text:
Page 1: Haurongo
Ngata, Apirana Turupa
1874–1950
Nō Ngāti Porou; he kaihautū, he kaiwhakatikatika whenua, he kaitōrangapū, he tangata mātau
I tuhia tēnei haurongo e M. P. K. Sorrenson , ā, i tāngia tuatahitia ki Ngā Tāngata Taumata RauKo te wāhanga 3, 1996
Ko Te Araroa o Te Tai Rāwhiti te wāhi i whānau mai ai a Āpirana Turupa Ngata i te 3 o Hūrae 1874. He hononga ōna ki ngā kaiārahi o Ngāti Porou. Ko ētahi o ngā hapū ake o Āpirana ko Te Whānau-a-Te Ao, ko Ngāti Rangi, ko Te Whānau-a-Karuai me Ngāti Rākairoa. Na, ko tōna pāpā, ko Paratene Ngata he tangata whiwhi toa, he kaipāmu kaikaha, he āteha nō te Kōti Whenua Māori, ā, he tohunga ruānuku ki ngā tikanga a tōna iwi. Na, ki te taha ki tōna pāpā, ka noho a Rāpata (Rōpata) Wahawaha hai tipuna kēkē ki a ia. I te wā o ngā whawhai o te tekau tau atu i 1860, nā Rāpata i ārahi te ope taua o Ngāti Porou ki te tautoko i te Karauna. He tino kaha rawa atu te awe o ngā tāngata ngātahi nei i runga i a Āpirana Ngata, ā, he wā a ia e noho ana i te kāinga o Rāpata. I a ia e ora ana, i piri pūmau ia ki te kaupapa ngākau pono o ngā koroua tokorua nei, ki te Karauna me te emepaea. He tamāhine tana kōkā a Kāterina Naki (Ēnoka) nā tētahi Kōtimana, nā Āpera Ēnoka (Abel Knox), he tangata haere noa. Ko te kī a Ngata, i puta ake i ōna kāwai Pākehā āna tikanga whakatepe, ēngari i tua atu i tērā, ehara taua taha ōna i te mea nui rawa ki a ia. Ko te mea nui kē ake ki a ia ko te wā kē o tōna whanaketanga hai Māori, me tōna tipunga ake ki te kōrero Māori i raro i te tiaki matatū a Paratene rāua ko Rāpata. Otiia, ka nonoi tonu te tokorua nei kia whakaakona a ia ki ngā mātauranga me ngā mōhiotanga o te Pākehā, hai hurihanga māna hai painga mō Ngāti Porou me te iwi Māori whānui tonu.
Ka eke ōna tau ki te rima, ka tīmata tana haere ki te Kura Māori o Waiomatatini. Kāore i ārikarika te kaha o te wā kāinga ki te tautoko i te kura, ā, ko Paratene tonu rāua ko Rāpata ngā kaiārahi. I te paunga o te whā tau ka tukuna a Ngata ki te Kāreti o Te Aute. I raro i te tumuaki, i a Te Tātana (John Thornton), ka akona ngā tauira ki ngā reo tawhito o ngā iwi o Rōma me Kariki; whakatakahia ana rātau mō te whakamātautau mō te whare wānanga me ngā mahi umanga. Heoi, nā Te Tātana rātau i whakahauhau kia tū whakahī ā-iwi, kia whaona rātau ki te kaupapa whakaora i ō rātau iwi i ngā tukitukitanga o ngā tikanga pāpori, me te mea e matakuria ana i taua wā, arā, me te ngaronga o te iwi ki te korehāhā. He ākonga ihumanea a Ngata i āna mahi katoa.
Nō ngā rā i a ia e tauira ana i tīmata tana whāwhā i ngā take e pā ana ki te iwi Māori, me tana whakamātau ki te tū hai kaiārahi. I ngā tau o 1891–92 ka takahia e rātau ko Rēweti Kōhere mā te nuku o Ngāti Porou ki te kauwhau haere i ngā kōrero e pā ana ki te whakatikatika i te hauora. Ko ētahi iwi kāre i rata mai ki aua kauwhau. I te kōpīpī tonu ngā whakaaro o Ngata, ā, kāre anō kia tino mauru noa ōna mōhio noa ki ngā raruraru o tōna iwi. Kātahi te mahi a te taitama pēnei i a ia nei ki te tuma i ngā kaiārahi pakeke.
Nō te paunga o te waru tau i Te Aute ka riro mai i a Ngata te tikanga ki te whakauru ki te whare wānanga. Nā te tino pai o ana māka ka whakawhiwhia a ia ki te Karahipi Mākarini; nā reira nei a ia i āhei ai ki te ako i te whare wānanga i Ōtautahi (Christchurch), arā, ki te Kāreti o Waitaha (Canterbury College). I akona ngātahitia e ia i konei ngā kaupapa o te mātauranga pūkenga me te ture. Nō te tau 1893, ka riro mai i a ia te tohu paetahi (BA), ko te pūtaiao tōrangapū te tāhuhu o taua tohu (taihoa ake, ka riro mai tana tohu paerua MA). Na, i neke atu a ia ki Ākarana (Auckland), ā, i whakaūngia ia i reira hai rōia ki te umanga rōia, ki a Devore me Cooper. I te tau 1896, ka tutuki i a ia tana tohu paetahi ture (LLB). Ko ia te Māori tuatahi i oti i a ia he tohu mātauranga i tētahi whare wānanga i Aotearoa nei.
I tēnei wā, he taitama ātaahua, he taitama turipū a Ngata. He poto te tapahinga i ōna makawe, ā, tau ana tana mau i te hurungutu. Pērā i tōna pāpā rā, he tangata tū poto, ēngari he tangata tino kaha. Nō te tau 1895, ka mārenatia e ia a Arihia Kane Tāmati, nō Ngāti Porou anō, i Whareponga. He mārena tōnui tēnei: o ngā tamariki 11 i ora ā pakeke noa, tokoono ngā mea wāhine, tokorima ngā mea tāne. Nō muri tata tonu mai i tōna whakamanatanga hai rōia, ka hoki rāua ko Arihia ki Te Tai Rāwhiti. I reira, ka hangaia e ia te whare whakamīharo nei a Te Wharehou i Waiomatatini (nō muri kē i karangahia ai ko The Bungalow). Mō ngā tau roa, koia nei te wāhi i paiheretia ai e Arihia te kotahitanga o te whānau, i ngā ngarongaromanga huhuatanga o Ngata ki ngā mahi tōrangapū.
Ahakoa tērā ia e rangatira i te mahi rōia, kāre i mahia e ia taua mahi. Nā ngā kupu kōhukihuki kē a Te Tātana kia whakapaingia te noho a te iwi Māori, i tahuri ai ia ki te whakapau i ōna kaha ki te whakatikatika i tō rātau āhuatanga ā-iwi, āhuatanga ohaoha hoki. I tēnei wā, kua āhua momoho ake āna mahi; nā te mea anō he rōia māraurau a ia i kaha piki ai tōna mana i waenganui i te iwi Māori. Atu i te tau 1899, ka whāia a ia kia tae atu ki ngā hui maha puta noa i te motu, ā, i puta ake i ngā nūpepa Māori āna tini tuhinga e pānui ana i ōna whakaaro mō ngā whakatikatikanga āhuatanga ā-iwi, āhuatanga ohaoha, me ngā whakawhitinga whakaaro mō te wāhi o te Māoritanga i roto i te ao hou. Puta noa i te tōmuatanga o āna mahi, ka anga ia ki te whakarīrā kia mutu ai te tiro kōtaha mai a ngā kaumātua o ngā iwi ki a ia, pērā i ērā ake anō i waho i Te Tai Rāwhiti. Nā runga i tana āhua whakahoahoa, te mārama o tana titiro, me te kaha o tana pūtohe, i tutuki ai i a ia tēnei tukunga iho.
Taro ake, ka uru atu a Ngata ki ngā mahi a Te Kotahitanga o ngā Tamariki o te Kāreti o Te Aute (Te Aute College Students' Association). I whakatūria taua rōpū i te hui tuatahi i tū i Pēpuere o 1897. Ko ia tonu te whetū mārama i taua hui; e whā ngā pepa kauwhau nāna i pānui, ā, nāna ngā whakawhitinga whakaaro o ētahi atu i ārahi. Ko 1899 te tau i noho ai ko ia te hēkeretari torotoro haere mā te Kotahitanga, ā, i ngā tau o muri mai, ko tāna he āwhina ki te whakahaere i ngā hui ā-tau.
Kua kaha haere i nāianei te warea o Ngata ki ngā take o tōna rohe. Ko ngā tūnga kaingārahu o Wahawaha me te pāpā o Ngata mō ngā mahi ahu whenua me ngā hanganga hou i te wā kāinga, i āta tukutukuna mai ki a ia. I waimarie kē atu a Ngāti Porou tēnā i ētahi atu iwi, nā te mea i mau tonu i a rātau tō rātau whenua: ahakoa i rīhitia ētahi o aua whenua pukepuke ki te Pākehā, i mau tonu i te iwi te nuinga o ō rātau whenua pai. Nō ngā rua tekau tau whakamutunga o te rau tau 1800–1899 i tīmata ai rātau ki te pāmu hipi i raro i a Wahawaha rāua ko Paratene Ngata. Nā te taitama nei, nā Ngata i whakawhānui ake tēnei tū mahi. Tau rawa atu ki 1916, 156 ngā māpu hipi a Ngāti Porou, ā, hui katoa 180,919 ngā hipi. He nui ngā moni whakangao i pau i a rātau ki te whakapai ake i ngā pātītī, i ngā whare me ngā utauta, me ētahi mīhini kuti hipi hoki. Ēngari i tūpato te pupuri a Ngata kei kaitā rawa ā rātau nama. Ko ngā utu nunui tonu e riro mai ana i ngā wūru a Ngāti Porou.
Riro ana i a ia ngā mahi a ōna pakeke, ā, nāna i neke whakamua te mahi ki te whakaahu i te kaupapa kaporeihana. Ko tā tēnei, he waiho i te taitara ki te iwi, ēngari i wehewehea kētia te pāmu i te whenua, kia taki whai hua ai ia wāhangahanga; ka tāuteutetia ngā kaiwhakahaere (he Pākehā i ētahi wā), ā, ko ngā kaiwhiwhi o te wā kāinga i tāuteutetia hei kaimahi pāmu. I utua anō hoki ngā kaimahi ki te hua moni o ngā hua whakamau. Nō te tau 1903, i taka mai te whakahaere o ngā kaporeihana ki ngā kaunihera whenua Māori. I taua wā anō, ko Ngata tēnā e whakamātautau ana i tētahi tikanga whakatikatika whenua anō, i waihangatia hai whakamutu i te nui rawa o te mahi wāwāhi i ngā taitara. Koia nei te hua o ngā mahi whakatakitahi a ngā Ture Whenua Māori me te Kōti Whenua Māori mō ngā tekau tau e hia kē nei. Na, ka tīmata a Ngata ki te whakawhiti, me te whakatōpū i ngā maramara whenua takitahi, ka pātata tahi ai te takoto o te whenua. I tīmataria aua mahi i te poraka o Waipiro i Te Tai Rāwhiti i te tau 1911. Taro ake, ka whakamahia taua kaupapa nei ki ētahi atu o ngā whenua o Ngāti Porou, puta atu ki ngā rohe o ērā atu matawaka.
Ahakoa e tino mārama ana ki a Ngata te mate o te taumaha rawa o te nama, i mōhio tonu ia me āhei tonu ngā rangatira Māori o ngā whenua kia whiwhi i ngā moni nama hai whakapai i ō rātau whenua. Ko tāna i whakapono ai, arā, kia tangohia e rātau te tūnga o ngā kamupene kaituku moni nama mō ngā mahi pāmu, kia riro ai mā rātau tonu e whakahaere ā rātau mahi moni nama, me te mākete anō i ā rātau hua whenua. Nō te tau 1912, ka tīmataria e ia tētahi kamupene mahi tahi mō ngā kaipāmu o Waiapu (Waiapu Farmers' Co-operative Company). Ko te Kaporeihana o ngā kaiwhiwhi pāmu o Ngāti Porou te kaiwhiwhi, ā, nā rātau ngā moni tuarā. Ko Te Whānau-a-Apanui me Ngāi Tai anō ētahi o ngā kaipuri hea. Tekau mā rua mano pāuna te rahi o te koha tuatahi nāna i tīmata. Hai hāpai i ngā mahi pāmu kaikaha me te whakahoutanga i te mana whenua, honoa ana e Ngata tana tino mōhio ki te mahi pāmu ki tana mākohakoha ki te ture. Nāna i whakapau tana kaha ki te whakaatu, arā, mā te tōtika o te ako, o ngā kaiārahi me ngā kaiwhakahaere, ka pērā i te Pākehā rā te momoho o te pāmu a te Māori i ōna whenua. Ahakoa kai roto o Ngāti Porou te tīmatanga mai o āna whakahoutanga katoa, i kaha tonu a Ngata ki te whakahauhau i ērā o ngā iwi ki te whai i te ara kua takahia nei e rātau, e Ngāti Porou.
E paneke whakamua ana anō hoki a Ngata i roto i ngā take o te motu whānui nā te hoahoatanga o rāua ko Timi Kara (James Carroll). Mai i te tau 1892, he minita a Kara nō te kāwanatanga Rīpera (Liberal), ā, nō te mutunga o 1899, ko ia te minita mō ngā take Māori. E rua ngā ture whakahirahira nā Ngata i āwhina a Kara ki te waihanga. I hangaia ngātahitia kia rahi ake te whai wāhi atu o te Māori ki te whakahaere i ā rātau take. Ko te Ture Whakahaere i ngā Whenua Māori (Native Lands Administration Act) 1900, te ture nāna i whakarato te kaupapa e taea ai te whakatū ngā poari whenua, riro ana i ngā Māori te mana whakahaere, hai whakarite i te hokonga, i te rīhitanga rānei i ō rātau whenua. Ko te Ture Kaunihera Māori 1900 te ture nāna i whakarato ngā kaunihera i pōtitia hai whakahaere i ētahi o ngā mahi a ngā kāwanatanga ā-rohe, o ngā mahi hauora rānei. Ahakoa he whāiti noa te mana o ngā kaunihera, he ngākau whakapuke te pōwhiri a ngā hunga kāinga Māori i a rātau. Hui katoa, 19 ngā kaunihera i whakatūria. Ko te Kaunihera Māori o te Takiwā o Horouta (Horouta District Māori Council) i Te Tai Rāwhiti tonu tētahi, ā, ko Ngata tōna tiamana. Heoti, raruraru ana ētahi o ērā o ngā kaunihera. Nā te kaha nui o te ngākau whakapuke, me te ihupiro ki ngā mahi kaute tētahi wāhi rahi tonu o aua mate. Hei whakamātau ki te whakaora i ō rātau raruraru, ka whakatūria a Ngata hei kaitirotiro whakahaere i te tau 1902, ēngari, taka iho ki te tau 1904, ka makere mai a ia i taua tūnga. Nā tētahi mahi rahi kē ake nāna i whakatatū tana whakarite me hoki a ia ki te kāinga ki te whakataka i a ia.
Ko 1905 te tau i whawhaitia ai e rāua ko Wī Pere te tūru mō te Mema Pāremata o Te Tai Rāwhiti. Kua roa kē taua tūru i a Wī Pere. Ka nui ake te tautoko a Ngāti Porou i a Ngata, ā, nui ake i te 750 te whaitua o ngā pōti i te rironga o te tāhuna i a ia. He mōrehu a ia nō ngā whakatuma huhua i puta mō te tūru i noho nei ki a ia ā tau rawa ki te tau 1943. Nā tēnei ia i kīia ai i taua wā ko te 'pāpā' o te Whare Pāremata. Kāre i ārikarika te kaha o te pai o tēnei mema pāremata. He kaitautohe pūkenga, ā, i ngā wā e tū ana ia ki te kōrero, kikī ana i te tangata ngā ahurewa mātaki o te Pāremata. Pono ngākaunui ana ia ki āna mahi, ā, paparetia ana e ia te nuinga o ngā hui whakangahau i te Pāremata. He mema pukumahi nō te Komiti mō ngā Mea Māori (Native Affairs Committee), ā, kāre i roa kua noho ko ia tonu te tino mau ā-ringa o Kara. Ka mahi tahi rāua ko te kaiwhakawā matua, ko Tā Rāpata Taute (Robert Stout), i runga i te Kōmihana Whenua Māori, mai i 1907 ki 1908. He mea whakahē nā rātau te whakamahi a te kāwanatanga i tōna mana e āhei ana ko te Karauna anake hai kaihoko i te whenua Māori, ā, i raro iho i te wāriu e tika ana. Ka tūtohungia e rātau, arā, me rāhui mō ake tonu atu ngā whenua o ngā iwi he maramara toenga whenua noa iho ō rātau. Heoi, i whakaae rātau me whakahauhau ngā iwi he rawaka ngā whenua, pērā i ērā o te puku o Te Ika-a-Māui, ki te hoko, ki te rīhi rānei i ētahi o aua whenua. Ko tā rātau kupu whakamutunga, he whakahē i ngā kāwanatanga o mua mō te noho noa iho, tē tahuri atu ki te whakahauhau, ki te āwhina rānei i te iwi Māori ki te pāmu i ō rātau ake whenua.
