c: text/html

text:
Aita anei tatou i tano i te faaîraa ia tatou i te mauruuru, noa’tu te huru o te mau mea ta tatou e farerei nei?
I roto i to’u oraraa, ua farii au i te rave‘a mo‘a ia farerei i te mau taata e rave rahi, mai te mea ra e, tei roto ratou i te oto rahi. I roto i taua mau taime ra, ua faaroo vau i to’u mau taea‘e e to’u mau tuahine here e ua oto e o ratou no to ratou mau teimaha. Ua feruri au i te mau mea e parau ia ratou, e ua tautoo vau ia ite e, nahea ia tamahanahana e ia paturu ia ratou i roto i to ratou ati.
Pinepine te tumu o to ratou pe‘ape‘a no roto mai ïa i te mea ta ratou e mana‘o ra e, o te hopearaa. Te farerei nei te tahi pae i te hopearaa o te autaatiraa maitai roa, mai te poheraa o te hoê taata tei here-roa-hia e aore ra, te taa-ê-raa te hoê melo o te utuafare. Te tahi atu pae te farerei nei ratou i te hopearaa o te ti‘aturiraa—te ti‘aturiraa no te faaipoiporaa e aore ra, no te fanauraa i te tamarii e aore ra, no te upooti‘araa i ni‘a i te hoê ma‘i. Te farerei nei paha te tahi pae i te hopearaa o to ratou faaroo, a faahema ai te mau reo haapouri e te aro ia ratou ia tapitapi, e tae roa’tu i te faaru‘e roa, i te mea ta ratou i ite i te hoê taime e, e parau mau.
Te vai ra te taime, te ti‘aturi nei au e, e farerei tatou paatoa i te mau taime fifi mai te huru ra e, ua hape te mau mea atoa i roto i to tatou oraraa, feruri atura tatou e, o tatou ana‘e iho i teie nei, ma te inoino e te mauraa ore.
E nehenehe te reira e tupu i ni‘a i te mau huru taata atoa. Aita e taata i paruruhia i taua fifi ra.
E nehenehe tatou e riro ei taata mauruuru
E mea taa ê te huru oraraa o te mau taata atoa, e e mea taa ê te oraraa tata‘itahi. Tera râ, ua haapii mai au e, te vai ra te hoê mea o te iriti ê i te oto o te tae mai i roto i to ratou oraraa. Te vai ra hoê mea e nehenehe ta tatou e rave no te faariro i te oraraa ei oraraa au a‘e, oaoa a‘e, e te hanahana a‘e.
E nehenehe tatou e riro ei taata mauruuru !
Mai te huru ra e, aita e tuati ra i ni‘a i te paari o te ao ia parau i te hoê taata tei teimaha roa i te oto ia haamaitai i te Atua. Tera râ, te feia e tuu i to ratou mana‘o inoino i te hiti, e ia ma‘iti ia faaite i te mauruuru, e roaa ia ratou te ora, te hau, e te haroaroa.
Ei mau pĭpĭ na te Mesia, ua faauehia ia tatou ia « haamaitai atu i te Fatu ra o te Atua i roto i te mau mea atoa ra »,1 « e himene ma te haamaitai ia Iehova »,2 e ia « î to aau i te haamaitai i te Atua ra ».3
No te aha te Atua i faaue mai ai ia tatou ia faaite i te mauruuru ?
Ua horo‘ahia mai Ta’na mau faaueraa atoa no te horo‘a mai i te mau haamaitairaa ia tatou nei. Te mau faaueraa, e mau rave‘a ïa no te faaohipa i to tatou ti‘amâraa e no te farii i te mau haamaitairaa. Ua ite to tatou Metua here i te Ao ra e, ia ma‘iti tatou ia faahotu i te hoê varua mauruuru, e horo‘a mai te reira i te popou ia tatou e te oaoa rahi.
Te mauruururaa no te mau mea e vai ra
Tera râ, e riro te tahi pae i te parau e, « no te aha i titauhia ai ia’u ia faaite i te mauruuru inaha hoi, te fifi nei te mau mea atoa i roto i to’u oraraa ?
Penei a‘e ia faatumu tatou i ni‘a i te mea e mauruuru ai tatou, ua hape ïa te reira. E ere i te mea ohie ia faatupu i te hoê varua mauruuru mai te mea e, ta tatou haamauruururaa e mea faitohia ïa i ni‘a i te rahiraa o te mau haamaitairaa ta tatou e nehenehe e tai‘o. Oia ïa , e mea faufaa « ia tai‘o pinepine i to tatou mau haamaitairaa »—e te taata tei tamata i te reira, e ite oia e, e rave rahi te haamaitairaa—tera râ, aita vau e ti‘aturi nei e, te tia‘i nei te Fatu ia tatou ia faaiti mai te mauruuru i roto i te mau taime tamataraa i te mau taime auhune e te maitai. Inaha hoi, te rahiraa o te mau papa‘iraa mo‘a aita ïa e paraparau nei i te parau no te mauruuru no te mau mea, te parau nei râ no te hoê mana‘o rahi e aore ra, te hoê huru mauruuru.
E mea ohie ia faaite i te mauruuru no te mau mea e vai nei mai te mea e, e mea maitai to tatou oraraa. Tera râ, eaha te parau no te mau taime a hinaaro ai tatou i te hoê mea, mai te mea ra e, aita e roaa ?
Te hinaaro nei au e parau atu ia outou e, e hi‘o tatou i te mauruuru mai te hoê huru naturaraa, hoê huru o te oraraa aita e haafifihia i to tatou huru i teie nei. E nehenehe atoa e parau e, te hinaaro nei au e parau atu e, eiaha tatou e mauruuru no te mau mea e vai ra, e faatumu râ tatou i ni‘a i te faaiteraa i te mauruuru i roto i te mau huru o to tatou oraraa—noa’tu te huru.
Te vai ra te hoê aamu tahito roa no te hoê taata tavini tei ani atu i te hoê hoani e, ua mauruuru anei oia i te tamaaraa. Ua pahono maira te hoani e, e mea maitai roa te mau mea atoa, tera râ, e maitai roa’tu te reira ahiri ratou i horo‘a rahi atu i te faraoa. I te mahana i muri iho, ia ho‘i faahou mai teie taata, ua tata‘i piti te tavini i te faito o te faraoa, ma te horo‘a na’na e maha tapu faraoa, eiaha râ e piti, tera râ, aitâ hoa teie taata i mauruuru roa. I te mahana i muri iho, ua tatai piti faahou te tavini i te faraoa, e aita hoa i manuïa.
I te maha o te mahana, ua hinaaro mau te tavini ia faaoaoa i taua taata ra. E no reira, ua rave a‘era oia i te hoê faraoa e iva avae (3m) te roa, tapu atura na ropu, e ma te ataata, afa‘i atura na te hoani. E hinaaro rahi to te tavini ia ite e, eaha te mana‘o o taua taata ra.
I muri a‘e i te tamaaraa, hi‘o maira taua taata ra e na ô maira, « e mea maitai. Tera râ, te hi‘o ra vau e, ua ho‘i faahou oe i muri ma te horo‘a e piti ana‘e tapu faraoa.
Ia mauruuru i roto i to tatou mau huru atoa
E to’u mau taea‘e e te mau tuahine, na tatou e ma‘iti. E nehenehe ta tatou e ma‘iti e taoti‘a i to tatou mauruuru, no te mea te mana‘o nei tatou e, aita tatou i farii i te tahi mau haamaitairaa. E aore ra, e nehenehe ta tatou e ma‘iti mai ia Nephi, tei aueue ore te aau mauruuru. A taamu ai to’na mau taea‘e ia’na i ni‘a i te pahi—o ta’na hoi i hamani no te hopoi ia ratou i te fenua i parauhia ra—ua mauiui roa to’na avae e to’na na rima « ua ooru roa te reira » e ua puai roa te vero fatata i te horomii ia’na i roto i te moana hohonu. « Ua hi‘o atura râ vau », te parau ïa a Nephi, « i te Atua, e ua haamaitai ihora vau ia’na e pô noa‘e te mahana; e aore au i amuamu i te Fatu no to’u ra mau ati ».4
E nehenehe ta tatou e ma‘iti mai ia Ioba, mai te mea ra e, ua hope te mau mea atoa i te roaa ia’na, tera râ, ua hope pauroa i te pau. Noa’tu râ i te reira, ua pahono o Ioba i te na-ô-raa e, « i haere faufaa ore noa mai au mai roto i te opu o tau metua vahine, e te ho‘i faufaa ore noa nei â vau i reira … Na Iehova i horo‘a mai, e na Iehova i rave mai : ia haamaitaihia te i‘oa o Iehova ».5
E nehenehe ta tatou e ma‘iti ia riro mai te mau pionie momoni, tei tapea maite i te varua mauruuru i roto i to ratou tere taere e te mauiui no te haere i te Roto Miti Rahi, ma te himene e te ori e te popou i te hamani maitai o te Atua.6 E rave rahi o tatou o te hinaaro i te faatupu i te auhoa ore, te amuamu, e te oto roa no te teimaha o te tereraa.
E nehenehe ta tatou e ma‘iti mai te Peropheta Iosepha Semita, tei papa‘i i teie mau parau faaûruhia, a tape‘ahia ai oia ei mau auri, rave-ino-hia i roto i te fare auri no Liberty : « E au mau taea‘e here e, ia rave tatou i te mau mea atoa i roto i to tatou mana ia rave râ ma te oaoa ; ei reira e ti‘a ai ia tatou ia ti‘a noa mai ai, mai te papû-roa-raa, no te ite i te ora o te Atua ra, e no te faaiteraa mai i to’na ra rima ».7
E nehenehe ta tatou e ma‘iti ia riro ei taata mauruuru, noa’tu te ohipa e tupu mai.
E vai noa teie huru mauruuru noa’tu te ohipa e tupu ra ati a‘e ia tatou. Tei ni‘a’tu te reira i te au ore, te mana‘o paruparu, e te pe‘ape‘a. E uaa mai oia ma te nehenehe i roto anei i te fenua hiona o te pu‘e tau to‘eto‘e e aore ra, i roto i te mahanahana au maitai o te pu‘e tau mahanahana.
Mai te mea e, ua mauruuru tatou i te Atua i roto i to tatou huru oraraa, e nehenehe ta tatou e farii i te hau i roto i te ati. I roto i te pe‘ape‘a e nehenehe â ta tatou e faateitei i to tatou aau i roto i te arueraa. I roto i te mauiui, e nehenehe ta tatou e arue i roto i te Taraehara a te Mesia. I roto i te to‘eto‘e o te oto rahi, e nehenehe ta tatou e farii i te tauahiraa fatata e te mahanahana a to te ra‘i ra.
I te tahi taime te feruri nei tatou e, te faatupuraa i te mauruuru o te ohipa ïa ta tatou e rave i muri a‘e i te faatitiaifaro-raa-hia to tatou mau fifi, tera râ, aue te piriha‘o o te reira huru hi‘oraa. Ehia mau mea o te oraraa e erehia e tatou na roto i te tia‘iraa ia ite atu i te anuanua hou a haamaitai ai i te Atua no te ua ?
Te faaiteraa i te mauruuru i roto i te taime pe‘ape‘a e ere ïa no to tatou mauruuru no to tatou huru oraraa. To’na auraa maori râ, na roto i te mata o te faaroo e hi‘o tatou i ô atu i to tatou mau titauraa no teie taime.
E ere teie te mauruuru no te utu noa, no te varua râ. E mauruuru ïa o te faaora i te aau e o te faarahi i te feruriraa.
Te mauruuru ei ohipa no te faaroo
Te faaiteraa i te mauruuru i roto i to tatou mau huru oraraa, ua riro ïa ei ohipa no te faaroo i te Atua. E titauhia tatou ia ti‘aturi i te Atua e ia tia‘i i te mau mea e ore paha tatou e ite, tera râ, e mau mea parau mau ïa.8 Na roto i te faaiteraa i te mauruuru, te pee ra ïa tatou i te hi‘oraa o to tatou Faaora here, tei na ô mai e, « Ia tupu râ to oe hinaaro eiaha to’u ».9
Te mauruuru mau e faaiteraa te reira no te ti‘aturi e no te iteraa papû. E tae mai te reira na roto mai i te iteraa e, aita tatou e haroaroa nei i te mau taime atoa i te mau tamataraa o te oraraa, tera râ, te ti‘aturi nei tatou e, e haroaroa tatou ia tae i te hoê mahana.
I roto i te mau huru atoa o te oraraa, te faaamuhia nei to tatou aau mauruuru e te mau parau mau mo‘a e rave rahi o ta tatou i ore i ite : ua horo‘a to tatou Metua i Ta’na mau tamarii i te faanahoraa rahi no te oaoa ; e na roto hoi i te taraehara a Ta’na Tamiti o Iesu Mesia, e nehenehe ta tatou e ora e tei herehia e tatou e a muri noa’tu ; e i te pae hopea ra, e roaa ia tatou te tino hanahana, te maitai e te tahuti ore, ma te teimaha ore i te ma‘i e aore ra, te huma ; e to tatou mau roimata pe‘ape‘a e te ere, e monohia ïa na te oaoa e te popou rahi, « e î te faito, e nene‘ihia, e ueuehia, e manii noa’tu ».10
E mea papû e, na teie huru iteraa papû i faataui i te mau Aposetolo mana‘o taiâ e te feaa a te Faaora, ei mau ve‘a mata’u ore e te oaoa na te Fatu. I roto i te mau hora i muri mai i To’na faasatauroraahia, ua pohe roa ratou i te oto e te pe‘ape‘a, ma te ore e maramarama i te ohipa i tupu. Aua‘e râ te hoê ohipa tei taui roa i taua huru to ratou ra. Ua fâ mai to ratou Fatu ia ratou e na ô maira, « a hi‘o mai na i ta’u rima e tau avae, o vau mau â ».11
I te iteraa te mau Aposetolo i te Mesia tei ti‘afaahou—i to ratou iteraa i te ti‘a-faahou-raa hanahana o to ratou Faaora here—riro a‘era ratou ei mau taata taa ê. Aita hoê mea e nehenehe e tape‘a ia ratou ia faaoti i ta ratou misioni. Ua farii ratou ma te itoito rahi e te hinaaro tuutuu ore i te hamani-ino-raa, te faahaehaaraa, e te pohe e tae mai i ni‘a ia ratou no to ratou iteraa papû.12 Aita ratou i opanihia ia arue e ia tavini i to ratou Fatu. Ua taui ratou i te oraraa o te taata i te mau vahi atoa. Ua taui ratou i te ao nei.
Aita e titauhia ia outou ia ite i te Faaora, mai te mau Aposetolo, no te farii i taua huru tauiraa ra. E nehenehe to outou iteraa papû no ni‘a i te Mesia, ta te Varua Maitai i horo‘a mai, e tauturu ia outou ia hi‘o i ô atu i te mau hopearaa au ore o te tahuti nei, e ia hi‘o i te ananahi oaoa ta te Faaora o te ao nei i faaineine.
Aita tatou i hamanihia no te mau hopearaa
Ia au i to tatou iteraa no ni‘a i te haerea mure ore, ia farerei ana‘e tatou i te mau hopearaa au ore o te oraraa nei, e maere anei tatou ia ore tatou e farii i te reira ? Mai te mea ra e, te vai ra hoê mea i roto ia tatou o te pato‘i nei i te mau hopearaa.
No te aha mai te reira ai ? No te mea ua hamanihia tatou i te materia o te ao mure ore. E mau tino mure ore tatou, e mau tamarii na te Atua Mana-hope, to’na i‘oa o Hopea ore13 e o tei fafau mai i te mau haamaitairaa mure ore aore e hopearaa. E ere te hopearaa to tatou haerea.
Rahi noa’tu ta tatou e apo mai no ni‘a i te evanelia a Iesu Mesia, rahi noa’toa’tu to tatou iteraa e, te mau hopearaa i ô nei i te tahuti nei, e ere roa’tu ïa i te hopearaa. E faataime-noa-raa râ te reira—e mau faafaaearaa noa no te taime poto, o te riro hoi i te hoê mahana ei mea iti roa ia faaauhia i te oaoa mure ore e tia‘i maira i tei haapa‘o maitai ra.
E oaoa rahi to’u i to’u Metua i te Ao ra i te mea e, i roto i Ta’na faanahonahoraa, aita e mau hopearaa mau, e mau haamataraa mure ore râ.
O ratou tei mauruuru ra, e faahanahanahia ïa.
E te mau taea‘e e te mau tuahine, aita anei tatou i tano i te faaîraa ia tatou i te mauruuru, noa’tu te huru o te mau mea ta tatou e farerei nei ?
E titau anei tatou i te hoê tumu rahi a‘e no te faaî i « to [tatou] aau i te haamaitai i te Atua ra »14
« Aita anei ta tatou e tumu rahi no te oaoa ? »15
E haamaitaihia tatou mai te mea e, e ite mai tatou i te ohipa a te Atua i roto i to tatou oraraa nehenehe. Na te aau mehara e faaaano i to tatou feruriraa e e haamaramarama i to tatou haroaroaraa. Na te reira atoa e faatupu i te aau haehaa e te aau here i to tatou taata tupu e i te mau mea atoa ta te Atua i hamani. Ua riro te aau mehara ei tuhaa faufaa no te mau huru mai to te Mesia ra ! Te aau mauruuru te tumu no te mau maitai atoa.16
Ua horo‘a mai te Fatu ia tatou i Ta’na fafauraa e, te feia « o te farii mai i te mau mea atoa mai te mauruuru e faahanahanahia ïa ; e e amuihia te mau mea no teie nei ao ia [ratou] ra, e ia hanere a‘e te tufaa apî, oia, e ia rahi noa’tu ».17
E mata na tatou i te « parahi ma te haamaitai ia’na i te mau mahana atoa ra »18—i te mau taime hoa râ o te mau hopearaa maramarama ore tei riro ei tuhaa no te tahuti nei. E mata na tatou i te vaiiho i to tatou mau varua ia î i te aau mauruuru i to tatou Metua here i te Ao ra. E mata na tatou i te faateitei tamau noa i te mau taime atoa i to tatou reo e ia faaite na roto i te parau e i te ohipa i to tatou mauruuru i to tatou Metua i te Ao ra e i Ta’na Tamaiti Here o Iesu Mesia. Te pure nei au no te reira, e te vaiiho atu nei au i to’u iteraa papû e ta’u haamaitairaa, na roto i te i‘oa o to tatou Fatu, o Iesu Mesia, amene.
Faa‘ite i te mau faahororaa
-
1. Te Parau Haapiiraa e te mau Parau Fafau 59:7 ; hi‘o atoa Ephesia 5:20 ; 1 Tesalonia 5:18; Mosia 26:39; Alama 7:23 ; Te Parau Haapiiraa e te mau Parau Fafau 98:1.
-
2. Salamo 147:7.
-
3. Alama 37:37.
-
4. Hi‘o 1 Nephi 18:10–16.
-
5. Ioba 1:21.
-
6. No te mau hi‘oraa o te mau pionie tei faaite tamau noa i te huru oaoa noa’tu te u‘ana o te fifi, a hi‘o Andrew D. Olsen, The Price We Paid : The Extraordinary Story of the Willie and Martin Handcart Pioneers (2006), 10, 366–67.
-
7. Te Parau Haapiiraa e te mau Parau Fafau 123:17.
-
8. Hi‘o Alama 32:21.
-
9. Luka 22:42.
-
10. Luka 6:38.
-
11. Luka 24:39.
-
12. Hi‘o Roma 5:3; 2 Korinetia 4:17; 12:10.
-
13. Hi‘o Mose 1:3.
-
14. Alama 37:37.
-
15. Alama 26:13.
-
16. Hi‘o Marcus Tullius Cicero, Oratio Pro Cnæo Plancio, XXXIII, tuhaa 80; faahitiraa i roto Joseph B. Wirthlin, « Live in Thanksgiving Daily », Ensign, Setepa 2001, 8.
-
17. Te Parau Haapiiraa e te mau Parau Fafau 78:19 ; tuuhia te papa‘i hipa.
-
18. Alama 34:38.
Tahua Itenati mana a te Ekalesia a Iesu Mesia i te Feia Mo‘a i te Mau Mahana
Hopea Nei
© 2015 Intellectual Reserve, Inc. Faturaa paruruhia

