text:
Te Tiriti O Waitangi
He Whakamarama
No te 6 o nga ra o Pepuere, 1840, ka hangaia te Tiriti ki Waitangi, wahi o Pewhairangi, kei te Tai Tokerau, i hangaia i waenganui i a Kawana Wiremu Hopihona, mo te taha ki a Kuini Wikitoria, me nga Rangatira Maori i hui ki reira i taua ra. No muri iho ka haria haeretia etahi kape o te Tiriti ki etahi atu takiwa o te motu tae atu ki te Waipounamu, a ka hainatia e nga rangatira Maori o ia iwi, o ia iwi. Hui katoa nga Mea o ratau i haina e 512. O reira a tae noa mai ki tenei wa e meinga ana e nga tangata matau e nga kai-whakahaere ranei o te iwi Maori, hei kaupapa korero ma ratau te Tiriti me ona tikanga. I tenei wa kei te korerotia nuitia ki nga marae katoa tenei Tiriti, kei te ngutu o te iti, o te rahi, o te tangata kuare, o te tangata whai-whakaaro.
He kuia nana te patai ki au i mua tata ake nei, "Tena korerotia mai te Tiriti o Waitangi: he aha ona tikanga? He aha i waiho ai hei take korero ki nga marae." Katahi au ka whakaaro, e tika ana pea tana. He he te poipoia haeretia o te ingoa o te Tiriti nei e te ngutu wahine, ko nga tikanga o roto kaore i te marama i a ratau.
I tuhia te Tiriti o Waitangi ki nga reo e rua, ki te reo pakeha, ki te reo Maori. Na te ringa tonu o Kawana Hopihona i tuhituhi te kaupapa, na Te Poihipi (ko ia nei te kai-whakahaere a te Kuini o mua atu i a Kawana Hopihona) nana i whakatikatika. Ina te kupu a Te Poihipi, i taia ki roto ki nga pukapuka korero o te Paremata i te tau 1861:—"Ko te kaupapa whakaahua o te Tiriti i hangaia e au, i whakaaetia e Kapene Hopihona, he iti nei nga wahi i whakawhitiwhitia e ia, engari ko nga tikanga o roto kaore i whakarereketia e ia." Ko etahi o nga uri a Te Poihipi nei, i noho ki Kairakau, i te taha tai o Heretaunga, a i muri iho ki Tokomaru (Wai- page 17apu), a kei reira tonu etahi o nga mokopuna e noho ana inaianei Ko te reo Maori o te Tiriti na Henare Wiremu, e kiia nei ko Te Wiremu Karuwha, ko tetahi o nga tipuna o te hapu o Nga Wiremu.
Kaore i oti pai ki te reo Maori nga tikanga o nga kupu pakeha o te Tiriti, tera nga wahi ririki i mahue. Otira e tino marama ana i te reo Maori o te Tiriti ona aronga nunui, na reira, ma te reo Maori tonu o te Tiriti ia e whakamarama.
He aha tenei mea te Tiriti? Ko te tikanga ki te reo Maori, he whakaae-tanga i waenganui i etahi iwi whaimana e rua, maha atu ranei, he whakaaetanga na aua iwi ki etahi tikanga whanui, e pa ana ki a ratau. Ka kiia te pukapuka, i tuhituhia ai nga tikanga i whakaaetia e aua iwi, he Tiriti. Na me waiho ko te reo Maori tonu o te Tiriti o Waitangi e korero i konei.
Te Whakaupoko O Te Tiriti
Ko te whakaupoko tenei o te Tiriti, e whakamarama ana i nga take i hangaia ai te Tiriti.
"Ko Wikitoria, te Kuini o Ingarangi, i tana mahara atawhai ki nga Rangatira me Nga Hapu o Nui Tireni, i tana hiahia hoki kia tohungia ki a ratou o ratou rangatiratanga, me to ratou whenua, a kia mau tonu hoki te Rongo ki a ratou me te ata noho hoki, kua whakaaro ia he mea tika kia tukua mai tetahi Rangatira hei kai whakarite ki nga tangata Maori o Nui Tireni. Kia whakaaetia e nga Rangatira Maori te Kawana-tanga o te Kuini, ki nga wahi katoa o te whenua nei me nga motu. Na te mea hoki he tokomaha ke nga tangata o tona iwi kua noho ki tenei whenua, a e haere mai nei.
"Na, kua pai te Kuini kia tukua ahau, a Wiremu Hopihona, he Kapitana i te Roiara Nawa, hei Kawana mo nga wahi katoa o Nui Tireni, e tukua aianei a mua atu ki te Kuini; e mea atu ana ia ki nga Rangatira o te Whakaminenga o nga Hapu o Nui Tireni, me era Rangatira atu, enei ture ka korerotia nei."
Ko te whakaupoko tenei, e whakamarama ana i nga take i tonoa mai ai a Kawana Hopihona e Kuini Wikitoria, Kuini o Ingarangi me ona wahi, ki te whakarite tikanga i waenganui i te Kuini, i nga rangatira o te iwi Maori. Ko te tino take kei nga kupu ra: "Na te mea hoki he tokomaha ke nga tangata o tona iwi kua noho ki tenei whenua, a e haere mai nei. Na ko te Kuini e hiahia ana kia whakaritea te Kawanatanga, kia kaua ai nga kino e puta mai ki te tangata Maori ki te pakeha e noho ture kore ana."
He tino marama rawa enei kupu. He tika hoki, kua tokomaha ke nga pakeha kua noho haere i nga motu e rua nei, nga mihinare me a ratau whanau, nga pakeha hokohoko taonga, nga pakeha patu tohora, nga pakeha o nga kaipuke, nga whanako, nga kohuru. E kiia ana e 500 nga herehere i oma mai i Poihakena, a noho haere ana i te takiwa o Pewhai-rangi i mua tata atu i te wa o te Tiriti. Kaore a te Maori tikanga e pa atu ki a ratau, engari ko ratau ki te whakatutu i nga Maori. Kaore hoki page 18i pa ki a ratau nga hire a te Kuini, i te mea kaore ano i pa te mana o te Kuini ki enei motu. E kiia ana e nga pukapuka a nga mihinare kotahi mano nga Maori i kohurutia e te pakeha i nga tau i mua atu o te Tiriti. A e rongo ana hoki tatau i a te Maori kohurutanga i te pakeha. He wa ture kore. Na reira te Kuini "ka hiahia kia whakaritea te Kawanatanga, kia kaua ai nga kino e puta mai ki te tangata Maori ki te pakeha e noho ture kore ana."
Na, ko te kupu nui ko tenei, 'E noho ture kore ana.' Na te hinengaro pakeha o te tangata nana i waihanga nga kupu o te Tiriti i titiro, ko te mate nui tera o Aotearoa o te Waipounamu, ko te mate tera e akiaki ana kia rongoatia ia-ko te ture kore. Ka papa te tikanga Maori, te mana o nga Rangatira Maori o te wa kai-tangata, o te wa kore tuhituhinga, ki nga whakaaro takitahi o te pakeha, o te pakeha kua rere mai ki waho o te taiapa o ona ake ture, kua mahue atu ra i a ia ki muri ki nga whenua i whakatipuria mai ai ia. Na, ko taua ture tenei e totoro mai nei ki te whai i a ia, ko nga maikuku roroa o Kuini Wikitoria i whakamaua e ia ki a Kawana Wiremu Hopihona.
Ko te wa tera o nga pakanga nunui a nga hapu Maori ki a ratau ano; kaore ano i tau te mauri o nga iwi i muri iho i nga whawhai a Hongi Hika, a Te Wherowhero, a Te Waharoa, a Te Rauparaha; he pu he paura nga taonga e whakamatea ana e nga whakaaro o ia iwi, o ia iwi i riro ai nga wahine rangatira, i hokohokona ai nga whenua. Ko te wa tera o nga hoko paraharaha. Ka popoke te pakeha ki te hoko whenua mona i Pewhairangi, i Hauraki, i Porirua, i te Waipounamu; he pu, he kaaho paura, he paraikete, he tupeka, he waipiro te utu. Ka maranga i nga pakeha maha noa atu nga kereeme mo te whenua Maori kotahi i raro i nga hoko a nga rangatira maha. Kei hea te ture o tera wa hei whakatau i te tika?
Kaore hoki ra o te Maori Kawanatanga i te wa i whakaeke mai ai te pakeha ki nga motu nei. Kaore i whakatoputia nga mana rangatira, te mana tangata, te mana whenua, te kupu o te ora o te mate ki te ringa o te tangata kotahi, e kiia nei he Kingi, he Tumuaki, he aha ranei. Kaore: i noho wehewehe tonu nga iwi, a Waikato, a Ngati-Haua, a Te Arawa, a Ngapuhi, a ia iwi, a ia iwi. A i roto i te iwi kotahi he maha ano nga wehewehenga hapu i raro i ona rangatira. Kei hea he kaupapa topu e tu ai tenei taonga te Kawaanatanga i runga i te tikanga Maori? E tika ana te mana rangatira o te Maori, engari i whaiti tonu te hekenga iho o tena mana ki te hapu kotahi, a he mea ano ki te whanau kotahi. Kaore he Kawanatanga o te Maori i whaimana ki te hanga tikanga mo te iwi Maori katoa.
Koia i whakaanga ai te haere mai a Kawana Hopihona ki Nga Rangatira Maori, i haria haeretia ai nga kape o te Tiriti ki nga topito o nga motu e rua, e whai ana i te whakaaetanga a ia rangatira, a ia rangatira. Kua kiia i runga ake ra e 512 nga Rangatira Maori i tuhi i a ratau tohu, i o ratau ingoa ranei ki te Tiriti o Waitangi.
Hei muri ake nei au whakamarama ai i te ritenga o tenei kupu "Kaw-page 19anatanga," o enei kupu "Mana rangatira": engari me ki noa ake i konei kia marama ra ano i te tangata te ritenga o aua kupu, ka marama ai hoki ki tona hinengaro nga tikanga o te Tiriti o Waitangi.
Tenei ano tetahi wahi o te whakaupoko hei whakaarohanga ma tatau, ara, ko te "mahara atawhai o Kuini Wikitoria ki nga Rangatira me nga Hapu o Nui Tireni, tona hiahia hoki kia tohungia ki a ratau o ratau rangatiratanga, me to ratau whenua, a kia mau tonu hoki te rongo ki a ratau me te ata noho hoki." Ko nga kupu enei e awhitia nei e nga mahara o te iwi Maori, ka tohungia ki a ratau o ratau rangatiratanga me to ratau whenua. Waiho ra kia whakatakitakina nga kawenata e toru o te Tiriti e kitea ai te whakatinanatanga o tena mahara a Kuini Wikitoria.
Me kaati i konei nga kupu mo te whakaupoko o te Tiriti. Ka mohiotia ko te tino whai a te Kawanatanga o Kuini Wikitoria kia taka a Nui Tireni, me te iwi pakeha, Maori e noho ana i konei, te tangata, te whenua, ki raro ki te mana o tetahi Kawanatanga.
Te Upoko Tuatahi
Ko nga kupu enei o te Upoko Tuatahi o te Tiriti o Waitangi. Te Upoko Tuatahi—
"Ko nga Rangatira o te Whakaminenga, me nga Rangatira katoa hoki kihai i uru ki taua Whakaminenga, ka tuku rawa atu ki te Kuini o Ingarangi ake tonu atu te Kawanatanga katoa o o ratou whenua."
He kupu torutoru noa enei, engari he motu katoa. He tapaetanga tenei na nga Rangatira Maori ki te Kuini o Ingarangi mo ake tonu atu i te Kawanatanga katoa o o ratou whenua. He aha taua mea i tapaetia ra e ratau? He aha taua mea i tukuna paraparatia ra e ratau mo ake tonu atu? Ko te Kawanatanga o o ratau whenua. Kei pohehe koutou ki te tikanga o era kupu na "o o ratou whenua," ka penei he take whenua. Kaore. Ko tona tikanga ko "o o ratou rohe, takiwa ranei." Ko te kupu pakeha kei te reo pakeha o tenei wahi o te Tiriti, "territories."
He aha te "Kawanatanga"? Ko te kupu pakeha he 'Sovereignty,' a ko te kupu pakeha mo tenei hanga mo te Kingi mo te Kuini ranei, he "Sovereign"—e rite ana ki te kupu Maori he "Ariki Tapairu" a e kiia ana ko te tino mana, ko te "Sovereign Power" o te iwi pakeha kei te Kingi, Kuini ranei, me tona Runanga, e kiia nei ko te Paremata. Ka marama i kona te aronga o tenei kupu "Kawanatanga", e whakahuatia nei i tenei upoko o te Tiriti, ara, ko te tino mana o te Iwi, i whakamaua e ana tikanga ki nga ringa o te Kuini me tana Runanga Paremata. Ko te Paremata ki te hanga i nga ture mo te tinana tangata, mo te whenua; mo te ora, mo te mate; mo te hara, mo te noho pai; mo te ahua katoa o te noho a te tangata i te ao. Ko nga Minita o te Kawanatanga, ko nga Apiha, ko nga Tari i raro i o ratau mana, ko nga Kooti ko nga Poari, ko nga Kai-whakawa, ko nga Pirihimana, ko nga Kai-tirotiro ko nga Kai-ruuri ko nga Kura ko nga hohipera, ko era atu o nga ropu whaimana, ko ratau nga kai-whakahaere, nga kai-pupuri, nga kai-whakatutuki i nga page 20ture i hangaia e te Paremata. I hangaia e te Paremata nga ture mo nga tangata katoa e noho ana i runga i te mata o te whenua, o te whenua ata rohea, e kiia nei ko Aotearoa, ko te Waipounamu me nga moutere e pa tata ana: i hangaia mo te iti, mo te rahi, mo te ware, mo te rangatira; kaore ana whakapaikanohi.
Ko te upoko tuatahi o te Tiriti o Waitangi e whakatutuki ana i te hiahia o te Kuini "kia whakaritea te Kawanatanga, kia kaua ai nga kino e puta mai ki te tangata Maori, ki te pakeha e noho ture kore ana." Na tenei upoko o te Tiriti i poroaki mai, a i whakatinana ki enei motu te Kawana-tanga o te Kuini o Ingarangi.