I tahuri anō hoki a Ngata ki te āwhina i a John Salmond ki te hanga i te Ture Whenua Māori o 1909, he ritenga whakatōpūtanga tino nui. Ko te utu i whakawhiwhia ki a Ngata i taua tau anō, ko te noho hai waha mō te iwi Māori i runga i te Kaunihera Whiriwhiri (Executive Council), me tētahi tūnga ririki i roto i te rūnanga matua hai kaitiaki mō ngā kaunihera Māori. Nō te hinganga o te kāwanatanga a Tā Hōhepa Waari (Joseph Ward) i te tau 1912, ka tangohia ēnei tūnga i a ia. Nā tana pirihongo ki te rōpū Rīpera i kore ai a ia i whiwhi i tētahi tūnga minita kāwanatanga ā tae noa ki te tau 1928.
Mea ake nei kua huri kē te ara o ngā mahi a Ngata ki te Pakanga Tuatahi me ngā hua i puta i te mutunga o taua parekura. Whā tekau ngā tau o Ngata i te tīmatanga o te whawhai, ā, nā te rahi o tōna whānau i uaua ai te tuku i a ia ki te mura o te ahi. Heoi anō ko tāna he whakapau i ōna kaha ki te tautoko i ngā mahi a te iwi Māori ki te tuarā i te pakanga. Ko Māui Pōmare me ērā o ngā mema Māori o te Pāremata ōna hoa ki te whakatari Māori hai hōia, me te akiaki kia whakatōpūtia rātau – nō muri mai i te aituā o Karipori (Gallipoli) – hai ope Māori. Nā te ū o Ngāti Porou ki ā rātau tikanga ā-iwi o te noho ngākau pono ki te Karauna, i nuku kē ake tōna kaha i ētahi atu iwi ki te whakarato tūao. I mahi anō hoki a Ngata ki te whakarato whenua mō ngā hōia i hoki mai i rāwāhi, heoi, i runga i tāna i whakaae ai, he mea tango mai aua whenua i ngā poraka whenua Māori.
I te mutunga o te whawhai kore rawa he wā i tukuna e Ngata kia wareware ngā Pākehā o Aotearoa nei ki te nama a te motu ki ngā Māori nā rātau i hoatu ngā whakaritenga mahi, i hinga atu rānei i roto i te pakanga a te emepaea i runga whenua iwi kē. I a rāua ko Pōmare, tētahi o ngā minita o te kāwanatanga Riwhōma (Reform), e mahi tahi ana, ka riro mai i a Ngata te whakaae kia tirohia ngā whakamauāhara whenua Māori kua roa kē nei e koropupū ana te riri. Ko te mea whakahirahira rawa atu o ēnei ko te kōmihana uiui a te Karauna o 1927, e pā ana ki ngā whenua Māori i raupatutia i muri iho i ngā whawhai ki te Pākehā o te tekau tau atu i 1860.
Ahakoa te noho a te rōpū Riwhōma hai kāwanatanga ā tae noa ki 1928, i tino kaha rawa atu te mau o te awe o Ngata, inā rā, i te nohoanga ake ko Te Kōti (Gordon Coates) hai minita Māori i 1921, ā, hai pirimia i 1925. He tino nui te wewehi o rāua ko Te Kōti ki a rāua, ā, i ētahi wā i āhei a Ngata ki te huaki i tētahi hanganga ture, mai i tōna taha o te Whare. Ko tētahi tauira, ko te hanganga ture o 1923 hai whakatū i te Poari Whakapapa (Board of Māori Ethnological Research) me tērā o Te Poari Pupuri o te Tahua mō ngā Take Māori (Māori Purposes Fund Control Board) i 1924, hai whakahaere i ngā moni kāre i kerēmetia, i ahu mai i ngā moni rīhi whenua Māori me ētahi atu wāhi. Atu i te tau 1895, he mema a ia nō te Rōpū Porinihiana (Polynesian Society), ā, i ngā tau tōmua o te tekau tau atu i 1920, ka whakamahia e ia ngā rawa a ngā poari hou e rua nei hai tautoko i te Rōpū me tāna mahi tā pukapuka. Nā runga i te kakama o Ngata ka tīmataria e te Poari Whakapapa tā rātau ake kaupapa tānga pukapuka i te tōmuritanga o taua tekau tau anō, ā, ko Ngā Mōteatea, te kohikohinga waiata Māori a Ngata, me te pepa, Te Wānanga, ētahi o aua tānga rā.
Atu i tēnei wā, ka whakauruuru atu a Ngata ki te tini o ngā mahi e pā ana ki ngā mahi pāpori me ngā tikanga ā-iwi. Hai whakahauhau i ētahi o ngā momo tākaro e tākarotia ana e te hunga Māori, ka whakatūria e ia ētahi whakataetae i waenganui i ngā iwi, pērā i te Kapu a te Piriniha o Wēra mō te tākaro whutupaoro, i tētahi whakataetae tēnehi mā ngā tāne ake, mā ngā wāhine ake rānei, me te tātāwhāinga hōkī mā ngā wāhine mō te tohu Whakamaumaharatanga ki a Reiri Arihia. I whakataetaetia pērātia anō e ia ngā toi whakakitenga i waenganui i ngā iwi, arā, te haka me te poi (he taiea hoki ia ki te haka), ā, nāna i whakahauhau ngā toi whakarākai, inarā, ko ngā mahi whakairo me te tukutuku. Nā tana awe i taea ai te whakatū te kura toi Māori i Rotorua i te tau 1927, me te hanganga o ētahi whare whakairo puta noa i te motu. I noho tāpua a ia i roto i te Hāhi Mihinare, ā, nō te tau 1928, ka whakawherea e ia te Hīnota Whānui kia hangaia tētahi pīhopatanga Māori. He ātete i te tai panuku o te kaupapa Rātana tētahi wāhi o taua hanganga.
Ahakoa āna mahi e pā ana ki te noho tahi ā-iwi me te taha tikanga, i warea kē a Ngata ki te kaupapa whakatikatika whenua. I te kāinga, ka whakaritea e ia te wawaetanga o ngā whenua o Ngāti Porou i whakatōpūtia i te riu o Waiapu, kia āhei ai tōna iwi ki te miraka kau. Na, he mea tuku mā tana tama mātāmua, mā Mākarini, he paetahi nō te Kāreti o Te Aute me te kāreti ahu whenua o Hawkesbury o Niu Taute Wēra (New South Wales) o Ahitereiria, tētahi o aua pāmu e whakahaere. Ko te tūmanako o Ngata mā Mākarini e ārahi taua kaupapa hou nei o te pāmu miraka kau. He tino pai rawa atu te ahu whakamua o te pāmu a Mākarini. Me mihi tonu rā ki ngā kau i āta kōwhiria, ki ngā mīhini miraka kau hou me te whakatūnga o tētahi wheketere miraka kau, kāhui tahi, i Ruatōria (Te Rua-a-Tōrea). Rite ki ērā atu o ngā wā, arā kē noa atu te rahi o ngā whāinga e whāia ana e Ngata: hai whakahauhau i ērā atu wāhi nohoanga tāngata Māori ki te whai i te ara kua parahia nei e Ngāti Porou, ā, ki te whakawhere i te kāwanatanga ki te tautoko i te kaupapa ahu whenua Māori. Nō te tau 1922 tana angitu tuatahi ki ērā ō ngā iwi i tana whakawheretanga i a Tūhoe kia whakatōpū i ō rātau taitara. Nā runga i te kakama o Ngata ki te whakatū i ētahi rōpū kaiwhakatōpū, he rangatahi mātauranga nei te nuinga o ngā mema, hei kawe i te mahi, kāre i roa kua whakatōpū anō ētahi atu. He tīmatanga noa iho rā te whakatōpūtanga i ngā taitara; ko te mahi tuatahi tonu ko te para i ngā whenua inā kē te kaitā, i whakaīngoatia ko ngā kaupapa ahu whenua, i mua i te whakaūnga hai whenua whakataka kararehe, hai pāmu miraka kau rānei.
Tae mai ki tēnei wā, i whakawhirinaki tonu a Ngata ki ngā rawa a te Māori, arā, te hunga mahi me te moni punga ngātahi, ēngari, ko tana pīrangi kē kia āwhina mai te kāwanatanga, mehemea e hiahia ana ia kia momoho ngā mahi ahu whenua kua kaha nei te putaputa mai. Ko 1926 te tau i pōwhiritia e ia a Te Kōti ki Te Tai Rāwhiti ki te whakatuwhera i te whare karakia whakairo nui whakaharahara i Tikitiki. He tohu whakamaumaharatanga ki ngā hōia o Ngāti Porou i hinga i te pakanga. Āpiti atu, ki te whakaatu i te papai o ngā pāmu miraka kau hou o roto o te riu o Waiapu. Nā te kaha whakamīharo o Te Kōti, ka kī taurangitia ia he tahua tā te kāwanatanga mō ngā mahi ahu whenua Māori. Nō te tau 1927, ka whakanuia a Ngata ki te taitara Tā, e whai ana i muri i a Kara rāua ko Pōmare, te tino tuatahi o ngā Māori i whakanuia ki te tohu Tā i mua atu i a ia.
I Tīhema o te tau 1928, i ohotata tonu te whakatūnga i a Ngata hai minita Māori i te rironga ohoreretanga o te tāhuna o te pōti whānui, i te Rōpū Unaititi (United Party). He mea tino whakamīharo rawa atu tō rātau whiwhinga i ngā tūru nā reira nei rātau i āhei ai ki te tū hai kāwanatanga. Ko ia te minita whai mana tuatoru o te rūnanga matua, me te tiamana o ētahi komiti tiketike, ā, i ētahi wā, i noho ko ia te kairīwhi mō te pirimia. E 54 ōna tau i taua wā. He tangata ihu oneone a Ngata i ngā wā katoa. I ētahi wā, mahi ai ia i te roanga ake o te pō. Ahakoa te moe poto, te hāmoemoe noa iho rānei, ka ngata tonu tana hiahia. Nō tana urunga atu ki tana tūnga minitatanga hou, auē te mataku o ngā kaha i whakapaua e ia, ā, mahue iho ana i a ia te hunga tamariki noa ake i a ia; me kī tonu ko āna kaimahi taitaiā tonu ka mahue noa i a ia ki muri autō mai ai.
I ū tonu a Ngata ki te akiaki whakamua i ana mahi ahu whenua, whakamahia ana e ia ngā tahua a te kāwanatanga; hurihia ana e ia āna kaiwhakatōpū ki te mahi whakaahu i te whenua; whakaarahia ana e ia aua kaupapa nei puta noa i te motu – arā, ki ngā wāhi e kitea ana e ia ētahi whenua Māori e takoto kōaha ana, me te hunga kāinga e whakaae ana ki te mahi i runga. He uaua te kitea o tētahi kāre te ngākau whakapuke i a ia, nā te mea, ko te hunga kore mahi, ko te hunga rānei e mahi noa iho ana i ētahi wā, tāne, wāhine, tamariki atu, e whakawhiwhia ana ki te mahi e te kaupapa hou nei. Pērā i ngā tikanga mahi ā-ope whānau o neherā rā, koia tēnā te tikanga o te mahi a ngā wā kāinga. Ka tahuri ki te tope i te ngahere, i te taekai rānei, ki te parau, ki te rui ki te karaihe, ki te hanga taiapa, ki te uta kararehe ki runga i te whenua – i runga i te whakaaro pēnei nā, arā, ka taea te wehewehe ki rō pāmu takitahi ā muri ake nei. Mehemea e wātea mai ana ngā mīhini me ngā utauta, kāre i whakaroaroa te tono a Ngata kia mauria ake, tae atu ki ngā kaiaka mīhini hai whakatikatika. Na, hai tauira noa, arā i Horohoro, e pātata atu rā ki Rotorua, ka whakamahia e ia ngā tarakihana ki te parau, ā, ka mauria atu ko Tūmōkai Kātipa o Waikato hai tiaki kia kaha haere tonu te mahi a aua mīhini rā. Kāre i ngākau rua a Ngata ki te whakanoho i ngā rōpū o iwi kē ki runga whenua o iwi kē; hai whakahohe i te iwi kāinga te tikanga o aua rōpū. He tikanga āhua tautohetohe ki ngā iwi Māori tana whakatau kia whakanohoia a Ngāti Kahungunu ki Horohoro, me Ngāti Porou ki Tikitere, nā te mea kai te rohe kē hoki o Te Arawa aua wāhi nei.
I momoho anō hoki te mahi a Ngata ki te whakawhere i te hunga kua roa kē nei e taringa turi ana, nā te mea, i murua ō rātau whenua. Ko te mea momoho nui whakaharahara rawa atu ko te huringa mai a ngā kaitautoko o te kaupapa Kīngitanga i Waikato. Nā Ngata i whakawhere tō rātau kaiārahi hau a Te Puea, kia tū hai kaiārahi kia mahia ai ngā maramara whenua e toe mai ana ki a rātau. I whakamanahia te whakaaetanga i tētahi hui nui i tū i 1929 hai waitohu i te whakatuwheratanga i a Māhinārangi whare i Ngāruawāhia. Heoi, he aituā ngau kino te tukunga iho ki te whānau o Ngata. I taua hui, ka pāngia a Mākarini, te tama mātāmua a Ngata e te kōea, ā, i te hoa rangatira o Ngata, i a Arihia e tiaki ana i a Mākarini i te kāinga, ka pā anō hoki taua mate ki a ia. He ika paerua te parekura, nā te mea kāre i taea wawetia te tiki he rongoā tika mō rāua. Pākikini ana te ate o Ngata, ā, he wā a Ngāti Porou rāua ko Tainui e noho matakēkē ana. Heoi, nā te mau piri tonu o te wairua mahi tahi i waenganui i a Ngata rāua ko Te Puea, i ora ai ngā kaupapa ahu whenua a Te Puea. Nā Ngata i tautoko a Te Puea i te tautohetohetanga a tērā ki tētahi o ngā kaiwhakahaere Pākehā. Panaia ana ko te Pākehā, whakatūria ana ko Te Puea ki tana tūnga.
I ērā atu takiwā, kai te kaha tonu te paneke whakamua a ngā mahi ahu whenua nei. He roa tonu ngā whakaatu mai a Ngata i aua mahi i ngā rīpoata ā-tau a tōna tari, me āna reta ā-marama ki tōna hoa takatāpui, ki a Te Rangi Hīroa (Peter Buck). He tuhinga whakahirahira tana rīpoata ahu whenua Māori mō te tau 1931. Nuku kē noa atu te tiro whānui i ngā mokamoka kōrero i taua rīpoata tēnā i ērā mō ngā kaupapa ahu whenua takitahi. E whakapuaki ana taua rīpoata i te rahinga o ōna ake rapunga whakaaro, arā, o te waiho mā ngā tikanga kāwai rangatira tuku iho e ārahi ngā mahi, kia riro ai mā ngā whakataetae whakaratarata mahi ahu whenua e whakataha ngā mahi pūhaehae o mai rā anō a tētahi iwi ki tētahi. Ā, ki te whakapērā anō hoki i ngā mahi whakaakoranga, ngā mahi toi-hanganga ā-ringa, me ngā mahi tākaro. Hai tāna, he ara ēnei tū āhua whakataetae mō te whakaara anō i te whakahī me ngā tikanga ā-iwi, ā, ko tā ngā mahi ahu whenua hou he whakawātea i ētahi huarahi mā reira nei e taea ai te whakaora ngā marae tawhito, te hanga rānei i ētahi marae hou.