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
POSTED: 01:30 a.m. HST, Aug 06, 2011
Synopsis: Discussion on the wise saying, "Let the eyes observe; let the ears listen; let the mouth be shut."
'Auhea 'oukou e nā makamaka heluhelu. Ua lohe 'ia aku paha ma mua ia 'ōlelo e kau a'ela i luna. Na ka makua a na ke kupuna paha i ho'opuka i kona wā e a'o mai ana i ke keiki a i ka mo'opuna paha. A i ho'opuka 'ia mai paha ma muli o ka hao 'ana o nā nīnau he nui. He 'ōlelo kūpono ia no ka manawa e a'o 'ia ana kekahi hana. He 'ōlelo a'o ia iā kākou i 'ole e pua'i wale nā nīnau like 'ole mai ka waha mai o ka "haumāna," 'o ia ho'i, ke nānā pono ka maka o ka haumāna me ka ho'olohe pono o kona pepeiao, e lohe 'ia a e 'ike 'ia aku paha ka pane no kahi nīnau i ulu a'e nei i loko o ia haumāna.
A pehea, e holo nō ua 'ōlelo nei i nā wā a pau e a'o ai kekahi i kekahi? 'O ia ka 'ōlelo a'o e pono ai ka wā a'o o ka pēpē i ka 'ōlelo? Maika'i nō ka nānā 'ana o ka maka, a me ka ho'olohe 'ana o ka pepeiao, akā, 'o ka pa'a o ka waha? 'A'ole paha. Inā 'a'ole 'ae 'ia ka pēpē e ho'ā'o e ho'opuka i nā kani 'ōlelo like 'ole āna i lohe ai, he hiki ana iā ia ke ho'opuka pono aku i ka 'ōlelo i kekahi wā aku? A i 'ole ia, he pono paha i ua pēpē nei ke lohe i kona leo pono'ī i ka pua'i 'ana mai kona waha mai.
He pa'a nō ka waha o kekahi po'e kānaka i ko lākou wā e a'o ana i ka 'ōlelo Hawai'i a i kekahi 'ōlelo hou paha. He mau kumu paha kā lākou o ka hana 'ana pēlā. He hilahila paha, 'oiai, he 'ōlelo hou a 'a'ole nō ia i pa'a e like me kā lākou 'ōlelo mua. He maka'u paha o ho'opuka hemahema 'ia kahi 'ōlelo. 'Eā, eia au ke ha'i aku nei iā 'oukou, ke ho'opuka hemahema 'ia kahi 'ōlelo, 'a'ole 'oe e hopu 'ia e ka māka'i, a 'a'ole ho'i 'oe e ho'opa'i 'ia, e uku aku i ke kālā. E maka'ala na'e, 'o ia ho'i, e nānā ka maka i ke kumu, a e ho'olohe ho'i ka pepeiao i wahi e hiki ai iā 'oe ke ho'oponopono i kahi hemahema ma ia hope aku.
E hao mai ana paha kahi nīnau, "Pehea ia 'ōlelo, 'I ka 'ōlelo nō ke ola, i ka 'ōlelo nō ka make.' 'A'ohe make ho'opuka i nā mea kūpono 'ole, o pilikia auane'i." 'Ae, he pololei nō, akā, i ka wā e a'o mai ana i ka 'ōlelo hou, a hemahema kahi mau 'ōlelo i pua'i mai mai loko mai o ka waha, 'a'ole i ho'opuka 'ia me ka mana'o 'ino. 'Eā, inā ua 'ono maila kekahi kanaka i kope, akā ho'opuka hewa 'o ia i ke noi, "I kohe na'u, ke 'olu'olu." 'A'ole paha e pono ke ho'okō 'ia aku ia 'ōlelo. He mea maopopo paha, ua 'ono ia kanaka i ke kope. E hū paha ka 'aka a mae ka iwi 'ao'ao o nā kānaka e kū ana ma laila, akā, 'a'ole ia he mea e maka'u ai a e hilahila ai paha.
A no laila, e kauleo aku kākou, e ka po'e 'ōlelo leo kanaka, i nā kānaka 'akahi nō a ho'omaka ke a'o 'ana i ka 'ōlelo a me nā kānaka e kala loa ke a'o 'ana, a 'o ka 'oi loa aku, 'o nā iwi o ko kākou mau iwi, a me ke koko o ko kākou koko, mai pa'a ka waha i ka wā e a'o mai ana i ka 'ōlelo. E ho'opuka i ka 'ōlelo Hawai'i.
E ho'ouna 'ia mai nā leka iā māua, 'o ia ho'i 'o Laiana Wong a me Kekeha Solis ma ka pahu leka uila ma lalo nei:
» kwong@hawaii.edu
» rsolis@hawaii.edu
a i ‘ole ia, ma ke kelepona:
» 956-6419 (Laiana)
» 956-2627 (Kekeha)
This column is coordinated by Kawaihuelani Center for Hawaiian Language at the University of Hawai'i at Mānoa.


text:
Rima tekau ngā kaiporotēhi i tau ai ki waho ō te Kooti ō Takuwira inanahi.
He rōia, he kai umanga, he rōpū i te hāpori, me te hāpori whānui i tū porotēhi ki mua i te kōti e whakahē ana te kōrero ā Minita Chester Borrows me āna whakatau kia whakaiti ngā mahi ō te kōti raka.
Ko tēnei porotēhi te porotēhi mutunga hei whakaatu ki te minita kāore rātou e tautoko ana ko tāna i whakatau ai.
Mea nei anō horekau ngā mahi ā te kōti mō ngā nanakia engari he āwhina nui ki te hāpori mō ērā atu ō te taha ture.


text:
Te Tai-tokerau
Ko Te Tai Tokerau he takiwā kei te raki o Te Ika-a-Māui, Aotearoa. Ko Te Tai Tokerau te rohe whakateraki o ngā rohe 16 o ngā rohe kāwanatanga ā-kāinga o Aotearoa. Nā te pai o te ahuarangi kua huaina te rohe te Raki Hōtoke Kore. Ko te tāone nui rawa ko Whangārei, ā, ko Kerikeri te tāone tuarua.
Kāwanatanga[edit | edit source]
Nō te tau 1989 kua noho Te Kaunihera ā-rohe o Te Tai Tokerau hei mana whakahaere mō te rohe whānui. Kei Whangārei te nohoanga a te kaunihera. E toru ngā mana whakahaere i te rohe:
- Te Kaunihera ā-rohe o Te Tai Tokerau, kei Kaikohe
- Te Kaunihera ā-rohe o Whangārei, kei Whangārei tonu
- Te Kaunihera ā-rohe o Kaipara, kei Tākiwira
Tae atu ki te tau 1989 kei raro te mana o Te Tai Tokerau i ētahi atu kaunihera maha. Kei reira ia i te Kāwanatanga o Tāmaki Makaurau nō te 1853 tae atu ki te whakahononga a ngā kāwanatanga ā-kāinga i te tau 1876. Ka huaina te rohe ko Ākarana ki te Raki.
Hoto ki waho[edit | edit source]
- He whakaahua, he konae mō Northland Region kei te Wikimedia Commons.


text:
Kō Hine Pū te Hue, te kaitiaki wairua o te hue, he huawhenua āhua rite ki te roroa te hanga, nā te Māori i mau mai, ka whakatōhia. Ko Hine Pū te Hue he tamāhine a Tāne-Mahuta. Ka whakamaroketia te hue, ka tangohia ngā kai o roto, ka whakamahia hei kawe wai māori, hei huahua kai ranei. I whakamahia ngā mea iti ake hei pupuri wai kakara i roto. I hangaia hoki ngā taonga puoro ki te hue, pērā i te hue-puruhau (e whakaaturia nei), te kōauau ponga ihu, te poi āwhiowhio, me te hue-puruwai.
Kei te mōhiotia anō a Hine Pū te Hue mō te whakamārie āwhā. Kei te tino mārie te puoro o te hue pēnei anō i te wairua o Hine Pū te Hue. Ko te hue e whakaaturia nei he takoha nā Hirini Melbourne ki Te Papa i te tau1997, he taonga nō te kohinga puoro a Haumanu.


