text:
1:1 ¶ I te waru o nga marama, i te rua o nga tau o Tariuha, ka puta mai te kupu a Ihowa ki a Hakaraia, tama a Perekia, tama a Iro poropiti; i mea ia,
1:2 Nui atu te riri o Ihowa ki o koutou matua.
1:3 Na mea atu ki a ratou, Ko te kupu tenei a Ihowa o nga mano: Tahuri mai ano ki ahau, e ai ta Ihowa o nga mano, a ka tahuri atu ano hoki ahau ki a koutou, e ai ta Ihowa o nga mano.
1:4 Kei rite koutou ki o koutou matua, i karanga ra nga poropiti o mua ki a ratou, i mea, Ko te kupu tenei a Ihowa o nga mano, Tahuri mai inaianei i o koutou ara kino, i a koutou mahi kino: otiia kihai ratou i rongo, kihai hoki i whai taringa ki ahau, e ai ta Ihowa.
1:5 Ko o koutou matua, kei hea ratou? a ko nga poropiti, e ora tonu ana ranei ratou ake aka?
1:6 Na, ko aku kupu me aku tikanga i whakahaua e ahau ki aku pononga, ki nga poropiti, kihai ranei o koutou matua i rokohanga e era? a hoki mai ana ratou, mea ana, Ka pera i ta Ihowa o nga mano i whakaaro ai kia meatia ki a matou, he mea whakarite ki o matou ara, ki a matou mahi; ka pera tonu tana ki a matou.
1:7 ¶ I te rua tekau ma wha o nga ra o te tekau ma tahi o nga marama, ara o te marama Hepata, i te rua o nga tau o Tariuha, ka puta mai te kupu a Ihowa ki a Hakaraia tama a Perekia, tama a Iro poropiti; i mea ia,
1:8 I titiro ahau i te po, na ko tetahi tangata e noho ana i runga i te hoiho whero, a tu ana ia i roto i nga ramarama i te wharua; a i muri atu i a ia ko etahi hoiho, he whero, he kopurepure, he ma.
1:9 Na ka mea atu ahau, E toku ariki, he aha enei? A ka ki mai te anahera i korero ki ahau, Maku e whakaatu ki a koe te tikanga o enei.
1:10 Na ka oho mai te tangata i tu ra i roto i nga ramarama, ka mea, Ko nga mea enei i unga atu nei e Ihowa hei haereere i te whenua.
1:11 Na ka whakahoki ratou ki te anahera a Ihowa e tu ana i roto i nga ramarama, ka mea, Kua haereerea e matou te whenua, nana, kei te ata noho te whenua katoa, kei te marie.
1:12 Katahi ka oho te anahera a Ihowa, ka mea, E Ihowa o nga mano, kia pehea te roa ou ka kore nei e tohu i Hiruharama, i nga pa o Hura, e mauaharatia nei e koe i enei tau e whitu tekau?
1:13 Na ka whakahoki a Ihowa ki te anahere i korero nei ki ahau, he kupu pai, ara he kupu whakamarie.
1:14 Heoi ka mea ki ahau te anahera i korero nei ki ahau, Karanga atu koe, mea atu, Ko te kupu tenei a Ihowa o nga mano, He nui te hae i hae ai ahau ki Hiruharama, ki Hiona.
1:15 A he tino nui toku riri ki nga iwi e noho humarie ana: he iti noa ra hoki toku riri, a na ratou i whakatetere te he.
1:16 Mo reira ko te kupu tenei a Ihowa: Kua hoki mai ahau ki Hiruharama i runga i te tohu tangata; ka hanga toku whare ki reira, e ai ta Ihowa o nga mano, a ka whakamarokia he aho ki runga ki Hiruharama.
1:17 Karanga atu ano, mea atu, Ko te kupu tenei a Ihowa o nga mano Tera oku pa e rauroha noa atu i te pai; a tera a Ihowa ka whakamarie i Hiona, tera ka whiriwhiri i Hiruharama.
1:18 ¶ Na ka maranga ake oku kanohi, a ka kite ahau, nana, e wha nga haona.
1:19 Na ka mea ahau ki te anahera i korero nei ki ahau, He aha enei? Ano ra ko ia ki ahau, Ko nga haona enei nana i whakamarara a Hura, a Iharaira, a Hiruharama.
1:20 Na ka whakakitea e Ihowa etahi kamura ki ahau, tokowha.
1:21 Katahi ahau ka mea, I haere mai enei ki te aha? A ka korero tera, ka mea, Ko nga haona enei nana i whakamarara a Hura, i kore ai e ara te mahunga o tetahi: otira i haere mai enei ki te whakawehi i a ratou, ki te whakataka iho i nga haona o nga t auiwi, o te hunga i ara nei to ratou haona ki te whenua o Hura, ki te titaritari i a ia.
2:1 ¶ I maranga ake ano oku kanohi, i titiro, na ko tetahi tangata, he aho ruri i tona ringa.
2:2 Na ka mea ahau, E haere ana koe ki hea? A ka mea ia ki ahau, Ki te whanganga i Hiruharama, kia kitea ai he aha tona whanui, he aha tona roa.
2:3 Na ka haere te anahera i korero ra ki ahau, a ka puta ano tetahi anahera ki te whakatau i a ia,
2:4 A ka mea atu ki a ia, E oma, korero atu ki te taitama nei, ki atu, Ka nohoia a Hiurharama, ka rite ki nga pa taiepakore, i te tini hoki o te tangata, o nga kararehe i roto:
2:5 No te mea ko ahau, ko Ihowa, hei taiepa ahi ahau ki a ia a tawhio noa, a ko ahau hei kororia i roto i a ia.
2:6 ¶ Ho ho! rere mai i te whenua o te raki, e ai ta Ihowa; kua whakamararatia atu hoki koutou e ahau me te mea ko nga hau e wha o te rangi, e ai ta Ihowa.
2:7 E Hiona, kawhaki i a koe, e koe e noho mai na i te tamahine a Papurona.
2:8 Ko te kupu hoki tenei a Ihowa o nga mano; No muri i te kororia kua unga ahau e ia ki nga tauiwi nana na koutou i pahua; ko te tangata hoki e pa ana ki a koutou, e pa ana ki te whatupango o tona kanohi.
2:9 Na, tenei ka ruru toku ringa ki a ratou, a hei taonga parau ratou ma a ratou pononga; a ka mohio koutou na Ihowa o nga mano ahau i unga mai.
2:10 ¶ Waiata, kia koa, e te tamahine a Hiona: no te mea na, kei te haere atu ahau, a ka noho ahau i roto i a koe, e ai ta Ihowa.
2:11 A he maha nga iwi e whakauru i a ratou ki a Ihowa i taua ra, a ko ratou hei iwi maku: a ka noho ahau i roto i a koe, a ka mohio koe na Ihowa o nga mano ahau i unga mai ki a koe.
2:12 A ka riro i a Ihowa a Hura hei wahi tupu mana i te whenua tapu, tera ano hoki ia ka whiriwhiri Hiruharama.
2:13 Whakarongoa, e nga kikokiko katoa, i te aroaro o Ihowa: kua whakaohokia mai hoki ia i tona kainga tapu.
3:1 ¶ I whakakitea hoki e ia ki ahau a Hohua, te tino tohunga e tu ana i te aroaro o te anahera a Ihowa, me Hatana e tu ana i tona matau hei hoariri mona.
3:2 Na ka mea atu a Ihowa ki a Hatana, kia whakatupehupehu a Ihowa ki a koe, e Hatana; ae ra, ko Ihowa nana nei a Hiruharama i whiriwhiri, kia whakatupehupehu a Ihowa ki a koe: he teka ianei he mounga tenei kua kapohia mai i roto i te ahi?
3:3 Na he whakahouhou nga kakahu o Hohua, a i tu ia i te aroaro o te anahera.
3:4 Na ka oho ia, ka mea ki te hunga e tu ana i tona aroaro, ka ki atu, Tangohia nga kakahu paru i a ia. Katahi ia ka mea ki a ia, Nana, kua meinga e ahau tou he kia pahemo atu i a koe, a ka whakakakahuria koe e ahau ki nga kakahu whakapaipai.
3:5 Na ka mea ahau, Potaea he potae ataahua ki tona mahunga. Na potaea ana e ratou he potae ataahua ki tona mahunga, a whakakakahuria ana ia e ratou; me te tu ano te anahera a Ihowa.
3:6 Katahi te anahera a Ihowa ka kauwhau ki a Hohua, ka mea,
3:7 Ko te kupu tenei a Ihowa o nga mano; Ki te haere koe i aku ara, ki te puritia e koe aku mea, na mau ano e whakarite mo toku whare, mau hoki e tiaki oku marae, a ka hoatu e ahau he haereerenga mou i roto i te hunga e tu nei.
3:8 ¶ Whakarongo mai aianei, e Hohua, e te tino tohunga, koutou ko ou hoa e noho na i tou aroaro; hei tohu hoki ratou, aua tangata: no te mea, nana, ka kawea mai e ahau taku pononga, te Manga.
3:9 Na, ko te kohatu i hoatu e ahau ki te aroaro o Hohua, e whitu nga kanohi o taua kohatu kotahi; na, maku e whaowhao ona whakairo, e ai ta Ihowa o nga mano, a ka whakawateatia atu e ahau te he o taua whenua i te ra kotahi.
3:10 I taua ra, e ai ta Ihowa o nga mano, ka karangatia e koutou tona hoa, tona hoa, i raro i te waina, i raro hoki i te piki.
4:1 ¶ Na ka hoki mai te anahera i korero ra ki ahau, ka whakaarahia ahau, ko toku rite kei te tangata e whakaarahia ana i te moe.
4:2 Na ka mea ia ki ahau, Ko te aha e kitea ana e koe? Ano ra ko ahau, Kua kite ahau, na, ko tetahi turanga rama, he koura katoa, me tona peihana i tona pito ki runga, ko ona rama e whitu ki runga o tera; e whitu nga korere o te rama kotahi i tona pi to ki runga;
4:3 Na e rua nga oriwa i tona taha, ko tetahi i te taha ki matau o te peihana, ko tetahi i tona taha maui.
4:4 Na ka oho atu ahau, ka mea ki te anahera i korero ki ahau, ka ki atu, He aha enei, e toku ariki?
4:5 Katahi te anahera i korero ra ki ahau ka oho, ka mea ki ahau, Kahore ranei koe e mohio he aha enei? Ano ra ko ahau, Kahore, e toku ariki.
4:6 Na ka oho mai ia, ka korero ki ahau, ka mea, Ko te kupu tenei a Ihowa ki a Herupapera, e ki ana: Ehara i te mea ma te uaua, ma te kaha, engari ma toku wairua, e ai ta Ihowa o nga mano.
4:7 Ko wai koe, e te maunga nui? i te aroaro o Herupapera hei papatairite koe: a ka whakaputaina mai e ia te kohatu o runga rawa, me te pa ano nga karanga, He pai, he pai mona.
4:8 I puta mai ano te kupu a Ihowa ki ahau, i mea,
4:9 Na nga ringa o Herupapera i whakatakoto te turanga mo tenei whare, ma ona ringa ano e whakaoti; a ka mohio koe na Ihowa o nga mano ahau i unga mai ki a koutou.
4:10 Ko wai oti i whakahawea ki te ra o nga mea ririki? ka koa hoki ratou, ka kite hoki i te kohatu paramu i roto i te ringa o Herupapera, ara enei e whitu nei, koia nei nga kanohi o Ihowa; e kopikopiko ana ratou i te whenua katoa.
4:11 ¶ Katahi ahau ka oho atu, ka mea ki a ia, He aha enei oriwa e rua i te taha ki matau o te turanga rama, i te taha hoki ki maui?
4:12 I whakahoki atu ano ahau, he tuarua, ka mea ki a ia, He aha enei manga oriwa e rua, e rua nga korere koura i piri atu ai raua, i rere atu ai te hinu koura i roto i aua korere ra?