Hai tautoko i taua rapunga whakaaro āna, ka whakahuaina e ia ngā kōrero a te tohunga tikanga tangata e taitama ana i taua wā, a Raymond Firth, me ngā reta o taua wā anō a Te Rangi Hīroa. Ahakoa kīhai i whakangungua ōkawatia a Ngata ki te kaupapa mātauranga tikanga tangata, i a ia te hinengaro koi ki te āta tātari tika i te wāriu o taua kaupapa rā. Ahakoa tēnei, pērā i a Te Rangi Hīroa rā, i whakapono a ia kore rawa e taea e te Pākehā te mahamaha, te whatumanawa me te hinengaro o te Māori. Ēngari, ko tōna rerekētanga i a Te Rangi Hīroa, kotahi noa iho tāna i tāia ai e pā ana ki taua kaupapa, arā, ko tana pepa, 'Anthropology and the government of native races in the Pacific' (1928). Heoi, nā āna mahi ahu whenua i koiora ai te mātauranga tikanga tangata. Ehara i te mea ina oti ana, koinā te mutunga. Kao – ēngari he ara kē hai whakahou i ngā wāhi nohoanga tāngata.
Ahakoa te tautoko mai a tētahi ope iti o ētahi pūkenga Pākehā me ētahi kaitōrangapū, kore rawa te nuinga o te iwi Pākehā whānui tonu i pukuaroha atu. Ko Ngata tēnā e kōkiri tonu nā i tana kaupapa ahu whenua Māori me tana whakarahi haere i ngā whakapaunga moni kāwanatanga i te wā e horo atu ana a Aotearoa ki te pae o te kore moni, ā, ko te kāwanatanga i te tino whakaiti i ngā moni e whakapaua ki ērā atu wāhi. Nā tana hōhā ki ngā here ko Ngata tēnā e whakatau ana, i a ia e toro haere ana, mā runga waea rānei, i ngā āhuatanga huahua noa atu e pā ana ki ngā taputapu, ki ngā waka, ki ngā maniua, ki ngā kākano, ki ngā kararehe me ngā kaimahi, ā, tē taea hoki e ana āpiha o te Tari Māori te whakaoti ngā pepa o aua mahi i te tere rawa o tana haere. Ko tētahi mea anō, ko te nuinga o ngā whenua e mahia ana he whenua uaua, he whenua akeake, tae atu ki ngā whenua pungapunga o te mānia pūwhata o te puku o te ika. Kāti, kīhai i roa kua hē noa ngā awhero mō ngā mahi ahu whenua. Na, ko ngā kaiwhakawā o te Kōti Whenua Māori, kīhai anō nei kia raupā ngā ringa i ngā mahi pāmu, ko rātau ngā kaiwhakahaere o te Tari Māori, tae rawa atu hoki ki ētahi o ngā kaupapa mahi ahu whenua. Heoti, ki te tirohia ngā kaiwhakahaere a Ngata e ringa kaha ana ki te mahi, he paku noa tō rātau mōhio ki te whakatakoto mauhanga, whakatakoto kaute hoki.
Tau rawa ki te tīmatanga o 1932, ko Ngata me tana tari ēnā e tino whakahēngia ana i roto i te Pāremata me ngā nūpepa. I whakahaua a ia kia whakaaetia ngā tikanga o tana tari matua kia whakarerekētia, ēngari, kore ana e whakaaetia ngā kaute e te tumuaki me te kaitātari kaute matua. Kitea ana i ētahi o ngā tari Māori ā-rohe ētahi mahi kōtītiti kē. Hopu atu te tari o te kōmihana mō ngā kaimahi kāwanatanga, ka purua atu tētahi kaimahi kāwanatanga ki te tari matua hai whakakapi mō R. N. Jones, te kaiwhakawā matua o te Kōti Whenua Māori me te Hēkeretari hoki mō te Tari Māori. Heoi, ehara ko tēnei te mutunga o aua raruraru. I huraina i Te Tai Rāwhiti ngā mahi whakatapeha kaute a tētahi tonu o ngā kaiāwhina matua, pou whakawhirinaki a Ngata. Ka mea a Ngata ki te tuku i tana tūranga, ēngari, ehara ko tēnei te pīrangi o te pirimia, o Te Whōpi (George Forbes), whakaae kē ana ki te tono a te Komiti Kaute Tūmatanui (Public Accounts Committee) kia whakatūria tētahi kōmihana hai uiui i te āhua o ngā mahi a Ngata ki te whakahaere i tana tari me ana kaupapa ahu whenua. Nō te tau 1934, ka puta te rīpoata a te kōmihana uiui e whakahē ana i ngā tikanga whakahaere a Ngata. Mātua tonu ko te āhua o tāna ake tūmomo whakahaere me tana mahi whakahāwea i ngā rekureihana whakahau a te kāwanatanga. Me te whakapae anō ko tōna iwi o Ngāti Porou me tōna whānau tāna i mariu ai (ēngari, kīhai he whakaaturanga hai tautoko i tētahi o aua whakapae nei). Ēngari, he tika tā rātau whakaatu i ngā mahi tinihanga a ētahi o ngā kaiwhakahaere a Ngata. I runga i tōna whakaaro rangatira, ka whakaae a Ngata me uta ngā nawe ki runga i a ia, ā, i taua wā tonu tana rīhainatanga mai i te rūnanga matua o te kāwanatanga. He tino kaha rawa atu te ngau a taua takanga ōna i te iwi Māori, ā, e ai ki a rātau he hinonga tēnei nā te Pākehā hai tukituki i te angitu o ana kaupapa ahu whenua.
I purihia tonutia e Ngata tana tūru i te Pāremata, ā, nō te rironga o te kāwanatanga i a Reipa i te pōtinga o 1935, ka anga ia ki te mātakitaki i ana kaiwhakahē i te Pāremata o mua rā, e kawe tonu ana i ana kaupapa ahu whenua, ēngari, ka nui rawa atu ngā moni i whakapaua e rātau. I mutu tūturu te umanga pāremata o Ngata i tana hinganga i te tau 1943 i tana hoa tauwhāinga, i a Tiaki Ōmana (Jack Ormond), te kaiwhakataetae Rātana–Reipa mō te tūru. Ko Ngata te mema Māori whakamutunga i te Pāremata he pānga kore ōna ki te kaupapa Rātana. Nō te tau 1946 ka whakamātau anō a Ngata kia riro i a ia te tūru, ēngari, tē taea e ia. I noho kaha tonu tōna awe i a ia ka noho nei hai kaitōrangapū tuakana whai mana. Nāna a Te Pereiha (Peter Fraser) i tohutohu, ā, nō te tau 1946 ka whakatūria tērā hai minita mō ngā take Māori. He mea pērā anō nāna a Te Kōpata (E.B.Corbett) i te nohoanga o tērā hai kaiwhakahaere mō taua tari i roto i te kāwanatanga hou o te Rōpū Nāhinara i te tau 1949.
Ehara te awe o Ngata i te mea ruhi. E kāo! Nāna i āwhina ngā whakahaere mō te whakanuinga i te rau tau o te Tiriti o Waitangi i te tau 1940, tae atu ki te hanganga me te kawanga o te whare whakairo i hangaia i Waitangi. E whā ngā wāhanga nāna i koha atu ki te pukapuka, The Māori People Today. He tirohanga whānui nā I. L. G. Sutherland i ētita, ā, nō te tau 1940 ka whakapukapukatia. I te mea kua tīmata anō tētahi pakanga hou o te ao, ko ia tēnā e āwhina nā ki te whakatari tāngata me tana āwhina hoki i te whakatūnga anō o tētahi atu hokowhitu Māori. Tokorua āna tama, arā, a Wiremu rāua ko Hēnare, i roto i taua ope. Ko tētahi anō o Ngāti Porou, ko Te Moananui-a-Kiwa Ngārimu, he mea whakawhiwhi ki te Rīpeka Wikitōria i muri i tana hinganga i 1943. Nā Ngata i whakahaere te hui whakamaumaharatanga i Ruatōrea. I reira, ka tukuna atu te tohu toa ki ngā mātua o Ngārimu.
E whakauru haere tonu ana a Ngata ki ngā mahi tikanga Māori me ngā mahi mātauranga. He kaikoha ia ki ngā kura mō ngā mahi whakaako i te hunga pakeke i te kāreti o te whare wānanga o Tāmaki-makau-rau (Auckland University College) i te wā o te pakanga tuarua, me te whakahaere i ngā kauhau e kīia nei ko Rauru-Nui-a-Toi mō tōna iwi i Ruatōria. Harangote ana tana tānga o ētahi atu waiata i te pukapuka a te Rōpū Poronihiana (Journal of the Polynesian Society), (nō muri i tana matenga, ka whakapukapukatia e tana ahuahunga, e Pei Te Hurinui Jones.) I noho ngangahau tonu ia i roto i ngā mahi a te Rōpū Poronihiana, ā, atu i 1938 ki 1950 ko ia te perehitini o te kaunihera o te rōpū nei. He tangata whakarae i roto i te Hāhi Mihinare, ā, he tangata kaha hoki ia i runga i te rōpū nā rātau i whakahou te Paipera Māori. Ko te whānuitanga o te hōkai o tōna mōhiotanga, kua roa kē nei e mōhiotia ana e te ao Māori, kātahi anō ka āhukahukatia e ngā whare mātauranga o te Pākehā, i te whakawhiwhinga i a ia ki te tohu mātauranga tākuta (LittD), he tohu whakahōnore i 1948. I tae ake tōna rahinga o Ngāti Porou ki te rā i pōtaetia ia. I tua atu i tōna koanga ngākau mō tāna i whiwhi ai ko tērā o te kite ā-tinana i tana pōtiki, i a Hēnare, e pōtaetia ana ki te tohu paetahi BA.
Kua tata kapiti hono, tātai hono te koiora hau o Ngata ki te ao wairua, ēngari, nō te tinana kē te tārututanga, ehara i te hinengaro. He mea harikoa ki a ia tana tūtakitanga ki tana hoa o ngā tau roa ki muri, ki a Te Rangi Hīroa, i te tau 1949. E mate pukupuku ana tērā i taua wā, ā, nā Ngata a ia i taki haere i te nuku o te whenua, me te mōhio ngātahi anō o rāua koia tēnei te tūtakitanga whakamutunga o tētahi ki tētahi. Ko te papa rererangi i Whenuapai te wāhi i wehe ai rāua. I a Ngata e whakataka ana ki te rere ki Te Tai Rāwhiti, me Te Rangi Hīroa ki Honolulu, ka tiro atu, ka tiro mai tētahi ki tētahi, ā, e ai ki a Te Rangi Hīroa, he tirohanga roa, kawe kupu aroha me te maimai aroha e tiari ana i waenganui i a rāua. E ai ki tā Te Rangi HĪroa anō, mō te rima tekau tau, neke atu tō rāua takatāpuitanga, ā, kore nei i puta he kupu kino i waenganui i a rāua. Ahakoa kua tino tūoi rawa atu i nāianei me te kore e pai o te puku, ka hangahanga tonu a Ngata i ana mahi huhua, arā: te whakahounga i te whare karakia, i a Rangiātea; te whare whakamaumaharatanga ki tana wahine aroha, ki a Arihia; te hui rau tau o te Kāreti o Te Aute, me te hui e hoahoatia ana mō te whakamaumaharatanga ki te ono rau tau o te Kahupapa Nui whakaharahara rā, o te Hekenga Nui.
Nō muri mai i te matenga o Arihia ka moea e Ngata a Rīringi Tūhou i te tau 1932. Nō te tau 1948 ka mate mai tērā. Kāore i roa rawa atu i mua i tōna matenga, ka moea e ia a Hēne Te Kira. He poto te wā e māuiuitia ana a Ngata hinga noa ia i te 14 o Hūrae 1950. He mea tāpuke ki te taha o Arihia i te urupā o Pūputa, te puke iti kai muri paku atu i The Bungalow.
Ko te tino koha a Ngata ko tana whakahauoratanga i te iwi Māori i ngā tau tōmua o te rau tau rua tekau. Nāna i whakamahi ōna toi o te ao Pākehā me ōna pūkenga ngaio hai āwhina i tōna iwi ki te ahu me te pāmu i ō rātau whenua, ā, ki te whakahauhau i a rātau ki te pupuri i ā rātau tikanga me te tiaki i tō rātau ake tuakiri. Nā ōna mōhiotanga, nā tāna atawhai matawhāiti, nā tōna hiringa me tōna mātauranga tōrangapū, i pērā rawa ai te angitu ōna ki tēnei whakatakanga āna.


c: text/html

text:
1:1 ¶ He maha nga wahi, he maha nga huarahi i korero ai te Atua i mua, ara nga poropiti, ki nga matua,
1:2 I enei ra whakamutunga na tana Tama ana korero ki a tatou, ko tana hoki tera i mea ai mana nga mea katoa, ko tana kaihanga hoki tera o nga ao;
1:3 Ko ia te kanapatanga o tona kororia, te tino ahua o tona pumautanga, e whakau nei i nga mea katoa ki te kupu o tona kaha, ka oti i a ia ake ano te horoi o tatou hara, na noho ana ia i te ringa matau o te Nui i runga rawa;
1:4 ¶ A meinga ana ia kia pai ake i nga anahera, kia pera me te ingoa i riro i a ia he nui atu i to ratou.
1:5 Ki a wai hoki o nga anahera tana meatanga i mua, Ko koe taku Tama, nonaianei koe i whakatupuria ai e ahau? Me tenei ano, Ko ahau hei Matua ki a ia, ko ia hei Tama ki ahau?
1:6 I tana kawenga mai ano hoki i te whanau matamua ki te ao, ka mea ia, Kia koropiko nga anahera katoa a te Atua ki a ia.
1:7 Ko tana kupu ia mo nga anahera, Meinga ana e ia ana anahera hei wairua, ana kaimahi hei mura ahi.
1:8 Mo te Tama ia, i ki ia, Pumau tonu tou torona, e te Atua, ake, ake: a ko te hepeta o te tika te hepeta o tou kingitanga;
1:9 I arohaina e koe te tika, i kinongia e koe te hara; no reira nui atu i to ou hoa te whakawahinga a te Atua, a tou Atua, i a koe ki te hinu o te hari.
1:10 Me tenei ano, Nau, e te Ariki, i te timatanga i whakatakoto te whenua; he mahi ano nga rangi na ou ringa:
1:11 Ko era e hemo atu, ko koe ia e mau tonu: ka tawhitotia katoatia hoki era me he kakahu:
1:12 Ka pokaitia e koe, ano he koheka, ka whakaputaia ketia: ko koe tonu ano ia koe, kahore hoki he mutunga o ou tau.
1:13 Ki tehea hoki o nga anahera tana meatanga i mua, Hei toku ringa matau koe noho ai, kia meinga ra ano e ahau ou hoariri hei turanga waewae mou?
1:14 He teka ianei he wairua kaimahi ratou katoa, he mea tonotono hei minita, he whakaaro ki te hunga mo ratou nei te ora?
2:1 ¶ Na, ko te tikanga tenei, kia kaha ake to tatou whakaaro ki nga mea kua rangona, kei pahuhu atu i a tatou.
2:2 Mehemea hoki te kupu i whakapuakina e nga anahera he pumau, a he tika tonu te utu i whakahokia mo nga pokanga ketanga katoa, mo nga mahi tutu;
2:3 Me pehea ka mawhiti ai tatou ki te paopao tatou ki tenei ora nui; i timataia nei te korero e te Ariki, a kua whakaukia mai ki a tatou e te hunga i rangona ai;
2:4 Me te whakaatu ano te Atua ki ta ratou, i runga i nga tohu, i nga mea whakamiharo, i tona tini o nga merekara, i nga tuwhanga mai ano hoki o te Wairua Tapu, he pera ano me tana i pai ai.
2:5 ¶ Kahore hoki i waiho e ia ki raro i nga anahera te ao meake nei puta, ta matou e korero nei.
2:6 Heoi i whakaaturia mai e tetahi i tetahi wahi, i mea mai, He aha te tangata, i mahara ai koe ki a ia? te tama ranei a te tangata, i tirohia ai ia e koe?