text:
POSTED: 01:30 a.m. HST, Jan 07, 2012
Synopsis: The Los Angeles Lakers’ Andrew Bynum has played better than usual since his return. But why was his suspension reduced?
Aloha Makahiki Hou mai e nā makamaka heluhelu mai ka hikina a ka lā i Makanoni a i kona welo 'ana aku i ka mole 'olu o Lehua. Pehea, he mau hoa puni pā'ani kinipōpō hīna'i paha 'oukou? Inā pēlā, he makana Kalikimaka maika'i loa paha kā 'oukou, 'o ia ho'i, ua ho'omaka ke kau pā'ani kinipōpō hīna'i ma ka lā 25 o Kēkēmapa, ka lā Kalikimaka ho'i. A ma ia lā, ua 'ike 'ia aku nō ka ho'okūkū, kahi i kū'ē aku ai nā Leika o ke Kūlanakauhale o nā 'Ānela i nā Pipi Kāne o Kikako.
A no nā Leika, 'a'ole i komo pū 'o Andrew Bynum i ka pā'ani ma ia lā Kalikimaka, 'oiai, ua kāpae 'ia 'o ia, 'a'ole e pā'ani ma nā ho'okūkū mua 'elima o ke kau pā'ani pōpō hīna'i 2011-2012 ma muli o kāna hana lapuwale iā J.J. Barea o Dalaka ma ka ho'okūkū hope loa o nā Leika o ke kau i hala. He ho'okūkū wae moho nō ia, a e 'oi ana 'o Dalaka he 32 'ai i kā nā Leika. A he 8 minuke, 21 kekona wale nō i koe, 'o ia ka manawa i lele aku ai 'o Barea no ke kī kīko'o a lele pū mai 'o Bynum me ke ku'eku'e lima hao, a ho'oku'eku'e akula i ke keiki o Dalaka. Me ka 'ino nō o ka mana'o i hana ai 'o Bynum ma muli paha o ka maika'i 'ole o ka hana a nā Leika ma ia ho'okūkū. A ma hope o kēlā ma kona wā i kipaku 'ia ai, wehe akula 'o ia i kona pālule. He keu a ka hilahila, he kohu pēpē uē ke 'ano.
'Eā, 'a'ole ia 'ano hana he hana kū i ka pono ma ka pā'ani kinipōpō hīna'i. A 'a'ole loa ma ka pā'ani 'ana ma ke 'ano he loea, e like me Bynum mā. 'O ka mea minamina, 'a'ole nō i kanono ka ho'opa'i. He 'elima wale nō ho'okūkū e pā'ani 'ole ai me ka uku 'ole 'ia no ka ho'oku'eku'e 'ana a he $25,000 no ka wehe 'ana i kona pālule a me kona 'ano nuha i ka ha'alele 'ana i ke kahua. A ua ho'ēmi 'ia a ka 'ehā ma muli o ka ho'opōkole 'ia 'ana o ke kau. 'O ka mea 'āpiki, 'a'ole ia 'o ka makamua o kāna ho'oku'eku'e 'ana i ka hoa paio. Ma Mei ia hana 'ino a Bynum iā Barea, a he 'elua mahina ma mua, ma Malaki, ua hana like 'o ia iā Michael Beasley o Minekoka. A no ia hana ma Malaki, he 'elua wale nō ona ho'okūkū i kāpae 'ia ai. 'O ia paha kona mea i hana hou ai i ia hana lapuwale, kū 'ole ho'i i ka pono.
'O kahi mea maika'i, ua mihi 'o Bynum i kāna hana hewa me ka 'ōlelo pū 'ana, 'a'ole 'o ia e hana hou pēlā. Ke lana nei ka mana'o o ko 'oukou mea kākau, e ho'okō 'o Bynum i ia 'ōlelo ho'ohiki āna, 'oiai, he nui nā keiki me nā 'ōpiopio e nānā ana i ka hana a kēia mau kānaka loea pōpō hīna'i, a e kuhihewa auane'i paha lākou, he hana pono ia 'ano hana lapuwale ma ka pōpō hīna'i.
'Auhea 'oukou e nā mākua mea keiki a me nā po'o ka'i pōpō hīna'i, e a'o 'ia nā keiki, 'a'ole kū pono ia 'ano hana a me ia 'ano pēpē uē wale ma ke kahua, a ma waho o ke kahua nō ho'i. A ke kanaka makua lākou, 'a'ole nō paha e hana e like me Bynum a me nā loea 'ē a'e i like ka hana. E nānā paha i ke ki'i 'oni'oni 'o Coach Carter.
E ho'ouna 'ia mai nā leka iā māua, 'o ia ho'i 'o Laiana Wong a me Kekeha Solis ma ka pahu leka uila ma lalo nei:
» kwong@hawaii.edu
» rsolis@hawaii.edu
a i ‘ole ia, ma ke kelepona:
» 956-2627 (Laiana)
» 956-2627 (Kekeha)
This column is coordinated by Kawaihuelani Center for Hawaiian Language at the University of Hawai'i at Mānoa.