A he aha ta nga Rangatira Maori i tapae ai? E ki ana te upoko nei, "ka tuku rawa atu ratau ki te Kuini o Ingarangi ake tonu atu i te Kawanatanga o o atau whenua." Ha, i kiia ra hoki kaore o te Maori Kawanatanga, a he aha hoki kia tapae ratau i te mea kaore nei i a ratau? Me whakamarama ano. Ko te whakamarama kei te ritenga o enei kupu "te mana rangatira." Ko te mana rangatira te mea i roto i te ringa o ia rangatira, o ia rangatira i waitohu ra i tana tohu ki te Tiriti o Waitangi, a ko tana tera i tapae ai ki te tahuaroa ki a Kawana Wiremu Hopihona, hei tahua ki a Kuini Wikitoria. Ko te puputanga tera o nga mana o nga Rangatira Maori, ka hoatu ki te Kuini. Ko te Kawanatanga tera o te Iwi Maori.
Tena, he aha taua mana rangatira? He aha te mana o nga rangatira Maori i te wa i tuhia ai te Tiriti, te mana Ki te tangata, ki te whenua, ki nga tikanga a te iwi i raro i tona mana? Ko te wa tera o Te Hapuku, o Te Rauparaha, o Te Rangihaeata, o Te Wherowhero. o Te Waharoa, o Te Heuheu nui, o Kawiti o Patuone o Hone Heke, o Tupaea, o Te Amohau, o Te Pukuatua, o Mokonuiarangi, o Te Aporotanga, o Te Aopururangi, o Te Houkamau, o Te Kani-a-Takirau, o Te Potae-aute, o Te Eketuote-rangi, o era tini kua ngaro atu ra ki te po, "te wehi o te whenua, te mana o te tangata." Ma koutou noa pea e whakataki te roanga atu o tenei wahi o a tatou whakamarama.
Me whakapoto ki tenei ki, i whiua e aua rangatira ki te tahuaroa te kahu-kiwi, te mahiti, te paepaeroa, te koroai: kei nga whare whakakite-kite e iri ana, hei matakitaki ma te pakeha, hei whakatauki ma ratau "koia enei ko nga taonga a te Maori i te wa e whai-mana ana ratau"; hei titiro atu ma te Maori, ka mapu ai, ka tataku ai i tana tataku. "Haere ra e Waro ki Ingarangi ki Rehia ra e Ka riro atu ena, ka homai e te Kuini he paraikete whero. E kiia ana hoki ra ko te taonga nui tera i wha-karatohia e Kawana Hopihona, e ana Apiha, e nga mihinare ki nga rangatira Maori i haina ki te Tiriti.
I te wa e mana ana nga rangatira Maori, kaore ano i eke mai te ture pakeha, ko te kupu a te rangatira te ture o tona iwi. Ko ia hei whakaara i te rau o te patu, ko ia hei hohou i te rongo. Ina etahi o nga kupu o tera wa, "te ahi e ka mai ra, tikina tineia." Ka hunaia i kona tetahi iwi nui tonu, mate tangata, mate whenua. Ka tapae te rangatira i tana tamahme hei puruwaha mo te ope, kia mau ai te rongo. Na nga rangatira nga tau-page 21naha whenua riro ake, nga tuku whenua riro atu. I a ratau te kupu o te ora, o te mate. Ko nga mana enei i tukua atu ai ki te Kuini. Ko te kupu, ko te ki, o ia iwi, o ia iwi. Ko tona tino tikanga ia ko te mana hanga ture a te rangatira Maori mo tona iwi, mo tona hapu, ko ia tera i tapaetia atu ra e te Tiriti o Waitangi ki te Kuini o Ingarangi mo ake tonu atu. Ko te whakatinanatanga i tenei ra ko te Paremata, ko te Kawana, ko ana Minita, ko nga Mema o te Whare o Raro na te iwi i pooti, ko nga Mema o te Whare Ariki na te Kawana i whakawahi; ka noho huihui ratau ka hanga i nga ture.
E kui, ko tetahi wahi tenei o te whakautu o to patai, "He aha te Tiriti o Waitangi"? Na te upoko tuatahi o te Tiriti i tapae atu te mana rangatira o o tipuna, tuku mai ki a koe, haere ake nei, mo ake tonu atu; na kona i taki mai te Paremata e tu nei i Poneke, e hanga nei i nga ture, i nga ture papai, i nga ture kikino, i nga ture mama, i nga ture taumaha.
Te Upoko Tuarua
Ko te upoko tuarua tenei o te Tiriti of Waitangi. Ko te Tuarua—
"Ko te Kuini o Ingarangi ka whakarite ka whakaae ki nga Rangatira, ki nga Hapu, ki nga Tangata katoa o Nui Tireni, te tino rangatiratanga o o ratau whenua, o ratou kainga, me o ratou taonga katoa. Otiia ko nga Rangatira o te Whakaminenga, me nga Rangatira katoa atu, ka tuku ki te Kuini te hokonga o era wahi whenua e pai ai te tangata nona te whenua, ki te ritenga o te utu e whakaritea ai e ratou ko te kai hoko e meatia nei e te Kuini hei kai hoko mona."
I kiia e au i te timatanga o aku whakamarama, kaore i oti pai ki te reo Maori nga tikanga o nga kupu pakeha o te Tiriti, tera nga wahi ririki i mahue. Ma nga tamariki kura i roto i a koutou e titiro te reo pakeha o te Upoko Tuarua o te Tiriti, ara:—
"Article The Second."
"Her Majesty the Queen of England confirms and guarantees to the Chiefs and Tribes of New Zealand, and to the respective families and individuals thereof, the full, exclusive, and undisturbed possession of their Lands and Estates, Forests, Fisheries, and other properties which they may collectively or individually possess, so long as it is their wish and desire to retain the same in their possession; but the Chiefs of the United Tribes and the Individual Chiefs yield to Her Majesty the exclusive right of Pre-emption over such lands as the proprietors thereof may be disposed to alienate, at such prices as may be agreed upon between the respective Proprietors and persons appointed by Her Majesty to treat with them in that behalf."
Na he maha nga rerenga kupu kei te reo pakeha kaore i oti pai ki te reo Maori. Kia mahara hoki tatau ko te reo e waiho ana e nga Kooti Whakawa o te motu nei, tae atu ki tawahi hei kaupapa titiro ma ratau ko te reo pakeha. Naku tenei whakamaoritanga.
"Ko te Kuini o Ingarangi ka whakapumau, ka whakaoati kia whaka-tuturutia ki nga Rangatira, ki nga Hapu o Nui Tireni, a ki ia whanau, page 22ki ia tangata ranei o ratou, te mana te rangatiratanga o o ratou whenua, o o ratou ngahere, o o ratou taunga-ika, o era atu taonga ranei a ratou, a ia tangata ranei o ratou mo te wa e hiahia ai ratou ki te pupuri i aua mea: Otiia e whakaae ana nga Rangatira o te Whakaminenga, me era atu rangatira katoa ki te tuku atu ki te Kuini i te mana motuhake ki te hoko i nga wahi whenua e hiahiatia ana e nga tangata no ratou aua whenua kia hokona, mo nga utu e whakaritea i waenganui i nga tangata no ratou aua whenua me nga tangata e whakaritea e te Kuini hei kai hoko mana."
Ko te upoko tenei i takea mai ai nga korero e korerotia haeretia nei i nga marae mo te Tiriti o Waitangi. Ka puta he ture kino ka kiia e takahi ana i te Tiriti o Waitangi. Ka mum te Kawanatanga i te whenua ka kiia kei te he, kei te hara ki te oati a te Kuini i oatitia ai e ia i raro i tenei upoko o te Tiriti. Ka puta nga wawata a nga Ropu Maori ki te mana Maori motuhake, ahakoa kiia he Kotahitanga, he Kauhanganui, he Paremata Maori he aha ranei te ingoa, e hoki ana aua wawata ki tenei upoko o te Tiriti. Otira na te pohehe i pera ai. Ara kei te mana o te Maori kua tapaetia atu e te Upoko Tuatahi o te Tiriti mo ake tonu atu.
A, ko tehea tenei mana, tenei rangatiratanga e korerotia nei hoki e te Upoko Tuarua? Kei te marama tonu, ko te take o te tangata Maori ki tona whenua, ki ana taonga; ko tona mana tinana ki era mea, i pepeha ai ia, "Noku tenei whenua, ina nga rohe; i tuku mai i taku tipuna i a mea, nana i raupatu, nana ranei i noho tuatahi na mea ranei i tuku ki a ia, a nohoia ana e ana uri tae mai ki au. Ko enei taonga na naku, te waka nei, te taiaha na, te patu pounamu ra, te rua kumara na, te pakoro ra. Naku ena mea, ehara i tetahi atu."
I rokohanga mai e te Tiriti kua nohoia nuitia nga motu e rua nei e nga hapu Maori: Kua roherohea e ratau nga whenua katoa, kua tapatapaia ki te ingoa nga wahi katoa. I rokohanga mai e te Tiriti e tautohetohe ana nga rangatira me nga hapu Maori ki nga take, ki nga rohe o ratau whenua: e mau pu ana, e mau patu ana hei raupatu i etahi, hei arai atu ranei i nga ope hao whenua a etahi. Kaore te Kuini i mea kia whaka-korea atu nga take Maori i runga i te whenua, engari i whakapumautia, a i whakatuturutia e ia. Na konei koe, e kui, i tu ai i te aroaro o te Kooti Whenua Maori whakaatu ai i ou take, he papatipu, he ahikaroa, i korere ai inaara, i nga maunga aruhe, i nga roto tawhara, i era atu tohu a o tipuna.
E rua nga tikanga nunui kei roto i tenei o nga upoko o te Tiriti, ara: —
Me whakataki ko nga take whenua Maori i te tuatahi. Kei te matatau katoa koutou ki o tatau take whenua. Ehara i naianei te tautohe a te Maori ki te Maori, "Noku ranei, nou ranei," a ka tikina ki te po tataku mai ai nga take tipuna. Ko te korero tenei a Ta Wiremu Matene, Tumuaki o te Hupirimi Kooti page 23i mua ra, mo te ahua o nga take whenua Maori: "Ko taku i kite ai i pa nga take Maori ki te mata katoa o te whenua; kaore he wahi watea i nga kereeme a nga Maori, ko nga wahi anake kua hokona e ratau. Kaore rawa au i kite i rongo ranei i tetahi wahi whenua i kore i pangia e nga kereeme a nga Maori. He maha a ratau tautohetohe i waenganui i a ratau mo o ratau tika, engari kaore rawa he tangata i pohehe he take Maori te take o te whenua e tautohetia ra."
Na, ka pumau nei nga take Maori i raro i tenei o nga upoko o te Tiriti, ka takoto mai ki nga Maori te patai a te ture, "Tena, no wai o koutou tenei whenua?" He turituri te whakautu, karanga noa ana, karanga noa ana. Heke iho te toto, ko Waitara tera, ko te rara i rere ki Waikato, a ka toro te ahi ki nga topito o Aotearoa. Ka whakatika nga Rangatira ka hokohokona nga whenua, ahakoa no ratau, no etahi atu ranei he hoko papatipu tenei, kaore ano he Kooti i tu hei uiui, a hei whakatau no wai nga whenua e hokona ra. Ko Heretaunga tenei, ko Wairarapa tenei, ko Otaki tenei, ko te tini noa atu o te whenua i hokohokona i mua atu o te tuunga o te Kooti Whenua Maori ki nga motu nei. Na runga i nga raruraru maha i ara ake katahi ka whakaarohia kia whakaturia he Ropu Whaimana hei uiui, a hei whakatau i nga take o nga Maori ki o ratau whenua. Ka hangaia e te Paremata ko Te Ture Whenua Maori i te tau 1862. Ina te kupu o taua Ture (tekiona 5), "ka whaimana te Kawana i ia wa, i ia wa, ki te whakatu Kooti hei uiui a hei whakatau ko wai nga tangata Maori e tika ana i runga i o ratau take Maori ki nga whenua Maori, a ki te whakatau i o ratou paanga ki aua whenua, a ki te wha-kaputa tiwhikete taitara ki a ratou mo aua whenua."
Ko te timatanga mai tenei o te Kooti Whenua Maori a mohoa noa nei. Kia oti ra ano nga whenua papatipu te whakawa, e tutuki ai tana mahi, e tutuki ai hoki tetahi wahi o te Upoko Tuarua O te Tiriti O Waitangi, nana nei i whakapumau o tatau take Maori ki o tatau whenua.
Kotahi te wahi kaore ano i marama o tenei wahanga o te Upoko Tuarua o te Tiriti, ko te kupu mo nga taunga ika. Me apiti atu hoki nga roto, ara, nga moana waimaori, nga parumoana, nga tahuna-pipi, nga toka-tio. Ina hoki ko nga taunga ika kei te moana, kei nga ngutuawa wai ranei. Kei te whakatitahataha tonu te Paremata me nga Kooti i enei take. Ko etahi kua whakataua e nga Kooti, ara, te ahua o nga toka tio, i whakahengia ai te taha Maori. Ko te keehi o nga moana wai-maori kei te aroaro o te Kooti i naianei. Ka puritia e au nga whakamarama mo enei take kia tae ki te upoko tuatoru o te Tiriti.
Mo tetahi wahanga o tenei upoko o te Tiriti, e pa ra ki te hoko a te Kuini, ko tona tikanga e here ana ma te Karauna anake e hoko nga whenua Maori, engari ko nga utu me ata whakariterite i waenganui i te Maori nona te whenua, me te kai-hoko whenua a te Karauna. He take tenei i tautohetia nuitia e nga Kawanatanga o mua a tae mai ki tenei wa. Ka tu he Kawanatanga ka ki me kukuti nga hoko o nga whenua Maori, kia riro ma te Karauna anake e hoko. Ka ara ake he Kawanatanga ka ki me whakatuhera te hoko o nga whenua Maori, kia ahei te pakeha, te page 24tangata noa ki te hoko. Ko te lure tena mai o te tau 1862 tae mai ki te tau 1892. No te tau 1892 ka herea kia waiho ma te Karauna anake e hoko. Ka hiahia te Kawanatanga ki tetahi poraka, ka utaina e ia he here ki ranga, ka kahititia, penei i te ahua e rnahi nei tenei Kawanatanga. No te tau 1900 ka tino araitia nga hoko a te Karauna. No te tau 1905 ka timataia ano nga hoko a te Karauna ki etahi wahi o te motu, a no, te tau 1909 ka whanui te haere tahi o nga hoko a te Karauna, a te pakeha noa. No te tau 1913 ka hangaia e tenei Kawanatanga tenei ture e arahi nei i nga hoko a te Karauna, e here nei i nga whenua ma te Karauna anake e hoko. Ka whakahokia ki te ahua i te ture o te tau 1892. Ko te kaupapa tera o te Tiriti o Waitangi. Kei te whakahe tatau ki aua hoko, he here-here i te tangata Maori ki nga utu ririki a te Karauna, he herehere i nga tangata pupuri whenua me o ratau na hiahia, he taringa roa kia pau te kaha o nga hiahia hoko a te Karauna, a te tangata Maori, ka tapahi ai i nga paanga i hokona. Kei te tika tonu nga whakahe ki enei tikanga hemanawa, engari kaore e taea te uta atu aua whakahe ki ranga ki te Tiriti o Waitangi, nana nei i whakatakoto mai koiara hei kaupapa.
