text:
For Saturday, February 16, 2013
POSTED: 01:30 a.m. HST, Feb 16, 2013
Synopsis: A new bill in the Senate, SB 1235, supports Hawaiian-language television.
———
Aloha mai kākou e nā makamaka heluhelu o Kauakūkalahale. Eia mai kahi Pila Kenekoa e maka'ala ai a e kāko'o ai. 'Akahi nō a lohe mai māua ma Kauakūkalahale i kēia pila hou i ka pule nei i hala. 'O ka Pila Kenekoa 1235 ia. A he pila ia e ho'oka'awale ana i kahi māhele o nā lilo e loa'a ana ma o ka 'auhau kīwī uea no ka hui 'o Makauila. Ua ho'olauna 'ia a'ela ua Pila Kenekoa 1235 ala i ka 'Aha Kenekoa i ka lā 24 o Ianuali o kēia makahiki nei. Akā, ma muli paha o ka moloā o ko 'oukou mea kākau a me ka nui o ka huluhulu i loko o ka pepeiao, 'a'ole i lohe 'ia no nei pila a i ka pule nei i hala.
I ka Pō'ahā nei, ua kama'ilio 'ia ihola nei pila ma ke Kōmike Ho'omalu Kanaka Kemu me 'Oihana Kālepa (Commerce and Consumer Protection) a 'āpono 'ia iho nei e lākou me nā ho'ololi 'ōlelo pāku'i. A no laila, he mea maika'i paha ia, 'oiai, 'o Makauila, he hui ia nāna e hana nei i nā mea Hawai'i like 'ole no ke kīwī i mea e lilo ai ka 'ōlelo Hawai'i i mea ma'a mau ma ko kākou mau nohona ma o ka hana a me ka ho'olaha 'ana i nā mea like 'ole e pili ana i ka ho'ona'auao Kanaka Maoli, ka 'ōlelo Hawai'i, a me ka hana a ka po'e Hawai'i.
He mau hana maika'i aku nei kā ka hui 'o Makauila. Nāna i ho'okumu i ke kānela 'ŌiwiTV. Ma ia kānela, he hiki ke nānā 'ia nā mea like 'ole e pili ana i ka Hawai'i ma ka 'ōlelo Hawai'i a me ka 'ōlelo haole ma ke kānela 326 o ke Kīwī Uea (Oceanic) a me ka pūnaewele, www.oiwi.tv. A na Makauila nō ho'i i hana iā 'Āha'i 'Ōlelo Ola, ka polokalamu nūhou mua ma ka 'ōlelo Hawai'i ma luna o ke kānela kīwī 'ano nui. A ua ho'okumu 'ia nō ho'i kahi polokalamu a'o i ka hana ho'olaha polokalamu kīwī a 'ano 'ē a'e paha no ke Kanaka Maoli.
Ke nānā aku, he maika'i ke kāko'o 'ana i kēia hui 'o Makauila, i mau ai kāna hana maika'i. A no laila, ke lohe paha 'oukou, e nā makamaka heluhelu, i ke kūkākūkā 'ia 'ana o nei pila ma ka 'Aha Kenekoa a ma kahi kōmike paha o ia 'Aha, e hele aku me ke kāko'o 'ana i mea e laha ai ka 'ōlelo Hawai'i a me nā mea 'ē a'e e pili ana i ka Hawai'i.
He kāko'o nō ko 'oukou mea kākau i ka Pila Kenekoa 1235 e lilo ana kahi pu'u kālā iā Makauila, me ka mana'o, ma kēia hope aku, ke loa'a kekahi hui e makemake ana e hana i kekahi polokalamu kīwī a mea 'ē a'e paha, e kōkua a kāko'o ana 'o Makauila ma ka ho'oka'awale 'ana i pu'u kālā a me ka 'ae 'ana paha e ho'ohana i nā pono. A me ka mana'o nō ho'i, e paipai a e koi aku paha ke aupuni i nā kānela a pau o Hawai'i, e kāko'o i ka 'ōlelo Hawai'i ma ka ho'olele 'ana i nā polokalamu a me nā ho'olaha ma ka 'ōlelo Hawai'i. A he mea nui ia no kekahi mau kumu, eia na'e kākou i ka hopena o kahi kolamu a kākou. A no laila, no kekahi lā paha ia. A e 'olu'olu, e kāko'o i ka Pila Kenekoa 1235 (SB1235).
———
E ho'ouna 'ia mai na ā leka iā māua, 'o ia ho'i 'o Laiana Wong a me Kekeha Solis ma ka pahu leka uila ma lalo nei:
>> kwong@hawaii.edu
>> rsolis@hawaii.edu
a i ‘ole ia, ma ke kelepona:
>> 956-2627 (Laiana)
>> 956-2627 (Kekeha)
This column is coordinated by Kawaihuelani Center for Hawaiian Language at the University of Hawai'i at Mānoa.


c: text/html

text:
I Ali'i Ke Ali'i I Ke Kanaka
KAUAKUKALAHALE
Kekeha Solis
Synopsis: The Ali'i were reminded through an 'ōlelo no'eau that the people were important, so should CEOs of companies be reminded that their workers and their customers are important.
'O ke po'o mana'o e kau a'ela i luna a'e nei, he 'ōlelo ia i kuluma i ka wā ma mua. A 'o ia ihola paha ka mea i mālama ai ke ali'i "i ke kanaka nui ame ke kanaka iki; ke kanaka ulakolako o ka noho ana ame ke kanaka hemahema a nele o ka noho ana."
He mea ia 'ōlelo no'eau e hō'ike ana ē he mea nui ke kanaka, 'a'ole e nānā ke ali'i i kona pono wale iho nō. A inā he ali'i kekahi e kū a'ela i kēia mau lā, e maliu 'o ia i ua 'ōlelo no'eau nei a 'o ia ihola ka mea e ali'i ai. 'A'ole na'e paha i pili ia 'ōlelo no'eau i ke kūlana ali'i wale nō. He hiki paha ke ho'opili aku i nā 'ano kūlana luna like 'ole. 'O ka luna nui paha o ka hui 'oihana kekahi. Ke lilo ua 'ōlelo no'eau nei i mākia no ka luna nui o kekahi hui 'oihana, 'a'ole e hūhewa kāna hana ma ka ho'okele 'ana i ia hui. 'O ka mālama i nā limahana a me nā kānaka kū'ai, 'o ia ka mea e kau nui ai ka mana'o. A na ia mākia 'o ia e alaka'i ma nā māhele a pau o ia hui 'oihana a e waiwai auane'i ia, e like ho'i me nā ali'i o ke au kahiko i maopopo he mea nui ke kanaka. E laupa'i nā kānaka, a e ulakolako ka 'āina.
Inā e lilo ua 'ōlelo no'eau nei i mea 'ole, 'a'ole e mālama 'ia ke kanaka, ka limahana ho'i, a he mea minamina ia. He puni kālā wale nō paha ke alaka'i i ka na'au a me ka no'ono'o me ka nānā 'ole i ka pono o ke kanaka. E like ho'i me ka hana a ka hale kū'ai 'o Circuit City, ka ho'opau 'ana ho'i i nā limahana i nui ka uku hola. Ua ho'opa'i 'ia kā ua mau limahana nei i loko o ka hana maika'i a lākou.
'O ia wale iho nō ka hana i no'ono'o 'ia? Pehea lā ka hana a ka luna nui o ia hui? Uku 'ia he $8,000,000 a 'oi aku i kēlā makahiki aku nei, a he ho'okahi wale nō āna ala i no'ono'o ai, e pono ai ia hui? 'A'ole ia luna nui ho'okahi ka mea nāna i kūkulu i ia hui. Na na limahana ka nui o ka hana. Inā 'a'ole nā limahana, inā lā 'a'ole paha ia hui.
A no laila, e maika'i paha ke no'ono'o ka luna nui i mau ala e pono ai kona hui, a me nā limahana a pau o ia hui me ke kāpae 'ole 'ia o kekahi. A he ha'awina paha ia no nā luna nui a pau e a'o mai ai. I ali'i ke ali'i i ke kanaka.
Ho'okani Manoa
Synopsis: Ho'okani Mānoa Finale concert at UHM's Andrews Amphitheater on April 28. $5 with UH student ID, $10 without UH student ID.
'Auhea 'oukou e nā hoa puni mele Hawai'i. E naue aku i ka Andrew's Amphitheater o ke Kulanui o Hawai'i ma Mānoa i ka lā 28 o 'Apelila, he Pō'aono ia. E mālama 'ia ana ma ua lā nei ka 'ahamele hope loa o ka Ho'okani Mānoa. E nui ana nā pu'ukani kaulana ma laila. Eia mai ka papa inoa o nā kāhuli leo le'a e honehone ana, 'o Robi Kahakalau, 'o Aaron Mahi, 'o Martin Pahinui, 'o George Kuo, 'o Ainsley Halemanu, 'o Kimo Alama Keaulana, 'o Jeff Teves, 'o Paul Kim, ka 'Ohana Lim, 'o Weldon Kekauoha, 'o Chad Takatsugi a me Keao Costa. E ho'omaka i ka hola 5:00 o ka 'auinalā, a e hā'awi aloha i ka hola 10:00.
This column is coordinated by the Hawaiian Language Department at the University of Hawai'i at Mānoa.
E ho'ouna 'ia mai nä leka iä mäua, 'o ia ho'i 'o Laiana Wong a me Kekeha Solis ma ka pahu leka uila ma lalo nei:
a i 'ole ia, ma ke kelepona:
» 956-2627 (Laiana)
» 956-2624 (Kekeha)
BACK TO TOP
I Ali'i Ke Ali'i I Ke Kanaka
KAUAKUKALAHALE
Kekeha Solis
Synopsis: The Ali'i were reminded through an 'ölelo no'eau that the people were important, so should CEOs of companies be reminded that their workers and their customers are important.
'O ke po'o mana'o e kau a'ela i luna a'e nei, he 'ölelo ia i kuluma i ka wä ma mua. A 'o ia ihola paha ka mea i mälama ai ke ali'i "i ke kanaka nui ame ke kanaka iki; ke kanaka ulakolako o ka noho ana ame ke kanaka hemahema a nele o ka noho ana."
He mea ia 'ölelo no'eau e hö'ike ana ë he mea nui ke kanaka, 'a'ole e nänä ke ali'i i kona pono wale iho nö. A inä he ali'i kekahi e kü a'ela i këia mau lä, e maliu 'o ia i ua 'ölelo no'eau nei a 'o ia ihola ka mea e ali'i ai. 'A'ole na'e paha i pili ia 'ölelo no'eau i ke külana ali'i wale nö. He hiki paha ke ho'opili aku i nä 'ano külana luna like 'ole. 'O ka luna nui paha o ka hui 'oihana kekahi. Ke lilo ua 'ölelo no'eau nei i mäkia no ka luna nui o kekahi hui 'oihana, 'a'ole e hühewa käna hana ma ka ho'okele 'ana i ia hui. 'O ka mälama i nä limahana a me nä känaka kü'ai, 'o ia ka mea e kau nui ai ka mana'o. A na ia mäkia 'o ia e alaka'i ma nä mähele a pau o ia hui 'oihana a e waiwai auane'i ia, e like ho'i me nä ali'i o ke au kahiko i maopopo he mea nui ke kanaka. E laupa'i nä känaka, a e ulakolako ka 'äina.
Inä e lilo ua 'ölelo no'eau nei i mea 'ole, 'a'ole e mälama 'ia ke kanaka, ka limahana ho'i, a he mea minamina ia. He puni kälä wale nö paha ke alaka'i i ka na'au a me ka no'ono'o me ka nänä 'ole i ka pono o ke kanaka. E like ho'i me ka hana a ka hale kü'ai 'o Circuit City, ka ho'opau 'ana ho'i i nä limahana i nui ka uku hola. Ua ho'opa'i 'ia kä ua mau limahana nei i loko o ka hana maika'i a läkou.
'O ia wale iho nö ka hana i no'ono'o 'ia? Pehea lä ka hana a ka luna nui o ia hui? Uku 'ia he $8,000,000 a 'oi aku i këlä makahiki aku nei, a he ho'okahi wale nö äna ala i no'ono'o ai, e pono ai ia hui? 'A'ole ia luna nui ho'okahi ka mea näna i kükulu i ia hui. Na na limahana ka nui o ka hana. Inä 'a'ole nä limahana, inä lä 'a'ole paha ia hui.
A no laila, e maika'i paha ke no'ono'o ka luna nui i mau ala e pono ai kona hui, a me nä limahana a pau o ia hui me ke käpae 'ole 'ia o kekahi. A he ha'awina paha ia no nä luna nui a pau e a'o mai ai. I ali'i ke ali'i i ke kanaka.
Ho'okani Manoa
Synopsis: Ho'okani Mänoa Finale concert at UHM's Andrews Amphitheater on April 28. $5 with UH student ID, $10 without UH student ID.
'Auhea 'oukou e nä hoa puni mele Hawai'i. E naue aku i ka Andrew's Amphitheater o ke Kulanui o Hawai'i ma Mänoa i ka lä 28 o 'Apelila, he Pö'aono ia. E mälama 'ia ana ma ua lä nei ka 'ahamele hope loa o ka Ho'okani Mänoa. E nui ana nä pu'ukani kaulana ma laila. Eia mai ka papa inoa o nä kähuli leo le'a e honehone ana, 'o Robi Kahakalau, 'o Aaron Mahi, 'o Martin Pahinui, 'o George Kuo, 'o Ainsley Halemanu, 'o Kimo Alama Keaulana, 'o Jeff Teves, 'o Paul Kim, ka 'Ohana Lim, 'o Weldon Kekauoha, 'o Chad Takatsugi a me Keao Costa. E ho'omaka i ka hola 5:00 o ka 'auinalä, a e hä'awi aloha i ka hola 10:00.
This column is coordinated by the Hawaiian Language Department at the University of Hawai'i at Mānoa.
E ho'ouna 'ia mai nā leka iā māua, 'o ia ho'i 'o Laiana Wong a me Kekeha Solis ma ka pahu leka uila ma lalo nei:
a i 'ole ia, ma ke kelepona:
» 956-2627 (Laiana)
» 956-2624 (Kekeha)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Timi Kara
Ko Timi Kara (James Carroll) (1857-1926) he kaitōrangapū Māori. I whānau mai ia ki Te Wairoa i te tau 1857. He Pākehā tōna matua, nō Ngāti Kahungunu tōna whāea.
I te tau 1875, ahakoa tana pai ki āna mahi mō te kāwanatanga, ka hoki a Timi Kara ki te mahi pāmu ki Te Wairoa. Kāhore i roa, ka hoki ia ki te Whare Pāremata hei kaiwhakamārama reo ā-waha. Nā tēnei ia i whakawai ki ngā mahi tōrangapū, ā, ka pōtitia ia ki te Pāremata nō te tau 1887 hei Mema Māori mō Te Tai-rāwhiti.
Ko te whakamana i te iwi Māori tana whāinga nui i te Pāremata. Hāunga tērā, hei tā Kara, kāore he āwhina i ngā Ture Whenua Māori ki te hiki ake i te mana o te Māori i runga i ōna ake whenua. Ka arohaehae tonu tana whakahuahua i te Tiriti o Waitangi hei tautoko i ngā tika a te Māori.
Ko Wī Pere te hoa tauwhāinga o Kara hei Mema Pāremata mō ngā Māori i Te Tai Rāwhiti. I pūmau a Wī Pere ki te Kotahitanga. I te whai rātou kia whakamanatia te Tiriti o Waitangi, kia whakakorea ngā ture whenua Māori, kia tū hoki he Pāremata Māori. Ka tahuri te Kotahitanga ki te haehae i a Kara mō tēnei. Koinei tētahi o ngā take ka tū a Kara hei Mema mō te rohe whānui o Waiapu i ngā pōti o te tau 1893. Ka toa ia, ka noho hei Mema Pāremata mō tēnei tūru tae noa ki te 1908. I te pōtitanga o taua tau ka toa ia hei Mema Pāremata mō Tūranga-nui-a-Kiwa. Ko ia hoki te Minita mō ngā Take Māori atu i te 1899 ki te 1912.
E rua ngā wā, i te tau 1909 me te tau 1911, ka tū a Timi Kara hei kairīwhi mō te Pirimia. I te tau 1911 ka utaina te taitara Tā ki runga i a ia. Ka hinga ia i ngā pōtitanga o te tau 1921, ko tana kakenga tērā ki te Kaunihera Ture. Ka mate ia i te tau 1926.
Tirohia hoki[edit | edit source]
Tohutoro[edit | edit source]
- Ngā Tāngata Taumata Rau URL:NZDB


