c: text/html

text: 1A na tai rawaawata nanomi; kam na onimakina te Atua, ao kam na onimakinai naba. 2E mwaawaawa nanon ana auti Tamau ibukin te maeka; ma ngke arona bwa akea, ao e koaua bwa N na tuangkami ae N na nako ni katauraoi nnnemi i mwaaimi? 3Ao ngkana I nako ni katauraoi nne i bukimi, ao N na manga oki ni kairingkami nakoiu; bwa ike I mena iai, ao kam na mena naba iai. 4Ao kam ataa te kawai nakon te tabo are N na nako iai. 5E taku Toma nakoina, Te Uea, ti aki ataa te tabo are Ko na nako iai; ao ti na kangaa n ataa te kawai? 6E kaeka Iesu ao E taku, Boni Ngai te kawai, te koaua, ao te maiu; bon ti Ngai te kawai ibukin ane e kan nako n Tamau. 7Ngke arona bwa kam a kaman ataia bwa antai Ngai ni koaua, ao kam na kaman ataia naba bwa antai Tamau; ao kam a ataia ma ngkai, ao kam a tia n nooria. 8E taku Biribo nakoina, Te Uea, kaota Tamam nakoira, ao a a rau nanora iai. 9E taku Iesu nakoina, Ai maan ra Ngai ni mena i rarikimi, ao ko tuai man ataai, Biribo? Ane e a tia n noorai, ao e a tia naba n noora Tamau; e aera ngkai ko kaangai, Kaota Tamam nakoira? 10Ko aki kakoauaa bwa Ngai i nanon Tamau, ao Tamau i nanou? Baika I atongi nakoimi, I aki atongi man oin nanou; ma E karaoi baika E baairei bwa E na karaoi Tamau ae e E maeka i nanou. 11Kam na kakoauaai bwa Ngai i nanon Tamau, ao Tamau i nanou; ma ngkana kam aki, ao kam na kakoauaai ibukin au mwakuri nako. 12Bon te koaua ni koaua ae I a tuangkami bwa ane e onimakinai ao e na karaoi mwakuri aika I karaoi; ao e na karaoi mwakuri aika a abwaabwaki riki, ibukina bwa N na nako n Tamau. 13Ao N na karaoa te bwai ane kam buubuti ibukina n arau, bwa e aonga ni kaotaki mimitongin te Tama iroun te Nati. 14Ngkana kam butiai te bwai teuana n arau, ao N na karaoia. 15Ngkana kam tangirai, ao kam na tou mwiin au tua. 16Ao N na butiia Tamau, ao Ngaia E na anganingkami temanna riki te Tia Buobuoki, bwa E na meemena iroumi n aki toki. 17Te Tia Buobuoki aei bon te Taamnei ibukin te koaua; are e aki konaa ni butimwaaeaki iroun aonnaba, bwa e aki nooria, ao e aki ataia. Kam ataia ngkami, bwa E maeka iroumi, ao E meemena i nanomi. 18N na bon aki kiitaningkami ni kaaki taekami. I a manga okiringkami. 19Ai ti teutana, ao e na aki manga noorai aonnaba; ma kam na manga noorai. Ngkai N na manga maiu, ao ngkami kam na manga maiu naba. 20N te bong arei, ao kam na ataia bwa I mena i nanon Tamau, ao ngkami i nanou, ao Ngai i nanomi. 21Ane iai irouna au tua nako, ao e tou mwiia, ao e kaotia iai bwa e tangirai; ao ane e tangirai ao e na tangiraki iroun Tamau, ao e na tangiraki naba irou, ao N na kaotai nakoina. 22E taku Iuta (are tiaki Iuta Itekariota) nakon Iesu, Te Uea, Ko na kangaa n ae Ko na kaotiko nakoira, ma tiaki nakon te aonnaba? 23E kaeka Iesu ao E taku, Ngkana e tangirai te aomata, ao e na ongeaaba nakon au taeka; e na tangiraki iroun Tamau, ao Ti na nakoina ni maeka ma ngaia. 24Ane e aki tangirai, ao e aki ongeaaba nakon au taeka; ao te taeka are kam ongo bon tiaki au taeka, ma bon ana taeka Tamau are e kanakomaiai. 25I a tia n atongi baikai nakoimi, ngkai I mena i rarikimi. 26Ma te Tia Buobuoki, are te Taamnei are e Raoiroi, are E na kanakomaia te Tama n arau, E na reireingkami bwaai ni kabane, ao E na kaururingngkami taeka ni kabane ake I a tia n atong. 27I katuka te rau iroumi; I anganingkami au rau: I aki anganingkami n ai aron te aba, ngkana e anga. A na tai rawaawata nanomi, ao a na tai maaku. 28Kam ongo ngke I kaangai nakoimi, N na nako, ao N na manga okiringkami. Ngke kam tangirai, ao kam na boni kimwaareirei, ibukina ngkai N na nako n Tamau; bwa E kakannato riki Tamau nakoiu. 29Ao ngkai, I a tia n tuangkami te baerei i mwaain rikina; bwa ngkana e riki, ao kam na kakoauaa. 30N na aki kabatiaa te taetae ma ngkami, bwa ae e a nako mai te tia taua taekan te aonnaba aei. Akea mwaakana i aou; 31ma e na ataia te aonnaba bwa I tangira Tamau; ao anne bukina ae I karaoi iai bwaai ni kabane ake E tuangai. Tei rake, ti na nako maikai.

robotstxt: allowed

filter: keep


text: 1Ao e kakoauaa Tauro bwa e bon riai kamatean Tetebano. E korakora bwainikiriinaia kaain te ekaretia i Ierutarem; ao a bane ni kamaaeaki nako kaaina nako aon te aba are Iutaia ma Tamaria, ma a aki kamaaeaki taan tuatua. 2Iai aomata aika a onimakina te Atua, aika a uota nako rabwatan Tetebano n taunna, ao a karaoa te tanginiwenei ae e bati i aona. 3Ma Tauro e kataia n urua te ekaretia: e rin i nanon auti nako ni katikiia nako kaain te ekaretia aika mwaane ma aine, ao e kaakiia i nanon te karabuuti. 4A nako n taabo nako taan onimaki ake a kauamaaeaki nako n tataekina ana taeka te Atua. 5Ma e nako Biribo nakon te kaawa are Tamaria, ao e taekina te Kristo nakoia aomata iai. 6A bane nanoia aomata nakoni baike e taekini Biribo, ngke a ongoraa irouna, ao a noori kanikina ake e karaoi. 7Bwa a oti nako anti aika a kamwaraa mai irouia aomata aika a bati ake a taniaki irouia, ao a takaarua irouia aomata aikai n te bwanaa ae e korakora; ao a kamaiuaki aomata aika a bati, aika a mate bwain rabwataia, ma aika a mwauku. 8Ma ngaia ae e bati te kimwaareirei irouia kaain te kaawa arei. 9E maeka n te kaawa arei te aomata temanna, ae arana Timon. E a maan teuaei ni bwaina te tabunea, ao e aki toki ni kamiimiiia I-Tamaria n ana tabunea. E taku bwa te aomata ngaia ae e kakannato, 10ao a bane n ongo irouna aomata nako, ake a mangori ma ake a kakannato. A taku, Boni mwaakan te Atua teuaei are e aranaki bwa te Mwaaka ae e Korakora. 11Ao a ongo irouna ibukina bwa e a boni maan arona ni kakamiimiiia n ana tabunea. 12Ma ngke a kakoauaa Biribo n ana rongorongo aika a raraoi ake e taekin ibukin uean te Atua ma aran Iesu Kristo, ao a bwaabetitooaki, mwaane ma aine. 13Ao Timon e kakoauaa naba Biribo; ao ngke e a tia ni bwaabetitooaki, ao e a titiku naba i rarikini Biribo, ao boni moan te miimii ngaia ngke e noori kanikina ma mwakuri ni kamiimii ake a karaoaki. 14Ngke a ongo taan tuatua ake a mena i Ierutarem bwa a onimakina ana taeka te Atua I-Tamaria, ao a kanakoa Betero ma Ioanenakoia; 15Ngke a roko uaakekei irouia, ao a tataro ibukia bwa a na anganaki te Taamnei are e Raoiroi. 16Bwa akea irouia ae e a tia n roko irouna te Taamnei are e Raoiroi; ma a ti bwaabetitooaki naba n aran te Uea are Iesu. 17A katokai baiia ngkanne Betero ma Ioane i aoia, ao a anganaki te Taamnei are e Raoiroi. 18Ngke e nooria Timon bwa a anganaki te koraki arei te Taamnei are e Raoiroi ngke a katokai baiia taan tuatua i aoia, ao e angani Betero ma Ioane te mwane, ao e kaangai, 19Anganai naba te mwaaka anne, bwa e aonga n anganaki ane I katokaa baiu i aona te Taamnei are e Raoiroi. 20Ma e taku Beteronakoina, E na mauna ma n akea boonganan am mwane, ao ai arom naba, ngkai ko taku n am iango bwa e konaaki ni karekeaki ana bwai n tituaraoi te Atua n te mwane! 21Akea nakoam ao akea tibwangam n te baei, bwa e aki eti nanom i matan te Atua. 22Ma ngaia ae ko na raira nanom n raraoma ibukin am iango ane e reke iroum anne, ao butiia te Atua bwa tao E na kabwaraa buren am iango anne, ngkana arona. 23Bwa I ataiko bwa te aomata ngkoe ae ko on n te bakantang, ao ko mena i aani mwaakan te buaakaka. 24Ao e kaeka Timon ni kaangai, Tataro nakon te Uea i bukiu, bwa e na aki rikinakoiu te bwai teuana ni baikana kam atong. 25Ma ngaia aei, ngke a a tia ni kaotioti uaakekei, ma n taekina ana taeka te Uea, ao a okira Ierutarem; a tataekina te euangkerio ni kaawan Tamaria aika a bati i aoni kawaia n oki. 26E taetae ana anera te Uea nakoni Biribo, ao e kaangai, Katauraoiko bwa ko na nako aiaki, nakon te kawai are e wairio mai Ierutarem nako Kata: aei te kawai n te rereua. 27Ao ngaia e katauraoia, ao e nako. Ao nooria, te aomata temanna, ae te I-Itiobia, ae te iunaki, ae e rietaata nakoana irouni Kantake, are te uea n aine i Itiobia, ae te tia kaawakinimwiin ana bwai nako neierei aika a kakaawaki, e a tia n roko i Ierutarem bwa e taromauri iai, 28ao e a tabe ni waaki i aoni kawaina n oki; e tekateka i aon ana ka, ni wareka ana boki te buraabeti are Itaia. 29Ao E taku te Taamnei are e Raoiroi nakoni Biribo, Ko na nako n airi ma te kaa arei. 30Ao e biri Biribo ni kaea mwiin te kaa arei, ao ngke e roko i rarikina, ao e ongo bwanaan te iunaki arei ngke e wareka ana boki te buraabeti are Itaia. Ao e taku Biribonakoina, Ko ataa nanon ane ko warekia? 31Ao ngaia e taku, N na kangaa n ataia ngkana akea ae e kabwarabwaraa nanonanakoiu? Ao e butiia Biribo bwa e na tamwarake n tekateka i rarikina. 32Ao aio taekani mwakoron te Baibara are e wareware iai Ai aron te tiibu are e kairaki bwa e na kamateaki; ai aron te tiibu te teei are e kainabwaabu i matan ane e korea buraena; akea bwanaana ae e oti nako mai wina. 33Ngke e karinanoaki, ao e aki rekenakoina te motiki-taeka ae e raoiroi; ao antai ae e na kaoti taekaia ana kariki? kariki,” “kaotitaekan aroia ana kariki bwa a bubuaka.” Bwa e a tia n toki maiuna i aon te aba. 34E titiraki ngkanne te iunaki nakoni Biribo ao e kaangai, I butiiko bwa e taekina aei te buraabeti ibukin antai? I bukina, ke ibukin temanna? 35Ao e waakina ana karaki Biribo n taekina Iesu, ao e moanna mani kabwarabwaraan nanon taeka n te mwakoro ni Baibara anne. 36Ao ngke a waakina kawaia, ao a roko n te tabo ae iai te ran iai; ao e taku te iunaki, Noria, kai aei te ran; tera ae e tuukai bwa N na aki bwaabetitooaki? 38E tua ngkanne te iunaki bwa e na tei te ka; ao e ruo ma Biribo nako nanon te ran, ao e bwaabetitooaki irouni Biribo. 39Ngke a aerake man te ran, ao E kairaki nako Biribo iroun Taamnein te Uea, ao e aki manga nooria te iunaki, bwa e waakina kawaina ma te kimwaareirei. 40E roko Biribo i Atoto; ao e tataekina te euangkerio ni kaawa ni kabane, ao e toki i Kaitareia.


text:
Coming up Sunday 17 Aug 2014
Waka Huia profiles Hokimoana Te Rika-Hekerangi a lovely kuia from Ruatahuna who has dedicated her life to teaching the Maori language to the multitudes. Ka rere a Waka Huia ki Ruatahuna ki te korero ki te kuia ataahua nei a Hokimoana Te Rika-Hekerangi, he wahine kua roa nei e whakaako ana te reo Maori ki te tini ngerongero.
Waka Huia profiles Hokimoana Te Rika-Hekerangi a lovely kuia from Ruatahuna who has dedicated her life to teaching the Maori language to the multitudes.
Ka rere a Waka Huia ki Ruatahuna ki te korero ki te kuia ataahua nei a Hokimoana Te Rika-Hekerangi, he wahine kua roa nei e whakaako ana te reo Maori ki te tini ngerongero.


text:
I te tau 1991 i tukuna atu tētahi kerēme ki te Te Rōpu Whakamana i te Tiriti o Waitangi. Tokoono ngā iwi e kawe nei i tēnei take, ko Ngāti Kuri, ko Ngāti Wai, ko Te Rarawa, ko Ngāti Porou, ko Ngāti Kahungunu rātou ko Ngāti Koata. E kīa ana, kāore he kerēme i tua [...]
Archive for July, 2010
Ki tā ia iwi, he mōhiotanga e pā ana ki te ao me ngā āhua a Papatūānuku rāua ko Ranginui. Ko te whakatō, ko te hauhake māra kai, ko te hī ika, ko te kohi kai hoki, ko te raranga me te wānanga; e hāngai ana ēnei mahi ki ngā āhuatanga o ngā atua Māori. [...]
Extending the 90-day trial period to all employers was one of many proposed changes to the Employment Relations Act announced by Prime Minister John Key at the recent National Party Conference. The proposed changes, which have received both criticism and support since their introduction just over a week ago, also include limiting union access to [...]
Kūmara Taūmu (Kumara Bake) Momo kai Kūmara—600 kerēme, kua waruhia,tapahia, ngakungakutia Rīwai—4 rahi tauwai (medium), waruhia, tapahia, ngakungakutia Paukena—250 kerēme, waruhia, tapahia, ngakungakutia Pēkene—4 poroangi, tapahia, ngakungakutia Aniani—1 rahi tauwai, tapahia, ngakungakutia Tōmato—2 rahi tauwai, taphia, ngakungakutia Titiwai—1 peka, horoia, tapahia, ngakungakutia Hua manu—3, kōhua mārōtia, whakangakungakutia Hinu Oriwa (Pata rānei)—1 koko rahi Pepa kaene—1 [...]
I ēnei rā kua tāpiri te maha o ngā kupu pukapuka ki te ipurangi kia āhei ngā tauira ki te pānui i ngā kōrero ki te kāinga, ki te rūma rorohiko rānei. Engari, ka manawa rau te tauira i te pouaka whakaata, te pukapuka kanohi rānei, ko te hua, kāore te tauira e rongo i [...]
“Whakapapaina te kupenga Kia kaha roa tana puta” Ko tēnei whakatauki he whakatauki e hāngai tonu ki te rōpū Ngā Rangahautira, me ngā mahi kei te whakahaerehia e mātou. Ko te tikanga o taua kōrero, he kōrero mō te noho ngātahi me te mahi ngātahi o tērā, o tērā, kia puta kaha roa ngā hua. [...]
He mea nui te kai ki ngā Māori i ngā rā o mua, koirā pea i puta ai ngā kōrero pēnei nā, “Tohea i te tohe ki te kai”, ka mutu he kaha rātau o aua wā rā ki te whakatika i ā rātau māra kai, ki te kohi kai, ahakoa ki rō ngahere, ki [...]
Growing tired of the culinary delights of Mount Street Cafe? Too cold to wait for Hare Krishna? Flat broke? Wagamama, in the Meridian Building on Customhouse Quay, has a healthy solution for your dining difficulties… and it’s FREE! On Tuesday the 27 July, Wellington noodle house Wagamama is offering customers free lunch for ‘National Noodle [...]
E kīa nei, ko te reo Māori te mauri o te mana Māori nō reira he mihi maioha ki a rātou ngā rōpū whakaora i tō tātou reo rangatira i ngā piki i ngā heke kua eke rātou hei toa o te ao Māori kei mate tarakihi tēnei reo, he reo kia tika he reo [...]


