-Hau)
Te ariki o Nga-ti-kahu-ngunu ko Tanguru, a nana etahi o nga uri ariki o enei ra, a koia etahi o te iwi e noho i Te-aute i Here-taunga.
Ka noho nga hapu o Te-para-ri i te whenua i Roto-a-tara, a ka noho hoki nga uri a Kahu-ngunu i taua takiwa ano, a ka kari aua iwi i te roi, i te panahi, a ka hii i te ika, a ka tuku punga tuna i taua roto, a ka mahanga i te parera o reira ano, a ka riri noa iho a Kahu-ngunu ki te iwi o Para-ri, a ko te iwi tupu ake o te whenua ko Te-rae-moiri ka haumi atu ki te Para-ri, a ka whawhai ki a Kahu-ngunu, a ko te whenua te take o taua parekura, he pana ta Kahu-ngunu, i te iwi ra i a Te-para-ri me te iwi tawhito o te whenua, i a Te-rae-moiri, a kia mana anake te whenua ma Kahu-ngunu, a ka tauria te pa i taua roto a ka taea taua pa, ka rere a Tanguru te upoko o te iwi i te pa, o Kahu-ngunu, a ka eke aia i te moki, a tena e taimaha aia i ana kakahu pai i te parawai, i te kaitaka, i te topuni, ka tahuri te moki, a ka totohu aia i te pehanga o ana kakahu e mau ra i aia, a ka kite tana iwi a Kahu-ngunu i tana paremotanga, ka tikina ki te marau tuna ka maraua aia kia riro ake ai, a ka mau taua marau ki ana kakahu, a ka riro ake aia, a nehua ana aia ki nga ana tapu o mua, a to te hapu nana i marau a Tanguru i tapa ko Nga-ti-marau a e mau tonu ana taua ingoa i aia i tenei ra.
A ka rere aua hapu ra a Te-rae-moiri me Para-ri, a ka riro te kainga i a Kahu-ngunu, otira ko etahi wahi ano o taua takiwa i mau ano ki aua hapu, a kei te ora ano nga uri putanga o aua hapu i enei ra.
Tanguru
(Kahu-Ngunu)
He whawhai i Roto aira a te Para-ri kai Kahu-ngunu, he whenua te take otiia ko te putake o taua whenua, na raua tahi ka tae ki reira te Roto-a-tara ka riri a Ngati Kahungunu ka whawhai ka horo te pa o Roto atara ka hoe i runga i nga waka ka tahuri ka totohu a Tanguru ka kite a Kahungunu kua paremo a Tanguru, i te taimaha o nga kakahu o te parawai, o te ihupuni, ka maraua e Kahungunu ki te marau ika, ka mau ake nga kakahu o Tanguru i te marau, ka riro ake aia me ana kakahu, ka hutia ki te waka, ka haehaea a Tanguru ka topatia a ka kainga, huaina tonutia iho tona iwi ko Ngatimarau, no te marau i roua ai a Tanguru.
Ko etahi taanga o Te Parari a Nga-ti-marau.
Te Whawhai I Roto-A-Tara
(Kahu-Ngunu)
Te parekura tuatahi a Kawa tini i uru ai ko te whawhai i Roto-a-tara. He roto a Te-roto-a-tara kei Te-aute, a e tata ana ki te kura i te Aute, a he whenua toropuke te Aute, a kotahi tino puke e tata ana ki te Roto-a-tara, a rere atu ai te wai o taua roto ra ma rari iti atu i taua puke ki te awa i Wai-pawa, a he nui taua roto kei te taha ki te hau raro i taua roto ko te moutere ko Te-awa-a-pori-rua, a i tu te pa ra a te Roto-a-tara ki taua moutere, a i nohoia taua pa ra e nga hapu a Kahu-ngunu, he tini nga taua i huaki ki taua pa, a he tini nga parekura i turia ki uta o taua pa, a i nga ra o Kawakawa e ora ana, koia hoki te tino upoko o taua pa, i turia taua pa e Nga-ti-paoa o Hau-raki o te takiwa ki raro ki a Nga-puhi, a i haere tahi mai ano hoki a Nga-puhi i a Nga-ti-paoa ki te tau i taua pa, a he takitaki ta taua taua a Nga-ti-paoa i ona mate huanga i tona kainga he mea hoki e kore aia e pai kia patua ona huanga hei takitaki i ona mate i tona kainga ake, koia ratou i haere ai ki te whenua tawhiti patu ai, kia na ai te riri o ta ratou puku riri.
I haere mai te taua a Nga-ti-paoa raua ko Nga-puhi ma Patetere, a ma Tau-po, a ma Rua-hine, a ma Manawa-tu ki te maunga, a ka puta i te Rua-taniwha, me te patu haere, me te kai haere i a ratou tangata i patu ai, a ka huakina e ratou ko te pa i te Roto-a-tara, nei ra i aua ra, kua potu atu nga tane o taua pa ki Wai-marama ki te hii ika ma ratou, a ka whakaekea taua pa ra a ka mate a Kawakawa te tino rangatira o taua pa, page (167)me nga koroheke, me nga turoro tane o taua pa, me nga wahine, me nga kotiro katoa.
E hara i te mea huaki mohio te pa ra, i noho ware noa iho te iwi o te pa, a he mea hoe e te taua a Nga-ti-paoa raua ko Nga-puhi i te moki i whiti atu ai ki te pa, a ka whiti ratou i te roto ra ka tae ki te pa, ka patua te iwi i te pa ra i te po, a kihai te mea kotahi i puta a ka hoki te taua ra, ka ma Ahuriri, me Petone te ara hoki ki o ratou kainga me te patu haere i a ratou tangata e tutuki ai.
A he mea takitaki taua mate nei e etahi o te iwi o Ahuriri, he mea tiki, he mea patu e ratou nga iwi noho i te takiwa o Hau-raki a puta noa ki te tuawhenua o taua takiwa.