text:
1:1 ¶ Ko te kupu a Ihowa i puta ki a Hohea tama a Peeri i nga ra o nga kingi o Hura, ara o Utia, o Iotama, o Ahata, o Hetekia, i nga ra hoki o Ieropoama tama a Ioaha kingi o Iharaira.
1:2 ¶ I te korerotanga ai a Ihowa i te tuatahi, he mea korero na Hohea, i mea a Ihowa ki a Hohea, Haere, tangohia tetahi wahine mau, he mea kairau, etahi tamariki ano, he mea na te kairau: he nui hoki te kairautanga i kairau ai te whenua i te mea ka wh akarerea nei a Ihowa.
1:3 Na haere ana ia, tikina ana e ia a Komere tamahine a Ripiraima. Na kua hapu tera, kua whanau ta raua tama.
1:4 Na ka mea a Ihowa ki a ia, Huaina tona ingoa, ko Ietereere; no te mea tenei ake, he wa poto nei, ka rapu utu ahau mo te toto o Ietereere i te whare o Iehu, ka whakamutua ano e ahau te kingitanga o te whare o Iharaira.
1:5 I taua ra ka whati i ahau te kopere a Iharaira ki te raorao o Ietereere.
1:6 Na kua hapu ano ia, whanau ake he tamahine. A ka mea a Ihowa ki a ia, Huaina tona ingoa, ko Roruhama: no te mea e kore e atawhaitia e ahau te whare o Iharaira a muri ake nei, e murua ranei e ahau tetahi wahi a ratou.
1:7 Engari te whare o Hura ka atawhaitia e ahau, ka meinga ano e ahau a Ihowa, to ratou Atua, hei whakaora i a ratou; e kore e meinga e ahau te kopere, te hoari, te whawhai, nga hoiho, nga kaieke hoiho ranei hei whakaora i a ratou.
1:8 ¶ A ka whakamutua e ia ta Roruhama kai u, ka hapu ia, a whanau ake he tama.
1:9 Na ka mea a Ihowa, Huaina tona ingoa ko Roami: ehara hoki koutou i te iwi naku, ehara ano hoki ahau i te Atua no koutou.
1:10 Ka rite ano ia te tokomaha o nga tama a Iharaira ki te onepu o te moana e kore nei e mehuatia, e kore e taua; na i te wahi i korerotia ai ki a ratou, Ehara koutou i te iwi naku, ko reira ano te kupu ki a ratou, He tama koutou na te Atua ora.
1:11 Ko reira ano nga tama a Hura ratou ko nga tama a Iharaira huihui ngatahi ai, whiriwhiri ai i te upoko kotahi mo ratou, ka haere mai ano ratou i te whenua: no te mea he nui te ra o Ietereere.
2:1 ¶ Mea atu koutou ki o koutou tuakana, Ami; ki o koutou tuahine, Ruhama.
2:2 Whakawakia to koutou whaea, whakawakia: ehara hoki ia i te wahine naku, ehara ano ahau i te tahu nana: na kia whakarerea e ia ona moepuku i tona aroaro, ona puremu i waenga i ona u.
2:3 Kei tangohia ona e ahau, a ka noho tahanga ia, kei meinga ano ia kia rite ki te ra i whanau ai ia; kei meinga ia e ahau kia rite ki te koraha, kei waiho ia hei whenua waikore, a ka mate i te matewai.
2:4 Ae ra, e kore ana tamariki e tohungia e ahau; no te mea he tamariki ratou na te moepuku.
2:5 Kua kairau nei hoki to ratou whaea: he mahi whakama ta te wahine i whanau ai ratou; i mea hoki ia, Ka whaia e ahau te hunga i aroha ki ahau, i homai nei i te taro maku, i te wai moku, i te huruhuru hipi maku, i te muka maku, i te hinu maku, i te mea hei inu maku.
2:6 ¶ Mo reira tenei ahau te tutaki nei i tou ara ki te tataramoa, te hanga nei i te taiepa e kore ai ia e kite i ona ara.
2:7 Ka whaia ano e ia ana i aroha ai, heoi e kore e mau i a ia; ka rapua ratou e ia, otiia e kore e kitea: katahi ia ka mea ake, Ka haere ahau ka hoki ki taku tahu tuatahi; nui ake hoki to reira pai ki ahau i to naianei.
2:8 Kihai ra hoki ia i mohio naku i hoatu te witi ki a ia, te waina, me te hinu, naku ano i whakanui te hiriwa mana, me te koura, ta ratou i mahi nei hei mea ma Paara.
2:9 Mo reira ka hoki ahau, ka tango i taku witi i tona wa ano, i taku waina i tona wa ano, ka riro ano i ahau taku huruhuru hipi me taku muka i hipokina ai ia i a ia e noho tahanga ana.
2:10 Na akuanei ka whakakitea e ahau tana mahi wairangi ki nga kanohi o ana i aroha ai, e kore ano tetahi tangata e whakaora i a ia i roto i toku ringa.
2:11 Ka mutu katoa ano i ahau tona koa, ona ra hakari, ona kowhititanga marama, ona hapati, me ana huihui nunui katoa.
2:12 Ka ururua ano i ahau ana waina, me ana piki, nga mea i ki ai ia, Ko oku utu enei, he mea homai na aku i aroha ai; a ka meinga e ahau hei ngahere, a ka kainga e nga kirehe o te parae.
2:13 Ka whiua ano ia e ahau mo nga ra o nga Paarimi, mo era i tahu whakakakara ai ia ki a ratou; a whakapaipai ana i a ia ki ona whakakai, ki ana whakapaipai, haere ana ki te whai i ana i aroha ai, a wareware ake ki ahau, e ai ta Ihowa.
2:14 ¶ Mo reira, nana, ka whakawai ahau i a ia, ka kawe i a ia ki te koraha, ka korero whakamarie ano ki a ia.
2:15 Ka hoatu ano e ahau etahi mara waina ki a ia i reira, me te raorao o Akoro hei kuwaha mo te tumanako: a ka whakahoki kupu ia ki reira, ka pera me to nga ra o tona tamarikitanga, me to te ra hoki i haere mai ai ia i te whenua o Ihipa.
2:16 Na i taua ra, e ai ta Ihowa, ka karangatia ahau e koe, E Ihi; e kore hoki ahau e karangatia e koe, E Paari a muri ake nei.
2:17 No te mea ka tangohia e ahau nga ingoa o nga Paarimi i roto i tona mangai, e kore ano ratou, o ratou ingoa, e maharatia a muri ake nei.
2:18 Ka whakaritea ano e ahau i taua ra he kawenata, he pai mo ratou, ki nga kirehe o te parae, ki nga manu o te rangi, ki nga mea ngokingoki o te oneone; ka whati ano i ahau te kopere, te hoari, te whawhai i runga i te whenua, a ka meinga ratou e ah au kia au te takoto.
2:19 Ka taumautia ano koe e ahau a ake ake; ina, ka taumautia koe e ahau maku i runga i te tika, i te whakarite whakawa, i te aroha, i te atawhai.
2:20 Ka taumautia ano koe maku i runga i te pono, a ka mohio koe ki a Ihowa.
2:21 I taua ra ka whakarongo ahau, e ai ta Ihowa, ka whakarongo ahau ki nga rangi, ka whakarongo ratou ki te whenua;
2:22 Ka whakarongo ano te whenua ki te witi, ki te waina, ki te hinu: a ka whakarongo era ki a Ietereere.
2:23 Ka whakato ano ahau i a ia maku ki te whenua; ka tohu i tenei kihai nei i tohungia; ka ki atu ano ki te hunga ehara nei i te iwi naku, ko koe taku iwi, a ka mea era, Ko koe toku Atua.
3:1 ¶ I mea ano a Ihowa ki ahau, Tena ano haere, arohaina tetahi wahine e arohaina ana e te tangata, he wahine puremu; kia rite ki te aroha o Ihowa ki nga tama a Iharaira, ahakoa e anga atu ana ki nga atua ke, a e matenui ana ki nga keke karepe maroke.
3:2 Na hokona ana ia e ahau maku ki nga pihi hiriwa kotahi tekau ma rima ki te homa perai, me te hawhe homa parei:
3:3 A ka ki atu ki a ia, Kia maha nga ra e noho ai koe he mea taumau maku; kaua e kairau, kaua ano e riro i te tangata: ka pena ano ahau ki a koe.
3:4 He maha hoki nga ra e noho ai nga tama a Iharaira, kahore he kingi, kahore he rangatira, kahore he patunga tapu, kahore hoki he pou, kahore he epora, kahore he terapimi.
3:5 Muri iho ka hoki mai nga tama a Iharaira, ka rapu i a Ihowa, i to ratou Atua, i a Rawiri ano, i to ratou kingi; ka haere mai i runga i te wehi ki a Ihowa, ki tona pai ano i nga ra whakamutunga.
4:1 ¶ Whakarongo ki te kupu a Ihowa, e nga tama a Iharaira; he tautohe hoki ta Ihowa ki nga tangata o te whenua, no te mea kahore he pono, kahore he tohu tangata, kahore he matauranga ki te Atua i te whenua.
4:2 Te oati! te korero teka! te kohuru! te tahae! te puremu! pakaru mai ana ratou; te toto, pa tonu ki te toto.
4:3 Mo reira te whenua ka pouri, ko ona tangata katoa ka tangi, me nga kirehe o te parae, me nga manu o te rangi; ka whakakorea ano nga ika o te moana.
4:4 Kaua ia te tangata e whakawa, e whakahe i tetahi tangata: e rite ana hoki tou iwi ki te hunga e totohe ana ki te tohunga.
4:5 Na ka hinga koe i te awatea, me te poropiti, ka hinga ngatahi korua i te po; ka whakangaromia ano hoki e ahau tou whaea.
4:6 ¶ Ka ngaro taku iwi i te kore matauranga: kua paopao na koe ki te matauranga, na ka paopao ano ahau ki a koe hei tohunga maku: kua wareware na koe ki te ture a tou Atua, ka wareware ano ahau ki au tamariki.
4:7 I te mea ka nui ratou, katahi ratou ka hara ki ahau: whakaputaina ketia ana e ahau to ratou kororia hei whakama.
4:8 Ko te hara o taku iwi kainga ake e ratou, ko to ratou ngakau anga tonu ki to ratou he.
4:9 Ko te tukunga iho, rite iwi, rite tohunga: a ka whiua ratou e ahau mo o ratou ara, ka utua a ratou mahi.
4:10 Ka kai hoki ratou, a e kore e makona: ka moepuku a e kore e tokomaha; mo ta ratou whakarere i nga mahara ki a Ihowa.
4:11 Riro pu te hinengaro i te moepuku, i te waina, i te waina hou.
4:12 ¶ E ui tikanga ana taku iwi ki a ratou rakau, ko to ratou tokotoko ano hoki hei whakaatu tikanga ki a ratou: kua pohehe hoki ratou i te wairua o te moepuku, kua maunu atu i raro i to ratou Atua ki te puremu.
4:13 E patu ana ratou i nga patunga tapu i runga i nga tihi o nga maunga, e tahu whakakakara ana i runga i nga pukepuke, i raro i nga oki, i nga papara, i nga terepini, he pai hoki no te taumarumarunga iho: mo reira ka moepuku a koutou tamahine, ka p uremu a koutou wahine.
4:14 E kore ahau e whiu i a koutou tamahine ina moepuku, i a koutou wahine ina puremu; ko nga tane nei hoki he mea wehe atu ki nga wahine moepuku, ko ratou tahi ko nga wahine kairau kei te mea patunga tapu: mo reira ka hinga te iwi kahore nei o ratou matauranga.
4:15 Ahakoa koe, e Iharaira, kairau noa, kaua a Hura e he; a kaua hoki koutou e haere mai ki Kirikara, kaua hoki e haere ki runga ki Peteawene, a kaua e oati, Kei te ora a Ihowa.
4:16 Kua whakangutungutu hoki a Iharaira, tona rite kei te kuao kau e whakatotoi ana: akuanei ratou whangaia ai e Ihowa, peratia ai me te reme i te wahi whanui.
4:17 Kua honoa a Eparaima ki nga whakapakoko: tukua atu ki tana.
4:18 Ko te mea e inumia ana e ratou kua kawa; he moepuku tonu ta ratou; a he whakama ta o ratou rangatira e matenui ana.
4:19 Kua oti ia te kopaki e te hau ki roto ki ona parirau; ka whakama hoki ratou ki a ratou patunga tapu.
5:1 ¶ Whakarongo ki tenei, e nga tohunga, mahara mai, e te whare o Iharaira, kia whai taringa mai hoki, e te whare o te kingi, mo koutou hoki te whakawa; no te mea kua waiho koutou hei rore ki Mihipa, hei kupenga horahora ki runga ki Taporo.
5:2 A hohonu ana te hounga o te patu a te hunga tutu; ko ahau ia te kairiri i te he o ratou katoa.
5:3 E mohio ana ahau ki a Eparaima, kahore a Iharaira e ngaro i ahau; kei te moepuku nei hoki koe inaianei, e Eparaima, kua poke a Iharaira.
5:4 E kore hoki ratou e tukua e a ratou mahi kia hoki ki to ratou Atua; kei roto hoki i a ratou te wairua moepuku, kahore o ratou mohio ki a Ihowa.
5:5 E whakaaturia ana ta Iharaira e tona whakapehapeha ki tona aroaro ano: na ka hinga a Iharaira raua ko Eparaima i runga i to raua he, me Hura, ka hinga ngatahi ratou.
5:6 Ka haere ratou me a ratou hipi, me a ratou kau, ki te rapu i a Ihowa; heoi e kore e kitea; kua mawehe atu ia i roto i a ratou.
5:7 Kua tinihanga ratou ki a Ihowa: he tamariki tangata ke hoki a ratou tamariki: akuanei ka pau ratou me a ratou wahi i te marama kohiti.
5:8 ¶ Whakatangihia te koronete ki Kipea, te tetere ki Rama: whakatangihia he whakaoho ki Peteawene; i muri i a koe, e Pineamine.
5:9 Ka ururua a Eparaima i te ra e riria ai te he: takoto rawa te mea kua whakaaturia nei e ahau i roto i nga hapu o Iharaira.
5:10 E rite ana nga rangatira o Hura ki te hunga e whakaneke atu ana i te rohe; ka tahoroa e ahau toku riri ki runga ki a ratou ano he wai.
5:11 E tukinotia ana, e whakapetia ana a Eparaima i te whakawakanga, mona i pai ki te whai i te whakahau.
5:12 Na reira, ka rite taku ki a Eparaima ki ta te purehurehu, ka rite hoki ki te pirau taku ki te whare o Hura.
5:13 I te wa i kite ai a Eparaima i tona mate, a Hura hoki i tona marutanga, na haere ana a Eparaima ki Ahiria, tuku tangata ana ia ki a Kingi Iarepe: heoi e kore koutou e taea e ia te rongoa, e kore hoki e ora i a ia to koutou marutanga.
5:14 Ka rite hoki taku ki a Eparaima ki ta te raiona, taku ki te whare o Hura ka rite ki ta te kuao raiona: ka haehae ahau, ina, ahau ano, a ka haere; ka maua atu e ahau, a kahore he kaiwhakaora.
5:15 Ka haere ahau ka hoki ki toku wahi, kia whakaae ra ano ratou ki to ratou he, kia rapua ra ano toku mata e ratou: a, i a ratou e mate ana, kaha tonu ta ratou rapu i ahau.
6:1 ¶ Haere mai, tatou ka hoki ki a Ihowa: nana hoki i haehae, a mana tatou e rongoa; nana i patu, mana ano tatou e takai.
6:2 Kia rua nga ra ka whakaorangia tatou e ia; i te toru o nga ra ka whakaarahia tatou e ia, a ka ora tatou ki tona aroaro.
6:3 Na kia mohio tatou, kia whai atu tatou kia mohio ai ki a Ihowa; ko tona putanga tuturu tonu, koia ano kei to te ata, ko tona taenga mai ki a tatou rite tonu ki to te ua, ka rite ki to muri ua e makuku ai te whenua.
6:4 ¶ Me pehea koe e ahau, e Eparaima? Me pehea koe e ahau, e Hura? rite tonu hoki to koutou pai ki te kapua o te ata, ki te tomairangi o te atatu, e riro wawe atu ana.
6:5 Na reira taku hahau i a ratou ki nga poropiti; tukitukia ana ratou e ahau ki nga kupu a toku mangai: rite tonu ano au whakaritenga ki te putanga ake o te marama.
6:6 Ko taku hoki i pai ai ko te tohu tangata, haunga te patunga tapu: ko te matau ki te Atua, pai ake i nga tahunga tinana.
6:7 Otiia kua pera ta ratou i ta Arama, kua whakataka e ratou te kawenata: kua tinihanga ratou ki ahau i reira.
6:8 He pa a Kireara no nga kaimahi i te he, poke tonu i te toto.
6:9 Rite tonu hoki ki ta nga taua pahua e whanga ana ki te tangata, ta te ropu o nga tohunga kohuru i te ara ki Hekeme; ae ra, kua mahi ratou i te he.
6:10 He hanga whakawehi taku i kite ai ki te whare o Iharaira: he puremu e kitea ana ki Eparaima, kua poke a Iharaira.
6:11 Kua rite hoki he kotinga mau, e Hura, ina whakahokia mai e ahau taku iwi i te whakarau.
7:1 ¶ I ahau e mea ana ki te rongoa i a Iharaira, ka kitea te he o Eparaima, te kino hoki o Hamaria: no te mea e mahi ana ratou i te teka, e tomo ana hoki te tahae ki roto, e pahua ana te taua i waho.
7:2 A kahore a ratou meatanga ake i roto i o ratou ngakau, kei te mahara tenei ahau ki to ratou kino katoa: kua karapotia ratou inaianei e a ratou mahi; tenei ano kei toku aroaro.
7:3 Ka meinga e ratou te kingi kia koa ki ta ratou kino, nga rangatira hoki ki a ratou teka.
7:4 He hunga puremu katoa ratou; ko to ratou rite kei te oumu kua oti te tahu e te kaipokepoke; ka mutu tana tutaki i te ahi, i muri iho i te pokepokenga i te paraoa a kia rewenatia ra ano.
7:5 I te ra o to tatou kingi i mate nga rangatira i a ratou ano, na te tahu a te waina; ko tona ringa maro tonu i roto i te hunga taunu.
7:6 Ano he oumu o ratou ngakau, i a ratou e whakatata ana, e whanga ana: pau ake te po i ta ratou kaipokepoke e moe ana; i te ata ka tonu taua oumu, ano he mura ahi.
7:7 Werawera katoa ratou me he oumu, pau ake i a ratou o ratou kaiwhakawa; kua hinga katoa o ratou kingi: kahore tetahi o ratou e karanga ana ki ahau.
7:8 ¶ Ko Eparaima, kei te hanumi ia ki roto ki nga iwi; he keke a Eparaima kihai i hurihia.
7:9 Kua pau tona kaha i nga tautangata, heoi kahore ia e mohio: ina, kua wero te hina i konei, i ko ona, a kahore ia e mohio.
7:10 Ko te whakapehapeha o Iharaira e whakaatu ana ki tona aroaro: heoi kihai ratou i hoki ki a Ihowa, ki to ratou Atua, a ahakoa ko tenei katoa, kahore ratou i rapu i a ia.
7:11 E rite ana hoki a Eparima ki te kukupa wairangi, kahore nei ona ngakau: e karanga ana ratou ki Ihipa, e haere ana ratou ki Ahiria.
7:12 Ka haere ratou, ka potaea e ahau taku kupenga ki runga ki a ratou: ka riro ratou i ahau ki raro, ka pera i nga manu o te rangi; ka whiua ratou e ahau, ka peratia me ta o ratou whakaminenga i rongo ai.
7:13 Aue te mate mo ratou! kua rere atu nei hoki ratou i ahau: ko te ngaromanga mo ratou mo ta ratou takahi i taku: i hokona ano ratou e ahau, heoi kei te korero ratou i nga kupu teka moku.
7:14 Kahore hoki ratou i karanga ki ahau, he mea na o ratou ngakau, engari e aue ana ratou i runga i o ratou moenga; e huihui ana ratou, he whakaaro ki te witi, ki te waina, a e whakakeke ana ratou ki ahau.
7:15 Ako noa ahau, whakakaha noa i o ratou ringa, heoi kino tonu to ratou whakaaro moku.
7:16 E hoki ana ratou, ehara ia i te mea ki a ia i runga rawa: ko to ratou rite kei te kopere tinihanga: ka hinga o ratou rangatira i te hoari, he aritarita hoki no to ratou arero: hei mea tenei e kataina ai ratou ki te whenua o Ihipa.
8:1 ¶ Meinga te tetere ki tou mangai. Ka rite ia ki te ekara, ina whakaekea e ia te whare o Ihowa; mo ratou i whakataka i taku kawenata, i takahi i taku ture.
8:2 Tera ratou e karanga ki ahau, E toku Atua, e mohio ana matou, a Iharaira, ki a koe.
8:3 Kua akiritia e Iharaira te mea pai: ka whaia ia e te hoariri.
8:4 Ko ta ratou whakarite kingi ehara i te mea naku, ko ta ratou whakarite rangatira ehara i te mea i mohiotia e ahau: kua hanga e ratou ta ratou hiriwa, ko ta ratou koura hei whakapakoko ma ratou, he mea e hatepea ai ratou.
8:5 Kua akiritia e ia tau kuao kau, e Hamaria: kua mura toku riri ki a ratou: kia pehea ake te roa ka tae ai ratou ki te harakore?
8:6 Na Iharaira nei hoki taua kuao na, he mea hanga na te kaimahi; na ehara ia i te Atua: ae ra, ka pakaru rikiriki te kuao o Hamaria.
8:7 Na, ko ta ratou i whakato ai ko te hau, ko ta ratou e kokoti ai ko te paroro: kahore ona witi e tupu ana: e kore te kopuku e whai paraoa: ki te whai paraoa, ka horomia e nga tautangata.
8:8 ¶ Kua horomia a Iharaira: kua rite ratou inaianei i roto i nga tauiwi ki te oko kihai i manakohia.
8:9 Kua riro hoki ratou ki Ahiria, ano he kaihe mohoao, he moke, ko ia anake: kua utua e Eparaima etahi hei whaiaipo.
8:10 Ae ra, ahakoa utu noa ratou i roto i nga iwi, ka kohikohia ano ratou e ahau ianei; a ka timata ratou te iti haere, i te pikaunga a te kingi o nga rangatira.
8:11 Kua maha nei nga aata a Eparaima hei mea hara, na ka waiho nga aata hei hara mona.
8:12 Ahakoa tuhituhia e ahau mana taku ture kia tekau mano nga tikanga, kei te kiia aua mea he mea rere ke.
8:13 Na ko nga patunga tapu hei whakahere ki ahau, e patu kikokiko ana ratou, kainga iho; otiia kahore e manakohia ana e Ihowa; akuanei ia mahara ai ki to ratou he, whiu ai i o ratou hara: ka hoki ratou ki Ihipa.
8:14 Kua wareware hoki a Iharaira ki tona kaihanga, a kei te hanga temepara; kua meinga e Hura kia maha nga pa taiepa: otiia ka tukua atu e ahau he ahi ki runga ki ona pa, a ka kainga e tera ona whare kingi.
9:1 ¶ Kei koa koe, e Iharaira, kei whakamanamana, kei pera me era atu iwi; kua whakarerea na hoki e koe tou Atua, kua puremu, arohaina ana e koe te utu i nga wahi katoa e patua ai te witi.
9:2 E kore ratou e whangaia e te patunga witi, e te poka waina, a ka tinihanga tana waina hou.
9:3 E kore ratou e noho ki te whenua o Ihowa; engari ka hoki a Eparaima ki Ihipa; a ka kai ratou i te mea poke ki Ahiria.
9:4 E kore e ringihia e ratou he ringihanga waina ki a Ihowa, e kore ano aua mea e arongia e ia: ko a ratou patunga tapu ka pera ki a ratou me te taro tangi tupapaku; ka poke katoa te hunga e kai ana: ko ta ratou taro hoki hei mea mo to ratou hiakai; e kore e tae ki roto ki te whare o Ihowa.
9:5 Ka pehea koutou i te ra o te huihui nui, a i te ra o ta Ihowa hakari?
9:6 Nana, kua riro ratou, kei ngaro, otiia ka kohikohia ratou e Ihipa, ka tanumia e Memepihi: ko a ratou mea ahuareka, hiriwa, ka riro i te ongaonga; ka tupu te tataramoa ki o ratou teneti.
9:7 ¶ Kua tae mai nga ra o te tirotiro, kua tae mai nga ra whakautu; ka mohio a Iharaira: he wairangi te poropiti, he haurangi te tangata i te wairua, he nui hoki no tou kino, he nui no te mauahara.
9:8 He kaitutei a Eparaima, i toku Atua ia; ko te poropiti, he mahanga ia na te kaiahere manu i ona ara katoa, he mauahara i roto i te whare o tona Atua.
9:9 Kua heke to ratou tupu, a aua noa iho ki raro, e rite ana ki nga ra i Kipea: ka mahara ia ki to ratou he, ka tirotirohia e ia o ratou hara.
9:10 I toku tutakinga ki a Iharaira, i rite ratou ki te karepe i te koraha; i toku kitenga i o koutou matua i rite ratou ki te matamua o te piki i te mea katahi nei ka hua; heoi haere ana ratou ki a Paarapeoro, na wehe ana ratou i a ratou ki taua han ga whakama, mea ana kia whakarihariha ratou kia rite ki ta ratou i matenui ai.
9:11 ¶ Tena ko Eparaima, ka rere a manu atu to ratou kororia: kahore he mea e whanau, kahore he tamaiti i te kopu, a kahore he haputanga.
9:12 Ahakoa whakatupu noa ratou i a ratou tamariki, ka kore i ahau, a kore iho he tangata e mahue: ina, aue te mate mo ratou ua mahue ratou i ahau!
9:13 Ko Eparaima, rite tonu ki toku kitenga i Taira, he mea whakato ki te wahi pai: otiia ka kawea ana tama e Eparaima ki waho, ki te kaikohuru.
9:14 Hoatu ki a ratou, e Ihowa: ko te aha e hoatu e koe ki a ratou? hoatu ki a ratou he kopu whakatahe, he u maroke.
9:15 Kei Kirikara to ratou kino katoa; a kino iho ahau ki a ratou ki reira: ka he nei a ratou mahi, ka peia ratou e ahau i roto i toku whare; heoi ano oku aroha ki a ratou: he hunga whakakeke o ratou rangatira katoa.
9:16 Kua patua a Eparaima, kua maroke to ratou pakiaka, kore ake o ratou hua; ae ra, ahakoa whanau noa ratou, ka mate ano i ahau te mea e matenuitia ana, te hua o to ratou kopu.
9:17 Ka paopao toku Atua ki a ratou, mo ratou kihai i rongo ki a ia: a ka waiho ratou hei kopikopiko i roto i nga tauiwi.
10:1 ¶ He waina tupu wana a Iharaira, e whakaputa ana i ona hua: kua meinga e ia kia maha ana aata kia rite ki te maha o ona hua; kua hanga e ratou he whakapakoko whakapaipai rite tonu ki te pai o tona whenua.
10:2 Kua wehe rua o ratou ngakau, akuanei ka kitea to ratou he: ka wahia e ia a ratou aata, ka pahuatia a ratou whakapakoko.
10:3 He pono akuanei ratou ki ai, Kahore o tatou kingi: kahore hoki tatou i te wehi ki a Ihowa; a ko te kingi, ko te aha tana mo tatou?
10:4 E korero ana ratou i nga korero horihori, e oati teka ana i te mea e whakarite whakawa ana: na reira e rite ana te tupu o te whakawa ki to te hemoreke i nga moa o te mara.
10:5 Manukanuka tonu nga tangata o Hamaria ki nga kuao kau o Peteawene; ka tangihia hoki e tona iwi, e ona tohunga i whakamanamana nei ki a ia; mo tona kororia kua memeha atu nei i reira.
10:6 Ka kawea ano hoki taua kuao ki Ahiria hei hakari ki a Kingi Iarepe: ka pa te whakama ki a Eparaima, ka whakama ano a Iharaira ki tana whakaaro i whakatakoto ai.
10:7 Na ko Hamaria, kua kore tona kingi, ano he pahuka i runga i te wai.
10:8 Ka whakakahoretia ano nga wahi tiketike o Awene, te hara o Iharaira; ka puta ake te tataramoa me te tumatakuru ki runga ki a ratou aata, a ka mea ratou ki nga maunga, Taupokina matou; ki nga pukepuke, E hinga ki runga ki a matou.
10:9 ¶ E Iharaira, he hara tou, mai ano i nga ra i Kipea: tu ana ratou i reira: kia kore ai ratou e mau ki Kipea i te whawhai ki nga tama a te kino.
10:10 Kia hiahia ahau, ka whiua ratou e ahau; ka huihui ano nga iwi ki te whawhai ki a ratou, i a ratou ka herea nei ki o ratou he e rua.
10:11 He kuao kau ano a Eparaima kua oti te whakaako, pai tonu ia ki te takahi witi; kua tika atu ia ahau i runga i tona kaki pai: ka meinga e ahau he kaieke mo Eparaima; ko Hura ki te parau, ko Hakopa ki te wawahi i ana pokuru.
10:12 Whakatokia ta koutou i runga i te tika, tapahia i runga i te mahi tohu; mahia ta koutou patohe: ko te wa hoki tenei e rapua ai a Ihowa, kia tae mai ra ano ia, kia ringihia ra ano e ia te tika ki runga ki a koutou.
10:13 Ko ta koutou i parau ai ko te kino, ko ta koutou i kokoti ai ko te he; ko ta koutou kai ko nga hua o te teka: nau hoki i whakawhirinaki ki tou ara, ki te tini o ou tangata marohirohi.
10:14 Mo reira ka ara he ngangau i roto i ou iwi, a ka pahuatia ou pa taiepa katoa, ka rite ki ta Haramana pahuatanga i Petearapere i te ra o te whawhai: ko te whaea, taia iho ratou ko nga tamariki, mongamonga ana.
10:15 Ko ta Peteere tenei e mea ai ki a koutou, he nui no to koutou kino: ka whakangaromia rawatia te kingi o Iharaira i te atatu.
11:1 ¶ I a Iharaira e tamariki ana i aroha ahau ki a ia i reira, a karangatia ana e ahau taku tama i Ihipa.
11:2 E karanga ana ratou i a ratou, e haere ke atu ana i a ratou: i patu whakahere ratou ki nga Paarimi, i tahu whakakakara ano ki nga whakapakoko.
11:3 Otiia naku a Eparaima i ako ki te haere; i hikitia ratou e ahau ki runga ki oku ringa; heoi kihai ratou i mohio e rongoa ana ahau i a ratou.
11:4 He taura tangata aku ki te kukume i a ratou, he here aroha: ko taku hoki ki a ratou ko ta te hunga e tango ana i te ioka i o ratou kauae; i hoatu ano e ahau he kai ki mua i a ratou.
11:5 E kore ia e hoki atu ki te whenua o Ihipa; engari ko te Ahiriana hei kingi mona, mo ratou kihai i pai ki te hoki.
11:6 Ka haua iho te hoari ki runga ki ona pa, whakamoti ai i ona tutaki a pau ake; na o ratou whakaaro hoki.
11:7 A kei te tohe taku iwi ki te tahuri ke i ahau: ahakoa karangatia ratou ki te mea i runga rawa, kahore tetahi o ratou e whakanui i a ia.
11:8 ¶ Me pehea koe ka hoatu whakarere ai e ahau, e Eparaima, me pehea ka tukua ai koe e ahau, e Iharaira? Me pehea ka meinga ai koe e ahau kia rite ki Arema? me pehea ka waiho ai koe kia rite ki Tepoimi? kua puta ke toku ngakau i roto i ahau, ngiha tah i ano oku konohinohitanga.
11:9 E kore toku riri e mura nei e puta, e kore ahau e hoki ki te whakangaro i a Eparaima: ko te Atua hoki ahau, ehara i te tangata, ko te Mea Tapu i waenganui i a koe: e kore ano ahau e tomo ki te pa.
11:10 Ka whaia e ratou a Ihowa, a ka hamama ia ano he raiona: ka hamama hoki ia, a ka haere wiri mai nga tamariki i te hauauru.
11:11 Ka rere wiri mai ratou i Ihipa ano he manu, i te whenua o Ahiria ano he kukupa: ka whakanohoia ano hoki ratou e ahau ki o ratou whare, e ai ta Ihowa.
11:12 Kua oti ahau te karapoti e Eparaima ki te teka, e te whare o Iharaira ki te tinihanga: engari a Hura kei runga i ta te Atua tana tikanga: kei te Mea Tapu ia, pono tonu.
12:1 ¶ Ko ta Eparaima kai ko te hau, e whaia ana e ia te hau marangai: i nga ra katoa e whakanuia ana e ia te teka me te whakangaro; e whakarite kawenata ana ratou ki te Ahiriana, a e kawea ana he hinu ki Ihipa.
12:2 Na he whakawa ta Ihowa ki a Hura, ka utaina ano e ia ki runga ki a Hakopa nga mea rite ki ona ara; ka rite ki ana mahi tana utu ki a ia.
12:3 I roto i te kopu i hopukia e ia tona tuakana ki te rekereke; a i a ia ka tangata i kaha ia ki te Atua;
12:4 Ae ra, i kaha ia ki te anahera, a taea ana e ia: i tangi ia, i inoi ki a ia: i tutaki ia ki a ia ki Peteere, a korero ana ia ki a tatou i reira;
12:5 Ara a Ihowa, te Atua o nga mano; ko Ihowa tona maharatanga.
12:6 Na reira tahuri koe ki tou Atua: puritia te mahi tohu me te tika, tatari tonu ki tou Atua.
12:7 ¶ He kaihokohoko ia, kei tona ringa nga pauna tinihanga: e aroha ana ia ki te tukino.
12:8 I mea ano a Eparaima, He pono kua whai taonga ahau, kua kitea e ahau he rawa moku: i aku mahi katoa e kore e kitea e ratou he kino, ara he hara ki ahau.
12:9 Na ko Ihowa ahau, ko tou Atua, no te whenua o Ihipa mai ra ano; tenei ake ka meinga ano koe e ahau kia noho teneti; kia pera me to nga ra o te hakari nui.
12:10 Kua korero ano ahau ki nga poropiti, a kua whakamahangia e ahau nga whakakitenga; na te mahi minita a nga poropiti i korero ai ahau i nga kupu whakarite.
12:11 Ko te hara ranei a Kireara? ina, he mea teka kau ratou; e patu kau ana ratou ki Kirikara hei whakahere: ae ra, he rite a ratou aata ki nga puranga i nga moa o nga mara.
12:12 I rere ano a Hakopa ki te mara a Arame, a mahi ana a Iharaira hei utu wahine; hei utu wahine i tiaki hipi ai ia.
12:13 I kawea mai ano e Ihowa, ara e te poropiti, a Iharaira i Ihipa, na te poropiti ano ia i ora ai.
12:14 I whakapataritari a Eparaima ki a ia, kawa rawa: mo reira ka waiho e ia tona toto i runga i a ia, ka meinga ano tona ingoa kino e tona ariki kia hoki atu ki a ia.
13:1 ¶ I te korerotanga a Eparaima, tera te tuiri; i whakanui ake ia i a ia i roto i a Iharaira: engari, kei tona henga i roto i a Paara, ka mate ia.
13:2 Na inaianei kua neke ake to ratou hara, kua hanga e ratou ta ratou hiriwa hei whakapakoko whakarewa ma ratou, hei whakapakoko e rite ana ki ta ratou i matau ai, a ko taua mea katoa he mahi na nga kaimahi: e korerotia ana aua mea e ratou, Me kihi e nga tangata e mea patunga tapu ana, nga kuao kau.
13:3 Mo reira ka rite ratou ki te kapua o te ata, ki te tomairangi hoki e ngaro wawe atu nei, ki te papapa hoki e aia atu ana e te paroro i te patunga witi, a ki te paowa hoki o te tumere.
13:4 Ko Ihowa ano ia ahau, ko tou Atua, o te whenua mai ra ano o Ihipa; kaua ano koe e mohio ki tetahi atua, ko ahau anake, kahore atu hoki he kaiwhakaora, ko ahau anake.
13:5 ¶ I mohiotia tonutia koe e ahau i te koraha, i te whenua kahore rawa nei he wai.
13:6 Ko to ratou makonatanga rite tonu ki te wahi i kai ai ratou; i makona ratou, a whakakake ana o ratou ngakau; na wareware tonu iho ki ahau.
13:7 Na, ko taku ki a ratou, ka rite ki te raiona: ka tiaki ahau i te ara ano he reparo:
13:8 Ko toku tutakitanga ki a ratou ka rite ki to te pea kua tangohia nei ana kuao, ka haea hoki e ahau te taupa o o ratou ngakau; a hei reira ka kainga ratou e ahau ki te kai a te raiona; ka haehaea ratou e te kirehe o te parae.
13:9 ¶ Ko tou whakangaromanga ia, e Iharaira, he hoariri koe ki ahau, ki tou kaiawhina.
13:10 Kei hea inaianei tou kingi, hei whakaora i a koe i roto i ou pa katoa? ou kaiwhakawa hoki, era i ki ra koe, Homai he kingi me etahi rangatira ki ahau?
13:11 Kua hoatu e ahau he kingi ki a koe i ahau e riri ana, a kua tangohia atu ia e ahau i ahau e aritarita ana.
13:12 Ko te he o Eparaima, takai rawa; ko tona hara, rongoa rawa.
13:13 Ka pa ki a ia nga mamae o te wahine e whakamamae ana: he tamaiti whakaarokore ia; he wa hoki tenei kia kaua ia e whakaroa ki te wahi e pakaru mai ai nga tamariki.
13:14 Ka hokona ratou e ahau ki te kaha o te reinga, ka utua e ahau kei mate. E te mate, kei hea ou mate uruta? E te urupa, kei hea tau whakangaro? ka huna atu te ripeneta i oku kanohi.
13:15 Ahakoa whai hua ia i roto i ona teina, ka puta mai te hau, he marangai, ko te manawa o Ihowa e pa mai ana i te koraha, a ka maroke tona matapuna, ka mimiti tona manawawhenua: ka pahuatia e ia nga taonga o nga oko katoa e matenuitia ana.
13:16 Ka whakawaha e Hamaria tona hara; kua whakakeke hoki ia ki tona Atua: ka hinga ratou i te hoari; ka taia iho a ratou tamariki, mongamonga ana, ka haehaea hoki a ratou wahine e hapu ana.
14:1 ¶ Hoki mai, e Iharaira, ki a Ihowa, ki tou Atua: kua taka hoki koe i tou he.
14:2 Tikina etahi kupu ma koutou, tahuri mai hoki ki a Ihowa: mea atu ki a ia, Whakakahoretia katoatia atu te he, kia manako mai ki te mea pai: a ka hoatu e matou ano he puru te whakahere, ara o matou ngutu.
14:3 E kore matou e ora i a Ahuru; e kore matou e eke hoiho, a heoi ano a matou kianga atu ki te mahi a o matou ringa, Ko koutou o matou atua: e arohaina ana hoki te pani e koe.
14:4 ¶ Ka rongoatia e ahau to ratou tahuri ke, ka aroha ahau ki a ratou, he mea utukore: no te mea kua tahuri toku riri i a ia.
14:5 Ko taku ki a Iharaira ka rite ki te tomairangi; ka rite tona tupu ki to te rengarenga, te totoro o ona pakiaka ka rite ki to Repanona.
14:6 Ka tautoro ona manga, ka rite tona ataahua ki to te oriwa, tona kakara ki to Repanona.
14:7 Ko te hunga e noho ana i raro i tona marumaru ka hoki mai: ka ora ake ratou, ka pera me te witi, ka rite to ratou tupu ki to te waina: ko tona kakara ka rite ki to te waina o Repanona.
14:8 ¶ Tera a Eparaima e ki, Hei aha ake maku nga whakapakoko? kua rongo ahau ki a ia, kua kite i a ia; ko toku rite kei te kauri matomato. Ka kitea ki ahau he hua mou.
14:9 Ko wai te mea whakaaro nui hei matau ki enei mea? ko wai te mea tupato e mohiotia ai? tika tonu hoki nga ara a Ihowa, a ka haere te hunga tika i reira, ka taka ia te hunga he i reira.