4:13 Katahi tera ka korero mai ki ahau, ka mea, Kahore ranei koe e mohio ko te aha enei? Ano ra ko ahau, Kahore, e toku ariki.
4:14 Na ka ki mai ia, Ko enei e rua ko nga tama a te hinu, e tu ana i te taha o te Ariki o te whenua katoa.
5:1 ¶ Na ka maranga ake ano oku kanohi, a ka kite, na ko tetahi pukapuka e rere a manu ana.
5:2 Na ka mea ia ki ahau, Ko te aha tau e kite na? Ano ra ko ahau, He pukapuka e rere ana taku e kite nei; ko tona roa e rua tekau whatianga, ko tona whanui kotahi tekau whatianga.
5:3 Katahi ia ka mea mai ki ahau, Ko te kanga tenei ka puta atu nei ki te mata o te whenua katoa: ko nga tangata katoa hoki e tahae ana ka hatepea atu i tetahi taha, ka rite ki ta tenei; a ko nga tangata katoa e oati teka ana, ka hatepea atu i tera t aha, ka rite ki ta tenei.
5:4 Maku ano e mea kia puta atu, e ai ta Ihowa o nga mano, a ka uru ki te whare o te tahae, ki te whare hoki o te tangata i oatitia tekatia ai toku ingoa; a ka noho ki roto ki tona whare, a pau noa ona rakau me ona kohatu.
5:5 ¶ Katahi te anahera i korero ra ki ahau ka puta, a ka mea ki ahau, Tena ra, e ara ou kanohi, tirohia ko te aha tenei ka puta nei.
5:6 Ano ra ko ahau, He aha koia? A ka ki mai ia, Ko te epa tenei e puta nei. I ki mai ano ia, Ko to ratou ahua tenei i te whenua katoa:
5:7 Na ko tetahi taranata mata kua oti te hapai ake: a he wahine tenei e noho nei i roto i te epa.
5:8 Na ka ki ia, Ko te Kino tenei; na maka iho ana ia e ia ki roto ki te epa: a maka ana e ia te poro mata ki runga ki te ngutu o taua epa.
5:9 Katahi ka maranga ake oku kanohi, ka kite, na ko nga wahine tokorua e puta mai ana, i roto hoki te hau i o raua parirau; ko o raua parirau hoki koia ano kei o te taka; a hapainga ake ana e raua te epa ki te takiwa o te whenua, o te rangi.
5:10 Katahi ahau ka mea atu ki te anahera i korero ra ki ahau, E maua ana e enei te epa ki hea?
5:11 A ka ki mai tera ki ahau, Hei hanga whare mona ki te whenua o Hinara: a ka pumau ki reira, ka whakaturia ki tona turanga.
6:1 ¶ A ka maranga ake ano oku kanohi, ka kite, na e wha nga hariata e puta mai ana i waenganui o nga maunga e rua; na, ko nga maunga, he maunga parahi.
6:2 I te hariata tuatahi he whero nga hoiho; i te hariata tuarua he mangu nga hoiho;
6:3 I te toru o nga hariata he ma nga hoiho, i te wha o nga hariata he kopurepure, he pakaka nga hoiho.
6:4 Katahi ahau ka oho atu, ka mea ki te anahera i korero ra ki ahau, He aha enei, e toku ariki?
6:5 Na ka whakahoki mai te anahera, ka mea ki ahau, Ko nga hau e wha enei o te rangi, e haere mai ana i te tu i te aroaro o te Ariki o te whenua katoa.
6:6 Ko te hariata i nga hoiho mangu, e haere ana ratou ki te whenua i te raki; a i haere nga mea ma i muri i a ratou; na ko nga mea kopurepure i ahu pera ki te whenua ki te tonga.
6:7 I haere atu ano nga mea pakaka, i whai kia haereere, kia kopikopiko ratou i te whenua: na ka mea ia, Haere atu koe, kopikopiko i te whenua. Na kei te kopikopiko ratou i te whenua.
6:8 Katahi tera ka karanga ki ahau, ka korero mai hoki ki ahau, ka mea, Nana, ko enei i ahu atu nei ki te whenua ki te raki, kua marie i a ratou toku wairua i te whenua ki te raki.
6:9 ¶ I puta mai ano te kupu a Ihowa ki ahau, i mea,
6:10 Tangohia ta nga whakarau, ara ta Hererai, ta Topia, ta Ieraia; haere mai ano koe i taua ra, ka tomo ki te whare o Hohia tama a Tepania, ki te whare i tae mai ai ratou i Papurona;
6:11 Ae ra, ka tango i ta ratou hiriwa, koura hoki, ka hanga ai i etahi karauna, a ka potae atu ki te mahunga o te tino tohunga, o Hohua tama a Iohereke;
6:12 Korero atu hoki ki a ia, mea atu, Ko te kupu tenei a Ihowa o nga mano, e ki ana, Nana, te tangata ko tona ingoa nei ko te Manga; a ka tupu ake ano ia i tona wahi, a mana e hanga te temepara o Ihowa:
6:13 Mana rawa e hanga te temepara o Ihowa; a mana e waha te kororia, ka noho hoki ia ka whakahaere tikanga i runga i tona torona; a hei tohunga ia i runga i tona torona: a ka whakaaro ngatahi raua mo te rongo mau.
6:14 Ka ai hoki nga karauna hei whakamahara ki a Hereme ratou ko Topia, ko Ieraia, ko Hene tama a Tepania, i roto i te temepara o Ihowa.
6:15 Ka haere mai ano te hunga i tawhiti, ka hanga i roto i te temepara o Ihowa, a ka mohio koutou na Ihowa o nga mano ahau i unga mai ki a koutou. A e puta ano tenei, ki te ata whakarongo koutou ki te reo o Ihowa, o to koutou Atua.
7:1 ¶ Na i te wha o nga tau o Kingi Tariuha ka puta mai te kupu a Ihowa ki a Hakaraia, i te wha o nga ra o te iwa o nga marama, ara o Kihereu.
7:2 Na kua unga e te hunga o Peteere a Haretere raua ko Rekeme Mereke, me a raua tangata, ki te inoi manaaki i a Ihowa,
7:3 A hei korero hoki ki nga tohunga o te whare o Ihowa o nga mano, ki nga poropiti hoki, hei mea, Me tangi ranei ahau i te rima o nga marama, me te wehe i ahau, me pera me taku i mea ai i enei tau ka maha?
7:4 Na ka puta mai te kupu a Ihowa o nga mano ki ahau, ka mea,
7:5 Korero ki nga tangata katoa o te whenua, ratou ko nga tohunga, mea atu, I a koutou i nohopuku ra, i tangi ra, i te rima, i te whitu o nga marama, ara i enei tau e whitu tekau, he nohopuku ranei ta koutou ki ahau? ki ahau koia?
7:6 A i a koutou e kai nei, e inu nei, he teka ianei ma koutou ano ta koutou e kai ai, e inu ai?
7:7 Ehara ianei i te mea kia rongo koutou i nga kupu i karangatia e Ihowa, ara e nga poropiti o mua, i te mea e nohoia ana a Hiruharama, e noho rangatira ana, me ona pa ano a taka noa, i te mea hoki e nohoia ana te tonga me te mania?
7:8 ¶ I puta mai ano te kupu a Ihowa ki a Hakaraia, i mea,
7:9 Ko te kupu tenei a Ihowa o nga mano, e mea ana, Kia pono te whakarite o te whakawa, kia puta te aroha me te tohu tangata ki tona tuakana, ki tona teina.
7:10 Kaua hoki e tukinotia te pouaru, te pani, te manene, te ware; kaua hoki e whakaaroa he kino i roto i o koutou ngakau ki tona tuakana, ki tona teina.
7:11 Heoi kihai ratou i pai ki te whakarongo, kei te whakahoki i te pokohiwi, kei te whakapuhoi i o ratou taringa kei rongo.
7:12 Ae ra, i meinga e ratou o ratou ngakau kia rite ki te taimana kei rongo ratou ki te ture, ki nga kupu hoki i unga atu e Ihowa o nga mano, he mea na tona wairua, na te ringa o nga poropiti o mua; na reira ka puta mai he riri nui i a Ihowa o nga m ano.
7:13 Na, i tana karangatanga, kihai ratou i rongo; waihoki ka karanga ratou, a e kore ahau e rongo, e ai ta Ihowa o nga mano:
7:14 Otiia ka aia atu ratou e ahau ki te paroro ki waenga i nga iwi katoa kihai i mohiotia e ratou. Heoi ururua ana te whenua i muri i a ratou, te haerea, te hokia; na ratou hoki i mea te whenua ahuareka kia ururua.
8:1 ¶ I puta mai ano te kupu a Ihowa o nga mano ki ahau, i mea,
8:2 Ko te kupu tenei a Ihowa o nga mano, Nui atu te hae i hae ai ahau ki Hiona, he nui hoki te riri i hae ai ahau ki a ia.
8:3 Ko te kupu tenei a Ihowa; Kua hoki nei ahau ki Hiona, kua noho ki Hiruharama; a tera e kiia a Hiruharama, Ko te pa o te pono, ko te maunga o Ihowa o nga mano, Ko te maunga tapu.
8:4 Ko te kupu tenei a Ihowa o nga mano, Tenei ake ka noho he koroheke, he ruruhi ki nga waharoa o Hiruharama, rite rawa te ringa o tenei, o tenei, i te tokotoko, he maha hoki no nga tau.
8:5 Ko nga waharoa ano o te pa kapi tonu i nga tamariki tane, i nga kotiro e takaro ana i ona waharoa.
8:6 Ko te kupu tenei a Ihowa o nga mano; Ki te pakeke ki te titiro a nga morehu o tenei iwi i aua ra, e pakeke ano ranei ki taku titiro? e ai ta Ihowa o nga mano.
8:7 Ko te kupu tenei a Ihowa o nga mano, Tenei ahau te whakaora nei i taku iwi i te whenua ki te rawhiti, i te whenua ano hoki ki te hauauru.
8:8 Ka kawea mai ano ratou e ahau, ka noho ratou ki waenganui o Hiruharama, a hei iwi ratou maku, ko ahau hoki hei Atua mo ratou i runga i te pono, i te tika.
8:9 ¶ Ko te kupu tenei a Ihowa o nga mano, Kia kaha o koutou ringa, e te hunga e rongo ana i enei ra ki enei kupu o roto i te mangai o nga poropiti i te ra i whakatakotoria ai te turanga mo te whare o Ihowa o nga mano, ara mo te temepara kia hanga ai.
8:10 I mua hoki i enei ra kahore he utu mo te mahi a te tangata, kahore he utu mo ta te kararehe; kahore hoki he ata noho mo te tangata i haere atu, mo te tangata ano i haere mai, i te hoariri hoki; naku hoki i mea nga tangata katoa kia whawhai ki to na hoa, ki tona hoa.
8:11 Na e kore taku inaianei ki nga morehu o tenei iwi e rite ki to nga ra o mua, e ai ta Ihowa o nga mano.
8:12 No te mea ka ai te purapura o te rongo mau, ka tukua mai ona hua e te waina, ka tukua mai ano ona mau e te whenua, ka homai hoki to ratou tomairangi e nga rangi; maku ano e mea nga morehu o tenei iwi kia whiwhi ki enei mea katoa.
8:13 Na i mua hei kanga koutou i roto i nga iwi, e te whare o Hura, e te whare o Iharaira, ka pena te nui o taku whakaora i a koutou, a hei manaakitanga koutou: kaua e wehi, kia kaha o koutou ringa.
8:14 Ko te kupu hoki tenei a Ihowa o nga mano, Ka rite ki taku meatanga i te he mo koutou i te whakapataritaringa a o koutou matua ki ahau, e ai ta Ihowa o nga mano, a kihai toku whakaaro i puta ke:
8:15 Ka pera ano te hoki ake o toku whakaaro i enei ra ki te pai kia meatia ki Hiruharama, ki te whare ano o Hura: kaua e wehi.