text: 1I mwiini baikai ao E a manga kaotia Iesu nakoia ana reirei i rarikin te nama are Tiberia; ao aei arona ni kaotia: 2a bootaki i rarikin te nama reirei aikai, Timon Betero, Toma are e aranaki bwa te Bwebwee, ao Natanaera are kaaini Kana are i Kariraia, ao natin Tebetaio ake uoman, ao uoman riki ana reirei. 3E taku Betero nakoia, N na nako n akawa. A taku nakoina, Ti na iriko. A nako n toka n te booti; ma bon akea konaia n te tairiki arei. 4Ma ngke e nang oti taai, ao E tei Iesu i mataniwiin te aba, ma a aki kinaa ana reirei bwa Iesu. 5E titirakiniia ngkanne Iesu ao E kaangai, Ataei, e reke aromi? A kaeka ni kaangai, Kai akea ae! 6Ao E taku nakoia, Kabwaka te karaun i angaatain te booti, ao kam na kona iai. A kabwakaa ngkanne te karaun iai, ao a aki konaa ni katikia bwa a rangi ni bwakanako iika n reke iai. 7Ao te reirei are E tangiria Iesu e taku ngkanne nakoni Betero, Bon te Uea. Ma ngaia are ngke e ongo Timon Betero bwa te Uea, ao e kabaea i aona ana kabaraaki, bwa e a tia ni buuti kunnikaina, ao e ewe nako n te nama. 8Ao a roko reirei ake raoia n te booti are e uarereke, ni katika te karaun are e on n te ika, bwa a aki rangi n raroa ma te aba bwa tao tebubua te miita raroaia. 9Ngke a aerake ngkanne i eta, ao a noora iai te ai ae aiana te marara ma te ika ae e tinimaki iai, ao te kariki. 10E taku Iesu nakoia, Uoti mai iika mani konami ake a tibwa reke. 11Ma ngaia are e toka i aon te booti Timon Betero ao e katika te karaun nako aon te aba; e on te karaun n iika aika a abwaabwaki. E ngae ngke e rangi ni bati te ika, ma e aki roko n te raeuaki te karaun. 12E taku Iesu nakoia, Mai amwarake. Akea irouia ana reirei ae e ninikoria bwa e na titirakinna ni kaangai, Antai Ngkoe? Bwa a kinaa bwa te Uea. 13E nako Iesu n anaa te kariki, ao E anganiia; ao ai arona naba nakon te ika. 14Aei ana katenua n tai ni kaoti Iesu nakoia ana reirei i mwiin te tai are E a manga maiu iai mai buakoia maate. 15Ngke a a tia n amwarake, ao E titirakina Timon Betero Iesu ni kaangai, Timon, ae natin Ioane, ko tangirai riki nakoia uaakai? E taku Timon nakoina, Te Uea, Ko ataai bwa I tangiriko. E taku Iesu nakoina, Kakaamwarakeia au tiibu aika ataei. 16E a manga taku naba Iesu nakoina, Timon, ae natin Ioane, ko tangirai? E taku Timon nakoina, Eng, te Uea; Ko a ataai bwa I tangiriko. E taku Iesu nakoina, Kakaawakinia au tiibu. 17E a manga taku riki Iesu nakoina, Timon, ae natin Ioane, ko tangirai? E rawaawata nanoni Betero ngke E katenua ana tai Iesu ni kaangai nakoina, Ko tangirai? Ao e taku nakoina, Te Uea, Ko atai bwaai ni kabane; Ko ataai bwa I tangiriko. E taku Iesu nakoina, Kakaamwarakeia au tiibu. 18Bon te koaua ni koaua ae I a tuangko, bwa ngke te teei ngkoe, ao ko tataneiai ni katauraoiko, ao ko nako ike ko kan nako iai; ma ngkana ko a unimwaane, ao ko na arori baim, ao ane e na katauraoiko temanna ao e na kairiko nako ike ko aki kan nako iai. 19E atonga aei Iesu bwa E na kaota aroni mateni Betero, are e na neboa te Atua iai. Ngke E a tia n atonga aei, ao E taku nakoni Betero, Ko na irai. 20E rairaki Betero, ao e noora te reirei are E tangiria Iesu bwa e iri; ngaia ngkoa are e raraa bwanibwanin Iesu ngke a amwarake n tain te Toa are te Riao, ao ngaia naba are e kaangai, Te Uea, antai ae e na kamwaneko? 21Ma ngaia are ngke e nooria Betero, ao e taku nakon Iesu, Te Uea, e kaanga aron teuaei? 22E kaeka Iesu ni kaangai, Ngkana I tangiria bwa e na teimatoa ni maiu ni karokoa manga okiu, ao e aera bwa ko na katabea nanom iai? Ko na irai. 23E a buta nako ngkanne te rongorongo i buakoia taari akekei ae e na aki mate te reirei arei; ma E aki taku Iesu nakoina bwa e na aki mate, ma E kaangai, Ngkana nanou bwa e na teimatoa ni maiu ni karokoa manga okiu, ao e aera bwa ko na katabea nanom iai? 24Te reirei arei boni ngaia te tia kakoaua ibukini baikai, ao boni ngaia naba ae e koroi taekaia; ao ti ataia bwa a koaua ana taeka. 25Ao iai riki bwaai aika a bati ake E karaoi Iesu, ao ngkana e na taonaki teuana i mwiin teuana ni koreaki taekana, ao I taku bwa e na kaonaki aonnaba ni bokiia, ao a na aki reke nneni moana.


text: 1I nanon taai naba akekei, ao e nanakonako Tauro n tataekina kani kamateaia ana reirei te Uea. E nako ni kawara aia mataniwi ibonga, 2ao e butiia reeta ibukina bwa e na uoti nako Taamateko, nakoni mwaneabaia nako I-Iutaia, bwa ngkana tao e kuneia tabemwaang aika a taua te Aro, aika mwaane ma aine, ao e na tauuia ni kabaeiia, ao e na kairiia nako Ierutarem. 3E a waaki ngkanne Tauro i aoni kawaina nako Taamateko; ma ngke e a kaan ma te kaawa, ao e rina n oota rarikina nako n te oota mai karawa. 4E bwaka Tauro i aontano, ao e ongo te bwanaa ae e kaangainakoina, Tauro, Tauro, ko aera ngkai ko bwainikiriinai? 5E kaeka Tauro ao e taku, Te Uea, antai Ngkoe? Ao E taku te Uea, Bon Iesu Ngai ae ko bwainikiriinai; 6ma ko na tei rake, ao naako rin n te kaawa, ao ane ko na tuangaki iai te baere e riai bwa ko na karaoia. 7Ao a tei n aki karongoaa uaake raon Tauro ni mwananga; a ongo te bwanaa, ma akea te aomata ae a nooria; 8Ao e tei rake Tauro mai aontano; ma ngke e kaure matana, ao akea te bwai teuana ae e nooria; ao a tautaua baina ni kairia nako Taamateko. 9Tenibong ana bong Tauro n aki nooraaba, ma n aki amwarake, ao n aki mooi naba. 10E mena i Taamateko te reirei temanna ae arana Anania; ao E taku te Ueanakoina n te baere e nooria kaanga n te mii, Anania! Ao ngaia e kaangai, Te Uea, nooria, aio ngai. 11Ao E taku te Ueanakoina, Tei rake, ao naako n te kawai are e aranaki bwa Eti, ao ukoukora iai te aomata ae arana Tauro ae te I-Tareto, n ana auti Iuta: bwa nooria, e tataro, 12ao e noora te aomata, i nanoni kaanga te mii, ae arana Anania bwa e roko ni kawaria, ao e katokaa baina i aona, bwa e aonga n nooraaba. 13Ao e kaeka Anania ni kaangai, Te Uea, I ongo taekan teuaei irouia aomata aika a bati, bwa e karaoi mwakuri aika a bubuaka aika a bati nakoia am aomata ake a itiaki ake i Ierutarem; 14ao e a tia n anganaki te mwaaka mai irouia ibonga ake mataniwi, bwa e na kabaeia aomata ni kabaneia akana a taromauriia aram. 15Ma E taku te Ueanakoina, Ko na nako, bwa I a tia n rinea teuarei bwa e na mwakuri i bukiu: bwa e na tataekina arau ni kaotiotai nakoia aomata aika a tuai n onimakina te Atua, ao nakoia ueea ma te bootanaomata ae Iteraera; 16bwa N na kaotinakoina baika a bati aika e riai ni karawaawataaki iai ibukin arau. 17Ao e nako Anania n rin n te auti arei, ao e katokaa baina i aon teuarei, ao e kaangai, Tauro ae tariu, E kanakomaiai te Uea are Iesu, are e kaotinakoim i nanon te kawai, ngke ko nako mai, bwa ko aonga ni manga nooraaba, ao ni kaonaki n te Taamnei are e Raoiroi. 18Ao n te tai naba arei ao a bwaka mai matan Tauro baika kaanga ai aron inan te ika, ao e a manga nooraaba; ao e tei rake, ao e bwaabetitooaki; 19ao e marurung ngke e a tia n amwarake. E tiku Tauro irouia reirei ake i Taamateko i nanon tabeua te bong. 20E aki tiku n aoria, ma e nako ni mwaneaba nako, ao e tataekina Iesu bwa Natin te Atua Ngaia. 21A bane ni miimii ake a ongoraa irouna, ao a taku, Tiaki teuare e tiringia aomata teuaei ake a taromauriia te ara aei i Ierutarem? Ao tiaki naba e roko ikai bwa e na kabaeia aomata ake ai aroia naba aomata akekei, ni kairiia nakoia aia mataniwi ibonga? 22Ao e riki ni korakora riki aron Tauro ni kabwarabwara; ao e kaminoi aia iango I-Iutaia ake a maeka i Taamateko n ana koaua ake e taekin ibukin Iesu bwa bon te Kristo Ngaia. 23Ao i mwiini boong aika a bati, ao a kaboowiia taekani kamatean Tauro I-Iutaia; 24ma e kuneaki aia iango ni kan tiritiri iroun Tauro. A taratarai mataroa nako ake mataroa n rin n te nono, n te ngaina ao n te bong, bwa a na kamatea. 25Ma n te tairiki teuana, ao e anaaki Tauro irouia ana reirei ao a nnaia rikaaki n te bwaene man te tabo are a mena iai ri nanon te bwangabwanga n te nono. 26Ngke e roko Tauro i Ierutarem, ao e kan riki bwa raoia reirei ikekei; ma a bane ni maakua, bwa a aki kakoauaa ae e a tia n riki bwa te reirei temanna. 27Ma enakoina Bwarenaba, ao e kairia nakoia taan tuatua, ao Tauro e tuangiia arona ngke e noora te Uea are e taetaenakoina i nanon te kawai, ao ngke e reirei n aki mamaaku n aran Iesu i Taamateko. 28Ao e meemena irouia uaakekei n akea tukana ngkana e kan nako n te tabo teuana are e tangiria i aon Ierutarem. 29E aki toki n taetae ma ni kauntaeka ma I-Iutaia ake a bwaina te taetae n Erene; ao a kataia ni kani kamatea. 30Ngke e a ataaki aroia I-Iutaia akekei irouia taari i Ierutarem, ao a kaira rio Tauro nako Kaitareia, ao a kanakoa nako Tareto. 31E wene n rau ngkanne te ekaretia i aon Iutaia ni kabutaa, ma Kariraia, ma Tamaria, ao e kateimatoaaki; a kaotia ni maiuia kaaina bwa iai karinean te Atua irouia, ao e rikirake mwaitini kaaina n ana buobuoki te Taamnei are e Raoiroi. 32I nanon ana tai ni mwamwananga Betero ni kawari taabo nako, ao e reke naba ana tai ni wairio nakoia ake a itiaki ake a maeka i Rura. 33E kaaitibo iai ma te aomata ae arana Ainea, ae e weewene i aoni nnena ni wene i nanoni wanua te ririki, bwa a mate bwain rabwatana. 34E taku Beteronakoina, Ainea, E kamaiuko Iesu Kristo; tei rake, ao baairea nnem ni wene. Ao e a tei rake naba ngkekei Ainea. 35A bane n noora teuare e kamaiuaki aomata ake a maeka i Rura ao i Tiaron, ao a riki bwa taan onimakina te Uea. 36E mena i Iobe te aomata temanna ae te tia onimaki, ae arana Nei Tabita. (ke Nei Toreka n te Taetae n Erene). E aki toki neiei ni kaakaraoi mwakuri aika a raraoi, ao n ibuobuokiia aika a kananoanga. 37N taai akanne ao e aoraki Nei Tabita, ao e mate; ao ngke a a tia ana koraki n tebokia, ao a kawenea n te ru i eta. 38E aki rangi n raroa Iobe ma Rura; ma ngaia are ngke a ongo reirei ake i Iobe bwa e mena Betero i Rura, ao a kanakoia ngkanne uomani mwaane bwa a na kabanea aia buubutinakoina, bwa e na kawaekoaa nnakoia. 39Ao e tei rake Betero, ao e airi ma ngaiia. Ngke e roko, ao a kairia nakon te ru are i eta; a tei n tang aine ake a mate buia i rarikini Betero, ao a kaoti kabaraaki ma kooti ake e karaoi Nei Toreka i nanon ana tai ni maiu. 40E kabaneia ni kaotinakoia Betero, ao e katorobubua n tataro; e rairaki ngkanne ni kaaitaraa rabwatan Nei Toreka, ao e kaangai, Nei Tabita, tei rake! E kaure matana Nei Toreka; ao ngke e noora Betero, ao e tekateka. 41E anga baina Beteronakoina, ao e kateirakea; e weteiia ngkanne ake a itiaki ma aine ake a mate buia, ao e anganiia neierei bwa e a maiu. 42E buta nako taekan te baei i aon Iobe, ao a onimakina te Uea aomata aika a bati. 43E tiku Betero i Iobe i nanoni boong aika a bati, iroun Timon temanna, ae te tia karaoi bwaai mani kunin te man.