Koia nei, e Kui, nga taonga nunui na tenei wahi o te Tiriti o Waitangi i whakaahua hei tikanga ki nga motu nei-ko te Kooti Whenua Maori me ana mahi ko nga hoko a te Karauna e ngau nei i te whenua.
Ina te kupu a Nopera Panakareao, he rangatira no Te Rarawa i te taenga atu o te kape o te Tiriti ki Kaitaia, kia hainatia e Te Rarawa, e te Aupouri—"Ko te atarangi o te whenua kua hoatu ki te Kuini, ko te oneone i mau." Na he kupu tohunga rawa tena, ko a mua kupu. Ka whakahiatotia e te whakatauki a taua kaurnatua nga kupu o te upoko tuatahi, o te upoko tuarua o te Tiriti. Ko te atarangi, ara, ko te mana nui e hipoki iho ana i runga i te whenua, ko te mana hanga ture, ko te mana hei ki ma tenei ropu e whakawa, ma tena e titiro te tika o nga hoko, ma tera e arahi te tangata i roto i nga pikonga maha o te ture, ko taua atarangi na te upoko tuatahi o te Tiriti i tuku ki te Kuini. Ko te oneone ia, ko te kupu nou, noku, ko te take mai o nga tipuna, na te upoko tuarua i whakapumau ki te Iwi Maori.
Te Upoko Tuatoru
Ko te upoko tuatoru tenei o te Tiriti. "Ko te Tuatoru—
"Hei whakaritenga mai hoki tenei mo te whakaaetanga ki te Kawanatanga O te Kuini. Ka tiakina e te Kuini o Ingarangi nga tangata Maori katoa O Nui Tireni. Ka tukua ki a ratou nga tikanga katoa rite tahi ki ana mea ki nga tangata o Ingarangi."
Ko te reo pakeha tenei o taua upoko, ara: —
page 25
"Article The Third"
"In consideration thereof, Her Majesty the Queen of England extends to the Natives of New Zealand Her Royal Protection, and imparts to them all the rights and priveleges of British subjects."
E whakamarama tonu ana te upoko nei ko te koha tend a te Kuini mo te whakaaetanga atu a nga Rangatira Maori ki te Kawanatanga o te Kuini. Ko taua koha tenei—
He kupu nunui anake enei, he nui whakaharahara. Ko te kupu tuatahi ka tiakina nga tangata Maori katoa. E rua ona rerenga o tena kupu. Ka anga ki waho te titiro, na te Kuini, na ona uri, na to ratau mana, na to ratau kaha tatau i tieki kei eketia mai e era atu iwi; e te Wiwi i ona ra, i whai nei te Wiwi kia riro i a ia Te Waipounamu, a i whakanoho rawa ki Akaroa; i muri iho Ko te Ruhia a ka taha atu tena whakawehi; i nanahi nei ko te Tiamana, a he mea whakamamae nui ka taha tena; a a ko ake nei pea ko te Tiapanihi. Ko te mana o Ingarangi kei te arai atu, ko te Kingi kei te tiaki i a tatau.
Ka anga ki roto te titiro ka kitea te nui o te koha a te Kuini ki te iwi nui tonu. I rokohanga mai e te Tiriti e kai tangata ana, ka kiia he kohuru tera, he hara e whakamatea ai te tinana o te tangata kohuru, ahakoa ware, ahakoa rangatira. Na te pakeha tera ture, no Ingarangi, ka haramai hei ture mo te iwi Maori i raro i te mana o te kupu ra "kia rite tahi ki ana mea ki nga tangata o Ingarangi." I rokohanga mai e te Tiriti e tukino ana te tangata kaha i te tangata ngoikore, te rangatira i te ware, te pakeha i te Maori, ka kiia e te ture he hara tera: ko tona whiu he whareherehere, he kuru kohatu. Ko te ture hoki tera o te pakeha ki tona whenua ki Ingarangi, i haramai hei ture mo raua tahi ko te Maori ki enei motu i raro i te mana o te kupu ra "kia rite tahi ki ana mea ki nga tangata o Ingarangi." Ehara i te mea i taea e te ture a te Kuini te arai nga kino katoa. He maha nga kino i puta, he maha nga kohuru, nga whanako, nga ngau tuara, nga tini hara na te ngakau o te tangata i whakaaro. Otira he iti rawa o te hunga hara i honea i te ringa kaha o te ture.
Ko te kupu tuarua "ka tukua ki a ratou (ara ki nga Maori katoa o Nui Tireni) nga tikanga katoa rite tahi ki ana mea ki nga tangata o Ingarangi." Ko te wahi nui tenei o te Tiriti o Waitangi: ko te wahi tenei e tino peehi ana i runga i te iwi Maori; otira ko te wahi tenei e wareware ana i roto i nga whakamaramatanga o te Tiriti a nga kai whakahaere o te iwi Maori i nga tau ka taha nei.
Ko te koha nui ra tenei a te Kuini, ko te whakautu o te tahuaroa o nga mana Maori i tapaetia atu ra ki a ia e te upoko tuatahi o te Tiriti. Ko tona whakamarama poto tenei. Na tenei rarangi i ki kia rite tahi te Maori raua ko te pakeha i raro i te ture, kia rite tahi ki ana mea ki nga tangata o Ingarangi. No te wa i tu ai he Hupirimi Kooti ki Nui Tireni, ka kiia e taua Kooti na te Tiriti o Waitangi, ara, na te upoko tuatoru e whakatakina nei, na reira i kume mai kia pa ki Nui Tireni nga ture o Ingarangi e tauriterite ana ki te ahua o Nui Tireni i tera wa. Na, ehara page 26i te mea ko nga ture anake e hangaia ana e te Paremata nga ture e mana nei. Ko etahi ture i puta ake i nga whakatau a nga Kooti Whaimana; ko etahi ture i tipu mai i nga tikanga a te pakeha i Ingarangi, a na te Tiriti o Waitangi i whakawhiti mai, ka tau ki konei. Ae, ko te ture pakeha te koha nui a te Kuini ki te iwi Maori.
E kui, kaore pea koe i te mohio, i nga haora katoa o te ra e oho ana koe, i nga haora katoa o te po e moe ana koe, kotahi rau nga ture kei te tieki i a koe, i to noho, i to haere, i to moe, i to oho, i o mahi, i o korero, a, o enei ture kotahi rau e iwa tekau ma rima pea i rite tonu ki nga ture mo to hoa pakeha, e rima ano pea i rereke. Te ture mo nga hara, te ture mo nga nama, te ture mo nga taonga (haunga ia nga whenua) te ture mo nga korero whakapae, he rite tonu, kotahi tonu te ture mo te pakeha mo te Maori, na te Tiriti hoki o Waitangi i whakarite kia pera.
Ko nga ture i rereke ai te Maori i te pakeha, ko nga ture:
He mema motuhake o te iwi Maori, na ratau anake i pooti. Ko te take i wehea ai, he motuhake no nga take Maori, a he kuare no te iwi Maori ki te nuinga o nga tikanga a te pakeha i tera wa. Ki taku nei whakaaro ia ko te putake o nga Mema Maori tokowha, he wehi no te pakeha, i te wa e tauriterite ana te tokomaha o te Maori o te pakeha ki enei motu, kei whakawhiwhia nga Maori ki te pooti ratau tahi ko nga pakeha ka tokomaha rawa pea nga Maori e tu hei mema. Otira ko te tu o nga Mema Maori i roto i te Paremata tetahi o nga morehu tohu o te motuhaketanga o te iwi Maori.
Ko nga ture mo nga whenua Maori i rereke rawa i nga ture mo nga whenua pakeha. Ko nga take Maori hei whakatau ko wai ma i tika ki nga whenua, ko wai ma nga kai riiwhi mo nga tupapaku. Kaore he wira o mua, he ohaki rawa te tikanga i tata. He maha nga here i hangaia mo te hoko, mo te riihi, mo te mokete, kaore nei i pa ki te whenua pakeha. Kua whakamaramatia ake ra te rereke o nga tikanga mo nga hoko a te Karauna.
I mua kaore te reiti e pa ana ki nga whenua Maori. Ehara i te mea na te Tiriti o Waitangi i ki kia kaua e pa. I mua kaore te taake e pa ana ki nga whenua Maori, a, ehara i te mea na te Tiriti i ki kia kaua e pa. Ko ta te Tiriti ia i whakatakoto iho ai "kia rite tahi ki ana mea ki nga tangata o Ingarangi." Mehemea i whai te ture i raro i te reo o te Tiriti, kua pa noa atu era taimaha ki runga ki nga whenua Maori. No te tau 1894 ka pa te reiti ki nga whenua Maori, he hawhe reiti, a ina tonu no te tau 1910 katahi ano ka rite te reiti ki te reiti o nga whenua pakeha. No te tau 1893 katahi ano ka taaketia nga whenua Maori, he taake mama, ko te hawhe o te taake e utu ana te pakeha. Otira ko nga whenua Maori anake e riihi ana e taaketia ana. No te tau 1917 ka whakataumahatia ake te taake ki runga ki nga whenua Maori e riihi ana, otira ko te kaupapa ko te hawhe o nga taake e utu ana te whenua pakeha. I naianei ki te page 27whakaritea nga kawenga a te ture i whakaae ai ki runga ki o tatau whenua, kaore rawa e tata atu ki te tairnaha o nga kawenga kei runga i nga whenoa pakeha. Ko nga whenua papatipu kaore e eketia e te reiti; he taiawhio te huarahi e taea ai e nga Kaunihera pakeha te uta he mokete ki runga ki te whenua Maori mo te kore e utu i te reiti. Ko nga whenua Maori anake kei te riihi e taaketia ana, a ko te rahi o te taake kei te hawhe o te taake e utu ana te pakeha. Ko nga whenua Maori e takoto noa ana kaore i te riihi, ko nga whenua Maori e paamutia ana e nohoia ana e te Maori, ko nga papakainga, kaore i te eketia e te taake.
Na nga ture maha i whakatitaha etahi o nga taimahatanga i tika nei mei whakapangia ki o tatau whenua i raro i te kupu o te Tiriti "kia rite tahi ki ana mea ki nga tangata o Ingarangi." Ko nga ture ranei kei te he, kei te takahi i te Tiriti? Na reira ko koutou e karangi nei ki te Tiriti hei whakaora mo o tatau mate, kia tupato, kei oho nga tohunga o te iwi pakeha, ka ki, "E pai ana: hoatu ki a ratau a ta ratau tono nei: whaka-tutuki tia te kaupapa o te Tiriti a taea noatia tona mutunga: whakaekea te taumaha o te kawenga kia rite tahi ki te Maori, ki te pakeha."
He aha oti i whakatitahataha ai te Paremata, te kai hanga o nga ture? He aha i kore ai e utaina te reiti, te taake mo nga tau e rima tekau mai O te Tiriti a tae noa mai ki te tau 1893? A he aha i homai ai i muri iho i tena ko te hawhe kau o ta te pakeha pikaunga hei pikaunga ma nga whenua Maori? Na nga tohunga o te pakeha i titiro kei te ngoikore te tuara o te Maori, i te kuare, i te pororaru o te Maori i ana tikanga; na reira me ata tukutuku mai enei wahi o te ture pakeha. "He huruhuru te manu ka rere." Na te Maori tera whakatauki. Tera e ahei noa atu te pakeha te ro rona atu i tena kupu, hei tataku mai mana ki a tatau, "He reiti te manawa o nga rori e haerea nei e koutou, e a koutou uri: he taake te manawa o nga mahi nunui o to tatau whenua tahi, ina nga rerewe, nga kura, nga hohipera, nga poutapeta."
Kaore e taea e tatau te kapo mai te Tiriti hei whakangungu rakau ki te reiti, ki te taake. Na te ngawari o te ture i ukauka ai.
Ko te ture mo te waipiro kei te matatau tatau. Na te pakeha tera kai no tona whenua mai. Kotahi tonu to raua uunga mai ko te paipera, otira no mua tata atu te rama i te paipera. E kore pea e whakarereketia te ture mo te waipiro ki te Maori mehemea i ata kai te Maori i tera kai. Engari na te kai kino, na te waihotanga hei whakahinu mo nga hoko whenua, hei whakaporangi i nga rangatira kia moumou i o ratau rawa, hei kai whakapehapeha ki nga marae, ka titiro nga tohunga hanga ture, ka ki "E Ta ma, kaore e rawe ta tatau kai ki te iwi nei, he tauhou, he tamariki: me whakatu he rahui mo te kai nei, me rahui i etahi takiwa Maori, me rahui i te korokoro o te wahine Maori, me rahui kia kainga ki nga whare hoko waipiro, kaua e haria ki nga marae kai ai." Kei te haramai pea te ra e turakina ai nga rahui nei, kia utongatia te kaki Maori ki te kai nei, kia waia ona toto ki te kaka o te waipiro: tena ranei ka ki te pakeha, me whakakore rawa atu tenei kai i Nui Tireni.