text:
POSTED: 01:30 a.m. HST, Mar 05, 2011
Synopsis: We are on the right track with the governor’s courageous signing of Senate Bill 232. Or are we?
Aloha mai e nā makamaka heluhelu o Kauakūkalahale. I kēlā pule aku nei, 'akahi nō a lilo i kānāwai ka pila e 'ae ana i ka “uniona kīwila” ma ke kānāwai i ka pūlima 'ana aku nei o ke Kia'āina Neil Abercrombie. A e mahalo aku kākou iā ia no ia hana kūpono, i hana 'ole 'ia e kona mua. I loko nō na'e o ia 'ano holomua, eia mai kahi nīnau, ua ‘ike ‘ia paha kākou hoa kanaka? A i ‘ole ia, e kipa hewa auane'i paha ke aloha i ka 'īlio?
He hana wiwo 'ole kā ke kia'āina hou, 'oiai, i kēia manawa, he hiki nō i ke kanaka, he kāne a he wahine paha, ke komo aku i loko o ka “uniona kīwila” me kona kōko'olua aloha, he kāne paha a he wahine paha. 'O ka mea 'āpiki, 'a'ole i mōakāka ko ke kia'āina kumu i hana ai pēlā. 'O kahi 'ōlelo a ke kia'āina, 'o ka pūlima 'ia 'ana o ia pila i kānāwai, he hō'ike ia i ko ka honua nei, ua hāmama ka 'īpuka o ko mākou wahi ōpū weuweu lā, no 'oukou ia, a he hō'ike nō ho'i ia, he mau hoa hānau nā mea a pau ma kēia palekaiko nei, 'o Hawai'i. ('Eā, kohu ho'olaha ia 'ano 'ōlelo e paipai ana i nā kānaka e hele mai i ne'i nei e noho ai.) Ua hāmama kā ka 'īpuka o ko kākou wahi ōpū weuweu? He nui nā kānaka o Hawai'i nei e kū'ē aku nei i ka 'uo 'ia 'ana aku o ke kāne me ke kāne, a o ka wahine paha me ka wahine, i ka mānai ho'okahi, 'o ia ho'i, ka hui 'ana ma ke 'ano “uniona kīwila” a male paha. A no laila, 'a'ole paha kēia 'āina he paredaiso, ke 'ike aku i nā kānaka e kū'ē aku ana i kou 'ano a me ke 'ano paha o kou noho 'ana. Pehea, ma muli o ka pono o ke kanaka i pūlima 'ia ai ka Pila Kenekoa 232? A ma muli paha o ka pono o ke kūlana waiwai o kēia moku'āina?
A ke ho'ohālikelike 'ia aku ka “uniona kīwila” me ia mea he male, 'a'ohe nō i kau like. 'O ka pa'a “uniona kīwila,” 'a'ole e loa'a nā pōmaika'i pekelala a pēia pū me nā pono pekelala. 'O nā pono a me nā pōmaika'i wale nō o ka moku'āina ke loa'a. A 'o kekahi pilikia, ke pa'a ia 'ano uniona ma kēia moku'āina nei 'o Hawai'i, 'a'ole e helu 'ia e nā moku'āina kū'ē. No laila, inā awaiāulu 'ia ke kāne me ke kāne, a 'o ka wahine paha me ka wahine ma Hawai'i nei, a ma hope aku, 'upu a'e ka mana'o, e ne'e aku i kekahi moku'āina, 'a'ole e hiki ke ne'e wale aku. He mau moku'āina helu wale nō ke 'ae nei i ia 'ano hui 'ana ma ke kānāwai. Aia wale nō paha a 'ae 'ia ma ke kānāwai ma kekahi moku'āina, a laila e helu 'ia nō he “uniona kīwila” ma ia moku'āina.
Ua holomua nō, a piha hau'oli paha ka na'au o ke kanaka e mana'o ana e ho'ohui 'ia me kona kōko'olua aloha ma lalo o ke kānāwai, akā, 'a'ole paha i pau ka hana e pono ai.
E 'ike 'ia kākou hoa kanaka o kipa hewa ke aloha i ka 'īlio.
E ho'ouna 'ia mai nā leka iā māua, 'o ia ho'i 'o Laiana Wong a me Kekeha Solis ma ka pahu leka uila ma lalo nei:
» kwong@hawaii.edu
» rsolis@hawaii.edu
a i ‘ole ia, ma ke kelepona:
» 956-2627 (Laiana)
» 956-2624 (Kekeha)
This column is coordinated by the Hawaiian Language Department at the University of Hawai'i at Mānoa, supported by the Initiative for Achieving Native Hawaiian Academic Excellence.


text:
Baron Fielakepa passes away in Auckland
- Read more about Baron Fielakepa passes away in Auckland
- Log in or register to post comments
Comments
'Oku 'oatu heni 'ae fie kau
'Oku 'oatu heni 'a e fiekaunga mamahi pea mo e famili ki he taufa kuo to he lotofale 'o e 'Eiki anga lelei mo 'aonga ki he kakai 'o e fonua.
Sione Tu'itavake-Fonua
Please pass my condolences
Please pass my condolences to his family and to Tonga's sad loss
John Cauchi
Popuaki fie kaungamamahi Eiki
Popuaki fie kaungamamahi 'Eiki Nopele Fielakepa Aleamotuà Tala mo kapui mo e ngaahi haà oku fakatapuä kae 'ata mu'a mo'e kiï famili masiva mo taèiloa ke fai atu ha kiî Popuàki fakamamahi mo e òngo'i moòni 'a e fakatamaki 'oku hoko pea mo 'ofa lahi atu kiate koe Lady Tuna Aleamotuà mo e famili fktauàge ke tau maligi mai 'a e kelesi mo e 'ofa lahi 'a e 'Otua kene 'atu ha noga. 'Ofa lahi atu meia Vea Tokelau mo Tãsia Tanginoa.


text:
1:1 ¶ Na Paora, i paingia e te Atua hei apotoro ma Ihu Karaiti, mo te ora i whakaaria mai i roto i a Karaiti Ihu,
1:2 Ki a Timoti, ki taku tamaiti aroha: Kia tau te aroha noa, te mahi tohu, te rangimarie, he mea na te Atua Matua, na Karaiti Ihu hoki, na to tatou Ariki.
1:3 E whakawhetai ana ahau ki te Atua, e mahi atu nei ahau ki a ia, he mea no oku tupuna iho i runga i te hinengaro ma, no te mea kahore e mutu toku mahara ki a koe i aku inoinga i te po, i te ao;
1:4 Nui atu toku hiahia kia kite i a koe, i ahau e mahara ana ki ou roimata, kia ki ai ahau i te hari;
1:5 Ka hoki ake nei toku mahara ki te whakapono tinihangakore i roto i a koe; i noho tuatahi ra i roto i tou tupuna wahine, i a Roihi, i tou whaea hoki, i a Unihi; a e tino mohio ana ahau kei roto ano i a koe.
1:6 ¶ Koia ahau ka whakamahara nei i a koe, kia whakaungia ano te ahi, te mea i hoatu na e te Atua, tena kei roto i a koe, he mea na te whakapanga atu o oku ringaringa.
1:7 Kahore hoki i homai e te Atua ki a tatou te wairua o te wehi; engari to te kaha, to te aroha, to te ngakau mahara.
1:8 Na, kei whakama koe ki te whakaatu i to tatou Ariki, ki ahau ranei, kia tona herehere: engari uru atu koe ki nga mate o te rongopai, kia rite ki ta te Atua whakakahanga;
1:9 Nana nei tatou i whakaora, nana hoki tatou i karanga ki te karangatanga tapu; kihai i rite ki a tatou mahi, engari ki tana ake tikanga i whakatakoto ai i mua, ki te aroha noa hoki i homai nei ki a tatou i roto i a Karaiti Ihu, i mua atu o te tima tanga o te ao;
1:10 A kua whakakitea mai nei inaianei i te putanga nui mai o to tatou Kaiwhakaora, o Ihu karaiti, i whakakahore nei i te mate, a whakakitea mai ana e ia te ora me te matengakore, he mea na te rongopai:
1:11 Meinga iho nei ahau hei kaikauwhau mo tenei, hei apotoro, hei kaiwhakaako.
1:12 Ko te mea hoki tenei i pangia ai ahau e enei mate: he ahakoa ra kahore ahau e whakama: e matau ana hoki ahau ki taku i whakapono ai, e u ana toku whakaaro e taea e ia te tiaki taku i tuku atu ai ki a ia, a taea noatia taua ra.
1:13 Kia mau ki te tauira mo nga kupu tika i rongo ra koe ki ahau, puritia i runga i te whakapono, i te aroha i roto i a Karaiti Ihu.
1:14 Ko te mea pai i tukua ra ki a koe, me tiaki e koe, ara e te Wairua Tapu e noho ana i roto i a tatou.
1:15 ¶ E matau ana ko tenei, i tahuri ke i ahau te hunga katoa i Ahia; no ratou a Paikeru raua ko Heremokeni.
1:16 Kia tohungia e te Ariki nga tangata o te whare o Onehipora; he maha hoki oku oranga ngakau i a ia, kihai hoki ia i whakama ki toku mekameka.
1:17 A, i a ia i Roma, i rapu marietia ahau e ia, a kitea ana.
1:18 Ma te Ariki e tuku ki a ia kia kite i te mahi tohu a te Ariki a taua ra: ko ana mahinga mea hoki maku i Epeha. erangi koe e mohio ana.
2:1 ¶ Na, ko koe, e taku tamaiti, kia kaha i runga i te aroha noa i roto i a Ihu.
2:2 Ko nga mea hoki i rongo ra koe ki ahau i nga kaiwhakaatu tokomaha, tukua ena ki etahi tangata pono, e pai ana hei whakaako ki era atu hoki.
2:3 Tukua atu nga mamae ki a koe, kia rite ki te hoia pai a Ihu Karaiti.
2:4 Ki te whakahoia tetahi tangata, e kore ia e whakararurarutia e nga mea o te ao; kia ahuareka ai ki a ia te kaiwhakatu i a ia hei hoia.
2:5 Ki te whakataetae ano tetahi e kore ia e karaunatia, ki te kore e rite ki te tikanga tana whakataetae.
2:6 Ko te tikanga tenei, ko te kaingaki e mahi ana kia kai wawe i nga hua.
2:7 Whakaaroa aku e korero nei; a ma te Ariki e homai ki a koe he ngakau mahara i nga mea katoa.
2:8 ¶ Kia mahara ki a Ihu Karaiti, i whakaarahia nei i te hunga mate, he uri no Rawiri, e ai ki taku rongopai:
2:9 Ko te mea ano ia i pangia ai ahau e nga mamae, a hereherea noatia iho, ano he tangata mahi kino; otira e kore ta te Atua kupu e herea.
2:10 Koia hoki ahau i whakaririka kau ai ki nga mea katoa he mea mo te hunga whiriwhiri; kia whiwhi ai ratou ki te ora i roto i a Karaiti Ihu, ki te kororia mutungakore ano hoki.
2:11 E pono ana hoki te korero, Ki te mate tahi tatou me ia, ka ora tahi ano hoki tatou me ia.
2:12 Ki te manawanui tatou, ka whakakingitia ngatahitia tatou me ia: ki te whakakahore tatou, ka whakakahoretia hoki tatou e ia:
2:13 Ki te kore tatou e whakapono, e mau ana ano tona pono: e kore e ahei kia whakakahore ia i a ia ano.
2:14 ¶ Whakamaharatia ratou ki enei mea, me kauwhau i te aroaro o te Ariki, kia kaua e tautohetohe ki nga kupu huakore, ki nga mea whakaputa ke i nga kaiwhakarongo.
2:15 Kia puta tau tohe mou kia tu ki te aroaro o te Atua, he mea e manakohia ana, he kaimahi e kore e whakama, e whawha tika ana i te kupu o te pono.
2:16 Mawehe ki i nga korero whakarihariha, teka noa: ka neke ake hoki te karakia kore o era:
2:17 A ka kaikai ta ratou kupu, ano he mea kua kikohangatia: no ratou a Himeniu raua ko Piritu;
2:18 Kua he nei ki te pono, e mea ana, kua pahemo ke te aranga mai; a whakaputaia ketia ake e ratou te whakapono o etahi.
2:19 ¶ E u ana ia te mau o ta te Atua turanga, ko tona hiri hoki tenei, E matau ana te Ariki ki ana ake: me tenei hoki, Kia mawehe ke i te he nga tangata katoa e whakahua ana i te ingoa o te Karaiti.
2:20 Otiia i te whare nui ehara i te mea he koura kau, he hiriwa kau ranei nga oko, tera ano etahi he mea rakau, he mea oneone; etahi hei mea honore, etahi hei mea honorekore.
2:21 Na, ki te mea te tangata i a ia kia ma i ena mea, hei oko ia mo te honore, kua oti te whakatapu, te whakapai mo a te rangatira tikanga, rite rawa mo nga mahi pai katoa.
2:22 ¶ Oma atu i nga hiahia taitamariki: whaia te tika, te whakapono, te aroha, te rangimarie, e koutou tahi ko te hunga e karanga ana ki te Ariki i roto i te ngakau ma.
2:23 Araia atu ano nga uiuinga wairangi, kuware, kia mahara hoki ko aua mea hei whakatupu whawhai.
2:24 Na e kore e pai kia ririhau te pononga a te Ariki; engari kia ngawari ki nga tangata katoa, kia whai ngakau ki te whakaako, kia manawanui.
2:25 Kia whakaako marie i te hunga e totohe ana; me kore e hoatu e te Atua ki a ratou he ripeneta e whakaae ai ki te pono;
2:26 Kia ara ake ai hoki i roto i te mahanga a te rewera te hunga i hopukia oratia e te pononga a te Ariki hei mahi i ta te Atua i pai ai.
3:1 ¶ Kia matau koe ki tenei, ko a nga ra o te whakamutunga puta mai ai nga wa o te he.
3:2 E aroha hoki nga tangata ki a ratou ano, e aroha ki te moni, e whakapehapeha, e whakakake, e kohukohu, e tutu ki nga matua, kahore he whakawhetai, kahore he tapu,
3:3 Kahore he aroha, he upoko maro, he ngautuara, e kore e pehi i te ngakau, he hunga nanakia, kahore e aroha ki te pai,
3:4 He hunga taku tangata, he hunga hikaka, whakakake, to ratou aroha kei nga mahi takaro kahore ia ki te Atua;
3:5 Ko te ahua o te karakia kei a ratou, tona kaha ia whakakahoretia iho: tahuri ke koe i nga tangata pera.
3:6 No ratou hoki te hunga e kuhu nei ki nga whare, a riro parau ana i a ratou nga wahine heahea, e taimaha nei i te hara, he mea kawhaki na nga hiahia maha,
3:7 E ako tonu ana, heoi kahore rawa kia tae ki te matauranga o te pono.
3:8 E rite ana ki a Hani raua ko Hamapiri i totohe ki a Mohi; waihoki ko enei tangata e totohe ana ki te pono: he hunga kua kino ke te hinengaro, he rukenga atu i roto i te whakapono.
3:9 Heoi e kore ratou e kake haere: ka kitea hoki to ratou kuwaretanga e te katoa, ka pera hoki me to raua.
3:10 ¶ Otira kua mau na i a koe taku whakaako, taku whakahaere, toku whakaaro whakatakoto, toku whakapono, toku puhoi ki te riri, toku aroha, toku manawanui,
3:11 Oku whakatoinga, oku matenga i mate ai ahau i Anatioka, i Ikoniuma, i Raihitara; nga whakatoinga i whakatoia ai ahau: heoi whakaorangia ake ahau e te Ariki i roto i te katoa.
3:12 A e whakatoia ano te hunga katoa e hiahia ana kia noho i runga i te karakia i roto i a Karaiti Ihu.
3:13 Ko te hunga kino ia, me te hunga maminga, ka kake haere te kino, ka tinihanga, a ka tinihangatia.
3:14 Tena ko koe kia mau ki nga mea i ako ra koe, i whakaaetia ra e koe, e matau na hoki koe ki tou kaiwhakaako ki ena mea:
3:15 Ki a koe ano i mohio o tou tamarikitanga ake, ki nga karaipiture tapu, ko nga mea era e whai matauranga ai koe, e ora ai, i runga i te whakapono ki a Karaiti Ihu.
3:16 No te ha o te Atua nga karaipiture katoa, he pai hoki hei whakaako, hei riri i te he, hei whakatikatika, hei whakaako ki te tika;
3:17 Kia tino rite ai te tangata a te Atua, rite rawa mo nga mahi pai katoa.
4:1 ¶ Ko taku kupu tenei ki a koe i te aroaro o te Atua, o Karaiti Ihu hoki, mana nei e whakawa te hunga ora me te hunga mate, i te ahua o tona putanga mai me tona rangatiratanga,
4:2 Kauwhautia te kupu; tohea i nga wa pai, i nga wa kino; riria te he, whakahengia iho, whakahaua, whakapaua te manawanui me te whakaako.
4:3 Tenei ake hoki te wa e kore ai ratou e whakarongo ki te whakaako tika; heoi, i te mea he taringa minamina o ratou, ka apohia e ratou he kaiwhakaako e rite ana ki o ratou na hiahia.
4:4 Ka tahuri ke o ratou taringa i te pono, ka anga atu ki nga korero tito noa.
4:5 Kia mau ia koe i nga mea katoa; tukua atu nga mamae ki a koe; mahia te mahi a te kaikauwhau i te rongopai; whakapaua tau mahi minita.
4:6 Tenei hoki ahau kei te ringihia, kua rite ano te wa hei haerenga moku.
4:7 Kua whawhaitia e ahau te whawhai pai, kua omakia toku omanga, kua rite i ahau te whakapono:
4:8 Kei te takoto mai moku i nga wa o muri nei e karauna o te tika, e homai ki ahau a taua ra e te Ariki, e te kaiwhakawa tika: he teka ki ahau anake, engari ki te hunga katoa ano hoki kua matenui ki tona putanga mai.
4:9 ¶ Kia puta tou uaua ki te haere wawe mai ki ahau:
4:10 Kua whakarerea ahau e Rimaha, he aroha nona ki tenei ao, a haere ana a ki Teharonika; kua riro atu a Kerekena ki Karatia, a Taituha ki Raramatia.
4:11 Ko Ruka anake kei ahau. Tena a Maka mauria mai hei hoa mou; he pai hoki ia mo taku mahi minita.
4:12 Kua tonoa e ahau a Tikiku ki Epeha.
4:13 Ka haere mai koe, mauria mai te koroka i mahue atu i ahau ki Toroa, ki a Karapu, me nga pukapuka; tena rawa ia nga kirihipi.
4:14 He maha nga kino i meatia mai e Arehanera, e te kaimahi parahi ki ahau: ma te Ariki e hoatu ki a ia he utu e rite ana ki ana mahi:
4:15 Kia tupato hoki koe ki a ia; he rahi rawa hoki tana totohe ki a matou kupu.
4:16 ¶ I taku korerotanga tuatahi, i karo ai i ahau, kahore he tangata hei tuara moku, heoi whakarerea ake ahau e te katoa. Kaua tenei e whakairia ki a ratou.
4:17 I tu ia te Ariki ki toku taha, nana hoki ahau i whakakaha; kia whakapaua rawatia ai e ahau te kauwhau, kia rongo katoa ai nga tauiwi: a toia mai ana ahau i roto i te mangai o te raiona.
4:18 Tera ahau e toia mai e te Ariki i roto i nga mahi kino katoa, e whakaorangia hoki tae noa ki tona rangatiratanga i te rangi: waiho atu i a ia te kororia ake ake. Amine.
4:19 Oha atu ki a Pirihira raua ko Akuira, ki te hunga ano hoki o te whare o Onehipora.
4:20 I noho atu a Eratu i Koriniti: ko Toropimu i mahue atu i ahau ki Miretu, he mate.
4:21 Kia puta tou uaua ki te haere mai i mua o te hotoke. Tenei te oha atu nei ki a koe a Upuru, a Purena, a Rinuha, a Karauria, me nga teina katoa.
4:22 Kia noho te Ariki ki tou wairua, Kia tau te aroha noa ki a koutou.