text: 1I mwiini baikekei ao e kiitana Atenai Bwauro, ao e nako Korinto; 2e kaaitibo iai ma te I-Iutaia ae arana Akura ae e bungiaki i Bonto, ae e a tibwa roko mai Itare, ma Beritikira are buuna, i mwiin ana taeka Keraurio nakoia I-Iutaia ni kabaneia bwa a na kiitana Rom. E nako ni kawariia Bwauro, 3ao e mamaeka ma ni mwakuri ma ngaiia, bwa kioina ngke ti te bo nakoaia: bwa taani karaoi umwanrianna ngaiia. 4E aki toki Bwauro ni kakarabakau ni mwaneabaia I-Iutaia n te taabati ae koraki, bwa e kan anai nanoia I-Iutaia ma I-Erene. 5Ngke a roko Tira ma Timoteo mai Mwaketonia, ao akea ana mwakuri Bwauro bwa ti te tataekina ana taeka te Atua, ni kaota raoi nakoia I-Iutaia bwa bon te Kristo Iesu. 6Ma a ekia nako ao a taetaebuakaia, ao ngaia e ioioa ana kunnikai, ao e takunakoia, Kam na bonibukintaeka n ami bure! Akea au bure iroumi! I mwiini ngkai ao I a nakoia aomata aika tiaki I-Iutaia. 7E kiitana ikekei ao e nako n ana auti te aomata ae arana Titio Iouteto, ae e tataromauriia te Atua; e kaan ana auti ma mwaneabaia I-Iutaia. 8Ao Kiritebo, are te tia taua taekan aia mwaneaba I-Iutaia, e onimakina te Uea ma kaain ana auti ni kabaneia; ao I-Korinto aika a bati, ngke a ongo ana taeka te Atua, ao a onimaki ao a bwaabetitooaki. 9N te tairiki teuana ao kaanga ae e mii Bwauro: e taetaenakoina te Uea ni kaangai, Tai maaku, ma ko na taetae, ao tai kainabwaabu; 10bwa I meemena iroum, ao akea te aomata temanna ae e na eekiko nako ni kaikoakiko: bwa a bati au aomata n te kaawa aei. 11Ao e maeka Bwauro n te kaawa arei i nanon teuana te ririki ao onoua namwakaina, n reireiia aomata ana taeka te Atua. 12Ma ngke te tia tau-taeka i Akaia Kario, ao a kaboo nanoia I-Iutaia n eweka Bwauro, ao a kairia nako matan te tabo ni motiki-taeka, 13ao a taku, E anai nanoia aomata teuaei bwa a na taromauriia te Atua n te aro ae e bobuaka ma taekan te tua. 14Ma ngke e nangi taetae Bwauro, ao e taku Kario nakoia I-Iutaia, I-Iutaia, ngke arona bwa te kaairua, ke te bure kaakaiaki te baei, ao e riai irou bwa N na kabanea au tai n ongoraa iroumi; 15ma ngkai e kaeti ma taian titiraki ibukin taeka ma aara, ma taekan ami tua, ao I a katiku taekaianakoimi, bwa I aki kan riki bwa te tia motiki-taekani baikai. 16Ao e kakioia nako man te tabo ni motiki-taeka. 17Ao a bane n taua Tototene are te tia taua taekani mwaneabaia I-Iutaia, ao a batiboia i matan te tabo ni motiki-taeka; ma e aki kan tabe ma ngaiia Kario. 18E kabatiai riki ana bong Bwauro n tiku ma taari i Korinto, ao rimwi e kaboo ma ngaiia, ao e borau ma Nei Beritikira ao Akura nako Turia; ao e korobuatau Bwauro i Kengkirea i mwaaini borauna, bwa kakoroan nanon ana taeka ni bau are e bae iai. 19A roko i Ebeto, n te tabo are a kiitanaki iai Beritikira ma Akura irouni Bwauro. E nako Bwauro n rin ni mwaneabaia I-Iutaia, ao e reireiia I-Iutaia. 20Ngke a butiia bwa e na tiku irouia ni kamaanna, ao e aki iri nanoia; 21ma ngke e kaboo ma ngaiia, ao e taku, Ngkana nanon te Atua ao N na manga okiringkami. Ao e borau mai Ebeto. 22Ngke e aerake i Kaitareia, ao e waerake ni kamaura te ekaretia, ao i mwiina e nako Antioka. 23E tiku ni kamaanna iai teutana, ao i mwiina e kiitanna n nako ni kawara te aba are Karatia ma Berukia, ni kakorakoraia taan onimaki ni kabaneia iai. 24E roko i Ebeto te I-Iutaia temanna ae arana Aboro, ae e bungiaki i Arekanria. Te tia taetae ngaia ae e rabakau, ao e rangi n atatai n te Baibara. 25E a tia n reireiaki teuaei nanon te Uea ibukin te kawai are a riai n toua aomata, ao e taetae ma angin nanona, n reireiia aomata koaua aika a eti aika taekan Iesu, e boni ngae ngke e ti atatai n ana bwaabetiito Ioane; 26ao e taetae teuaei n aki mamaaku i nanoni mwaneabaia I-Iutaia. Ngke a ongoraa irouna Akura ma Beritikira ao a weteia, ao a kabwarabwaraanakoina nanon te Atua ibukin te kawai are a riai n toua aomata, bwa e aonga n eti riki ana atatai iai. 27A kaungaa nanon Aboro taari ngke e kan nako Akaia, ao a koroboki nakoia ake a onimaki ikekei bwa a na mwaneia n akoia; ao ngke e roko, ao e korakora ana ibuobuoki nakoia ake a a tia n riki bwa taan onimaki n ana aakoi te Atua: 28bwa n ana imanono ao e konai aoia I-Iutaia n aia kauntaeka i mataia aomata, ngke e kaotaia man te Baibara bwa bon te Kristo Iesu.


text: 1I atonga te koaua; I aki kewe ibukina bwa ana aomata Kristo ngai, ao e buokai mataniwiin nanou are e kairaki iroun te Taamnei are e Raoiroi, ni kakoauaai naba bwa I aki kewe: 2bwa e bati rawaawatau ma korakain nanou ae e aki konaa n toki. 3Ao e bia reke kaiu, ma ni karaureaki ma Kristo i bukiia tariu ake au buu n te katei n aomata; 4ake Iteraera, ake a tabekaki iroun te Atua bwa natina, ake E kaota mimitongina nakoia, ao E karaoi taiani booraraoi ma ngaiia; E anganiia te Tua, ao e reeke irouia te aro n taromaurini koaua, ma taeka n akoi, 5ao a riki mai irouia bakatibu; ao Kristo, ngkai bon te aomata Ngaia, boni kaain aia bootanaomata. Ao te Atua are e tau-taeka i aoni bwaai ni kabane, ana bwai te neboaki n aki toki. Amene. 6Tiaki bwa aongkoa iai aki nako raoin te taeka n akoi; e a tia ni koro nanona, bwa tiaki Iteraera ni kabaneia aika ana aomata ni koaua te Atua; 7ao ana kariki Aberaam tiaki naba natin te Atua ngaiia ni kabaneia, bwa E kaangai te Atua nakon Aberaam, A na atongaki ana kariki Itaaka bwa am kariki. 8Na nona ngkanne bwa naati ake a bungiaki n te rabwata tiaki natin te Atua; ma naati ake a bungiaki bwa kakoroan nanon te taeka n aakoi a atongaki bwa ana kariki ni koaua Aberaam. 9Bwa aei te taeka n akoi: N te tai naba aei ao N na roko ao e na reke natin Tara te mwaane. 10Ao tiaki ti ngaia, ma e riki naba ae aron aei nakon Rebeka ngke e bikoukou iroun temanna, are Itaaka are ara bakatibu; 11bwa ngke a tuai ni bungiaki natina, ngke a tuai ni karaoa ae e raoiroi ke ae e buaakaka, ao e kaangai te taeka nakoina, E na toro te karimoa iroun te karimwi. E taekina aei bwa e na kaotaki iai arona n rinea te nati ae temanna bwa e nako man oin ana kaantaninga; 12ma ngaia are ana rinerine te Atua e nako man arona ni weewete ao tiaki man te mwakuri are a karaoia. 13N ai aron are e koreaki ni kaangai: I tangira Iakobwa, ma I ribaa Etau. 14Ao tera ngkanne ae ti na taekinna? E aki eti aron te Atua? Tiaki ngaia anne! 15Bwa E kaangai nakoni Mote, N na aakoa ane I kan aakoia, ao N na nanoangaaea ane I kan nanoangaia. 16Ma ngaia ae ana rinerine te Atua e boboto i aon ti nanona n nanoanga, ma tiaki i aon aron te aomata bwa tera are e tangiria ke e karaoia. 17Bwa E kaangai te Atua nakoni Bwarao n te Baibara, I karikiko n uea ibukin aei: bwa N na kaota mwaakau iroum, ao bwa e aonga n ataaki arau i aonnaba ni bane. 18Ma ngaia ae E nanoangaea ae E kan nanoangaia te Atua, ao E kamatoatoaa nanon ane E kani kamatoatoaa. 19Ane ko na titirakinai iai ngkanne ni kaangai, Ao e aera te Atua ngkae E aki toki ni kakaaea kaairuan te aomata? Bwa antai ae e tuuka nanona? 20Nao! Antai ngkoe bwa ko na kaekaa te Atua? Iai riain te bwai ae e karaoaki man te bokaboka bwa e na kaekaa te aomata are e karaoia ni kaangai, E aera ngkai ko karaoai n arou aei? 21Akea ana riai te tia karaoi bwaai man te bokaboka bwa e na karaoa te boora ae e katamaaroaaki ma te boora ae akea katamaaroaana man ti teuana te bwariko ni bokaboka? 22Ao bon ti te bo naba ma are E a tia ni karaoia te Atua. E kani kaota unna ma mwaakana n ekiia nako ake a bon riai mateia. Ma E aki, bwa te bae E karaoia E taotaona nanona nakoia, 23n arona ngke E kaota aron neboakina ngke E nanoangaiia aomata ake E a tia n rineiia bwa a na reke naba tibwangaia n neboakina. 24Bwa I-Iutaia ngaira ke tiaki, ma boni ngaira te koraki ake a weteaki; 25n ai aron ana taeka are e kaangai n te boki are Otea: N na atongiia ake tiaki au aomata bwa au aomata; Ao are e aki tangiraki bwa e tangiraki. 26Ao n te tabo are e taekinaki iai ae e kaangai nakoia: Tiaki au aomata ngkami; ao a na atongaki naba iai bwa natin te Atua ae e maiu. 27Ao Itaia e taekiniia Iteraera ni kaangai, Ai aron tanon te bike i rarikin taari mwaitiia natin Iteraera, ma ti tabeman mai buakoia aika a na kamaiuaki; 28bwa ane E na karaoa nako aon te aba te baere E a tia ni motikia bwa E na karaoia. 29Ao e taku naba Itaia, Ngke arona bwa te Uea are Moan te Mwaaka. E aki kamaiuiia tabemwaang mai buakoia ara koraki, ao ti na kaman tia ni kamaunaaki, n ai aroni kaawa ake Totom ma Komora. 30Ao tera ae ti na taekinna ngkanne? Bon aei: bwa aomata aika tiaki I-Iutaia, aika akea aia kekeiaki ni kaeti aroia n reitaki ma te Atua, a kunea bwa e konaa n reke irouia kaetan aroia n reitaki ma Ngaia n te onimaki; 31ma te bootanaomata ae Iteraera, ake a ukoukora te tua are e na kaeta aroia n reitaki ma te Atua, e bon tuai n reke irouia. 32Bwa e aera? I bukina bwa a aki kataia ni karekea ni kawain te onimaki, ma a kataia ni karaoia ri nanon te tua. A reke waeia n te atiibu ni katatatata ao a tatanako iai; 33n ai aron are e koreaki ni kaangai: Noria, I kawenea i Tion te atiibu ae a na reke waeia iai aomata, ao a na bwaka; ao ane e onimakinna ao e na aki kamaamaeaki.


text:
Ho'i ke Kōlea i Kahiki
Synopsis: Teach for America is not a viable solution to Hawai'i
's teacher shortage.
Laiana Wong
'Oiai he uku kākou a pau i ka 'auhau, a he ho'olilo 'ia nō kauwahi kālā no loko mai o ia huina 'auhau e ka 'Oihana Ho'ona'auao no ka pono o nā kula aupuni, he kuleana ko kākou a pau e maka'ala ai i ka pono a me ka 'ole o ia ho'olilo 'ana.
No'u iho, ke 'uha'uha 'ia nei ia kālā. A penei ho'i, no ke emi loa o nā kumu ma kekahi mau kula aupuni, eia ke ho'owalewale 'ia nei nā haumāna e puka ana ma nā kula nui mai 'ō a 'ō o 'Amelika e naue mai i Hawai'i nei no ka lilo 'ana i kumu ma loko o ia mau kula. Ua kapa 'ia ka inoa o ia polokalamu 'o Teach for America (TFA), a 'o kā lākou hana, 'o ia nō ka ho'ouna 'ana i kā lākou po'e "kumu" i nā kula i piha i nā haumāna 'ilihune. 'O ka hapanui, aia ma loko o nā kūlanakauhale nunui a ma nā wahi kua'āina paha. Ma Hawai'i nei, 'o ia nō nā kula ma nā kaiāulu nui o nā Hawai'i.
'A'ohe wahi 'ano o ke akamai e 'ike 'ia ma kēia hana. He nui na'e nā pilikia, 'a'ole paha e pau i ka helu 'ia ma loko o nā 'īniha o nēia kolamu. 'O ka 'oia'i'o, 'a'ole nō e piha 'elua makahiki o ke a'o, e ho'i aku nō ka hapanui o kēia po'e "kumu" i ko lākou 'āina i hele mai ai, 'o ia nō 'oe 'o ke kōlea. Na wai ho'i e 'ole ka wānana i ia hopena? 'A'ohe o lākou 'ike i ke a'o. He 'elima wale nō pule o ka ho'omākaukau 'ia 'ana ma mua o ka lu'u 'ana i loko o ia kai! 'A'ohe o lākou 'ike i ke 'ano o ka po'e Hawai'i, a 'a'ole maika'i ka launa 'ana me nā haumāna. Eia hou, 'a'ohe koikoi a ka polokalamu TFA e lilo kēia po'e i kumu kula maoli. I wehi wale nō kēia hana e nani ai ka CV. Ke pau kā lākou hana ma 'ane'i, e ho'i aku nō lākou ma nā kula loio, kauka, 'enekinia, ia mea aku, ia mea aku. 'Ehia mea aloha o nā keiki?
No ke aha i huli koke aku ai ko kākou nānā 'ana i ka 'āina haole e 'imi ai i ha'ina no kēia pilikia? Huli kua 'ia ko kākou po'e hoa o ka noho pū 'ana. He nui ka po'e hānau o ka 'āina a hānai 'ia ho'i ma Hawai'i nei nāna e puka ana ma nā kula nui. He aha ka mea i hai 'ole 'ia ai lākou? No ka pipi'i o ka nohona ma Hawai'i nei, a no ka lawa 'ole o nā hana maika'i, ke ha'alele nei lākou iā Hawai'i no ka 'imi 'ana i ola ma nā 'āina 'ē. I ola aha ia a ko Hawai'i e mā'ona ai? Kohu kumulā'au ua 'ula'a 'ia kona mole a wailana 'ia i ke kai. He aha ka hewa o ka mālama 'ana i ke kālā e lilo nei iā TFA me ka ho'olilo aku na'e no ka ho'omākaukau 'ana i mau kumu no loko mai o nā kaiāulu nona ia mau kula? 'A'ohe o lākou lele aku i ka 'āina 'ē. E noho mai nō na'e lākou a lō'ihi me ka nānā mau i ka pono o ia mau keiki, no ka mea, he mau keiki nō ia na lākou.
A no ke aha i hana 'ole 'ia ai? He nānā wale aku nō i ka helehelena o nā "kumu" TFA a 'a'ole nō e nele ke kupu mai o ka mana'o ho'ohuoi i ka ho'okae 'ili, a inā 'a'ole ia, he ho'okae 'ōlelo paha ke kumu. He aha hou aku lā ke kumu i huli kua 'ia ai ko Hawai'i?
This column is coordinated by the Hawaiian Language Department at the University of Hawai'i at Mānoa.
E ho'ouna 'ia mai nä leka iä mäua, 'o ia ho'i 'o Laiana Wong a me Kekeha Solis ma ka pahu leka uila ma lalo nei:
a i 'ole ia, ma ke kelepona:
» 956-2627 (Laiana)
» 956-2624 (Kekeha)
BACK TO TOP
Ho'i ke Kölea i Kahiki
Synopsis: Teach for America is not a viable solution to Hawai'i
's teacher shortage.
Laiana Wong
'Oiai he uku käkou a pau i ka 'auhau, a he ho'olilo 'ia nö kauwahi kälä no loko mai o ia huina 'auhau e ka 'Oihana Ho'ona'auao no ka pono o nä kula aupuni, he kuleana ko käkou a pau e maka'ala ai i ka pono a me ka 'ole o ia ho'olilo 'ana.
No'u iho, ke 'uha'uha 'ia nei ia kälä. A penei ho'i, no ke emi loa o nä kumu ma kekahi mau kula aupuni, eia ke ho'owalewale 'ia nei nä haumäna e puka ana ma nä kula nui mai 'ö a 'ö o 'Amelika e naue mai i Hawai'i nei no ka lilo 'ana i kumu ma loko o ia mau kula. Ua kapa 'ia ka inoa o ia polokalamu 'o Teach for America (TFA), a 'o kä läkou hana, 'o ia nö ka ho'ouna 'ana i kä läkou po'e "kumu" i nä kula i piha i nä haumäna 'ilihune. 'O ka hapanui, aia ma loko o nä külanakauhale nunui a ma nä wahi kua'äina paha. Ma Hawai'i nei, 'o ia nö nä kula ma nä kaiäulu nui o nä Hawai'i.
'A'ohe wahi 'ano o ke akamai e 'ike 'ia ma këia hana. He nui na'e nä pilikia, 'a'ole paha e pau i ka helu 'ia ma loko o nä 'ïniha o nëia kolamu. 'O ka 'oia'i'o, 'a'ole nö e piha 'elua makahiki o ke a'o, e ho'i aku nö ka hapanui o këia po'e "kumu" i ko läkou 'äina i hele mai ai, 'o ia nö 'oe 'o ke kölea. Na wai ho'i e 'ole ka wänana i ia hopena? 'A'ohe o läkou 'ike i ke a'o. He 'elima wale nö pule o ka ho'omäkaukau 'ia 'ana ma mua o ka lu'u 'ana i loko o ia kai! 'A'ohe o läkou 'ike i ke 'ano o ka po'e Hawai'i, a 'a'ole maika'i ka launa 'ana me nä haumäna. Eia hou, 'a'ohe koikoi a ka polokalamu TFA e lilo këia po'e i kumu kula maoli. I wehi wale nö këia hana e nani ai ka CV. Ke pau kä läkou hana ma 'ane'i, e ho'i aku nö läkou ma nä kula loio, kauka, 'enekinia, ia mea aku, ia mea aku. 'Ehia mea aloha o nä keiki?
No ke aha i huli koke aku ai ko käkou nänä 'ana i ka 'äina haole e 'imi ai i ha'ina no këia pilikia? Huli kua 'ia ko käkou po'e hoa o ka noho pü 'ana. He nui ka po'e hänau o ka 'äina a hänai 'ia ho'i ma Hawai'i nei näna e puka ana ma nä kula nui. He aha ka mea i hai 'ole 'ia ai läkou? No ka pipi'i o ka nohona ma Hawai'i nei, a no ka lawa 'ole o nä hana maika'i, ke ha'alele nei läkou iä Hawai'i no ka 'imi 'ana i ola ma nä 'äina 'ë. I ola aha ia a ko Hawai'i e mä'ona ai? Kohu kumulä'au ua 'ula'a 'ia kona mole a wailana 'ia i ke kai. He aha ka hewa o ka mälama 'ana i ke kälä e lilo nei iä TFA me ka ho'olilo aku na'e no ka ho'omäkaukau 'ana i mau kumu no loko mai o nä kaiäulu nona ia mau kula? 'A'ohe o läkou lele aku i ka 'äina 'ë. E noho mai nö na'e läkou a lö'ihi me ka nänä mau i ka pono o ia mau keiki, no ka mea, he mau keiki nö ia na läkou.
A no ke aha i hana 'ole 'ia ai? He nänä wale aku nö i ka helehelena o nä "kumu" TFA a 'a'ole nö e nele ke kupu mai o ka mana'o ho'ohuoi i ka ho'okae 'ili, a inä 'a'ole ia, he ho'okae 'ölelo paha ke kumu. He aha hou aku lä ke kumu i huli kua 'ia ai ko Hawai'i?
This column is coordinated by the Hawaiian Language Department at the University of Hawai'i at Mānoa.
E ho'ouna 'ia mai nā leka iā māua, 'o ia ho'i 'o Laiana Wong a me Kekeha Solis ma ka pahu leka uila ma lalo nei:
a i 'ole ia, ma ke kelepona:
» 956-2627 (Laiana)
» 956-2624 (Kekeha)