2:7 Nohinohi nei te whai i whakaititia iho ai ia e koe i nga anahera; kua karaunatia ia e koe ki te kororia, ki te honore, kua waiho ano ia e koe hei rangatira mo nga mahi a ou ringa:
2:8 Kua waiho nei e koe nga mea katoa ki raro i ona waewae. Na, i nga mea katoa ka waiho nei i raro i a ia, kahore i mahue tetahi mea kihai nei i waiho i raro i a ia. Otira kahore ano tatou kia kite noa i nga mea katoa kua oti te waiho i raro i a ia.
2:9 Ka kite raia tatou i a Ihu, he nohinohi nei te wahi i whakaititia iho ai ia i nga anahera ka oti nei te karauna ki te kororia, ki te honore, i muri nei i tona ngaunga e te mate; he meatanga na to te Atua aroha noa kia pangia ia e te mate mo nga t angata katoa.
2:10 ¶ Ko tana tikanga tika hoki ia, mana nei nga mea katoa, nana ano hoki nga mea katoa i a ia e arahi ana i nga tama tokomaha ki te kororia, kia waiho nga mamae hei mea e tino rite ai te Take o to ratou whakaoranga.
2:11 Ko te kaiwhakatapu hoki, ratou ko te hunga e whakatapua ana, no te pu kotahi ratou katoa: koia ia te whakama ai ki te hua i a ratou he teina;
2:12 E mea nei ia, Maku e korero tou ingoa ki oku teina; ka himene atu ahau ki a koe i waenganui o te whakaminenga.
2:13 Me tenei ano hoki, Ka u pu ahau ki a ia. Me tenei ano, Nana, ahau nei me nga tamariki i homai e te Atua ki ahau.
2:14 ¶ Na, kei nga tamariki he kikokiko, he toto, koia hoki ia i whakawhiwhia ai ano hoki ki aua mea; kia ai ai tona matenga hei whakakahore mo te rangatira o te mate, ara mo te rewera;
2:15 Kia whakaputaina mai ai hoki e ia ki waho te hunga i meinga e te wehi o te mate hei taurekareka i nga wa katoa i ora ai ratou.
2:16 Kihai hoki ia i mau ki nga anahera; engari i mau ia ki te uri o Aperahama.
2:17 Na konei i tika ai kia whakaritea ia ki ona teina i nga mea katoa, kia waiho ai ia hei tohunga nui e atawhai ana, e pono ana i nga meatanga ki te Atua, hei whakamarie mo nga hara o te iwi.
2:18 I te mea hoki ka whakamatautauria ia, a mamae iho, e taea e ia te awhina te hunga e whakamatautauria ana.
3:1 ¶ Na, e oku teina tapu, e te hunga kua uru nei ki ta te rangi karanga, whakaaroa a Ihu Karaiti, te Apotoro, te Tohunga nui o te tikanga kua whakaaetia nei e tatou;
3:2 I pono nei ki tona kaiwhakarite mai, i pera ano me Mohi i tona whare katoa.
3:3 I tika hoki kia nui ake te kororia mo tenei tangata i to Mohi, no te mea nui ake i to te whare te honore o te kaihanga.
3:4 He mea hanga hoki na tetahi nga whare katoa; ko te Atua ia te kaihanga o nga mea katoa.
3:5 A i pono ano a Mohi i roto i tona whare katoa, i pera me te pononga, hei whakaatu mo nga mea ka korerotia i muri;
3:6 Ko te Karaiti ia i rite ki te tama i tona whare ano; ko tona whare tonu hoki tatou, ki te u to tatou maia me te whakamanamana ki te mea e tumanakohia atu nei, a taea noatia te mutunga.
3:7 ¶ Na, kia rite ki ta te Wairua Tapu i mea ai, Ki te rongo koutou ki tona reo aianei,
3:8 Kaua e whakapakeketia o koutou ngakau, kei pera me o te whakatoinga, i te ra o te whakamatautauranga i te koraha:
3:9 I ahau i whakamatautauria e o koutou matua, i ahau i ata mohiotia, e wha tekau nga tau i kite ai ratou i aku mahi.
3:10 Na, ka hoha ahau ki taua whakatupuranga, ka mea, Kotiti ke tonu o ratou ngakau; kahore ratou e mohio ki aku ara.
3:11 Na reira i riri ai ahau, i oati ai hoki, E kore ratou e tae ki toku okiokinga.
3:12 Kia tupato, e oku teina, kei noho te ngakau kino, whakaponokore i roto i tetahi o koutou; kei whakarerea te Atua ora;
3:13 Engari me whakahau koutou tetahi i tetahi i tenei ra, i tenei ra, i te mea e kiia ana ko tenei ra, kei whakapakeketia tetahi o koutou e te tinihanga o te hara.
3:14 Ka uru hoki tatou ki ta te Karaiti, ki te mea ka mau i a tatou te timatanga o te whakaaro pumau, taea noatia te mutunga;
3:15 I te mea hoki e korerotia ana, Ki te rongo koutou ki tona reo aianei, kaua e whakapakeketia o koutou ngakau, kei pera me o te whakatoinga.
3:16 Ko wai hoki i whakatoi i to ratou rongonga? he teka ianei ko te hunga katoa i haere mai i Ihipa, a Mohi i arahi ra?
3:17 I riri hoki ia ki a wai i nga tau e wha tekau? he teka ianei ki te hunga i hara, i hinga ra o ratou tinana ki te koraha?
3:18 I oati ano ia ki a wai, e kore ratou e tae ki tona okiokinga? he teka ianei ki te hunga kihai nei i whakapono?
3:19 Na ka kite nei tatou kihai ratou i ahei te tae atu i te kore o te whakapono.
4:1 ¶ Na, kia mataku tatou, i te mea ka tukua iho nei he korero pai mo tatou kia tae atu ki tona okiokinga, kei tirohia mai tetahi o koutou kua mahue ki muri.
4:2 He mea kauwhau hoki te rongopai ki a tatou, he pera ano me tera i a ratou: heoi kihai te kupu i rangona i whai pai ki a ratou; no te mea kihai i whakananua ki te whakapono i roto i te hunga i rangona ai.
4:3 Ka taea hoki te okiokinga e tatou kua whakapono nei; ka rite ki tana i ki ra, Na reira i riri ai ahau, i oati ai hoki, e kore ratou e tae ki toku okiokinga: kua oti na hoki nga mahi i te timatanga ra ano o te ao.
4:4 Ko tana kupu hoki tenei i tetahi wahi mo te ra whitu, A ka okioki te Atua i te ra whitu i ana mahi katoa.
4:5 I tenei wahi ano hoki, E kore ratou e tae ki toku okiokinga.
4:6 Na, tera atu ano he taenga mo etahi ki reira; kihai hoki te hunga i kauwhautia ai te rongopai ki a ratou i mua i tae, no te mea kahore o ratou whakapono:
4:7 A ka motuhia mai e ia tetahi ra, i a ia i mea ra i ta Rawiri, Hei aianei, i muri i taua wa roa ra; ko te kupu hoki tenei, Hei aianei, ki te rongo koutou ki tona reo, kaua e whakapakeketia o koutou ngakau.
4:8 Mehemea hoki i whai okiokinga ratou i a Hohua, e kore e korerotia e ia tetahi atu ra i muri iho.
4:9 Ina, tera atu ano he hapati okiokinga mo te iwi o te Atua.
4:10 Ki te tae hoki te tangata ki tona okiokinga, ka okioki ano ia i ana mahi ake, ka pera me te Atua i okioki i ana mahi ake.
4:11 ¶ Na, kia puta to tatou uaua ki te tomo ki taua okiokinga, kei pera te whakaponokore o tetahi, a ka hinga.
4:12 Ora tonu hoki te kupu a te Atua, mana tonu, koi rawa atu i tetahi hoari matarua, ngoto tonu, a wehea noatia te ngakau me te wairua, nga ponapona me te hinu wheua, a wawae ana ano i nga whakaaro, i nga hihiritanga o te ngakau.
4:13 Kahore hoki he mea hanga i ngaro ki tona aroaro: heoi e takoto kau ana, e tuwhera ana nga mea katoa ki ona kanohi, kei a ia nei he kupu mo tatou.
4:14 Na, he tino tohunga nui to tatou, kua tomo ki nga rangi, a Ihu, te Tama a te Atua, kia mau pu tatou ki te tikanga i whakaaetia e tatou.
4:15 Ehara hoki to tatou i te tohunga nui e kore e ahei kia mamae tahi me tatou e ngoikore nei; i whakamatautauria nei hoki ia i nga mea katoa, i i peneitia me tatou, kahore ia he hara.
4:16 Na, kia haere maia atu tatou ki te torona o te aroha noa, kia puta mai ai ki a tatou te mahi tohu, kia kitea ai e tatou ta te aroha noa hei awhina mai mo nga wa e mate ai.
5:1 ¶ Ko ia tohunga nui hoki e tangohia nei i roto i nga tangata, he mea whakatu ratou mo nga mea a nga tangata ki te Atua, hei tapae i nga whakahere, i nga patunga tapu mo nga hara:
5:2 E taea e ia te ata hanga ki te hunga e kuware ana, e kotiti ke ana; no te mea e muia ana ano ia e te ngoikore;
5:3 Na konei i tika ai, kia rite ki tana mo te iwi tana e tapae ai mona ake, hei whakahere mo nga hara.
5:4 E kore ano hoki tetahi e tango i tenei honore ki a ia ano, engari te tangata e karangatia ana e te Atua, e peratia ana me Arona.
5:5 Waihoki ko te Karaiti kahore ana whakanui i a ia hei tohunga nui; na tera ke i ki ra ki a ia, Ko koe taku Tama, nonaianei koe i whakatupuria ai e ahau.
5:6 Pera hoki me tana i ki ai i tetahi atu wahi, Hei tohunga koe ake ake i runga i te ritenga o Merekihereke.
5:7 I nga ra o tona kikokiko, i tukua e ia he inoi, he karakia, i runga i te karangaranga kaha, i te roimata, ki te Mea kaha ki te whakaora i a ia i te mate, a whakarangona ana mona i wehi ki te Atua;
5:8 Ahakoa he Tama ia, i whakaakona ia ki te ngohengohe e ona mamae:
5:9 A ka meinga nei ia kia tino rite, ka waiho ia hei take mo te ora tonu ki te hunga katoa e ngohengohe ana ki a ia;
5:10 ¶ He mea karanga na te Atua hei tohunga nui i runga i te ritenga o Merekihereke.
5:11 He maha nei a matou korero mo tenei, he uaua ki te whakamarama, he puhoi hoki no koutou ki te whakarongo.
5:12 I te mea hoki ka tika kia waiho koutou hei kaiwhakaako no te mea ka roa nei, na me tuarua te whakaako i a koutou ki nga timatanga rawatanga o nga kupu a te Atua; me waiu hoki he kai ma koutou, kauaka te kai pakeke.
5:13 Ko nga tangata katoa hoki e kai ana i te waiu, he kuware ratou ki te kupu o te tika, he kohungahunga hoki.
5:14 Ma nga pakeke e tika ai te kai maro kua taungatia nei o ratou hinengaro e nga meatanga maha, e wehe ai i te pai, i te kino.
6:1 ¶ Na, kati tatou te korero i nga timatanga o ta te Karaiti ako, hoake tatou ki te tino tikanga; kaua e tuaruatia te whakatakoto i te turanga, ara i te ripeneta ki nga mahi mate, i te whakapono hoki ki te Atua,
6:2 I te whakaako ki nga iriiri, ki te whakapanga o nga ringaringa, ki te aranga o nga tangata mate, ki te whakawakanga mutungakore.
6:3 A ka meatia ano tenei e tatou ki te tukua e te Atua.
6:4 Ko te hunga hoki kua oti te whakamarama, kua pa ki te mea i homai i runga i te rangi, kua whiwhi ki te Wairua Tapu,
6:5 Kua kitea ano te pai o ta te Atua kupu, me nga mea kaha o te ao meake nei puta;
6:6 Ki te taka atu ratou, e kore ratou e taea te whakahou ake ki te ripeneta; ka ripekatia houtia hoki te Tama a te Atua e ratou nei ano, ka meinga hoki kia tawaia nuitia.
6:7 Ko te whenua hoki e inu nei i te ua honohono te heke ki runga ki a ia, a e mea ana i te otaota pai kia tupu ake ma te hunga i mahia ai, ka whiwhi ki ta te Atua manaaki:
6:8 Ki te tupuria ia e te tataramoa, e te tumatakuru, ka whakakinoa, ka tata ki te kanga: ko tona whakamutunga ka tahuna.
6:9 ¶ Otiia ahakoa penei noa ta matou korero, e u ana ano to matou whakaaro, e oku hoa aroha, ki nga mea pai ke atu kei a koutou, he mea hoki mo te whakaoranga.
6:10 E kore hoki te Atua e he, e wareware ki ta koutou mahi, ki te uaua o to koutou aroha, i whakakitea mai e koutou ki tona ingoa, i a koutou i atawhai i te hunga tapu, a ka atawhai nei ano.
6:11 Otiia e hiahia ana matou kia whakakitea taua uaua na ano e tenei, e tenei o koutou, kia taea rawatia te pumautanga o te whakaaro i tumanako ai koutou a te Mutunga ra ano:
6:12 Kia kaua e puhoi, engari kia rite ki ta te hunga i whakapono, i whakamanawanui, a riro mai ana i a ratou nga mei i whakaaria mai.
6:13 I ta te Atua whakaaringa mea ki a Aperahama, i te mea kahore tetahi i nui ake hei oatitanga, ka oatitia e ia a ia ake ano,
6:14 Ka mea, Ina, ka manaakitia rawatia koe e ahau, ka whakanuia rawatia ano hoki koe.
6:15 Heoi whakamanawanui ana ia, a riro ana i a ia te kupu whakaari.
6:16 Ko te mea nui ake hoki ta nga tangata e waiho ai hei oati: a ki a ratou hei mutunga mo nga whakahokihoki kupu katoa te oati whakau.
6:17 No reira, i te mahara o te Atua kia tino whakakitea ki te hunga mo ratou nei te kupu whakaari te pumau o tona whakaaro, ka whakaurua mai e ia he oati,
6:18 Kia rua ai nga mea pumau, he mea e kore ai e ahei kia teka te Atua, ma reira ka kaha ai he whakamarie mo tatou, mo te hunga kua rere ki te pupuri i te mea e takoto mai nei i te aroaro, e tumanakohia atu nei:
6:19 Hei punga ano tenei ma tatou mo te wairua, he tumanako mau tonu, u tonu, tae tonu atu ano hoki ki te mea i roto i te arai;
6:20 Ki te wahi kua tapoko atu nei a ihu ki reira, hei matamua mo tatou, i a ia i meinga hei tohunga nui mo a mua tonu atu, i runga i te ritenga o Merekihereke.
7:1 ¶ Ko tenei Merekihereke hoki, kingi o harema, tohunga o te Atua o te Runga Rawa, i tutaki nei ki a Aperahama i a ia e hoki ana i te patunga i nga kingi, i manaaki nei i a ia,
7:2 A hoatu ana e Aperahama ki a ia nga whakatekau o nga mea katoa, ko te whakamaoritanga o tona ingoa i te tuatahi ko te Kingi o te tika, i to muri hoki ko te Kingi o Harema, ara ko te Kingi o te rangimarie:
7:3 He mea matuakore, whaeakore, kahore nei ona whakapapa tupuna, kahore he timatanga o ona ra, kahore he mutunga o tona ora; he tangata kua whakaritea ki te Tama a te Atua, mau tonu ana ia hei tohunga.
7:4 Na, whakaaroa te nui o tenei tangata i hoatu nei ki a ia e te tupuna nui, e Aperahama, nga whakatekau o nga taonga parakete.
7:5 Ko nga tama hoki a Riwai, ara nga mea kua riro nei i a ratou te mahi tohunga, he ture kei a ratou kia tangohia ta te ture i whakarite ai, nga whakatekau a te iwi, he mea na o ratou teina i puta mai nei ano i te hope o Aperahama:
7:6 Ko tenei tangata ia, ehara nei i te mea no to ratou kawai, riro ana i a ia nga whakatekau a Aperahama, a manaakitia ana e ia te tangata i a ia nei nga kupu whakaari.
7:7 E kore rawa ia tenei e taea te whakateka, ara ko te mea iti e manaakitia ana e te mea nui.
7:8 I konei e riro ana nga whakatekau i nga tangata, he matemate nei; i reira ia, i tera e kiia nei kei te ora ia.
7:9 Me penei ano te ki, ko Riwai e tango whakatekau nei, hoatu ana e ia he whakatekau i ta Aperahama meatanga ra.