text:
I mai o Aiwohikupua i ke Kuhina, “Kaheaia aku na hookele, e hooponopono ae na waa a holo pololei aku i ke awa, i lohe aku kakou i keia lehulehu.” A hookoia ko ke Alii makemake, a holo aku lakou a malalo o ka pali kahakai, ninau aku la i na wahine e kuiopihi ana, “Heaha kela lehulehu o uka?”
Hai mai la na wahine ia lakou, “He aha hookuku mokomoko, a o ka mea oi o ka ikaika, alaila, oia ke hoounaia e hele e kuikui me ke kanaka Kauai i hakaka mai nei me Ihuanu, a make mai nei ua o Ihuanu; oia ia pihe e uwa ala.”
A no keia mea, kena koke ae la o Aiwohikupua e hekau na waa, a lele aku la o Aiwohikupua, o kona Kuhina aku me na hookele elua, pii aku la lakou nei a hiki i ka aha mokomoko, aia nae lakou ma kahi kaawale mai e nana ana i ka aha.
Alaila, hele mai la kekahi kamaaina ma ko lakou nei wahi e noho ana, ninau aku la o Aiwohikupua i ka hana a ka aha, haiia mai la e like me ka olelo a kela mau wahine i olelo ai.
Olelo aku la o Aiwohikupua i kahi kamaaina, “E hele oe a olelo aku, owau kekahi e lealea me keia poe, aole nae e lealea me ka poe ikaika ole.”
I mai la ua wahi kamaaina nei, “Hookahi no ikaika o keia aha o Haunaka, a oia ke hoounaia ana i Kohala, e hakaka me ke kanaka Kauai.”
Olelo aku la o Aiwohikupua, “E hele koke oe, a olelo aku ia Haunaka e lealea maua.”
A hiki aku ua wahi kanaka kamaaina nei a halawai me Haunaka; a lohe o Haunaka i keia mau olelo, lulu iho la oia i kona mau lima, paipai ae la i ka umauma, keekeehi na wawae, a peahi mai la ia Aiwohikupua e hele aku iloko o ka aha, a hele aku la o Aiwohikupua, a wehe ae la i kona kihei, a kaei ae la ma kona puhaka.
Ia Aiwohikupua ma ka aha, olelo aku la oia imua o Haunaka, “Aole e eha ke keiki Kauai ia oe, he lala kamahele no ka laau ku i ka pali.”
Ia manawa a Aiwohikupua e kamailio ana no keia mau mea, kahea mai la mawaho o ka aha he wahi kanaka i ike i ka hakaka ana a Aiwohikupua me Ihuanu, “E Haunaka, a me ka aha, aole oukou e pakele i keia kanaka, ua like ka puupuu o keia kanaka me ka pololu, hookahi no kui ia Ihuanu, hula pu ka puupuu ma ke kua, a o ke kanaka no keia i make mai nei o Ihuanu.”
Ia manawa, lalau mai la o Haunaka i na lima o Aiwohikupua, a aloha mai la oia, a o ka pau no ia, hoaikane laua, hui ka aha. A haalele lakou ia wahi, hele pu aku la o Aiwohikupua ma me ke aikane a kau lakou la ma na waa, a holo aku la a pae i Laupahoehoe.
MOKUNA VI
(Ma ka Mokuna V o keia Kaao, ua ike kakou ua hiki aku a Aiwohikupua ma Laupahoehoe; maanei e kamailio iki kakou no Hulumaniani ka Makaula nana i ukali mai o Laieikawai, mai Kauai mai, ka mea i olelomuaia ma ka helu mua o keia Kaao.)
I ka la a Aiwohikupua ma i haalele ai ia Paauhau, ma Hamakua, i ka la hoi i holo mai ai a hiki i Laupahoehoe, ua ike mua aku ka Makaula i na mea a pau i kekahi ahiahi iho mamua o ko Aiwohikupua hiki ana ma Laupahoehoe, a penei kona ike ana:


text:
1:1 ¶ Ko nga kupu a te Kaikauwhau, ara a te tama a Rawiri, i kingi nei ki Hiruharama.
1:2 He tino horihori rawa, e ai ta te Kaikauwhau, he tino horihori rawa; he horihori katoa.
1:3 He aha te pai ki te tangata o tona mauiui katoa e mauiui ai ia i raro i te ra?
1:4 ¶ Ko tenei whakatupuranga e haere atu ana, ko tera whakatupuranga e haere mai ana: ko te whenua ia, mau tonu.
1:5 E whiti ana hoki te ra, e heke atu ana te ra, hohoro tonu atu ki tona wahi whiti mai ai.
1:6 E anga ana te hau ki te tonga, na ka taka ki te raki; he hanga takataka tonu tana i tona ara, a ka hoki mai ano te hau ki ona takatakanga.
1:7 E rere ana nga awa katoa ki te moana, heoi kahore e ki te moana: ko te wahi i rere mai ai nga awa, ka hoki atu ano ratou ki reira.
1:8 Mauiui rawa nga mea katoa, e kore e taea e te tangata te korero: e kore te kanohi e ngata i te matakaitaki, e kore te taringa e ki i te whakarongo.
1:9 ¶ Ko to mua mea koia ano hei mea aianei; a ko te mea i mahia i mua ka mahia ano aianei; kahore hoki he mea hou i raro i te ra.
1:10 Tera ano ranei he mea e ki ai tetahi, Titiro, he mea hou tenei? He mea ia no nga wa o mua, no era i mua atu i a tatou.
1:11 Kahore he mahara ki nga whakatupuranga o mua; kahore hoki e maharatia nga whakatupuranga e haere mai a muri nei e te hunga o muri atu.
1:12 ¶ Ko ahau, ko te Kaikauwhau, te kingi o Iharaira i Hiruharama.
1:13 Na ka whakaangahia e ahau toku ngakau ki te whakaaro nui hei rapu, hei kimi i nga mea katoa e mahia ana i raro i te rangi: na te Atua tenei whakararuraru kino i homai ki nga tama a te tangata hei whakararu i a ratou.
1:14 Kua kite ahau i nga mea katoa e mahia ana i raro i te ra. Nana, he horihori katoa, he whai hoki i te hau.
1:15 Ko te mea piko e kore e taea te whakahangai: ko te mea koha e kore e taea te tatau.
1:16 I korerorero ahau ki toku ngakau, i mea, Nana, kua whiwhi rawa ahau i te whakaaro nui ki runga ake i o te hunga katoa i mua atu i ahau i Hiruharama: ae ra, he maha nga mea kua kitea e toku ngakau o te whakaaro nui, o te matauranga.
1:17 Na ka whakaangahia e ahau toku ngakau kia mohio ki te whakaaro nui, kia mohio ki te haurangi, ki te wairangi: a kua kite ahau he whai ano hoki tenei i te hau.
1:18 Ma te nui hoki o te whakaaro ka nui ai te pouri: a ko te tangata e whakaneke ake ana i te matauranga e whakaneke ake ana i te mamae.
2:1 ¶ I mea ahau i roto i toku ngakau, Tena ra, ka whakamatauria koe e ahau ki te koa; na, te ahuareka mau. Heoi, he horihori ano hoki tenei.
2:2 Ko te kata, kiia iho e ahau he haurangi; ko te koa, He mahi aha tana?
2:3 I whai ahau i roto i toku ngakau me pehea te whakaahuareka i toku kikokiko ki te waina, me te whakahaere ano ia a toku ngakau i ahau i runga i te whakaaro nui; a me pehea taku hopu i te wairangi, kia kitea ra ano e ahau he aha ra tena mea pai a n ga tama a te tangata e mahia nei i raro i te rangi i nga ra katoa e ora nei ratou.
2:4 I mahia e ahau etahi mahi nunui maku; i hanga e ahau etahi whare moku; i whakatokia e ahau etahi mara waina maku;
2:5 I hanga e ahau etahi kari maku, me etahi mara rakau, whakatokia iho e ahau ki reira nga tu rakau katoa e whai hua ana.
2:6 I hanga e ahau he poka wai maku hei whakamakuku mai i reira i te ngahere, i te wahi i whakatupuria ai nga rakau.
2:7 I hokona e ahau he pononga tane, he pononga wahine, a he pononga ano i whanau ki toku whare; he tini hoki aku kahui kau, aku kahui hipi, maha atu i a te hunga katoa i mua atu i ahau i Hiruharama.
2:8 I amenea mai ano e ahau he hiriwa, he koura, me te taonga i rawe ki nga kingi, ki nga kawanatanga; i meatia ano e ahau he kaiwaiata tane, he kaiwaiata wahine, me nga ahuareka ano a nga tama a te tangata, te tini o te wahine iti.
2:9 Heoi kua nui ahau, neke noa ake ana aku i a te hunga katoa i mua ake i ahau i Hiruharama, me te mau ano hoki toku whakaaro nui.
2:10 Ko nga mea katoa ano hoki i hiahiatia e oku kanohi, kihai i kaiponuhia e ahau i a raua, kihai ano i pehia e ahau toku ngakau i te meatanga atu ki tetahi whakahari; i hari hoki toku ngakau i oku ruhatanga katoa; a ko te wahi tenei maku o oku ruha tanga katoa.
2:11 Katahi ahau ka titiro ki nga mahi katoa i mahia e oku ringa, ki te ruhatanga hoki i ruha ai ahau i te mahinga; nana, he horihori katoa, he whai kau i te hau, a kahore he hua pai i raro i te ra.
2:12 ¶ I anga ano ahau ki te matakitaki ki te whakaaro nui, ki te haurangi, ki te wairangi: he aha koia te mea e taea e te tangata e haere mai ana i muri i te kingi? heoi ano ko te mea kua oti noa ake.
2:13 Katahi ahau ka kite, hira ake te whakaaro nui i te wairangi; he pera hoki me te marama e hira ake ana i te pouri.
2:14 Ko te tangata whakaaro nui, kei tona mahunga ona kanohi, a kei te pouri te wairangi e haere ana: otiia i kite ano ahau kotahi tonu te mea e pa ana ki a ratou katoa.
2:15 Katahi ahau ka ki ake i roto i toku ngakau: Ko te mea i pa ki te wairangi ka pa ano ki ahau nei ano hoki; he aha hoki oku whakaaro i nui ake ai? Na ko taku kianga ake i roto i toku ngakau, he horihori ano hoki tenei.
2:16 No te mea kahore he maharatanga ki te tangata whakaaro nui, pera ano i te kore ki te wairangi a ake ake; ina hoki i nga ra e haere ake nei kua wareware noa kae nga mea katoa. Na, ko to te tangata whakaaro nui tona matenga, pera ano i to te waira ngi!
2:17 ¶ Na kua kino ahau ki te ora; no te mea he he ki ahau te mahi e mahia ana i raro i te ra: he horihori katoa hoki, he whai kau i te hau.
2:18 I kino ano hoki ahau ki toku mauiui i mauiui ai ahau i raro i te ra: ina hoki me waiho iho e ahau ma te tangata i muri i ahau.
2:19 Ko wai hoki e mohio ana hei tangata whakaaro nui ranei ia, hei wairangi ranei? otiia hei a ia te tikanga mo oku mauiui katoa i mauiui ai ahau, i nui ai ano hoki oku whakaaro i raro i te ra. He horihori ano hoki tenei.
2:20 Na ka anga ahau, ka mea kia whakaparahako toku ngakau ki te mauiui katoa i mauiui ai ahau i raro i te ra.
2:21 Tenei hoki tetahi tangata kei runga nei i te whakaaro nui tana mahi, kei runga i te matauranga, kei runga i te mohio; otiia ka waiho e ia hei wahi ma te tangata kihai nei i mahi. He horihori ano tenei, he he nui.
2:22 He aha oti te tukunga iho ki te tangata o tona mauiui katoa, o te ngana o tona ngakau i mauiui ai ia i raro i te ra?
2:23 He pouri kau hoki ona ra katoa, he ngakau mamae tona raruraru, e kore ano hoki tona ngakau e okioki i te po. Na he horihori ano hoki tenei.
2:24 Kahore he mea pai ma te tangata i tua atu i te kai, i te inu, i te mea kia whiwhi tona wairua i te pai i roto i tona mauiui. I kite ano hoki ahau i tenei, no te ringa o te Atua tenei.
2:25 Ko wai oti e nui atu tana kai, ko wai e reka ake i ahau?
2:26 Ki te tangata hoki e pai ana ki to te Atua aroaro e homai ana e ia he whakaaro nui, he matauranga, he koa; ki te tangata hara ia e homai ana e ia he raruraru, ki te kohikohi, ki te amene mea mai, hei hoatutanga mana ki te tangata e pai ana ki to te Atua aroaro. He horihori ano hoki tenei, he whai i te hau.
3:1 ¶ He taima ano kua takoto mo nga mea katoa, me te wa mo nga meatanga katoa i raro i te rangi:
3:2 He wa e whanau ai, he wa e mate ai; he wa e whakato ai, he wa e hutia ai te mea i whakatokia;
3:3 He wa e patu ai, he wa e rongoa ai; he wa e wawahi iho ai, he wa e hanga ake ai;
3:4 He wa e tangi ai, he wa e kata ai; he wa e aue ai, he wa e kanikani ai;
3:5 He wa e akiritia atu ai nga kohatu, he wa e kohikohia ai nga kohatu; he wa e awhi ai, he wa e kore ai e awhi;
3:6 He wa e rapu ai, he wa e ngaro ai; he wa e tiaki ai; he wa e akiri atu ai;
3:7 He wa e haehae ai, he wa e tuitui ai; he wa e whakarongo puku ai, he wa e korero ai;
3:8 He wa e aroha ai, he wa e mauahara ai; he wa e whawhai ai, he wa e mau ai te rongo.
3:9 He aha te pai ki te kaimahi i tana mea i mauiui ai ia?
3:10 Kua kite ahau i te raruraru e homai ana e te Atua ki nga tama a te tangata hei whakararu i a ratou.
3:11 ¶ I hanga e ia nga mea katoa kia ataahua i tona wa ano: a i whakanohoia e ia te ao ki o ratou ngakau, engari kia kaua te tangata e kite i ta te Atua mahi i mahi ai, mai i te timatanga a taea noatia te mutunga.
3:12 E mohio ana ahau kahore he mea pai atu mo ratou i te ngakau hari, i te mahi i te pai i a ratou e ora ana.
3:13 A he mea hoki na te Atua kia kai nga tangata katoa, kia inu, kia kite ano hoki i te pai o to ratou mauiui katoa.
3:14 E mohio ana ahau ko nga mea katoa e hanga ana e te Atua, ka mau tonu a ake ake: e kore tetahi mea e honoa mai, e kore ano hoki tetahi wahi e tangohia atu: i meatia hoki e te Atua kia wehi ai nga tangata i tona aroaro.
3:15 Ko to mua mea koia ano tenei inaianei; na, ko te mea e puta mai a mua kua puta noa ake; e rapua ana ano e te Atua te mea onamata.
3:16 ¶ Na i kitea ano e ahau i raro i te ra, ko te wahi o te whakawa i reira ia te kino; a ko te wahi o te tika ko te kino i reira.
3:17 Ka mea ahau i roto i toku ngakau, Tera e whakawakia e te Atua te tangata tika raua ko te tangata kino: no te mea kua takoto te wa i reira mo nga meatanga katoa, mo nga mahi katoa.
3:18 I mea ahau i roto i toku ngakau, Na te mea mo nga tama a te tangata, he mea na te Atua hei whakaatu i a ratou, kia kite ai ratou he pera noa iho ratou i te kararehe.
3:19 Ko te mea hoki e pa ana ki nga tama a te tangata, e pa ana ki nga kararehe; kotahi tonu te mea e pa ana ki a ratou; ko te matenga o tetahi rite tonu ki te matenga o tetahi; ae ra, kotahi tonu ano manawa o ratou katoa; kihai hoki te tangata i hip a ake i te kararehe; he horihori hoki te katoa.
3:20 E haere ana te katoa ki te wahi kotahi; no te puehu nei te katoa, ka hoki ano te katoa ki te puehu.
3:21 Ko wai e matau ana ki te wairua o te tangata, e haere ana ranei ki runga, ki te wairua ranei o te kararehe, mehemea ranei e heke iho ana ki raro ki te whenua?
3:22 Na ka kite ahau kahore he pai nui atu i tenei, ara kia koa te tangata ki ana mahi; ko te wahi hoki tera mana: ma wai ia e whakahoki mai, e mea kia kite i nga mea e puta mai i muri i a ia?
4:1 ¶ Na ka tahuri ahau, a ka titiro ki nga tukinotanga katoa e mahia nei i raro i te ra: na ko nga roimata o te hunga i tukinotia, kahore hoki o ratou kaiwhakamarie; a he kaha kei te ringa o o ratou kaitukino, otiia kahore o ratou kaiwhakamarie.
4:2 Na, ko taku whakamoemiti ki te hunga mate kua mate noa ake, nui atu i taku ki te hunga ora e ora nei.
4:3 Engari ia pai atu i a raua te tangata kahore ano i whanau noa, kahore ano i kite noa i te mahi he e mahia nei i raro i te ra.
4:4 ¶ Na ka kite ahau i te mauiui katoa, i nga mahi tohunga katoa, he mea hoki tenei e hae ai te tangata ki tona hoa. He horihori ano hoki tenei, a he whai kau i te hau.
4:5 Ko te wairangi, kei te kotui i ona ringa, a kainga ana e ia ona kikokiko ake.
4:6 He pai ke te ringa ki i runga i te ata noho, i nga ringa ki e rua, ki te mea he ruha, he whai noa i te hau.
4:7 ¶ Katahi ahau ka tahuri, a ka kite i te horihori i raro i te ra.
4:8 He tangata tera, ko ia anake, kahore hoki ona tokorua; ae ra, kahore ano hoki ana tama, ona tuakana, teina ranei; heoi kahore he mutunga o tana mahi katoa, e kore ano hoki ona kanohi e makona i nga taonga. Na ka mea ia, Ki a wai toku whakaaro i a hau ka mahi nei, ka whakatiki nei i toku wairua ki te pai? He horihori ano tenei, he raruraru kino.
4:9 Erangi te tokorua i te kotahi; no te mea ka whiwhi raua ki te utu pai i ta raua mahi.
4:10 Ki te hinga hoki tetahi, ma tona hoa ia e whakaara: aue, te mate mo te kotahi, ina hinga, ki te kahore te whakatokorua hei whakaara i a ia!
4:11 Ki te takoto tahi ano nga tokorua, ka mahana raua; he tangata kotahi ia, ma te aha ka mahana ai tona kotahi?
4:12 Ki te kaha tetahi i a ia kotahi nei, ka maia te tokorua ki a ia; e kore hoki te aho takitoru e motu wawe.
4:13 ¶ Pai ake te tamaiti rawakore, whakaaro nui i te kingi kua koroheketia, kua wairangi, kua kore nei ona mohio ki te whakarongo ina whakatupatoria.
4:14 I puta mai hoki tera i roto i te whare herehere, hei kingi; ae ra, ahakoa i roto i tona whenua i kingi ai, i whanau rawakore mai ia.
4:15 I kite ahau i te hunga ora katoa e haere nei i raro i te ra, kei te tama ratou, kei te tuarua, kua tu nei i te tunga o tera.
4:16 Kahore he mutunga o te iwi katoa, ara o te hunga ko ia nei to ratou ariki; na e kore o muri iho i a ia e koa ki a ai. He pono, he horihori ano hoki tenei a he whai kau i te hau.
5:1 ¶ Tiakina tou waewae ina haere koe ki te whare o te Atua; he pai ke te whakatata ki te whakarongo i te hoatu i te patunga tapu a nga wairangi: kahore hoki ratou e mohio he mahi kino ta ratou.
5:2 Kei porahurahu tou mangai, kei hohoro hoki te puaki o tetahi kupu a tou ngakau i te aroaro o te Atua; no te mea kei te rangi te Atua, a ko koe kei runga i te whenua: mo reira kia torutoru au kupu.
5:3 Ka puta mai hoki te rekanga kanohi ina nui te raruraru; me te reo o te wairangi ki te maha o nga kupu.
5:4 ¶ Ki te kiia taurangitia e koe tetahi mea ma te Atua, kei whakaroa koe ki te whakamana; e kore hoki ia e pai ki nga wairangi: whakamana e koe tau i ki taurangi ai.
5:5 He pai ke ki te kore au ki taurangi, i te puta i a koe o te kupu taurangi a kahore i whakamana e koe.
5:6 Kei tukua e koe tou mangai kia mea hara mo ou kikokiko; kaua hoki e ki ki te aroaro o te anahera, he pohehe; kia riri te Atua ki tou reo hei aha, a he iho i a ia te mahi a ou ringa?
5:7 Na konei tenei mea, na te maha o nga rekanga kanohi, o nga horihori, o nga korero maha; ko koe ia kia wehi i te Atua.
5:8 Ki te kite koe i te rawakore e tukinotia ana, a e kahakina ketia ana te whakawa raua ko te tika i te kawanatanga, kaua e miharo ki taua mea: no te mea e maharatia ana e tetahi, he tiketike ake nei i te mea tiketike; tenei ano hoki tetahi e tiketi ke ake ana i a ratou.
5:9 ¶ Ma te katoa ano hoki nga hua o te whenua; a ko te kingi hoki na, e mahia ana e te mara he mea mana.
5:10 Ko te tangata e aroha ana ki te hiriwa e kore e makona i te hiriwa; a e kore hoki te tangata e whai ana ki nga mea maha, ki nga hua. He horihori ano tenei.
5:11 Ki te maha nga rawa, ka tokomaha ano nga tangata hei kai: he aha hoki te pai ki te tangata nana aua mea? Ko te matakitaki kau atu a ona kanohi.
5:12 Ka reka tonu te moe a te tangata mahi, ahakoa iti tana kai, nui ranei; ko te tangata taonga ia, e kore e tukua e ana mea maha kia moe.
5:13 Tera tetahi he ngau kino i kitea e ahau i raro i te ra, ara, he taonga e puritia ana e te tangata nana, hei whakamamae ano i a ia:
5:14 A ka pau aua taonga i te raruraru kino: na, ka whanau he tama mana, kahore he mea i tona ringa.
5:15 Ka rite ki tona haerenga mai i te kopu o tona whaea, ka hoki tahanga atu ano ia, ka pera i tona haerenga mai, e kore ano e riro i a ia tetahi wahi mo tana mahi hei maunga atu ma tona ringa.
5:16 A he he ngau kino ano hoki tenei, ara ko tona haerenga atu ka rite i nga mea katoa ki tona haerenga mai: he aha oti te pai ki a ia? ko tana i mahi ai ma te hau.
5:17 A i ona ra katoa ka kai ia i roto i te pouri, ka pororaru tona ngakau, ka pangia e te mate, ka pukuriri.
5:18 ¶ Nana, ko taku i kite ai, he mea pai, he mea ataahua, kia kai te tangata, kia inu, kia kite hoki i te pai o tona mauiui katoa i mauiui ai ia i raro i te ra i nga ra katoa e ora ai ia, e homai nei e te Atua ki a ia; nana hoki tena wahi.
5:19 Ko nga tangata katoa hoki i homai ai e te Atua he taonga, he rawa, i tukua mai ai ki a ratou te tikanga mo te kai i tetahi wahi o aua mea, mo te tango i te wahi ma ratou, a kia koa ratou i to ratou mauiui; he mea homai tenei na te Atua.
5:20 E kore hoki e nui tona mahara ki nga ra i ora ai ia; no te mea he koa mo tona ngakau ta te Atua i whakahoki ai ki a ia.
6:1 ¶ Tera tetahi he i kitea e ahau i raro i te ra, he mea taimaha ano ki runga ki nga tangata:
6:2 He tangata i homai nei e te Atua ki a ia he taonga, he rawa, he kororia, a kihai tona wairua i hapa ki tetahi mea i hiahia ai ia, otiia kihai i tukua e te Atua ki a ia te tikanga mo te kai i tetahi wahi o aua mea, engari kainga ana e te tangata k e. He horihori tenei, he mate kino.
6:3 Ki te kotahi rau nga tamariki a tetahi tangata, a he maha nga tau e ora ai ia, maha atu nga ra o ona tau, a kahore tona wairua i ngata i te pai, kahore hoki ia e whai tanumanga; e mea ana ahau tera noa atu te pai o te materoto i a ia.
6:4 I haere mai hoki tera i runga i te horihori, a haere atu ana i runga i te pouri, a ka taupokina tona ingoa e te pouri.
6:5 Kihai hoki ia i kite i te ra, kihai ano i mohio ki a ia; nui atu to tenei okioki i to tera;
6:6 Ae, ahakoa kotahi mano topu nga tau i ora ai ia, heoi kahore he pai i kitea e ia. He teka ianei e haere ana te katoa ki te wahi kotahi?
6:7 ¶ Ko nga mea katoa i mauiui ai te tangata hei mea ano mo tona mangai, otiia e kore tona wairua e makona.
6:8 He aha oti ta te tangata whakaaro nui e hira ake ana i ta te wairangi? He aha hoki ta te ware, e mohio nei ki te haere i te aroaro o te hunga ora?
6:9 He pai ke te kite o nga kanohi i te kaipaowe o te hiahia: he horihori ano tenei, a he whai i te hau.
6:10 Ko nga mea katoa o mua kua oti noa ake te hua ki te ingoa, a e mohiotia ana ko te tangata: e kore hoki ia e tau hei totohe ki te mea e kaha atu ana i a ia.
6:11 ¶ Ka maha nei nga mea hei whakanui i te horihori, he aha te painga ki te tangata?
6:12 Ko wai hoki e mohio ana he aha te mea pai ki te tangata i a ia nei i te ora, i nga ra katoa o tona oranga horihori, e rite nei ki te atarangi i a ia e mahi nei? Ko wai hoki hei whakaatu ki te tangata ko te aha e puta mai i muri i a ia i raro i t e ra?
7:1 ¶ Ko te ingoa pai, pai atu i te hinu utu nui; ko te ra o te matenga, pai atu i te ra o to te tangata whanautanga.
7:2 Ko te haere ki te whare tangihanga, pai atu i te haere ki te whare hakari; ko te mutunga hoki ia o nga tangata katoa; a ka rongoatia e te tangata ora ki roto ki tona ngakau.
7:3 Ko te ngakau mamae, pai atu i te kata; ma te pouri hoki o te mata ka pai ai te ngakau.
7:4 Kei te whare tangihanga te ngakau o te hunga whakaaro nui; kei te whare ia o te kata te ngakau o nga wairangi.
7:5 Ko te whakarongo, ina riria te he e te tangata whakaaro nui, pai atu i ta te tangata whakarongo ki te waiata a nga wairangi.
7:6 Rite tonu hoki ki te papatanga o nga tataramoa i raro i te kohua te kata a te wairangi. He horihori ano tenei.
7:7 ¶ He pono ma te pahua ka wairangi ai te tangata whakaaro nui, ma te mea homai noa hoki ka kore ai te ngakau mahara.
7:8 Ko te mutunga o te mea, pai atu i tona timatanga: pai atu te wairua manawanui i te wairua whakakake.
7:9 Kei hohoro tou wairua ki te riri: kei te uma hoki o nga wairangi te riri e noho ana.
7:10 Kaua e mea, He aha nga rangi o mua i pai ake ai i enei? Kahore hoki he whakaaro nui ou i ui ai koe ki tena.
7:11 ¶ He pai tonu te whakaaro nui, ano he taonga tuku iho: ae ra, he pai rawa ake ki te hunga e kite ana i te ra.
7:12 Hei whakamarumaru iho te whakaaro nui, hei pera hoki i te moni te whakamarumaru: ko te pai ia o te matauranga koia tenei, ka ora i te whakaaro nui nga tangata nana.
7:13 Whakaaroa ta te Atua mahi: ko wai hoki hei mea kia tika tana i mea ai kia hape?
7:14 I te ra pai kia koa, a i te ra kino whakaaro: kua mahia nei hoki e te Atua tetahi kia takoto tahi me tetahi, he mea kia kaua ai e kitea e te tangata tetahi mea i muri i a ia.
7:15 Kua kite ahau i tenei katoa i nga ra oku i te horihori; he tangata tika tetahi, ngaro iho ia i runga i tona tika; he tangata kino tetahi, roa noa iho ia i te ao i runga i tona kino.
7:16 Kaua e whakanuia rawatia tou tika; kaua hoki e whakanuia rawatia ou whakaaro: he aha koe i whakangaro ai i a koe?
7:17 Kaua e whakanuia rawatia tou kino, kaua ano hoki e wairangi: kia mate koe hei aha, i te mea kahore ano tou wa kia rite noa?
7:18 He pai ki te puritia tenei kupu e koe; kaua hoki tou ringa e unuhia mai i tera; ko te tangata hoki e wehi ana i te Atua ka puta mai i roto i era katoa.
7:19 Ko te whakaaro nui rahi ake tona kaha mo te tangata whakaaro i to nga rangatira kotahi tekau i roto i te pa.
7:20 Kahore hoki he tangata tika i te whenua e mahi ana i te pai, a kahore ona hara.
7:21 Kaua ano e whakarongo ki nga mea katoa e korerotia ana; kei rongo koe ki tau pononga e kanga ana i a koe;
7:22 He maha hoki nga wa, e mohio ana tou ngakau, i kanga ai koe ano i etahi.
7:23 ¶ I whakamatauria e ahau tenei katoa, he mea whakaaro marie; i mea ahau, ka whakaaro nui ahau; otiia i matara noa atu tenei i ahau.
7:24 Ko te mea onaianei he tawhiti rawa, he hohonu rawa hoki; ko wai hei kite?
7:25 I anga toku ngakau, i mea kia mohio, kia kimihia, kia rapua nga whakaaro nui me nga tikanga, kia mohio ano hoki he wairangi te kino, he porangi te wairangi:
7:26 A ka kite ahau i te mea kawa atu i te mate, ara i te wahine, he rore nei, he kupenga tona ngakau, he rahiri hoki ona ringa: ko te tangata e paingia ana e te Atua ka mawhiti i a ia; ko te tangata hara ia ka mau i a ia.
7:27 Nana, kua kitea tenei e ahau, e ai ta te Kaikauwhau, he mea whakarite tetahi mea ki tetahi, kia kitea ai te tikanga:
7:28 He mea e rapua nei ano e toku wairua, a kahore ano i kitea: kotahi te tangata i kitea e ahau i roto i te mano; na i roto i enei katoa kahore ahau i kite i tetahi wahine.
7:29 Nana, ko tenei anake i kitea e ahau, ara i tika te tangata i ta te Atua hanganga; engari he maha nga tikanga i rapua e ratou.
8:1 ¶ Ko wai hei rite mo te tangata whakaaro nui? Ko wai hoki e mohio ana ki te tikanga o tetahi mea? Ka ai te whakaaro nui o te tangata hei mea kia tiaho tona mata, ka puta ke ano hoki te taikaha o tona mata.
8:2 Ko taku tenei ki a koe, Puritia te kupu a te kingi, me whakaaro ano hoki ki ta te Atua oati.
8:3 Kei mea wawe koe ki te haere atu i tona aroaro; kaua ano hoki e tohe tonu ki te mea kino; ka oti hoki i a ia nga mea katoa e pai ai ia.
8:4 No te mea he mana to te kupu a te kingi; a ko wai hei mea atu ki a ia, E aha ana koe?
8:5 Ko te kaipupuri o te whakahau, e kore rawa e mohio ki te mea he. E mohio ana te ngakau o te whakaaro nui ki te wa, ki te tikanga.
8:6 ¶ He wa hoki to nga meatanga katoa, he tikanga ano; he nui hoki no te he o te tangata i runga i a ia.
8:7 Kahore hoki ia e mohio, ko te aha e puta a mua: ma wai hoki e whakaatu ki a ia te peheatanga o te putanga?
8:8 Kahore he tangata e whai mana ana ki te wairua, ki te pupuri i te wairua; kahore hoki he mana ki te ra o te mate: i taua pakanga hoki e kore tetahi e tukua atu; e kore ano te kino e whakaora i te mea e tukua atu ki a ia.
8:9 ¶ I kite ahau i tenei katoa, i anga ano toku ngakau ki nga meatanga katoa e meatia ana i raro i te ra; he wa ano ka whai mana tetahi tangata ki tetahi tangata hei he mona.
8:10 I kite ano ahau i reira i te hunga kino e tanumia ana, a i haere mai ratou ki te wahi o te tanumanga; a ko te hunga i mahi i te tika i haere atu i te wahi o te tapu, a warewaretia ana ratou e te pa: he horihori ano hoki tenei.
8:11 He kore i hohoro te whakaoti i te kupu whiu mo te mahi he, koia i ki tonu ai nga ngakau o nga tama a te tangata i roto i a ratou ki te tohe ki te mahi i te kino.
8:12 Ahakoa he rau nga mahi he a te tangata hara, a ka roa ona ra; heoi e mohio ana ano ahau, ka pai te tukunga iho ki te hunga e wehi ana i te Atua, e wehi nei i tona aroaro.
8:13 E kore ia e pai te tukunga iho ki te tangata kino, e kore ano e whakaroaina e ia ona ra, he atarangi nei te rite; mona kihai i wehi i te aroaro o te Atua.
8:14 ¶ He horihori tenei e mahia nei i runga i te whenua; ara he hunga tika enei, a ko te mea e pa ana ki a ratou pera tonu i te mea e pa ana ki te mahi a te hunga kino: a, he hunga kino enei, a ko te mea e pa ana ki a ratou pera tonu i te mea e pa ana ki te mahi a te hunga tika: i ki ahau he horihori ano hoki tenei.
8:15 Katahi ahau ka whakamoemiti ki te koa; no te mea kahore he mea pai ake ma te tangata i raro i te ra, ko te kai anake, ko te inu, ko te harakoa: ko tera hoki e mau ki a ia i roto i tona mauiui i nga ra o tona oranga, i homai nei e te Atua ki a ia i raro i te ra.
8:16 I taku tukunga i toku ngakau kia mohio ki te whakaaro nui, kia kite i te raruraru e mahia nei i runga i te whenua: i te ao nei hoki, i te po kahore ona kanohi e kite i te moe:
8:17 Katahi ahau ka kite i te mahi a te Atua, ara e kore e kitea e te tangata te mahi e mahia ana i raro i te ra: ahakoa mauiui noa te tangata i te rapunga, e kore e kitea e ia: ae ra, ahakoa mea noa te tangata whakaaro nui kia mohiotia e ia, e kore e taea kia kitea e ia.
9:1 ¶ Na ko tenei katoa he mea whakaaro na toku ngakau, ara kia ata tirotirohia tenei katoa; ko te hunga tika, ko te hunga whakaaro nui, me a ratou mahi, kei roto i te ringa o te Atua: e kore te tangata e mohio he aroha ranei, he kino ranei; kei to rat ou aroaro nga mea katoa.
9:2 He rite tonu te panga mai o nga mea katoa ki nga tangata katoa; kotahi tonu te mea e pa ana ki te tangata tika, ki te tangata kino; ki te pai, ki te ma, ki te poke; ki te tangata i te patunga tapu, ki te tangata kahore nei ana patunga tapu: ko te tangata pai rite tonu ki te tangata hara, ko te tangata e oati ana, ki te tangata e wehi ana i te oati.
9:3 He he tenei i roto i nga mea katoa e meatia ana i raro i te ra, kotahi tonu te mea e pa ana ki te katoa; ko te ngakau ano hoki o nga tama a te tangata ki tonu i te kino; kei roto hoki te haurangi i o ratou ngakau i a ratou e ora ana; a muri iho k a riro ratou ki nga tupapaku.
9:4 ¶ Ko te tangata hoki e tuhono ana ki te hunga ora katoa ka whai tumanakohanga: pai atu hoki te kuri ora i te raiona mate.
9:5 E mohio ana hoki te hunga ora tera ratou e mate: ko nga tupapaku ia, kahore o ratou mohio ki tetahi mea, kahore ake hoki he utu i a ratou; ka warewaretia hoki te mahara ki a ratou.
9:6 Ko to ratou aroha hoki, ko to ratou riri, ko to ratou hae, kua kore noa ake; kahore hoki he wahi i a ratou a ake ake, o nga mea katoa e meatia ana i raro i te ra.
9:7 Haere, kainga tau kai i runga i te hari, inumia hoki tau waina i runga i te ngakau hari; no te mea kua manako noa ke te Atua ki au mahi.
9:8 I nga wa katoa kia ma ou kakahu: kaua hoki e whakakahoretia te hinu mo tou mahunga.
9:9 Kia ora tou ngakau i tou hoa wahine e aroha na koe i nga ra katoa o tou oranga horihori, i homai nei ki a koe i raro i te ra, i nga ra katoa o tou horihori: ko te wahi hoki tena mou i tenei ao, i tou mauiui ano hoki e mauiui na koe i raro i te ra.
9:10 Ko nga mea katoa e kitea e tou ringa kia mahia, kia puta tou uaua ki te mahi; kahore hoki he mahi, kahore he tikanga, kahore he matauranga, kahore he whakaaro nui i te reinga, i te wahi ka haere atu na koe ki reira.
9:11 ¶ I hoki ahau, a i kite ahau i raro i te ra, ehara i te mea ko te hunga tere e puta i te oma, ko te hunga marohirohi ranei e toa i te pakanga, ko te hunga whakaaro nui ranei e whiwhi i te taro, ko te hunga mohio ranei e whiwhi i te taonga, ko te h unga tohunga ranei e manakohia, engari na te wa, na te tupono noa, i homai ki a ratou katoa.
9:12 Kahore hoki te tangata e mohio ki te wa mona: he rite ki nga ika e haoa ana ki te kupenga nanakia, ki nga manu hoki e mau ana i te mahanga, he pera ano hoki nga tama a te tangata, e mahangatia ana i te wa whakarihariha, ina puta whakarere mai ki a ratou.
9:13 ¶ I kitea ano e ahau te whakaaro nui penei i raro i te ra, a he mea nui ki ahau:
9:14 Tera tetahi pa iti, me ona tangata torutoru i roto; na ka haere mai tetahi kingi nui ki te tu i reira, whakapaea ana e ia, hanga ana e ia etahi pourewa nunui hei tatau atu ki reira.
9:15 Na i kitea tetahi tangata rawakore, whakaaro nui, i roto, a nana, na tona whakaaro nui, ka ora te pa; otiia kihai tetahi tangata i mahara ki taua tangata rawakore.
9:16 Na ko taku kianga ake, Engari rawa te whakaaro nui i te kaha: heoi whakahaweatia iho nga whakaaro nui o te rawakore, kihai hoki ana kupu i whakarangona.
9:17 Ko nga kupu a te hunga whakaaro nui, he mea ata korero, e rangona nuitia ake ana i te hamama a te rangatira o nga wairangi.
9:18 Pai ake te whakaaro nui i nga rakau o te riri: otiia kotahi noa te tangata hara, he nui tana pai e takakino ai.
10:1 ¶ Ma nga ngaro mate ka piro whakahouhou ai te hinu a te kaiwhakananu: ka pera ano te whakaaro nui me te ingoa nui, he iti noa te wairangi mana e tami.
10:2 Kei tona ringa matau te ngakau o te tangata whakaaro nui; kei tona maui ia te ngakau o te wairangi.
10:3 Ae ra hoki, ka haere te wairangi i te ara, ka taka ona mahara, a ka korero ia ki nga tangata katoa he wairangi ia.
10:4 ¶ Ki te ara te wairua o te rangatira, he riri ki a koe, kaua tou wahi e whakarerea; ka ai hoki te whakangawari hei whakamarie mo nga hara nui.
10:5 Tenei tetahi kino i kitea e ahau i raro i te ra, e rite tonu ana ki te he i puta mai i te rangatira.
10:6 Ko te wairangi e whakanohoia ana ki runga ki nga wahi tiketike rawa, a ko nga tangata taonga e noho ana i te wahi i raro.
10:7 I kite ahau i nga kaimahi i runga i te hoiho, a ko nga rangatira e haere ana, ano he kaimahi, i runga i te whenua.
10:8 Ko te tangata e keri ana i te rua, ka taka ano ki roto; ko te tangata e wahi ana i te taiepa, ka ngaua e te nakahi.
10:9 Ko te tangata e tarai ana i nga kohatu, ka mamae ano i reira; ko te tangata e tata ana i te rakau, ka ora noa ano i reira.
10:10 Ki te puhuki te rino, a kahore e whakakoia te mata, kia nui ake ano tona kaha; he pai ia nga whakaaro nui hei whakatikatika.
10:11 Ki te ngau te nakahi i te mea kiano i whakawaia, kahore hoki he painga o te kaiwhakawai.
10:12 ¶ He ataahua nga kupu a te mangai o te tangata whakaaro nui; tena ko te wairangi ka horomia a ia ano e ona ngutu.
10:13 Ko te timatanga o nga kupu a tona mangai he wairangi; ko te mutunga o tana korero, he haurangi, he he.
10:14 He maha ano hoki nga kupu a te wairangi: engari e kore te tangata e mohio ko te aha e puta mai. Na, ko nga mea e puta mai i muri i a ia, ma wai ra e whakaatu ki a ia?
10:15 Hoha iho nga wairangi i tana mahi i tana mahi: e kore nei hoki ia e matau ki te haere ki te pa.
10:16 ¶ Aue, te mate mou, e te whenua he tamaiti nei tou kingi, a e kai ana ou rangatira i te ata!
10:17 Ka hari koe, e te whenua, he tamaiti nei no nga rangatira tou kingi, a e kai ana ou rangatira i te wa e tika ai, hei mea whakakaha, ehara i te mea hei whakahaurangi.
10:18 Ma te mangere ka totohu iho ai te tuanui o te whare; ma te ngoikore ano o nga ringa ka tuturu ai te whare.
10:19 Hei mea mo te kata te hakari i tukua ai, he mea whakahari ano te waina; a ma te hiriwa ka rite ai nga mea katoa.
10:20 Kaua e kanga te kingi, kaua rawa i roto i tou whakaaro; kaua hoki e kanga te tangata taonga i roto i tou whare moenga: no te mea ka kawea te reo e tetahi manu o te rangi, ka korerotia hoki taua mea e tetahi mea whai parirau.
11:1 ¶ Maka tau taro ki te mata o nga wai; kia maha hoki nga ra ka kitea ano e koa.
11:2 Hoatu tetahi wahi ma te tokowhitu, ae ma te tokowaru ano hoki; e kore hoki koe e mohio ko tehea kino e puta mai ki te whenua.
11:3 Ki te ki nga kapua i te ua, ka ringihia ki te whenua: ki te hinga hoki te rakau ki te tonga, ki te raki ranei, ko te wahi e hinga ai te rakau, ko reira ano ia takoto ai.
11:4 Ko te tangata e whai mahara ana ki te hau, e kore e rui; ko te tangata titiro kapua e kore e kokoti.
11:5 Na, ka kore ano koe e mohio ki te huarahi o te hau, ki te tupu ranei o nga wheua i roto i te kopu o te wahine hapu; e kore ano hoki e mohiotia e koe te mahi a te Atua, a te kaimahi o nga mea katoa.
11:6 I te ata ruia tau purapura, a i te ahiahi kaua e pepeke tou ringa; kahore hoki koe e mohio ko tenei ranei e tika, ko tera ranei, ko raua ranei e rua ka pai ngatahi.
11:7 ¶ He pono he ahuareka te marama, a he mea pai ki nga kanohi te titiro ki te ra.
11:8 Ae ra, ki te maha nga tau e ora ai te tangata, kia hari ia ki aua tau katoa; engari kia mahara ia ki nga tau o te pouri, tera hoki e maha. Ko nga mea e haere ake ana he horihori katoa.
11:9 Kia koe, e te taitamariki, ki tou taitamarikitanga; kia whakahari ano hoki tou ngakau i a koe i nga ra o tou taitamarikitanga, haere hoki i nga ara o tou ngakau, i te tirohanga ano a ou kanohi: otiia kia mohio ano koe, he mea enei katoa e riro ai koe i te Atua ki te whakawa.
11:10 No reira whakawateatia atu te riri i tou ngakau, a whakanekehia atu te kino i tou kikokiko: he mea horihori nei hoki te taitamarikitanga, me te houkuratanga.
12:1 ¶ Kia mahara ra ki tou Kaihanga i nga ra o tou tamarikitanga, i te mea kahore ano kia tae noa mai nga ra o te kino, a kahore ano kia tata mai nga tau e ki ai koe, Kahore oku ahuareke ki enei tau;
12:2 I te mea kahore ano kia pouri noa te ra, te marama, te marama, me nga whetu, a kahore ano kia hoki mai nga kapua i muri i te ua:
12:3 I te ra e wiri ai nga kaitiaki o te whare, a ka piko iho nga tangata marohirohi, ka mutu ano hoki ta nga kaihuri, no te mea he torutoru ratou, ka pouri ano hoki nga mea e titiro mai nei i nga matapihi.
12:4 A ka tutakina nga tatau i te huarahi; a ka iti te haruru o te huri, a ka ara ake tetahi i te tangi o te manu, ka whakahokia iho hoki ki raro nga kotiro katoa o te waiata;
12:5 Ae ra, ka wehi ratou i te mea tiketike, kei te huarahi hoki nga mea whakamataku; a ka puawai te aramona, ka taimaha ano hoki te mawhitiwhiti, ka iti haere te hiahia: ka haere nei hoki te tangata ki tona whare tuturu, a ka haereere nga kaitangi i nga huarahi:
12:6 I te mea kahore ano kia mawheto noa te aho hiriwa, kia pakaru noa ranei te oko koura, kia pakaru ranei te haka ki te puna, kia pakaru te wira ki te poka wai;
12:7 A ka hoki te puehu ki te whenua, ki tona ahua o mua, a ka hoki te wairua ki te Atua nana nei i homai.
12:8 ¶ He horihori, he tino horihori, e ai ta te Kaikauwhau; he horihori te katoa.
12:9 Na no te mea he tangata whakaaro nui te Kaikauwhau, koia i whakaakona tonutia ai e ia te iwi ki te matauranga; ae ra, i whakaaroaro ia, i rapu, a i ata whakatakotoria e ia nga whakatauki maha.
12:10 I whai te Kaikauwhau kia kitea nga kupu huatau: he mea tika ano te mea i tuhituhia, he kupu pono.
12:11 Ko nga kupu a te hunga whakaaro nui koia ano kei nga werowero, a ko nga kupu a nga kaihuihui o nga whakaminenga kei nga whao i titia kia mau, he mea i homai e te hepara kotahi.
12:12 A kia ai enei hei whakatupato i a koe, e taku tama; ko te tuhi i nga pukapuka maha kahore he mutunga; ki te nui hoki te ako ka mauiui te kikokiko.
12:13 ¶ Ko te whakamutunga tenei o te mea katoa; kua rangona katoatia; e wehi ki te Atua, puritia ana whakahau: ko nga mea katoa hoki enei hei mahi ma te tangata.
12:14 No te mea ka whakawakia nga mahi katoa e te Atua, te mea huna ano hoki, ahakoa pai, ahakoa kino.