text:
Mau Rakau a Tuhoe
He pera ano tenei e kare ma he rahi nga mahi kai runga I nga pokohiwi I tenei wa.
Heoi, kua whakaritea he ra tutakitaki ai te Kura Parawhakawai o Tuhoe. E whakaaro ana mo te pito o te tau, mo te marama o Tihema. 16,17,18,19, I te 20th kua hoki. Koinei pea te taima e watea ana tatau kua mutu ke hoki nga mahi a te nuinga.
Ki Ruatoki te wananga tuatahi, I tenei wa ka tu te hui nei ki Ngati Tawhaki ki Ngahina. Ko te tino kaupapa o te whakatu I te hui nei ki te kainga o te riri: anei ko tenei. Kia tae a tinana nga pia ki te whenua I kainga e to tatau tipuna a Tuhoe tangata I te Manawa o tana tuakana a Ueimua. Ki reira tatau ruku atu ki roto I te hohonutanga o te kaupapa ra.
E manako ana hoki kia tae tatau ki tera o tatau marae I te ngahere ki a Te Rangimonoa. Heoi, ma te wa tatau ata whakarite ai I te hotaka mo taua wiki.
I te wikene nei, kai te hari I te kaupapa nei ki roto o Te Waimana Kaku. Kai te tiaki tonu I a ratau te tuku mai I te taima whakaatu ai nga moemoea e wawatahia nei e tatau. I tenei wa ko matau ko Haturini, ko Te Hauauru kai te kawe I te kaupapa nei ki a ratau. E Toko, tena ka taea e koe te tutaki atu I a matau I kona, ka pai tera. A, mehemea e watea ana etahi o koutou te haramai ki te tautoko te painga atu. Kua kore a Te Makarini e watea, te ahua nei kua kore hoki a Nikora I te watea. Hai aha koa kai te pai, ko te hunga ka tae, koina. Kia whakahokia mai e te Taraipara o Waimana tahi korero ka whakapa atu ki a koutou te taima o te kauhau.
Kare e roa ka whakaatungia nga rangi o te wananga ki runga I ta tatau wharangi facebook, kia mohio ai te iwi. Kai te kawea tonu te kaupapa nei ki tena marua, ki te iwi, heoi, kua tere mohio haere I tenei wharangi.
I tenei wa ko nga kaikorero, nga Ika-a-whiro kai te watea mo te wananga I te pito o te tau, ko wenei:
- Nikora Tikirau
- Te Makarini Rangi Matamua
- Haturini Maui/Roy
- Ngatai Abe
- Spoc (possibly)
Kai te rahi nga mea I ki mai ki a au mai ka timata ake te kaupapa nei, ka whakawatea ratau I a ratau te haramai ki te tautoko. Taihoa ake nei era whakapa atu. Ki te watea koe te haramai I te Tihema, tena whakapa mai.
Hai kai ma te hinengaro e hika ma.
Naku noa,
Ngatai Rangihau BMM, Tohu Panekiretanga
Regional Monitor
School Iwi Development
Te Whare Wananga o Awanuiarangi
Private Bag 1006
Whakatane
Phone (07) 307 1467 ext 7798
Ngatai.Rangihau@wananga.ac.nz


text: 1Ao i bukimi ainenumwa: kam na aan-taeka irouia oini bumi; bwa e aonga n are ngkana a aki ira nanon ana taeka te Atua mwaanenumwa, ao a na anaaki nanoiia n aroaroia buuiia. E na aki kainnanoaki ami taeka, 2ibukina bwa ane a na noori aroaromi aika a itiaki ma ni karinerine. 3Ao katamaaroaami ae e riai, tiaki katamaaroaan tinanikumi ae biran iran atuum i, ao karinani bwaai aika koora, ke kunnikai ake kam kunnikaingkami iai aika a bobuaka; 4ma katamaaroaami ae e riai, bon te aomata ae raba ae e bwain te nano, ae katamaaroaami ae e aki konaa ni mka, ae te nano ae e nimamannei ae e rau, ae e kakaawaki i matan te Atua. 5Bwa ai ngaia anne aroia aine ngkoangkoa ake a tataromauriia te Atua ma ni mwiokoia, ngke a katamaaroaia n aroia n iriiri nanoia oini buia: 6n ai aron Nei Tara ngke e iriira nanon Aberaam, ao e atoatongnga bwa ana toka. Ao kam a riki bwa natina ngkami, ngkana kam kaakaraoa ae raoiroi, ma n aki mamaaku n te bwai teuana. 7Ao i bukimi mwaanenumwa: kam na maeka ma buumi ma te atatai bwa ngaiia ai aron te mwangko ae e mamaara riki, ngkai te aine. Kam na karineia, ibukina bwa a na uaia ni bwaibwai ma ngkami n te bwai n tituaraoi ae te maiu; bwa a aonga ni kaekaaki ami tataro. 8Kabanean au taeka ngkanne: kam na bane ni bwaina te nano ae ti te arona, ma te namakin ae ti te arona; kam na tangiriia raomi ni Kristian, kam na nanoanga, ao kam na nanorinano. 9Kam na tai kabooa te buaakaka n te buaakaka, ao te taetaebuaka n te taetaebuaka; ma kam na taetae ni kakabwaiaia aomata; bwa kam weteaki nakon aei, bwa kam aonga ni karekea te kakabwaiaaki. 10Bwa e kaangai te Baibara, Ane e kani maiu ni kukurei Ma ni kan noori boong aika a raraoi, e na kaawakina newena man te taetae ae e buaakaka, ao riana man taekinan te kewe. 11E na kiitana te buaakaka, ao e na kaakaraoa ae e raoiroi; E na ukoukora te raoi, ao e na kekeiaki mwaaka nako iai. 12Bwa E tarataraiia akana a raoiroi te Uea, ao E ongo aia tataro, ma E ekiia nako akana a karaoa ae e buaakaka. 13Ao antai ae e na kaikoakiingkami ngkana a korakora nanomi ni kani karaoa ae e raoiroi? 14Ma ngkana kam boni maraki ibukini karaoan nanon te Atua, ao kam a kabwaia. Kam na tai maakuia, ao a na tai kakiriweeaki nanomi. 15Ma kam na tabua Kristo i nanomi bwa te Uea; ao kam na tauraoi n te bong ae koraki bwa kam aonga ni konaa ni kaeka te aomata ae e titirakiningkami ibukin te kaantaninga ae e mena i nanomi; 16ma kam na kaeka ma te nimamannei ao te maaku; kaawakini mataniwiin nanomi bwa a na itiaki; ao n te aro aei a na mamaa iai te koraki ake a taetae ni kabuaakakai aroaromi aika a raraoi ngkai kam reitaki ma Kristo. 17Bwa e raoiroi riki marakimi ibukini karaoan ae e raoiroi, ngkana anne nanon te Atua, nakoni marakimi ibukini karaoan ae e buaakaka. 18Bwa e mate Kristo ibukini buure ti te taina ao akea riki—te aomata ae e raoiroi i bukiia aika a buaakaka—bwa E aonga ni kairingkami nakon te Atua. E boni kamateaki n te aro n rabwata, ma E kamaiuaki n te aro n taamnei; 19are E nako n arona aei ni kabwarabwara nakoia taamnei ake n te karabuuti: 20ake te koraki n aki ongeaaba nakon te Atua ngke E tataningaa ma te taotaonaki n nano ni boong ake e kabaa iai ana kaibuke Nooa; are a kamaiuaki i nanona ti tabeman te aomata, aika waniman, n te ran. 21Ao te bwabetito, are aekan te ran arei, e kamaiungkami ngkai, tiaki ni kaitiakan te baareka man te rabwata, ma n te kaeka nakon te Atua mani mataniwiin te nano ae e itiaki. E kamaiungkami ni manga-maiun Iesu Kristo; 22are e nako karawa, ao E mena i angaatain te Atua, n tautaeka i aoia anera ma ake iai mwaakaia ma aroia n tautaeka.


text: 1Tiaki te bwai ae e kainnanoaki bwa N na koroboki nakoimi ibukin taekan te mwakuri are e karaoaki i bukiia ake a itiaki i Iutaia; 2bwa I ataa nanomi ni kan anga, are I kamoamoaingkami iai nakoia I-Mwaketonia ngke I taekina ae a a kaman tauraoi taan onimaki i Akaia ni kan ibuobuoki man te ririki are e nako; ao a bati i buakoia aika a kaungaaki nanoia n nanokorakorami. 3Aei bukin ae N na kanakoa iai Tito ma taari aika uoman nakoimi, bwa e kaawa n akea nanoni kamoamoaara iroumi n te baei, ao bwa kam aonga n tauraoi; n ai aron are I taekinna bwa kam na bon tauraoi; 4bwa ngkana tao a irai I-Mwaketonia, ao a noora ae kam tuai n tauraoi, ao ti na bon rangi ni maamaa—n aki taekina maamaami—ibukin arora n onimakiningkami. 5Ma ngaia are I taku bwa e riai bwa N na butiia taari aikai bwa a na ri moau nakoimi, ni katauraoa i mwaaiu te bwai n tituaraoi are kam a tia n kabwakaa ami taeka iai bwa kam na karekea, bwa e aonga n tauraoi bwa te bwai ae e aki kairoroaki ma te bwai ae e nako man nanomi. 6Ao uringa aei: ane e kamaaea n unika ae ti teuana, ao e na taia ae ti teutana; ao ane e kamaaea n unika ae e bati, ao e na taia ae e bati. 7E na angabwai te aomata n ai aron are e taku, tiaki ma te nano ae e rawaawata ke n te aro ni kairoro; bwa te Atua E tangira te aomata ae e anga ma nanona ae e kukurei. 8Ao E konaa te Atua ni kabatii bwaai n aakoi ni kabane nakoimi, bwa e aonga n reke iroumi n tai nako te toronibwai ni bwaai ni kabane, bwa kam aonga ni kabatii mwakuri nako aika a raraoi; 9n ai aron are e koreaki ni kaangai: E anga ma te nano n aakoi nakoia akana akea aia bwai; E teimatoa arona n tituaraoi n aki toki. 10Ao Teuare e angan te tia unuuniki te koraa ma te amwarake bwa kanana, E na anganingkami te koraa ni kamwaitia bwa kam na unikia, ao E na kabatii uaan ami tituaraoi. 11Kam na kaubwai ni bwaai nako bwa kam aonga n teimatoa n aromi n tituaraoi n tai nako, bwa a aonga ni bati aomata aika a na katituaraoa te Atua ibukin ami bwai n aakoi aika karekei mai iroura. 12Bwa te mwakuri ae kam karaoia aei e aki ti katoki kain nanoia ake a itiaki, ma e kariki naba katituaraoan te Atua aika a mwaiti. 13I bukin te mwakuri aei, are e a kakoauaaki iai aromi, ao kam na neboa te Atua ibukin tataekinan euangkerioni Kristo iroumi ma ongeaabami nakoia, ao ibukin naba ami tituaraoi n aromi ni buokanibwai ma ngaiia ao aomata nako; 14ao ngaiia a tataro i bukimi ao a nooringkami, ibukin ana aakoi te Atua ae e rangi ni bati i aomi. 15E na katituaraoaki te Atua ibukin ana bwai n tituaraoi are e aki konaaki ni kabwarabwaraaki arona.


text: 1I-Karatia aika kam nanobaba, antai ae e mwaamwanaaingkami, ngkami aika E kaotaki raoi taekani Iesu Kristo i matami, bwa E tauraki n te kaibangaki? 2Ti aei te bae I kan ataia mai iroumi, Kam anganaki te Taamnei ibukina ngke kam karaoi baika a tangiraki n te Tua, ke ibukina ngke kam ongo taekan te euangkerio ao kam kakoauaa? 3E aera ngkai kam konaa n nanobaba n aromi anne? Kam moana maiumi n onimaki iroun te Taamnei, ao ngkai kam nang kakororaoia n te aro n rabwata? 4A matebuaka bwaai ake a tia n riki nakoimi? A bon aki matebuaka. 5Ma ngaia aei, bwa Teuare e anganingkami te Taamnei, ma ni karaoi naba mwakuri aika a mwaaka i buakomi, E karaoi ibukina ngke kam karaoi baika a tangiraki n te Tua, ke ibukina ngke kam ongo taekan te euangkerio ao kam kakoauaa? 6Ngke e onimakina te Atua Aberaam, ao e a riki ana onimaki bwa kaetan reitakina ma te Atua. 7Ma ngaia ae kam na ataiia aika a onimaki, bwa bon natin Aberaam. 8E a kaman ataia te Baibara, bwa te Atua E na karekea reitakiia aomata aika tiaki I-Iutaia ma Ngaia n te onimaki; ao e taekina te euangkerio nakon Aberaam rimoa, ao e kaangai, A na bane ni kabwaia bootanaomata iroum; 9ma ngaia ae a uaia ni kabwaia aika a onimaki ma Aberaam are e onimaki. 10Bwa a nangi reke kaiia aomata aika a bati aika a karaoi baika a tangiraki n te Tua; bwa e a tia ni koreaki ae kaangai, E na reke kain te aomata ae aki teimatoa ni karaoi bwai ni kabane ake a koreaki ni bokin te Tua. 11Ma e ataaki bwa akea te aomata i matan te Atua ae e eti reitakina ma Ngaia n te Tua, bwa e kaangai te Baibara, E na maiu ane e kaetaki reitakina ma te Atua n te onimaki. 12Ma te Tua tiaki man te onimaki; ma te aomata ane e karaoi baika a tangiraki n te Tua, e na maiu iai. 13E kainaomataira Kristo man te rekenikai are n te Tua, ngkae E karaoa are E na reke kaina iai i bukira, bwa e koreaki ae e kaangai, E a reke kain te aomata ae e tauraki n te kai: 14bwa e aonga n reke kakabwaian Aberaam irouia aomata aika tiaki I-Iutaia irouni Kristo Iesu, ao bwa e aonga n reke iroura n te onimaki te Taamnei are e atongaki n te taeka n akoi. 15Taari, N na taekina te bwai ni kakairi man te bae e noonooraki irouia aomata: bon akea temanna ae e konaa n urua ke ni karakaa riki taekan aia booraraoi aomata aika uoman, ngkana a a tia ni karaoia. 16A atongaki taian taeka n aakoi nakon Aberaam ao nakon ana kariki—ni kaotia bwa e aki nanonaki iai aomata aika a bati—ma e kaangai, ao nakon am kariki—ni kaotia bwa ti temanna ae e nanonaki iai, bwa Kristo. 17Aei te bae I nanonna n au taeka: te Tua are e roko abubua ma teningaun te ririki i mwiin te booraraoi are e kamatoaaki iroun te Atua, e aki urua te booraraoi anne, ao e aki kamauna te taeka n akoi. 18Bwa ngkana e reke te kakabwaiaaki n te Tua, ao nanona ngkanne bwa e aki reke n te taeka n akoi; ma te Atua E angan Aberaam ibukin ana taeka n akoi. 19Tera ngkanne manenan te Tua? E roko te Tua bwa raon te booraraoi, ao e boongana ibukin taiani bure, ni karokoa rokon Temanna n ana kariki Aberaam, are E anganaki te taeka n akoi. E anganaki te aba te Tua irouia anera ni bain te aomata ae te tia itoman i marenan te Atua ma aomata. 20Ma e aki kainnanoaki te tia itoman ngkana ti temanna te aomata ae e na tabe ma ngaia; ao te Atua bon ti temanna. 21E eki nako ngkanne ana taeka n aakoi te Atua te Tua? E bon aki; bwa ngke arona bwa e anganaki te aba te tua ae e konaa te kakamaiu, ao a konaa ngkanne n reke reitakiia aomata ni kabaneia ma te Atua n iran nanon te tua anne. 22Ma e taku te Baibara bwa a bane aomata nako ni mena i aani mwaakan te bure; ma ngaia are ana taeka n aakoi te Atua bon i bukiia akana a onimakina Iesu Kristo. 23Ma i mwaain rokon te onimaki, ao ti kaawakinaki bwa kaanga buure ngaira i aani mwaakan te Tua ni karokoa ae e kaotaki te onimaki. 24Ma ngaia ae e riki te Tua bwa te tia reireiniira arora ni karokoa ae E roko Kristo, bwa aonga n reke reitakira ma te Atua n te onimaki. 25Ma ngkae e a roko te onimaki, ao ti a aki manga mena i aan ana kairiiri te tia reireinira. 26Bwa kam a riki bwa natin te Atua ngkami ni kabaneingkami n onimakinan Kristo Iesu. 27Bwa ngkami ni kabaneingkami akana kam bwaabetitooaki nako nanoni Kristo, kam a karina Kristo i aomi bwa kaanga ai aron te kunnikai. 28Akea kaokoron te I-Iutaia ma te I-Erene i nanoni Kristo, ao akea kaokoron te toro ma te aomata ae e inaomata, ao akea naba kaokoron te mwaane ma te aine: bwa ti temanna ngkami ni kabaneingkami i nanoni Kristo Iesu. 29Ngkana ana bwai Kristo ngkami, ao boni kanoan Aberaam ngkami, ao kam na bwaibwai n te taeka n aakoi arei.