8:16 Ko a koutou enei e mea ai; Korerotia te pono ki tona hoa, ki tona hoa; kia pono, kia whai i te rangimarie ta koutou whakarite whakawa i o koutou kuwaha:
8:17 Kaua hoki e whakaaroa he kino i roto i o koutou ngakau ki tona hoa, ki tona hoa; kaua ano e arohaina te oati teka; no te mea e kinongia ana enei mea katoa e ahau, e ai ta Ihowa.
8:18 ¶ I puta ano te kupu a Ihowa o nga mano ki ahau: i mea,
8:19 Ko te kupu tenei a Ihowa o nga mano, Ko te nohopuku o te wha o nga marama, ko te nohopuku o te rima, ko te nohopuku o te whitu, ko te nohopuku o te ngahuru, hei oranga ngakau ena ki te whare o Hura, hei mea whakahari, hei hakari harakoa; na aroh aina te pono me te ata noho.
8:20 Ko te kupu tenei a Ihowa o nga mano, Tenei ake ka tae mai he iwi, he tangata i nga pa maha:
8:21 A ka haere nga tangata o tetahi pa ki tetahi pa, ka mea, Hapainga, tatou ka haere ki te inoi ki te aroaro o Ihowa, ki te rapu i a Ihowa o nga mano: ka haere ano hoki ahau.
8:22 Ae ra, he tini nga iwi, he kaha nga tauiwi e haere mai ki te rapu i a Ihowa o nga mano i Hiruharama, ki te inoi ki te aroaro o Ihowa.
8:23 Ko te kupu tenei a Ihowa o nga mano, i aua ra ka hopu nga tangata kotahi tekau, he hunga no nga reo katoa o nga iwi, ka hopu i te remu o to tetahi Hurai, ka mea, Kia haere tahi tatou; kua rongo hoki matou kei a koutou te Atua.
9:1 ¶ Ko te poropititanga o te kupu a Ihowa i te whenua o Hararaka. Na, ko tona taunga atu kei Ramahiku; e whai kanohi ana hoki te tangata me nga hapu katoa o Iharaira ki a Ihowa.
9:2 Kei Hamata ano e tata ra ki reira; kei Taira, kei Hairona no te mea he pa whakaaro nui rawa ia.
9:3 I hanga ano e Taira he pa kaha mona, i opehia e ia te hiriwa, ano he puehu, te koura parakore, ano ko te paru o nga waharoa.
9:4 Nana, ma te Ariki ia e pei, ka patua hoki e ia tona kaha i te moana; ka pau ia i te ahi.
9:5 Ka kite a Ahakerono, a ka wehi, a Kaha, nui atu te mamae, me Ekerono ano; no te mea he whakama to tana i tumanako ai; ka kore hoki to Kaha kingi; e kore ano a Ahakerono e nohoia.
9:6 A ka nohoia a Aharoro e te poriro, ka hatepea atu ano e ahau te whakapehapeha o nga Pirihitini.
9:7 Ka kore ano i ahau ona toto i roto i tona mangai, me ana mea whakarihariha i waenganui i ona niho; na, hei morehu ia mo to tatou Atua, ka rite ano ki te kawana i roto i a Hura, ka rite ano a Ekerono ki te Iepuhi.
9:8 Ka nohoia ano e ahau nga taha o toku whare, hei arai mo te taua, mo te tangata ano e tika ana na reira, mo te tangata e hoki ana; e kore ano te kaitukino e tika na waenga i a ratou a muri ake nei: kua kite nei hoki oku kanohi inaianei.
9:9 ¶ Kia nui te whakamanamana, e te tamahine a Hiona, hamama, e te tamahine a Hiruharama, nana, ko tou Kingi e haere na ki a koe: he tika ia, he whakaora, he ngakau mahaki, e noho ana i runga i te kaihe, i te kuao ano, i te tama a te kaihe.
9:10 A ka hatepea atu e ahau te hariata o Eparaima, me te hoiho o Hiruharama; ka hatepea atu ano te kopere o te whawhai: mo te rongo mau hoki ana kupu ki nga tauiwi; ka kingi ano ia i tetahi moana a tae noa ki tetahi moana, i te awa a tae noa ki nga pito o te whenua.
9:11 Me koe ano, na te toto o tau kawenata i unga atu ai e ahau ou herehere i roto i te poka kahore nei ona wai.
9:12 ¶ Tahuri ki te pa kaha, e nga herehere, e te hunga e tumanako ana: i tenei ra nei me whakaatu e ahau e rua aku whakautu ki a koe:
9:13 Kua piko hoki i ahau a Hura maku, kua whakakiia te kopere ki a Eparaima; a ka oho i ahau au tama, e Hiona, ki te whawhai ki au tama, e Kariki, ka meinga hoki koe e ahau kia rite ki te hoari a te marohirohi.
9:14 A ka kitea a Ihowa i runga i a ratou, ka puta atu ano tana pere ano he uira: ka tangi hoki te tetere a te Ariki, a Ihowa, a ka haere ia i runga i nga tukauati o te tonga.
9:15 Ma Ihowa o nga mano ratou e tiaki; a ka kai ratou, a ka takahi i nga kohatu o te kotaha; ka inu ano ratou, ka hamama me te mea na te waina; ka ki ratou ano he peihana, ano ko nga koki o te aata.
9:16 Na ka whakaora a Ihowa, to ratou Atua, i a ratou i taua ra, me he kahui no tana iwi: ka rite hoki ratou ki nga kohatu o te karauna, maiangi rawa i runga i tona whenua.
9:17 Na koia ano tona pai, koia ano tona ataahua! ka tupu nga tama i te witi, nga kotiro i te waina hou.
10:1 ¶ Inoia he ua i a Ihowa i te wa o to muri ua; ara i a Ihowa e hanga nei i nga uira, he nui ano te ua e homai e ia ki a ratou, he tarutaru i te mara ma tenei, ma tenei.
10:2 He tekateka noa hoki te korero a nga terapimi, he teka te kite a nga tohunga, he horihori nga moe i korerotia e ratou; he hanga noa iho ta ratou whakamarie, na reira haere ana ratou ano he kahui hipi; karangirangi kau ana i te kore hepara.
10:3 I mura toku riri ki nga hepara, i whiua ano e ahau nga koati toa: kua tae mai hoki a Ihowa o nga mano ki tana kahui, ki te whare o Hura, kua mea i a ratou hei hoiho atanga mona i te tatauranga.
10:4 No roto i a ia te putanga ake o te kohatu o te kokonga, no roto i a ia te whao, no roto i a ia te kopere mo te tatauranga, no roto i a ia nga kaiakiaki katoa, rupeke, rupeke.
10:5 ¶ A ka rite ratou ki nga marohirohi e takatakahi ana i o ratou hoariri ki te paru o nga waharoa i te mea e whawhai ana: ka whawhai ano ratou, no te mea kei a ratou a Ihowa, a ka whakama nga kaieke hoiho.
10:6 Na ka kaha i ahau te whare o Hura, ka ora ano i ahau te whare o Hohepa, ka whakahokia ki te nohoanga; no te mea ka tohungia ratou e ahau, a me te mea kihai ratou i peia e ahau; ko ahau hoki, ko Ihowa, to ratou Atua, ka whakarongo ano ahau ki a ra tou.
10:7 Na ka rite nga Eparaimi ki te marohirohi, ka koa ano to ratou ngakau me te mea na te waina: ka kite ano a ratou tamariki, a ka koa; ka whakamanamana to ratou ngakau ki a Ihowa.
10:8 Ka hi ahau ki a ratou, ka huihui i a ratou; kua hokona hoki ratou e ahau; a ka tini ratou, ka pera me ratou i tini ra.
10:9 A ka whakatokia ratou e ahau ki roto ki nga iwi, ka mahara ano ratou ki ahau i nga whenua tawhiti, ka ora hoki ratou me a ratou tamariki, a ka hoki.
10:10 Ka whakahokia mai ano ratou e ahau i te whenua o Ihipa, ka huihuia mai i Ahiria; ka kawea ano ki te whenua o Kireara, ki Repanona, te kitea he wahi mo ratou.
10:11 Na ka tika atu ia i waenga moana, ara i te raruraru, a ka patu i nga ngaru i te moana, ka maroke hoki nga wahi hohonu o te awa, a ka riro iho te whakapehapeha o Ahiria, ka riro ke ano te hepeta o Ihipa.
10:12 Ka whakakahangia ano ratou e ahau i runga i a Ihowa; ka haereere hoki ratou i runga i tona ingoa, e ai ta Ihowa.
11:1 ¶ Whakatuwheratia, ou kuwaha, e Repanona, kia kai ai te ahi i ou hita.
11:2 Aue, e te kauri; kua hinga hoki te hita, kua pahuatia nga mea ataahua; aue, e nga oki o Pahana, kua riro iho hoki te ngahere kahore nei e taea atu!
11:3 He reo no nga hepara e aue ana; no te mea kua oti to ratou kororia te pahua; he reo no nga kuao raiona e ngengere ana; no te mea kua oti te whakapehapeha o Horano te pahua.
11:4 ¶ Ko te kupu tenei a Ihowa, a toku Atua, Whangaia nga hipi, nga mea e patua ana;
11:5 E patua ana hoki e nga tangata nana, te ai he whakahe ake: ko te ki a o ratou kaihoko, Kia whakapaingia a Ihowa; kua whiwhi hoki ahau ki te taonga: kahore hoki he manawapa o o ratou hepara ki a ratou.
11:6 E kore hoki ahau e manawapa ki nga tangata o te whenua a muri ake nei, e ai ta Ihowa: engari na, ka tukua nga tangata ki te ringa o tona hoa, o tona hoa, ki te ringa ano o tona kingi: a ma ratou te whenua e patu; e kore ano ahau e whakaora i a ra tou i roto i o ratou ringa.
11:7 Na kei te whangai ahau i nga hipi e patua ana, i nga mea iti ano o te kahui. I tikina ano e ahau etahi tokotoko e rua moku, tapa iho e ahau tetahi ko Ataahua, tetahi tapa iho e ahau, ko nga Paihere; na kei te whangai ahau i nga hipi.
11:8 He mea hatepe ano naku nga hepara tokotoru i te marama kotahi; i whakarihariha hoki toku wairua ki a ratou, ko o ratou wairua hoki i whakarihariha ki ahau.
11:9 Katahi ahau ka ki atu, E kore koutou e whangaia e ahau: ko te mea mo te mate kia mate, ko te mea e hatepea kia hatepea; kia kai hoki nga toenga i nga kikokiko o tona hoa, o tona hoa.
11:10 Na kua mau ahau ki toku tokotoko ki a Ataahua, tapahia putia ana e ahau, he whakatakanga i taku kawenata i whakaritea e ahau ki nga iwi katoa.
11:11 Na kua whakataka i taua ra; a mohio tonu iho nga mea iti o te kahui i tatari ki ahau, na Ihowa taua kupu.
11:12 I mea ano ahau ki a ratou, Ki te mea e pai ana ki ta koutou titiro, homai toku utu; ki te kahore, kauaka. Na paunatia mai ana toku utu e ratou, e toru tekau hiriwa.
11:13 Na ka ki mai a Ihowa ki ahau, Maka atu ki te kaihanga rihi te utu pai i whakaritea moku e ratou. Na ka mau ahau ki nga hiriwa e toru tekau, a maka atu ana e ahau ki te kaihanga rihi i te whare o Ihowa.
11:14 Katahi ka tapahia putia e ahau te rua o oku tokotoko, ara nga Paihere, kia kore ai te tuakanatanga o Hura ki a Iharaira.
11:15 ¶ I ki mai ano a Ihowa ki ahau, Tikina ano etahi mea a te hepara wairangi mau.