text:
For Saturday, September 15, 2012
POSTED: 01:30 a.m. HST, Sep 15, 2012
Synopsis: Students in Hawai'i’s public and private schools face many similar challenges. Teachers from both sectors comment on the value of school uniforms.
———
Welina mai e nā hoa makamaka mai na'e a lalo, mai uka a kai. He leo heahea keia iā 'oukou e heluhelu mai i kēia wahi mana'o e kāko'o ana i ka lole makalike ma nā kula. He lei pe'e poli ke keiki a 'o ke komo i ka lole makalike kona mea e mālama ‘ia ai.
No Beretania mai ka mo'olelo o ke komo 'ana i ka lole makalike, a ma hope aku, ua hele a laha ia hana ma nā kula uku i 'ō i 'ane'i o 'Amelika. Ua hele a he mea ma'amau kēia ma nā kula uku like 'ole. Ma Hawai'i nei nō ho'i, he nui nā kula uku nāna e koikoi i ke komo lole makalike, a i kēia mau lā, ke nui a'e nei ka heluna o nā kula aupuni e koho ana i ka lole makalike.
He mau kumu e kāko'o ai i ka lole makalike ma nā kula. He nui nā pilikia i kēlā me kēia kula aupuni e like me ka 'aihue, ka hakakā a me ka ho'ohenehene 'ana. Uluhua nā keiki a me nā 'ohana i ke koikoi 'ia e like a like ke 'ano o ka lole me ka lole kaila i makemake nui 'ia. I kēia wā, inā hele mai ke keiki i ke kula me nā lole kaila 'ole, nui ka ho'omā'au 'ana o nā keiki 'ē a'e iā ia. Inā makemake kekahi keiki i ka lole o kekahi keiki, e 'aihue ana paha 'o ia i ia lole. Nui ka waiwai o ka 'ae 'ana o nā kula i ka lole makalike. E hiki ana i nā haumāna ke no'ono'o i ka ha'awina me ka hopohopo 'ole i ko lākou nānā 'ana, a e emi ana paha ia 'ano pilikia. No'ono'o kekahi mau kānaka inā like a like ka lole o nā haumāna, e 'oi aku ana ka maika'i o ka hana ma ke kula.
'A'ole i kaulike ka nohona o nā haumāna waiwai a me nā haumāna waiwai 'ole i ka wā ma mua. Eia kekahi la'ana, 'a'ole i hiki i nā keiki o nā 'ohana waiwai 'ole ke kū'ai i nā lole kaila. A he pilikia kēia, no ka mea, ua luhi nō ia mau keiki i ka ho'ohenehene 'ia mai. I kēia wā na'e, i ka mana'o o nā keiki o nā kula uku, ua 'oi aku ke kaulike o nā haumāna waiwai a me nā haumāna waiwai 'ole. No ka mea paha, he pū'ulu kālā kōkua e hā'awi 'ia nei i nā 'ohana lāhui hapaiki, a he kālā paha ia e kū'ai ai i nā lole kaila. Ma muli o ka loa'a 'ana o ia 'ano kālā, ua 'oi aku ka "ethnic diversity", a he mea ho'i kēia e emi ai ke kōā ma waena o nā 'ohana waiwai a me nā 'ohana waiwai 'ole. Eia hou ho'i, he mea ia e pau ai ka hilahila o nā keiki no nā 'ohana waiwai 'ole. No laila, 'o ka lole makalike kekahi mea e emi ai kēlā kōā ma waena o nā keiki.
Ke 'ole ka lole makalike, e komo nā kaikamāhine i ka lole hiehie i mea e hoihoi ai nā keiki kāne. Eia na'e, nui a lawa nā mea e ho'ohihi ai ke kāne i ka wahine a 'o ka wahine i ke kāne ma ke kīwī, ma nā mele, a ma ka pūnaewele. 'A'ole pono kēia 'ano ma nā kula, no ka mea, he mea ia e lilo ai ka no'ono'o i kahi 'ē.
Ua ho'ohālike nā mea kākau 'elua i ko lāua mau kula, he kula aupuni kekahi, a he kula uku kekahi, a ua like a like ke 'ano o nā pilikia pili i ka lole. He pu'uhonua ke kula, kahi e no'ono'o pono ai i ka ha'awina. 'A'ole ia he wahi no ka no'ono'o nui 'ana i ke kaila o ka lole.
No laila, he leo kāko'o kēia i ka lole makalike ma nā kula o ka pae'āina 'o Hawai'i. He mea ia e kaulike ai, e palekana ai, a e pono ai ka no'ono'o, ke a'o, a me ke ola o nā pua o nēia 'āina.
———
E ho'ouna 'ia mai na ā leka iā māua, 'o ia ho'i 'o Laiana Wong a me Kekeha Solis ma ka pahu leka uila ma lalo nei:
>> kwong@hawaii.edu
>> rsolis@hawaii.edu
a i ‘ole ia, ma ke kelepona:
>> 956-2627 (Laiana)
>> 956-2627 (Kekeha)
This column is coordinated by Kawaihuelani Center for Hawaiian Language at the University of Hawai'i at Mānoa.