Kaati i konei aku whakamarama whanui mo tenei upoko o te Tiriti. page 28Heoi taku he whakatupato ki te iwi e poipoi haere ana i te ingoa o te Tiriti, kia tupato i tenei wahi o te Tiriti kia tupato kei waiho hei huarahi mai mo etahi mate kei te ngaro atu, kei runga anake i te pakeha e taum-aha ana. Mehemea he mate mo tatau ina hohoro te whakapakehatia o tatau, mehemea he taanga manawa mo tatau kei te ata tukutuku haere 0 nga tikanga pakeha, kaati waiho etahi wahi o te Tiriti kia ata moe ana.
Nga Wahi Taupatupatu
I roto i nga whakamarama mo te upoko tuarua o te Tiriti i whaikupu au, kotahi te wahi o taua upoko kaore ano i marama, ara, ko te kupu mo nga taunga ika, a me apiti atu te ahua o nga moana wai-maori, o nga paru moana, o nga tahuna pipi, o nga toka tio. Ko te take i wehea ai e au he rarangi korero mo enei take tahitahi he raruraru, ara, he taupatupatu i waenganui i te upoko tuarua i te upoko tuatoru o te Tiriti. Ko te upoko tuarua e ki ana, ka whakapumautia ki te iwi Maori o ratau take, to ratau rangatiratanga ki o ratau whenua, ki a ratau ngahere, ki a ratau taunga ika. Kaore he raruraru mo te taha ki nga whenua, ki nga ngahere. Engari ko te wahi e tarewa ana ko nga roto kei waenganui i nga whenua, ko nga parumoana, ara, ko nga whenua e pa ana ki nga moana, e ngaromia ana e te tai pari. Ki te Maori he whenua enei nona, na reira ia ka whakaaro kua whakapumautia ona take ki era mea e te upoko tuarua o te Tiriti. Otira kua whakamaramatia e au i runga ake ra, na te upoko tuatoru o te Tiriti i homai ki Nui Tireni nei nga ture O Ingarangi e tika ana kia pa ki Nui Tireni i te wa i hainatia ai te Tiriti "kia rite tahi ki ana mea ki nga tangata o Ingarangi."
A koe te ture o Ingarangi e ki ana no te Karauna te moana, timata i te mutunga o te pari a te tai, ka rere ki waho e toru maero. Ko nga paru moana, ko nga tahuna pipi, ko nga toka tio, ko nga taunga ika kei raro atu a kei waho atu i te mutunga o te tai pari. Ko te taupatupatu tena i waiho kore marama ai ena take. Kaore ano te reo o te Paremata kia korero mai ma roto i tetahi ture, kei a tatau kei te iwi Maori ano te mana o enei o nga taonga a o tatau tipuna.
Ko te keehi a Te Arawa mo ona moana wai-maori kei te aroaro tonu o nga Kooti, e tutuki ranei ki reira, tera ranei e whakaotia rawahotia i waenganui i a ratau me te Kawanatanga. Kaore e maha he korero mo tera i konei. Engari kua puta te whakatau a te Hupirimi Kooti e ahei ana a Te Arawa ki te whakahaere kereeme ma ratau i te aroaro o te Kooti Whenua Maori.
Nga Whenui Raupatutia
Hei whakamutunga mo nga whakamarama nei ko tetahi kupu mo nga whenua i raupatutia e nga Kawanatanga o mua. Ko etahi hoki kei te korero i he aua raupatu, i takahi i nga kupu o te Tiriti o Waitangi.
I tapaetiae te Kawanatanga ki te Kuini o Ingarangi, te mana Rangatira, te mana hanga ture. I takahia taua mana e etahi wahanga o te Iwi Maori. No reira ka tipu he pakanga, ka heke te toto. Ka tahuri mai te ture, ka page 29tangohia te whenua hei utu. Na te Maori tonu tenei tikanga te taua, te mum, te ngaki mate. Na ona rangatira i tapae atu taua tikanga, me taua mana ki te Kuini. Kaore e taea nga raupatu nei te whakahe i runga i te Tiriti.
Ko nga whakahe me ahu ke ki te mate o etahi o nga iwi i raro i nga raupatu. No etahi te hara ka murua ko nga whenua o etahi. Ko etahi hapu ka mate i te kore whenua. Ko te whiu mo etahi iwi i taimaha rawa. Ka ahu mai ena whakahe i runga i te huarahi inoi ki nga Minita, i runga ranei i te huarahi pitihana ki te Paremata. Engari kaore e taea te whaka-tete-mai i runga i nga take o te Tiriti, engari ka waiho o te Kawanatanga ko te Tiriti hei whakangungu rakau mona.
Heoi ra, e ta Peneti. Mau e panui atu ki te kuia nana nei te patai te whakautu o tona patai poto; ko nga whakamarama ia i roa. Tera hoki e poto noa mei peneitia; Na te Tiriti o Waitangi i whakatu te Paremata hei hanga i nga ture; na te Tiriti i homai te Kooti Whenua Maori me ana mahi; na te Tiriti i whakamana nga hoko a te Kawanatanga e hoko nei, nga raupatu whenua o mua; na te Tiriti i whakamana te reiti me te taake, i whakarite te ture mo te Maori mo te pakeha. Mehemea kei te he, kei te kino, me whakawa atu ki o tatau tipuna nana nei i poroporoaki a ratau mana i o ratau ra e nui ana ano.
Signatures to the Treaty of Waitangi
Waitangi, February 6, 1840
Kawiti, Tirarau, Pomare, Kiore Heke, Hori Kingi, Wharerahi, Tamati Pukututu, Hakiro, Wikitene, Pumuka, Marupo, Te Tao, Reweti Atua-haere, Wiremu Hau, Kaua, Tona, Mene, Tamati Waaka Nene, Matu Huka, Kamera (Kaiteke), Warau, Ngere, Patuone Eruera Maihi, Paora Nohomatangi, Ruhe, Kaitara Wiremu Kingi, Taura, Taurau, Te Roha, Rewa, Moka, Papahia, Takiri Tako, Wiremu Tana, Tangata Kotahi, Te Tai, Toroihua, Te Keha, Kowao Takurua, Hinaki, Manuta Wunu, Nga Manu (Hautokia), Hiro, Marama, Moe Ngaherehere, Mahu, Wiremu Wuna, Tawaewae, Whareumu, Makoware, Te Ahu, Tukupunga, Hara, Hakitara, Hawaitu (Tamati), Matatahi, Rawiri Taiwhanga, Paraara, Ana Hamu, Hira Pure, Iwi, Whiorau, Wiremu Wahtipu, Piripi Haurangi, Pokai, Kauwhata, Tuirangi, Hohepa Kingi Raumati, Tawakawaha, Tawa-tanui, Rawhiti, Kuihanga (Maihi Paraone Kawiti), Paraka, Tahua Hori, Kingi, Puka, Koroiko (Te Korohiko), Iwikau Heuheu.
Waitangi, February 9, 1840
Rewiti Irikoe, Te Kuta, Paora Kingi (?) Patu Matekoraha, Haupokia Ahuahu, Mohi Tahua, Kame Kutu, Rangi Tuturau.
Hokianga, February 13, 1840
Hake, Rewiri, Te Pana, Hone Makinaihunga, Pangari, Rangatira Pakanae (Rangatira Motetara), Tio, Te Karekare, Tukarawa, Paka, Wharekorero, Marupo, Toto, Toko, Po, Piripi Ngaromutu, Wiremu page 30Rauraka, Wiremu Patene, Manaihi, Paratene (Te Ripi), Te Hira, Turau, Te Keti, Kenana, Pero, Te Uruti, Witikama, Tira, Tipane, Matin, Kaihu, Kaitoke (Te Whakawai), Hira, Kiri Kotiria.
Waimate, February 15, 1840
Tamati Hapimana, Te Kekeao Paratene, Taonui Makoare, Daniel Kahika, Abraham Tautoru (Aperahama Taonui), Kaitoke Muriwai, Te Naihi, Tahua, Tuku, Ngaro, Rawiri Mutu, Wiremu Whangaroa, Timoti Takare, Hamiora Matangi, Arama Hongi, Haimona Tauranga, Te Kura, Heremaia, Pi, Te Mahurehure, Repa Mango, Maunga Rongo, Wire Manu, Takahorea, Wakanau, Mohi Tawhai, Timoti Mito, Haimona Paikoraha, Huna Tuheka, Pero, Wiremu Kingi.
Waitemata, March 4, 1840
Wiremu Hoete, Hakopa, Te Awa, Tapuru, Titaha, Kahukoti, Ruinga, Hori Pokai, Hohepa, Pouroto, Enoka, Hinaki, Kepa, Paora (Putu), Mohi Te Ahi-a-te-Ngu, Anaru, Waitangi, William Korokoro.
Kaitaia, April 29, 1840
Nopera Panakareao, Paora Ngarue, Wiremu Wirihana, Umu, Himiona Tangata, Matenga Paerata, Rapata Wakahotu, Hori Popata Waka, Taua, Titimu, Matiu Huhu, Tokitahi, Paratene Wairoa, Rapiti Rehurehu, Koro-keno Pupu, Piripi Roaroa, Kopa, Meinata Hongi, Otopi, Paetai, Marama, Paratene Karuhuri, Tamati Pawau, Reihana Teira Mangonui, Watene Patonga, Wiremu Ngarae, Hohepa Poutama, Hare Matenga Kawa, Kingi Kohuru, Matiu Tauhara, Hamiora Potaka, Huyatahi (Hetaraka), Marakai Mawai, Utika Hu, Hare Huru, Tamati Mutawa, Hauora, Tomo, Puhipi Te Ripa, Ereonora, Poari Te Mahanga, Rawiri, Kepa Waha, Koroniria Nua, Ngare (Riwai Haki Ngare), Hamiora Tawari, Whiti, Ruanui, Haunui, Kuri, Kawariki, Rawiri Awarua, Ru, Papanui, Hakaraia Koh-anga, Kawaheitiki, Pere Kamukamu, Karaka Kawau, Paora Te Hoi, Himiona Wharaora, Aperahama Otiru, Tara, Pihere.
Thames Natives From Wharekawa
Tamaki, July 9, 1840
Te Ara Karamu, Kupenga, Ngahuka, Nga Manu, Raro Manu, Te Hangi.
Russell, August 5, 1840
Hake (Urikapana), Kanawa, Haniwa.
Coromandel Harbour, May 4, 1840
Horeta te Taniwha, Kitahi, Puakanga, Hauauru.
Mercury Bay
Punahi, Ngataiepa, Rapupo.
Akaroa
Iwikau, John Love.
Ruapuke, Faveaux Straits
John Touwaick (Tu Hawaiki), Taiaroa.
Otago
John Karitai, Korako.
Cloudy Bay, June 17, 1840
Maui Pu, Eka Hare, Puke, Kaikoura, Joseph Toms, Nohorua, Waiti, Wi, Te Kanae, Pukeko.
Kapiti, June 19, 1840
Te Rauparaha, Te Rangihaeata.
Hawke's Bay, June 28, 1840
Te Hapuku, Waikato, Mahikai.
Manukau, March 20, 1840
Kawau (Apihai), Tinana, Te Reweti (Wiremu Reweti). Kawhaia, April 28, May 25, June 15, August 27, September 3, 1840 Rawiri, Te Kawana, Tariki, Haupokia, Te Waru (Hori), Taonui, Hone Waitere Aoturoa, Te Matena Te Whapu, Ngamotu, Wharekawa.
Waikato Heads, April 11 and 26, 1840
Paengakahuru, Kiwi Ngarae, Paki, Ngapaka, Kukutai, Te Ngohi, Muriwhenua, Te Pakaru, Nutone, Te Waraki, Te Roto Kiwi, Paerata Ngatipou, Katipa Ngatipou, Maikuku, Aperahama Ngakainga, Hoana Riutoto, Wairakau, Haki Aotea, Wiremu te Awaitaia (Wiremu Nero), Tunui Ngawaka, Kamura Wauroa, Pohepohe, Pokawa Rawhirawhi, Puata, Mokoroa, Pungarehu, Pohotukia, Te Keha, Wharepu, Kanawa, Whata, Ngawaka te Ao (Te Ao-o-te-rangi), Peehi, Wiremu Ngawaro, Hone Kingi, Te Tawa, Tamati, Rapata Waiti, Te Awarahi, Rehurehu.
Opotiki, May 27 and 28, 1840
Tautoru, Takahi, Aporotanga, Atua, Whakiia, Rangimatanuku, Rangihaerepo.
Torere, June 11, 1840
Putiki, Rangihuataki.
Tekaha, June 14, 1840
Haupururangi (Aopurangi), Hahiwaru, Haomarama, Wharau.
Torere, June 14, 1840
Taku, Tautari.
Whakatane, June 16, 1840
Mokai, Mata, Tarawatewate, Tunui, Taupiri, Haukakawa, Piariari, Matatetohia, Rewa, Tupara, Mokai, Te Uira, Ngahu, Rahiri, Te Moke, Te Wera.
Wellington (Port Nicholson), April 29, 1840
Tuarau, Hiko-o-te-rangi, Tungia, Rake, Wharepouri, Matangi, Taringa Kuri, Whakakeho, Porutu, Whakatauranga Hore, Pani, Rawi, Kopiri, Whanga, Ngapapa, Reihana Reweti, Ngata, Puakawe, Napuna, Mohiroa, Tute, Ingo, Pakau, Patuhiki, Te Kahe, Kopeka, Rerewa, Te Puni (Te Honiana), Tuhoto, Pakewa, Popuka.
Queen Charlotte's Sound, May 4 and 5, 1840
Toheroa, Rewa, Whatimo, Te Tupe, Tiaho, Tikaukau, Orakaka, Tuterapouri, Tirarau, Ngaoranga, Huriwenua, Taukina, Iwikau, Punga, Rangowaka, Kirikiri, Potiki, Taraheke, Anaru, Pikau, Hone (?) Ropoama te One, Mana, Kaparangi, Tapotuku, Uapiki, Maru, Karaka.
Rangitoto, May 11, 1840
Te Whetu (The Star), Pari, Taropiko, Putete, Rangiahua, Tahanui, Orokaka, Toitoi, Te Mako, Ipukohu, Te Tihi, Huia, Nukumai.
Kapiti, Otaki, Manawatu, May 14, 1840
Te Rauparaha, Katu, Te Whiwhi (Matene), Topeora, Te Ruru (Apera-hama), Matia, Kehu, Hakeke, Taumaru, Mahi, Te Ota, Kiharoa, Te Puke, Toremi (Horomona), Te Ahoaho (Te Kingi), Tahurangi, Paturoa, Te Tohe, Te Whetu, Tauheke, Pakau, Whitiopai.
Waikanae, May 16, 1840
Reretawhangawhanga, Whiti, Patukekeno, Ngaraurekau, Te Heke, Tuamane Ngapuke, Patuka-Kariki, Ngakanae Pukerangiora, Kukutai, Komaki, Raranga, Hohepa Matahau, Kiha, Hiangarere, Urerua, Te Wehi, Pehi, Ketetakere
Motu Ngarara, June 14, 1840
Te Rangihiroa, Te Ohu.
Wanganui, May 23 and 31, 1840
Anaua (Hori Kingi), Tawito (Kawana Paipai), Mawae, Rere, Te Tauri (Wiremu Eruera), Rore, Turoa, Taka, Kurawhatua, Rangiwhakarurua, Uripo, Hiko, "Takaterangi, Pakoro.
Turanga, Poverty Bay
Manutahi, Turuki, Kaingakiore, Eruera Wina, Takatua, David Rangi-kati, Tamawa Kamehua, Te Pakara, Pai-te-rangi, Tutapaturangi Tae-tangaware, Titirangi, Tawarau, Rangiuia Uawa (Nopera Rangihuia), Rangiwai, Mimiopawa, Kakatarau, Awarau, Tamitere, Mangare, Maro-nui, Tona (Tanamanaia), Ngatikareaho, Tuhura Te Hori, Whakahingatu, Ponekahika (Hori), Rangiwhakatatae, Mokopuorongp (Paratene), Pototi, Uiramaitai, Tawarakihi, Turoa, Mahuika, Te Panepane, Te Whareana, Te Eke (Rawiri), Te Tore, Tutaepa, Kauru-o-te-Rangi (Popata), Te Potae (Enoka)
Turanga (now Gisborne)
Te Whauake, Hiutao, Tamaiwahia, Te Hui, Paetui, Te Kou, Reko, Tari, Matatahuna, Te Konikoni, Tauarumia, Nuka, Te Tutahi, Te Pohoi, Putarahi, Pikitia, Te Mako, Te Peika, Kapa, Te Haereroa, Hoani Aneta.page break