A roa kau iho ano i murunga iho o taua taua nei, ka mate a Nahu, he tino koroheke aia a mate a rakau ai tana mate, ara i tae ano ki te wa e ruhi ai te tinana a ka mate aia, a he matua tane aia na Hine-i-pokitia, a ka kiia e Wani-kau, te tangata nana e whakanui te tikanga tangi ki te tupapaku ra, kia topu nga tuna, nga ika, nga manu katoa o nga roto o te Roto-a-tara, o te roto o te Roto-a-kiwa, me o te roto i Pou-kawa, a ka tu i a Wani-kau nga pou i te taha o aua roto hei rahui i aua roto, a whakawahi ai aua pou ki te kokowai, a kihai rawa te tangata o Kahu-ngunu o te tangata kakai nei a Mau-tahi, he mea hoki ka kore he kai mana i te wa o te rahui e tu ra, koia aia i wawahi ai i aua pou rahui ra, a ka tahuna ki te ahi, a ka kanga aia ki a Wani-kau ka mea, ko ona pou e tahu nei ko nga koiwi a Wani-kau, a ka riri a Wani-kau mo taua tapatapa ra mo aua koiwi, a ka haere ai ki Tau-po page (168)ki te tutu ope, a ka pae mai a Nga-ti-tu-whare-toa, Nga-ti-te-pehi, me Nga-ti-te-upoko-iri ki tana tono, a ka heke mai te taua ra, ka ma te ara mai i te wao-nui o Tane, me te patu haere mai i te tangata a tae noa mai ki Wai-pawa, a ka awhina o pa i te moutere i te Roto-a-tara ano i te pa ra i Te-awa-i-pori-rua, a kihai noa ake te taua ra i whiwhi i te aha, a ka waiho e ratou te tahi matua ano o ratou hei awhina i te pa ra a ka haere te tahi matua ano a ratou ki Maunga-wharau, ki te ngahere i te tuauru i te takiwa i Wai-marama, i te mea he kainga hii ika a reira na te iwi o te pa nei o Te-awa-o-pori-rua ara o te Roto-a-tara, a ka huakina te iwi i taua kainga ra e ratou, a ka tu ka parekura, a tere ana te taua ra i te tangata whenua te patu, a ka mate o te taua ra, ko Manuwhiri te teina o Te-heuheu o Tau-po, me Tawake te upoko rangatira o Taupo, me Rangi-manawa te teina o Pehi-tu-roa o Whanga-nui, a hoki mai ana te whati o te taua nei, ka hoki mai ki enei e noho awhi nei i te pa i te Roto-a-tara.
Ano ka rongo tera i noho whakapae ra i te pa ra, ki te mate o te taua i haere ki te patu i te iwi i Maunga-wharau, ka mea a Te-heuheu koia hoki te tino tangata o te taua, kia maranga te taua kia hoki ki ona kainga, a i te aonga ake o te ra, ka hari te taua ra, ka hoki ki ona kainga, a kua rongo tena i te pa, ki te mate o te taua i ena i Maunga-wharau te patu, a he upoko hina te uru o Te-heuheu, ano ka ara te taua ra, ka haere, ka tu te iwi i te pa ra, ka karanga atu ki te taua "O ho, tena hoki te upoko hina te tau haere na" a kahore kau he kupu a Te-page (169)heuheu, ka powhiri ki muri ona, te tikanga o taua mahi ona, he mea, ka mau i aia te kanga nei, a taihoa ano ka patua he utu mo aua kupu, a ka haere te taua katoa nei, ka ahu ki Maunga-wharau, a ka huakina taua kainga ra e ratou, a na te pouri pea o era o ratou rangatira i mate ra ki reira, i maia ai te taua nei na te maia i patu, a ka mate te iwi o taua kainga i te taua a Te-heuheu, a ka mate i reira te iwi o nga toa me nga rangatira o Nga-ti-kahu-ngunu, a ka noho te taua ra ka kai i aua ika a Tu, a hoki ana te taua ra ma Rua-hine, a i ora ano etahi o te kainga i Maunga-wharau, a whati ana era ki te pa i te Roto-a-tara. A ka noho ka mahi te iwi o te pa ra i ta ratou pa, he mea tiki i te rakau i te ngahere o te Aute he rakau hei mahi mo taua pa.
Ano ka tae a Te-heuheu ki Tau-po, ka tukutuku karere aia kia Nga-ti-maru o Hau-raki kia Nga-ti-raukawa o Maunga-tautari o Wai-kato, o Nga-ti-mania-poto o Wai-kato, no nga ra enei o Te-rau-paraha ki ano i haere mai i Kawhia ki O-taki, a he mea tuku he karere ki a Nga-ti-tu-whare-toa, kia Wai-kato, kia Nga-ti-pehi, kia Nga-ti-uru-makina, o Taupo, kia Nga-ti-te-rangi-ita, kia Nga-ti-rauhoto, kia Te-hau-ponga-wheawhe o Taupo, a ki a Nga-puhi ano hoki i noho manuwhiri i a Hau-raki i aua ra, a ka hui aua iwi ra i Tau-po, a ka haere mai te taua ra ma te ngahere kia ngaro ai, kei kitea e te tutei, a ka puta te taua ra i Wai-pawa, a i Rau-kawa, a ka patua haeretia mai nga tangata o taua wahi e te taua nei.
Ko Pareiha te tino ariki upoko o te pa nei page (170)o te Roto-o-tara, a he toa aia, he mohio rawa aia ki te whakahaere tikanga pai mo te iwi, a e toru marama o ratou ko tana iwi i whakapaea ai e te taua nei, a kihai te pa ra i taea, a ka mahia e te taua te whata kaupapa atu ano i te taha o te roto ra, i te taha i te marangai, ka ahu atu ai ki te pa ra, kia tata atu ai te pa e te taua, a ko nga rakau mo taua ara kaupapa ra, he mea tiki e te taua i te ngahere o te Aute, ka kite a Pareiha i te mahi a te taua ra i taua ara whata kaupapa, ka kiia eia kia mahia hoki he puwhara e ratou mo ta ratou pa, a kia moiri rawa taua puwhara ki runga ake o taua ara kauhupapa, kia epaina atu ai te kowhatu a kia whiua atu ai te tao o te puwhara ra kia mate ai te taua.
Ko Te-ara-wai te tama o Tu-koretu o Tauranga i mate i te iwi o te pa ra, he mea epa ki te kowhatu, i te puwhara ra, a rewha ana te upoko o Te-ara-wai a ka mate aia. A ka toa tonu te iwi o te pa ra, a ka tae ki nga ra, i whiua atu ai e te taua te ahi i te ara whata ra, a ka toro nga whare o te pa ra, a ka huia e Pareiha te iwi o te pa ra ki te taha ki te hauauru o te pa ra, a ka wera te tahi taha o te pa ra i te ahi, a ka huakina e te taua ma te ara whata ra ka tahi ra ano ka kokiritia e Pareiha ratou ko ana toa, a ka tu ka kekeri, a ka whati te taua ra ki roto ki te wai, a ka patua e te pa ra a ka hinga to te taua, me to te pa, he tini ki te mate, ano ka po ka whati a Pareiha ma, ka hoe i runga i te moki ka ahu ki te tuauru ki Ponga-hau, a ka noho te taua i te pa ra ki te kai i aua i patu ai, a ki te mahi i aua tupapaku, ko nga uri teina o te taua i mate, kihai era i ahatia, ko nga rangatira o te taua, i pakipakia nga upoko, a ko nga wheua i maua page (171)ano era e te taua ki o ratou kainga, a ka hoki te iwi taua ra ki o ratou kainga, a ko Te-heuheu i hoki ma Ahu-riri, i ma te ara i a Pakipaki, a na Kahu-ngunu aia i whakawhiti i Te-whanga-nui-a-rotu, e te iwi i noho i te pa ra i Te-pakake i Ahuriri, a ka hoki ki Tau-po.