text:
Ngāti Porou, Rongowhakaata, Ngāti Kanohi (Ngāi Te Rīwai), Ngāti Kaipoho (Ngāi Te Aweawe)
Kei te ahu mai ngā hoahoa i ngā tauira tuku iho, me te wātea noa ki te whai i tā te kaitoa e hiahia ai.
Whakaaro nui ai ō tatou tīpuna ki te wairua auaha, ki tō te tangata āhei ki te hanga i tētahi mea hou mō te iwi.
Kei te kitea nuitia a Derek Lardelli hei tētahi o ngā kaitoi tā moko pai rawa o Aotearoa. Kei te āta rangahaua ia moko e waihangaia ana e ia ki te whakaata i te whakapapa, i te hītori me ngā kaingākautanga whaiaro o te kaiwhiwhi. Ahakoa kei te whakamahi ia i ngā taputapu hiko o ēnei rā, kei te whakaata āna mahi i tōna whakaute hōhonu ki ngā taonga tuhu iho a ōna tīpuna.
I runga anō i ana mahi whakaako, mahi toi, me tōna mōhio ki ngā kōrero a ngā tīpuna ka whai tūranga a Derek hei kaiako matua i te Toihoukura, i te Kuratini o te Tairāwhiti, i Tūranga-nui-a-Kiwa. Kei te whakapau kaha ia ki te whakamārama i te whakaora anō o te toi tā moko me tōna hiranga wairua, ā, kua whai wāhi atu ki te maha o ngā whakaaturanga me ngā hōtaka mahi i Aotearoa nei, i tāwāhi hoki.
Tirohia te taiwhanga āhua o Derek Lardelli e mahi ana i Te Marae.
Ko te tohunga ko Derek Lardelli tēnei me tana kaiāwhina me Patrick Takoko e tā ana i te moko o Joe Harawira.
Whakapā ki konei, kia kitea.