text:
Editor for this issue: Michael Appleby
UNIVERSITY OF OTAGO Dunedin, New Zealand Research Assistant/Junior Research Fellow (Grade I) School of M�ori Studies and the Department of Computer Science (Two positions) Fixed Term The University of Otago invites applications for two positions of Research Assistant and/or Junior Research Fellow (Grade I) on a project involving the development of a machine translation system for M�ori and English for use in M�ori language learning. These positions are funded by the Foundation of Research, Science and Technology for three years. Ideally, these positions will commence early November 2002, but the starting date is negotiable. Applicants must be graduates and have qualifications in one or more of the following: M�ori Studies, Computer Science, Linguistics and Education. Previous experience is not essential, but candidates must have a strong command of the M�ori language and M�ori cultural expertise for both positions. Suitably qualified applicants may be appointed at a higher level if appropriate. Enquiries should be directed to Dr Alistair Knott, Department of Computer Science, telephone: 03 479 8299 or by email: alikcs.otago.ac.nz or Professor John Moorfield, Te Tumu, School of M�ori Studies, telephone: 03 479 8677 or by email: john.moorfieldstonebow.otago.ac.nz. Applications quoting reference number GG02/562 close on 16 September 2002. TE WHARE W�NANGA O OT�GO �tepoti, Aotearoa Kai�whina Rangahau / Kai�whina Rangahau Tuarua (Pae I) Te Tumu me Te Tari P�taiao Rorohiko (E rua ng� t�ranga) T�ranga m� Te Toru Tau He inoi atu t�nei n� Te Whare W�nanga o Ot�go kia tono mai te hunga m� ng� t�ranga e rua, m� te Kai�whina Rangahau me te Kai�whina Rangahau Tuarua (Pae I) m� t�tahi mahi kia taea ai te whakam�ori, te whakap�keh� hoki ki te rorohiko. Hei �whina ki te ako i te reo M�ori t�nei mahi. M� te p�tea T��papa Rangahau P�taiao e utu �nei t�ranga m� ng� tau e toru. Ko te hiahia ka t�mata �nei t�ranga � te t�matanga o N�ema, 2002, engari, m� te whakawhitiwhiti whakaaro ka whakatauria. Me whai tohu o te whare w�nanga te kaitono, �, me whai hoki he m�tauranga n� t�tahi, n� �tahi r�nei o �nei: te ao M�ori, te P�taiao Rorohiko, te M�tauranga Wetereo, te M�tauranga r�nei. Kei te pai mehemea he mahi hou t�nei m� ng� kaitono, engari, me matatau ki te reo me ng� tikanga M�ori. Ki te whai tohu m�tauranga, p�manawa r�nei te kaitono ka taea te whakat� ki t�tahi pae e teitei ake ana i te pae tuatahi. Tukuna mai ng� uiui e p� ana ki te kaupapa mahi ki a T�kuta Alistair Knott o Te Tari P�taiao Rorohiko, waea 03 479 8299, �m�ra: alikcs.otago.ac.nz, ki a Te T��h�anga Matarehu o Te M�tauranga, ki a John Moorfield r�nei o Te Tumu, waea: 03 479 8677, �m�ra: john.moorfieldstonebow.otago.ac.nz. Tohua te nama GG02/562 ki t� tono. Ka kati ng� tono � te 16 o Hepetema, 2002.Mail to author|Respond to list|Read more issues|LINGUIST home page|Top of issue