c: text/html

text:
Kua hoahoa tenei tuhinga hei awhina ia koe ki te maatau i nga kaupapa o tetahi o nga waaahi rapu whakahirahira o te rapu rapu hou hou - hono hononga.
He mea nui nga backlinks mo te hanga i te pakihi pakihi pakihi. Nga Kaipupuri Tukutuku me nga Kaihanga Whakamaherehere i nga wa katoa mo nga tikanga me pehea te whiwhi hononga tawhito, me pehea te titiro ki a ratau, me te huarahi ki te kimi i nga huarahi hono hononga hono tiketike. Ko te mea ka hiahia koe ki te waihanga i te kounga me te honohono o te pene e kore e taea te whiu i nga whiu whiu engine. Me tiaki koe mo te mana me te ingoa o nga punapu tukutuku mai i hea e tae mai ai to hononga ma te mea e whakaatu ana i nga engines rapu mo to ingoa ingoa. Ko taau hononga hono e whakatau ai i te turanga o to pae, ko te aha te whare hononga kia waiho hei waahanga nui o te hokohoko hokohoko me nga kaupapa rapu rapu - automaatkäigukasti remont.
I tenei ra, ka arotahi tatou ki nga aha o muri mai, me te aha hoki e takaro ai i tetahi kaupapa matua ki te whakatairanga paetukutuku.
Na he aha nga hononga tawhito?
He backlink he honongaitua e puta mai i tetahi pae ki tetahi atu. E rua nga momo o backlinks kei te paopao me te noho. Ko nga hononga Dofollow ko nga mea e hiahiatia ana e matou ki o maatau hononga. E whai hua ana enei hononga ki te puna tukutuku i honohia i te ahua o te "wai honohono. "Ko nga Google bots parse dofollow backlinks me teitei te tohu o te pae i tohua. Me whakanoho ano hoki nga hononga taapiri nofollow ki to tautuhinga hono kia whakaatu ai a Google ki te hono atu ki nga punaa tukutuku rereke ehara i te mea ko te tiki noa te wai hono. Ko enei hononga he tūtohu kaore e paahitia ana ki te puna hono. Kaore e kitea ana mo te rapu rapunga me te tikanga, kaore e taea te whai e nga kaiwhakamahi toharite. E mahi ana ratou hei waitohu tohu. Engari, ki te whai koe i te huarahi tika ki to rautaki whare hono, ka taea e koe te whakakapi i nga hononga tautuhi me nga mahi kapi.
He aha nga hononga backlinks hei paearu paearu i roto i te Google?
Ka tautuhi a Google i te hono e tohu ana ki to pae, ka honohia e koe te uara o te pae me te mana o te puna tukutuku e hono ana te hono.Ka tohua e Google hei paanga mo te paetukutuku. Mena kei te haere mai te pooti mai i te pae rongonui, ka taea e ia te paanga ki te pae tukutuku, mehemea ka puta mai te pooti mai i te mokupapaku, te punaha o te ipurangi kounga, ka kino te paanga o to paetukutuku SEO.
I te nuinga o te waa, he mahinga honohono honohono tenei: "Ki te whakaarohia e tetahi puna tukutuku he mea ihirangi kia nui te hono ki te hono ki a ia, a, he pai te whakariterite me te mana o tenei punaha, he hononga pai te pae tukutuku honohono ".
Ko te mea e hiahia ana koe ki te whakaaro mo to rautaki backlinks
Hei waihanga i tetahi kounga backlinks kounga, me whakarongo koe ki te kounga o te paetukutuku kei hea koe e hiahia ana ki te hanga hononga. Koinei te take i runga i te rarangi o to whare whakahirahira whakawhitinga e hiahia ana koe ki te whakahaere i tetahi rangahau o nga mahinga hokohoko matawhānui me te rapu i nga punaa tukutuku e pai ana ki a koe. Ko te kōwhiringa pai ko te whakapā ki nga paetukutuku WhārangiRank nui me nga rangitaki e hāngai ana ki to ahumahi.
Ko tetahi o nga huarahi pai rawa ki te tiki i nga backlinks ko te panui manuhiri. Ka taea e koe te tiki ake i nga backlinks ki to pae ma te whakauru i te hononga ki to pou kaitautoko. Engari, he maha nga mahi mo te mokopuna i roto i tenei mahi honohono i te ingoa o te kaitohutohu manuhiri. I te tau 2012 i hangaia e Google te whakahou i te Penguin, nana i whakakore nga mahinga o nga paetukutuku e whakamahi ana i nga rautaki whare honohono.
Koinei te take i to tatou wa e hono ana nga kaihanga ki te whakamahi i te kupu noa noa iho i te:
- He kupu korero e ahua ana i roto i te kuputuhi me te kore e taurite ki te kupu matua.
- He rarangi kaore e taurite ki to ingoa ingoa.
- Ko te ingoa o te tuhinga e korero ana koe.
Engari i te huna i to backlink ki te SEO kuputuhi whakapaipai, whakaratohia nga kaipānui ki nga korero maha kia mohio ai ratou ki te aha e hiahia ai koe ki te whai i to hononga me te aha e whai hua ai i a raatau.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Luke 8 Maori Bible (MAORI)
8 A muri tata iho ka haereere ano ia ki nga pa ki nga kainga, ka kauwhau, ka whakapuaki i te rongopai o te rangatiratanga o te Atua: i a ia hoki te tekau ma rua,
2 Me etahi wahine kua oti nei te whakaora i nga wairua kino, i nga ngoikoretanga, ko Meri, e huaina ana ko Makarini, e whitu nei nga rewera i puta mai i roto i a ia,
3 Ko Hoana hoki, ko te wahine a Kuha, a te kaiwhakahauhau a Herora, me Huhana, me te tokomaha noa atu; na ratou i mahi etahi o a ratou taonga hei mea ma ratou.
4 Na, ka rahi te hui i mine mai, a ka haere mai ki a ia o ia pa, o ia pa, ka korero kupu whakarite ia:
5 I haere atu te kairui ki te rui i tana purapura: a, i a ia e rui ana, ka ngahoro etahi ki te taha o te ara; a takahia ana ki raro, kainga ake e nga manu o te rangi.
6 Ko etahi i ngahoro ki runga ki te toka; ko te tupunga ake, kua maroke, kahore hoki he makuku.
7 Ko etahi i ngahoro ki roto ki nga tataramoa; a tupu tahi ana nga tataramoa, kowaowaotia iho.
8 Ko etahi i ngahoro ki te oneone pai; tupu ana, tatakirau nga hua. Ka mutu enei korero, ka karanga ia, Ko ia he taringa ona hei whakarongo, kia rongo ia.
9 Na ka ui ana akonga ki a ia, ka mea, he aha te tikanga o tenei kupu whakarite?
10 Ka mea ia, Kua hoatu ki a koutou te matauranga ki nga mea ngaro o te rangatiratanga o te Atua: ki era atu ia, he whakarite nga kupu: kia kite ai ratou, a e kore e kite, kia rongo ai, a kore ake e matau.
11 Na, tenei te kupu whakarite: Ko te purapura ko te kupu a te Atua.
12 Ko era i te huarahi, ko nga kaiwhakarongo; me i reira ka haere mai te rewera, ka kapo i te kupu i roto i o ratou ngakau, kei whakapono ratou, a ka ora.
13 Ko era i runga i te toka ko te hunga i tango i te kupu me te hari ano i to ratou rongonga; otira kahore o ratou pakiaka, ka whakapono mo te wa poto nei, a i te wa o te whakamatautau ka taka atu.
14 Ko tera i ngahoro ki roto ki nga tataramoa, ko te hunga e whakarongo ana, a, ko te haerenga atu, ka kowaowaotia e nga manukanuka, e nga taonga, e nga whakaahuareka o te ao, a hore ake e pakari o ratou hua.
15 Ko tera i te oneone pai, ko te hunga e tika ana, e pai ana te ngakau, i te rongonga i te kupu, ka pupuri, a hua ana nga hua i runga i te manawanui.
16 E kore e tahuna te rama e tetahi, e hipokina ki te oko, e waiho ranei i raro i te moenga; engari ka whakaturia ki runga ki te turanga, kia kitea ai te marama e te hunga e tomo ana.
17 E kore hoki tetahi mea i huna, e mahue te whakakite; e kore ano tetahi mea i ngaro, e mahue te mohio, te puta hoki ki te marama.
18 Na reira kia tupato ta koutou whakarongo: ki te whai mea hoki tetahi, ka hoatu ano ki a ia; ki te kahore he mea a tetahi, ko te mea i mahara ai ia nana ake, ka tangohia i a ia.
19 Na ka haere mai ki a ia tona whaea me ona teina, otira kahore ratou i ahei te tutuki mai ki a ia, i te pipiri o te tangata.
20 Na ka korerotia ki a ia, Ko tou whaea me ou teina te tu mai nei i waho, e mea ana kia kite i a koe.
21 Otira ka whakahoki ia, ka mea ki a ratou, Ko enei, e whakarongo nei, a e mahi nei i te kupu a te Atua, toku whaea me oku teina.
22 Na i tetahi o aua ra ka eke ia, ratou ko ana akonga ki te kaipuke: a ka mea ia ki a ratou, Tatou ka whakawhiti ki tawahi o te roto. Na rere ana ratou.
23 Otira i a ratou e rere ana, ka moe ia: na ko te putanga o tetahi hau, he tupuhi, ki te roto; a ka tomo ratou, tata pu te totohu.
24 Na ka haere ratou, ka whakaara i a ia, ka mea, E kara, e kara, ka mate tatou. Na ka ara ia, a riria ana e ia te hau, me te ngaru o te moana: a mutu iho, na kua marino.
25 Na ka mea ia ki a ratou, Kei hea to koutou whakapono? Mataku ana ratou, miharo ana, ka mea ki a ratou ano, Ko wai ra tenei, ka tapa nei ki nga hau, ki te moana, a rongo rawa ki a ia?
26 na ka tae ratou ki te whenua o nga Kararini, ki tawahi atu o Kariri.
27 A, no tona haerenga atu ki uta, ka tutaki ki a ia he tangata no te pa, he rewera ona, he roa kahore ano i mau kakahu, kihai ano i noho i roto i te whare, engari ki nga urupa.
28 A, i tona kitenga i a Ihu, ka karanga, ka takoto ki tona aroaro, he nui tona reo ki te mea, he aha taku ki a koe e Ihu, e te Tama a te Atua, a te Runga Rawa? E, kaua ra ahau e whakamamaetia.
29 I mea hoki ia ki te wairua poke kia puta i taua tangata. He maha hoki nga wa i hopukia ai ia e ia; e tiakina ana hoki ia, he mea here ki nga mekameka, ki nga here waewae; heoi motumotuhia ana e ia nga here, a aia ana ia e te rewera ki te koraha.
30 Na ka ui a Ihu ki a ia, Ko wai tou ingoa? Ka mea ia, Ko Rihiona; he tokomaha hoki nga rewera i tomo ki roto ki a ia.
31 Katahi ka inoi ratou ki a ia kia kaua ratou e tonoa e ia kia haere ki te hohonu.
32 Na i reira tetahi kahui poaka maha e kai ana i runga i te maunga: a ka inoi ratou ki a ia kia tukua ratou kia tomo ki aua poaka. A tukua ana ratou.
33 A, ko te putanga o aua rewera i roto i te tangata, ka tomo ki roto ki nga poaka: na ko te tino rerenga o te kahui ra te pari ki te moana, a paremo iho.
34 A, no ka kite nga kaiwhangai i taua mea i meatia, ka whati, ka haere ka korero ki te pa, ki aua whenua hoki.
35 Na ka haere ratou kia kite i taua mea i meatia; a, i to ratou taenga mai ki a Ihu, ka kite i te tangata i puta nei nga rewera i roto i a ia, kua oti te whakakakahu, kua tika ona whakaaro, e noho ana i nga waewae o Ihu: a ka mataku ratou.
36 A, korerotia ana ki a ratou e te hunga i kite, te whakaoranga o te tangata i nga rewera.
37 Na ka mea te huihui katoa o nga kainga patata o nga Kararini kia mawehe atu ia i a ratou; i mataku whakaharahara hoki ratou: a eke ana ia ki te kaipuke, hoki ana.
38 Otira ka inoi ki a ia te tangata i puta ra nga rewera i roto i a ia, kia waiho ia hei hoa mona: heoi ka tono atu a Ihu i a ia, ka mea,
39 Hoki atu ki tou whare, korerotia nga mea nui kua meinga nei e te Atua ki a koe. na haere ana ia, korerotia ana ki te pa katoa nga mea nui i mea ai a Ihu ki a ia.
40 A, i a Ihu i hoki ai, ka koa te mano; i te tatari katoa hoki ratou ki a ia.
41 Na ka haere mai tetahi tangata, ko Hairuha te ingoa, he rangatira no te whare karakia; a takoto ana ki nga waewae o Ihu, ka inoi ki a ia kia tomo ki tona whare:
42 Kotahi tana tamahine, he huatahi kei te tekau ma rua ona tau, na, e whakahemohemo ana. Na, i tona haerenga atu, ka popo nga mano ki a ia.
43 Na tera tetahi wahine e mate ana i te pakaruhanga toto, tekau ma rua nga tau, a poto katoa tona oranga ki nga rata, kihai rawa i taea te whakaora e tetahi.
44 Ka haere ia i muri i a ia, ka pa ki te taniko o tona kakahu: a mutu iho te rere o ona toto.
45 Na ka mea a Ihu, Ko wai tenei kua pa nei ki ahau? A, no ka whakakahore katoa, ka mea a Pita ratou ko ona hoa, E kara, e pipiri ana nga mano ki a koe, e tutetute ana, ka mea koe, ko wai e pa ki ahau?
46 Otira i mea a Ihu, Ehara, kua pa tetahi ki ahau: e mohio ana ahau, kua puta atu he mana i ahau.
47 A, no te kitenga o te wahine kihai ia i ngaro, haere wiri ana, takoto ana i tona aroaro, korerotia ana e ia ki a ia i te aroaro o te iwi katoa te take i pa ai ia ki a ia, me te hohoro o tona oranga.
48 Na ka mea ia ki a ia, E ko, na tou whakapono koe i ora ai; haere marie.
49 I a ia ano e korero ana, ka haere mai tetahi i te whare o te rangatira o te whare karakia, ka mea ki a ia, Kua mate tau tamahine; kaua e whakararuraru i te Kaiwhakaako.
50 Otiia, i te rongonga o Ihu, ka whakahoki ki a ia, ka mea, Kaua e mataku: ko te whakapono ia kia whakapono, a ka ora ia.
51 A, i tona tomokanga ki te whare, kihai tetahi i tukua e ia ki tapoko, ko Pita anake, ko Hemi, ko Hoani, me te papa raua ko te whaea o te kotiro.
52 E tangi ana ratou katoa, e aue ana mona. Na ka mea ia, Kaua e tangi; kahore ia i mate, engari e moe ana.
53 A kataina iho ia e ratou, i mohio hoki ratou kua mate ia.
54 Otira ka mau ia ki tona ringa, ka karanga, ka mea, E ko, e ara.
55 Na hoki mai ana tona wairua, a whakatika tonu ake ia: na ka whakahautia e ia kia hoatu he kai mana.
56 A, miharo tonu ona matua: na ka whakatupato ia i a ratou kia kaua e korerotia taua meatanga ki tetahi.


text:
Kua mutu te noho kāinga kore a te whānau Hunt, kua watea ngā kaitaunaki ki te whakapōkai i tēnei teneti.
I whakatūwheratia e tētahi tangata no te hapori tēnei whare ki te whānau I te rongohanga o o rātou taumahatanga.
Kei te harikoa ngā tamariki ka noho tonu rātou ki to rātou kura, a, koina te hiahia nui o Nellie, koia hoki te take kihai ia i whakāe ki etahi whare ke atu.
Ko Michael Gorman te kaiwhakahaere o te whare mihana o Ōtautahi, a, ia ra ka rongo ia i ngā taumahatanga o te raru kimi whare.
Hei ta Michael Gorman, I taumaha ke te taha ki te kimi whare ki Ōtautahi i mua, engari i he ke atu whai muri i ngā haka a Rūaumoko.
I tautoko a Brenda Lowe-Johnson, he kaimahi papori I te whānau Hunt I a rātou e rapu whare ana.
I tēnei ata I whakatu teneti a Teremoana Mokotupu-Reuben ki te paka o Waltham. Ko raua ko tona hoa wahine e kainga kore ana.


text:
E ngākau rorotu ana te mahuri tōtara nō Piopio a Katherine Coffin mō tōna tau tākaro tuatahi me te kapa Northern Mystics i te tauwhāinga ANZ. Hei te marama o Poutūterangi tīmata ai te tauwhāinga Tāhimana ki te tira Tactix i Ōtautahi.
Ka piki atu a Katherine Coffin ki taumata matua o te whakataetae.
E ai ki ētehi he mātanga a Katherine ki te tūranga maru paehau. Kua hono mai ia i te tira Magic, i reira rā ia e whakahiato ana.
I uru atu a Katherine ki te tūranga kua mahue i a Anna Harrison, nona noa nei ka whakatau ake, e hapū ana ia me tana tamaiti tuarua, nāreira ka heke iho ia mō te kotahi tau.
Hei te Huitanguru ki Poihākena tū ai he tauwhāinga parawhakawai o te "The Summer Shootout". Ka whai wāhi a Katherine ki te whakaatu i tōna māia hei kitenga mā te kaiako a Debbie Fuller, rāua ko te kaiako tuarua a Noeline Taurua.
Kātahi anō a Katherine i hunuku ki Tāmaki Makarau ki te noho tahi me tōna whaea kēkē, te Rarauhe hiriwa o mua a Jenny-May Coffin.


text:
- Home
- Studying in New Zealand
- Qualifications and standards
- NCEA
- Māori & Pasifika
-
Providers and partners
- About education organisations
- NZQA's quality assurance system for tertiary education organisations
- Quick links to NZQF documents
- Approval, accreditation and registration
- Consistency of graduate outcomes
- Self-assessment
- External evaluation and review
- Assessment and moderation
- Submitting results and awarding qualifications
- The Education (Pastoral Care of International Students) Code of Practice
- Offshore use of qualifications and programmes
- Guidelines and forms
- About us
Assessment Matters
Te āpitihanga o ngā paerewa paetae (taumata 3) o Te Marautanga O Aotearoa ki te kāhui marau mō te whakauru ki te Whare Wānanga
A2016/022 - 28 Oct 2016
Te āpitihanga o ngā paerewa paetae (taumata 3) o Te Marautanga O Aotearoa ki te kāhui marau mō te whakauru ki te Whare Wānanga
Hei te tīmatanga o te tau 2017 ka rewa atu ngā paerewa paetae hou (taumata 3) o Te Marautanga O Aotearoa hei whakamahinga mō ngā tauira. He aronga ēnei paerewa katoa ki te NCEA Taumata 3.
Ko tā Te Mana Tohu Mātauranga o Aotearoa he whakarite hui ki te motu whānui, kia wānangahia ngā paerewa paetae e tika ana kia āpiti atu ki te kāhui marau mō te whakauru ki te Whare Wānanga. Ko te tikanga, ka tū ēnei hui hei te Huitānguru tae atu ki te Haratua 2017, ka mutu, ka puta mai te whakatau hei te marama tonu o Haratua. Tae noa ki te putanga mai o te whakatau nei, kua kore ēnei paerewa e uru ki te kāhui marau e tika ana mō te whakauru ki te Whare Wānanga.
Kua puta kē mai ngā paerewa paetae o Te Reo Rangatira i te tīmatanga o te tau nei 2016, ā, ka noho tonu ēnei paerewa ki te kāhui marau o te whakauru ki te Whare Wānanga.
Mā konei, e taunaki ana a Te Mana Tohu Mātauranga o Aotearoa ki ngā kura me ngā wharekura kia whai whakaaro anō ki te āta whakarite hōtaka, whakarite akoranga rānei mō ngā tauira tau 12 – 13 hei te tau e heke mai nei (2017) E tika ana me whai tonu ngā tauira i ngā whiwhinga me ngā paerewa o ngā marau kua whakaaetia kētia mō te whakauru ki te Whare Wānanga. University Entrance requirement.
Ngā kōrero whakamahuki
Me he pātai, he āwangawanga rānei e ai ki te panui nei, tukuna mai ki a:
Anthony Naganathan
Policy Analyst
Assessment Division
Email: Anthony.Naganathan@nzqa.govt.nz


text:
ACCC, faaû taata ACSR
Konumohe whakamahia deadends i runga i amo ranei pourewa whakarewa i roto i te hanga o te whatunga te tuku i roto i te tohatoha hiko i runga i ACCC me conductors ACSR.
E hanga faaû konumohe o tiketike kaha waea waikura ātete konumohe koranu, hipoki e te apa onepu me te kāpia, taea te whakamahi i roto i tetahi taiao. E hangaia faaû konumohe Helical ki te pupuri i te kaha tonu te tauanga o konumohe (ACC), ranei konumohe koranu (ACCC), konumohe hipoki maitai (ACSR) conductors ranei.
Ko te tikanga tāuta i runga i kaiwhakahaere, e kore e rapua e tetahi taputapu.
Ko te ahei ki te whakarite waea i hanga pito mate i roto i runga ki te taura kiritaki whārangi raraunga 'Jera raina production preformed.
Kua whakamatauria katoa o to tatou ADSS faaû mutunga mate me oko waea i hanga ki te mahi tahi o te hiko me te aratuku taputapu i roto i te tikanga ki te makona nga whakaritenga o to tatou kiritaki.
He Jera te whānuitanga oti o taputapu whakamātautau ki te puta i te whakamātautau momo o heliformed pito mate i ngā hua raina preformed.
Arotahi matou i runga i te kounga me te whānuitanga oti o te parahi i hanga pu, e ngā: faaû muka whatu taura mate-mutunga taata, te faaû whakatārewatanga, here taha, here māhanga, insulator runga here, rakau patu, splices mānukanuka tonu, thimbles maka, whare pou (here punga, pōro kanohi), nekehanga mana wai pane etc.
ia ra e te whakapai ake tatou i to tatou hua ki te whakatutuki i ngā wero hou o ao mākete tufaki hiko, me te whatunga.
Nau mai ki te whakapā mai