7:10 I roto tonu hoki ia i te hope o tona papa i te tutakitanga o Merekihereke ki a ia.
7:11 ¶ Na, ki te mea na ta te Riwai mahi tohunga i tino rite ai, a i na runga hoki i tera te rironga o te ture i te iwi, he aha atu te mea e whakatika ake ai tetahi atu tohunga i runga i to Merekihereke ritenga; te kiia ai i runga i to Arona ritenga?
7:12 Ka whakaputaia ketia nei hoki te mahi tohunga, ina kua puta ke ano hoki te ture.
7:13 Ko te tangata hoki mona enei korero, he hapu ke tona, kahore nei tetahi o ratou i whakatata ki te aata.
7:14 He mea takoto marama hoki tenei, i puta ake to tatou Ariki i roto i a Hura: hore rawa he kupu a Mohi mo te mahi tohunga a tera iwi.
7:15 A ka tino marama rawa ta matou i korero ai, ina whakatika ake tetahi atu tohunga i te ritenga o Merekihereke;
7:16 Ko tona whakatohungatanga nei hoki ehara i te mea no runga i te ture o nga tikanga o te kikokiko, engari no runga i te kaha o te ora e kore e mutu.
7:17 Kua whakaaturia mai nei hoki e ia, Hei tohunga koe ake ake i runga i te ritenga o Merekihereke.
7:18 Kua whakakahoretia hoki te ture i whakatakotoria i mua, no te mea kahore ona kaha, kahore ona hua,
7:19 Kahore hoki he mea i tino tika i te ture; kua mauria mai ano he mea e hira ake ai te tumanako, na reira nei tatou ka whakatata atu ki te Atua.
7:20 Na kihai nei i mahue te oati:
7:21 Ko era hoki kahore he oati i to ratou whakatohungatanga; he oati ia i to tenei, na tera i ki mai ra ki a ia, Kua oati te Ariki, a e kore e puta ke tona whakaaro, hei tohunga koe ake ake i runga i te ritenga o Merekihereke:
7:22 Koia i nui ke ai te pai o te kawenata ko Ihu nei tona kaiwhakamau.
7:23 He tokomaha hoki ratou i whakatohungatia, ta te mea kihai i tukua e te mate kia tu tonu;
7:24 Ko tenei ia, e mau tonu ana ake ake, e kore ano e puta ke tana mahi tohunga.
7:25 Na, e taea ano e ia te tino whakaora te hunga e na runga atu ana i a ia ki te Atua; e ora tonu ana hoki ia hei inoi mo ratou.
7:26 He pai rawa hoki tenei tu tohunga nui mo tatou, te tapu, te kinokore, te pokekore, he mea motu ke i te hunga hara, kua whakanekehia ake ano hoki ki runga ake i nga rangi;
7:27 Kahore ana mea e pera ai ia me nga tohunga nui, e whakaeke patunga tapu ai ia i ia ra, mo ona hara ake i te tuatahi, muri iho mo o te iwi; kotahi tonu hoki tana meatanga i tenei, i tana whakaekenga atu i a ia ake.
7:28 Ko nga tohunga nui hoki e whakaturia ana e te ture, he tangata e pehia ana e te ngoikore; ko ta te kupu ia o te oati, i muri nei i te ture, ko te Tama, kua oti nei te mea kia tino tika ake ake.
8:1 ¶ Na, ko te tino tenei o enei korero: He tohunga pera to tatou, kua noho ki matau o te torona o te Nui i nga rangi;
8:2 He minita mo te wahi tapu, mo te tapenakara pono, tona kaiwhakaara nei ko te Ariki, ehara i te tangata.
8:3 Ko nga tohunga nui katoa hoki, he mea whakarite hei tapae atu i nga whakahere, i nga patunga tapu: na konei hoki i tika ai kia whai mea ano tenei tohunga nui hei tapaenga atu mana.
8:4 Me i runga hoki ia i te whenua kahore ona tohungatanga; tenei hoki nga tohunga hei tapae i nga whakahere i runga i ta te ture.
8:5 Ko ta ratou mahi he ritenga, he atarangi no nga mea i te rangi, he pera ano me te mea i tohutohungia ki a Mohi, i a ia meake hanga i te tapenakara: i mea hoki ia, Kia mahara kia hanga e koe nga mea katoa kia rite ki te tauira i whakakitea ki a ko e i runga i te maunga.
8:6 ¶ Tena ko tenei he nui ke te mahi minita kua riro nei i a ia, he pai rawa hoki te kawenata ko tona takawaenga nei ko ia, he pai rawa hoki nga kupu whakaari, i whakatakotoria ai taua kawenata.
8:7 Mehemea hoki kihai i whai he taua kawenata o mua, e kore e rapua he wahi mo te tuarua.
8:8 I a ia hoki e whakahe ana, i mea ia ki a ratou, Nana, tenei ake ko nga ra, e ai ta te Ariki, e whakaritea ai e ahau he kawenata hou ki te whare o Iharaira, ki te whare ano hoki o Hura:
8:9 E kore e rite ki te kawenata i whakaritea e ahau ki o ratou matua, i arahi mai ai i a ratou i te whenua o Ihipa; kihai nei hoki ratou i u ki taku kawenata, a kore ake oku whakaaro ki a ratou, e ai ta te Ariki.
8:10 Ko te kawenata hoki tenei e whakarite ai ahau ki te whare o Iharaira i muri iho i aua ra, e ai ta te Ariki; ka hoatu e ahau aku ture ki o ratou hinengaro, ka tuhituhia ano hoki ki o ratou ngakau: ko ahau hei Atua mo ratou, ko ratou hoki hei iwi maku:
8:11 E kore ano hoki ratou e whakaako i tona hoa, i tona hoa, i tona teina, i tona tuakana, e mea, Kia matau koe ki te Ariki: e matau katoa hoki ratou ki ahau, te nohinohi o ratou, te nui ano hoki o ratou.
8:12 Ka mahi tohu hoki ahau ki o ratou kino, e kore ano hoki e maharatia e ahau o ratou hara a mua ake nei.
8:13 I a ia i mea, he kawenata hou, kua whakatawhitotia e ia te mea tuatahi. Na, ko te mea kua tawhitotia, kua koroheketia, ka tata te memeha.
9:1 ¶ Na, ko te kawenata tuatahi he tikanga karakia ano ona, me tetahi wahi tapu, he mea mo te ao nei.
9:2 I hanga hoki tetahi tapenakara, te tuatahi, i reira te turanga rama, me te tepu, me te taro aroaro, tona ingoa ko te Wahi Tapu:
9:3 I tua atu hoki o te rua o nga arai, ko te tapenakara, e huaina ana ko te Wahi Tino Tapu.
9:4 He tahu kakara koura i reira me te aaka o te kawenata, he mea whakakikoria nga wahi katoa ki te koura, i roto ano i taua mea ko te oko koura i te mana, ko te tokotoko o Arona i pihi ra, ko nga papa o te kawenata:
9:5 I runga atu i tenei ko nga Kerupima o te kororia, e whakamarumaru ana i te taumata o te whakamarietanga: e kore aua mea e taea te korero takitahi inaianei.
9:6 Heoi ka ata rite nei enei mea, ka haereere nga tohunga i nga wa katoa ki te tapenakara tuatahi, i a ratou e mahi ana i nga ritenga karakia;
9:7 Ki te tuarua ia kotahi ano te haerenga atu i te tau, o te tohunga nui anake, kihai ano i mahue nga toto: i tapaea atu hoki mona, mo nga he ano o te iwi:
9:8 ¶ Ko ta te Wairua Tapu hoki tenei i whakaatu ai, ki te huarahi ki te wahi tino tapu i whakakitea mai, i te mea e tu ana ano te tapenakara tuatahi:
9:9 He ahua tera mo tenei wa nei, e tapaea ai nga whakahere me nga patunga tapu, kahore nei e tau hei mea i te tangata nana tera mahi kia tino tika te hinengaro;
9:10 Heoi ano o era he kainga, he inumanga, he horoinga maha, he tikanga na te kikokiko, he mea whakarite mai, a taea noatia te wa whakatikatika.
9:11 I te taenga mai ia o te Karaiti hei tohunga nui mo nga mea pai e whai mai ana i muri, he nui atu ano hoki, he tino tika te tapenakara, ehara i te mea hanga na te ringaringa, ara ehara i te mea no tenei hanganga:
9:12 Ehara ano hoki i te mea no nga koati nga toto, no nga kuao kau ranei, engari nona ake nga toto i haere atu ai ia, kotahi tonu te haerenga, ki roto ki te wahi tino tapu, i te mea ka whiwhi ki tana mea hei hoki mai i a tatou mo ake tonu atu.
9:13 Ki te mea hoki ma nga toto o nga puru, o nga koati, ma nga pungarehu ranei o te kuao kau, he mea tauhiuhi ki te hunga kua poke, ka tapu ai, ka ma ai te kikokiko:
9:14 Tera atu to nga toto o te Karaiti, nana nei i tapae atu a ia ano, he mea kohakore, ki te Atua, i runga i ta te Wairua ora tonu; ma era e ma ai o koutou hinengaro i nga mahi mate, e mahi ai koutou ki te Atua ora.
9:15 ¶ Mo konei ano ia i meinga ai hei Takawaenga mo te kawenata hou, kia mate ai ia hei utu mo nga he i raro i te kawenata tuatahi, kia riro ai i te hunga e karangatia ana te wahi tuturu mo ratou i korerotia i mua.
9:16 He ohaki hoki, ko te mea e whai tikanga ai ko te matenga o te tangata nana i whakatakoto.
9:17 Kia mate hoki te tangata, katahi ka whai mana te ohaki: ka u tonu ranei i te mea e ora ana te tangata nana i whakatakoto?
9:18 Koia hoki te mahue ai te toto i te whakatapunga o te kawenata tuatahi.
9:19 I te mutunga hoki o ta Mohi korero i nga tikanga katoa ki te iwi katoa, hei whakarite i ta te ture, ka mau ia ki nga toto o nga kuao kau, o nga koati, ki te wai, ki te huruhuru whero, ki te hihopa, a tauhiuhia ana e ia te pukapuka, me te iwi kat oa;
9:20 Me tana ki ano, Ko nga toto enei o te kawenata kua whakaakona mai nei e te Atua ki a koutou.
9:21 I tauhiuhia ano hoki e ia ki nga toto te tapenakara, me nga oko katoa mo te mahi minita.
9:22 I runga hoki i te ture, e tata ana ka kiia, e purea ana nga mea katoa ki te toto; ki te kahore hoki he ringihanga toto, kahore he murunga hara.
9:23 ¶ Koia i tika ai kia purea ki enei nga ritenga o nga mea i te rangi; ko nga tino mea ia o te rangi ki nga patunga tapu, pai rawa atu i enei.
9:24 Ehara hoki i te mea kua tomo a te Karaiti ki te wahi tapu i hanga e te ringaringa, ki te tauira o te tino wahi; engari ki te tino rangi pu ano, puta ai ki te aroaro o te Atua, mo tatou:
9:25 Ehara ano i te mea kia maha ana tapaenga i a ia, kia pera me te tohunga nui e haere nei ki roto ki te wahi tino tapu i tenei tau, i tenei tau, no etahi atu ano hoki nga toto;
9:26 Penei kia maha he mamaetanga mona, he mea timata i te hanganga ra ano o te ao; tena ko tenei kotahi tonu tona whakakitenga mai i te mutunga o nga wa, hei whakakahore i te hara, i a ia ka meinga hei patunga tapu.
9:27 Na kua takoto nei te tikanga mo nga tangata kia kotahi tonu te matenga, a muri iho i tenei ko te whakawa;
9:28 Waihoki ko te Karaiti, kotahi tonu tona tapaenga atu hei pikau i nga hara o te tini, a tenei ake ko te rua o ona whakakitenga mai, kahore ano he hara, hei whakaora i te hunga e tatari ana ki a ia.
10:1 ¶ I te mea ko to te ture he atarangi no nga mea pai e puta ana mai i muri, ehara i te ahua pu o aua mea, e kore e whai mana i aua patunga tapu e whakaeketia tonutia ana e ratou i tenei tau, i tenei tau, e tino tika ai te hunga e whakatata ana.
10:2 Penei e kore ranei e mutu te whakaeke? me i oti hoki te hunga nana taua karakia te mea kia ma, kua kore o ratou mahara ki nga hara?
10:3 I aua patunga tapu ia e hokihoki ana te mahara ki nga hara i ia tau, i ia tau.
10:4 E kore hoki e tau ma nga toto o nga puru, o nga koati e whakakahore nga hara.
10:5 Na reira i a ia e haere mai ana ki te ao, ka mea ia, Kihai i matenuitia e koe te patunga tapu me te whakahere, kua rite mai i a koe he tinana moku.
10:6 Kihai koe i ahuareka ki nga tahunga tinana ki nga whakahere hara:
10:7 ¶ Katahi ahau ka mea atu, Tenei ahau te haere atu nei, kei roto i te upoko o te pukapuka te tuhituhinga moku, ki te mea i tau i pai ai, e te Atua.
10:8 I tana meatanga i mua ake, Kihai koe i matenui ki te patunga tapu, ki te whakahere, ki nga tahunga tinana, ki nga whakahere hara, kahore ano hoki ou ahuareka mai, he mea nei e tapaea ana i runga i te ture;
10:9 Katahi ia ka mea, Tenei ahau te haere atu nei ki te mea i tau i pai ai, e te Atua. E tangohia ana e ia te tuatahi, kia whakaturia ai e ia te tuarua.
10:10 Na taua pai nei i oti ai tatou te whakatapu, he meatanga na te tapaenga atu kotahi o te tinana o Ihu Karaiti.
10:11 Na, ko nga tohunga katoa, e tu ana ratou, e minita ana i tenei ra, i tenei ra, he maha ano hoki a ratou whakaekenga atu i aua patunga tapu ra ano, e kore rawa nei e tau hei tango i nga hara:
10:12 Ko tenei ia, kotahi nei tana patunga tapu i whakaeke atu ai mo nga hara, noho tonu atu i te ringa matau o te Atua;
10:13 I muri nei he tatari tana kia waiho ra ano ona hoariri hei takahanga mo ona waewae.
10:14 Kotahi nei hoki tana whakahere, a tika tonu i a ia ake ake te hunga ka oti te whakatapu.
10:15 Hei kaiwhakaatu ano te Wairua Tapu mo tenei ki a tatou: i muri mai i tana kiinga mai,
10:16 Ko te kawenata tenei e whakaritea e ahau ki a ratou i muri i aua ra, e ki ana te Ariki, ka hoatu e ahau aku ture ki o ratou ngakau, ka tuhituhia hoki e ahau ki o ratou hinengaro; a ka mea ano ia,
10:17 E kore hoki e maharatia e ahau o ratou hara, o ratou kino a mua ake.
10:18 Na, ki te murua enei, kahore he whakahere mo nga hara i muri iho.
10:19 ¶ Na, e oku teina, ka ai nei nga toto o Ihu hei take e maia ai tatou te tomo ki te tino wahi tapu;
10:20 Hei ara hou mo tatou, ara hei ara ora, he mea whakatapu nana, e tika atu ana na te arai, ara na tona kikokiko;
10:21 A, i te mea he nui to tatou tohunga mo te whare o te Atua;
10:22 Kia whakatata atu tatou, i runga i te ngakau pono, i te whakapono e tino u ana, he mea tauhiuhi te ngakau, kia kore ai te hinengaro kino, he mea horoi ano hoki te tinana ki te wai marama.
10:23 Kia mau ta tatou whakaae ki te mea e tumanakohia atu nei, kei ngaueue; he pono hoki ta te kaiwhakaari mai;
10:24 Kia whai whakaaro ano tatou tetahi ki tetahi, kia whakaohokia te aroha me nga mahi pai:
10:25 Kei mahue te huihui i a tatou ano, kei pera me te hanga a etahi; engari me whakahauhau tetahi i tetahi: kia nui rawa ano hoki i te mea ka kite koutou ka tata te ra.
10:26 Ki te hara hoki tatou i muri iho i to tatou whiwhinga ki te matauranga ki te pono, kahore atu hoki he patunga tapu i mahue mo nga hara;
10:27 Engari ka tatari ahua mataku ki te whakawa, ki te riri kino ano na te ahi, e whakangaromia ai nga hoariri.