text:
Kua tae moata mai te hōtoke ki Poneke ahakoa te raumati.
Inanahi rā i tatu mai te hau Tonga ki te rohe ō Te Upoko ō Te Ika, i taka te pā māhana mai i te rua tekau takiri ki te tekau mā rua takiri noa iho.
Haunga rā te makariri i taka mai te ua me te ua whatu, i haruru mai hoki te whatitiri, ā, i hikohiko mai rā te uira, heoi anō kare i te mōhiotia mēnā rā i pakinotia ētahi aha i te tatutanga mai ō taua huarere.
Kati, mō tēnei rā e whakaarohia ana kare te pamahana e eke ake ki tua i te rua tekau mā toru takiri puta noa i te motu, engari e tūmanakohia ana hei ngā rangi okioki ka hoki mai anō te mahana.


text:
For December 14, 2013
POSTED: 01:30 a.m. HST, Dec 14, 2013
LAST UPDATED: 02:06 a.m. HST, Dec 14, 2013
Synopsis: For Computer Science Education week, the Hour of Code was created to help people learn computer science.
———
Welina e nā makamaka heluhelu o Kauakūkalahale, 'o nā pule hope loa kēia o ke kula ma mua o ka wā ho'omaha Kalikimaka, a no laila, ua pa'ahana paha, a no laila, 'a'ole paha i lohe no kēia mea hou. 'O ko 'oukou mea kākau, 'akahi nō a lohe no ia mea hou i ka Pō'ahā nei, 'o ia ho'i, mai ka lā 9 o Kēkēmapa a i ka lā 15 o Kēkēmapa, 'o ka Pule A'o 'Epekema Kamepiula ia. A 'o kahi mea i hana 'ia no ke kōkua 'ana i nā kānaka a pau, mai ke nui a ka li'ili'i, ma ke a'o 'ana mai i ka haku 'ana i ka helu 'ālualua, he kahua ma ka pūnaewaele (csedweek.org/learn), kahi e a'o ai nā kānaka like 'ole, mai ke kama iki a i ka 'elemakule i ia hana kamepiula.
A he mea maika'i paha ke a'o ka po'e keiki a me ka po'e 'ōpiopio i ka haku 'ana i ka helu 'ālualua a akamai ma ia māhele, 'oiai, pēlā paha kākou e holo mua ai ma kēia hope aku ma nā māhele a pau o ka nohona, ma ka lapa'au 'ana paha i ke kanaka a pēlā aku. Inā i a'o ko 'oukou mea kākou i ia hana i ka wā e kamali'i ana, inā ua pau i ka haku 'ia kekahi mau polokalamu ma ka 'ōlelo Hawai'i no ka iPona a me ka iPaka paha. Akā, 'a'ole pilikia, 'o ka wā nō kēia a kākou e a'o ai.
E kuhi paha kekahi, “'A'ole hiki ia'u ke a'o mai i ka haku 'ana i ka helu 'ālualua. 'A'ole lawa ko'u akamai.” Mai nō a hopohopo, 'o ko 'oukou mea kākau kekahi i mana'o pēlā ma mua o ke kipa 'ana aku i ia kahua. A ua komo maoli nō i ka papa a'o haku helu 'ālualua ma ke Kulanui o Hawai'i ma Mānoa. Akā, 'a'ole nō i 'a'apo ‘ia mai ia hana. A ua mana'o ihola ko 'oukou mea kākau, “'O ka mamo hope loa paha au a Wa'awa'a mā.”
'O ka mea e lana ai ka mana'o, he mau hana ko ia kahua (csedweek.org/learn) e a'o mai ai ka mea 'akahi 'akahi, a me ke kama iki paha i ka haku 'ana i ka helu 'ālualua. A inā he mana'o kou, he wai 'au'au wale nō ia, he mau pae hou aku nō no ka po'e 'a'apo, a me ka po'e paha i a'o iki paha ma mua.
Ke kauleo aku nei ko 'oukou mea kākau, e ho'ā aku i ke kamepiula i kēia manawa ‘ānō, e 'imi aku i ia kahu, a e 'a'ako i ka hana. A inā he keiki paha kāu a he mo'opuna paha, e a'o like 'olua i ka haku 'ana i ka helu 'ālualua i mea e pa'a ai ia 'ano 'ike iā ia 'oi 'ōpiopio. A i mea ho'i e 'ike ai ka po'e keiki a kākou, he hiki nō iā lākou ke holo mua ma ia māhele hana a ma ia 'oihana ho'i.
'O ka mea minamina, 'o ka lā 15 o Kēkēmapa ka lā hope loa o ia kahua pūnaewele. Inā he nui ka makemake o ka po'e na lākou i kūkulu i ia kahua e a'o nā kānaka he nui i ka haku helu 'ālualua, e ho'omau 'ia paha ia kahua no kekahi mau pule hou aku. A he wā kūpono ia no ka po'e keiki, 'oiai, 'a'ohe kula ma ia wā, he hiki iā lākou ke komo loa i loko o nā hana like 'ole o ia kahua a pa'a loa ia mea 'o ka haku hana 'ālualua. A e haku 'ia aku paha kekahi mau polokalamu kamepiula ma ka 'ōlelo Hawai'i ma kēia hope aku.
———
This column is coordinated by Kawaihuelani Center for Hawaiian Language at the University of Hawai‘i at Mānoa.