text: 1Ngke E taratara nako Iesu, ao E nooriia aomata aika kaubwai ni nnei aia bwaintangira i nanoni nnen te mwane, 2ao E noora naba te aine ae e mate buuna ae e aki kaubwai bwa e nnei iai uoua te rebeta. 3Ao E taku, E koaua ae I a tuangkami, bwa te aine ae e aki kaubwai arei ae akea buuna, e mwaiti riki ae e a tia ni kabwakaa nakoia ni kabaneia; 4bwa a bane ngaiia n anga mani kaubwaia, ma neierei, e ngae ngke e aki kaubwai, ma e anga ni kabane are iai irouna are e na maiu maiai. 5Ngke a taekina te umwantabu aomata tabemwaang bwa e katamaaroaaki n atiibu aika raraoi ao ni bwaai ake a bwaintangiraaki, ao E taku Iesu, 6Ni kaeti ma bwaai aika kam noori aikai, ane a na roko boong are e na aki nooraki n tiku ikai te atiibu teuana i aon teuana. A na bane ni kabwakaaki i aontano. 7Ao a titirakina Iesu ni kaangai, Te Tia Reirei, e na riki aei n ningai? Tera te kanikina ae e na ataaki iai bwa e nangi riki. 8Ao E kaekaia ni kaangai, Ka waaki ningkami bwa kam na aki burebureaki; bwa ane a na roko aomata aika bati n arau, ao ane a na Taian Areru 110.1 kaangai, Boni Ngaia ngai! Ane a na kaangai naba, E a kaan te tai are E na roko iai te Kristo! Tai nako n iriia. 9Ao ngkana kam ongo taekan taiani buaka ma kiriwe, ao tai maaku; bwa a riai n riki moa baikai, ma tiaki nanona bwa a kaotia n ae e nangi roko ni waekoa te toki. 10Ao E a manga taku nakoia, Ane e na tei rake te bootanaomata teuana n eekaanako te bootanaomata teuana, ao te tautaeka teuana n eekaanako te tautaeka teuana; 11ane e na roko mwaeiein te aba ae e korakora, ao a na roko roongo ma aoraki aika kamaamate n taabo tabeua; ao ane a na roko baika a kakamaaku ma kanikina aika abwaabwaki mai karawa. 12Ma i mwaain rikini baikai, ao ane a na tuangkami ao a na bwainikiriningkami; a na anga ngkami nakoia mataniwi ni mwaneabaia I-Iutaia, ao a na kainingkami i nanoni karabuuti; ao ane kam na kateaki i mataia ueea ma taan tau-taeka ibukin arau. 13Aei ami tai ni kaota ami onimaki. 14Ma ngaia ae kam na kaaki aei i nanomi: kam na aki iangoi moa ami taeka bwa kam na kangaa ni kaeka; 15bwa Ngai ae N na anganingkami te wi ae e ribinewe ma te rabakau, bwa a aonga n aki konaa aiami n tuuki ao ni kakewei ami taeka. 16Ane kam na kamwaneaki irouia ami karo, ma tarimi, ma ami bu, ma raomi, ao ane a na kamateia tabemwaang i buakomi. 17Ane kam na ribaaki irouia aomata ni kabaneia ibukin arau. 18Ma akea iran atuum i teaina ae e na bua mai atuum i. 19Ane kam na kareke maiumi n nanomwaakami. 20Ma ngaia ae ngkana kam noora Ierutarem bwa e ootabwaniniiaki irouia taanga ni buaka, ao kam na ataia ngkanne bwa e a kaan uruana. 21Ke a biri nako ni maunga akana mena i Iutaia, ao akana mena i nanon Ierutarem, ke a kiitanna; ao akana mena i marenaua, ke a tai rin i Ierutarem; 22Bwa aei te tai are E na karawaawataaki iai Iteraera iroun te Atua, bwa e na kakoroaki nanon are e koreaki n te Baibara. 23A kaawa ake a bikoukou, ao ake a kammammaia natiia ni boong akekei! Bwa ane e na bati te kananoanga i aon te aba, ao te un i aoia kaain te aba aei; 24ane a na tiringaki n te kabaang, ao ane a na kairaki nako bwa taenikai ao a na kauamaaeaki nako buakoia bootanaomata i aonnaba; ao ane e na uruaki Ierutarem irouia aomata aika tiaki I-Iutaia, ni karokoa tokin aia tai. 25Ao ane a na riki baika a kamiimii nakon taai ma namwakaina ma itoi; ao ane a na bane aaba nako i aonnaba ni bua aia kaantaninga n rurungaani marawa ma naao. 26Ane a na bwaka ni kiro aomata ibukin te maaku ma kaantaningaan te bwai ae e na roko i aonnaba; bwa ane a na kamwaeaki bwaini karawa mani nneia are a taneiai iai. 27Ao ngkanne, ane a na noora Natin te Aomata bwa E na nako mai n te nang ma te mwaaka ao te mimitong ae e bati. 28Ngkana a moanna n riki baikai, ao kam na tara rake ao tabeki atuum i, bwa e a kan roko kamaiuami. 29Ao E taekina te rongorongo ni kabootau teuana Iesu, ni kaangai, Kam na taraa te kai ae te biiku ao kaai nako; 30ngkana a tibwa bwebwe rake baaia, ao kam ataia iai n akea ae e tuangkami, bwa e a kaan tain te kabuebue. 31Ao ai aromi naba, bwa ngkana kam noori baikai bwa a riki, ao kam na ataia iai bwa e a kaan uean te Atua. 32E koaua ae I a tuangkami bwa a na bane n riki baikai i mwaaini mateia aomata nako aika maiu ngkai. 33A na mauna karawa ma aonnaba, ma a na aki konaa ni mauna au taeka. 34Ma kam na kaawakiningkami bwa a na aki kamamaaraaki nanomi n taekan ti te kan amwaamwarake ma te mamanging ma iango n raraoma ibukini bwain te maiu aei, bwa e kaawa ni karina rokon te bong arei n te tai are kam aki kaantaningaia iai ni kamwaneingkami, 35bwa kaanga te bwai ni kamwaamwane. Bwa ane e na roko i aoia aomata ni kabaneia aika maeka i aonnaba ni kabutaa. 36Ma kam na tantani n taai nako ao tataro bwa e aonga n reke iroumi te marurung are kam na konaa iai ni biri nako mani baika a nang roko, ao te konaa n tei i matan Natin te Aomata. 37Ao E rereirei Iesu n te umwantabu ni katoa bong; ma ngkana e a tairiki ao E oti nako ni mena n te maunga are arana Oriweta. 38N te moa n ingabong n te bong ae koraki, ao a babane aomata n nakoina n te umwantabu, bwa a na ongoraa irouna.


text: 1Aomata aika tooro aika a mena i aan te amo n toronaki a riai n iangoiia oin aia toka bwa a riai ni kabatiaaki karineaia, bwa e aonga n taekinaki ni kamoamoaaki te Atua ma ara reirei. 2Ao tooro aika Kristian aia toka, a na tai kaakeai boonganaia ibukina ngkai raoia ni Kristian; ma a na kabatiaa riki te kan toro irouia, bwa kioina ngkai te koraki akanne akana a kabwaia n aia mwakuri n toro bon taan onimaki aika a tangiraki. 3Ngkana iai temanna ae e reireiia aomata te koaua ae e kaokoro, ao e aki booraoi nanona ma taeka ni koaua aika ana taeka ara Uea are Iesu Kristo, ao e aki booraoi naba ma koauan te Aro ni Kristian, 4ao bon te aomata ngaia ae e kainikatonga ao e nano roo. E babaaeakina te kan tititiraki ma te kauntaeka, aika e riki maiai te bakantang, ma te unra, ma taetaebuaka, ma iango ni katautau aika a aki raraoi, 5ma aia meremere n tai nako aomata aika a babanga n iango, aika akea irouia te koaua. A taku n aia iango bwa tauan te Aro boni ngaia ae e reke maiai te kaubwai. 6Ma bon iai te kaubwai ae e bati n tauan te Aro iroun te aomata, ngkana e rauaki nanona n are e reke irouna. 7Bwa bon akea te bae ti uotia nako aon te aba, ao bon akea te bae ti na uotia nako mai aon te aba; 8ma ngkana iai karara ma kunnikaira, ao a na rau nanora iai. 9Ma akana a kan riki ni kaubwai a bwaka nako nanon te kariiriiaki, a mwane n te bwai ni kamwaamwane, ao a reke n naano aika a baba ma ni kammaraki aika a taonaki ni kabwabwaaki iai n tiringaki ma ni kamateaki. 10Bwa te baki-tianti boni ngaia ae a nako maiai aaro nako aika a buaakaka. Iai tabemwaang aika a rangi ni baki-tianti n te aro are a kiitana iai te onimaki, ao a uruaki nanoia n te aro ae a rawaawata iai. 11Ao ngkoe, ae ana aomata te Atua, ko na kararoako mani baikai, ao ko na kataa ae ko kona, ni karaoa nanon te Atua, ni maiu n reitaki ma Ngaia, ni bwaina te kakaonimaki ma te maiu n tangira, ma te taotaonaki n nano, ma te nimamannei. 12Ko na kekeiaki mwaaka n te kaboo biri mwaaka ae bwain te onimaki, ao karekea te maiu are e aki toki bwa kaniwangam; bwa ngaia aei te maiu are E weteiko nako iai te Atua ngke ko moani kaota iai am onimaki i mataia taani kakoaua aika a bati. 13I tuangko i matan te Atua, ae e anga te maiu nakoni bwaai ni kabane, ao i matani Kristo Iesu, are e kaota tauanibukin te koaua are e raoiroi i matani Bontio Birato, 14bwa ko na rangi n ongotaeka nakoni baike ko a tia n tuangaki, ma ni kakaonimaki nako iai ni karokoa rokon ara Uea are Iesu Kristo; 15are e na kaotaki rokona n te tai ae e riai iroun te Tia Tautaeka ae e karaoiroaki ae ti temanna, ae aia Kiing kiing, ao aia Uea ueea; 16ae ti Ngaia ae e aki maamate, ae e maeka n te oota are e aki konaaki ni kawaraki; akea te aomata ae a tia n nooria, ao akea ae e konaa n nooria. Ana bwai te karineaki ma te mwaaka ae e aki tootoki. Amene. 17Ko na tuangiia akana a kaubwai ni bwain te maiu aei, bwa a na tai kainikatonga ao a na tai onimakina te kaubwai ae e aki teimatoa; ma a na onimakina te Atua, ae e kabane bwaai ni kabatiai n anganiira bwa ti na kukurei iai. 18A na kaakaraoa ae e raoiroi, a na kabatii mwakuri aika a riai, a na maiu n tituaraoi, ao a na tauraoi ni buokanibwai n aia bwai; 19ao n te aro aei a kaiko iai kaubwaia ae e na riki bwa aaia ae e raoiroi ibukini boong aika a na roko, bwa e aonga n reke irouia te maiu ni koaua. 20Timoteo, ko na kaawakina te baere ko mwiokoaki iai. Ko na tannako mani bwarantiko aika akea nanoia aika a aki itiaki, ao man iango ni kauntaba aika kanoan te baere e aki tau n aranaki bwa te Rabakau; 21are a kaotatauanibukina tabemwaang, ao a riki ni bua iai aia onimaki. E na mena iroumi te aakoaki.


text:
Whitiwhiti Korero - Exchanging ideas through discussion
Tenā koutou katoa, nau mai, piki mai, ki tenei puka pānui o Whitiwhiti Kōrero – e whakatakoto atu nei i ngā take e pa ana ki nga tika o te tangata i raro i te mana o te Kāhui Tika Tangata, te Ture Tikanga Tangata, me te kaupapa nei Te Mana i Waitangi.
Ko te tumanako, he whakanui me te whakamārama ake i ngā mōhiotanga ki ngā tika, me te mana o te tangata i raro i te Tiriti o Waitangi, mā roto i ngā mahi rangahau, mātauranga me te whakawhitiwhiti kōrero, whakaaro hoki.