text:
Ke kahua pā'ani 'o Aloha
Kekeha Solis
Synopsis: Forget about who manages Aloha Stadium. The main thing is to fill the stadium with fans to maximum capacity.
Aia nō kekahi mea kau kānāwai o Hawai'i nei ke mana'o nei, e lilo aku ke Kahua Pā'ani 'o Aloha no ke Kulanui o Hawai'i. I mea paha e ho'oulu 'ia ai ke kālā e pono ai nā polokalamu 'ālapa o ua kulanui nei. He pila hou kai hāpai 'ia iho nei e ka luna maka'āinana Jerry Chang e ho'okumu ana i 'ahahui ma lalo o ke Kulanui o Hawai'i, nāna e lawelawe i ka hana, e mālama, e ho'okele a e ho'oponopono i ia kahua pā'ani.
'A'ole nō ia he mana'o hou. Ua hāpai 'ē 'ia i ka makahiki 2002, ka wā ho'i a Evan Dobelle e ho'okele ana i ke Kulanui o Hawai'i. Wahi āna, inā na ke Kulanui o Hawai'i ka ho'okele 'ana i ke Kahua Pā'ani 'o Aloha, 'a'ole e ho'olilo 'ia he $800,000 ma ka ho'olimalima 'ana, a e nui auane'i paha ka loa'a.
Akā, e like ho'i me ia wā, aia ka pu'u nui i ke alo, 'o ia ho'i nā nīnau like 'ole. He mea nō ia e pōmaika'i ai ke Kulanui? Pehea nā kānaka 'ē a'e e ho'olimalima nei i ke Kahua Pā'ani? A pēlā aku.
E ho'opoina paha nā mea kau kānāwai i ka lilo 'ana o ua kahua pā'ani nei no ke Kulanui o Hawai'i no ka manawa, a e 'imi ho'i i wahi e piha ku'i ai ke Kahua Pā'ani 'o Aloha i nā kānaka māka'ika'i e ho'ōho a e kāko'o ana i nā Koa nuenue aloha o kākou. 'Eā, i ke kikina nei i hala, he 'elua wale nō ho'okūkū o nā Koa nuenue i piha 'ū ai kahi kahua pā'ani aloha o O'ahu nei, a he 50,000 wale nō noho. A 'o kekahi, ua maika'i wale 'o Hawai'i, hemolele i ka mālie. 'O nā 'liopulu o Keokia, 'o ka nui o ko lākou kahua pā'ani, he 92,746 noho. A ua pau i ke kū'ai 'ia nā kikiki a pau (he 92,746) i kēlā me kēia ho'okūkū. 'O ia paha ka mea e pōkeokeo ai ka pelehū.
Inā he mana'o ko nā mea kau kānāwai e kāko'o i nā Koa nuenue, e kū'ai lākou a pau i likiki a mau likiki paha (me kā lākou pu'u kālā pono'ī) i kēlā me kēia ho'okūkū. Hele ho'okahi paha, e hele paha me ka 'ohana a me nā hoa aloha ho'i. A inā 'a'ohe makemake e hele, e hā'awi aku iā ha'i. A i 'ole ia, e makana 'ia aku nā kikiki i kekahi mau kānaka, a e ho'olilo 'ia paha ma kahi ho'okūkū ma ka lekiō a ma kekahi wahi paha.
'O ka manawa nō kēia e ho'opu'ipu'i ai i nā kānaka māka'ika'i, 'oiai, he po'oka'i maika'i ko nā Koa nuenue, 'o ia 'o Greg McMackin. A ke hō'ike maila 'o ia i kona kūpa'a ma hope o nā keiki Hawai'i. Kipa aku nei 'o McMackin i ke kula ki'eki'e o Kahuku i ka Pō'akolu nei no ke kūkākūkā 'ana i nā ka'i o ia kula. A 'o kahi June Junes, i ha'alele mai nei iā kākou, 'a'ole 'o ia i kipa iki aku i ia kula i nā makahiki a pau āna i hana ai no ke Kulanui o Hawai'i. A he mana'o ko McMackin e hele i kēlā me kēia kula ki'eki'e no ke kama'ilio 'ana i nā po'o ka'i, a pēlā pū me nā po'okumu a me nā luna 'ālapa.
He pono paha ke ho'opiha 'ia ke Kahua Pā'ani 'o Aloha i nā kānaka māka'ika'i.
This column is coordinated by the Hawaiian Language Department at the University of Hawai'i at Mānoa.
E ho'ouna 'ia mai nä leka iä mäua, 'o ia ho'i 'o Laiana Wong a me Kekeha Solis ma ka pahu leka uila ma lalo nei:
a i 'ole ia, ma ke kelepona:
» 956-2627 (Laiana)
» 956-2624 (Kekeha)
BACK TO TOP
Ke kahua pä'ani 'o Aloha
Kekeha Solis
Synopsis: Forget about who manages Aloha Stadium. The main thing is to fill the stadium with fans to maximum capacity.
Aia nö kekahi mea kau känäwai o Hawai'i nei ke mana'o nei, e lilo aku ke Kahua Pä'ani 'o Aloha no ke Kulanui o Hawai'i. I mea paha e ho'oulu 'ia ai ke kälä e pono ai nä polokalamu 'älapa o ua kulanui nei. He pila hou kai häpai 'ia iho nei e ka luna maka'äinana Jerry Chang e ho'okumu ana i 'ahahui ma lalo o ke Kulanui o Hawai'i, näna e lawelawe i ka hana, e mälama, e ho'okele a e ho'oponopono i ia kahua pä'ani.
'A'ole nö ia he mana'o hou. Ua häpai 'ë 'ia i ka makahiki 2002, ka wä ho'i a Evan Dobelle e ho'okele ana i ke Kulanui o Hawai'i. Wahi äna, inä na ke Kulanui o Hawai'i ka ho'okele 'ana i ke Kahua Pä'ani 'o Aloha, 'a'ole e ho'olilo 'ia he $800,000 ma ka ho'olimalima 'ana, a e nui auane'i paha ka loa'a.
Akä, e like ho'i me ia wä, aia ka pu'u nui i ke alo, 'o ia ho'i nä nïnau like 'ole. He mea nö ia e pömaika'i ai ke Kulanui? Pehea nä känaka 'ë a'e e ho'olimalima nei i ke Kahua Pä'ani? A pëlä aku.
E ho'opoina paha nä mea kau känäwai i ka lilo 'ana o ua kahua pä'ani nei no ke Kulanui o Hawai'i no ka manawa, a e 'imi ho'i i wahi e piha ku'i ai ke Kahua Pä'ani 'o Aloha i nä känaka mäka'ika'i e ho'öho a e käko'o ana i nä Koa nuenue aloha o käkou. 'Eä, i ke kikina nei i hala, he 'elua wale nö ho'okükü o nä Koa nuenue i piha 'ü ai kahi kahua pä'ani aloha o O'ahu nei, a he 50,000 wale nö noho. A 'o kekahi, ua maika'i wale 'o Hawai'i, hemolele i ka mälie. 'O nä 'liopulu o Keokia, 'o ka nui o ko läkou kahua pä'ani, he 92,746 noho. A ua pau i ke kü'ai 'ia nä kikiki a pau (he 92,746) i këlä me këia ho'okükü. 'O ia paha ka mea e pökeokeo ai ka pelehü.
Inä he mana'o ko nä mea kau känäwai e käko'o i nä Koa nuenue, e kü'ai läkou a pau i likiki a mau likiki paha (me kä läkou pu'u kälä pono'ï) i këlä me këia ho'okükü. Hele ho'okahi paha, e hele paha me ka 'ohana a me nä hoa aloha ho'i. A inä 'a'ohe makemake e hele, e hä'awi aku iä ha'i. A i 'ole ia, e makana 'ia aku nä kikiki i kekahi mau känaka, a e ho'olilo 'ia paha ma kahi ho'okükü ma ka lekiö a ma kekahi wahi paha.
'O ka manawa nö këia e ho'opu'ipu'i ai i nä känaka mäka'ika'i, 'oiai, he po'oka'i maika'i ko nä Koa nuenue, 'o ia 'o Greg McMackin. A ke hö'ike maila 'o ia i kona küpa'a ma hope o nä keiki Hawai'i. Kipa aku nei 'o McMackin i ke kula ki'eki'e o Kahuku i ka Pö'akolu nei no ke kükäkükä 'ana i nä ka'i o ia kula. A 'o kahi June Junes, i ha'alele mai nei iä käkou, 'a'ole 'o ia i kipa iki aku i ia kula i nä makahiki a pau äna i hana ai no ke Kulanui o Hawai'i. A he mana'o ko McMackin e hele i këlä me këia kula ki'eki'e no ke kama'ilio 'ana i nä po'o ka'i, a pëlä pü me nä po'okumu a me nä luna 'älapa.
He pono paha ke ho'opiha 'ia ke Kahua Pä'ani 'o Aloha i nä känaka mäka'ika'i.
This column is coordinated by the Hawaiian Language Department at the University of Hawai'i at Mānoa.
E ho'ouna 'ia mai nā leka iā māua, 'o ia ho'i 'o Laiana Wong a me Kekeha Solis ma ka pahu leka uila ma lalo nei:
a i 'ole ia, ma ke kelepona:
» 956-2627 (Laiana)
» 956-2624 (Kekeha)


text:
Definitions
Sorry, no definitions found.
Etymologies
Sorry, no etymologies found.
Examples
-
Ang Disaster Tennessee Coal ay maaaring ang pangwakas na kuko sa kabaong para sa ilang mga endangered species. turkesa shiner
-
Aole nae i haula o Kaonohiokala ia manawa i ka hewa, aka, ua hoomaka ae kona kuko ino e hana i ka mea pono ole.
-
A kaawale aku la kona kaikuahine, a i ka pau ana paha o a hapaha elua o ka lima o ka makahiki, iho hou mai la oia ilalo nei e hooko i kona manao kuko ia Laielohelohe.
-
A na keia kuko, kaikai kino houia mai la oia mai luna mai e halawai hou me Laielohelohe.
-
Iloko hoi o ko laua ike ana i ua kaikamahine Alii nei o Hana, alaila, ua hoopuniia ke Alii kane, a me kona Kuhina e na kuko; a oia no hoi ke kumu o ko Aiwohikupua ma noho ana malaila ia la.
-
No ka mea, i na la a pau a'u e nalo nei, ma Keaau no wau, no ko'u ike mau i keia wahine maikai, nolaila, ua hookonokonoia mai wau e ke kuko e hele pinepine e ike i ua wahine nei.
-
A lohe o Kaonohiokala i keia mea, akahi no a hoomohalaia ke kuko ino iloko, alaila, hoi aku la oia iluna me kana wahine (Laieikawai).
-
Ku-Kaua-Kahi, a triad -- the Fundamental Supreme Unity, p. 15. kukini, trained runner. kuko, to wish, to lust, p. 89. kukui tree, Aleurites molluccana, p. 88.
-
"Let us wish" (_kuko_, literally, to lust), said Kalelealuaka.
-
_Ei 'au, e Laka mai uka_ 20 in prose speech: _E ola ia'u, i ka malihini_ 46 to Kane and Kapo: _Kane hiki a'e, he maláma ia luna_ 44 to Laka: _Eia ke kuko, ka li'a_ 43 to Laka: _Haki pu a ka nahelehele_ 18 to Laka: _O Laka oe_ 42 to the _Kini Akua: E ulu, e ulu, Kini o ke Akua!


text:
Set-back for Tonga Police reforms
- Read more about Set-back for Tonga Police reforms
- Log in or register to post comments
Comments
'I San Francisco 'oku ngofua
'I San Francisco 'oku ngofua pe kihe Mayor kene fili ha'ane 'Chief of Police'. Pea ko e me'a 'oku hoko, ko e fili pe 'ehe Mayor ia 'ene 'Chief of Police' 'aki ha 'uhinga faka-politikale, ke poupou'i 'ene kaveinga faka-politikale 'o 'ikai fili 'a e tangata totonu kihe 'Chief of Police'. 'I he ta'u 'e 25 ko'eni 'eku ngaue ma'ae Potungaue Polisi San Francisco, ko e fiha'i pa'ulu 'eni 'a e Potungaue Polisi San Francisco ki lalo 'i he ngaue 'a e kau politikale. 'I Tonga, 'oku fiema'u ha tokotaha Tonga 'oku ne 'ilo 'a e 'uhinga 'o e Polisi, 'ilo 'a e ngaue fakapolisi, 'ilo 'a e lao kihe polisi, 'ilo 'a e fetu'utaki fakavaha'apule'anga fekau'aki mo e tokoni'i 'a e kau polisi, tauhi va mo e kakai, pea mo ma'u 'a e faitotonu mo e loto'aki, kene fakalele 'a e Potungaue Polisi Tonga. 'Oku fiema'u ha 'qualified person, regardless of backgrounds' kene fakalele 'a e Potungaue Polisi Tonga. SAIA.


text:
For Saturday, January 18, 2014
POSTED: 01:30 a.m. HST, Jan 18, 2014
Welina e nā makamaka heluhelu o Kauakūkalahale. He mau polokalamu ko ke Kulanui o Hawai'i e noke nei i ka hana e laha hou ai a e mau ai ho'i ka 'ōlelo Hawai'i a puni kēia pae 'āina a ma ka honua nei ho'i. E ho'omanawanui ana ia mau polokalamu i nā mea like 'ole, 'o ia ho'i, 'a'ole lawa ke kālā, 'a'ole lawa kahi e a'o ai, a pēlā aku. 'O ka mea pōmaika'i na'e i loko o ia nele, he hale hou ko kekahi o ia mau polokalamu, 'o ia ho'i, 'o ka Haka 'Ula o Ke'elikōlani. A i kēlā Pō'aono aku nei, ka lā 11 o Ianuali i mālama 'ia ai ka ho'ola'a hale. 'O Hale'ōlelo ka inoa o ua hale lā, a 'o ka inoa nō ho'i ia o ka hale pili o ke Ali'iwahine 'o Ke'elikōlani ma ka 'āina o ka Hale Ali'i 'o Hulihe'e ma Kailua i Kona.
Ua nui nā kānaka i hele aku, 'o nā ki'i maka li'ili'i a me nā ki'i maka nunui, 'o ke Kia'āina Neil Abercrombie, kekahi mau kenekoa, 'o Clayton Hee, 'o Gil Kahele a me Malama Solomon, ka pelekikena kūikawā o ke Kulanui o Hawai'i, 'o David Lassner, nā 'ohana o kekahi mau kūpuna kōkua nui a kāko'o nui ho'i iā Ka Haka 'Ula o Ke'elikōlani me ka ho'omau 'ana i ka 'ōlelo Hawai'i a me kekahi mau mea hou aku.
Ho'omaka ihola ka 'Aha 'Oki Piko i ke kau 'ana o ka lā i ka lolo. E ha'i 'ōlelo ana kahi kākā'ōlelo maika'i o Ka Haka 'Ula, 'o Hiapokeikikāne Perreira, a i ka hopena o kāna ha'i 'ōlelo ana, helele'i ihola ka ua, me he mea lā, e hō'ike mai ana nā kūpuna i ko lākou hau'oli a kāko'o ho'i.
Na Kauanoe Kimura i 'oki i ka piko i ke ko'i. A he ko'i ia i hana 'ia e Kana'e Keawe, kekahi o nā kānaka kaulana i ka hana 'ana i ka pahu a me nā mea pa'ahana like 'ole.
A pau ka hana, kono a'ela kahi keiki o ka Pūnana Leo i nā kānaka e komo i loko no ka 'Aha Ho'omaika'i. Ma laila i ha'i 'ōlelo ai kekahi mau ki'i maka nunui o Hawai'i. A 'o kahi mea nani o ia lā, 'o ia ka ho'i hou 'ana o kahi haumāna no ke kalahea 'ana i ka palapala kūkala a ka Meia o ke kalana 'o Hawai'i. 'O Ilihia Gionson ka inoa o ua haumāna lā a ke hana nei 'o ia no ka meia i kēia manawa.
Ua hula 'ia nō ho'i 'elua hula no ke Ali'iwahine Luka Keanolani Kanāhoahoa Ke'elikōlani, 'o ia 'o “'O Ka Makakū, Kū Makawalu O Ke Kapu” a me “Mele Inoa No Ke'elikōlani. Na Kalena Silva a me kāna mau haumāna.
Ma hope o nā ha'i 'ōlelo a me ka hula, ua ho'omāka'ika'i 'ia nā hoa kipa. He keu ia hale a ka nani. 'O Rob Iopa a me kona hui ka mea nāna i kaha i ia hale. 'O kahi mea e ha'aheo ai kākou, ua puka 'o Iopa mai ke Kula Ki'eki'e 'o Waiākea.
Ma ka 'Aha 'Ālana ma hope mai, 'o kahi 'ālana, 'o ia ka hula 'ana o Tangarō a me kona hālau. A e like e ka mea ma'a mau, ua ulu ka hoi.
Ma hope mai, e kani ana kekahi mau kāhuli leo le'a o ka nahele a e 'oni ana nā kino 'olu i ka hula.
He lā maika'i wale ia, a kūpono ho'i ka loa'a 'ana o Hale'ōlelo (hou) i ko Hilo Hanakahi. 'O Keiki Kawai'ae'a ka luna o Ka Haka 'Ula i kēia manawa, a e holo mua ana nō ma lalo o kona ho'okele 'ana.
Ho'omaika'i iā 'oukou e nā kumu a me nā haumāna o Ka Haka 'Ula O Ke'elikōlani.
———
E ho'ouna 'ia mai na ā leka iā māua, 'o ia ho'i 'o Laiana Wong a me Kekeha Solis ma ka pahu leka uila ma lalo nei:
a i ‘ole ia, ma ke kelepona:
>> 956-2627 (Laiana)
>> 956-2627 (Kekeha)
This column is coordinated by Kawaihuelani Center for Hawaiian Language at the University of Hawai'i at Mānoa.