A ka hui ano a Wai-kato, me Hau-raki, me Nga-puhi i Tau-po, a ka hoki mai ai ki Ahuriri ki te takitaki i te mate mo Te-ara-wai, a ka huakina ki te pa i te Pakake. Ka rongo a Pareiha i te korero riri nei te patu a aua iwi mo Kahu-ngunu, ka haere aia ki te pa i te Pakake ka tono aia i te iwi e noho ra i taua pa kia haere ratou i aia ki Nuku-taurua, a kihai te iwi ra i pai, a ka haere ratou ko tana hapu ki Nuku-taurua.
Ano ka haere atu ra a Pareiha i te Pakake, ka tahuri te iwi o te pa ra, ka mahi i te pa kia kaha ai, kia kore ai e taea e te huaki mai mo Te-ara-wai.
Ko taua pa nei ko Te-pakake, he moutere i roto i te wai o Te-whanga-nui-a-rotu, i te wahapu o te awa o Ahuriri, a i te tai u he moutere motuhake, a i te tai pakoa, e tae atu te tangata o te tuawhenua ma te tahuna, atu ano i te pito ki te marangai o te moana ra, a i te tahi taha o te wahapu o te awa o Ahuriri ko te pito tahuna e kohia ana te kuku mo te pa i nga ra o mua, a ka noho te tahi taanga o te taua i reira, a i nga po ka whakamahia e ratou te pa ra kia taea, a i noho a Kawa-tini i roto i taua pa nei, a kihai noa ake te taua i whai wahi ki te pa ra, a ka tae ki taua po, ka eke etahi o nga taitamariki o page (172)te pa ra ki te waka napi ana hoea, a ka hoe ki te pito hau raro o te Whanga-nui-a-rotu ka ahu ki Petone, a ka noho ratou i reira, a ka rongo ratou i te reo tangata o te taua, e korero ana mo te taua puta mai i te ata o te ra apopo, ki te huaki i te pa ra, ko te taua ra e haere mai ana i uta, ma te ara mai i Petone, a ka huaki te taua ra i te pa ra, i te taha ki te hau raro o te pa i te Pakake, ka hoki te hunga i te waka ra ki te pa, a ka mene te tini o te taitamariki ka eke ano i te waka ka hoki ki te wahi i nohoia ra e ratou, a rongo ai ratou i te korero mo taua taua, ko Kawa-tini te tahi o taua hunga, ka noho ra ratou ka tatari i te taua ra kia puta mai, a ao kau ano te ra ka puta te taua ra, a ka tu a Kawa-tini i tua i te puia rakau, a ka puta te toa ra he koroheke, a ka kekeri raua ko Kawa-tini, a na te kakama o Kawa-tini ka mate taua hoa riri i aia. Ano ka hoki aua tini taitamariki ki te pa me a ratou mea i hopu ai i te whawhai ra, ka heke te iwi o te taua ra, e noho i te rae Kohi-kuku ra, a ka haere ki roto o te Whanga-nui-a-rotu, a tae noa ki te wahi raupo, ka tahuri ka mahi i te moki, a ka maua aua moki ki te wahapu o te awa o Ngaru-roro, a ka hoea ma te akau, a ka tapoko ki te wahapu o Ahuriri, a ka eke te taua i aua moki, ka whakaekea te pa o Te-pakake.
A no te aonga o te ra te pa ra i whakaekea ai, a ka patua te iwi o te pa ra, he tini ki te mate. Ko te tamariki note u i penei me te tupoupou e patua ana e te ngaru, a ko te tupapaku kaumatua e akina ana e te ngaru ki uta.page (173)
A ko nga mea i rere, i whati ki uta ki te pae maunga i Rua-hine, a ka noho te taua ra ka kai i nga ika o te pakanga, a hoki ana ki o ratou kainga.
E rima ingoa o Kawa-tini, ona i iriria ai i te itinga a nui mea nei aia. Tana ingoa tuatahi ko Tu-nui, he atua tohora, ara pakake, he ingoa ia no tana tupuna, a huaina iho ki aia. Ko Kawa-tini tana ingoa tua rua, a ko te ingoa ia o tana tupuna tane, ara o te matua tane o tana whaea. Tana ingoa tua toru ko Kaka (nestor productus) a te take i huaina ai taua ingoa mona, mo te matenga o te rangatira nui nei o Kauru o Ahuriri, i mate a Kauru i te kainga i te manu nei o te kaka, he mea makutu aua kaka e te tohunga nei e Moe-roa, he mea anga a Moe-roa kia makuturia aua kaka e Meke te tino rangatira o Te-wai-roa, ko te tuahine a Meke, he wahine ia na Kauru, a ko Kohia te ingoa o taua wahine ra, a ko te tungane o Kohia i tonoa e Kauru kia noho i aia i te pa ra i te Pakake, a roa kau iho ano te wa o te tamaiti ra i noho ai i reira ka pangia aia e te mate, a i kiia he mea makutu aia e etahi o te iwi o Kauru, a tukua ana te tamaiti ra e Kauru ma etahi o tona iwi e mau ano ki te Wai-roa, a no te hokinga o taua kai mau i te tamaiti ra ki te Pakake, i maua atu ai he kaka i a Meke ma Kauru, a i kiia he mea topa, a he mea makutu e Moe-roa aua kaka, he mea unga e Meke kia makuturia aua manu e tana tohunga e Moe-roa, a ka kai a Kauru i aua manu, a ka mate aia, a no reira te ingoa o Kawa-tini i kiia ai ko Kaka. Te rima o nga ingoa o Kawa-tini ko Taka-wahie, no te takanga o Haropa page (174)i te huakanga o te taua ki te pa ra ki Te-pakake, a taka ana a Haropa ki te riu o te tahi waka, a takoto ana aia i runga i te wahie i roto i taua waka ra, koia ra taua ingoa i tapa ai.
(See Printers matter page 175 to end of page 185 to follow this Maori with English copy.) J White.page (183)
(Extract from "Te Wananga")
He Korero Mo Nga Whakapae Mo Tukareaho
He whakahoki tenei mo nga korero na Tukareaho i kohuru a Te Rataau matua o Ihaka Whaanga.