text:
He ekenga tuarua i ngā tau e rua mō te Reo Irirangi o Tūwharetoa FM, ki te whiringa toa o Ngā Tohu Reo Māori. Ko te waiata "Kōrero Tahi" a te takiwhā tīoriori o te reo irirangi ka whiriwhirihia ki te wāhanga Toi, Mahi ā-rēhia anō hoki.
Anei ngā reo rōreka nō Tūwharetoa FM.
Ko ngā kaiwhakataki tokorua o Rā te Haeata rātou ko ngā kaihautu o Te Kōpu Kānapanapa me Te Kawau Rukuruku ngā manutīoriori tokowhā o Tūwharetoa FM. Nā rātou te waiata o Kōrero Tahi i whakarewa i te wiki o Te Reo Māori hei whakamānawa i te Reo.
“Auee, nui ngā kuia e menemene mai ana ki a mātou,” i kī atu i te kaiwhakataki o te hōtaka o Te Kawau Rukuruku, i a Iraia Bailey. “Ka puta atu te taiwhakapāho, aww, kei reira katoa rātou e umere mai ana ki a mātou, hiakihi, whakaahua.”
Ko tā te kaiwhakataki taki-rua o te hōtaka o Rā te Haeata, ko tā “Azza” Aaron Moeke, koiā tētehi o ngā waiata pāti.
“Everybody knows that song, both young and old. That was the main reason why we choose that song,” he said.
Kua kotahi marama hei hanga i te kōpae mai i te wharewaka o kaiwaiata o Aaron Moeke. Ko te whāki o ngā uri tokowhā nō Ngāti Tūwharetoa, ehara i te mea he ngāwari te mahi.
Ko tā te hoa kaitātaki takirua o Rā te Haeata, ko tā Reti Hepi, “When you’re with somebody like Azza whose got an acute sense of hearing for everything. I mean you think you're doing good, he quickly throws you back on the ground going ‘you’re flat’.”
I mea atu a Hepi he mahi hōhā i ngētehi wā engari, he āhuareka tonu te wheako.
“Te nuinga o mātou he manu tīoriori,” i korero atu i te kaiwhakataki o Kōpu Kānapanapa, i a Karam Fletcher. “Wētehi o mātou kua tū hei kaihaka, hei kaiwaiata mō ngā rōpū haka. Ko Azza te tino tipua o te ao waiata. Nō reira ka hia te arahi i a mātou.”
E noho whakaiti ana ngā whakaaro o te tokowhā ka tū ki ngā kōwhiringa toa mō te tau tuarua, engari mō rātou ake ko Te Reo te whakaihuwaka.
“Karekau he nui he whānui rānō ngā waiata reo Māori e taea ana e tātou te apu atu,” i mea atu a Bailey. “Nō reira, mā konei rau atu anō he waiata reo Māori anō ki roto i te kete e whakarongo ana, he mea kukume mai taringa ki te reo Māori.”
Ko tā Fletcher, “Hei aha te waiata i ngā kupu Pākeha me waiata i ngā kupu Māori, hei hāpai i tō tātou reo rangatira.”
Hei te Pōmere te tokowhā mōhio ai mēnā aē rānei, ka eke rātou ki te tihi hei te pō tuku tohu ka tū ki Poneke.


text:
Ko te reo o te wahine te reo tuatahi i rongo ai tatou kia whakaeke mai ki runga marae, a, koia ano hoki te ngako o te kauwhau i te rangi nei, ara, ko te reo Maori me te whakamaumaharatanga ki a Te Heikoko Mataira i tu ai i Te Whare Wananga o Waikato. Ka mau ke te wehi te whakarongo ki nga waahine me a ratou mahi tautoko ake i te reo o nga matua tipuna. Ko nga kauwhau o te ra, ko Te Ataarangi, te Kohanga Reo, nga moteatea me nga mea ke atu me te titiro i nga pikinga me nga hekenga me te whakapau kaha mo te whakarauora ake i te reo me tona oranga puta noa i a Aotearoa nei. Pakupaku noa nga korero mo te hohonutanga atu o te reo he mea na te roa o te wa korero a tena, a tena engari nui rawa te aroha o te kaikorero ki tona ake kauwhau. Ara, he iti te kupu, he nui te korero.
Heoi ano ra, he aha te mea nui taku i kite ai, i rongo ai i tenei rangi na ko te kaha o nga waahine e hapaingia nei te reo Maori me te mahi whakaora ake i te reo. Ki a au nei, ma nga rautaki whakaako reo Maori, ka whai hua. Me tenei ano ma te ringi kuihi me te rangahaua o nga ahuatanga o te ako reo Maori hei reo rua, ka ata titiro i nga wero e pa atu nei ki te whakaako me te ako i te reo. Tena e hika ma, nga mareikura o te motu tena ra koutou katoa.


text:
Lili'uokalani
Ko Liliʻuokalani te kuīni whakamutunga o Hawaiʻi. Ko ōna ingoa tawhito ko Lydia Kamakaʻeha, ko Lydia Kamakaʻeha Paki rānei. I ētahi wā, i mōhiotia ia hei Lydia K. Dominis.
Nō te 16 Mahuru 1862 i moea e ia a John Owen Dominis, Kāwana o Oʻahu rāua ko Maui. Kāhore ō rāua tamariki, he whare ngaro. Nō te matenga o tana tūngane, o Kīngi Kalākaua, i te 17 Kohi-tātea, 1891, ko te ekenga a Liliʻuokalani ki te torōna hei Kuīni. Nō muri iho mai, ka tahuri ia ki te hanga ture matua hou, he whakakaha ake i ōna mana whakahaere, he whakakaha hoki i te mana pōti o ngā iwi Māori o Hawai'i. Ka riri mai ngā Pākehā i ēnei whakaaro ōna; ka puta i konei te kaupapa whakatū kāwanatanga kē. Ko ngā kaiwhakatupu huka ētahi i pērā ai, i runga i te whakaaro whakamāmā ake ai i te hokohoko huka ki Te Hononga-o-Amerika. Nā John L. Stevens, nā te minita amerika i Hawai'i i taua wā, i tono ngā hēramana nō te kaipuke USS Boston ki uta, tiaki ai i ngā taonga o ngā kamupene amerika. Ka hinga te Kuīni i te 17 o ngā rā o Kohi-tātea, 1893, ka whakatūria he kāwanatanga hou. Nō te 4 Hōngongoi 1894, ko te whakatūranga o Hawai'i hei whenua tū motuhake, ko Sanford B. Dole te tumuaki. Mea kau ake, ka puta ngā mihi tautoko a te Kāwanatanga o Amerika. Nō te 1898, ka whakatauria e ngā pāremata e rua o Amerika kia hurihia a Hawai'i hei wāhi o Amerika.
Nō te 1895 tae noa ki te 1896, ka mauhereheretia a Liliʻuokalani i roto i ʻIolani, te whare o ngā Kīngi i Honolulu. Nō muri mai, ka puta tana kupu whakarere i te torōna mōna.
He tino kaha a Liliʻuokalani ki te tito waiata, ki te tuhituhi pukapuka. Kei tana pukapuka, Hawaii's Story by Hawaii's Queen, ngā kōrero o tōna whenua tupu. Ko te waiata rongonui i tito ai ia ko Aloha ʻOe. Ka mate ia i te tau 1917, he roro ikura. Ka mutu i konei te Kīngitanga o Hawai'i.
Hoto ki waho[edit | edit source]
- Kuīni Liliʻuokalani (reo Pākehā)
Tohutoro[edit | edit source]
- Liliʻuokalani, Hawai'i's Story by Hawai'i's Queen, ISBN 0804810664
- Helena G. Allen, The Betrayal of Liliuokalani: Last Queen of Hawaii 1838-1917, ISBN 0935180893


text:
Ka whakahokia kōmuritia tātou ki te hui ahurei i ngā tau whitu tekau. I riro i te kaikāmera Māori a John Miller rāua ko Hirini Melbourne te mahi nei ki te whakamau ake i ngā āhua o taua wā ki te kiriata.
He pikitia o Tuhoe e whā tekau tau ki muri.
“It was very fascinating because a lot of locals were a bit bemused about what I was doing,” hei tā Miller.
Nā John Miller ngā whakaahua motuhake i kapo, pēnei i tēnei o John Rangihau, te kaiwhakaū o Te Hui Ahurei a Tuhoe. Te nuinga kua kitea e Tuhoe whānui, engari anō ētahi, he kura huna.
E ai ki a Miller, “I hooked up with the late Hirini Melbourne i sent the negatives to Wellington. So they made the photos that they wanted for the book and most of the negatives got lost. So i'm still very annoyed about that 40 years down the track.”
I Poneke a Miller e noho ana, ka tonoa ia e te tari mātauranga ki te kapo whakaahua mā te pukapuka Wharekura 31. Te whakamere hoki o tana taenga atu mā runga pahi ki te hui.
“Some of the empties clinked out on to the steps and out on to the road,” hei tā Miller.
I te ra tuarua nā Miller te ito o te kaupapa i mau hei whakatinana i ngā korero tuku iho mō tā rātou Tūhoetanga.


text:
Ngā Rauemi
Resources
Ahakoa, kua mutu te tuku a Te Taura Whiri i ā mātou rauemi tānga ki te marea, e tonoa tonutia ana. E wātea tonu ana aua rauemi mā te ipurangi (me te rawa tango) kē, ka akiaki mātou kia whakamahia anōtia e ngā tāngata takitahi me ngā rōpū.
Huri noa i ngā tau, kua oti kē i a mātou te tā me te tohatoha atu i te Kotahi miriona rauemi neke atu ki ngā mano tāngata me ngā rōpū.
Ā haere ake nei, ka hāngai kē ngā hanganga ki ngā rauemi hihiko tauwhitiwhiti,he mea kore utu hoki hei torotoro mā te marea. Nā reira, kia mataara mai.
Ka tohaina e mātou ngā rauemi ki Te Tāhuhu o te Mātauranga, hei tohatoha atu ki ngā kura.


text:
You are here:
Ngā rauemi kua puta
He Pākau – Ngā Manu o Aotearoa
He tautoko tonu ngā kohinga pukapuka, ngā whakaahua me ngā aratohu pouako o tēnei huinga pukapuka a He Pākau – Ngā Manu o Aotearoa, tētahi i tētahi. Ko te whāinga o ngā rauemi nei, he āwhina i a koe ki te whakaako i te pūtaiao i runga anō i ngā pūnaha mātauranga e rua, kia waia ai ngā ākonga ki te mātauranga Pākehā, kia whakatinanatia anō te hiahia o ngā kura kaupapa Māori kia kaha ngā tamariki ki te whāwhā i te taiao i runga i te titiro Māori.
E whā ngā kohinga pukapuka tā tēnei huinga arā, Te Hekenga, Ngā Urutaunga, Te Ripoinga, Te Whānau Hua. Nō ngā rā tata nei i hua ake ai ētahi o ngā whakaaro pūtaiao e mau mai ana ki ngā kōrero mā te ākonga. Kia mōhio ngā tamariki i ōna wā anō ka ara ake he whakaaro hou i te ao pūtaiao, kātahi ka whai mai ko ngā whakamārama hou. Koinei tonu te huarahi e whānui ake ai te mātauranga pūtaiao.
E waru ngā pānui whakaahua e hāpai ana i te huinga pukapuka nei, he tuitui haere i ngā tauira e puta ake i ngā pakiwaitara. E rua ngā panui whakaahua tā ia kohinga pukapuka. Kei ngā pānui whakaahua ngā tauira matua ka kitea i te noho tahi a ngā manu o Aotearoa.
Nā Tōtika Publications Ltd Pouaka Poutāpeta 19171, Te Whanganui-a-Tara tēnei rauemi i whakaputa i te tau 2002, mō Te Tāhuhu o te Mātauranga.
Te nama take o Tōtika Publications Ltd 10432.
- He Pākau – Ngā Manu o Aotearoa, Te Whanganui-a-Tara: Tōtika Publications Ltd.
- Te Ripoinga, Te Whanganui-a-Tara: Tōtika Publications Ltd.
- Ngā Urutaunga, Te Whanganui-a-Tara: Tōtika Publications Ltd.
- Te Hekenga, Te Whanganui-a-Tara: Tōtika Publications Ltd.
- Te Whānau Hua, Te Whanganui-a-Tara: Tōtika Publications Ltd.
Tēnei pukapuka mana pupuri © Te Tāhuhu o te Mātauranga 2002.
Pūmau te mana.
Tūhono
Ngā kōrero mā te pouako
He huinga pukapuka a Tūhono i whakatakotoria hei whakaatu i te wāhi ki te pāngarau, te pūtaiao, me te hangarau i roto i ngā kaupapa kawea ai e ngā ākonga i ia rā. Ka noho mai he kōrero paki, he kōrero pono anō hoki hei tūāpapa, ā, ko te tikanga, mai i reira ka toro haere ngā ākonga mahi takitahi, ā–rōpū, ā–akomanga rānei i te roanga atu o ngā kōrero. Mā ngā ngohe ka pārekareka ki ngā ākonga te pūtaiao, te pāngarau, me te hangarau. Kua hora mai ngā huinga pukapuka a Tūhono hei whāwhātanga mā ngā ākonga kei ngā taumata 1–4 o te marautanga o Aotearoa. He rerekē ngā taumata tā ia pukapuka o Tūhono.
Kei roto i ia pukapuka pouako ngā hononga ki ngā marautanga, ngā taumata mō te pānui, me ngā ngohe mō te kāinga.
I whakaputaina tēnei huinga pukapuka mō Te Tāhuhu o te Mātauranga, e Te Pou Taki Kōrero Whāiti, Pouaka 3293, Te Whanganui–a–Tara, Aotearoa.
Paetukutuku: www.learningmedia.co.nz
- Tūhono Tahi 1999, Ngā Kōrero mā te Pouako, Te nama take o ngā tuhinga mā te pouako 23697.
- Tūhono Rua 1999, Ngā Kōrero mā te Pouako, Te nama take o ngā tuhinga mā te pouako 23699.
- Tūhono Toru 1999, Ngā Kōrero mā te Pouako, Te nama take o ngā tuhinga mā te pouako 23717.
- Tūhono Tahi 2000, Ngā Kōrero mā te Pouako, Te nama take o ngā tuhinga mā te pouako 12580.
- Tūhono Rua 2000, Ngā Kōrero mā te Pouako, Te nama take o ngā tuhinga mā te pouako 12582.
- Tūhono Toru 2000, Ngā Kōrero mā te Pouako, Te nama take o ngā tuhinga mā te pouako 12178.
- Tūhono Tuatahi 2001, Ngā Kōrero mā te Pouako, Te nama take ngā tuhinga mā te pouako 12904.
- Tūhono Tuarua 2001, Ngā Kōrero mā te Pouako, Te nama take ngā tuhinga mā te pouako 12913.
- Tūhono Tuatoru 2001, Ngā Kōrero mā te Pouako, Te nama take o ngā tuhinga mā te pouako 24622.
- Tūhono Tahi 2002, Ngā Kōrero mā te Pouako, Te nama take o ngā tuhinga mā te pouako 26648.
- Tūhono Rua 2002, Ngā Kōrero mā te Pouako, Te nama take o ngā tuhinga mā te pouako 26650.
- Tūhono Tahi 2003, Ngā Kōrero mā te Pouako, Te nama take o ngā tuhinga mā te pouako 27508.
Tēnei huinga pukapuka mana pupuri © Te Tāhuhu o te Mātauranga 1999–2003.
Pūmau te mana.