11:16 No te mea, na, ka ara i ahau tetahi hepara i te whenua; e kore ia e tirotiro i nga mea ka motuhia atu, e kore e rapu i nga mea kua marara, e kore e rongoa i te mea he whati tona, e kore ano e whangai i te mea e toitu ana: engari ka kainga e ia t e kikokiko o te mea momona, ko o ratou matikuku titaritaria rawatia e ia.
11:17 Aue, te mate mo te hepara hauwarea, e whakarere ana i nga hipi! ka pa te hoari ki tona ringa, ki tona kanohi matau: ka memenge rawa tona ringa, ka pouri rawa tona kanohi matau.
12:1 ¶ Ko te poropititanga, he kupu na Ihowa mo Iharaira, E ai ta Ihowa, nana nei nga rangi i hora, nana te whenua i whakatu, nana i whai ahua ai te wairua o te tangata i roto i a ia.
12:2 Tenei ahau te mea nei i Hiruharama hei kapu wiri ki nga iwi katoa a taka noa; ka pehi ano i a Hura i te whakapaenga o Hiruharama.
12:3 Na i taua ra ka meinga e ahau a Hiruharama hei kohatu taimaha ki nga iwi katoa: ko te hunga katoa e hapai ana ka maruru rawa, a ka huihui nga iwi katoa o te whenua ki te tu ki a ia.
12:4 I taua ra, e ai ta Ihowa, ka patua e ahau ki te miharo nga hoiho katoa, me o ratou kaieke ki te haurangi: a ka titiro matatau oku kanohi ki te whare o Hura, ka patua ano e ahau nga hoiho katoa o nga iwi ki te matapo.
12:5 A ka mea nga rangatira o Hura i roto i o ratou ngakau, Ko nga tangata o Hiruharama hei kaha moku i runga i to ratou Atua, i a Ihowa o nga mano.
12:6 I taua ra ka meinga e ahau nga rangatira o Hura kia rite ki te kanga ahi i roto i nga rakau, kia rite ano ki te rama ahi i roto i te paihere; ka pau hoki i a ratou nga iwi katoa i te taha matau, i te taha maui, a karapoi noa; a tera a Hiruharama e noho ano i runga i tona turanga, ara i Hiruharama.
12:7 Na ka whakaora a Ihowa i nga teneti o Hura i te tuatahi, kei whakapehapeha te kororia o te whare o Rawiri, te kororia ranei o nga tangata o Hiruharama ki a Hura.
12:8 I taua ra ka tiakina e Ihowa nga tangata o Hiruharama; na, ko te tangata ngoikore i roto i a ratou, ka rite i taua ra ki a Rawiri; ko te whare o Rawiri ki te Atua, ki te anahera a Ihowa i to ratou aroaro.
12:9 ¶ I taua ra ka whai ahau kia whakangaromia nga iwi katoa e haere mai ana ki te whawhai ki Hiruharama.
12:10 Ka ringihia ano e ahau te wairua o te aroha noa, o nga inoi ki runga ki te whare o Rawiri, ki nga tangata o Hiruharama, a ka titiro ratou ki ahau ki ta ratou i wero ai, ka tangi ano ki a ia, me te mea e tangi ana ki tana huatahi, ka pouri ano ki a ia, me te mea e pouri ana ki tana matamua.
12:11 I taua ra ka nui te tangi i roto i Hiruharama, ka rite ki te tangi i Harararimono i te raorao o Mekirono.
12:12 A ka tangi te whenua, tenei hapu, tenei hapu, wehe rawa; ko te hapu o te whare o Rawiri wehe rawa, ko a ratou wahine wehi rawa; ko te hapu o te whare o Natana wehe rawa, ko a ratou wahine wehe rawa;
12:13 Ko te hapu o te whare o Riwai wehe rawa, ko a ratou wahine wehe rawa; ko te hapu o Himei wehe rawa, ko a ratou wahine wehe rawa,
12:14 Ko nga hapu katoa e toe ana, ko tenei hapu, ko tenei hapu, wehe rawa, me a ratou wahine wehe rawa.
13:1 ¶ I taua ra ka tuwhera he puna mo te whare o Rawiri, mo nga tangata ano o Hiruharama, hei mea mo te hara, mo te poke.
13:2 I taua ra, e ai ta Ihowa o nga mano, ka hatepea atu e ahau nga ingoa o nga whakapakoko i runga i te whenua; e kore ano e maharatia a muri ake nei; ka kore ano i ahau nga poropiti, me te wairua poke, i runga i te whenua.
13:3 Na, tenei ake, ki te poropiti tetahi a muri ake nei, ka mea tona papa ki a ia, raua ko tona whaea i whanau ai ia, E kore koe e ora; kua korero teka hoki koe i runga i te ingoa o Ihowa: na ka werohia ia e tona papa raua ko tona whaea i whanau ai i a, ina poropiti ia.
13:4 I taua ra ka whakama nga poropiti, tenei, tenei, ki tana kite, i te mea ka poropiti ia; e kore ano e kakahuria e ratou he kakahu huruhuru hei mea tinihanga.
13:5 Engari ka mea ia, Ehara ahau i te poropiti, he paruauru ahau, he pononga hoki ahau no toku taitamarikitanga ake.
13:6 A ka mea tetahi ki a ia, He aha enei patunga i ou ringa? a ka mea ia, Ko oku patunga i roto i te whare o oku hoa aroha.
13:7 ¶ E ara, e te hoari, ki taku hepara, ki te tangata i takahoatia ki ahau, e ai ta Ihowa o nga mano; patua te hepara, kia marara hoki nga hipi; ka tahuri atu ano toku ringa ki nga mea ririki.
13:8 Na i te whenua katoa, e ai ta Ihowa, e rua nga wahi o reira ka hatepea atu, ka mate; ka toe ia te tuatoru o nga wahi ki reira.
13:9 Ka kawea ano e ahau te tuatoru o nga wahi i roto i te ahi, ka tahia hoki te para, ka peratia me te hiriwa e tahia ana, ka whakamatautauria ano ratou e ahau, ka peratia me te koura; ka karanga ratou ki toku ingoa, a ka whakarongo ahau ki a ratou: ka mea ahau, He iwi ratou naku; a ka mea ratou, Ko Ihowa toku Atua.
14:1 ¶ Nana, kei te haere mai te ra o Ihowa, a ka wehewehea ou taonga parakete i roto i a koe.
14:2 Na ka huihuia e ahau nga iwi katoa ki te tatau ki Hiruharama, a ka horo te pa, ka pahuatia nga whare, ka moea nga wahine; a ko tetahi hawhe o te pa ka riro hei whakarau, e kore ano ia te toenga o te iwi e hatepea atu i roto i te pa.
14:3 Katahi a Ihowa ka haere atu, ka whawhai ki aua iwi, ka rite ki te ra i whawhai ai ia i te ra o te tatauranga.
14:4 Na ka tu ona waewae i taua ra ki runga ki Maunga Oriwa, ki tera i te ritenga atu o Hiruharama ki te rawhiti, a ka pakaru a Maunga Oriwa i waenganui ona ki te rawhiti; ki te hauauru, nui atu te awaawa, a ka neke atu tetahi hawhe o te maunga ki te raki, tetahi hawhe ona ki te tonga.
14:5 A ka oma atu koutou ki te awaawa i oku maunga; no te mea ka tutuki atu te takiwa o nga maunga ki Atara: na, ko ta koutou oma ka rite ki to koutou omanga atu i te ru i nga ra o Utia kingi o Hura: tera ano a Ihowa, toku Atua, e haere mai, ko te hun ga tapu katoa hei hoa mou.
14:6 Na i taua ra e kore te marama e purotu, e kore ano e pouri.
14:7 Erangi kotahi tonu taua ra, he mea e mohiotia ana e Ihowa, ehara i te ra, ehara i te po; na i nga wa o te ahiahi ka marama.
14:8 ¶ Na i taua ra ka puta he wai ora i Hiruharama, ko tetahi hawhe ki te moana i te rawhiti, ko tetahi hawhe ki te moana i te uru: i te raumati taua hanga, i te hotoke ano.
14:9 A ko Ihowa hei kingi mo te whenua katoa: i taua ra he kotahi a Ihowa, he kotahi ano tona ingoa.
14:10 A hei mania katoa te whenua a taka noa, i Kepa tae noa ki Rimona, ki te tonga o Hiruharama; a ka neke ake taua pa, ka noho ki tona wahi ano, ki te kuwaha o Pineamine tae noa ki te wahi i te kuwaha tuatahi, ki te kuwaha i te koki, ki te pourewa o Hananeere tae noa ki nga poka waina a te kingi.
14:11 Ka nohoia ano a reira, a heoi ano whakangaromanga; a ka noho a Hiruharama i runga i te rangimarie.
14:12 Ko te whiu ano tenei e whiua ai e Ihowa nga iwi katoa i whawhai nei ki Hiruharama; ka pirau o ratou kikokiko i te mea e tu ana o ratou waewae, ka pirau o ratou kanohi i roto i nga pae, ka pirau ano o ratou arero i roto i o ratou mangai.
14:13 I taua ra he nui ta Ihowa whakaoho i roto i a ratou; a ka hopu ratou i te ringa o tona hoa, o tona hoa, ka ara ake ano o ratou ringa ki te ringa o tona hoa, o tona hoa.
14:14 Tera ano a Hura ka whawhai ki Hiruharama; a ka huihuia nga rawa o nga iwi katoa a taka noa, te koura, te hiriwa, nga kakahu, nui atu.
14:15 A ka pera ano te mate o te hoiho, o te muera, o te kamera, o te kaihe, o nga kararehe katoa i roto i enei puni me tenei whiu.
14:16 ¶ Tenei ake, na, ko nga morehu katoa o nga iwi katoa i haere mai ki te whawhai ki Hiruharama, ka haere mai i ia tau, i ia tau, ki te koropiko ki te Kingi, ki a Ihowa o nga mano, ki te whakarite hoki i te hakari whare wharau.
14:17 Na, ko te tangata o nga hapu o te whenua ka kore e haere mai ki Hiruharama ki te koropiko ki te Kingi, ki a Ihowa o nga mano, kahore he ua mo ratou.
14:18 A ki te kahore te hapu o Ihipa e haere mai, e tae mai, te hunga kahore nei he ua mo ratou, ka pa ano te whiu e whiua ai e Ihowa nga iwi kahore nei e haere mai ki te whakarite i te hakari whare wharau.
14:19 Ko te utu hara tenei mo Ihipa, ko te utu hara ano mo nga iwi katoa e kore e haere mai ki te whakarite i te hakari whare wharau.
14:20 I taua ra ka piri ki nga pere o nga hoiho, HE TAPU KI A IHOWA; ka rite hoki nga kohua i roto i te whare o Ihowa ki nga peihana i mua i te aata.
14:21 Ina, ko nga kohua katoa i Hiruharama, i a Hura, he tapu ki a Ihowa o nga mano, a ka haere mai te hunga katoa e patu whakahere ana, ka tango i etahi hei kohua ma ratou: kahore hoki he Kanaani a muri ake nei i roto i te whare o Ihowa o nga mano i taua ra.


c: text/html

text:
Curriculum links
Ngā tino wāhi ako
- Pūtaiao
- Tikanga ā Iwi
- Pāngarau
Ka noho i raro i ēhea whenu?
- Pūtaiao - Ō Mataora
- Tikanga ā Iwi - Ngā Rawa me ngā Mahinga Ohaoha
- Pāngarau - Te Ine
Ngā tino pukenga
Ngā Pūkenga Hīraurau Hōpanga, Ngā Pūkenga Whakawhitiwhiti Kōrero
Ngā reanga
1-4
Ngā tau
1-8
Ki runga ano
E tautoko ana i ēhea kaupapa kōrero?
- Ngā Tipu me ngā Kīrehe o Aotearoa
- Te Pāpori o Aotearoa, onamata, o nāianei hoki
E hia te roa o tēnei mahi?