text:
For Saturday, June 9, 2012
POSTED: 01:30 a.m. HST, Jun 09, 2012
Synopsis: Discussion of the transit of Venus and the names of the planets that orbit the sun.
———
Welina e nā makamaka heluhelu o Kauakūkalahale. Ua 'ike aku nei paha ko 'oukou mau maka i ka mā'alo 'ana a'e o Hōkūloa ma mua pono mai o ka lā i ka Pō'alua nei? He mea nui paha ia, no ka mea, ua 'ōlelo 'ia, he hiki i ke kanaka akeakamai ke ana i ka Paralake (parallax) o ka Lā. A ma o ia Paralake e 'imi ai ke kanaka akeakamai i ka loa mai ka Honua aku a hiki i ka Lā (Ka Nupepa Kuokoa, Nowemapa 26, 1864).
A 'o kekahi mea nui, inā 'a'ole 'oukou i 'ike aku i ia hele 'ana o Hōkūloa ma luna o ka maka o ka lā i ka Pō'alua nei, 'a'ole nō 'oukou e 'ike iki aku. Aia wale nō paha a lō'ihi ko 'oukou mau makahiki e ola ai, e like me ko Kūali'i, a laila, e hiki ke 'ike aku. No ka mea, 'o ka makahiki e mā'alo hou ai 'o Hōkūloa ma mua pono mai o ka lā, 'o ia ka makahiki 2117.
A ua pōmaika'i ko 'oukou mea kākau, no ka mea, ma ua lā nei, e iho ana kēia i ke alapi'i ma ka Hale 'o Spalding no ka hui pū 'ana me ka wahine aloha, a ma ia iho 'ana i ke alapi'i, e iho pū ana ka luna o ke Ke'ena IPLL o ke Kulanui o Hawai'i ma Mānoa, 'o John Mayer, a ua loa'a kāna pale kilo lā. ('Auhea 'oukou, mai nō a poina, 'a'ole e nānā wale ka maka i ka lā e kau ana, o pilikia auane'i ka maka, a 'o ka makaaniani pale lā, 'a'ole lawa ke pale 'ana aku, he pono ke pale kilo lā.) A ma ka hiki 'ana iho i lalo o Spalding, nānā a'ela 'o John i luna i ka Lā me ia pale kilo lā, a 'oiai, 'o ka ho'omaka wale nō ia o Hōkūloa e 'ike 'ia ma ka lihilihi o ka Lā, 'a'ole i mōakāka pono. Noi akula ko 'oukou mea kākau iā John i kāna pale kilo lā, a i nānā aku ka hana o ko 'oukou mea kākau, ua 'ike 'ia nō, he hapa kiko wale nō ia. A ma ka 'olu'olu o John, hā'awi maila 'o ia i pale kilo lā na ko 'oukou mea kākau. A i ka nānā hou 'ana a'e i ka Lā he kanakolu paha minuke ma ia hope mai, ua komo le'a mai 'o Hōkūloa ma ke alo o ka Lā. He kiko 'u'uku wale nō ia i ka maka o ka Lā.
Ma muli o ia, komo ihola ka mana'o i loko o ko 'oukou mea kākau, e 'imi aku i nā inoa o nā Hōkūhele, a ua loa'a maila nō. 'O Hōkūloa, 'o Venuka ia. 'O Ukali (Ukaliali'i), 'o Melekulia nō ia. 'O Holoholopīna'au (a 'o Hōkū'ula paha i kekahi manawa), 'o Maleka nō ia. 'O Ka'āwela, 'o Iupika nō ia. 'O Nāholoholo (a 'o Makulu i kekahi manawa), 'o Kakulena ia. 'O Helekela, 'o Ulano ia. A ho'okahi Hōkūhele, 'a'ohe ona inoa Hawai'i, ua ho'ohawai'i wale 'ia iho nō kona inoa haole. 'O ia 'o Nepetune. He aha lā ke kumu i loa'a 'ole ai kona inoa Hawai'i pono'ī? A he inoa nō paha, 'a'ole na'e i loa'a i ko 'oukou mea kākau.
A 'o kekahi mea i ulu ai ka hoi, ma ka puke a Fornander, hō'ike mai 'o ia he mau inoa ko Venuka, 'o Nāholoholo a me Ka'āwela i kona wā he Hōkū kau ahiahi, a i kona kau 'ana i ke kakahiaka, 'o Mānanalo a me Hōkūloa. He kumu paha i kapa 'ia ai 'o Venuka lāua 'o Kakulena ma ka inoa ho'okahi? E 'olu'olu, inā maopopo paha i kekahi o 'oukou, e hō'ike mai.
Ua lawa paha ia. Ke ho'i aku nei ko Mānana uka keiki, ua ahiahi. Ke aloha.
———
This column is coordinated by Kawaihuelani Center for Hawaiian Language at the University of Hawai'i at Mānoa.


text:
O ke kumu nui o ko Kaonohiokala manao nui e hookawale ia Kahalaomapuana i Kealohilani, i mea e nalo ai kona kalohe ia Laielohelohe; no ka mea, o Kahalaomapuana, aia kekahi ike ia ia, he ike hiki ke hanaia kekahi hana ma kahi malu; a he kaikamahine manaopaa no, aole e hoopilimeai. O manao auanei o Kaonohiokala o haiia kana hana kalohe ana imua o Moanalihaikawaokele, nolaila oia i hookaawale ai i kona kaikuahine, a ma ke ano Akua o Kaonohiokala, na lilo ka hailona ia Kahalaomapuana.
A kaawale aku la kona kaikuahine, a i ka pau ana paha o a hapaha elua o ka lima o ka makahiki, iho hou mai la oia ilalo nei e hooko i kona manao kuko ia Laielohelohe.
Aole nae oia i hooko koke ia manawa; aka, i mea e pono ai oia imua o Kekalukaluokewa nolaila, waiho aku la oia imua o Kekalukaluokewa e pani ma ka hakahaka o Kahalaomapuana; a o ka Makaula no kona Kuhina Nui.
A hoonohoia aku la o Mailehaiwale i Kiaaina paha no Kauai; ia Mailekaluhea no Oahu; o Mailelaulii no Maui a me na moku e ae; ia Mailepakaha no Hawaii.
A lilo ae la o Kekalukaluokewa i poo kiekie ma ke aupuni, alaila, hoouna aku la o Kaonohiokala ia Kekalukaluokewa e hele e kaapuni ma na mokupuni a pau e lawelawe i kana oihana Moi, a hoonoho iho la ia Laielohelohe ma ko Kekalukaluokewa wahi ma ke ano hope Moi.
A no keia mea, lawe ae la o Kekalukaluokewa i kona Kuhina Nui (ka Makaula), ma kana huakai kaapuni.
I ka la i haalele ai o Kekalukaluokewa ia Pihanakalani, a hele aku la ma kana oihana kaapuni. Ia la no hoi ka haalele ana o Kaonohiokala ia lalo nei.
Ma kela hoi ana o Kaonohiokala, aole nae oia i hiki loa iluna, aka, ua ike nae oia ia la e holo ana na waa o Kekalukaluokewa i ka moana.
A no ia mea, hoi hou mai la o Kaonohiokala mai luna mai a hiki ilalo nei, a launa iho la me Laielohelohe, aole nae i hanaia ka hewa ia manawa.
Ia laua me Laielohelohe e halawai la, noi aku la o Kaonohiokala ia Laielohelohe e hookaawaleia na mea e ae, a ma kona ano Mea Nui, ua hookaawaleia ko ke Alii wahine mau aialo.
Ia Laielohelohe me Kaonohiokala o laua wale no ma ke kaawale, i aku la, “O ka ekolu keia o ko’u mai makahiki (puni) o ka makemake ana ia oe, no ka mea, ua ulu kou nani a papale maluna o kou kaikuaana (Laieikawai). A nolaila, ma na la hope nei, ua hiki ole ia’u ke hoomanawanui e pale aku i ke kuko no’u ia oe mai o’u aku.”
“E kuu Lani e,” wahi a Laielohelohe, “pehea la e kaawale ai ia kuko ou mai a oe ae? A heaha la ka manao o kuu Lani e pono ai ke hana?”
“E launa kino kaua,” wahi a Kaonohiokala, “oia wale no ka mea e pono ai ke hanaia imua o’u.”
I aku la o Laielohelohe, “Aole kaua e launa kino e kuu Lani, no ka mea, o ka mea nana i malama ia’u mai kuu wa uuku mai a loaa wale kuu kane, nana ka olelo paa ma o’u la, aole e haawi i kuu kino me kahi mea e ae e hoohaumia; a nolaila, e kuu Lani e, na ka mea nana ka hoohiki paa ia’u e ae aku i kou makemake.”


text: 1Ao e kaoti te bwai ae e rangi ni kamiimii taraana i karawa: te aine ae e kunnikaiaki n taai, ao e mena namwakaina i aani waena, ao te baunuea ae tebwi ma uoua itoina i aon atuna. 2E bikoukou neierei; ao e tangi n takaarua ngke e ariri, bwa e nangi bung. 3Ao e a manga kaoti te bwai riki teuana i karawa ae e rangi ni kamiimii naba taraana: te man ae te raakon ae e korakora ae e uraura, ao itiua atuuna ao tengauni korona, ao itiua te baunuea i aon atuna. 4Ao bukina e uakina iai kateni-mwakoroni mwaitin itoini karawa, ao e tewe nako aon te aba; ao e tei te raakon i matan te aine are e nangi bung, bwa e na kana natina n te tai are e bungiaki iai. 5Ao neierei e bungia natina ae te mwaane, ae e na tauu taekaia bootanaomata ni kabaneia, ni kairiia ma te matoa; ao e na anaaki natina n uotaki rake nakon te Atua ao nakon ana kaintokanuea. 6Ao e biri nako te aine arei nakon te rereua, nakon te tabo are E katauraoia te Atua ibukina, ike e na tararuaki iai i nanontengaaao uabubua ao onongaun te bong. 7Ao e riki te buaka i karawa: Mikaera ma ana anera a buakana te raakon; ao e buaka te raakon ma ana anera, 8ma a aki tokanikai; ao e aki manga nooraki nneia i karawa. 9Ao e teweaki nako mai eta te raakon are e korakora, are te naeta are ngkoangkoa, are arana te Riaboro ke Tatan, are e mwaamwanaiia kaain aonnaba ni kabaneia: e teweaki nako aon te aba, ao a teweaki nako naba ana anera ma ngaia. 10Ao I ongo te bwanaa ae e korakora i karawa, bwa e kaangai, E a roko ngkai ana kamaiu Atuara, ma mwaakana ma ueana, ma mwaakan ana Kristo: bwa e a tia n teweaki nako te tia bukiniia tarira, ni kabuaakakaiia i matan Atuara ni ngaina ao ni bong. 11Ao a kataea ana kai n raraan te Tiibuteteei ao n te koaua are a tataekinna; ao a kukurei n anga maiuia ma ni mate naba. 12Ma ngaia ae kam na kimwaareirei, ngkami aika taiani karawa, ao ngkami aika kam maeka iai. E na reke kain te aba ma marawa! Bwa e a tia n ruo nakoimi te riaaboro ma unna ae korakora, ngkae e ataia bwa e a uarereke ana tai. 13Ao te raakon, ngke e ataia bwa e a tia n teweaki nako aon te aba, ao e nako ni kakioa te aine are e bungia natina are te mwaane. 14Ao e anganaki neierei bain te ikare aika uaai aika a abwaabwaki, bwa e na kibakiba nakon te rereua nakon ana tabo, ike e na tararuaki iai i nanon teniua ma te iterana te ririki, ao ike e raroa nako iai mai iroun te naeta. 15Ao te naeta e katiinakoa te ran ae kaanga ai aron te karaanga mai wiina bwa e na raanga n ri mwiin te aine, bwa e aonga n ae e uota nako neierei. 16Ao aontano e buoka neierei: e kaurea wiia aontano ao e oonga te karaanga are e katiinakoa te raakon mai wina. 17Ao e un te raakon nakon te aine arei, ao e nako bwa e na buakaniia natin neierei ake tabemwaang, ake a kakaawakin ana tua te Atua, ma n teimatoa n taua te koaua are E kaotiotia Iesu. 18Ao e tei te raakon i aon te bike i rarikin tari.


text: 1Ma ngaia ae ngaira, ngkai iai taani kakoaua aika a rangi ni bati aika a otabwaniniira, ao ti na kaaki bwaai nako aika a katinebuira, ma te bure ae e nimnimtira, ao ti na biri ma te nanokorakora n te kabobirimwaaka ae e kamenaaki i mwaaira; 2ao ti na tarataraa Iesu are te tia kariki ara onimaki, ao te tia kakoroa; are E taona nanona nakon te kaibangaki, n aki mutiakina kamaamaeana, ibukin te kimwaareirei are kamenaaki i mwaaina; ao E tekateka i angaatain ana kaintokanuea te Atua. 3Kam na iangoa aron Teuare e taotaona nanona nakon ribaakina ae e bati irouia taani bure, bwa a aonga n aki bwara ma n toki nanomi. 4Bwa n ami buaka are kam kaaitaraa iai ma te bure, ao akea iroumi ae e mate. 5Kam a tia ni mwaninga te taeka ni kauunga nano nakoimi ngkai naati ngkami, are e kaangai: Natiu, ko na mwannanoa reireiam iroun te Uea ibukini kaetan arom; Ao e na tai toki nanom ngkana ko boaaki irouna; 6Bwa ane E tangiria te Uea ao E reireia kaetan arona, Ao E kataereia natina ni kabaneia aika E mwaneia n akoiia. 7Kam na taotaon nanomi nakon reireiami ibukini kaetan aromi; bwa te bae e karaoaki nakoimi bon aron te Atua n tabeakiningkami ngkai naati ngkami. Bwa antai te nati ae e na aki reireiaki ibukini kaetan arona iroun tamana? 8A bane n reireiaki naati ibukini kaetan aroia; ma ngkana kam aki reireiaki, ao bon natintamwa iai ngkami, ao tiaki naati ni koaua. 9I rariki aei, bon iai tamara aika taman rabwatara, aika a reireira ni kaeti arora, ao ti karineiia; ao tiaki e raoiroi riki bwa ti na anga ngaira nakon Taman taamneira, ao ti na maiu? 10A reireinira ni kaeti arora tamara aika taman rabwatara i nanon tabe bong n ai aron are a taku bwa e raoiroi iroura; ma te Atua E reireinira bwa e boongana i bukira, bwa ti aonga ni buokanibwai ni maiuna ae e itiaki man te bure. 11Reirei ni kabane ngkai ibukini kaetan aroia aomata a taraa n tiaki te bwai ni kakimwaareirei, ma a taraa ni bwai ni kananokaawaki. Ma rimwi, ao te koraki ake a tia ni kataneiaaki iai a na anaa mwiina ae te maiu ae e rau ae e kaakaraoa nanon te Atua. 12Ma ngaia ae kam na karekei angini baimi akana a kainikamate, ma waemi akana a mamaara bubuniwaeia, 13ao nakonako i aoni kawai aika a eti, bwa e aonga n aki tiba nako toman riin te bubua ni wae are e mamaara, ma e na riki ni marurung iai. 14Kam na keiaki n raoi ma aomata ni kabaneia, ma n tabui maiumi bwa a na bwai te Atua; bwa ngkana akea aei ao e aki konaa te aomata n noora te Uea. 15Kam na tarataraingkami bwa e kaawa temanna ni bwaka man te aakoaki iroun te Atua, ao bwa e kaawa n riki bwa kaanga ai aron te wakaa ae e mao ni kakiriweeingkami, ao a na kamwaraaeaki iai aomata aika a bati. 16E na aki riki temanna bwa te tia wene ni bure, ke te tia kamwaraai baika a tabu aika ana bwai te Atua, n ai aron Etau are e anga nako baika a kakaawaki n reitaki ma arona ni karimoa ibukin te amwarake ae ti teuana taina ni kanaki. 17Kam ataia bwa i mwiina, ngke e kani karekea ana taeka ni kakabwaia tamana, ao e ribaaki; bwa akea te anga ae e na konaa iai ni bita aron are e a tia ni karaoia, e boni ngae ngke e ukoukoria ma te tang. 18Bwa kam tuai roko ni kaania te maunga are e konaaki n riingaki are e ura iai te ai; ao kam tuai ni kaania naba te baere e roroo ma te baere e rootongitong ma te ang are te ukeukenanti, 19ma tangin te buu ma bwanaan te taeka. Ngke a ongo aomata te bwanaa ao a buubuti bwa e na tai atongaki riki te taeka teuana nakoia. 20Bwa a aki konaa n taon nanoia nakon are a tuangaki iai, are e kaangai, Ngkana tao e bo ma rarikin te maunga arei te man, ao e na karebanaaki ni kamateaki. 21Ao moan te kakamaaku noorana, ma ngaia are e kaangai Mote, I bati ni maaku ma n ruru. 22Ma kam kaania te maunga are Tion ma ana kaawa te Atua ae e maiu, are Ierutarem are i karawa, ma anera aika ngaa ma ngaa, 23ma aia bootaki taan onimaki ake naati ake kaanga ai aroia moan nati, aika a koreaki araia i karawa; ao kam kaania naba te Atua ae te tia motiki-taekaia aomata ni kabaneia, ao kam kaaniia naba taamneiia aomata ake a bwaabwaina te eti, ake a tia ni karaoaki bwa a na kororaoi aroia n reitaki ma nanon te Atua. 24Ao kam kaania Iesu, are Ngaia ae e reke mai irouna te booraraoi ae e boou, n raraana are e katimtimwaki, are e kaota te bae e raoiroi riki nakon are e taekinna Abera. 25Kam na tarataraingkami bwa kam na aki rawa nakon Teuare e taetae. Bwa ngke a aki konaa n rawei maiuia ake a rawa nakon Teuare e taetae i aon te aba, ao ti bon aki konaa n rawei maiura ngaira aikai ngkana ti tannako mai iroun Teuare e taetae mai karawa; 26are e kamwaeieia te aba bwanaana n te tai arei, ao E taetae ngkai ni kaangai, Ai ti teuana riki kamwaeieian tiaki ti aonnaba irou, ma kamwaeieian naba karawa. 27Ao te taeka ae e kaangai, Ti teuana riki, e kaota kamaunaani baike a kamwaeieiaki bwa kaanga baika a karaoaki, bwa a aonga n teimatoa n tiku baike a aki konaaki ni kamwaeieiaki. 28Ma ngaia aei, ngkae e a reke iroura te abanuea ae e aki konaaki ni kamwaeieiaki, ao ti riai ni kaaitau ma n taromauriia te Atua n te aro ae E na kukurei iai, ao ni kaota te karinerine ma te maaku; 29bwa Atuara ai aron te ai ae e kamaamate.