text:
Aloha Nā Koa o Ānuenue
Laiana Wong
Synopsis: Despite not making the playoffs this year, Nā Koa o Ānuenue have certainly lived up to their name by putting forth maximum effort against overwhelming odds.
Aloha mai nō kākou e nā hoa puni kinipōpō peku. He wā pīhoihoi nō kēia i ka hō'ea mai o nā ho'okūkū moho. 'A'ole na'e e pau loa kākou i ka pīhoihoi. He wā kaumaha kēia no kekahi po'e 'ālapa a me ko lākou po'e kāko'o. Aloha nō Nā Koa o Ānuenue, 'a'ole nō i puka ma nā helu, a ua pau ko lākou kau pōpeku i kēia makahiki. A 'o mākou ho'i, ka po'e kāko'o, eia ke noho ho'omanawanui nei i ka lu'ulu'u 'ana o ka na'au. Aloha nō nā 'ālapa e puka ana i kēia makahiki kula. 'O ka hapanui, 'a'ole paha e pā'ani hou ana ma ke kulanui. 'O kēia ihola nō ka pau 'ana o ko lākou wā pā'ani kinipōpō peku.
He mea minamina nō ia. I loko nō o ke ku'upau 'ana o ke kime holo'oko'a, 'a'oe lawa nā eo e puka ai ma ka pae moho. He keu kā ho'i ka māmā o ka holo a me ka māhanahana o ke kula'i, a ua lilo ia i mea e pū'iwa ai nā hoa paio a pau. I ka lilo 'ana o ke eo i ka hoa paio, 'a'ole lā ia e kapa aku i Nā Koa o Ānuenue "he kumu kukui palahuli wale i ka makani". He 'ahi kananā na'e i 'ike 'ole i ia mea he hā'awipio. 'O ka 'eha a me ka mālo'elo'e, 'o ia nō nā hoa o ka mea lanakila. 'Eā, e nīnau 'ia aku.
Ua kūpono ka inoa o ua po'e 'ahi kananā nei 'o "Nā Koa", a no ka mea, 'a'ohe pilikua e maka'u ai, he hiu wale aku nō na'e a wela. 'O ka hapanui o nā 'ālapa o nā hoa paio, ua 'oi aku ka nui o ko lākou mau kino a kohu peke ka hoa like o ko Ānuenue. Eia hou, 'a'ohe kime i hapa mai ka heluna o nā 'ālapa i ko Ānuenue. He 25 wale nō ka heluna. A no ia mea ho'i, he mea mau i nā keiki o Ānuenue ka pā'ani 'ana ma nā 'ano kūlana like 'ole a ma nā 'ao'ao 'elua nō ho'i o ka laina ho'ouka. 'O ia ho'i, 'o ka 'ao'ao kūlele a me ka 'ao'ao kūpale.
I ke kūpale pono 'ana a ko Ānuenue 'ao'ao kūpale, lilo mai ke kinipōpō i kona 'ao'ao kūlele. 'O ia nō ka wā e ha'alele ai ka 'ao'ao kūlele o ka hoa paio i ke kahua pā'ani. Iā lākou lā ma waho o ka palena e ho'omaha ana a e kali ana ho'i 'o ka lilo hou mai o ke kinipōpō, he mau keiki 'oko'a nō ke kū maila ma ko lākou 'ao'ao kūpale. 'O nā keiki o Ānuenue na'e, noho pa'a ma ke kahua ua mākaukau 'o ka 'a'ako hou aku i ka hana kūlele. A no ka ikaika o ua po'e keiki lā, i loko nō o ka loa'a 'ole he wā e ho'omaha ai, 'a'ohe wahi pauaho a kani mai paha o ka hoe. 'O ke kupanaha ia o nā kupanaha!
'Auhea e Nā Koa o Ānuenue, ua inu nui 'oukou i ka wai 'awa'awa i loko o kēlā mau makahiki 'ekolu i ka'ahope aku nei, a ua noke aku nō na'e i ka holo 'ana i mua. He mea ia no 'oukou e kū ha'aheo ai i nā kau a kau. 'O ia ihola nō ka hana! A ma kēia hope aku, 'o ia 'ano nō o 'oukou. 'o ia ana ka mea e kū ai i ka moku!
This column is coordinated by the Hawaiian Language Department at the University of Hawai'i at Mānoa.
E ho'ouna 'ia mai nä leka iä mäua, 'o ia ho'i 'o Laiana Wong a me Kekeha Solis ma ka pahu leka uila ma lalo nei:
a i 'ole ia, ma ke kelepona:
» 956-2627 (Laiana)
» 956-2624 (Kekeha)
BACK TO TOP
Aloha Nä Koa o Änuenue
Laiana Wong
Synopsis: Despite not making the playoffs this year, Nä Koa o Änuenue have certainly lived up to their name by putting forth maximum effort against overwhelming odds.
Aloha mai nö käkou e nä hoa puni kinipöpö peku. He wä pïhoihoi nö këia i ka hö'ea mai o nä ho'okükü moho. 'A'ole na'e e pau loa käkou i ka pïhoihoi. He wä kaumaha këia no kekahi po'e 'älapa a me ko läkou po'e käko'o. Aloha nö Nä Koa o Änuenue, 'a'ole nö i puka ma nä helu, a ua pau ko läkou kau pöpeku i këia makahiki. A 'o mäkou ho'i, ka po'e käko'o, eia ke noho ho'omanawanui nei i ka lu'ulu'u 'ana o ka na'au. Aloha nö nä 'älapa e puka ana i këia makahiki kula. 'O ka hapanui, 'a'ole paha e pä'ani hou ana ma ke kulanui. 'O këia ihola nö ka pau 'ana o ko läkou wä pä'ani kinipöpö peku.
He mea minamina nö ia. I loko nö o ke ku'upau 'ana o ke kime holo'oko'a, 'a'oe lawa nä eo e puka ai ma ka pae moho. He keu kä ho'i ka mämä o ka holo a me ka mähanahana o ke kula'i, a ua lilo ia i mea e pü'iwa ai nä hoa paio a pau. I ka lilo 'ana o ke eo i ka hoa paio, 'a'ole lä ia e kapa aku i Nä Koa o Änuenue "he kumu kukui palahuli wale i ka makani". He 'ahi kananä na'e i 'ike 'ole i ia mea he hä'awipio. 'O ka 'eha a me ka mälo'elo'e, 'o ia nö nä hoa o ka mea lanakila. 'Eä, e nïnau 'ia aku.
Ua küpono ka inoa o ua po'e 'ahi kananä nei 'o "Nä Koa", a no ka mea, 'a'ohe pilikua e maka'u ai, he hiu wale aku nö na'e a wela. 'O ka hapanui o nä 'älapa o nä hoa paio, ua 'oi aku ka nui o ko läkou mau kino a kohu peke ka hoa like o ko Änuenue. Eia hou, 'a'ohe kime i hapa mai ka heluna o nä 'älapa i ko Änuenue. He 25 wale nö ka heluna. A no ia mea ho'i, he mea mau i nä keiki o Änuenue ka pä'ani 'ana ma nä 'ano külana like 'ole a ma nä 'ao'ao 'elua nö ho'i o ka laina ho'ouka. 'O ia ho'i, 'o ka 'ao'ao külele a me ka 'ao'ao küpale.
I ke küpale pono 'ana a ko Änuenue 'ao'ao küpale, lilo mai ke kinipöpö i kona 'ao'ao külele. 'O ia nö ka wä e ha'alele ai ka 'ao'ao külele o ka hoa paio i ke kahua pä'ani. Iä läkou lä ma waho o ka palena e ho'omaha ana a e kali ana ho'i 'o ka lilo hou mai o ke kinipöpö, he mau keiki 'oko'a nö ke kü maila ma ko läkou 'ao'ao küpale. 'O nä keiki o Änuenue na'e, noho pa'a ma ke kahua ua mäkaukau 'o ka 'a'ako hou aku i ka hana külele. A no ka ikaika o ua po'e keiki lä, i loko nö o ka loa'a 'ole he wä e ho'omaha ai, 'a'ohe wahi pauaho a kani mai paha o ka hoe. 'O ke kupanaha ia o nä kupanaha!
'Auhea e Nä Koa o Änuenue, ua inu nui 'oukou i ka wai 'awa'awa i loko o këlä mau makahiki 'ekolu i ka'ahope aku nei, a ua noke aku nö na'e i ka holo 'ana i mua. He mea ia no 'oukou e kü ha'aheo ai i nä kau a kau. 'O ia ihola nö ka hana! A ma këia hope aku, 'o ia 'ano nö o 'oukou. 'o ia ana ka mea e kü ai i ka moku!
This column is coordinated by the Hawaiian Language Department at the University of Hawai'i at Mānoa.
E ho'ouna 'ia mai nā leka iā māua, 'o ia ho'i 'o Laiana Wong a me Kekeha Solis ma ka pahu leka uila ma lalo nei:
a i 'ole ia, ma ke kelepona:
» 956-2627 (Laiana)
» 956-2624 (Kekeha)


text:
Te Wiki o te Reo Māori
Ko Te Wiki o te Reo Māori he kaupapa nā Te Taura Whiri i te Reo Māori kia whakatairangatia te whakamahia o te reo Māori. I tīmata te Wiki o te Reo Māori i te tau 1975. Ko Te Puni Kōkiri me Te Kāhui Tika Tangata ētahi rōpū i tautoko i ngā whakahaeretanga o te Wiki i ngā tau kua pahure.
E ai ki te Toihau o mua, a Patu Hohepa, ahakoa ngā mahi whakaora i te reo kei te noho pāhekeheke tonu te reo. "Kia kaha ake tā tātou whakatau ki te whai, kia pūmau te ngaruru o te reo. Mā te whai mai rā anō a ngā tāngata katoa o Aotearoa, ka tutuki tēnei." He wä te Wiki o te Reo Mäori ki te huritao i ngā whāinga hou a Te Taura Whiri mō ngā rā e tū mai. E ai ki a Haami Piripi, te Kaiwhakahaere Matua, ki te ora te reo Māori, "Ka tino kaha ake te tipu o te hiahia ki te ako mēnā ka rongohia te reo i ngā wā katoa."
Kōrero o mua[edit | edit source]
I te tīmatanga i whakatūhia he rā hei whakanui i te reo Māori. Ko te 14 o Mahuru 1972 te rā tuatahi. Koirā te rā i whakatakotohia ki mua o te aroaro o te Pāremata, e tērā o Ngā Tamatoa kua whetūrangitia, a Hana Te Hemara rāua ko Lee Smith o te Rōpū Te Reo Māori, te petihana mō te Reo Māori e mau ana i ngā waitohu 30,000.
Nā ngā nūpepa o aua rā i whakaatu te ‘pakanga’ ki te reo Māori me te whakaatu i ngā mahi whiunga kāpara ki ngā tamariki mō te kōrero Māori, me te whakaatu i ngā tikanga whakawhenumi me te whakapāhunu i ngā kaiako kia kaua e whakaako i roto i te reo Māori. Ko te āhua nei e tino tautoko ana te hunga pāpāho nūpepa o aua rā i ngā kōkiritanga mō te reo Māori. I whakaputaina e te Ētita o te pepa Dominion tōna tuhinga reorua i te 14 o Mahuru, i whakaingoatia ko ‘Akona te Reo Māori/Time to Learn Māori.’
Nō te tau 1973 ka huri te rā hei wiki whakanui i te reo. I muri mai i tēnei ka nekehia e te Tāhuhu Mātauranga ki te marama o Hōngongoi kia hāngai ki te wāhanga kura o taua tau, ā, kei te mau tonu ki taua marama.
I ngā tau 1970 he nui ngā piki me ngā heke tōrangapū mō te iwi Māori. I puta te raruraru nui mō te noho-ā-iwi nā te hīkoi a te motu i ngā tau 1974-1975. Nā tēnei hoki i whakaohooho te Māori kia ākina ngā mahi. I whakatūhia Te Rōpū Whakamana i Te Tiriti o Waitangi i te marama o Whiringa-a-nuku, 1975. I puta te rangahau mō te āhuatanga o te reo Māori 1973-78 a te Kaunihera Rangahau Mātauranga o Aotearoa (NZCER) e kī ana 18-20 ōrau anake o te iwi Māori e matatau ana ki te kōrero i te reo Māori, ā, i kī anō hoki kei te noho tino mōrearea te reo Māori. I te tau 1986 i rongohia e te Rōpū Whakamana i Te Tiriti o Waitangi te kereme mō Te Reo Māori i whakatakotohia e Huirangi Waikerepuru me te rōpū Ngā Kai Whakapūmau i Te Reo. Nā tēnei i tū ai Te Taura Whiri i te Reo Māori i te tau 1987. Nā te mahi rangahau a te motu 1995, e pā ana ki te āhua o te reo, i whakapūmau ngā kitenga a tērā o ngā rangahau ki mua, me te tohu mai ahakoa e kōrerotia ana te reo Māori e te 59 ōrau o ngā pakeke Māori, e kitea ana ko te tokomaha (83 ōrau) o rātou he paku noa iho te matau mō te kōrero, ko ētahi kāre i paku kōrero i te reo Māori. E 8 ōrau anake o ngā pakeke Māori e tino matatau ana ki te reo Māori, ā, 33 ōrau o rātou, 60 tau te pakeke - neke atu rānei.