text:
‘Ino! Ke Po‘i Mai Nei Ka Nalu II
Synopsis: Continuation of the article "'Ino! Ke Po'i Mai Nei Ka Nalu." Also 'lio'ulaokalani Coalition calls to all who support Justice for Native Hawaiians to "Kü I Ka Pono," a march for justice for Native Hawaiians on Sunday, Sept. 7 at 7:30 a.m.
(Ho'omau 'ia)
1. E kaomi mau i nä Hawai'i i lalo ma o ka ho'ohapa mau 'ana i ko läkou 'ike. Ua loli ke au o ka manawa o këia lä, akä, 'a'ole i loli ke a'o 'ana o Kamehameha no ka ho'opi'i 'ana a'e i ka 'ike o nä keiki Hawai'i i hiki ai iä läkou ke ho'oküpono iä läkou iho e like me ke au o këia manawa e ne'e nei. Ma luna iho o këia, ke 'oki 'ia nei kekahi o nä 'ike küpono loa mai ka papa kuhikuhi hana a'e o Kamehameha. He ho'opö'ino maoli nö këia mau hana.
2. Ma o këia kaomi mau 'ana ala i ka 'ike o nä keiki Hawai'i e kö hou ai kekahi mana'o o läkou nei, 'o ia ho'i këia: I ka wä e ha'alele ai nä keiki Hawai'i iä Kamehameha, a nele ke kula i nä keiki, 'o ka wä nö ia o läkou nei e 'ölelo mai ai (e like me këia a läkou i hana mai nei i këia pule) ua nele ke kula i nä Hawai'i, no laila, e ho'okomo mai nä lähui 'ë. Akä, 'a'ole e hiki i nä lähui 'ë ke komo mai, aia wale nö a pi'i ka 'ike o ke kula i luna. No laila, 'o kä läkou nei hana e hana mai ai, 'o ia nö ka ho'opi'i 'ana a'e i ke ana o ka 'ike o Kamehameha i luna. I këia hana 'ana, e loa'a ana ka pono i nä keiki o nä 'äina 'ë [nä 'ili puakea nö na'e], a ma hope aku, e ka'a loa aku ana ka waiwai o ke Ali'i a käkou no nä kölea o ka 'äina 'ë mai. 'O nä Hawai'i, iä läkou ka puapua.
E nä Hawai'i, ua hiki mai ka wä no käkou e paio ai i këia nïnau me ka 'o'ole'a loa. E alu käkou ma o ke kü 'ana ma hope o ka loio o nä keiki o Kamehameha, no ka mea, 'a'ole këia pono no nä keiki o Kamehameha wale nö, akä, no ka Lähui Hawai'i holo'oko'a.
I ka wä e komo ai këia hana i mua o ke Känäwai, mai 'au'a 'oukou i nä hua kenikeni e noi 'ia aku ana no këia paio nui, a, e ho'ouna mai i ia mau kenikeni i ke ke'ena o ka Lunaho'oponopono o "Ka Pu'uhonua."
[Eia nö käkou ke 'ike aku nei i ke kölea palaualelo i ka ho'ä'o hou mai e pöä i ko käkou pono. A mai noho käkou a poina, "'a'ole këia pono no nä keiki o Kamehameha wale nö, akä, no ka Lähui Hawai'i holo'oko'a," a no laila, he mana'o ko nä luna ho'oponopono e hö'ike i ka mea i kükala 'ia aku nei ma ka Hälau 'Ike Hawai'i ma Kamakakü-okalani ma ke Kulanui o Hawai'i ma Mänoa.] LH
Kükala aku nei 'o 'lio'ula-okalani ma Kam akaküokalani ma ka Pö'alima nei, i ke ka'i like 'ana no ka pono o ka Hawai'i, e mälama 'ia ana i këia Läpule a'e, ka lä 7 o Kepakemapa. Ua kapa 'ia ia papahana 'o "Kü I Ka Pono." Ma ka hola 7:30 o ke kakahiaka o ia lä, e 'äkoakoa ana nä känaka käko'o ma ke kihi o ke alanui Saratoga a me ke alanui Kaläkaua. A ma ka hola 8:30 ana e ho'omaka ai ke ka'i like 'ana no ka päka 'o Kapi'olani.
Inä he nïnau paha käu, e kelepona iä Pi'ilani Smith ma ka helu 754-3298.
E ho'ouna 'ia mai nä leka iä mäua,
'o ia ho'i 'o Laiana Wong a me Kekeha Solis
ma ka pahu leka uila ma lalo nei:
>> kwong@hawaii.edu
>> rsolis@hawaii.edu
a i 'ole ia, ma ke kelepona:
>> 956-2627 (Laiana)
>> 956-2624 (Kekeha)
BACK TO TOP
|
‘Ino! Ke Po‘i Mai Nei Ka Nalu II
Synopsis: Continuation of the article "'Ino! Ke Po'i Mai Nei Ka Nalu." Also 'lio'ulaokalani Coalition calls to all who support Justice for Native Hawaiians to "Kū I Ka Pono," a march for justice for Native Hawaiians on Sunday, Sept. 7 at 7:30 a.m.
(Ho'omau 'ia)
1. E kaomi mau i nā Hawai'i i lalo ma o ka ho'ohapa mau 'ana i ko lākou 'ike. Ua loli ke au o ka manawa o kēia lā, akā, 'a'ole i loli ke a'o 'ana o Kamehameha no ka ho'opi'i 'ana a'e i ka 'ike o nā keiki Hawai'i i hiki ai iā lākou ke ho'okūpono iā lākou iho e like me ke au o kēia manawa e ne'e nei. Ma luna iho o kēia, ke 'oki 'ia nei kekahi o nā 'ike kūpono loa mai ka papa kuhikuhi hana a'e o Kamehameha. He ho'opō'ino maoli nō kēia mau hana.
2. Ma o kēia kaomi mau 'ana ala i ka 'ike o nā keiki Hawai'i e kō hou ai kekahi mana'o o lākou nei, 'o ia ho'i kēia: I ka wā e ha'alele ai nā keiki Hawai'i iā Kamehameha, a nele ke kula i nā keiki, 'o ka wā nō ia o lākou nei e 'ōlelo mai ai (e like me kēia a lākou i hana mai nei i kēia pule) ua nele ke kula i nā Hawai'i, no laila, e ho'okomo mai nā lāhui 'ē. Akā, 'a'ole e hiki i nā lāhui 'ē ke komo mai, aia wale nō a pi'i ka 'ike o ke kula i luna. No laila, 'o kā lākou nei hana e hana mai ai, 'o ia nō ka ho'opi'i 'ana a'e i ke ana o ka 'ike o Kamehameha i luna. I kēia hana 'ana, e loa'a ana ka pono i nā keiki o nā 'āina 'ē [nā 'ili puakea nō na'e], a ma hope aku, e ka'a loa aku ana ka waiwai o ke Ali'i a kākou no nā kōlea o ka 'āina 'ē mai. 'O nā Hawai'i, iā lākou ka puapua.
E nā Hawai'i, ua hiki mai ka wā no kākou e paio ai i kēia nīnau me ka 'o'ole'a loa. E alu kākou ma o ke kū 'ana ma hope o ka loio o nā keiki o Kamehameha, no ka mea, 'a'ole kēia pono no nā keiki o Kamehameha wale nō, akā, no ka Lāhui Hawai'i holo'oko'a.
I ka wā e komo ai kēia hana i mua o ke Kānāwai, mai 'au'a 'oukou i nā hua kenikeni e noi 'ia aku ana no kēia paio nui, a, e ho'ouna mai i ia mau kenikeni i ke ke'ena o ka Lunaho'oponopono o "Ka Pu'uhonua."
[Eia nō kākou ke 'ike aku nei i ke kōlea palaualelo i ka ho'ā'o hou mai e pōā i ko kākou pono. A mai noho kākou a poina, "'a'ole kēia pono no nā keiki o Kamehameha wale nō, akā, no ka Lāhui Hawai'i holo'oko'a," a no laila, he mana'o ko nā luna ho'oponopono e hō'ike i ka mea i kūkala 'ia aku nei ma ka Hālau 'Ike Hawai'i ma Kamakakū-okalani ma ke Kulanui o Hawai'i ma Mānoa.] LH
Kūkala aku nei 'o 'lio'ula-okalani ma Kam akakūokalani ma ka Pō'alima nei, i ke ka'i like 'ana no ka pono o ka Hawai'i, e mālama 'ia ana i kēia Lāpule a'e, ka lā 7 o Kepakemapa. Ua kapa 'ia ia papahana 'o "Kū I Ka Pono." Ma ka hola 7:30 o ke kakahiaka o ia lā, e 'ākoakoa ana nā kānaka kāko'o ma ke kihi o ke alanui Saratoga a me ke alanui Kalākaua. A ma ka hola 8:30 ana e ho'omaka ai ke ka'i like 'ana no ka pāka 'o Kapi'olani.
Inā he nīnau paha kāu, e kelepona iā Pi'ilani Smith ma ka helu 754-3298.
E ho'ouna 'ia mai nā leka iā māua,
'o ia ho'i 'o Laiana Wong a me Kekeha Solis
ma ka pahu leka uila ma lalo nei:
>> kwong@hawaii.edu
>> rsolis@hawaii.edu
a i 'ole ia, ma ke kelepona:
>> 956-2627 (Laiana)
>> 956-2624 (Kekeha)
This column is coordinated by the Hawaiian Language Department
at the University of Hawai'i at Mānoa, supported by UH
President Evan Dobelle's Initiative for Achieving Native Hawaiian
Academic Excellence.


text:
Reo Tahiti
Ko te reo Tahiti te reo e kōrerongia ana i runga i te motu o Tahiti, he wāhanga o Porinīhia Wīwī. Nō te mea hoki kua riro tēnei motu hei pokapū matua mō ngā motu kē o Porinīhia Wīwī, e whakamahia ana tēnei ingoa e ngā tauiwi me te kāwanatanga o Wīwī ki te kōrero mō ngā reo e rima e kōrerongia ana e ngā tāngata whenua o ngēnei motu. He tino whanaunga te reo Tahiti ki te reo Māori. E mōhiotia whānuitia te kōrero mō te taenga mai o Kāpene Kuki ki Aotearoa. Ko tētahi rangatira nō Tahiti i runga i tana kaipuke, ko Tupaea tērā; tāna mahi he kōrero ki ngā Māori o Aotearoa nei i roto i te reo Tahiti: mārama noa tana reo ki a rātou, kāore i tino uaua te whakarongo mai, whakarongo atu.
Kāore anō tēnei reo kia whakamōhiotia hei reo motuhake, otirā, kua karangahia kētia tēnei reo hei "reo-ā-iwi". E ai ki te ture o Wīwī, ko te reo Wīwī anake te reo e tiakina ana i raro i te maru o te ture.
Ko ngā ingoa tika o ngā reo Porinīhia e kōrerongia ana i roto i a Porīnihia Wīwī ko te reo Tahiti, ko te reo ʻEnana, te reo Tuamotu, te reo Mangareva me te reo Tuhaʻapae


text: 1Ko na koroboki nakon ana anera te ekaretia are i Ebeto ni kaangai: Aio ana taeka Teuare e tau itoi ake itiua i ataina, are E nakonako i buakoni kain-tei n taura ake koora ake itiua: 2I atai aroarom ni kabane, ma arom n rangi ni mwakuri korakora, ma nanomwaakam, ma arom n aki konaa n taona nanom nakoia akana buaakaka; ao ko a tia ni kataiia akana taku bwa taan tuatua ngaiia ngke bon tiaki, ao ko kuneiia bwa bon taani kewekewe. 3Iai iroum te nanomwaaka, ao ko taotaona nanom ibukin arau, ao e aki bwara nanom. 4Ma iai te bwai ae N na waeiko iai, bwa ko a tia ni kaaki te tangira are e reke iroum ngke ko moan riki bwa te Kristian. 5Ma ngaia ae ko na uringa te aro are ko bwaka maiai, ao ko na raira nanom, ao karaoi mwakuri ake ko karaoi ngke ko moa n riki bwa te Kristian; ao ngkana ko aki, ao ae N na nakoim, ao N na uota nako am kain-tei n taura mani nnena. 6Ma iai arom aei: ko ribai aia mwakuri raon Nikorao, ake mwakuri ake I ribai naba. 7Ane iai taningana n ongo, ao ke e ongo ana taeka te Taamnei nakoia ekaretia. Ane e tokanikai ao N na anganna te amwarake man te kai ni maiu are e mena n ana Bwaretaiti te Atua. 8Ao ko na koroboki nakon ana anera te ekaretia are i Temurena ni kaangai: Aio ana taeka Teuare bon te Moa ao te Toki, are E a tia ni mate, ao E a manga maiu: 9I ataa rawaawatam ma aki-kaubwaim; ma ko boni kaubwai! I ataa taetaebuakaam irouia ake a taku bwa I-Iutaia ngaiia, ao bon tiaki, ma bon ana bootaki n aomata Tatan! 10Ko na tai maakui baika ko nangi maraki iai; nooria, ane e nang kaakiia tabemwaang i buakomi te riaaboro i nanon te karabuuti, bwa kam aonga ni kataaki iai, ao tengaun ami bong ni maraki iai. Ko na kakaonimaki ni karokoa matem, ao N na anganiko te bau are te maiu. 11Ane iai taningana ao ke e ongo ana taeka te Taamnei nakoia ekaretia. Ane e tokanikai ao e na bon aki kammarakaki n te mate are te kauoua. 12Ao ko na koroboki nakon ana anera te ekaretia are i Berekamo ni kaangai: E kaangai Teuare iai irouna te kabaang are e kakang, ae uaitera wina, 13I ataa ike ko mena iai, ike e mena iai ana kaintokanuea Tatan: ko kakaonimaki nakoiu, ao ko aki kaaki arom n onimakinai n te tai are e kamateaki iai Antibwati are au tia kaotioti are e kakaonimaki, are e kamateaki i buakomi, ike e maeka iai Tatan. 14Ma iai bwaai tabeua aika I riai ni waeiko iai: bwa iai iroum ikekei aika a toua mwiin ana reirei Bwaraam, are e reireia Bwaraka bwa e na kaaki te bwai ni kabwakabwaka i mataia te bootanaomata ae Iteraera bwa a aonga ni kang kareani bouananti, ma ni wene ni bure. 15Ao bon iai naba iroum temwaangina ake a tou mwiin aia reirei te koraki ake raon Nikorao n te aro naba anne. 16Ma ngaia ae ko na raira nanom; ao ngkana ko aki, ao ae N na waetata n nakoim, ao N na buakaniia te koraki anne n au taeka akana a na korokoro n ai aron te kabaang. 17Ane iai taningana n ongo ao ke e ongo ana taeka te Taamnei nakoia ekaretia. Ane e tokanikai ao I a anganna te maana are e raba, ao N na anganna te atiibu ae e mainaina ma te ara ae e boou ae e koreaki i aona, ae te ara ae akea temanna ae e ataia bwa ti ane e anganaki. 18Ao ko na koroboki nakon ana anera te ekaretia are i Tuateira ni kaangai: E kaangai Natin te Atua, are iai matana aika ai aron uran te ai, ma waena aika ai aron te buraati ae e raneanea: 19I atai aroarom ni kabane ma am tangira, ma am onimaki, ma aakoan te aba iroum, ma nanomwaakam, ma am mwakuri ake ko a tibwa karaoi rimwi bwa a mwaiti riki nakon ake rimoa. 20Ma iai te bwai ae N na waeiko iai: bwa ko aki tuuka te aine are Ietebera, are e taku bwa te buraabeti ngaia; ao e reireiia ni burebureiia au toro bwa a na wene ni bure, ma ni kang kareani bouananti; 21ao I anganna ana tai are e na raira nanona iai man arona ni wene ni bure, ma e rawa ni kan rairaki man arona ni wene ni bure. 22Noria, N na kaaoraka neierei, ao uaake a wene ni bure ma ngaia, N na karawaawataiia n te aro ae e korakora, ngkana a aki rairi nanoia ni kiitan aia mwakuri ake a karaoi ma neierei; 23ao N na kamateia natin neierei, ao ane a na bane ekaretia n ataai bwa te tia tirotiroi naano ma iango aika a raba Ngai; ao N na anganingkami n tatabemaningkami nako booni mwiin ami mwakuri. 24Ma ngkami, akana nikiraia ami koraki i Tuateira, akana kam aki toua mwiin te reirei ae e buaakaka aei, akana kam aki atai baikana a atongaki irouia temwaangina bwa ana bwai Tatan aika a nano, I aki kani kaaki riki te rawaawata teuana i aomi. 25Ma kam na taua ane iroumi ni karokoai. 26Ao ane e tokanikai, ma ni karaoi baike I tuangnga bwa e na karaoi ni karokoa te toki, ao N na anganna te mwaaka n tauu taekaia bootanaomata; 27ao N na anganna te mwaaka are ti te bo ma are I anganaki mai iroun Tamau, ao e na tauu taekaia ni kairiia ma te matoa, ao a na uruaki n ai aroni mwangko aika a karaoaki man te bokaboka; 28ao N na anganna te itoi ni ngaina. 29Ane iai taningana ao ke e ongo ana taeka te Taamnei nakoia ekaretia.