text:
Georgia (Amerika)
Ko Georgia he wāhanga whenua o te tonga o te Hononga-o-Amerika. Ko Georgia tonu tētahi o ngā porowini e 13 i whakahē rā ki te whakahaere a te Kīngitanga Kotahi i te Pāhoro o Amerika (1775-1781]. Ko Georgia te tuawhā o ngā wāhanga whenua ki te whakatūturu i te Ture kāwanatanga o Amerika nō te 2 Kohi-tātea 1788. Ka whakaarohia he 9,072,576 te taupori o Georgia i te 2005.
Mātai matawhenua[edit | edit source]
Ko ngā wāhi e pātata ana ki a Georgia ko Floridaki te tonga; ko te Moana Ranatiki me South Carolina ki te rāwhiti; ko Alabama ki te uru; ko Tennessee me North Carolina ki te raki. Ki ngā takiwa raki o te wāhanga whenua nei ko ngā Blue Ridge Mountains, he pae maunga o ngā maunga Appalachian. Ko Brasstown Bald, 1,458 m (4,784 ft); ko te wāhi pāpaku te tahatai o te Moana Ranatiki. Ko Atlanta te tāone matua, tāone nui hoki.
Ko te pītiti tētahi o ngā tohu o Georgia.


text:
Aotearoa Tuatahi
Ko Aotearoa Tuatahi he rōpū tōrangapū no Aotearoa. Ka mōhiotia whānuitia āna mahi whakahē i ngā ture manene, i te Tiriti o Waitangi hoki. Nā Winitana Pita te rōpū i whakaū i te 1993, ko ia tonu te kaihautū o nāianei. E ai ki ētahi, ki te kore a Winitana, ka ngaro haere a Aotearoa Tuatahi.
Rārangi kōrero
Kaupapa[edit | edit source]
I te pōtitanga o 2002, e toru ngā kaupapa matua o Aotearoa Tuatahi:
- he whakaheke i ngā manene e tae mai ana, mēnā ehara aua manene nō Ūropi
- he ārai i te taihara, he whakaroa i ngā whiu
- he whakaheke i ngā moni e utua ai mō ngā mahi e pā ana ki te Tiriti o Waitangi.
Tīmatanga[edit | edit source]
Ka puta a Aotearoa Tuatahi hei rōpū tōrangapū i te 1993, i mua i te pōtitanga o taua tau. Ko Winitana Pita te mema Pāremata mō Tauranga, ā, he minita mō ngā Māori o mua/ I whakarerea a ia te rōpū Nahinara, he tautohetohe nōna ki ngā kaihautū o Nahinara. Ka wikitoria a Winitana i te pōtitanga, ka mau ki tana turu mō Tauranga.
I taua pōtitanga tonu, ka wikitoria a Tau Henare i te turu mō Te Tai-tokerau, te tuarua o ngā turu o Aotearoa Tuatahi. Nō te pōtitanga o 1996, ka whiwhi a Aotearoa i te 13% o ngā pōti, ā, kia 17 ō rātou turu. E rima ngā mema Māori o Aotearoa Tuatahi — Henare (te kaihautū tuarua o te rōpū), rātou ko Tukuroirangi Morgan, ko Rana Waitai, ko Tu Wyllie ko Tuariki John Delamere — arā ngā "Tight Five".
I te pōtitanga o 2005, ka āhua hinga a Aotearoa Tuatahi. Ka whiwhi rātou i te 5.72% o ngā pōti, kia toru noa iho ngā turu. Ka hinga hoki a Winitana i Tauranga, ka wikitoria a Bob Clarkson o Nahinara kē. Ka haere kē a Winitana ki te Pāremata hei mema o te rārangi. Nō te 2005, ko ēnei ngā mema Pāremata o Aotearoa Tuatahi:
- Winitana Pita
- Peter Brown
- Brian Donnelly
- Ron Mark
- Doug Woolerton
- Barbara Stewart
- Pita Paraone
Nā Aotearoa Tuatahi rāua ko Reipa i whakatauria tētahi kirimana whakahaere kāwanatanga, me te aha, ka tū a Winitana hei Minita mō te Manatū Aorere.
Ngā tari i mau ai[edit | edit source]
- Kaihautū i te Pāremata:
- Winitana Pita, 1993 -
- Kaihautū tuarua i te Pāremata:
- Tau Henare, 1993 - 1998
- Peter Brown, 1998 -
- Kaihautū rōpū:
- Doug Woolerton, 1993 - 2005
- Dail Jones, 2005 -
Hoto ki waho[edit | edit source]
- Aotearoa Tuatahi (reo Pākehā)


text:
POSTED: 01:30 a.m. HST, Feb 26, 2011
Synopsis: A bill to allow the sale of hand pounded poi meets resistance at the Legislature.
Aloha mai kākou e nā hoa heluhelu. He nīnau hou i kupu maila ma loko o ka 'aha'ōlelo e pili ana i ke kū'ai 'ana i ka pa'i'ai i ku'i lima 'ia. Eia nō i kēia mau lā e ne'e nei he mau kānaka e ku'i nei i ka 'ai e like nō me ka hana a ko lākou mau kūpuna o ka wā kahiko, 'o ia ho'i, me ka pōhaku a me ka papa ku'i 'ai. A he 'oia'i'o nō ka 'ono o ka pa'i'ai, 'a'ohe wahi 'ano like me ka pa'i'ai e kū'ai 'ia nei i loko o nā mākeke. 'O ia 'ano poi, na ka mīkini no e “ku'i” ma o ka wili 'ana. 'Eā, 'a'ole kēia he mana'o hō'āhewa i ka mīkini, 'o ka wali loa ka pilikia no ka po'e e 'ono nei i ka pa'i'ai. A ua maopopo, he nui ka po'e e kū'ai nei i ka poi, pehea lā kona 'ano wali, a i kekahi manawa, 'o ka 'ūlōlohi o ka hō'ea i ka halekū'ai, ua pau kēlā poi wali i ke kū'ai lilo 'ia.
Pehea ka pa'i'ai i ku'i lima 'ia? 'O ka mea 'āpiki, he kānāwai e pāpā ana i ke kū'ai aku i kēia 'ano poi i ku'i lima 'ia e like me ka hana o ke au kahiko, a 'o ia ihola ke kumu i hāpai 'ia ai kēia pila, 'o ka H.B. 1344 H.D. 2, i mua o nā luna maka'āinana o ka 'aha'ōlelo a ke lohe 'ia nei e kekahi kōmike i noho luna 'ia e Robert Herkes (D) no Ka'ū. Na kēia pila e 'ae i ka po'e ku'i 'ai e kū'ai i kā lākou pa'i'ai ma waena o ka lehulehu. 'O ua luna maka'āinana nei na'e, eia nō ke hōkai nei i ka holo pono 'ana o ka pila ma o ka hō'ole 'ana e mālama i kahi lohe 'ana. 'O ke kumu nui a ua Herkes nei o ka hō'ole 'ana, wahi āna 'a'ole hiki ke ho'okō 'ia ke lilo i kānāwai. Eia na'e, wahi a ka Papa Ola, 'a'ole ho'onui 'ia kā lākou hana ma muli o kēia pila me ia e kākau 'ia nei, a 'a'ole ia he mea ho'oluhi iā lākou. 'O ka 'oia'i'o, he mea ia e emi ai ka nui o kā lākou hana, no ka mea, 'a'ole lākou pono e nānā i ka loa'a a me ka 'ole o ka palapala 'ae a kēlā me kēia kanaka kū'ai i ka pa'i'ai i ku'i lima 'ia. Inā paha e kupu mai kekahi kumu e namunamu ai ka po'e kū'ai, a he pono ka ho'oponopono 'ana a ka Papa Ola, 'a'ole nō e ho'onui 'ia kā lākou hana. A no laila, he hana kā ka luna maka'āinana Herkes? Kohu mea lā, ke hopohopo nei e hopohopo ai.
Ho'omana'o a'ela au i kekahi hihia i kupu mai he iwakālua makahiki aku nei, i ka wā ho'i i ho'okumu 'ia ai he polokalamu 'aina awakea no nā keiki o ka Pūnana Leo. Ua mana'o 'ia he mea maika'i ka hānai aku iā lākou i ka poi. Eia na'e, wahi a ka Papa Ola o ia au, 'a'ole hiki ke hānai 'ia nā keiki i ka poi me ka loa'a 'ole o kekahi pāpaa palaoa, a no ka mea, 'a'ole i 'āpono 'ia ka poi ma ke 'ano he lālā no nā hui mea'ai nui 'ehā. 'O ka mea 'āpiki, 'a'ohe hopena pāheu (allergic reaction) ke 'ai aku nā keiki loa'a wale i ia 'ano ma'i. Kohu mea lā, 'a'ohe 'ano loli o ka mana'o i loko o kēlā mau makahiki he 20. He aha lā ke kumu e kū'ē 'ia ai ka pa'i'ai?
E ho'ouna 'ia mai nā leka iā māua, 'o ia ho'i 'o Laiana Wong a me Kekeha Solis ma ka pahu leka uila ma lalo nei:
» kwong@hawaii.edu
» rsolis@hawaii.edu
a i ‘ole ia, ma ke kelepona:
» 956-2627 (Laiana)
» 956-2624 (Kekeha)
This column is coordinated by the Hawaiian Language Department at the University of Hawai'i at Mānoa, supported by the Initiative for Achieving Native Hawaiian Academic Excellence.


text: 1N te taabati teuana, ngke E rin Iesu bwa E na amwarake n ana auti te Bwaritaio temanna ae e kakannato, ao a tarataraia te koraki ake a mena ikekei. 2Ao nooria, e mena te aomata temanna i matana ae e aorakina te buubura. 3Ao E taetae Iesu nakoia rooia ma Bwaritaio, ni kaangai, E riai n taekan te Tua bwa e na karaoaki te mwakuri ni kamaiu n te taabati, ke e aki? 4Ma akea ae e karongoaa. Ma ngaia are E taua teuarei Iesu, ni kamaiua, ao E kanakoa. 5Ao E titirakiniia, ni kaangai, Antai iroumi ae iai natina ke ana kao ae e bwaka i nanon te mwanibwa n te taabati ae e na aki anaia maiai ngkekei naba? 6Ao akea ae e konaa n anga ana kaeka nakoina. 7Ngke E noori aroia aomata ake a kaoaki nakon te amwarake bwa a rinei taabo n tekateka aika kakannato, ao E atonga te taeka ni kabootau nakoia, ni kaangai, 8Ngkana ko kaoaki iroun temanna nakon te baka n amwarake, ao tai tekateka n te tabo ae moan te kakannato, bwa e kaawa n iai ae e kakannato riki nakoim ae e kaoaki iroun teuarei, 9ao teuare e kakao, ane e na roko ma teuarei ao e na kaangai nakoim, Anga am tabo nakon teuaei, ao ngkanne ane ko na nako ma te maamaa n tekateka n te tabo ae akea kakannatona. 10Ma ngkana ko kaoaki, ao naako tekateka n te tabo ae akea kakannatona, bwa ngkana e roko teuare e kaoko ao ane e na kaangai nakoim, Raou, naako tekateka n te tabo are e rine riki; ao ngkanne, ane ko na kamoamoaaki i mataia aomata ni kabaneia ake a tekateka n rarikiriki n amwarake ma ngkoe. 11Bwa ane e kakannatoa i bon irouna, ao e na kamangoraki; ao ane e kamangoria i bon irouna, ao e na kakannatoaki. 12Ao E taku nakon teuare e kakao, Ngkana ko karaoa te amwarake ni kamwaitia ibukin te tawanou ao te tairiki, ao tai kaoiia raaraom ke tarim ma am bu, ke raom aika kaubwai aika a maeka ni kaan ma ngkoe, bwa a kaawa ni manga kaoko naba, ao e kabooaki nakoim mwiin are ko karaoia. 13Ma ngkana ko karaoa te amwarake, ao ko na kaoiia akana aki kaubwai ma akana a aki toamau bwain rabwataia, ma akana aki konaa te nakonako raoi, ma akana a mataki, 14ao ko na kakabwaiaaki iai; bwa a aki konaa ni manga kabooa mwiin are ko karaoia nakoia. Ane e na kabooaki nakoim mwiin are ko karaoia n te tai are a manga maiu iai aomata ake a raoiroi ake a tia ni mate. 15Ngke e ongo taeka aikai temanna i buakoia aomata ake a rarikiriki n amwarake ma Iesu, ao e taku nakoina, E a kabwaia te aomata are e na amwarake n uean te Atua. 16Ma E taku Iesu nakoina, E karaoa te amwarake ae abwaabwaki te aomata temanna, ao e kaoiia aomata aika bati; 17ao e kanakoa ana toro, ngke e nangi waaki te amwarake, bwa e na kaangai nakoia aomata ake a tia ni kaoaki, Mai; bwa a bane n tauraoi bwaai ngkai. 18Ma a bane n anga aia taeka ni karautaeka n te nano ae ti te arona. E taku nakoina te moa n aomata are e kawaraki, I a tia ni kabooa te aba, ao I riai n nako n nooria; I butiiko bwa N na tiku. 19Ao e kaangai are temanna, I a tia ni kabooi tengauni kao-mwaane ao ae i aoni kawaiu ngkai n nako ni kataiia bwa ua ra. I butiiko bwa N na tiku. 20Ao e kaangai temanna, I a tibwa karekea buu, ma ngaia ae I aki konaa n nako wati. 21Ngke e oki te toro arei, ao e taekini baikekei nakon ana mataniwi. Ao e un iai teuare ana auti te auti, ao e taku nakon ana toro, Kawaetatako naako ni kawain te kaawa ao kawai i rarikin auti, ao kairiia mai akana aki kaubwai ma akana aki toamau bwain rabwataia ma akana aki konaa n nakonako raoi, ma mataki. 22Ao e taku te toro, Te mataniwi, e a tia ni karaoaki are ko tuatua, ao e boni mwaawaawa naba te tabo. 23Ao e taku te mataniwi nakon te toro, Ko na nako ni kawai aika raababa ma kawain te marenaua, ao imanonoiia aomata bwa a na nako mai, bwa e aonga ni kaonaki au auti. 24Bwa I taku nakoimi, bwa akea i buakoia aomata ake a moani kaoaki ae e na katoonga au amwarake. 25A ira Iesu aomata aika rangi ni mwaiti; ao E rairaki n taku nakoia, 26Ngkana iai ae e kan riki bwa au reirei ma e aki ribaa tamana ma tinana ma buuna ma natina ma tarina ma mwaanen, ma n aki ribaa naba maiuna, ao e aki konaa n riki bwa au reirei. 27Ane e aki uouota ana kaibangaki, n ri mwiiu, ao e aki konaa n riki bwa au reirei. 28Bwa antai iroumi ae e kani katea te auti ae e buubura, ao e na aki tekateka moani wareka mwaitini boona, bwa tao e na tau ke e na aki ibukini katiaana? 29Bwa ngkana e a tia ni karaoa aana, ao e aki konaa ni katiaa te auti, ao e na ngareakinaki irouia aomata ake a nooria, 30ao a na kaangai, E a tibwa moani kateitei te aomata aei, ao e aki konaa ni katiaa. 31Ao ai antai te uea, ae tebwina tengaa mwaitin ana aomata, ae e na aki tekateka moa n iango i mwaain ae e nako ni buakana te uea temanna, bwa tao e na konaa aona, ngkana e roko teuarei ma raona aika uabwi tengaa ni buakaniia? 32Ao ngkana e na aki kona, ao e na kanakoia taan taetae ibukina bwa a na buubuti te raoi nakon teuarei ngkae e mena i kiiraroa. 33Ma ngaia are ngkana iai i buakomi ae e aki kiitan anaQbwai ni kabane, ao e aki konaa n riki bwa au reirei. 34E raoiroi te taoro; ma ngkana e a mauna taorona, ao e na kangaa ni manga kaokaki arona n taoro? 35E aki tau ni kaboonganaaki ibukini kanan te tano, ke n renganaki ma kanan te aroka aika bwariko ni maange. Ane iai taningana n ongo ao ke e ongo.