Na, whakarongo mai e nga iwi Pakeha Maori hoki, e he aha tena korero, tena taua whakaromai, e hara ia Tukareaho tena ope kohuru, na Te Aitanga-a-Mahaki raua ko Te Whakatohea, kia haere mai ki te mahia ki te whawhai kia Te Rataau. Tona putake i karangatia ai taua ope, he kohuru na Te Rakato ia Terekahika, i taona ki Whangawehi waahi o Nukutaurua, na Te Rakato i patu kainga rawatia. He tipuna no Te Rataau, no muri o tena kohuru a Te Rato, a turia mai e Rongoiwaha ki te ngaki i te mate o Terakahi a, ka hinga tana patunga ko te Oropipi, i a mau a Wairangaiho, he tipuna na Ihaka Whaanga raua ko Te Matenga Tukareaho, kainga rawatia atu i Turanga, he patu kai onge, na Rongoiwaho tenei riri, ka ea te mate o Rerekahika.
Muri iho ka ho i mai ano a Rongoiho ki te Mahia ki te hohourongo kia Te Rakato, tona taenga mai patua iho e Te Rakato he kohuru, ka takoto te mate o Rongoiwaho, tae ana kia Te Rataau ki te mokopuna a Te Rakato, ka mate a Akurangi i Toparuparu waahi o Turanga, he rangatira no Te Aitanga-a-Mahaki, me Rongoaiwaho he ra ngatira ano no Te Aitanga-a-Mahaki, no mua atu a Rongoiwaho, no muri mai ko Akurangi, na nga tangata ano o Turanga i patu a Akurangi, ka tahuna ki roto i te taha penei i to te poaka nei, ka kawea mai ki Nuhaka nei ma Te Rataau e kai matua o Ihaka Whaanga.
Ka tu kia Te Rataau te tahaa ra, ka kawea kia Tamawehi, ka ki atu a Tamawehi ki te tangata nana i kawe mai, "whakahokia atu te tahaa na, kaore koutou e titiro mai ki te matua o taku mokopua," mo Hineikoia te matua o tana mokopuna. He wahine ia na Te Matenga Tukareaho. He wahine rangatira no Te Aitanga-a-Mahaki, ko te tangata i roto i te taha ra, he matua ki a ia, ko Akurangi.
I te tunga mai ano o te tahaa ra ki to ratou whare, ka kiia mai, ko Akurangi te tangata i roto te tahaa ra. Ka tangi a Ahineikoia ki tona matua, ka aohia ake te puku aroha ki tona matua ka whakahokia atu te tahaa ra kia Te Rataau matua o Ihaka Whaanga.
Ko te tangata nana i kawe mai kia Tamawheti, ko Takingakai.
Ka hoki a Hineikoia ki Turanga ki tona iwi ki Te Aitang-a-Mahaki. He haere nana he whakataka tana hei ngaki i te mate o Akurangi, ka maranga te mate tuatahi to Rongoiwaho, ka rua ona take i maranga ai tenei ope ki te whawhai kia Te Rataau, e hara ia Tu-kore-aho tena ope kore rawa, na Hineikoia, na Te Aitangara-Mahaki tena taua, ko ona putanga tenei i haere mai, ko Rongoiwaho to mua, na Te Rakato tipuna o Te Rataau. Ko Akurangi to muri mai, ko te kainga a Te Rataau ia Akurangi.
E hoa e te tangata nana tenei korero, ko te hea ture o mua nana i kite te he o a mua o ana mahi, no te mea he penei katoa te mahi o tenei Motu.
No te taenga mai o te Whakapono ka mohiotia te he o a mua o ana mahi. He kohuru, he kaikino, he to whare, he kai tangata. He nui maha noa atu nga kino o tenei Motu o Aotearoa, na te whakapono ka tae mai ki tenei Motu ka mutu nga mahi kino, a tenei iwi a te Maori.
E ta, e hara ia Tu-kare-aho page (184)tena ope i whakahau kia haere mai, ko te haere mai o taua ope me Tu-kore-aho ano tetahi, kaore a Tu-kore-aho i mohio he patu ia Te Rataau, mehemea i matau a Tu-kore-aho, hei ope patu ia Te Rataau, kaore a ia i haere i taua ope.
Kua ea te mate o Te Rataau, he kohuru ano na tona tuahine na Hineitikina ia Tamawheti ratou ko tona iwi ko Rakaipakaa, me Ngaiteaomate, na Hineitikina i whakataka te ope, hei patu ia Tamawheti matua o Tukareaho. Ko te kainga i mate ai a Tamawheti ratou ko tono iwi ko Rakaipakaa, ko Ngaiteaomate, ko Hautuwhenua waahi o te Mahia. Ka rongopaitia ko Ngaiteaomate, ka whakarakeitia ko Tamawheti me Rakaipakaa, ka mate etahi ka ora etahi, ko nga mea i ora i oma ki te ngahere, ko Tamawheti me etahi atu ko Rakaipakaa i oma ki te ngahere i ora ai ratou, no te mutunga o te patu ia Rakaipakaa ka patua a Ngaiteaomate, ka mate etahi, ko etahi i oma ki te ngahere i ora ai.
Ka huihuitia e Tamawheti nga morehu, ka noho i te ngahere whakatiputipu ai, ka ora katahi ka hapainga taua ope ki Turanga, ka rongo a Ihaka Whaanga e haere ana ki Turanga te ope a Tamawheti, ka kawea te korero kia Tawheo, he ki atu kia Tamawheti kia patua e Tawheo hei utu mo TeRataau, mo Matuakore, ka whakaatia e Tawheo, no Turanga tenei tangata. Ka haere te ope ra ka tae ki Turanga, haere tonu i te huanui, kaore i mohio te ope ra he whakaariki kei tahaki o te huanui, penei kua haere a matua tonu te ope ra, penei e kore e mate.
Heoi ano, te tino hangaitanga ki nga matua a te iwi ra e noho mai ra i tahaki o te huanui, ka riteritenoa ki ta ratou i mohio ai, kitahi rano ka kokiritia mai, haere ana te waewae raraa ana te waha, me te umere, patu noa ana he matua i taua takiwa i taana takiwa. Ko te iwi e patu ra ia Tamaweti, ko Rongowhakaata, kotahi mano e rua mano ranei, ko te ope ra, kotahi rau ranei e rima te kau ranei. Ka mate a Tamawheti me tona iwi katoa, he maha nga rangatira o taua ope i mate. Ko Tukareaho i ora, he kaha nona ki te oma, ko etahi o taua ope i whakarauoratia hei mokai ma ratou, tae noa ki te takiwa o te whakapono nei e noho ana ia Rongowhaoaata. Nga rangatira i mate, ko Tamawheti, ko Hikawera, ko Takapau, ko te maha noa iho i patua haeretia ki te parae taua ope ra, kei te ingoa hapu e mau ana ko Ngatipatuparae, he ingoa no taua Matenga kamutu tena whawhaitanga.