text:
Te mau tatarahaparaa
E te peresideni Monson, ua here matou ia oe. Mauruuru no te faaararaa faaûruhia e te faahiahia no te paturaa o te mau hiero apî e te tavini misionare. No te reira, ua papû ia’u e e tae mai te mau haamaitai rarahi ia tatou nei e i te mau u‘i e rave rahi i mua nei.
E to’u mau taea‘e e mau tuahine here, to’u mau hoa here ! E mea tahuti pau roa tatou. Te ti‘aturi nei au e eita tatou e maere i te reira.
Eita te hoê a‘e o tatou e faaea maoro roa mai i ni‘a i te fenua nei. Te vai nei ia tatou te tahi mau matahiti faufaa rahi i ni‘a i te fenua nei tei riro, ia faaauhia i te hi‘oraa mure ore, i te hoê ămoraa mata.
E i muri iho e reva’tu tatou. E « afaihia ïa [to tatou mau varua] i taua Atua ra o tei horoa mai i te ora ia [tatou] ra ».1 E vaiiho tatou i to tatou mau tino i raro e e vaiiho tatou i muri te mau mea no teie ao, a haere atu ai tatou i te vahi i muri mai no to tatou oraraa.
I to tatou vai-apî-raa, e au ra e e ora tatou e a muri noa’tu. Ua mana‘o tatou e ore te mau mahana e hope i roto i to tatou oraraa e ua riro to tatou ananahiraa mai te hoê puromu paparari ore e tarava ra i mua ia tatou e aita e hopearaa.
Area râ, ia paari tatou, e rahi to tatou hinaaro ia hi‘o i muri e ia ite e mea poto mau taua puromu ra. E uiui tatou e nahea te mau matahiti i te tere vitivitiraa. E e haamata tatou i te feruri i te mau ma‘itiraa e te mau ohipa ta tatou i rave. A na reira ai tatou, e haamana‘o ïa tatou e rave rahi mau taime maitai o tei faaanaanatae i to tatou mau varua e tei faaoaoa i to tatou mau aau. E haamana‘o atoa râ tatou i te mau tatarahaparaa—te mau mea ta tatou e hinaaro ia ho‘i i muri e ia taui.
Ua parau te hoê tuati vahine ma‘i o te atuatu nei i te feia ma‘i te fatata ra i te pohe, e ui pinepine na oia i teie uiraa i ta’na feia ma‘i a faaineine ai ratou i te faaru‘e mai i teie oraraa.
« Te vaira anei to outou tatarahapa i te tahi mea ? ».2
Ia piri roa ana‘e i taua mahana hopea ra e maramarama ïa te feruriraa e e noaa te iteraa hohonu. No reira i te uiraahia teie mau taata no ni‘a i te mau mea ta ratou i tatarahapa, ua faite mai ratou i to ratou mau mana‘o. Ua feruri ratou i te mau mea ta ratou e taui ahani e ua nehenehe ia ratou ia ho‘i faahou i muri.
I to’u feruriraa i ni‘a i te mea ta ratou i parau, ua maere au e nahea te mau ture tumu no te evanelia a Iesu Mesia e nehenehe ai e arata‘i i to tatou oraraa i te maitai, mai te mea e faaohipa tatou i te reira.
Aore roa e parau aro no ni‘a i te mau parau tumu o te Evanelia. Ua haapii tatou i te reira i roto i te mau papa‘iraa mo‘a, ua tuatapapa tatou i te reira i roto i te Haapiiraa Sabati e ua faaroo tatou i te reira i roto i te mau pureraa e rave rahi mau taime. Teie mau parau tumu e teie mau faufaa hanahana mea afaro e e mea maramarama maitai ïa ; mea nehenehe, mea hohonu, e mea puai ; e e nehenehe te reira e tauturu papû ia tatou ia ăpe i te mau tatarahaparaa i muri a‘e.
Ahani ihoa pai au i horo‘a i te tahi atu â taime no te feia ta’u i here
Teie te tatarahaparaa rahi roa‘e ta te taato‘araa o te feia ma‘i e pohe ra i parau e ahani ihoa pai ratou i horo‘a i te tahi atu â taime no te feia ta ratou i here.
O te mau tane ihoa râ tei faaite i teie nei mana‘o oto : ua « tatarahapa hohonu ratou i te rave-rahi-raa i te taime o to ratou oraraa no te faananea i to ratou toro‘a ohipa ».3 Ua ere e rave rahi i te mau haamana‘oraa maitai e noaa na roto i te raveraa i te taime no te parahi i piha‘iho i te utuafare e te mau hoa. Ua ere ratou i te faatupuraa i te hoê auraa hohonu e te feia faufaa rahi roa no ratou.
E ere anei i te parau mau e te ohipa pinepine roa nei tatou ? Mea oto ia parau i teie mana‘o e, ia rahi ana‘e ta tatou ohipa e mea hanahana ïa e e tapa‘o ïa no te manuïa e aore râ no te hoê oraraa teitei a‘e.
E ere anei ?
Te mana‘o nei au i to tatou Fatu e Hoho‘a, o Iesu Mesia e To’na oraraa poto i rotopu i te mau taata no Galilea e Ierusalema. Ua tamata vau i te faahoho‘a Ia’na i te rû-haere-raa i tera e tera apooraa e aore râ i te raveraa e rave rahi mau ohipa i te hoê â taime no te faaoti i te hoê tabula o te mau mea rû e ti‘a ia ravehia.
Aita e nehenehe ia’u.
E ite râ vau i te Tamaiti aroha e te atuatu a te Atua i te oraraa i te mahana tata‘itahi e te hoê fâ. I to’na haaraa i piha‘iho i te feia e haati ra ia’na, ua ite ratou i to ratou faufaa e ua herehia ratou. Ua ite oia i te faufaa mure ore o te feia Ta’na i farerei. Ua haamaitai Oia e ua atuatu ia ratou. Ua faati‘a Oia e ua faaora ia ratou. Ua horo‘a Oia ia ratou, te horo‘a faufaa rahi o To’na taime.
I to tatou nei tau, mea ohie ia faahua i te horo‘a i te taime no vetahi ê. Ma te pataraa noa i te « iore » e nehenehe ta tatou e « tu‘ati » atu i te mau tauasini « hoa » ma te ore e ti‘a tino atu i mua i te hoê noa‘e o ratou. Mea faahiahia paha te mau tauihaa apî, mai te mea ihoa râ e aita tatou i piha‘iho i te mau taata ta tatou e here nei. Mea atea roa maua ta’u vahine faaipoipo i te mau melo faufaa rahi no te utuafare ; ua ite maua i te huru o te reira. Area râ, te mana‘o nei au e ei taata tata‘itahi e ei sotaiete, aita tatou e haere ra i te e‘a afaro, mai te mea te rave‘a ta tatou e faaohipa rahi nei no te tu‘ati ia tatou i te utuafare e te mau hoa, mea na roto ïa i te piaraa i te mau hoho‘a arearea, te faahaereraa i te mau mea faufaa ore e aore râ te tu‘atiraa’tu i tei herehia i te mau tahua i ni‘a i te Itenati. Te mana‘o nei au e te vai nei te hoê vahi tano no teie huru ohipa, eaha râ te rahiraa taime ta tatou e hinaaro i te horo‘a no te reira ? Mai te mea eita tatou e horo‘a ia tatou iho e i to tatou taime i te feia tei riro ei mea faufaa rahi no tatou, e tatarahapa ïa tatou i te hoê mahana.
E faaoti na tatou i te here i te mau taata ta tatou e here nei ma te horo‘araa i te taime au mau no ratou, te rave-amui-raa i te mau mea e te faatupuraa i te mau haamana‘oraa faufaa rahi.
Ahani ihoa pai au i ora mai te au i to’u ti‘araa mau
Te tahi atu tatarahaparaa ta te taata i faaite o to ratou ïa manuïa-ore-raa i te riroraa ei taata ta ratou i mana‘o e nehenehe e e ti‘a ia ratou ia riro mai. Ia hi‘o ana‘e ratou i to ratou mau oraraa, ua ite ratou e aita roa‘e ratou i ora mai te au i to ratou ti‘araa mau, e ua rahi roa te mau ohipa tei ore i oti i te ravehia.
Aita vau e parau nei i ô nei i te haereraa i mua e te manuïaraa i roto i to tatou mau toro‘a huru rau. Taua haereraa i mua ra, noa’tu te manuïaraa rahi i ni‘a i te fenua nei, e mea faufaa ore ïa i roto i te tere mure ore hanahana e tia’i nei ia tatou.
Te parau nei râ vau no ni‘a i te huru taata ta te Atua, to tatou Metua i te Ao ra i opua ia riro mai tatou.
Ua tae mai tatou i teie ao, mai ta te papa‘i rohipehe i parau, « ma te mau ata hanahana na muri mai »4 mai roto mai i te hoê ao matamua.
Ua ite to tatou Metua i te Ao ra i to tatou ti‘araa mau. Ua ite oia i te mau mea no ni‘a ia tatou e aita roa tatou i ite. Te faaitoito nei Oia ia tatou i roto i to tatou oraraa ia faatupu i te faito no to tatou hamaniraahia, ia ora i te hoê oraraa maitai e ia ho‘i atu i mua i To’na ra aro.
No reira, no teaha ïa tatou e haamau‘a ai i te rahiraa o to tatou taime e te puai no te mau mea poto noa, faufaa ore e te papa‘u. Te pato‘i ra anei tatou i te tapapa i te mau mea maamaa e te faufaa ore ?
E ere anei i te mea paari a‘e no tatou ia « haapue râ i te tao‘a na [tatou iho] i nia i te ra‘i, i te vahi e ore e pau ai i te huhu e te pe, e ore hoi te eiâ e tomo i reira e eiâ ai ? »5
Nahea tatou ia rave i te reira ? Na roto i te peeraa i te hoho‘a o te Faaora, ma te faaohipa i Ta’na mau haapiiraa i roto i to tatou mau oraraa i te mau mahana atoa, e te here-mau-raa i te Atua e to tatou taata tupu.
E mea papû roa e eita tatou e riro ei mau pǐpǐ mai te mea e faataere noa, e amuamu noa e e mutamuta noa i te mea e ti‘a ia tatou ia rave.
No te oraraa i te evanelia, eita e ti‘a ia tatou ia riro mai te tamaiti o tei patia i to’na ma‘iuu avae i roto i te pape e ma te parau i muri iho e ua haere oia e ău. Ei mau tamaroa e ei mau tamahine a to tatou Metua i te Ao ra, e nehenehe ia tatou ia rave i te mau mea rahi atu â. No te reira, eita te mau mana‘o maitai noa e nava‘i. E ti‘a ia tatou ia haa. Hau atu i te faufaa rahi, e ti‘a ia tatou ia riro mai ta te Metua i te Ao ra e hinaaro ia tatou ia riro.
E mea maitai te faaiteraa i to tatou iteraa papû no ni‘a i te evanelia, e mea maitai a‘e râ ia riro ei hi‘oraa ora no te evanelia tei faaho’ihia mai. E mea maitai te hinaaroraa ia haapa‘o rahi atu â i ta tatou mau fafauraa ; e mea maitai a‘e ra te haapa‘o-maitai-raa i te mau fafauraa mo‘a—mai te oraraa i te hoê oraraa mâ, te aufauraa i ta tatou mau tuhaa ahuru e te mau ô, e te taviniraa i te feia i roto i te ati. E mea maitai te faaiteraa e e haamo‘a rahi tatou i te taime no te pure utuafare, te tai‘oraa i te papa‘iraa mo‘a, e te mau faaoaoaraa utuafare maitai; na te rave-tamau-raa râ i teie mau mea atoa e afa‘i mai i te mau haamaitairaa no te ra‘i mai i roto i to tatou mau oraraa.
Te ti‘araa pĭpĭ o te tapaparaa ïa i te oaoa e te poupou. O te e‘a ïa i to tatou maitai-roa-raa e to tatou oaoa-roa-raa.
E faaoti na tatou, i te pee i te Faaora e ia haa itoito no te riro ei taata tei opuahia ia riro mai tatou. E faaroo na e e haapa‘o na tatou i te parau riirii a te Varua Mo‘a. A na reira ai tatou, e heheu mai ïa te Metua i te Ao ra ia tatou te mau mea no ni‘a iho ia tatou tei ore roa e itehia e tatou. E faaite Oia ia tatou te e‘a e e tauturu oia ia tatou ia ite i to tatou mau taleni ite-ore-hia e peneia‘e o te ore roa i mana‘ohia.
Ia rahi ana‘e to tatou horo‘araa ia tatou iho no te imi i te mo‘araa e te oaoa, eita ïa tatou e haere na ni‘a i te hoê e‘a e arata‘i atu i te tatarahaparaa. Ia rahi ana‘e to tatou ti‘aturiraa i te maitai o te Faaora, e rahi ïa to tatou iteraa e, tei ni‘a tatou i te e‘a ta to tatou Metua i te Ao ra i opua no tatou.
Ahani ihoa pai au i vaiiho ia’u iho ia oaoa a‘e.
Te tahi atu tatarahaparaa a te mau taata tei ite e te pohe ra ratou e mea huru maere ïa. Ahani ihoa pai ratou i vaiiho ia ratou ia oaoa a‘e.
Mea pinepine tatou i te topa i roto i te mana‘o hape e te vai nei te tahi mea eita e noaa ia tatou o te afa‘i mai ia tatou te oaoa : te hoê utuafare maitai a‘e, te hoȇ oraraa pae faufaa maitai a‘e, e aore râ te hopearaa o te hoê tamataraa fifi.
Ia paari noa’tu â tatou, e rahi noa’tu â ïa to tatou hi‘oraa i muri e te iteraa e e ere te mau mea no rapae i te mea faufaa e eita hoi e faatupu i to tatou oaoa.
E faufaa rahi to tatou. Na tatou e faatupu i to tatou oaoa.
O outou e o vau iho te ti‘aau o to tatou iho oaoa.
Mea au roa na maua ta’u vahine faaipoipo o Harriet i te taahi i te pereoo taataahi. Mea au roa ia haere i rapae e ia oaoa i te mau mea nehenehe o te natura. Te vai nei te tahi mau poromu ta maua e au i te taahi atu ma te ore e tau‘a i te atearaa e te vitivitiraa o te taahiraa.
I te tahi râ mau taime ua mana‘o vau e mea ti‘a ia maua ia tata‘u rii. Te mana‘o atoa nei au e nehenehe ia maua ia tere vitiviti a‘e mai te mea e haapuai a‘e â maua. E i te tahi mau taime ua hape to’u faaiteraa i teie mana‘o i ta’u vahine maitai.
E pahono ti‘a mai ihoa oia i taua huru mana‘o ra na roto i te maru e te maramarama mau. E ataata oia e e parau mai e, « Dieter, e ere teie te hoê tata‘uraa; e tere ori haereraa noa râ. A oaoa na i te tere. »
Ua tano mau oia !
I te tahi mau taime, i roto i te oraraa, no te mea ua faatumu tatou i ni‘a i te reni tapaeraa, ore atura tatou i ite i te oaoa i roto i te tere. Aita vau e haere e taataahi e to’u hoa faaipoipo no te mea e oaoa vau i te tapaeraa. E haere au no te mea e mea au roa e te mea oaoa te haereraa na muri ia’na.
Eita anei i te mea maamaa ia haamau‘a i te mau mea maitai e te oaoa no te mea ua tamau noa tatou i te hi‘o atu i te taime e oti ai teie mau mea ?
Ia faaroo ana‘e tatou i te pehe nehenehe e tia‘i anei tatou i te nota hopea no te au maitai i taua pehe ra ? Eita. E faaroo e e tu‘ati tatou i te pehe, i te tupairaa e te navenave o te hamaniraa.
E pure anei tatou ma te « amene » ana‘e e aore rȃ te hopearaa ana‘e i roto i to tatou feruriraa ? Eita roa ïa. E pure tatou ia piri atu i to tatou Metua i te Ao ra, ia farii i To’na ra Varua e ia ite i To’na here.
Eiaha tatou e tia‘i ia tae roa i te hoê tau i mua nei i reira ïa tatou e oaoa ai, e i reira ïa e ite ai e ua vai noa na ho‘i te oaoa i te mau taime atoa ! Aita te oraraa i opuahia no te oaoa noa i te mau mea tahito. Ua papa‘i te Salamo, « O te mahana teie i faataahia e Iehova. E oaoa tatou, e e fana‘o i teie nei mahana ».6
Te mau taea‘e e te mau tuahine, noa’tu to tatou mau huru oraraa, noa’tu to tatou mau fifi eaore râ mau tamataraa, te vai ra te tahi mea i te mahana tata‘itahi ia oaoa e ia here mau. Te vai ra te tahi mea i te mahana tata‘itahi o te nehenehe e faatupu mai i te mana‘o mauruuru e te oaoa ahani noa e ite e e mauruuru tatou i te reira.
Peneia‘e e ti‘a ia iti mai to tatou hi‘oraa na roto i to tatou mau mata e ia rahi atu ra na roto i to tatou aau. Mea au na’u te faahitiraa parau : « E ite maramarama te taata ma te aau ana‘e. Eita te mau mea faufaa rahi e itehia e te mata ».7
Ua faauehia tatou « ia haamaitai atu i te Atua i te mau mea atoa ».8 No reira e ere anei i te mea maitai a‘e ia hi‘o na roto i to tatou mau mata e to tatou mau aau oia’toa te mau mea ha‘iha‘i ta tatou e ti‘a e mauruuru, eiaha râ ia faatumu i ni‘a i te mea tano ore i roto i to tatou huru oraraa i teie nei ?
Ua fafau te Atua e, « e o oia o te farii mai i te mau mea atoa mai te mauruuru e faahanahanahia ïa; e e amuihia te mau mea no teie nei ao ia’na ra, e ia hanere a‘e te tufaa apî ».9
E mau taea‘e e mau tuahine, no te mau haamaitairaa rahi a to tatou Metua i te Ao ra, Ta’na opuaraa maitai no te faaoraraa, te mau parau mau hanahana no te evanelia tei faaho‘ihia mai e te mau mea nehenehe e rave rahi o teie tere tahuti « Eita anei e ti‘a ia tatou ia oaoa ? »10
Ia faaoti na tatou e oaoa noa, noa’tu te huru o te oraraa.
Te mau faaotiraa
Ia tae i te hoê mahana e pohe ïa tatou. E feruri ïa tatou i ni‘a i to tatou mau oraraa e e uiui ïa tatou e ua riro anei tatou ei taata maitai a‘e, ua rave anei i te mau faaotiraa maitai a‘e, e aore râ ua faaohipa maitai a‘e nei i to tatou taime.
No te ăpe i te tahi o te mau tatarahaparaa hohonu roa no te oraraa, e mea maitai ïa ia ravehia te tahi mau faaotiraa i teie mahana. No reira :
-
A faaoti i te faarahi i te taime i piha‘iho i te feia ta tatou e here nei.
-
Ia faaoti i te tutava u‘ana ia riro ei taata ta te Atua e hinaaro ia tatou ia riro.
-
A faaoti i te imi i te oaoa, noa’tu eaha to tatou mau huru oraraa.
O to’u iteraa papû teie e e nehenehe te mau tatarahaparaa hohonu no ananahi e ăpehia na roto i te peeraa i te Faaora i teie mahana. Mai te mea, ua hara e aore râ ua hape tatou—mai te mea ua rave tatou i te mau ma‘itiraa ta tatou e tarahapa nei i teie nei—te vai nei ïa te horo‘araa faufaa rahi a te Taraehara a te Mesia, na roto i te reira e nehenehe ai ta tatou mau hara e faaorehia. Eita e nehenehe ia tatou e ho‘i i muri i roto i te tau e ia taui i te mea i ma‘iri, e nehenehe râ tatou e tatarahapa. E nehenehe ta te Faaora e tamarȏ i to tatou roimata tatarahapa11 e ia iriti ê i te teiaha o ta tatou hara.12 E faati‘a Ta’na Taraehara ia tatou ia vaiiho i te mea tahito i muri e ia nuu atu i mua ma te rima mâ, te aau maitai,13 e te hoê faaotiraa ia rave maitai a‘e e ia riro ei taata taa ê maitai a‘e.
Oia, te tere vitiviti nei teie oraraa; e au ra te mo‘e o‘io‘i atura to tatou mau mahana ; e e mea huru ri‘ari‘a te pohe i te tahi mau taime. Area râ, e tamau noa â to tatou varua i te ora e e taatihia’tu i to tatou tino tei ti‘afaahou no te farii i te hanahana tahuti ore. Te faaite papû nei au e maori te aroha o to tatou Mesia e ora faahou tatou paatoa e a muri noa’tu. Ia tae i te hoȇ mahana, maoti to tatou Faaora e Taraehara, e maramarama e e oaoa mau ïa tatou i te auraa o te mau parau « te tara o Hade, ua horomiihia ïa i te Mesia ra ».14
Te e‘a no te faatupu i to tatou fâ hanahana ei mau tamaroa e ei mau tamahine a te Atua e e‘a mure ore ïa. E to’u mau taea‘e e mau tuahine, e te mau hoa here e, e ti‘a ia tatou ia haamata i te haere i taua e‘a mure ore ra i teie mahana ; eita e nehenehe ia tatou ia haamau‘a i te hoê noa‘e mahana. Te pure nei au e eita tatou e tia‘i ia fatata tatou i te pohe e haapii ai i te ora. I te i‘oa mo‘a o Iesu Mesia, amene.