10:28 Ko te tangata i takahi i te ture a Mohi kihai i tohungia, ka mate i runga i te kupu a nga kaiwhakaatu tokorua, tokotoru ranei:
10:29 Ki to koutou whakaaro, e kore ranei e tika kia rahi ake te whiu mo te tangata i takahia ai te Tama a te Atua, i meinga ai hei mea noa nga toto o te kawenata i whakatapua ai ia, a whakaiti ana i te Wairua o te aroha noa?
10:30 E matau ana hoki tatou na wai tenei kupu, Maku te rapu utu; maku te hoatu utu, e ai ta te Ariki: me tenei ano, E whakawa te Ariki mo tana iwi.
10:31 He mea mataku te taka ki roto ki nga ringaringa o te Atua ora.
10:32 Engari kia mahara ki nga ra o mua, i a koutou i whakamaramatia ra, he nui noa atu nga rauhanga a te mate, i whakaririka kau na koutou;
10:33 Ko tetahi wahi, i a koutou i meinga e nga tawainga, e nga tukinotanga hei mea matakitaki; ko tetahi wahi, i a koutou i meinga hei hoa mo te hunga i peratia.
10:34 I mamae tahi hoki koutou me te hunga i te herehere, i hari hoki ki te pahuatanga o o koutou taonga, i mahara hoki tera atu he taonga mo koutou, he mea pai ake, he mea pumau tonu.
10:35 Na, kaua e whakarerea to koutou maia, he rahi hoki tona utu.
10:36 Ko te mea hoki hei matenuitanga ma koutou he manawanui; kia oti ai i a koutou te mahi ta te Atua i pai ai, e riro tonu ai i a koutou nga mea i whakaaria mai ra.
10:37 Potopoto kau ake hoki, a ka tae mai tenei e haere mai nei, e kore ano e whakaroa.
10:38 Ma te whakapono ia e ora ai te tangata tika: a ki te hoki tetahi ki muri, e kore toku wairua e ahuareka ki a ia.
10:39 Otiia ehara tatou i te hunga e hoki ana ki muri, ki te whakangaromanga, engari no te hunga e whakapono ana, a ora ana te wairua.
11:1 ¶ Na, ko te whakapono, he whakapumautanga i nga mea e tumanakohia atu ana, he whakakitenga i nga mea kahore nei e kitea.
11:2 Na konei hoki nga kaumatua i korerotia paitia ai.
11:3 Na te whakapono i matau ai tatou he mea hanga nga ao e te kupu a te Atua, a, ko nga mea e tirohia atu nei kihai i puta ake i roto i nga mea e kitea ana.
11:4 ¶ Na te whakapono i pai ake ai i ta Kaina te patunga tapu i tapaea e Apera ki te Atua, na tena hoki i whakaatu tona tika, i whakaatu hoki te Atua mo ana whakahere; na tena ano ia i whai kupu ai, ahakoa mate.
11:5 Na te whakapono a Enoka i kawea ketia ai, te kite i te mate; na kahore ia i kitea, no te mea kua kawea ketia ia e te Atua; i mua atu hoki i tona kawenga ketanga i whakaaturia mai ia, e ahuareka ana te Atua ki a ia.
11:6 Ki te kahore hoki he whakapono, e kore e taea he mea e ahuareka mai ai ia: ki te haere hoki tetahi ki te Atua, me whakapono ko ia ano tenei ko te Atua, e homai ana e ia he utu ki te hunga e ata rapu ana i a ia.
11:7 Na te whakapono a Noa, i tona whakamaharatanga e te Atua ki nga mea kahore i kitea noatia, i oho ai, he wehi ki te Atua, a hanga ana e ia te aaka hei whakaora mo tona whare; he whakataunga tena nana i te he ki te ao, a uru ana ki te tika o te wha kapono.
11:8 Na te whakapono a Aperahama i ngohengohe ai, i tona karangatanga kia haere ki te wahi meake riro i a ia hei kainga; a haere ana ia, te matau ki te wahi e haere ai ia.
11:9 Na te whakapono ia i noho manene ai ki te whenua i whakaaria mai, he whenua tangata ke ano ki a ia, a noho teneti ana ia, ratou ko Ihaka, ko Hakopa, ona hoa kua uru tahi nei ratou ki taua mea i whakaaria mai ra:
11:10 I tatari hoki ia ki te pa whai turanga, ko te Atua nei te kaihanga, te kaimahi.
11:11 Me Hera ano hoki, na te whakapono ia i whai kaha ai, i hapu ai, a whanau ana tana tama i te mea kua taka ke ona tau; i mahara hoki ia he pono ta te kaiwhakaari mai.
11:12 Na, whanau ake i te kotahi, he tangata ano hoki ia kua whakatupapakutia ki enei mea, me te mea ko nga whetu o te rangi te tini, koia ano kei te onepu i te taha o te moana e kore nei e taea te tatau.
11:13 I mate katoa enei i runga i te whakapono, kihai i whiwhi ki nga mea i whakaaria mai ra, engari he mea kite atu na ratou i tawhiti, a whakaponohia atu ana e ratou, awhitia atu ana, whakaae ana ratou he manene ratou, he noho noa iho i runga i te w henua.
11:14 Ko te hunga hoki he penei a ratou korero, e whakakite pu ana ratou he whenua tupu ta ratou e rapu nei.
11:15 Me i mahara hoki ratou ki taua kainga i haere mai nei ratou i reira, penei kua atea he hokinga atu mo ratou:
11:16 Tena ko tenei e hiahia ana ratou ki tetahi kainga pai ake, ki tera i te rangi: koia te Atua te whakama ai ki a ratou, kia kiia ko to ratou Atua; kua rite hoki i a ia tetahi pa mo ratou.
11:17 Na te whakapono a Aperahama i tapae ai i a Ihaka, i tona whakamatautauranga; ae ra, ko te tangata i a ia nei nga kupu whakaari, tapaea ana e ia tana huatahi,
11:18 Mona nei te kupu, Kei a Ihaka he huanga mo tau whanau:
11:19 I whakaaro hoki ia, ahakoa i roto nei ano i te hunga mate, e taea ia e te Atua te whakaara ake; a riro mai ana ia i reira, he mea whakaahua.
11:20 Na te whakapono ta Ihaka kupu manaaki mo Hakopa raua ko Ehau; he meatanga ki nga mea o muri nei.
11:21 Na te whakapono a Hakopa, i a ia ka tata te mate, i manaaki ai i nga tama tokorua a Hohepa; a koropiko ana i runga i tana tokotoko.
11:22 Na te whakapono a Hohepa, i a ia e whakahemohemo ana i whakahua ai i te haerenga mai o nga tamariki a Iharaira; i whakatakoto tikanga ai mo ona wheua.
11:23 Na te whakapono a Mohi, i tona whanautanga, i huna ai e ona matua e toru nga marama, i kite hoki raua he tamaiti ataahua ia; kihai hoki raua i mataku ki te ture a te kingi.
11:24 Na te whakapono a Mohi, i tona kaumatuatanga, kihai i pai kia kiia he tama na te tamahine a Parao;
11:25 Ki tana hoki, ko te mamae tahi me ta te Atua iwi, he mea pai ke atu i nga ahuareka o te hara kia riro mo tetahi wa:
11:26 Ki tona whakaaro, ko te tawainga mo te Karaiti, he taonga nui ke atu i nga taonga o Ihipa; i titiro atu hoki ia ki te utu ka homai.
11:27 Na te whakapono ia i haere atu ai i Ihipa, kihai hoki i mataku i te riri a te kingi: i u tonu hoki ia, he titiro nona ki te Atua e kore nei e kitea.
11:28 Na te whakapono ia i whakarite ai i te kapenga, i te ringihanga toto, kei pa ki a ratou te kaiwhakamate i nga whanau matamua.
11:29 Na te whakapono ratou i haere ai ra te Moana Whero me te mea e na runga ana i te whenua maroke; a, i te whakamatauranga a nga Ihipiana, ki te pera horomia ake ratou.
11:30 Na te whakapono nga taiepa o Heriko i whenuku ai, i te mea e whitu nga ra e taiawhiotia ana.
11:31 Na te whakapono a Rahapa, te wahine kairua, i kore ai e whakangaromia ngatahitia me te hunga whakaponokore, mona i whakamanuhiri i nga tutei i runga i te rangimarie.
11:32 ¶ Kia pehea ake ano hoki aku korero? e kore hoki e ranea te taima hei korerotanga maku i nga mea a Kiriona, a Paraka, a Hamahona, a Iepeta, a Rawiri, a Hamuera, a nga poropiti:
11:33 Na te whakapono nei i hinga ai i a ratou nga rangatiratanga, i mahia ai e ratou te tika, i whiwhi ai ratou ki nga mea i whakaaria mai i mua, i tutakina ai e ratou nga waha o nga raiona,
11:34 I tineia ai e ratou te kaha o te ahi, i mawhiti ai i te mata o te hoari, i haere atu ai i te ngoikore ki te kaha, i meinga ai kia kaha i te whawhaitanga, whati ana i a ratou nga taua a nga tauiwi.
11:35 Riro ana i nga wahine a ratou tupapaku, he mea whakaara ake: ko etahi i whakamamaetia, kihai ano i whakaae atu kia whakaorangia; kia whiwhi ai ratou ki te whakaarahanga pai ke atu:
11:36 Ko etahi i whakamatau i nga tawainga, i nga whiunga, i nga mekameka ano hoki, i te whare herehere.
11:37 I akina ratou ki te kohatu, i wahia ki te kani, i whakawaia, i mate i te patunga a te hoari: i haereere ratou, he hiako hipi te kakahu, he hiako koati; he hunga rawakore ratou, e tukinotia ana, e whakatupuria kinotia ana;
11:38 Kihai nei te ao i pai mo ratou: atiutiu noa ana ratou i waenga tahora, i nga maunga, i nga ana, i nga poka o te whenua.
11:39 Na pai tonu te korero mo enei katoa, he mea na te whakapono, heoi kihai ratou i whiwhi ki te mea i whakaaria mai:
11:40 Kua whakaaroa wawetia hoki e te Atua tetahi mea pai atu mo tatou, kei tino tika ratou i te mea kahore nei tatou.
12:1 ¶ Na, i tenei kapua nui o nga kaiwhakaatu e karapoti nei i a tatou, whakarerea e tatou nga whakataimaha katoa, me te hara whakaeke tata, kia manawanui hoki tatou ki te oma i te omanga e takoto nei i to tatou aroaro;
12:2 Me te titiro pu ano ki a Ihu, ki te kaitimata, ki te kaiwhakaoti i te whakapono; i whakaaro hoki ia ki te hari i tona aroaro, a whakamanawanui ana ki te ripeka, whakahawea ana ki te whakama, na kua noho ki matau o te torona o te Atua.
12:3 Whakaaroa hoki ia i whakamanawanui nei ki taua totohe nui a te hunga hara ki a ia, kei hoha o koutou ngakau, kei ngakaukore koutou.
12:4 ¶ Ko ta koutou pakanga, kahore ano kia tae noa ki te toto i a koutou e whawhai na ki te hara.
12:5 A kua wareware koutou ki te kupu whakahau e korero nei ki a koutou, me te mea he tama koutou, E taku tama, kaua e whakahawea ki ta te Ariki papaki; kei ngakaukore hoki ina riria e ia:
12:6 E papaki ana hoki te Ariki ki tana e aroha ai, e whiua ana hoki e ia nga tama katoa e whakatamarikitia ana ki a ia.
12:7 Hei pakinga ta koutou e manawanui ai; e rite ana ta te Atua meatanga ki a koutou ki tana ki nga tama tupu; ko wai hoki te tama e kore e pakia e tona papa?
12:8 Ki te kahore ia o koutou pakinga, te mea e whakawhiwhia ana ki te katoa, he poriro koutou, ehara i te tama.
12:9 Tetahi, he matua ano o tatou no te wahi ki te kikokiko, he mea papaki tatou na ratou; i hopohopo ano tatou ki a ratou: kaua ianei e nui noa atu to tatou ngohengohe ki te Matua o nga wairua, kia ora ai?
12:10 Ko ta ratou papaki hoki he torutoru nei nga ra, he mea ano na ta ratou ake i whakaaro ai; ko ta tenei ia hei pai mo tatou, kia whiwhi ai tatou ki tona tapu.
12:11 Ko nga pakinga katoa, e kore e kiia inaianei hei whakahari, engari hei whakapouri: muri iho ia ka puta mai te hua rangimarie o te tika, ki te hunga e whakamahia ana ki taua mea.
12:12 Heoi kia ara nga ringaringa kua tukua iho, me nga turi ngoikore:
12:13 Hanga hoki etahi huarahi tika mo o koutou waewae, kei whakapeaua ketia atu te kopa; engari kia ora ake i te mate.
12:14 Whaia te rongo kia mau ki te katoa, me te tapu hoki, ki te kahore hoki tenei e kore tetahi tangata e kite i te Ariki.
12:15 Me te titiro marie kei hapa tetahi i to te Atua aroha noa; kei pihi ake tetahi pakiaka o te kawa hei whakararuraru, e poke ai te tokomaha;
12:16 Kei moepuku tetahi, kei whakarihariha ranei, kei pera me Ehau: i hokona ra e ia tona matamuatanga ki te kainga kotahi.
12:17 E matau ana hoki koutou ki tona hiahia i muri kia riro i a ia te manaaki, a kapea ana ia: kihai hoki i kitea he wahi mo te ripeneta; i rapua marietia ano e ia me te heke ano o nga roimata.
12:18 ¶ Ehara hoki i te mea kua tae koutou ki te maunga e taea te whakapa atu, ki te ahi e ka ana, ki te pango kerekere, ki te pouri, ki te tupuhi,
12:19 Ki te tangi o te tetere, ki te reo e korero ana; i inoi ra te hunga i rangona ai kia kaua he kupu ki a ratou i muri iho:
12:20 Kihai hoki ratou i kaha ake ki te mea i whakaritea mai, Na, ahakoa he kararehe e pa atu ki te maunga, me aki ki te kohatu;
12:21 Koia ano te mataku o te mea i puta mai ra, i mea ai a Mohi, Mataku rawa ahau, wiri rawa:
12:22 Engari kua tae nei koutou ki Maunga Hiona, ki te pa o te Atua ora, ki Hiruharama i te rangi, ki nga mano tini o nga anahera,
12:23 Ki te huihui nui, ki te hahi o nga matamua, kua oti te tuhituhi ki te rangi, ki te Atua hoki, ki te kaiwhakawa o nga tangata katoa, ki nga wairua ano o te hunga tika kua oti te mea kia tino tika,
12:24 Ki a Ihu ano hoki, ki te takawaenga o te kawenata hou, ki nga toto o te tauhiuhinga, he pai ake nei nga korero i to Apera.
12:25 Kia mahara kei whakarere koutou i tenei e korero mai nei. Ki te mea hoki kihai i mawhiti te hunga i paopao ki tera i korero ra i runga i te whenua, ina e kore rawa ano tatou, ki te tahuri ke atu i tenei kua korero mai nei i te rangi:
12:26 Ngaueue ana te whenua i tona reo i reira: inaianei ia kua puaki tana kupu whakaari, kua mea ia, Kia kotahi ano meatanga, a ehara i te mea ko te whenua anake, ko te rangi ano hoki taku e whakangaueue ai.
12:27 Ko taua kupu nei hoki, Kia kotahi meatanga, hei whakakite i te putanga ketanga o nga mea ka whakangaueuetia ra, he mea hanga hoki, mau tonu iho ai nga mea e kore nei e whakangaueuetia.
12:28 Na, ka riro nei i a tatou he kingitanga e kore e taea te whakangaueue, kia whiwhi tatou ki te aroha noa e manakohia mai ai ta tatou e mahi nei ki te Atua i runga i te hopohopo, i te wehi:
12:29 He ahi hoki e kai ana to tatou Atua.
13:1 ¶ Kia mau tonu te aroha ki nga teina.
13:2 Kei wareware ki te atawhai manuhiri: na tenei hoki i whakamanuhiri anahera ai etahi, kihai ano i matau atu.
13:3 Maharatia nga herehere, me te mea no koutou tahi te hereherenga; me te hunga hoki e whakatupuria kinotia ana, kei te tinana na hoki koutou.
13:4 Meinga te marena hei mea honore ma te katoa, a kaua te moenga e tukua kia poke: ko te hunga moepuku ia, me te hunga puremu, e whakataua e te Atua te he ki a ratou.