Kia 5-10 miniti ki te titiro ki te anga kōhiwi o te tohorā me te 15 miniti ki te titiro ki NatureSpace me ētahi o ngā e whai pānga ana.
Ki runga ano
Ka kimihia ki hea?
- Te Papa tuarua, Mountains to Sea.
- Kua ngaro koe? Me pātai ki tētahi Kaimanaaki Manuhiri.
He aha te take me heri au i taku akomanga ki tēnei taonga?
- Ki te titiro ki te rahi o tētahi tohorā kahurangi whena.
- Ki te tūtaki ki tētahi o ngā whakaaturanga mīharo a Te Papa mō te taiao moana.
- Kia kite i te anga kōhiwi o tētahi tohorā tamatāne, tērā pea i whakaekea e tētahi rōpū, ā, kātahi ka whakamatea e tetahi aituā i te moana.
- Kimi pārongo mō ētahi o ngā kīrehe nunui rawa atu i te ao nei.
Ki runga ano
He aha ngā mahi kei taua whakaaturanga?
- E tū ki raro i te tohorā, ā, ka titiro ki runga kia mōhio ai ki te rahi o tēnei tohorā.
- Hīkoi ake i te papa rōnaki kia tata ake ai tō titrotiro.
- Torotoroa a NatureSpace, tata ki tēnei whakaaturanga, ka kimi ai i tētahi anga kōhiwi a tētahi ōka (te momo tohorā tērā e whakaeke ana i tēnei momo tohorā kahurangi whena) me ērā atu mōhiohio mō ngā kīrehe o te moana.
- Toko whakaarohia te ngoki haere mā tētahi iatuku o te tohorā (inā te nui o ngā iatuku o ētahi momo tohorā ka taea te kuhu atu e te tamaiti me te ngoki haere i roto!).
- Tonoa ngā tamariki ki te tūhonohono i ō rātou ringaringa tūwhangawhanga. Kia hia ngā tamariki e pēnei ana mō te ine i te roa o te tohorā? Tāpirihia ētahi atu tamariki tokowhā kia mōhio ai koe ki te roa o tēnei tohorā mēnā kua pakeke haere ia.
- Kōrerotia te kōrero mō Paikea (pātaihia rānei tokohia rātou kua kite i te kiriata Whale Rider) Tirohia ki raro nei mō tētahi whakarāpopototanga.
Ki runga ano
Me aha taku mōhio ki tēnei whakaaturanga?
- He tohorā kahurangi whena tēnei (Balaenoptera musculus bevicanda), he momo iti o te tohorā kahurangi. E toru ngā momo tohorā kahurangi, ā, ko te tohorā kahurangi whena tētahi o aua momo e toru. He momo tohorā roa, he mania te āhua. Tae atu ki te 27 mita te roa ka taea e te uwha. He roa, he papa te upoko me te waha, tata ki te ono mita te roa.
- Ehara te tohorā i te ika. He ngote ū kē te tohorā, he kaikiko e noho ana i roto i te moana. Ko te ingoa whakarōpū mō te tohorā, te aihe me te tukuperu ko te Cetacea, ngā cetacean rānei.
- Nō tētahi tohorā i tukia e tētahi kaipuke kawe pouaka utanga rarahi i te aumoana ki te taha raki o Aotearoa i te tau 1994 tēnei anga kōhiwi e iri ana. I whatia te maha o ngā wheua o te tohorā e te tukitukitanga o te kaipuke, ā, i hemo. Heoi anō, ka kite māramatia mā ngā rapirapi me ngā motu ki tana tinana, ana parirau me tana whiore, i huakina e ētahi ōka i mua i te tukitukia e te kaipuke. I horoia te anga kōhiwi, i whakatūria te anga mō te whakatuwheratanga o Te Papa i te marama o Pepuere, 1998.
- I tōia te tohorā ki te motu o Motutapu i te whanga o Tāmaki-makau-rau, ā, i reira i tangohia te ngako me te kiko. I purua ngā wheua ki roto i ētahi korapa ki roto i te moana i tangohia ai te kiko e toe ana e ngā kitakita o te moana me te mahi a te wai tai. Kātahi ka horoia ngā wheua ki te mamao, ā, ka waiho kia whitikia e te rā tae noa kia āta maroke. He maha ngā marama i pau i taua tukanga. Mutu mai, i horoia anō ngā wheua ki te mamao ki te tango atu i te hinu e toe ana.
- E 20.6 mita te roa o te kīrehe, ā, he taiohi noa iho.
- Ka tipu ētahi uwha pakeke o tēnei momo iti ki te 27 mita te roa. Ka tipu kē te tāne ki tōna 24 mita.
- Hei whakatairitenga, e 33.5 mita te roa o te tohorā kahurangi nui rawa atu kua hopukina tae noa ki mohoa noa nei.
- Ko ngā kīrehe nunui rawa atu o te ao ngā tohorā kahurangi, ā, tērā tonu pea ngā kīrehe nunui rawa atu i noho tonu ai i runga i a Papatūānuku.
- He rite te nui o ō rātou manawa ki tō te motokā iti.
- Tekau tana te taumaha o te toto e papua ai huri noa i ō rātou tinana.
- Ko te whakaaro, ka ora te tohorā kahurangi mō te 60 ki te 90 tau.
- Ka puritia ngā mauhanga katoa e pā ana ki ngā paenga tohorā i Te Papa.
- Ka whakarōpūhia ngā tohorā o te ao ki ngā rōpū e rua: ko ērā e whai niho ana (pērā i te ōka) me ērā e niho kore ana e mōhiotia ana hei tohorā pāhau.
- E hangaia ana te pāhau ki ngā rau paparanga o te papanga, pēnei i te makawe te āhua, ka whakamahia hei hītari. Hāwere ana ēnei paparanga pāhau i te wāhi o runga i roto i te waha, ko te āhua pēnei i te ngeru pūhuruhuru.
- Ahakoa kua whai whiore, e kore koe e kite i ngā haurua o te whiore nei nō te mea e hangaia ana aua wāhanga haurua o te whiore ki te kiko tūhonohono whakaapi, pēnei i ngā kaka, kāore he wheua i roto.
- Ki te Māori whakaarohia ai te tohorā hei rangatira. I ētahi wā whakatiritea ai ētahi kaiārahi whai mana ki te tohorā.
- E haere kōtui ana te tohorā ki te kai me te tōnuitanga.
- I kawea mai te rangatira o Ngāti Porou, a Kahutia-te-rangi, i Hawaiki ki Aoteroa i runga i te tuarā o te tohorā, o Paikea. I tona taenga mai ki Aotearoa nei, ka tango ia i te ingoa o tōna mōkaikai, arā, ko Paikea.
- Te kōrero pūrākau mō Paikea - e mōhiotia ana, e rongonuitia ana te tupuna, a Paikea, puta noa i Poronihia. He nui ngā kōrero mōna e whakanuia ana, e maharatia ana, e tautohetohetia ana, ina koa mā ngā kāwei whakapapa, i Te Moana-nui-a-Kiwa me ngā rohe iwi puta noa i Aotearoa.
- I eke a Kahutia-te-rangi i tāna mōkaikai, i a Paikea. I whakoratia ia e Paikea i muri i te whakamātaunga a Ruatapu (tōna tuakana harawene) ki te toromi i a ia. I kawea māmaotia e Paikea i a Ruatapu, ā, i tae ora mai ki Aotearoa. Me te mea nei i kotahi ai a Paikea me Kahutia-te-rangi. Ko te tohorā ko Paikea; Ko Kahutia-te-rangi ko Paikea. I kawea haumarutia ia e te tohorā ki Te Ika a Māui. I noho a Paikea ki Aotearoa, ko tana kāinga ko Whangarā. I moe ia i te maha o ngā wāhine, he nui āna tamariki. Ko Paikea te ariki nui, ko Paikea te tipua, ko Paikea te tāhuhu o Te Tai Rāwhiti. He tipua! He taniwha! Hī!
Ki runga ano
Ētahi kaupapa hei matapakinga pea
- He aha ngā mea i whakaratohia e te ahumahi hopu tohorā ki Aotearoa, ki ngā tāngata hoki o Aotearoa? Matapakia ērā manene tōmua me ngā pāraha nā rātou i whakamahi me ngā hua o taua ahumahi.
- I hea ngā teihana matua mō te hopu tohorā puta noa i Aotearoa? I tīmata ngā teihana i uta i ngā tau waenga i te tekau tau mai i 1820 i Kura-te-au (Tory Channel) me Te Raki Tūmā (Preservation Inlet), ā, i roto i te tekau tau i muri, ka tīmata i ētahi atu wāhi, ina koa i Te Ara a Kewa, i te Horomaka, i Te Moana o Raukawa, ahakoa ka kitea mararatia ētahi teihana hopu tohorā puta noa i Aotearoa.
- E tū ki raro o te kauwae o te tohorā me te whiriwhiri mēnā ka taea te akomanga katoa te uru atu ki roto i te waha o te tohorā. Tokohia ngā tamariki ka uru atu ki roto i te waha o tēnei tohorā?
- Ki te ine i te roa o tēnei tohorā i runga anō i te whakatau tata, tonoa ngā tamariki ki te tūhonohono i ō rātou ringaringa tāwhangawhanga. Kia hia ngā tamariki mō te tae atu ki te whiore o te tohorā? Tāpirihia ētahi atu tamariki tokowhā kia mōhio ai koe ki te roa o tēnei tohorā mēnā kua pakeke haere ia.
- He aha te take i kohikohi ai a Te Papa i ngā tohorā? Mai i te tau 1865 e kohikohi ana te Whare Tongarewa i ngā raraunga me ngā tauira mai i ngā tohorā kua paea. Ko tā mātou, he tirotiro e pēhea ana te tohatoha o ēhea momo tohorā puta noa i ngā moana huri noa i Aotearoa, he ako hoki mō te koiora, ngā kai me ngā whanonga o ngā tohorā. E hiahia ana mātou kia mōhio e pēhea ana te whakaratonga o nga tohorā huri noa i Aotearoa ki te whakaratonga o ngā momo tohorā i ērā atu wāhi o te ao. E hiahia ana mātou ki te āta titiro ki ngā tawhā o ngā momo rerekē me te mōhio āe rānei ka kite mātou i ētahi momo hou, i ngā pūkete rānei o ētahi momo hou mō Aotearoa.
- He aha ā mātou nei akoranga mai i ngā paenga tohorā? He momo kīrehe uaua te tohorā ki te rangahau nō te mea he tino tawhiti atu, tino whānui ā rātou kauranga puta noa i ngā moana, ā, he nui hoki te wā i pau i a rātou e kau ana i raro i te wai e uaua ai te whai haere i a rātou mō te wā roa. Mā ngā paenga e tukuna ana mātou ki te tirotiro i ngā āhutanga rerekē o tō rātou koiora, te mana o ō rātou taihema, ō rātou māuiuitanga me ā rātou kai. Ko te tikanga, kohikohi ai a Te Papa i ngā anga kōhiwi o ngā tohorā kua paea ki te titiro ki ngā rerekētanga i waenga i ngā momo, me te whanake haere o ngā kīrehe rerekē i te takanga mai o ngā tau e ora ana. Titiro hoki ai mātou ki te āhua o te rerekē haere i tēnā rohe, i tēnā rohe. Mā te pupuri i ngā kohinga mō ake tonu atu e āhei ana mātou ki te whakatairite i ngā raraunga i kohia i te 150 tau ki mua ki ngā raraunga o nāianei me te mōhio haere pēnei ki ngā rerekētanga i roto i te whānuitanga iranga o te taupori.
- Kei te kai kiko ngā tohorā katoa: nō te hunga kaikiko ngā tohorā. Matapakia ngā rerekētanga i waenganui i ngā tohorā pāhau me ngā tohorā whai niho me ngā momo kai e kainga ana e tēnā, e tēnā.