text: 1A nako taan anai taekiti ma aomata aika buaakaka ni kaania Iesu bwa a na ongoraa irouna. 2A ngurengure Bwaritaio ma taani koroboki, ao a kaangai, Te Aomata aei, E butimwaaia aomata aika buaakaka ao E amwarake ma ngaiia. 3E kaekaia Iesu ngkanne n te taeka ni kabootau aei: 4Antai i buakomi, ae tebubua ana tiibu, ngkana e bua temanna mai buakoia, ao e na aki kiitaniia ake ruangaun ma ruaman n te rereua n ukoukora are e bua, ni karokoa rekena? 5Ao ngkana e reke, ao e uotia i aon angana, ni kimwaareirei. 6Ao ngkana e roko ni mwengana, ao e bootiia raona ma ake a maeka i rarikina, ao e kaangai nakoia, Kam na kimwaareirei ma ngai bwa I a tia ni kunea au tiibu are e bua. 7I taku nakoimi bwa e na riki naba ae ai aron aei i karawa, ma e na mwaiti riki iai te kimwarerei ibukin te aomata ae buaakaka ae ti temanna ae e raira nanona, nakon te kimwaareirei i bukiia aomata aika raoiroi aika ruangaun ma ruaman aika akea bureia aika riai n rairi nanoia iai. 8Ke, antai te aine ae iai irouna ana mwane ae tebwina te tirewa ngkana e bua teuana ao e na aki kauraa te taura ma n taea nanon te auti, ni kabanea ana tai ni kakaaea ni karokoa rekena? 9Ao ngkana e reke irouna, ao e bootiia raona ma ake a maeka i rarikina, ao e kaangai, Kam na kimwareriei ma ngai, bwa I a tia ni kunea te mwane are e bua irou. 10I taku nakoimi bwa ai arona naba bwa e na iai te kimwaareirei irouia ana anera te Atua ibukin te aomata ae e buaakaka ae ti temanna ae e ira nanona. 11Ao E a manga taku riki Iesu: Iai te aomata temanna ae uoman natina mwaane; 12e taku teuare e te karimwi nakon tamana, Tamau, ko na anganai tibwau are e na reke irou man am bwai. Ma ngaia are e a tibwai ana bwai nakoia natina. 13I mwiini boong tabeua, ao e kabane tibwana teuare e te karimwi n rairi nakon te mwane, ao e kiitana mwengana n nako n te aba ae e raroa, ao e kabanei iai n te aro ni maiu ni bakatae. 14Ngke a bane ana bwai, ao e roko te rongo ae e korakora n te aba arei, ao e a rootaki n te kainnano. 15Ma ngaia are a nako ni kakaaea ana mwakuri iroun temanna ae kaain te aba arei, ao teuarei, e kanakoa bwa e na tararuaia beeki ngkana a amwarake. 16Iai nanona ni kani kana kanaia beeki ake a kang, ma akea ae e anganaki maiai. 17Ma ngke e a manga reke nanona ae e wanawana, ao e taku, Ai mwaiti ra ana toro tamau ake a kabooaki aia mwakuri aika kau amwarake ao ngai I a mate ni baki ikai! 18N na tei rake, ao N na nako n tamau, ao N na kaangai nakoina, I a tia ni bure nakon Teuare i karawa ao nakoim; 19I aki tau bwa N na atongaki bwa natim; ko na warekai bwa temanna i buakoia am toro ake a kabooaki aia mwakuri. 20Ao e tei rake, ao e nako n tamana. Ao ngke e mena i kiiraroa, ao e nooria tamana, ao e nanoangaia, ao e biri, ao e rabwatia, n inga nakoina. 21E taku te nati nakoina, Tamau, I a tia ni bure nakon Teuare i karawa ao nakoim; I aki tau bwa N na atongaki bwa natim. 22Ma e taku te tama nakoia ana toro, Kam na kawaetataingkami n uota mai te kunnikai are moan te tamaaroa, ao karinna i aona; ao kam na karina te burenibai i taboni baina, ao karini kauniwae i waena; 23ao uota mai te kao te teei ae e kamarikaaki, ao tiringnga, ao ti na amwarake ni kimwaareirei: 24bwa e mate natiu aei, ao e a manga maiu; e bua, ao e a manga reke. Ao a bootaki ni kimwaareirei. 25Ao natina are te karimoa, e mena i abaia i marenaua bwa e mwakuri; ao ngke e oki, ngke e kaan ma te auti, ao e ongo tangin te katangitang ma karongoaaan te takaakaro. 26Ao e wetea te toro temanna, ao e titirakinna bwa baika ra baikekei. 27Ao ngaia e taku nakoina, E a roko tarim, ao e tua tamam bwa e na tiringaki te kao te teei ae e kamarikaaki ibukin ae e roko irouna ma te maiu ao te marurung. 28Ao ngaia, e un ao e rawa n rin; ao e oti nako tamana ni butiia bwa e na rin. 29Ma e kaekaa tamana ni kaangai, Noria, I mwamwakuri iroum bwa kaanga te toro ngai i nanon ririki aika bati ni karokoa ngkai, ao I tuai ma n ri aon am tua; ao ko tuai n anganai te kao te teei, bwa N amwarake ni kimwaareirei ma raou nako. 30Ma ngkae e a roko natim anne, ane e bakataei am bwai irouia kabekaau ao ko tiringa te kao te teei ae e kamarikaaki ibukina. 31Ao e kaangai tamana nakoina, Natiu, Ko meemena irou n taai nako ao au bwai ni kabane bon am bwai. 32E riai bwa ti na kimwaareirei ao ti na kukurei, bwa e mate tarim aei, ao e a manga maiu; e bua ao e a manga reke.


text: 1Te moani bwai ae e kakaawaki bon au buubuti bwa a na iai taian tataro ni buubuti ma n onnon, ao ni katituaraoi naba i bukiia aomata ni kabaneia; 2ibukia ueea ma mataniwi aika a kakannato ni kabaneia, bwa ti aonga n rau ma n aki kaberoroaki n arora ni kaota karinean te Atua, ao n arora aika a riai nakoia aomata. 3E raoiroi aei ao e riai i matan ara Tia Kamaiu ae te Atua; 4ae E tangiriia aomata ni kabaneia bwa a na kamaiuaki, ma n ataa te koaua ae e kaangai, 5Bwa ti temanna te Atua, ao ti temanna naba te tia raoi i marenan te Atua ma aomata, bwa te aomata are Kristo Iesu, 6are e anga Ngaia ibukini kainaomataaia aomata ni kabaneia. E a kaotia n arona anne bwa te bwai ni kakoaua n taina ae e riai ibukin nanon te Atua n tangiriia aomata ni kabaneia bwa a na kamaiuaki; 7ao anne bukin ae I rineaki iai bwa te tia katanoataa taekana, te tia tuatua, ao te tia reireiia aomata aika tiaki I-Iutaia taekan te onimaki ma te koaua. I atonga te koaua, I aki kewe. 8Ma ngaia ae I tangiriia mwaane bwa a na arori baiia aika a aki karaoa ae e buaakaka ao a na tabeki rake n tataro n taabo nako, n aki un ma n aki kauntaeka. 9I tangiriia naba aine bwa a na kunnikainiia n te kunnikai ae e riai ae a na aki taekinaki ni kamoamoaaki iai; ao a na tai kunnikainiia ni kunnikai aika a bo-buaka; 10ma a na katamaaroaiia ni mwakuri aika a raraoi, bwa bon te bwai ae e riai irouia aine aika a tabu bwa Kristian ngaiia. 11E na reirei te aine ma e na aki karongoaa, ao e na aan-taeka. 12I aki kariaia te aine bwa e na anga reirei, ke e na iai mwaakana i aoia mwaane, ma e riai ni kainabwaabu. 13Bwa e karaoaki moa Atam, ao rimwi Ewa; 14ao e aki mwaamwanaaki Atam, ma e mwaamwanaaki te aine, ao e riki bwa te tia riaon ana tua te Atua. 15Ma e na kamaiuaki ni bungian natina, ngkana e teimatoa i nanon te onimaki ma te tangira, ao ni bwaina te maiu ae e itiaki ma n nanowanawana.


text: 1Muri e Isu i pea a tanga iea, i tulu poloa a naru e Iordan, i lakea na robo e Iudea. I mavonga tabu e huriki lobo ri lakea vona, i vara ria, i manga a hini i rata vakaroro. 2E huriki a Pariseo ranga ri valai ri gi tonia. Ri nanea, “A vinara i ta navai? A bakovi ge pilea e girihina, o i uka?” 3E Isu i koli, i nana raia, “Pali e Moses hosi i taki navai mua?” 4Ri ta maea ria, “Hosi e Moses i longo ne huriki e tubune mia, i taki a bakovi bara i habia ne girihina a raukea na nivapile, muri bara i tonoa ge vano.” 5I koli ria, i ta maea, “E Moses i rata mavonga a vuhuna mu gigi tora hateka, lakea i here purua ra vinara iea. 6Pali na tahuna a Vure i ratarike a maki lobo, ‘I ratarike varago a bakovi a ngatavine.’ 7‘I mavonga, a bakovi bara i pe e tamana e kinana, i madoko turane girihina, 8a kakaine rua ge taku kunana.’ “Ngane i uka ma ru ala rua, ru ala taku kunana. 9I mavonga kunana, ra maki a Vure i varomu palupu, i uka tara viri ge pugea.” 10Na tahuna ri made tabu na ruma, e huriki a murimuri ri nanea e Isu vona ra ngava i takia. 11I koli i ta maea, “A bakovi i pilea e girihina, i parangi tabu a ngatavine tara, ra bakovi iea i mole, i rata halea e girihina. 12A ngatavine bara i pilea e girihina, i parangi na bakovi tara, ra ngatavine iea i mole.” 13Ni tuli lakea ne Isu e huriki a koma kiroko, ge ru langa a limana ne ria. Pali e huriki a murimuri ri tahate ria. 14Na tahuna e Isu i matai a naro ri rata, i madihi a hatena, i taki ria, “Naha ni hatekakari e huriki a koma. Mu taparaki ria ri gi valai nau, a vuhuna a harikianga na hunu ne vone ria e huriki a hulu nga. 15A taki muholi mua, e rei a viri i uka ma i ngaru a Harikianga na Vure ge manga e huriki a koma nga, i uka ma ge dili vona.” 16Muri i boko rike e huriki a koma, i ru langa a limana ne ria, i gamai ria. 17Na tahuna e Isu i pesi rike i vakatubu ni laho, a bakovi tara i nunu lakea vona, i turume puru na ngalana. I nanea e Isu i ta maea, “Mari ni tovo, o kamumu hateka. A ra maki ga ratea ga bole a nimahuri vakaroro?” 18Lakea e Isu i ta maea, “I navai o taki iau a kamumu? I uka tara viri ge kamumu. A Vure kikeri kunana a viri i kamumu. 19O lohoka vona a vinara nga, ‘Naha ni rabalaki a viri, naha ni mole, naha ni panaho, naha ni padi virihi tavula a viri na ngava, naha ni marikau, o togo e tamamu e kinamu.’” 20Lakea i vakalongoa e Isu i ta maea, “Mari ni tovo, na tahuna a kiroko vona i valai i harena mona, a muri mai lobo a vinara nga.” 21E Isu i matanonoa, i ngaru hatekea, lakea i takia, “A maki tara i uka ma o ratea ma. O vano o habi a maki lobo vomu ni gi kona. O bole a mapana o habi ne huriki a matasia, bara o tahoka a mahala na hunu. Muri o valai o muri nau.” 22Na tahuna i longoa a ngava iea, i mata kumamu. I pesi rike i vano, i dodo hateka, a vuhuna i tahoka hateka a mahala. 23Lakea e Isu i matanono e huriki a murimuri vona, i taki ria, “I madihi hateka ne huriki a bakovi na mahala ri gi dili na harikianga na Vure!” 24E huriki a murimuri ri turutu vona a ngava iea. Pali e Isu i ta tabu, i ta maea, “Mua e huriki e tugu, i madihi hateka ne huriki a bakovi na mahala ri gi dili na harikianga na Vure! 25A kamel i keri ni dili na dupi na kavato. I mavonga kunana, a bakovi na mahala i uka ma ge dili na harikianga na Vure.” 26Ri turutu hateka, lakea ri vanana mule ne ria, “Pali e rei ngane ge bole a nimahuri vakaroro?” 27E Isu i matanono ria, i taki ria, “A bakovi kunana i keri. Pali a Vure i uka ma ge keri. A maki lobo a maki tavula na Vure.” 28Lakea e Petrus i ta maea, “Mia mi pe lobo a maka maki ne mia, mi muri mai ioe!” 29E Isu i koli, i ta maea, “A taki muholi mua, e huriki lobo ri luhoi tora iau, ri longo mai a Velenga Kamumu nau, lakea ri pe a tanga ne ria, e turane ria, e kurabane ria, e kinane ria, e tamane ria, e tune ria, a hania ne ria 30bara ri bole balaka kupo tabu koea na malala. Bara ri bole a maka tanga i kupo, e turane ria i kupo, e kurabane ria i kupo, e kinane ria i kupo, e tune ria i kupo, a hania ne ria i kupo. A maka nimadihi ranga bara ri bole i kupo. Pali na tahuna muri ma, bara ri bole a nimahuri vakaroro. 31I kupo e huriki ri muga ngane, bara ria a iku. Pali i kupo e huriki ri iku ngane, bara ri muga.” 32E Isu i muga ria, ri laho sike o Ierusalem. E huriki a murimuri vona ri turutu, pali e huriki ri muri ne ria, ri mangenge. Lakea e Isu i tuli tabu lakea na gaga e huriki a murimuri vona ala ravulu a polona i rua, i taki ria vona a maki ge bele vona. 33I taki ria i ta maea, “Mu longo. Ngane si gi sike o Ierusalem. A Tuna Bakovi bara ni habi na limane huriki a prister dagi, a mari na vinara. Bara ri taki ia ni gi rabalaki, muri bara ni habi lakea ne huriki a bakovi i uka ma ria a Iuda. 34Bara ri padikedea, ri kalupe tahoa, ri lagua, ri rabalakia. Muri na parava i tolu, bara i mahuri mule.” 35Muri e tune Sebedi ala rua, e Iakop e Ioanes, ru lakea ne Isu, ru ta maea, “Mari ni tovo, o habi ne maria a maki miri ngaru.” 36Lakea e Isu i nana rua, “A ra muru ngarua?” 37Ru koli, ru ta maea, “Na tahuna o hamule valai tabu na bagetuanga, miri ngaru ge made na kanemu tara, na maurimu tara.” 38Lakea e Isu i ta maea, “I uka ma muru lohoka vona a ngava muru takia. Ra marua, muru kara ni bolena a nimadihi a tabukoi ga bolea? Muru kara ni mate manga iau a tabukoi ga mate?” 39Ru ta maea, “Miri kara.” Lakea e Isu i taki rua i ta maea, “Muholi muru gu bole a nimadihi turagu. Muru gu mate manga iau. 40Pali ni made na kanegu tara, na maurigu tara, i uka ma a maki nau ga habi. A Vure i kisi puru ra tabeke nga, i tahoka a tahona bara ru made vona.” 41Na tahuna e huriki a murimuri ala ravulu ri longo a ngava ru taki, i madihi a hatene ria. 42Lakea e Isu i gale palupu ria i taki ria, “Mu lohoka vona e huriki a matakari ne huriki i uka ma ria a Iuda, ri bibi rike mule ria. E huriki a bakovi tora ne ria ri matakari hateka ria. 43Pali mua, i uka ma mu gu rata mavonga. E rei ne mua i ngaru ge ia a viri dagi, ge ia a vora ne mua. 44E rei ne mua i ngaru ni muga, ge ia a vora ne huriki lobo. 45I mavonga a vuhuna a Tuna Bakovi i uka ma i valai ni gi vora vona. I valai ge ia a vora, ge mate, ge korimule huriki ala kupo.” 46Muri ri bele o Ieriko. E Isu turane huriki a murimuri vona, turana e huriki ala kupo, ta ri gi pe a tanga dagi. A bakovi i kepa, a rana e Bartimeus (i manga “e tune Timeus”) i mamade na dahana dala, i nonongi a maki. 47Na tahuna a bakovi iea i longoa e Isu o Nasaret i polo, i vakatubu ni gale dagi, i ta maea, “Isu, Tune Davit, o dodo iau!” 48E huriki ala kupo ri tahatea, ri takia ge vulai, pali i gale dagi hateka, i ta maea, “O Tune Davit, o dodo iau!” 49Lakea e Isu i pesi tata, i ta maea, “Mu tuli vilia.” Ri takia a kepa, ri ta maea, “O vivi! O pesi rike! E Isu i gale ioe.” 50I puri purua a kala i kavitagu a bitona vona, i pesi rike, i lakea ne Isu. 51Lakea e Isu i nanea, “A ra o ngarua ga ratea?” A kepa i ta maea, “Mari ni tovo, a ngaru ni matapara.” 52Lakea e Isu i ta maea, “O vano, o matapara a vuhuna o luhoi tora iau.” I malaviriri kunana i matapara, i ramaia e Isu.