13:5 Whakakahoretia atu te mahi apo taonga; kati ano nga mea ma koutou ko nga mea i a koutou na: kua mea mai hoki ia, E kore ahau e whakarere i a koe, e kore ano hoki e mawehe i a koe.
13:6 Heoi ka maia tatou ki te ki ake, Kei toku taha te Ariki, e kore ahau e mataku ki ta te tangata e mea ai ki ahau.
13:7 Kia mahara ki te hunga e tohutohu ana i a koutou, kua korero nei i te kupu a te Atua ki a koutou: tirohia te tukunga iho o ta ratou whakahaere, kia rite to koutou ki to ratou whakapono.
13:8 Tuturu tonu a Ihu Karaiti inanahi, inaianei, a ake ake.
13:9 Kei kahakihakina koutou e nga whakaakoranga maha, e nga mea poka hou ake: he mea pai hoki kia whakaukia te ngakau ki runga i te aroha noa; ehara i te mea ki nga kai, kahore hoki he pai o ena mea mo te hunga na ratou nei tera mahi.
13:10 He aata ano ta tatou, e kore nei e tika kia kainga tona e te hunga e mahi ana i ta te tapenakara.
13:11 Na, ko nga kararehe no ratou nei nga toto e mauria ana e te tohunga nei mo te hara ki roto ki te wahi tino tapu, e tahuna ana nga tinana o era ki waho o te puni.
13:12 Na reira hoki a Ihu, i tana whakatapunga i te iwi ki ona toto ake ano, i mamae ai ki waho o te kuwaha.
13:13 Na, kia haere atu tatou ki a ia ki waho o te puni, me te mau ano tatou i tona tawainga:
13:14 Kahore hoki he pa tumau mo tatou i konei, engari e rapu ana tatou i tetahi i roto i nga wa a muri nei.
13:15 Na, kia tapaea atu e tatou ki runga ki a ia i nga wa katoa te whakamoemiti ki te Atua hei whakahere, ara te hua o nga ngutu e whakawhetai ana ki tona ingoa.
13:16 Kei wareware hoki ki te mahi pai, ki te atawhai: e manakohia ana hoki e te Atua nga patunga tapu pera.
13:17 Kia ngohengohe ki o koutou kaitohutohu, kia ngawari ki ta ratou kupu; e mataara ana hoki ratou ki o koutou wairua, a me korero ano e ratou a mua te tikanga o a ratou mahi: kia hari ai ratou ina mea i tenei, kia kaua hoki e pouri: kahore hoki he pai o tenei mo koutou.
13:18 ¶ Inoi mo matou: u tonu hoki to matou whakaaro ki to matou hinengaro he pai, e hiahia ana hoki matou kia tika ta matou whakahaere i nga mea katoa.
13:19 I kaha rawa ai taku whakahau ki a koutou kia meatia tenei, he mea kia wawe ai ahau te whakahokia atu ki a koutou.
13:20 Na, ma te Atua o te rangimarie, nana nei i whakahoki mai i roto i te hunga mate to tatou Ariki, a Ihu, taua Hepara nui o nga hipi, he meatanga na nga toto o te kawenata mutungakore,
13:21 Mana koutou e mea kia tino tika i runga i nga mahi pai katoa, kia mahia ano e koutou tana i pai ai; mana e mahi i roto i a koutou te mea e ahuareka ana ki tana titiro, i roto ano i a Ihu Karaiti; waiho atu i a ia te kororia ake ake. Amine.
13:22 He kupu ano tenei naku ki a koutou, e oku teina, ata whakarangona mai te kupu whakahau: he torutoru nei hoki nga kupu kua tuhituhia atu nei e ahau ki a koutou.
13:23 Kia matau koutou kua tukua ki waho to tatou teina, a Timoti. Ki te haere wawe mai ia, ko maua tahi e kite i a koutou.
13:24 Oha atu ki te hunga katoa e tohutohu ana i a koutou, ki te hunga tapu katoa ano hoki. Tenei te oha atu nei ki a koutou te hunga o Itari.
13:25 Kia tau te aroha noa ki a koutou katoa. Amine.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Eiaha râ na hoê e pato‘i i te taparuraa ia tahoê tatou no te faarahi i ta tatou mana‘ona‘oraa i te maitai e te ananahi o ta tatou mau tamarii—te u‘i apî e ti‘a ra.
Te haamana‘o ra paha tatou i te mea tupu i to tatou aau a ta‘i ai te hoê tamarii rii ma te ani i ta tatou tauturu. Na te Metua here i te Ao ra i horo‘a i taua mea ra i te aau, no te faaitoito ia tatou ia tauturu i Ta’na mau tamarii. E haamana‘o na outou i taua mea ra i te aau a paraparau ai au no ni‘a i ta tatou hopoi‘a ia paruru e ia ohipa no te maitai o te tamarii.
E paraparau vau ia au i te fâ o te evanelia a Iesu Mesia, oia’toa ïa Ta’na opuaraa no te faaoraraa. O teie ho‘i ta’u piiraa. Te hopoi‘a a te feia faatere o te Ekalesia i te hoê vahi taa ê, no taua vahi noa ïa, mai te paroisa e aore râ te tĭtĭ, te hopoi‘a râ a te hoê aposetolo, o te faaiteraa ïa i te ao atoa nei. Noa’tu te fenua, noa’tu te nunaa e noa’tu te ti‘aturiraa, e tamarii na te Atua te mau tamarii paatoa.
E ere ta’u parau i te parau politita e te ture fenua, noa’tu râ te reira, mai te tahi ra feia faatere pae faaroo, eita ta’u e nehenehe e paraparau no te maitai o te tamarii, maori râ i te faahiti atoa i te mau faaotiraa a te huiraatira, a te faatereraa hau e a te mau rave ohipa i roto i te mau faanahoraa e ere na te hau. Tei raro a‘e tatou paatoa i te faaueraa a te Faaora ia here e ia aupuru i te tahi e te tahi, i te mea paruparu ihoa râ e te mea paruru ore.
E pêpê ohie roa te mau tamarii. Aore re‘a to ratou e puai no te paruru e no te haapa‘o ia ratou iho e aore re‘a to ratou mana i ni‘a i te mau mea faaora e au no to ratou maitai. Hinaaro ratou i te tahi taata no te paraparau no ratou, e hinaaro ratou i te taata faaoti no te tuu i to ratou maitai i mua i te hiaai pipiri o te taata paari.
I.
Na te ao atoa nei, te faaroo ri‘ari‘a nei tatou no na milioni tamarii e ati nei i te ohipa ino e te pipiri o te taata paari.
I te mau fenua tama‘i, te haruhia nei te mau tamarii no te faariro ia ratou ei fa‘ehau aro.
E parau faaite na te Hau Amui e mâtutu nei e, fatata i te piti milioni tamarii i te matahiti hoê e ati nei i te ohipa haaviivii e te hoho‘a faufau.1
Ia au i te fâ no te opuaraa no te faaoraraa, hoê o te mau hamani-ino-raa papû i te tamarii, oia ho‘i ïa te pato‘iraa i te fanauraa. E peu rahi teie na te ao nei. E hi‘o tatou i te faito fanauraa i te mau Hau Amui, o te haehaa roa a‘e ïa o na 25 matahiti i ma‘iri,2 e no te faito fanauraa i roto i te rahiraa o te mau hau no Europa e Asia, e rave rahi matahiti tei ma‘iri, ua na raro a‘e ïa i te faito e ti‘a i te huiraatira e faaapî ia’na. E ere te reira i te ohipa pae faaroo noa. A iti noa ai te numera o te u‘i apî e ti‘a mai ra, te paruparu noa’toa’tura te mau ta‘ere e te mau nunaa atoa, e mou roa’tu.
Te hoê tumu no te itiraa te fanauraa, o te ohipa haamaruaraa tamarii ïa. Na te ao atoa nei, ua mâtutuhia hau i te 40 milioni haamaruaraa tamarii i te matahiti hoê.3 E rave rahi ture fenua e faati‘a nei e e faaitoito atoa nei i te haamaruaraa tamarii, no tatou nei râ, e ohipa ino rahi te reira. Te tahi atoa hamani-ino-raa tamarii, e tupu ïa i te taime hapuraa, rave-ino-hia te aiû i roto i te opu no te maa tano ore e te raau taero e faaohipahia ra e te metua vahine.
E mea huru ê atoa râ te rahiraa tamarii e haapohehia nei e e haamauiuihia nei na mua i te fanauraa, area râ, tera mau taata faaipoipo aita e noaa te tamarii, te ta‘i nei ïa ratou e te imi nei ia faaamu i te tamarii.
E mea mâtau a‘e ihoa ïa te taata i te hamani-ino-raa e aore râ te tau‘a-ore-raa i te tamarii fanau. Na te ao atoa nei, fatata e va‘u milioni tamarii e pohe ra na mua i te 5raa o te matahiti, te rahiraa na roto i te mau ma‘i e nehenehe e rapaauhia e e araihia.4 Te faaite nei te taatiraa rahi no te ea, te OMS e, hoê tamarii i ni‘a i te maha ua taere te tupuraa i te pae o te feruriraa e i te tino atoa no te maa nava‘i ore.5 No te mea te ora nei e te ratere nei matou na te ao atoa nei, ua ite matou te hui mana faatere i te reira. Te parau nei te peresideniraa rahi o te Paraimere e, te vai nei te tamarii e ora nei i te oraraa « i raro roa a‘e i te faito haehaa ». Ua parau te hoê metua vahine filipino e : « Te tahi mau taime aita ta matou moni e nava‘i no te maa, aita râ e fifi, e taime te reira no’u no te haapii i ta’u mau tamarii no ni‘a i te faaroo. E haaputuputu e e pure matou no te ora, e na te mau tamarii e ite i te Fatu i te haamaitairaa ia matou ».6 I Afirita Apato‘a, ua farerei te hoê taata no te Paraimere i te hoê tamahine iti, o o’na ana‘e iho e to’na oto. Teie ta’na mau pahonoraa mărû i te mau uiraa, ua parau oia e, aita to’na e metua vahine, aita e metua tane e aita e mama ruau—e papa ruau ana‘e te haapa‘o ra ia’na.7 E ati rahi e te matau atoa te reira i te hoê fenua e rave rahi mau taata haapa‘o tei pohe i te he‘a mate (SIDA).
I te mau fenua moni atoa, te rave-ino-hia ra te mau tamarii rii e te feia apî na roto i te tau‘a-ore-raa. No te mau tamarii e ora nei i roto i te vĕvĕ, e fana‘oraa iti a‘e i te pae no te ea e e rave‘a haapiiraa tu‘ati ore. Ua ati noa ratou i te ohipa atâta a te taata e te peu i piha‘i iho ia ratou e no te tau‘a-ore-raa a to ratou na metua. Aita i maoro a‘enei, ua faaite Elder Jeffrey R. Holland i te aamu no te hoê muto‘i, e melo no te Ekalesia. I te hoê taime te titorotoro ra oia, ua ite oia e pae tamarii, tei roto te tahi i te tahi, e te tamata ra ratou i te taoto i raro noa i te tahua reporepo i te hoê nohoraa i reira to ratou metua vahine e te tahi pu‘eraa te inu ra e te arearearaa. Aita e maa i tera fare no te haamâhâ i te poi‘a. Ua otaa te muto‘i i te ahu ei ro‘i no te mau tamarii e ua tuturi atura, e ua pure no to ratou paruru. I to’na haereraa i rapae, ua pii mai te hoê o te mau tamarii, e 6 matahiti paha, ua tapapa atura ia’na e ua haru i to’na rima ma te taparu e, « E nehenehe anei ta oe e faaamu ia’u ? »8
Te haamana‘o ra tatou i te haapiiraa a te Faaora a tuu ai Oia i te hoê tamarii rii i mua i Ta’na na feia pee e a parau a :
« E o te ite atu i te hoê mai teie nei tamaiti iti te huru no to’u nei i‘oa, ua ite ïa ia’u.
« Area te faaturori i te hoê i teie nei mau taata rii i faaroo ia’u nei, e huru maitai a‘e oia ia taamuhia te hoê ofai mule i ni‘a i ta’na a‘î e ia hurihia oia i raro i te moana » (Mataio 18:5–6).
Ia feruri tatou i te mau ohipa haamăta‘u e ti‘a ia paruruhia te mau tamarii, e mea au ia mana‘o atoa tatou i te hamani-ino-raa i te pae o te manava. Te mau metua, te feia haapa‘o, te mau orometua e eaha ana‘e’tu o te parau ino, o te faari‘ari‘a e aore râ o te faaoo nei i te tamarii e te feia apî, te vai ra o te riro i te haamaui maoro a‘e i te haamauiraa pae tino. Te mau raveraa e mana‘o ai te tamarii e te feia apî e, e mea faufaa ore oia e te here-ore-hia e te hinaaro-ore-hia, e pêpêraa papû te reira e te mau noa, e riro te reira i te haamaui i to’na hiro‘a e to’na tupuraa.9 Te feia apî e faaruru nei i te oraraa taa ê, oia’toa te faaearaa te taata e hoê â to’na apeni, e pêpê ohie ratou e no reira, e hinaaro ratou i te tari‘a faaroo e te here—eiaha râ te faari‘ari‘araa e te parau tiahi.10
Ma te tauturu a te Fatu, e nehenehe ta tatou e tatarahapa e e taui ma te horo‘a rahi a‘e i te here e te tauturu i te tamarii—to tatou nei e to vetahi atoa.
II.
Aita e hi‘oraa haamăta‘uraa tamarii i te pae tino e i te aau e tu‘ati rahi nei i tera e faaû nei ia ratou i to ratou na metua e aore râ to ratou taata tia‘i. Ua paraparau te peresideni Thomas S. Monson no te mea ta’na e pii nei te « raveraa faufau » i te tamarii, i reira e tuparari e aore râ e tu‘ino te hoê metua i te tamarii, i te pae tino e i te pae aau.11 Ua oto noa vau a tuatapapa ai au i te mau parau mâtutu no tera huru ohipa a parahi ai au i te haavâraa rahi no Utaha.
Te mea faufaa roa ino no te maitai o te tamarii ; o te hi‘oraa ïa e, ua faaipoipo anei to’na na metua, te huru e te maoro o te faaipoiporaa, e no te faaaano atu â, te peu e te titauraa a te faaipoiporaa e te aupururaa tamarii i te vahi te ora ra ratou. Ua parau e piti aivanaa no te utuafare e : « I roto i te roaraa o te mau tau, ua riro na mua roa te faaipoiporaa ei faanahoraa no te fanau e no te aupuru i te tamarii. Na te reira i horo‘a i te pu‘oiraa no te taamu i te metua tane i ta’na mau tamarii na roto i te taamuraa ia’na e te metua vahine o ta’na mau tamarii. Teie râ, i teie anotau, ua tura‘i-rahi-hia te tamarii i te hiti ».12
Te faataa nei te hoê orometua haapii ture no Harvard i te ture i teie nei e te huru atoa o te taata i mua i te faaipoiporaa e te faataaraa : « I teie nei, teie te aamu i Marite no ni‘a i te faaipoiporaa, ia au i te ture e te mau buka e auhia nei e te taata, teie te tatararaa : te faaipoiporaa, e auraa ïa no te pahono na mua roa i te hinaaro o te taata faaipoipo. Ia ore noa’tu te reira e tu‘ati faahou i tera hinaaro, aita e faahaparaa e ua nehenehe te taata faaipoipo e faaea i reira… Varavara roa te tamarii i roto i te aamu ; e ia ti‘a mai ratou, no te faaî noa ïa na te hiti mai ».13
Ua haapii to tatou feia faatere o te Ekalesia e, ia hi‘o tatou i te faaipoiporaa « ei parau faaau noa e nehenehe e rave noa mai te reira… e e faaea atu ai ia tae mai te fifi matamua… ua riro ïa te reira ei feruriraa ino e e tano no te faautu‘araa papû », i te vahi ihoa ra i reira « te mau tamarii e haamauiuihia ai ».14 E te ati atoa nei te tamarii i te faataaraa. Hau i te afaraa o te mau faataaraa i roto i te matahiti i ma‘iri na, tei roto atoa te tamarii feia apî.15
E rave rahi te tamarii e farii i te haamaitairaa ia ora mai i piha‘i iho i to ratou na metua ahani e ua pee te mau metua i te haapiiraa faaûru i roto i te poro‘i no ni‘a i te utuafare : « E hopoi‘a hanahana ta te tane e ta te vahine faaipoipo i te hereraa e i te poihereraa te tahi e te tahi e ta raua mau tamarii… Tei te mau metua te hopoi‘a mo‘a i te aupururaa i ta ratou mau tamarii na roto i te here e te parau ti‘a, i te haapa‘oraa i to ratou mau hinaaro i te pae tino e i te pae varua, e i te haapiiraa ia ratou i te here e i te tavini te tahi i te tahi ».16 Te haapiiraa rahi a‘e no te tamarii, o te hi‘oraa ïa o to’na na metua. Ia taa na metua, ua hape ïa te haapiiraa.