- Me aha tātou ina kite tātou i te tohorā kua paea? Mēnā ka kite koe i tētahi tohorā kua paea me waea atu ki te tari ā-rohe o Te Papa Atawhai, ki a Te Papa rānei, ā, mā mātou e whakamōhio atu ki te tohunga e tika ana.
- He aha ngā whanaunga tata ki ngā tohorā? Mai i ngā whakamātautau ā-ira me te tirotiro ki ngā parawae ka kitea he whanaunga ngā tohorā ki ngā ngote ū whai maikuku.
- He aha ngā rerekētanga o te kekeno ki te tohorā? Kei te noho te tohorā i roto i te moana i ngā wā katoa. Kei te haere kē mai te kekeno ki uta ki reira whakawhānau ai. Arā tētahi atu rōpū ngote ū tērā e noho ana i te moana i ngā wā katoa - he kaitipu ēnei e kīia ana ko te hunga sirenien, ā, ka whai wāhi atu te dugong me te manatee ki roto i taua rōpū.
- He tino hira te tohorā ki te ahurea tuku iho a te Māori, ā mohoa noa nei hoki. I te paenga o tētahi tohorā whakamahia ai taua tohorā hei rauemi. Kāore tētahi wāhi kotahi o te tohorā i moumou. E hia ngā momo whakamahi rerekē mō ngā wāhanga o te tohorā ka huaina e koe (me mahara ki te whakauru i ngā wheua, te hinu me te kiko)?
- Ko ēhea ngā whenua matua e whakahaere tonu ana i te hopu tohorā? (Hapana, Nōwei me Tiorangi). Kei a rātou te mana motika ki te hopu tohorā? He aha ai? He aha i kore ai?
- E hia ngā momo tohorā kei ngā moana huri noa i Aotearoa? Kapi katoa te whānuitanga o ngā rōpū rerekē e mōhio tōpūtia ana hei Cetacean i te kupu tohorā. Hei tauira, ko te momo tohorā e kīia ana ko te ōka, ā, tūturu ko te ōka te momo nui rawa atu o te whānau aihe. Nō reira, mā te whai whakaaro ki ngā Cetacean katoa (ngā tohorā, ngā aihe me ngā tukuperu) e kitea ana i ngā moana huri noa i Aotearoa, tata ki te 41 ngā momo Cetacean o Aotearoa.
- He momo tohorā te aihe? Ka uru atu te aihe ki roto i te rōpūtanga Cetacean, tērā ka wehea ki ngā rōpūtanga matua e rua - ko ērā kore whai niho (ngā tohorā pāhau) me ērā kua whai niho. Nō te rōpū whai niho te aihe, nā reira, ko te tikanga, ka whakaarohia te aihe hei momo tohorā iti whai niho.
Ki runga ano
Ngā kōrero kīnaki
- Ka wātea tēnei wheako puta noa i te wā e tuwhera ana a Te Papa.
- Kei te noho tuwhera a Te Papa ia rā atu i te 10 am ki te 6 pm, hāunga te pō o te Tāite e katia ai i te 9 pm.
- Me mahara ki ērā atu o te hunga peka mai.
- I ētahi wā ka haunene ērā atu mahi pāhekoheko tata ki te tohorā kahurangi whena.
- Ka taea ētahi anō kōrero mō te tohorā kahurangi whena i roto i ie Tai Awatea (te pātengi raraunga rongorau a Te Papa).
- The Pygmy blue whale in our collections
- Visit the Whales | Tohorā exhibition mini site
- Te Aka Matua Te Papa Library and Information Centreon Level 4.
- Baker, A N. 1983. Whales and Dolphins of New Zealand & Australia: an identification guide.Wellington: Victoria University Press.
- Jefferson, Thomas A, Leatherwood, Stephen, and Webber, Marc A. 1993. Marine Mammals of the World: FAO species identification guide. Rome: Food and Agricultural Organisation of the United Nations.
- Leatherwood, S, and Reeves, R R. 1983. The Sierra Club Handbook of Whales and Dolphins.San Francisco: Sierra Club Books.
- Martin, Anthony R, and others. 1990. Whales and Dolphins. London: Salamander.
- Orbell, Margaret. 1985. The Natural World of the Māori. Auckland: Collins and David Bateman.
- http://whales.greenpeace.org/GP_and_whales/index.html
- http://www.highnorth.no/Library/Publications/M-hunter/ma-hu-in.htm
- http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/2005773.stm
He taonga whai pānga
- Te NatureSpace Discovery Centre kei te papa tuarua. Ka kitea i konei te anga kōhiwi o te ōka, tērā momo tohorā i huaki ki te tohorā kahurangi whena.
- Te Taiwhanga Whakaahua Whakaroto, kei tua tata atu i te whakaaturanga Mountains to Sea. Ka kitea i konei ētahi atu anga kōhiwi o ētahi kīrehe noho moana.
- Te whānau Guard, kei te papa tuawhā, kei roto i te whakaaturanga Passports. Ka whakaatu mai tēnei whakakitenga i ētahi whānau manene o mua me ētahi o ngā pāraha me ngā rākau o te riri i whakamahia e aua manene o mua ki te aru tohorā me ngā kekeno.
- Te pātaka o Ngāti Pikiao, kei te papa tuawhā, kei te taha o Te Hau ki Tūranga. Tirohia ngā raparapa, maihi rānei kia kite i ngā taohorā e rua i whakakairohia i runga. E tohu ana ēnei tohorā i te tōnuitanga me te huhua noa o te kai, ā, e whakahōnoretia ana hei kaitiaki.
- Te Tai Awatea, te rauemi pātengi raraunga rongorau a Te Papa. Ka tareka aua kōnae i roto i ngā Discovery Centre, i Te Aka Matua o Te Papa, me ētahi atu wāhi i roto i Te Papa. Ka taea hoki te hono atu ki te Tai Awatea mai i tō kāinga, i tētahi rorohiko i tō kura rānei.
Ki runga ano

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Tiriti o Waitangi
Ka hainatia te Tiriti o Waitangi i te 6 Hui-tanguru 1840 ki Waitangi, Te Tai-tokerau, Aotearoa, e te māngai a te Karauna o te Kīngitanga Kotahi, rātou ko ngā rangatira Māori o Te Ika-a-Māui.
Rārangi kōrero
Ko te tuhinga[edit | edit source]
Ko Wikitoria, te Kuini o Ingarangi, i tana mahara atawhai ki nga Rangatira me nga Hapu o Niu Tirani i tana hiahia hoki kia tohungia ki a ratou o ratou rangatiratanga, me to ratou wenua, a kia mau tonu hoki te Rongo ki a ratou me te Atanoho hoki kua whakaaro ia he mea tika kia tukua mai tetahi Rangatira hei kai whakarite ki nga Tangata maori o Niu Tirani - kia whakaaetia e nga Rangatira maori te Kawanatanga o te Kuini ki nga waahi katoa o te Wenua nei me nga Motu - na te mea hoki he tokomaha ke nga tangata o tona Iwi Kua noho ki tenei wenua, a e haere mai nei.
Na ko te Kuini e hiahia ana kia whakaritea te Kawanatanga kia kaua ai nga kino e puta mai ki te tangata Maori ki te Pakeha e noho ture kore ana.
Na, kua pai te Kuini kia tukua a hau a Wiremu Hopihona he Kapitana i te Roiara Nawi hei Kawana mo nga wahi katoa o Niu Tirani e tukua aianei, amua atu ki te Kuini e mea atu ana ia ki nga Rangatira o te whakaminenga o nga hapu o Nu Tirani me era Rangatira atu enei ture ka korerotia nei.
Ko te tuatahi[edit | edit source]
Ko ngā rangatira o te whakaminenga me ngā rangatira katoa ,hoki, Ki hai i uru ki taua whakaminenga. Ka tuku rawa atu ki te Kuini o Ingarangi ake tonu atu ,Te Kawanatanga kātoa o rātou whenua.
Ko te tuarua[edit | edit source]
Ko te Kuini o Ingarangi ka whakarite ka whakaae ki nga Rangatira ki nga hapu-ki nga tangata katoa o Niu Tirani te tino rangatiratanga o o ratou wenua o ratou kainga me o ratou taonga katoa. Otiia ko nga Rangatira o te Whakaminenga me nga Rangatira katoa atu ka tuku ki te Kuini te hokonga o era wahi wenua e pai ai te tangata nona te Wenua-ki te ritenga o te utu e wakaritea ai e ratou ko te kai hoko e meatia nei e te Kuini hei kai hoko mona.
Ko te tuatoru[edit | edit source]
Hei whakaritenga mai hoki tenei mo te whakaaetanga ki te Kawanatanga o te Kuini-Ka tiakina e te Kuini o Ingarangi nga tangata maori katoa o Niu Tirani ka tukua ki a ratou nga tikanga katoa rite tahi ki ana mea ki nga tangata o Ingarangi.
- (Nā) William Hobson,
- Consul and Lieutenant-Governor.
Na ko matou ko nga Rangatira o te Whakaminenga o nga hapu o Niu Tirani ka huihui nei ki Waitangi ko matou hoki ko nga Rangatira o Niu Tirani ka kite nei i te ritenga o enei kupu, ka tangohia ka whakaaetia katoatia e matou, koia ka tohungia ai o matou ingoa o matou tohu.
Ka meatia tenei ki Waitangi i te ono o nga ra o Pepueri i te tau kotahi mano, e waru rau e wa te kau o to tatou Ariki.
- Ko nga Rangatira o te whakaminenga.