Muri mai ka haere Ngati Kahungunu ki te whawhai ki te Itangamahaki i Turanga ka awhitia te pa te ingoa o te pa ko Kekeparaoa, ko nga iwi i roto o taua pa, ko te Itangamahaki, ara ko nga potiki me nga Whakatohea hoki, ka mate taua iwi i te kai, ka puta ki waho o te pa, ki te rapa kai ma ratou Hopu tou mai te Taua patu rawa kai rawa, ka mau a te Awariki te Rangatira o roto o te pa, ka arahina ora tia mai ki te paahi o te taua, me te titoki haere tonu te iwi ra i ta ratou tangata, me te heke haere tonu nga toto o te Tupapaku ko etahi ki te unu haere i nga toto o te Tupapaku te taenga mai ki te paahi, ka poroa te Mahunga ka kawea mai ki te Mahia nei i a te Apatu kaumatua e takoto ano tana Mahuna, tae noa mai ki te takiwa whakapono nei, a he tokomaha nga tangata i kite i taua Mahunga nei, no te Awariki taua Mahunga, i whakamokaikaitia ai, hei utu mo Te Ratau, no Te Rataau enei mate, ko Hauhune to mua, ko Panui me te Mahunga o te Awariki, he mate kohuru anake enei mate.
Na Haami Te Hau
He Kupu Utu Mo Nga Korero
Mo Te Kohuru A Te Rataau
He kupu whakahoki tenei mo nga korero a tenei tangate e korero mai nei, naku a Te Rataau i kohuru. E hara i au, kore rawa, na te Whakatohea, na Teitangamahaki, mo ona mate, heoi taku ko taku haerenga mai i roto o taua ope, kahore kau au i mohio i te haerenga mai i te kaainga kaore i korero mai kia au, erangi i pupuri mai aku hunarei kia noho atu au, kaore au i noho atu.
Na Te Matenga Tukareaho: o Mohaka


text:
Me whakarite Komihana ā-motu, me whai wāhi rānei ki ngā kaunihera ā- rohe? Koia te pātai mā Ngāi Māori mō te mana tohatoha i te wai, tētahi take nui ka tatū ake ki te aroaro o te Whare Pāremata i tēnei tau.
Mā wai te wai e tohatoha, mā wai hoki e whakamahi? Koia te pātai nui kei te ngutu e hāere ana mō te tohe ki te mana o te wai.
Hei tā Sir Toby Curtis, “Ka whakatūngia koe he kōmihana, kāore e kore ngā tāngata ka noho mai i tērā kōmihana, ehara nā rātou te wai. Mehemea ko Te Arawa te tangata ka noho mai ki tēnā kōmihana ko wai ia hei kōrero mō ngā wai o Ngāpuhi, mō ngā wai o Taranaki, Ngāti Porou.”
Ae mārika he rerekē ngā whakaaro a ngā taha e rua. Ko tā te Kaunihera Māori me whakatū kōmihana, ko tā te Kāhui Rangatira me noho tahi kē ki ngā kaunihera ā-rohe.
E ai ki a Sir Toby Curtis, “Kei te mihi anō ki te kaunihera Māori, engari katahi anō rātou ka puta mai me wēnā kōrero. Kua timata mātou i wēnei mahi e neke atu pea i te whā tau inaianei tērā kaupapa e whai ana.
Kāti, ahakoa ehara i te take matua, e whakaae ana hoki ngā rōpū e rua e tika ana kia kōrerohia te taha whai pūtea.”
Ki tā Sir Toby Curtis, “E hoko ana rātou i te wai ki a rātou anō ana ko tā mātou me āta noho tātou ki te kōrero i tērā taha ngā moni e pā ana ki te wai.
Hei tēnei tau kokirihia ai te wāhanga tuarua mō te tirohanga a Te Rōpū Whakamana ki te mana o te wai. Kua tata ki te toru tau ināianei nō te kawenga o te Kaunihera Māori i taua kēhi.


text:
Whakamārama:Kuputohu
Whakatika tuhipānui
Tirohia:
- Whakamārama:Whakatika
- Wikipedia:Tomokanga hapori
- Tikanga Wikipedia
- Pātaitai noa (FAQ: English, Français, Deutsch)
- Whakamārama:Ngā kano
Mō ngā tauira
Tirohia:
Mō ngā karetao (Bots)
Ōu pātai, ōu whakaaro
- Haere ki Wikipedia:Kōrero ki te tuku mai i ō pātai, ō whakaaro rānei e pā ana ki tenei paetukutuku.
- Titiro ki Wikipedia:Pātaitai noa mō ngā pātai ka pātaihia nuitia.
- Haere ki Wikipedia:Kāinga māngai mō ngā take o tāwāhi, o reo kē rānei.
Kei te Wikipedia Pākehā
Tirohia hoki ēnei whārangi āwhina o te Wikipedia Pākehā, he whakamārama i ngā tino tikanga a te Wikipedia:
Nō reira, kia kaha, kia māia, kia manawanui!


text:
Kua whakaingoatia e te kapa Blues i ngā kaiako ka arahi i a rātou mō te tau kei te heke. Kua whakaroahia te noho tonu a Tana Umaga ki te tūranga matua mā te tau kōtahi. Ko Leon MacDonald ka noho ki tōna taha.
He hoa takaro Ōpango ō mua kua tūhono anō ki te kāhui kaiako.
E hiakaka ana te uri o Rangitane ka noho ia hei kaiako tuarua mo te kapa Blues mō ngā tau e toru. Me tāna rikarika ki te wero nui kei mua i te aroaro.
E whakapae ana a Umaga, kei a MacDonald ngā pūkenga e angitū anō ai ngā Blues, ka mutu e rikarika anō ia ki te tau kei te heke mai.
Hēoi, ehara rāua i te tauhou ki ā rāua anō te pouaka kaiako. I noho rāua tahi hei kaiako tuarua mō Scott Robertson i te kapa ō Aotearoa i raro i te rua tekau tau te pakeke i toa i te tau 2015. Hei tā Michael Redmond, kaiwhakahaere matua o ngā Blues, mā ērā wheakoranga ka tau te noho i waenganui i ā rāua.