text:
Mai i te Whanganui ā Tara, ki te Aporo Nui, kua whakaatuna e Monique Fiso ngā rawa kai o Aotearoa ki ngā pereti o Āmerika.
He rua tekau mā whitu te pakeke o Monique Fiso, he sous chef ki tētahi tino whare kai i Aotearoa, ara 'The Musket Room', ā kua tohua rātou ki tētahi whetu Michelin i ngā marama e whā whai muri i tana tūwheratanga.
He ahumahi tātāhau engari ko te kai te matua mō Moniqe Fiso, nā tōna karani mā te kākāno i rui i a ia e tamariki ana.
I wehe atu ia i tōna whanau i te Aporo nui e ono tau ki muri ki te kuhu ki ngā kīhini rongonui o te Āo. Arā ngā akoranga i mau i tōna rangi tuatahi.
Inaianei kua mahi ia ki te whare kai o 'The Musket Room', ā i tohua rātou ki tētahi whetu Michelin e whā marama whai muri i tana tūwheratanga, he tuatahitanga.
Heoi kotahi noaiho te whainga mā Monique.
Engari mō naianei, kua ea rā i a ia ngā hiahia a te ūpoko whakahaere o te kīhini.


text:
Kahui Kaumatua
{"url":"http:\/\/trotak.iwi.nz\/thepeople\/kahuikaumatua.php?callstack_api=product_suggest","input":"input[name='all_keywords']"}
E nga rangatira mā, tēnā koutou,
Tēnā hoki koutou me ngā āhuatanga o te wā, ō tātou mate noho mai i roto i te ao wairua. Tātou o te ao ora, kia ora huihui mai tātou.
He tau miharo tenei. I eke to tatou Runanga ki tona tau rua ngahuru no reira kei whea mai tena. I te timatanga o te tau, i te karakia whakamoemiti i reira nga Kaumatua o Turanganui a Kiwa. He kitenga kanohi he hokinga mahara, e kore rawa ratou e wareware matou. I taua ra i mihi matou ki a ratou i whakato i te kakano o tenei kaupapa, ko te Runanga, heoi ano, i hoki ki te kapunipuni wairua ratou inaianei. I whakahaere te hahi Mihiningare, te hahi Ratana, te hahi Ringatu i tetahi karakia whakamoemiti. No reira i timata tenei tau i te whakaaro me inoi ki te Atua me tuoho matou i mua i a ia i nga wa katoa.
I noho pai te Kahui i tenei tau. Ka nui haere nga tangata i tae ki nga hui-a –marama. Inaianei, nui i te toru tekau nga tangata i tae pai ki nga hui. I hui matou i raro i te manaakitanga o Turanga Ararau mo te nuinga o te tau, erangi, i te wa raumati i te timatanga o te tau i haere matou ki etahi o nga Marae o te takiwa nei. Aroha ana nga Kaumatua ki te haerere e enei haerenga. I kake matou ki Ngawari, ki te marae o Mangatu, a, i eke hoki matou ki Tarere ki te Whanau a Iwi. Ka korero te hau kainga i o ratou hitori i enei huihuinga. I mihi manahou matou ki a ratou mo te ataahua o nga korero. Ko te hiahia, ka haere te Kahui ki te Whare Taonga o te Tairawhiti mo tetahi hui, a, ki te Rumanui o te Runanga hoki, kia huihui ai, ma reira ka oti pai ta tatou tau Rua mano ma ono mo te Kahui Kaumatua.
Ko te kaupapa i haruru i a`matou i tenei tau ko te kaupapa o te whakaparu i o matou moana. I hoki matou ki te Kooti ki te whakamutunga i te mahi o te Kaunihera ki te whiwhi raiana ano ki te whakaputa te paru ki wai. I whakaae te Kooti i oti inaia tonu nei tenei mahi kino. Ka kii te Kaiwhakawa me hanga tetahi mahere ano hei whakapai ake i te whakaputa paru a wai. He tino wero tenei ki te Kaunihera. Na nga Kaumatua o Turanganui a Kiwa taua mahere e whakahaere. Ka mahitahi te Runanga me nga Kaumatua hei hanga huarahi mo tenei kaupapa whakahirahira. Ka patai matou ki nga Kaumatua mena ko tenei te ara, he aha o whakaaro. Ko te tiakitanga a o tatou wai maori me a o tatou wai tai he kaupapa kei roto i o tatou whatumanawa, ngakau hoki, kaare he ko mai, he ko atu.
Ko tetahi kaupapa ano hei pupu i te manawa a o tatou Kaumatua, ko te whakakorengia moni te Kaunihera mo te Whare Taonga. I kiikii te ruma o te Kaunihera i nga Kaumatua hei tautoko i te Tumu Whakarae, i te Tumuaki hoki. I riri nga Kaumatua ki tenei mahi whakaparahako. I tini te Kaunihera i o ratou whakaaro. I whiwhi te Whare Taonga a o ratou rauemi, huruhuru hoki kia ea.
I waenga tau, i aue mai ki te rongo i te wehenga o Te Arikinui ki tua o te arai. Ka maaku te mata o te whenua i te tangi, i te roimata mona. I haere nga Kaumatua ki Turangawaewae tangi ai. I reira Ngai Maori katoa ki te poroporoaki i te mokopuna o te Motu. I taua wa, i tae matou o te Runanga ki te tau rua ngahuru. I whakatu matou to matou po nui. I tae nga Kaumatua ahakoa katahi ano ka hoki mai i Ngaruawahia. Te maia hoki! He rawe te po, he miharo hoki. I nohotahi, i korerotahi nga maramara o Te Runanga o Turanganui a Kiwa. I maumahara matou i tenei wa, to tatou kuia morehu, ahureinga o te aroha a te tipuna koka hoki a Nanny Peggy. I okioki atu ia ki te Rerenga Wairua ki te ringa kaha o tona Atua. Moe mai, moe mai ra.
Ma ratou ko Nanny Peggy, ko Nanny Heni, ko Uncle Temple tapahia keke. Na ratou matou i honore.
Heoi ano kei te haere tonu nga mahi, nga korero, nga wero a te Kahui Kaumatua. I te tu pakari nga kaimahi hei awhi i nga Kaumatua hei tutuki pai i o ratou whainga. I pakiri ratou ki te whakahaere hui, mau meneti, tuhi reta, waea hoki. Ko te Kahui Kaumatua te pou tokomanawa o Te Runanga o Turanganui a Kiwa. Ma ratou tatou e arahi. No reira tena koutou, tena kutou, tena koutou katoa.
Maringi Brown
Secretariat for the Kahui Kaumatua


text:
Romans 14
1 Ko te tangata he ngoikore te whakapono, manakohia, kauaka ia ki nga tautohe whakaaro.
2 Ko tetahi hoki e whakapono ana he pai nga mea katoa hei kai mana: ko te tangata ia he ngoikore tona whakapono e kai otaota ana.
3 Kaua te tangata e kai ana e whakahawea ki te tangata kahore e kai, kaua hoki te tangata kahore e kai e whakahe i te tangata e kai ana: kua manakohia hoki ia e te Atua.
4 Ko wai koe e whakahe na i te pononga a tera? ma tona rangatira ia e whakatu, e whakahinga ranei. Ina, ka whakaturia ano ia: e taea hoki ia e te Atua te whakatu.
5 Ki te whakaaro a tetahi, nui atu tetahi ra i tetahi: ki a tetahi whakaaro ia he rite katoa nga ra. Kia u marire nga whakaaro o tetahi, o tetahi.
6 Ko te tangata e whakaaro ana ki te ra, he whakaaro ki te Ariki tona whakaaro; ko te tangata e kai ana, he whakaaro ki te Ariki tana kai, e whakawhetai atu ana hoki ia ki te Atua; ko te tangata kahore e kai, he whakaaro ki te Ariki tana kore e kai, e whakawhetai ana ano ia ki te Atua.
7 Ehara hoki i te mea ki a ia ake ano te ora o tetahi o tatou, ehara hoki i te mea ki a ia ake te mate o tetahi.
8 Ta te mea, ahakoa ora, e ora ana tatou ki te Ariki; ahakoa mate, e mate ana tatou ki te Ariki: na, ahakoa ora tatou, mate ranei, na te Ariki tatou.
9 Ko te mea hoki tenei i mate ai a te Karaiti, i ara ake ai ano, i ora ai ano, kia waiho ai ia hei Ariki ngatahi mo te hunga mate, mo te hunga ora.
10 Ko koe na, he aha koe i whakahe ai i tou teina? me koe na hoki, he aha koe i whakahawea ai ki tou teina? e tu katoa hoki tatou ki te nohoanga whakawa o te Atua.
11 Kua oti hoki te tuhituhi, E ora ana ahau, e ai ta te Ariki, e piko katoa nga turi ki ahau, e whakaae ano hoki nga arero katoa ki te Atua.
12 Ae ra, ka korerotia e tenei, e tenei o tatou te tikanga o ana mahi ki te Atua.
13 Na, kati ta tatou whakahe tetahi i tetahi: engari ko tenei kia rite i a koutou, kia kaua e whakatakotoria he tutukitanga waewae, he take whakahinga ranei mo tona teina.
14 E mohio ana ahau, u tonu toku whakaaro i roto i te Ariki, i a Ihu, kahore he mea nona ake ano tona noa: haunga ia ki te mea tetahi he noa tetahi mea, e noa ano ki a ia.
15 Ki te mea hoki na te kai i pouri ai tou teina, kahore e mau ana tau haere i runga i te aroha. kei mate i tau kai te tangata i mate nei a te Karaiti mona.
16 Na, kei korerotia kinotia to koutou pai:
17 Ehara hoki te rangatiratanga o te Atua i te kai, i te inu; engari he tika, he rangimarie, he hari i roto i te Wairua Tapu.
18 Ko te tangata hoki ko enei hei mahinga mana ki a te Karaiti, ka ahuarekatia ia e te Atua, ka paingia hoki e nga tangata.
19 Na, kia whai tatou i nga mea e mau ai te rongo, i nga mea ano hoki e hanga ai te pai o tetahi, o tetahi.
20 Kaua e waiho te kai hei whakahoro mo ta te Atua mahi. He ma hoki nga mea katoa; otiia he kino ki te tangata e kai ana me te whakahe tona ngakau.
21 He mea pai tonu kia kaua e kai kikokiko, kia kaua e inu waina, aha ranei e tutuki ai tou teina.
22 Ko te whakapono i a koe na, waiho i a koe ano i te aroaro o te Atua. Ka hari te tangata kahore e whakatau i te he ki a ia ano mo te mea i whakapaia e ia mana.
23 Ki te ruarua ia tetahi, ka tau te he ki a ia ki te kai ia: no te mea ehara i te kai whakapono: he hara hoki nga mea katoa kihai nei i puta ake i te whakapono.


text: E ngā waka, e ngā mana, e ngā karangatanga maha huri noa i te motu nei te mihi atu ki a koutou katoa! Tenā koutou, tenā koutou, tenā koutou katoa. Poutama seminars are interactive training and development hui intended to provide learning steps that embrace Māori knowledge, promote Māori Health and create linkages to the growing diversity of experiences and interventions utilised in the counselling, psychotherapy and psychology communities. Dates in 2018 are: 26 May, 18 August, 29-30 September (includes…Find out more »