text: 1E taetae ngkanne Iesu nakoia aomata aika a mwaiti ao nakoia ana reirei, ni kaangai, 2A onea mwiini Mote n nakoana taani koroboki ma Bwaritaio; 3ma ngaia ae kam na kaawakini baikana a tuangkami ao karaoi, ma tai kakairi irouia n aia mwakuri: bwa a reireingkami baika kam na karaoi, ma a aki konaa ni karaoi ngaiia. 4A kabaei uota aika a rarawata, aika a kaangaanga n uotaki, ao a kaaki i aon angaia aomata; ma ngaiia a rawa ni kani kamwaing n tabonibaia teaina. 5A karaoi aia mwakuri ni kabane bwa a aonga n nooraki irouia aomata: a karaababai aia burakitere, ao a kamwarairai riki rabini kunnikaia, 6ao a tangiri taabo n tekateka aika nneia aomata aika a karin eaki n tain te amwarake ni baka, ao kaintoka aika a moa n raraoi i nanoni mwaneabaia I-Iutaia. 7A tangiria bwa a na kamauraki n te aro ni karinerine n taabo ni mwaakete, ao bwa a na atongaki irouia aomata bwa taan reirei. 8Ma ngkami, kam na aki atongaki bwa taan reirei, bwa ti temanna ami Tia Reirei, ao taari ngkami ni kabaneingkami. 9Ao tai atonga te aomata temanna i aon te aba bwa tamami, bwa ti temanna Tamami bwa Teuare i karawa. 10Ao kam na tai atongaki bwa mataniwi, bwa ti temanna ami Mataniwi bwa te Kristo. 11Ane moanibaan te kakannato i buakomi ao e na riki bwa ami tabonibai; 12Ane e karietaataa ao e na kamangoraki, ao ane e kamangoria ao e na karietaataaki. 13Ma a na reke kaimi, taani koroboki ma Bwaritaio, aika taani mwaamwanaa-te-aba! Bwa kam kaina mataroan uean te Atua nakoia aomata; ao ngkami kam aki rin, ao kam tukiia akana a kan rin iai. 15A na reke kaimi, taani koroboki ma Bwaritaio, aika taani mwaamwanaa-te-aba! Bwa kam ri nanoni marawa ao kam ri aon te aba bwa kam na anaa nanon te aomata nakon ami koaua; ao ngkana e reke, ao kam karaoa ae e na reke iai uoua aron taun teuanne n riki bwa kaaini Keenna n ai aromi. 16A na reke kaimi taani kairiiri aika kam mataki, aika kam kaangai, Ngkana mwanewea aran te umwantabu te aomata bwa te bwai ni kakoaua ngkana e taetae n tuea, ao e aki bae iai; ma ngkana e mwanewea aran te koora are bwain nanon te umwantabu, ao e bae iai. 17Te koraki ni baba aika a mataki! Bwa e ngaa ae e kakaawaki riki, te koora ke te umwantabu are ngaia ae e karekea ae e na riki n tabu iai te koora? 18Ao kam kaangai naba: Ngkana e mwanewea aran te baonikarea te aomata bwa te bwai ni kakoaua ngkana e taetae n tuea, ao e aki bae n ana taeka anne; ma ngkana e mwanewea aran te karea ane i aona ngkana e taetae n tuea, ao e bae iai. 19Aomata ngkami aika kam mataki! Bwa e ngaa ae e kakaawaki riki, te karea ke te baonikarea are ngaia ae e riki n tabu iai te karea? 20Ma ngaia aei, bwa ngkana e taetae n tuea te aomata ao e mwanewea aran te baonikarea, ao e taetae n tuea n te baonikarea ma karea nako akana a mena i aona. 21Ao ane e mwanewea aran te umwantabu bwa te bwai ni kakoaua ngkana e taetae n tuea, ao e taetae n tuea n te umwantabu ao iroun Teuare e maeka i nanona; 22ao ane e mwanewea arani karawa bwa te bwai ni kakoaua ngkana e taetae n tuea, ao e taetae n tuea n ana kaintokanuea te Atua, ao iroun naba Teuare e tekateka i aona. 23A na reke kaimi, taani koroboki ma Bwaritaio, aika taani mwaamwanaa-te-aba! Bwa kam angaanga teuana te katebwina ni mwakoro mani mwaitin ami bwai are te minte ma te aneto, ma te kumino, ao kam katiku taekani bwaai aika a kakannato n taekan te Tua, n ai aron te kaeti raoi taekani bwaai, ma te nanoanga, ma te kakaonimmaki nakon ana kaantaninga teAtua. 24Taani kairiiri aika kam mataki! Kam raumea te manibeti, ao kam oonga te kaamero. 25A na reke kaimi, taani koroboki ma Bwaritaio, aika taani mwaamwanaa-te-aba! Bwa kam kaitiaka akuun te mwangko ma te raurau, ma a on nanoia n amwarake ma ninima aika a reke n te aro n iowawa ma ni kani bwaibwai. 26Te Bwaritaio ae ko mataki, kaitiaka moa nanon te mwangko, ao ane e na itiaki naba tinanikuna. 27A na reke kaimi, taani koroboki ma Bwaritaio, aika taani mwaamwanaa-te-aba! Bwa ai aron ruua ni mate aika a kamainainaaki ngkami; a taraa n tamaaroa mai tinanikuia, ma a on nanoia n riia maate ma baika a mka n aekaia nako. 28Ao ai aromi naba, bwa kam taraa n raoiroi nakoia aomata mai tinanikumi, ma a on nanomi n te mwaamwanaa-te-aba ma te buaakaka. 29A na reke kaimi, taani koroboki ma Bwaritaio, aika taani mwaamwanaa-te-aba! Bwa kam karaoi ruani mateia buraabeti, ao kam katamaaroai aon ruani mateia aomata ake a raoiroi; 30ao kam kaangai, Ngke tao ti maiu n aia bong ara bakatibu, ao ti na bon aki raoniia ni kamateia buraabeti. 31Ma ngaia ae kam boni kaotioti i bukimi bwa kam riki mai irouia ake a kamateia buraabeti. 32Kam na waaki ni katiaa te baere a a tia ni moana karaoana ami bakatibu. 33Ngkami aika naeta, aika buniia naeta aika a kamaamate, kam na kangaa ni kamaiungkami mani motikan taekami are kam na karawaawataaki iai i Keenna? 34Ma ngaia ae N na kanakoia buraabeti, ma aomata aika a rabakau, ma taani koroboki nakoimi: ao ane kam na kamateia temwaangina, ao kam na tauriia temwaangina ni kaibangaki; ao ane kam na kataereia temwaangina i nanoni mwaneabami, ao kam na kakioia nako man te kaawa teuana nakon te kaawa teuana. 35Anne bukin ae kam na bukinaki iai ibukini mateia aomata ake a raoiroi i aon te aba, mai iroun Abera ni karokoa natini Barakia are Takaria, are e tiringaki iroumi i marenan te umwantabu ma te baonikarea. 36E koaua ae I a tuangkami bwa a na bane n roko baikai i aon te roro aei. 37Ierutarem, Ierutarem, ae ko kamaamateia buraabeti, ae ko karebanaia ake a kanakomaiakaki nakoim, ai bati ra au kani bobootiia am aomata, n ai aron te moaaine ngkana e bootiia bunna i aani baina, ma kam rawa! 38Noria, e nang kiitanaki ami umwantabu, ao a nang akea kaaina. 39Bwa I taku nakoimi bwa kam na aki manga noorai ni karokoa kam kaangai, E na karaoiroaki Teuare e nako mai n aran te Uea!


text:
POSTED: 01:30 a.m. HST, Apr 16, 2011
LAST UPDATED: 06:26 p.m. HST, Aug 05, 2011
Synopsis: A few ideas on how to offset the budget shortfall in order to lessen proposed cuts to human services programs.
Aloha mai kākou e nā makamaka heluhelu mai Hawai'i moku o Keawe a i ka moku kā'ili lā o lalo ē. Ke 'ike maka aku nei kākou i ke kūpihipihi loa 'ana o kahi koena 'opihi a kākou (ke emi loa o ke kālā), a lohe 'ia ho'i paha ke kani a ka nēnē, “Unele! Unele!”
'O ka wā makapehu i'a 'ole kēia o ke aupuni moku'āina. Ua lawa 'ole ke kālā o ka waihona o ke aupuni e pono ai ka mo'ohelu kālā o ka makahiki e hiki mai ana, ua emi iho he $1.3 piliona. E ho'ā'ā ana nō paha nā mea kau kānāwai o Hawai'i nei i ke kālā e pono ai ko Hawai'i. A no laila, 'o ka mea i ho'oholo 'ia e ua mau mea kau kānāwai lā, 'o ia ke 'oki 'ana aku i kahi māhele nui o ka mo'ohelu kālā o nā polokalamu like 'ole, nāna e mālama ana i ka pono o ka lehulehu.
He keu aku ia a ka minamina, 'oiai, he mau polokalamu ia e pono ai nā 'elemākule, nā luāhine, a hiki loa aku i nā keiki e kōkō 'ia ana e nā mākuahine.
He alahele 'oko'a paha e hele ai, i 'ole e pilikia ia mau polokalamu mālama kanaka. A 'o ia ka mea a ko 'oukou mea kākau e hāpai ana i kēia kolamu nūpepa nei, 'o Kauakūkalahale.
'O kekahi hana paha, he pili nō i ka palapala uku 'auhau moku'āina. Ma ka 'ao'ao hope loa o ia 'ao'ao ma luna a'e o kahi e pūlima ai i ka inoa, he nīnau e kau ana ma laila, 'o ia ho'i, he mana'o kou e hā'awi aku he 'ekolu kālā i ka Waihona Paipai Kālai'āina o Hawai'i? E ho'ololi 'ia paha i mea e lilo ai ia kālā i nā polokalamu mālama kanaka. E kau ana paha kahi mana'o, “He kenikeni wale nō ia, 'a'ole nō e piha nā kālā he piliona.” 'Eā, he ma'ū nō ia. I ka makahiki 1992, he $499,092 i hā'awi 'ia aku i ia waihona paipai kālai'āina, a ua emi loa nō i ka makahiki 2010, he $216, 561. Inā he waihona ia no ka pono o ka lehulehu, e māhuahua hou aku paha nā kānaka hā'awi kālā a hiki aku i ka $500,000 a ‘oi aku paha. Ua lawa ia no kekahi polokalamu, 'o ia ke kula kamali'i ka'ahele 'o Tūtū and Me ma Maui. ('Auhea 'oukou e nā makamaka heluhelu, e kuhihewa paha kekahi, he ho'opau kālā paha, 'a'ole paha he pono ia 'ano kula kamali'i, 'a'ole i loa'a ia 'ano kula kamali'i ka'ahele ma mua. He kuhihewa 'i'o nō ia. He mea ia 'ano polokalamu e kāko'o ana i nā 'ohana e noho nei ma kahi mamao.)
A eia kekahi mea e pili ana i ka paipai kālai'āina, kahi e ho'oulu 'ia ai ke kālā.
I ka wā e alualu ana nā moho kālai'āina i ke kūlana, e ho'oulu kālā ana nō lākou no ka paipai kālai'āina 'ana a he nui nō ka loa'a, 'o ka nui o ke kālā i ho'oulu 'ia e nā moho kia'āina o ka makahiki nei i hala, he $4 miliona kālā a 'oi a Neil Abercrombie. He $2 miliona a 'oi a Duke Aiona, a pēlā pū nō me kahi Mufi Hannemann. A no laila, e kau paha ke kānāwai, 'o nā kālā a pau i ho'oulu 'ia e nā moho kālai'āina, 'a'ole e hiki ke ho'olilo 'ia ma ka paipai kālai'āina. E lilo aku ia mau pu'u kālā i mea e 'olohaka 'ole ai kahi waihona kālā o ke aupuni, a i 'ole ia, e lilo na nā polokalamu mālama kanaka.
'O ia ihola kahi mana'o. Ke ho'i aku nei ko Mānoa keiki, ua ahiahi. Ke aloha.
E ho'ouna 'ia mai nā leka iā māua, 'o ia ho'i 'o Laiana Wong a me Kekeha Solis ma ka pahu leka uila ma lalo nei:
» kwong@hawaii.edu
» rsolis@hawaii.edu
a i ‘ole ia, ma ke kelepona:
» 956-2627 (Laiana)
» 956-2624 (Kekeha)
This column is coordinated by Kawaihuelani Center for Hawaiian Language at the University of Hawai'i at Mānoa, supported by the Initiative for Achieving Native Hawaiian Academic Excellence.


text:
Curriculum links
Te tino wāhi ako
Tikanga ā-Iwi
Ka noho i raro i ēhea whenu?
Te Wāhi me te Horopaki
- Te Ahurea me ngā Taonga Tuku Iho
Ngā tino pūkenga
Ngā Pūkenga Whitiwhiti Whakaaro, ngā Pūkenga Mōhiohio, ngā Pūkenga Pāpori, Pāheko hoki
Ngā reanga
1-8
Ngā tau
1-13
E tautoko ana i ēhea kaupapa ako?
- Te Pāpori o Te Moana-nui-a-Kiwa, o mua, o nāianei hoki
- Ngā Hangarau Hou
- Ngā Whakahoutanga me ngā Tenenga
Ki runga ano
E hia te roa o tēnei mahi?
Me whakarite te 15-20 meneti
Ka kimihia ki hea?
He aha te take me heri au i taku akomanga ki tēnei taonga?
- Ka uru noa mai te karaihe katoa ki te taha, ki raro hoki i tēnei taonga.
- He taonga onge tēnei, he taonga ātaahua nō ngā kohinga, ka taea te tirotiro e te tangata.
He aha ngā mahi kei konei?
- Titiro ki te kākahu, whakamahia hei take kōrero.
- Matapakitia ngā whāinga take o tēnei kākahu ki te tangata.
- Matapakihia te mahi manaaki i ngā taonga o ngā kohinga i ngā whare pupuri taonga.
Me aha taku mōhio ki tēnei taonga?