Ko MacDonald te kaiako matua o Tasman Mako i te whakataetae Mitre 10, hei te mutunga o taua whakataetae hunuku ai a MacDonald me tāna whānau ki Tāmaki Makaurau.


text:
Ko te hanga tuhinga e haere ana ki te viral ko te kaupapa matua mo te hunga katoa kua whakarewahia he rangitaki. Ko hono mooní,Me whai whakaarohia nga mahi e rite ana ki a raatau, he mea honohono noa. Mai i te hanga tohuhe pai ki te whakawhanake i te rautaki pāpori pāpori tika, he mea nui rawa nga taahiraa katoa - built in office cabinets home office. Ivan Konovalov,Kaiwhakahaere Pakihi Kiritaki o Semalt Ratonga Mamati e whai whakaaro pai ki te whakanui ake i te hokohoko rangitaki.
1. Waihanga Ihirangi Motuhake
Tuhia nga tuhinga whakamiharo, whakaongaonga e kukume ana i te aro a nga kaipānui. Te taitara o to tuhingaKo te mea nui rawa i te tuhi i te ihirangi taiao. Haere mai ki nga taitara ataahua e pai anahopu i te aro o nga manuhiri ki te ipurangi. Mena he maamaa to taitara, ka nui akeka riro pea i runga i to pou. Haunga te hanga i nga taitara pai, tuhia he tuhinga korero roa.Haere ki nga taipitopito o to kaupapa me te whakamarama i nga korero ki a koe. He whakamaramaKa whakairihia te pou i to manuhiri manuhiri ki te korero i te tuhinga katoa. Whakaurua he ataahua pai i roto i topou hei awhina i nga kaipānui ki te tino marama ki to tuhinga. Na reira, ka taea e au kaipānuihaere ki to rangitaki ki te panui i to tuhinga o muri mai.
2. Tohatoha Tohu Tohu Atu Atu i Te Kotahi
Ki te hiahia koe ki te whakanui i te hokohoko ki to rangitaki, me hiahia koe ki te aro atu i etahi atu manuhiri. Ka uru etahi o nga kaipānuite ipurangi i te ra me etahi atu i te po. Whakanuia nga mahinga ki to rangitaki ma te tohatohato tuhinga i etahi wa maha i te ra, i te marama ranei. Ko nga mahinga pāpori pāpori matua e taea te awhinaki a koe ki te whakatutuki i enei ko Facebook, Twitter, Pinterest, me Google. Hono atu ki nga hapori me nga haporie pa ana ki to ahumahi me te tohatoha i to kai..
3. Tāutahia te Kaupapa Matau
He mano nga kaupapa i te maakete. Engari, e kore e pai te nuinga o ratou ki a koerangitaki. Ko te tikanga o tenei me whiriwhiri koe i runga i te mohio me te whakauru i te tika. Ko te kaupapa pai kia tino tikaka aroturukihia, ka taea ai te whakamahi i to rangitaki i runga i nga whakaaro rereke, tae atu ki nga rorohikome nga whakaaturanga waea. Me whiriwhiri ano hoki i te kaupapa kohikohi nohopuku. A, no te kohikohi ana i to kaupapa,Ka noho te manuhiri ki te taapiri i to rangitaki me te panui i nga pou. I tua atu, whiriwhirihia he kaupapa e whai anahoahoa ataahua me te ataahua.
4. Tāpiri Pouaka Whakawhiti
Ka awhina te pātene rori ki a koe ki te whakarahi i te mana o nga papaaata päpori päpori ki te tae atu ki te hunga whakarongo nui.Kei te hiahia nga kaipānui ki te whakapuaki i tetahi pou whakairinga. Na reira, tapiritia te paati moni ki te pouki te tuku i to korero ki te haere ki viral. Ko te tikanga ka taea e nga kaipānui te tuhi i o pou whakairinga ki a koeo ratou hoa me nga kai. Ko te hua o tenei mahinga, ka nui atu nga hokohoko o to rangitaki.
5. He korero i etahi atu Blogs
Kua riro nga korero hei taonga taputapu, hei awhina ia koe ki te tiki i nga hokinga me nga hokohoko. Titiro hokihe rangitaki rongonui me te korero mo o raatau kaupapa me o raanei. Ko nga korero whaihua ka kukume i te aro,me te nuinga pea, ka whiwhi koe i nga urupare e homai ana ki a koe nga hononga reta. Ka whakapumautia koe e nga korerotohunga me te awhina ia koe ki te kukume i te maha o te hokohoko ki to rangitaki.
E whakaatu ana a Ivan Konovalov i te hiranga o te raupapa o te raupapa o te raupapa o nga rautaki i runga ake neiki te whakanui i to hokohoko blog. Ko te ahuatanga o tenei mahi i tohua e to tatou kiritaki me te whakaurutona pai. Mai i tenei wa, ka taea e koe te whakamahi i enei tohutohu me nga ratonga ngaio o Semalt ki te tango i to rangitaki ki te taumata e whai ake nei.


text:
Ehara a Tunuiārangi McLean i te tauhou ki tēnei mea te take tōrangapū.
“I tū au mō Manurewa nei, mō te Pāti Māori anō, heoi ano tērā o ngā tūranga i roto i ngā rārangi Pākehā, pōtihanga Pākehā, ko te wawata i tērā wā i te whai i ngā pōtihanga ā-rōpū.
Nā te mea kei te heke mai tō tātou rangatira a Pita, a Takuta Pita Sharples i tēnei pōtihanga, ā, ka whakaaronui au kia tū mō tēnei tūranga.”
Nā reira kua mārama kē a ia ki ngā piki me ngā heke o te ao tōrangapū, ā, kua tīmata kē tana hīkoi whai whakaaro mai te iwi.
Ko te mea nui kia Tunuiārangi McLean tua atu i te rapu mema hōu mō te Pāti Māori, ko te whakahoki mai i ngā mema i wehe atu i te Pāti i roto ngā tau.
“He maha ngā kaumātua, kuia kei roto i tēnei takiwa, me taku whakapā atu ngā rōpū pēnei i Te Tai Tonga, kapa haka nei, me ngā marae hoki, i runga anō te tono atu ki a rātou kia hoki mai.”
Otirā, mehemea kāre a ia e waimaria i tēnei hikoi āna ahu atu ki te wā pōti, ka pumau tonu a ia ki te kaupapa, ka tautoko kaha tonu a ia, i te Pāti Māori ahakoa ko wai ka tohua hei kawe i te tūranga o Pita Sharples.


text:
I ngā tauira o te Wānanga o Aotearoa nō ngā takiwā e whitu i te motu i whakarauika ki Tauranga i tēnei rā mo Te Mata Wānanga whakataetae, ko te tirohanga whakamua o tēnei kaupapa e arotakehia ana ki tā ngā kaiwhakahaere.