text:
E lawe hoi ano, i keia wahi buke uuku, a e hoike ia ia ma ke ano o kona loaa ana mai, e heluhelu, a e malama hoi ia ia, e hoike ana i kou iini i ka naauao Hawaii, me kou makaukau mau no hoi e kokua aku ia mea, i ku mau ai.
He mea nui no ka hapai ana i ka mea nana e hoomaamaa mai ia kakou ma ka heluhelu ana, me ka hoonanea pu mai no hoi i na minute noho hana ole o ko kakou noho ana; nolaila, i ka hoomaka ana a ka mea nana i pai i keia buke, e hoomakaukau ia ia no ka hele ana’ku imua o keia lahui, ua hilinai oia i ke kokua nui mai o na makamaka a pau o ka naauao iwaena o keia mau pae moku; a na ia manao wale iho no i hooikaika mai ia ia ma ke kupaa ana mamuli o kana mea i manaolana’i e hana aku, iloko o na pilikia he nui wale e alai mai ana. Akahi no a haawiia i ka lahui Hawaii, ka buke e pili ana i ka hoonanea’ku i ka noho ana, e like me ka na haole, he mea ia nana e hanai mai i ko kakou mau manao i ka ike a me ka naauao. Ua hiki ia kakou a pau ke hui mai ma ka malama ana a me ka hooholomua aku hoi i keia wahi buke, he kumu ia e hapai hou ia mai ai i mau buke hou na keia lahui, ma kana olelo iho—ka olelo Hawaii. A nolaila la, e na makamaka a pau o ka naauao a me na keiki kupa no hoi o Hawaii nei, mai ka la hiki a ka la kau, eia mai Kawahineokaliula, ke hele aku la imua o oukou me ke aloha, a e pono hoi ke hookipa ia ia me ka aloha makamae o ka puuwai Hawaii. ALOHA NO!
MOKUNA I
I ke kamailio ana i keia kaao, ua oleloia ma Laie, Koolau, kona wahi i hanau ai, a he mau mahoe laua, o Kahauokapaka ka makuakane, o Malaekahana ka makuahine. O Kahauokapaka nae, oia ke Alii nona na okana elua, o Koolauloa a me Koolaupoko, a ia ia ka mana nui maluna o kela mau okana.
I ka manawa i lawe ai o Kahauokapaka ia Malaekahana’i wahine mare nana (hoao) mahope iho o ko laua hoao ana, hai mua o Kahauokapaka i kana olelo paa imua o kana wahine, o laua wale no ma ke kaawale, oiai iloko o ko laua mau minute oluolu, a eia ua olelo paa la:
“E kuu wahine, he nani ia ua mare ae nei kaua, a nolaila, ke hai nei au i kuu olelo paa ia oe; i noho aku auanei kaua, a i loaa ka kaua keiki, a he keikikane, alaila pomaikai kaua, ola na iwi iloko o ko kaua mau la elemakule, a haule aku i ka make, nalo no hoi na wahi huna: na ia keiki e nai na moku e pau ai, ke loaa hoi ia kaua ke keiki mua a he keikikane; aka hoi, ina he kaikamahine ke hanau mua mai, alaila e make, a ina he mau kaikamahine wale no ka kaua ke hanau mai e make no, aia no ke ola a hanau mai a he keikikane, ola na hanau mui i na he mau kaikamahine.”
I ka ewalu paha o na makahiki o ko laua noho ana he kane a he wahine, hapai ae la o Malaekahana, a hanau mai la he kaikamahine, ua maikai na helehelena i ka nana aku, a no ka maikai o na helehelena o ua kaikamahine nei, manao iho la ka makuahine o ke kumu la hoi ia e lilo ai ka olelo paa a Kahauokapaka i mea ole, ola la hoi ua kaikamahine nei, aole ka! Ia manawa i hanau ai, aia nae o Kahauokapaka i ka lawai-a me na kanaka.


text:
For Saturday, August 18, 2012
POSTED: 01:30 a.m. HST, Aug 18, 2012
LAST UPDATED: 06:31 p.m. HST, Aug 24, 2012
Synopsis: Indigenous peoples meet in Montana to “make medicine” for us to heal. And a part of a poem by Jennifer Greene sums up that experience beautifully. (The poem was translated into Hawaiian.)
———
Welina e nā makamaka heluhelu. Ua pōmaika'i ko 'oukou mau mea kākau i ka hele 'ana aku nei i Monakana i kēlā pule aku nei me kekahi mau hoa hana no ka launa pū 'ana me kekahi mau Kānaka 'Ōiwi o 'Ailana Honu e alu like nei ma ka hana 'ana i “lā'au” e ola ai kākou a me nā pua a kākou o kēia hope aku. He keu ia hālāwai 'ana a ka maika'i. A ua mōakāka nō ka 'i'ini o nā mea a pau ma laila e ola , e holomua, e pono nā Kānaka 'Ōiwi o ka Mokupuni Honu a me nā Kānaka Maoli o Hawai'i a me nā kānaka a pau paha.
'O kekahi mea i mōakāka, 'o ia ka 'ike like 'ana o ke Kanaka 'Ōiwi o ka Mokupuni Honu a me ke Kanaka Maoli o Hawai'i i ka pilikia i ka ho'okolonaio 'ia 'ana mai. A pēlā pū nō me nā lāhui 'ōiwi he nui.
Akā, ke hui pū kākou me ko kākou lāhui pono'ī a ke lohe 'ia ko kākou mau leo a me nā mo'olelo, a pēlā pū me nā lhui 'öiwi o n 'äina like 'ole, 'o ia ho'i ke kūkkükä 'ana me n hoa 'alo 'nea, e like me ka hana ma ia 'koakoa 'ana o mkou ma Monakana, he lā'au ia e ola ai kkou, e pono ai kkou a me n pua e mohala nei a e mohala ana ma kia hope aku.
'A'ole lawa kahi o kia kolamu nei e hō'ike i ka maika'i o ka hana ma Monakana, a no laila, ua huki 'ia maila kekahi mele poema a kekahi o n wähine Salish (Klika) ma ia hui 'ana i haku ai. 'O Jennifer Greene kona inoa. He keu ua mele nei a ka nani, a he 'oia'i'o n ho'i. Mahalo a nui e Jennifer. 'A'ole n i like ka nani o ua mele nei me kona nani ma ka 'lelo i haku 'ia ai, akā, ma muli o ka p 'ana o ka na'au i ka lohe 'ana a i ka heluhelu 'ana i ia mele poema, komo ihola ka makemake i loko o mua nei, e pa'i 'ia ma nei kolamu npepa. He hapa wale n këia o ke mele poema a Jennifer a penei ia.
TOGETHER
'O käkou ke hui pū, he u'i me ka ikaika.
'O nä hökü like ka malu a me ke alaka'i.
Pehea lä käkou i känalua ai i ko käkou u'i i ka nänä aku i ko kākou mau kuahiwi, a i ka au'au paha i ko käkou wai?
Pehea lä käkou i känalua ai i ko käkou ikaika, 'oiai, ua 'oi aku ka ikaika o ka hau a me ke au o ke kai ma mua o ke kanaka aloha 'ole iā käkou?
Ke lohe käkou i ka leo honehone o ka makani ma nä kumu lä'au
pehea lä i poina ai iā käkou ka pono o ko käkou ola 'ana ma ka honua nei?
'O käkou këia wai. 'O käkou këia 'äina. He oia mau nō käkou. Ua hui pū. Ma nä hökü o ka lani kkou i pili pū ai. A ma ke aloha kākou i pili pū ai.
>>><<<
Ua nui kä mahalo o mäkou, nä Känaka Maoli o Hawai'i i launa pū me ia mau Känaka 'Ōiwi o ka Mokupuni Honua. Mahalo iä 'oe, e Julie Cajune, no ka ho'okele 'ana i ka wa'a, 'oiai käkou ma laila, a mahalo ho'i i nä Känaka nona nä lima e lauhoe ana i ke kä, i ka hoe, i ka hoe, i ke kā, a pae aku i ka 'äina.
———
This column is coordinated by Kawaihuelani Center for Hawaiian Language at the University of Hawai'i at Mānoa.


text: 1Mai iroun te unimwaane nakon te aine ae e karineaki ae e rineaki ma natina akana I tangiriia ni koaua; ma tiaki ti ngaia, bwa a tangiraki naba irouia ni kabaneia ake a ataa te koaua; 2ti tangiringkami ibukin te koaua ae e mena i nanora, ao e meemena i nanora n aki toki. 3E na mena iroura te akoi, ma te nanoanga, ma te raoi, mai iroun te Atua ae te Tama ao mai iroun Iesu Kristo are Natin te Tama; a na mena baikai iroura ngaira aika ti ataa te koaua aika ti i tangitangiri. 4I bati ni kimwaareirei ngke I nooriia natim temwaangina bwa a bwaabwaina te koaua ni maiuia, n toua mwiin te tua ae ti anganaki mai iroun te Tama. 5Ao I butiiko ngkai, ngkoe ae te aine ae ko karineaki, bwa ti na i tangitangiri: I aki koroia nakoim bwa te tua ae e boou, ma bon te tua are e reke iroura ma ngke ti moa n riki bwa Kristian. 6Aio te tangira, bwa ti na tou mwiin ana tua nako te Atua. Aio te tua, bwa kam na bwaabwaina te tangira ni maiumi, n ai aron are kam ongo ngke kam moa n riki bwa Kristian. 7Bwa a bati taani mwaamwanaa te aba ake a tia ni waakin aia mwakuri i aonnaba, ake a aki kakoauaa Iesu Kristo bwa E roko n rabwata. Te aomata ae arona aei boni ngaia te tia mwaamwanaa te aba ao ana kairiribai Kristo. 8Kam na tarataraingkami bwa kam na tai kabuai baike kam mwakuri i bukiia; ma kam na karekei kaniwangami aika a bwanin raoi. 9Ane e aki toua mwiin ana taeka n reirei Iesu ma e kiitanna n tannako, ao akea te Atua irouna; ane e toua mwiin ana reirei, ao bon iai irouna te Tama ma te Nati. 10Ngkana e kawaringkami temanna ao e aki uota te taeka n reirei aei, ao kam na tai butimwaaia ni karinna i nanon ami auti, ao kam na tai kamauria. 11Ane e kamauria ao e buokanibwai ma ngaia n ana mwakuri aika a bubuaka. 12Ngkai a bati au taeka aika I kani koroi nakoimi, ao I aki kani koroi n te beebwa ma te anto. 13A kani kamauriko natin tarim ae e rineaki.


text:
Te kākahu Māori
Tākina te whakapapa o te whatu kākahu mai i te orokohanga mai o te ao Māori. Tirohia he paku hītori o te whatu kākahu. Ka rārangihia ngā momo kākahu, ka kitea ko ētahi o ngā kākahu motuhake kei Te Papa, me ētahi kei waho atu.
Nā ngā atua i te pō te aho tapu i whiri ki te whei ao, ki te ao mārama. He taonga tuku iho te whatu kākahu nō te orokohanga o te ao. I konei ka kitea te pūtakenga mai o tēnei mahi rangatira a te wahine.
Nō te ūnga mai o ngā tīpuna ki Aotearoa, i kawea mai ō rātau tikanga whatu kākahu. Nā te makariri o tēnei whenua me te rerekē o ngā rawa, i urutau ai, i panoni ai i ngā tikanga whatu kākahu. Koinei te whakarāpopototanga mai i te tīmatanga – mai i te auahatanga ki te hekenga tae atu ki te whakahaumanutanga.
Arā kē ngā momo kākahu nā te ringarehe i whatu, mai i te pākē tae atu ki ngā kākahu rerehua. I ngā tau maha, he momo hou, he tikanga hou i whakawhanakehia, ā, tae atu ki ngā weu hou a te Pākehā.
Kia kite mai ngā kākahu matahīapo mai i ngā kohinga kei rāwāhi.
Ko Toi Te Rito Maihi, he ringarehe, he ringatoi, ko ia hoki tētahi o ngā kaituhi o Whatu Kākahu | Māori Cloaks. Ka kōrero ana mō te tikanga o te kākahu.
Mātakitakihia ngā ataata o Kahu Ora
Banner image: Kākahu (cloaks) from Te Papa’s collection. Photograph by Mike O’Neill, 2006. Te Papa