Te vai ra te tahi mau taime, e mea titauhia te faataaraa no te maitai o te mau tamarii, e mea varavara roa râ.17 I roto i te rahiraa o te mau faaipoiporaa fifi, e mea ti‘a i na metua e faaû nei ia raua ia feruri i te maitai o te mau tamarii. Na roto i te tautururaa a te Fatu, e roaa ia raua ia na reira. Te titau nei te mau tamarii i tera puai i te aau e i te hiro‘a e tae mai ia aupuruhia’na‘e ratou e na metua e piti, o te vai hoê nei i roto i te faaipoiporaa e te mau opuaraa. Ei tamarii tei aupuruhia e te hoê metua vahine ivi, ua ite roa vau e, eita te reira e roaa noa ia rave, teie râ te mea maitai a‘e ia imi, ua ti‘a ana‘e te reira.
O te tamarii te ati matamua i teie nei mau ture fenua e faati‘a nei i te « faataaraa au ». I te hi‘oraa o te tamarii, ua ohie roa te faataaraa. No te puohu i te rahiraa matahiti ma‘imiraa i te ihi sotiare, ua parau te hoê aivanaa e « te faanahoraa utuafare e horo‘a nei i te faahopearaa maitai a‘e na te mau tamarii, no te rahiraa, o na metua fanau ïa e piti o te tape‘a noa i te faaipoiporaa »18 Ua parau te hoê taata papa‘i no te ve‘a New York Times e, « E mea maere ia ite e, noa’tu e, ua topa te faaipoiporaa matarohia i te mau Hau Amui no Marite… ua maraa râ te faaiteraa papû e, e mea faufaa te faaipoiporaa no te maitai o te tamarii ».19 Na teie iteraa e horo‘a i te arata‘iraa faufaa roa i te mau metua e te mau metua atoa no ananahi, i roto i ta ratou mau faaotiraa no ni‘a i te faaipoiporaa e te faataaraa. Te hinaaro atoa nei tatou i te feia politita, te feia iriti ture e te faatereraa hau ia faarahi i to ratou haapa‘oraa i te mea maitai a‘e no te mau tamarii, ei monoraa i te hinaaro pipiri o te feia ma‘iti e o te feia paruru i te maitai o te taata paari.
Te ati atoa nei te tamarii i te faaipoiporaa o te ore e tupu nei. Ua riro te tahi mau iteraa no ni‘a i te maitai o te u‘i apî e ti‘a mai nei, ei mau iteraa hau a‘e i te pe‘ape‘a i teie parau faaite e, 41 i ni‘a i te hanere o te mau fanauraa i te mau Hau Amui no Marite, no roto mai ïa i te mau vahine aita i faaipoipohia.20 Te faaruru nei te mau metua vahine faaipoipo-ore-hia i te mau fifi teimaha, e e mea papû roa e, e iti mai te faana‘oraa o ta ratou mau tamarii, ia faaauhia i te mau tamarii tei faaamuhia e na metua faaipoipo.21
Te pae rahi o te mau tamarii tei fanauhia e te mau metua vahine faaipoipo-ore-hia ia—58 i ni‘a i te hanere—ua fanauhia ïa e na metua tei faaea faaipoipo ore noa.22 Noa’tu te mau mea ta tatou e parau no ni‘a i teie feia aita i faaipoipohia, te faaite nei te mau tuatapaparaa e, te farerei atoa nei ta ratou mau tamarii i te reira mau fana‘o-ore-raa.23 No te tamarii, e mea faufaa ïa te vairaa papû o te faaipoiporaa.
Hoê â fana‘o-ore-raa e nehenehe e itehia i ni‘a i te mau tamarii, te faaamuhia nei e na metua hoê â apeni. Ua opa haere e ua haapolititahia te mau tai‘oraa ihi sotiare no ni‘a i te faahopearaa o te reira ohipa i ni‘a i te tamarii, te tumu matamua, no te mea e, mai ta te taata papa‘i no te New York Times i parau, « e tamataraa sotiare te faaipoiporaa i te taata no to’na apeni, no reira, mai te mau tamatamataraa atoa, e taime rahi e titauhia no te maramarama i te mau faahopearaa ».24
III.
Ua paraparau vau no te tamarii—te tamarii noa’tu te vahi. Te vai ra paha e pato‘i mai i teie mau hi‘oraa, eiaha râ na hoê e pato‘i i te taparuraa ia tahoê tatou no te faarahi i ta tatou mana‘ona‘oraa i te maitai e te ananahi o ta tatou mau tamarii—te u‘i apî e ti‘a ra.
Te paraparau nei tatou no te mau tamarii a te Atua, e na roto i Ta’na tauturu rahi, e nehenehe ta tatou e rave rahi a‘e no te tauturu ia ratou. Aita vau e ti‘aoro nei i te Feia Mo‘a ana‘e, i te mau taata faaroo atoa râ e te tahi atu mau taata te vai ra te faufaa morare i roto ia ratou o te tura‘i ia ratou ia haafaufaa i to ratou iho hinaaro iti a‘e i to vetahi ê hinaaro, te maitai o te mau tamarii ihoa râ.25
Ua papû atoa i te feia faaroo i te haapiiraa a te Faaora i roto i te Faufaa Apî e, o te mau tamarii rii hara ore to tatou hi‘oraa no te haehaa e te ohie ia haapiihia.
« Oia mau ta’u e parau atu ia outou nei, Ia ore outou ia faahuru-ê-hia e ia riro mai te tamarii rii ra, e ore roa outou e ô i te basileia ra o te ao.
« E teie nei, o tei faahaehaa ia’na iho e mai teie nei tamaiti iti, oia te rahi i te baesileia o te ao ra » (Mataio 18:3–4).
I roto i te Buka a Moromona te tai‘o nei tatou i te haapiiraa a te Fatu tei ti‘afaahou i te ati Nephi e, e ti‘a ia ratou ia tatarahapa e ia bapetizo « e ia faariro… mai te tamarii rii ra e ti‘a’i », aita ana‘e, e ere ratou i te basileia o te Atua (3 Nephi 11:38; hi‘o atoa Moroni 8:10).
Te pure nei au e, e faahaehaa tatou ia tatou iho mai te mau tamarii rii e ia haa no te paruru i ta tatou mau tamarii rii, o ratou ho‘i te ananahi, no tatou, no ta tatou Ekalesia, e no to tatou mau nunaa. Na roto i te i‘oa o Iesu Mesia, amene.
Faa‘ite i te mau faahororaa
-
1. Hi‘o UNICEF, The State of the World’s Children 2005: Childhood under Threat (2004), 26.
-
2. Hi‘o Haya El Nasser, « National Birthrate Lowest in 25 Years », USA Today, 29 no tiurai 2012, A1.
-
3. Hi‘o Gilda Sedgh and others, « Induced Abortion: Incidence and Trends Worldwide from 1995 to 2008 », The Lancet, vol. 379, no. 9816 (18 no febuare 2012), 625–32.
-
4. Hi‘o UNICEF, « Young Child Survival and Development », http://www.unicef.org/childsurvival/index.html.
-
5. Hi‘o World Health Organization, World Health Statistics 2012 (2012), 109, 118.
-
6. Parau faaite a te peresideniraa rahi no te Paraimere, 13. no setepa 2012.
-
7. Parau faaite a te peresideniraa rahi no te Paraimere.
-
8. Hi‘o Jeffrey R. Holland, Jeffrey, « Israel, Israel, God Is Calling »” (Church Educational System devotional for young adults, 9 no setepa 2012), si.lds.org; hi‘o atoa R. Scott Lloyd, « Zion Not Only Where, but How We Live, Says Elder Holland », Deseret News, 10 no setepa 2012, B2.
-
9. Hi‘o Kim Painter, « Parents Can Inflict Deep Emotional Harm », USA Today, 30 no tiurai 2012, B8; Rachel Lowry, « Mental Abuse as Injurious as Other Forms of Child Abuse, Study Shows », Deseret News, 5 no atete 2012, A3.
-
10. Hi‘o « End the Abuses », Deseret News, 12 no tiunu 2012, A10.
-
11. Thomas S. Monson, « A Little Child Shall Lead Them », Liahona, June 2002, 2.
-
12. W. Bradford Wilcox e Elizabeth Marquardt, eds., The State of Our Unions: Marriage in America, (2011), 82.
-
13. Mary Ann Glendon, Abortion and Divorce in Western Law: American Failures, European Challenges (1987), 108.
-
14. David O. McKay, « Structure of the Home Threatened by Irresponsibility and Divorce », Improvement Era, tiunu 1969, 5.
-
15. Hi‘o Diana B. Elli Diana B. Elliott e Tavia Simmons, « Marital Events of Americans: 2009 », American Community Survey Reports, Atete 2011.
-
16. « Te utuafare : E Poro‘i i to te Ao nei », Liahona, novema 2010, 129.
-
17. Hi‘o Dallin H. Oaks, « Te faataaraa te tane e te vahine », Liahona, me 2007, 71.
-
18. Charles Murray, Coming Apart: The State of White America, 1960–2010 (2012), 158.
-
19. Ross Douthat, « Gay Parents and the Marriage Debate », New York Times, 11 no tiunu 2012, http://douthat.blogs.nytimes.com/2012/06/11/gay-parents-and-the-marriage.
-
20. Hi‘o Joyce A. Martin and others, « Births: Final Data for 2010 », National Vital Statistics Reports, vol. 61, no. 1 (atete 2012), 10.
-
21. Hi‘o William J. Doherty and others, Why Marriage Matters: Twenty-One Conclusions from the Social Sciences (2002); W. Bradford Wilcox and others, Why Marriage Matters: Thirty Conclusions from the Social Sciences, nene‘iraa toru (2011).
-
22. Hi‘o Martin, « Births: Final Data for 2010 », 10–11.
-
23. Hi‘o Wilcox, Why Marriage Matters.
-
24. Douthat, « Gay Parents and the Marriage Debate ». Te vai ra te papû rahi i roto i te tuatapaparaa hopea roa a‘e o te faaite nei i te tahi rii fana‘o-ore-raa rahi te faaitehia nei e te feia apî paari e metua to ratou tei taoto na i te tahi taata no to’na apeni, na mua a‘e te 18raa o te matahiti o te tamarii (hi‘o Mark Regnerus, « How Different Are the Adult Children of Parents Who Have Same-Sex Relationships? Findings from the New Family Structures Study », Social Science Research, buka 41 [2012], 752–70).
-
25. Ua fafau taa ê te Feia Mo‘a ia ratou iho i te ti‘araa metua ei hoê o te mau opuaraa rahi roa a‘e o te oraraa (hi‘o Pew Research Center’s Forum on Religion and Public Life, Mormons in America: Certain in Their Beliefs, Uncertain of Their Place in Society, 12 no tenuare 2012, 10, 16, 51).


text:
Aue, e koe rite Best Mobile tutei App hoki iPhone?
Aroturuki iPhone kore i na i mua i te wā ngāwari. He tika Jailbreak mo nga iPhone ki te whiwhi te aroturuki pūmanawa i runga i te reira. exactspy Ko te paetukutuku pai mō te whiwhi i tō whakataunga torotoro pūkoro. Tuku te reira ia koe i te whānui o ngā taputapu ngā mo te aroturuki, me te whai i tetahi pūrere pūkoro. Me koe anake uru tinana ki runga ki te pūkoro mō te tikiake i te taupānga invisibly, a ka tīmata te reira i roto i te aroturuki i te tikanga huna. Ka taea ki te mohio, e aro te ratou kawe kite ranei te kaiwhakamahi pūkoro.
Mobile Best tutei App hoki iPhone kua whakatika te tikanga hou ki te exactspy. Mobile Best tutei App hoki iPhone tuku katoa e taea e ara te whakaaro a koe e pā ana torotoro koe. Ko te tino kore iPhone aroturuki ngāwari e tika ki te mea tino mätanga pūmanawa e whakamahia ana i roto i te Apple kaui. Heoi, jailbreaking te waea me te puta ki tona aroturuki he tino ngāwari ki te pito tiketike exactspy-Best Mobile tutei App hoki iPhone . Ko tino ngāwari te whaitake me taea e matau koe tona whakamahinga i roto i ngā tukanga kaiwhakamahi hoa.
exactspy paetukutuku ngā pārongo e pā ana ki te tukanga katoa torotoro me te utu e homai ki a koutou. Ka taea te mahi aroturuki huna i roto i taupānga pūmanawa utu, me te kore e whakaaro ki a koutou te aufauraa i tenei moni mo te whiwhi mōhiohio katoa mō ngā tetahi iPhone. Mobile Best tutei App hoki iPhone mai ki ngā āhuatanga kaha, e kore e nei me te nui o te wā ki te timata. Just kotahi kau mo te tāutanga, me te kia mahi ka koe. Ahakoa kua ngaro koe tou waea, Ka taea e koe te reira aroturuki, ki te tenei Mobile Best tutei App hoki iPhone te tāuta i runga i te reira.
Taea e koe te Tikiake :”Aue, e koe rite Best Mobile tutei App hoki iPhone?“


text:
Heoi, hei tā te Perehitini ō mua ō Reipa, ā Mike Williams, kāore e kore, nā te whakaūnga mai ō David Shearer hei kaiārahi i ā Reipa, ka whai whakaaro ngā kaipōti Māori ki te tautoko i ā Reipa.
E mea ana ētahi mātanga tōrangapū, hei te Hui-tanguru ā tēra tau, ka ara ake anō ā David Cunliffe ki te wero i ā Shearer mō te tūranga kaiārahi, engari, hei tā WIlliams, e kore tērā e tūtuki i ā Cunliffe ināianei.
Hei tā Willliams, ko te mea pai ināianei, ka haere ā Shearer ki ngā hui Māori nui pērā i ā Raatana hei te tīmatanga ō te tau hou, me te tautoko ā te rōpū whānui.
Copyright © 2013, Uma Broadcasting Ltd


text:
TE PARE TIAIRAA (HAAPIIRAA) TENUARE 2014
Te haapapu ra teie vea e i Arii noa na Iehova. E mauruuru atoa ’tu â tatou i te Basileia Mesia e i ta te reira i rave.
Ua horoa ratou ia ratou iho—i Afirika Tooa o te râ
No te aha vetahi taata no Europa e reva ’i i Afirika Tooa o te râ? Eaha te mau maitai ta ratou i fana‘o?
Haamori ana‘e ia Iehova te Arii mure ore
A hi‘o e nafea Iehova e faaite ai e Metua e e Arii oia, a piri atu â ’i oe ia ’na.
Ta te Basileia i rave i na 100 matahiti faatereraa
Nafea ia faufaahia i te faatereraa o te Basileia? Hi‘o nafea te Arii Mesia e tamâ, e haapii e e faanaho ai i ta ’na mau pǐpǐ.
E rave i te mau maitiraa î i te paari i to apîraa
Te ite nei te feia apî e rave rahi i te mau tupuraa oaoa mau a tauturu ai ratou ia vetahi ê. E nafea oe e nehenehe ai e apiti atu â i ta te nunaa o Iehova e rave nei?
E tavini ia Iehova hou te mau mahana ino
Eaha te mau tupuraa otahi ta te mau Kerisetiano paari e fana‘o nei no te tavini atu â?
Afea te Basileia o te Atua e tae mai ai?
No te aha e tiaturi ai e fatata te Arii faatavaihia a te Atua i te rave i te tahi atu â mau mea ia ravehia to te Atua hinaaro i te fenua?
Ta ’u i faaoti i to ’u tamariiraa!
Ua faaoti te tahi tamaroa apî i Columbus, Ohio, Marite i te haapii i te reo Cambodgien. No te aha? Mea nafea to ’na oraraa i taui ai?