Hei tā Jim Mather o Te Wānanga o Aotearoa, “E huihui mai tātau ngā whānau whānui o te Wānanga o Aotearoa ki te whakawhānui i tērā take ara, te kaupapa o kotahitanga.”
Ka tū te whakataetae ia rua tau i waenga i ngā rohe o Te Wānanga o Aotearoa.
Hei tā Wiremu Beazley, “I konei au i te mea tuatahi, ā, kei konei tonu au, kāre he kaupapa i tū atu atu i te mātauranga mo ngā kaimahi o Te Wānanga o Aotearoa.”
Heoi, kei te titiro anō te Wānanga o Aotearoa ki te oranga o te kaupapa ki tua.
Hei tā Paraone Gloyne, “Kei te arotake aku rangatira, ngā tumu i te ahuatanga o te kaupapa, ā, kia pakari ai te kaupapa, he nui te tautoko o te taiuruuru, i te mata wānanga, nō reira ehara i te mea ka hiki te kaupapa, ka whakamoea rānei, ka turakina rānei te kaupapa.”
Kei reira ngā māharahara ki waenga i ngā kaihaka mo te arotake. Hei tā Peri Hogan, Ko taku tupatotanga ina ka whakamoea tēnei kaupapa, ā, ka moe roa pea koina tāku, kei te mataku au mo tēna ahuatanga.”
I whakapaohohia Te Mata Wānanga e Te Wānanga o Aotearoa mā runga i to rātou pae tukutuku, ā, kukumetia ana te hunga kaimātakitaki mai i ngā piro katoa o te ao.


text:
Inapō, i tū tētahi whakatatae whaikōrero iti ki Te Kura o Parakai mō ngā ākonga kei te wāhanga Māori o te kura, arā ko te Whare Kākano rātou ko ētahi atu ākonga nō te Kura o Tau Te Arohanoa, he kura motuhake nō roto mai o Te Awaroa.
Koia tēnei ko te wā whakamutunga, e kitea ai ngā ākonga o Te Whare Kākano e tū ana ki mua i te aroaro o te wā kāinga, ā, hei āpōpō ka kapi ōna tatau.
Kua rere te toki e kore anō ēnei uri o Ngāti Whātua Tūturu, e ako i roto i te reo Māori i ngā whenua o Te Kura o Parakai, nā te whakakapinga o te Wāhanga Māori.
Kīhai te tumuaki o te Kura o Parakai, a Sean Valvoi, i hiahia tuku kōrero ā-kāmera mai. Ko tāna i tētahi īmera i tēnei tau, ka tūwhera tonu ngā tatau me he mea ka piki ake te tokomaha o ngā ākonga ki te 18. I kake ngā nama ki te 17, ā, hei tā te tumu whakarei o ngā Maunga Whakahī o Kaipara, i tono hoki rātou kia hapai ake i te taha pūtea.
Kei Awaroa, te Kura Karaitiana o Tau Te Arohanoa e tū ana, ā, ka kapi tōna rārangi ākonga ki te 50. Nā kona, tokorua anahe ngā ākonga o Te Whare Kākano ka taea te whakawhiti ki reira.
E 4 paiheneti noa iho te tokomaha o te hunga Māori o Kaipara e mātau ana ki te reo Māori, ā, hei te kapinga ake o Te Whare Kākano āpōpō, ka kore taua iti e rahi ake i te rohe o te tonga o Kaipara, anamata noa nei.


text:
Nō te ata tonu nei, whakamāui ake ai te kapa takiwhitu o Āwherika ki te tonga, ki te ārai i ngā Ōpango takiwhitu, i te wāhanga tauwhainga takiwhitu IRB i tū i Poi Irihāpeti i ngā rangi okioki kua hipa.
He ngāhuru mā whitu ki te ngāhuru mā whā te tāpeke whakamutunga.
I whakaueuetia te kapa takiwhitu nei e te matenga hinapouri o te tāiki ngāpara o Nelson Mandela.
Hoinano rā, nō te tau rua mano mā waru, koinei tō rātou wikitōria tuatahi i roto anō hoki i tō rātou ake taiwhanga tākaro.
I rangatū ngā Ōpango takiwhitu i ngā piro o Scott Curry rāua ko Sherwin Stowers, kia titoko atu rā ki mua he ngāhuru mā whā ki te kore te kaute, hoi, kua whakaora ake ano te kapa o Awherika ki te Tonga, i ngā waewae parahutihuti a Branco du Preez me āna pironga e rua.
Autō ana te kapa o Awherika ki te Tonga he ngāhuru mā whā ki te ngāhuru mā rua i te wā haurua, ā, i pākuru i a te kapene Blitzbokke, i a Kyle Brown te nēra whakamutunga ki te kāwhena, kia riro i a rātou te taitara toa mō tēnei wāhanga o te whakataetae.
Mā tēnei wikitoria ā rātou, e rua noa iho ngā māka e whakawehewehe nei i ngā Ōpango takiwhitu, me te kapa o Āwherika ki te tonga, i te keonga o te rārangi HSBC takiwhitu o te ao.


text:
Psalm 139
1 Ki te tino kaiwhakatangi. He Himene na Rawiri. E Ihowa, kua tirotirohia ahau e koe, kua mohiotia ano e koe.
2 E matau ana koe ki toku nohoanga iho, ki toku whakatikanga ake; e mohio ana koe ki oku whakaaro i tawhiti.
3 E kitea putia ana e koe toku ara me toku takotoranga iho; e matatau ana hoki koe ki oku ara katoa.
4 Kahore rawa hoki he kupu i toku arero, i toe i a koe te mohio, e Ihowa.
5 Kua hanga a muri, a mua, oku e koe: kua pa ano tou ringa ki ahau.
6 He mea whakamiharo rawa, kei tawhiti atu hoki i ahau, tenei matauranga: kei runga noa atu, e kore e taea e ahau.
7 Me haere ahau ki hea i tou wairua? Me oma ranei ahau ki hea i tou aroaro?
8 Ki te kake ahau ki te rangi, kei reira koe: ki te wharikitia e ahau toku moenga i roto i te reinga, kei reira ano koe.
9 Ki te tango ahau ki nga pakau o te ata, a ka noho ki nga topito o te moana;
10 Kei reira ano tou ringa hei arahi i ahau, tou matau hei pupuru i ahau.
11 Ki te mea ahau, He pono, tera ahau e hipokina e te pouri, a ko te marama i tetahi taha oku, i tetahi taha, ka meinga he po;
12 Ahakoa te pouri kahore e huna mai i a koe, engari ka marama te po ano ko te ao: ki a koe rite tahi te pouri me te marama.
13 I a koe hoki oku whatumanawa: nau hoki ahau i hipoki i roto i te kopu o toku whaea.
14 Ka whakawhetai ahau ki a koe; he mea whakawehi, he mea whakamiharo toku hanganga; he mahi whakamiharo au mahi, mohio rawa ano toku wairua ki tena.
15 Kihai i huna oku wahi i a koe, i ahau e hanga ngarotia ana, e ata whakairohia ana i nga wahi hohonu rawa o te whenua.
16 I kite ou kanohi i ahau, kahore ano kia ahua noa: i tuhituhia katoatia ano hoki oku wahi ki tau pukapuka, i nga rangi i whakaahua ai, i te mea kahore ano tetahi i oti noa.
17 Kia pehea mai hoki te matenui o ou whakaaro ki ahau, e te Atua; koia ano te ranea, ina huihuia!
18 Ki te taua e ahau, maha atu i te onepu: ka oho ake ahau, kei a koe tonu ahau.
19 He pono ka patua e koe, e te Atua, te tangata kino: mawehe koia atu i ahau, e nga tangata toto.
20 He kino hoki a ratou kupu mou: e whakahua noa ana ou hoariri i tou ingoa.
21 Kahore ianei ahau, e Ihowa, e kino ki te hunga e kino ana ki a koe? e whakarihariha hoki ki te hunga e whakatika ana ki a koe?
22 He tino kino taku kino ki a ratou: waiho iho ratou e ahau hei hoariri moku.
23 Tirohia iho ahau, e te Atua, kia matau hoki koe ki toku ngakau: whakamatautauria ahau, kia matau hoki koe ki oku whakaaro:
24 Kia kite mehemea kei ahau tetahi ara o te kino, ka arahi ai i ahau i te ara pumau.


text:
I whakahuihui atu he kāhuinga Iwi mai i te Rohe Pōtae. Ko rātou ērā, e noho ana i raro i te korowai o Ngā Tai o Te Uru, e wawata hoki ana kia kawe ngātahitia atu o rātou kokoraho tiriti mō ngā moana o Kawhia, o Whaingaroa, o Aotea ki te Karauna.
E mea ngā iwi nei, kīhai ngā mana kāwana i ngā take o Tainui, pēnei i Te Kauhanganui, i a Arataura rātou ko Te Poari Tarahiti o Maniapoto e tika ana hei kawe i ngā kaupapa mō ngā moana, hei tā rātou, mā Ngā Tai o Te Uru kē tērā mana e kawe ake.
I tae āitinana atu tō mātou karere a Harata Brown ki Kirikiriroa inanahi.


text:
He kupu whānui mō tēnei momo whakatakotoranga o te kupu, arā, he auaha, he waihanga whakaahua i te hinengaro o te kaiwhakarongo, o te kaipānui rānei. I ētahi wā, he poto, he wā anō ka waiatahia, ā, he nui te whakamahinga o ngā momo nuka reo, pērā i te kupu whakarite, te huahuatau, te huarite me te orokati tārua.
A general term for this type of word crafting which is creative and builds a picture in the mind of the listener or reader. Sometimes they are short, sometimes they are sung, and there is widespread use of literary devices such as simile, metaphor, rhyme and alliteration.
He maha ngā momo toikupu tuku iho a ngā tīpuna, pērā i te tauparapara me ngā momo mōteatea pērā i te waiata tangi, te ruri me te pao.
Ko ētahi toikupu e whai korihi ana, e whai whiti ana hoki. Ko te korihi, koia tētahi rārangi, huinga rārangi rānei ka hokihokia i muri i ia whiti. Ko te nuinga o ngā waiata arotini e pēnei ana.
Ko te whakaaetanga auaha tētahi āhuatanga e kitea nuitia ana i te toikupu, arā, ko tā te kaituhi whakakotiti i ngā āhuatanga wetereo. Hei tauira, ko te whakataha i ngā kupu tauhere pērā i te 'i' me te 'kua' kia pai ai te manawataki o ngā kupu.
Arā ētahi toikupu e rangona ana te huarite me te manawataki. Hei tauira:1
Kaua e āwangawanga e hoa mā
E kore tō tātou reo e ngaro rawa
He aha rawa au i kōrero pērā ai?
Nā te mea, e hoa, kei a au te tikanga pai.
Ko te ruri paki tētahi momo toikupu, arā, he paki ka tākina me ōna anō huarite, manawataki hoki. He ruri paki ētahi oriori, inā he takitaki i ngā mahi a ngā tīpuna.
Ko te haiku tētahi momo nō te whenua o Hapani. Ko tōna tikanga he tuku whakaaro ki te taiao, he whakaatu kare ā-roto. He poto, e toru ōna rārangi. E rima ngā kūoro o te rārangi tuatahi, tuatoru hoki, e whitu ngā kūoro o te rārangi tuarua. Hei tauira:2
Matariki e
Nau mai, rewa i te pae
Ko te toikupu māhorahora tētahi anō momo, inā te rere noa o ngā whakaaro, kāore e herea ana ki te huarite, ki te manawataki ki tikanga kē atu rānei. Hei tauira:3
Tēnei au e noho nei i tuku whakaaro atu ai
Ki te ao matangurunguru porotaitaka
E ora tonu ana te aroha o tētehi ki tētehi?
Ko te whai rawa rānei te mahi?
Ko te toikupu rārangipū tēnei. Ina pānui whakararo i ngā pū tuatahi o ngā rārangi, he kupu e kitea ana, koia te kaupapa o te toikupu:4
Rū ana te whenua
Ā, ka oioi, ka wiriwiri, heoi
Ka kore ia e
Aro atu. Me
Uaua ka hinga.
He toikupu whai āhua tēnei. Ka tuhia ngā kupu ki roto i tētahi āhua e whai pānga ana ki te kaupapa o te toikupu:
1He whiti nō te toikupu Kaua e Āwangawanga, nā Keri Ōpai. Joseph, D. (2004). Te Waihanga Mōteatea, tā te Kaiako. Porirua: Hana Limited. wh.50
2Nā Darryn Joseph. Joseph, D. (2004). He Mōteatea Hou, Tā te Ākonga. Porirua: Hana Limited. wh.2
3He whiti nō te toikupu Mokemoke, nā Darryn Joseph. Joseph, D. (2004). Te Waihanga mōteatea, Tā te Ākonga. Porirua: Hana Limited. wh.9
4 Nā Darryn Joseph. Joseph, D. (2004). Te Waihanga mōteatea, Tā te Ākonga. Porirua: Hana Limited. wh.27