- Nō te 26 o Hānuere 1779 i te whanga o Kealakekua, nā te ariki nei, nā Kalani‘ōpu‘u, rangatira nui o Hawai’i, i unu tēnei kākahu, ka korowaitia ki ngā pakihiwi o Kāpene Hēmi Kuki. Ka pōtaetia hoki a Kuki e Kalani‘ōpu‘u ki tētahi pōtae huruhuru e kīia nei he mahiole. Nui atu ngā kākahu huruhuru i whakatakotoria ai ki ōna waewae. He tino tohu whakarangatira ēnei i a Kuki.
- Engari e toru wiki i muri mai ka patua a Kāpene Kuki i te whanga o Kealakekua, ā, mate rawa.
- Ko te hunga i āhei te mau i ēnei momo kākahu me ēnei momo pōtae ko ngā tino rangatira anake. I āta mōhio anō te iwi o Hawai’i he tino tangata a Kuki, ā, i pēnei rātou koia anō te whakaahuatanga mai o Lono, tētahi o ō rātou tino atua.
- E toru tekau ngā kākahu me ngā korowai o Hawai’i i whakahokia mai ki Ingarangi i te haerenga tuatoru a Kuki.
- Whakamahia ai ngā kākahu me ngā pōtae hei tohu mō te uri ariki e te iwi o Hawai’i, ā, whakamahia ai hoki hei kaupare i te kino – i kaha anō ēnei kākahu ki te karo i ngā whiu o ngā rākau Hawaiiana o aua wā.
- I āta tuia mārire ngā wāhanga muka maha hei hanga i te kaupapa, ka whakapiria atu he kāpuinga huruhuru ki runga. I te tuinga o ngā kākahu nei, ka tākina tō rātou whakapapa, arā, ngā ingoa o ngā tūpuna nāna ēnei momo kākahu i mau, kia tuia mai ngā kōrero o nehe ki roto.
- Mahia ai te anga o te mahiole ki ngā aka-rangi o te ‘ie’ie. Ka whakapiri he kupenga muka nō te olonā ki te anga, rite tonu ki te kākahu, ā, ka whakapiria he kāpuinga huruhuru ki te kupenga.
- E whakaarotia ana ko ngā huruhuru kōwhai nei i takea mai i ngā manu e kīia nei he ‘o’o, me te mamo. Ko ngā huruhuru whero nō te manu rongonui nei o Hawai’i, te ‘i’iwi. E 20,000 ngā manu hei mahi i te kākahu kotahi nei.
- Hei waitohu te tauira mō te tuarā, mō ngā parirau me te whiore o te manu whawhai, ko te pōtae hei waitohu i te upoko o te manu whawhai.
- I muri i te whakahokinga o ēnei kākahu ki Ingarangi, ka hokona e Tā Ashton Lever mō tōna ake whare pupuri taonga. Ka hokona atu ki Thomas Atkinson i te tau 1806. I muri ka hokona e William Bullock i Rānana, ka hokona anō i te tau 1819 ki a Charles Winn. I te tau 1912, nā te mokopuna a Charles Winn, nā Lord St Oswald, i takoha tōna kohinga katoa ki Aotearoa. Mai i taua wā ko te kākahu me te pōtae i noho i te kohinga o Aotearoa.
- Tiakina ai ēnei taonga i te pāmahana 280C, me te haumākū 52 ōrau, kia kore ai e pirau haere. Tiakina ai i te rūma kāre e whitingia e te rā, i raro hoki i te karaihe, kei pā mai te ringa tangata.
Ki runga ano
Ētahi kaupapa hei matapakinga pea
- Pēhea te roa mō te mahi i tētahi kākahu pēnei? Pēhea te roa mō te hopu i te 20,000 manu me te hutihuti i ngā huruhuru? Pēhea te roa mō te tuitui i ngā huruhuru ki te anga? (He tino roa pea te hanganga i te kākahu nei, me āta mahi mārire hoki, arā, he mahi tohunga.)
- Mehemea i taea e koe te mahi kākahu tino mana nui, kua mahia ki te aha? Ki a koe, ko wai ka āhei te mau i tō kākahu? Mehemea me tuku koe i taua kākahu ki tētahi tangata, ko wai hoki taua tangata, he aha ai?
- Me uru mai ngā tikanga me ngā hangarau o ēnei rā hei whakapoto i te hanganga, arā, me waiho pea ngā tikanga tawhito ki tahaki?
- Ki a koe, me whakahoki ngā kākahu pēnei ki Hawai’i e ngā whare pupuri taonga?
- Ki a koe e tika ana ngā tikanga tiaki i ēnei taonga puiaki? Ki a koe, e tika ana kia āhei tātou te kuhu i tēnei kākahu me tēnei pōtae?
Ngā kōrero kīnaki
He taonga whai pānga
- Te waka Teremoe i Te Awa Tupua. The Whanganui Iwi Exhibitioni te Papa 4. He tauira tēnei o te auaha o te whakamahi i ngā rauemi o te taiao.
- Ko te Pisupo lua afe (Corned beef 2000) i Mana Pasifika i te Papa 4. He tino taonga tēnei nō te Moana-nui-a-Kiwa, he mea hanga nā Michel Tuffery. He tauira anō tēnei o te auaha o te whakamahi i ngā rauemi o te taiao.
Ki runga ano


text:
Definitions
Sorry, no definitions found.
Etymologies
Sorry, no etymologies found.
Examples
-
A no ia mea, hele mai la o Waka a halawai me Kahalaomapuana, ko ke
-
A na keia kuko, kaikai kino houia mai la oia mai luna mai e halawai hou me Laielohelohe.
-
Hinaikamalama, o Aiwohikupua keia mau waa, mahamaha mai la ka wahine me ka manao e hele aku ana a halawai me ka wahine; aka, aia no lakou ke lana malie mai la i ka moana.
-
Pii aku la oia a halawai pu me Malio, ninau mai la kona kaikuahine,
-
Ma ka auina la, ike maopopoia aku la na waa, akoakoa ae la na kanaka a pau ma ke awa pae waa e ike i ke Alii, i ka manao e puka aku ana a halawai me ke kane.
-
A ma keia halawai ana o lakou, hai aku la o Kahalaomapuana i ka moolelo
-
Ia lakou e halawai ana me ke Alii wahine, hoopuka mai la oia imua o na malihini he olelo hoopomaikai, a penei no ia:
-
Haalele laua i kela pahu, aole i liuliu ko laua hele ana aku, halawai mua no laua me ke kiai mua me Mailehaiwale, mahamaha aku la o
-
Hinaikamalama, aia nae ua komo aku no o Kekalukaluokewa; ia maua i ka lawai-a, a hoi mai maua a ma kahi no a makou i halawai mua ai, loaa iho la maua ia Kekalukaluokewa e hele ana, aole ana olelo ia aole hoi a maua olelo ia ia.
-
Ia laua me Laielohelohe e halawai la, noi aku la o Kaonohiokala ia


text:
Kua tae mai te ratonga toto ki Tūranga kia kohikohi ai he toto hai oranga mō ngā tūroro.
He iti te toto Māori kua riro i te ratonga toto ō Aotearoa.
No konā, kei te inoi atu taua ratonga ki ngā tāngata Māori ō te takiwā kia tāpaetia ō tātou toto.
Kei te karapu e kiia nei ko te Cosmopolitan Club rātou kohikohi toto ai i tēnei rangi.
E ai ki ā Pita Brown, nō Ngāti Uepohatu, kua mate tāna mokopuna nā te mea kāhore rātou i kite i te toto he ōrite tonu ki tāna mokopuna.
Heoi anō, e piripono ana ia ki te kaupapa kohikohi toto.


text:
POSTED: 01:30 a.m. HST, Dec 29, 2012
Synopsis: Due to the recent shooting spree in Connecticut, the issue of gun control has resurfaced.
Welina e nā makamaka heluhelu, 'akahi nō a hala akula ka lā Kalikimaka. He lā ia e nanea ai me nā 'ohana a me nā hoa aloha. 'O ka mea minamina na'e, 'o ia ka hana māna'ona'o i 'ike 'ia iho nei ma Konekikuka i kēlā mau pule i hala aku nei, i ka lā 11 ho'i o Kēkēmapa. 'O ia ka lā i hele aku ai kekahi kanaka i ke kula 'o Sandy Hook e kī wale aku i nā kumu a me nā haumāna o laila. Ua make ihola he 26 mau kānaka i ua kanaka lā. He 20 keiki, a he ‘eono mau kānaka makua. 'O ke po'o kumu kekahi i kī 'ia akula i ka pū a make. Aloha nō nā 'ohana o ia mau keiki i make aku nei.
'O kahi nīnau nui e kau nei i kēia manawa, 'o ia ka ho'ohāiki 'ia 'ana o ka loa'a 'ana o ka pū i 'ole e loa'a wale i ke kanaka, a i 'ole ho'i e 'ike hou 'ia aku ia 'ano hana māna'ona'o i 'ike 'ia aku nei ma Konekikuka. A 'a'ole ia hana 'o ka mua o ia 'ano hana e kau ai ka weli i ka pū ma kahi kula i nā makahiki he 15 i hala iho nei. I ka makahiki 2007, ua kī kekahi haumāna kulanui i nā kānaka he 32 i ka pū a make ma ke Kulanui 'o Wilikinia Teka. I ka makahiki 1999, ua kī a'ela kekahi mau haumāna 'elua o ke kula ki'eki'e 'o Columbine i nā haumāna a me nā kumu a make. He 13 lākou. A inā e helu pū 'ia nā wahi 'ē a'e, 'a'ole he kula, e kaumaha loa ka na'au.
A no laila, he mea maika'i ke lilo ka ho'ohāiki 'ia 'ana o ka loa'a 'ana o ka pū i ke kanaka i mea kama'ilio 'ia. Akā, ke ho'ā'o nei kekahi mau kānaka e ho'ohāmau loa aku i kekahi e kāko'o ana i ka ho'ohāiki 'ana, i mea paha e lohe 'ole 'ia ai kona leo. A 'o ka mea nona ia leo, 'o ia nō 'o Pirisa Molokana (Piers Morgan). Ua noi ho'opi'i lākou ala iā Pelekikena Barack Obama i ka ho'i 'ana aku o Molokana i kona 'āina hānau me ka 'ōlelo 'ana a'e, ke hana 'ino nei 'o Molokana i ke Kumu Kānāwai o 'Amelika Hui Pū 'ia. A i ka nānā 'ana aku nei, he 87,000 mau kānaka i pūlima aku nei i ia palapala ho'opi'i.
'Eā, 'o ka ho'ohāiki 'ana i ka loa'a o ka pū, he ha'ina maika'i paha ia, 'a'ole paha. Akā, no ke aha lā e ho'ā'o 'ia nei e ho'onalonalo 'ia kahi leo. Wahi a ka lohe, 'o 'Amelika Hui Pū 'ia kēia, kahi e 'ōlelo aku ai ke kanaka e like me kona makemake. Aia lā kekahi po'e o 'Amelika ke kū'ē nei i ia mana'o. Pehea lā e pono ai? 'A'ole ka 'ōlelo a Molokana he mea e 'eha ai a e make ai nā kānaka he nui.
E kama'ilio 'ia kēia nīnau i mea e pa'a ai ka hana kūpono e holo mua ai. Ho'omana'o ihola ko 'oukou mea kākau i ka 'ōlelo a Kalika Pōhaku (Chris Rock) no ia mea 'o ka ho'ohāiki i ka loa'a o ka pū. Ha'i maila 'o Pōhaku, “'A'ole pono ka ho'ohāiki i ka loa'a o ka pū. He pono ka ho'ohāiki i ka loa'a o ka pōkā. He $5,000 o ka pōkā ho'okahi. Inā pēlā, 'a'ole e kī wale 'ia aku ke kanaka.
Maika'i loa paha ia mana'o o Kalika Pōhaku, a he pololei paha. 'O ka mea minamina, inā e ho'ohāiki 'ia iho ka loa'a o ka pū a o ka pōkā paha, he akamai ke kanaka. E 'imi 'ia a'e nō i wahi e loa'a ai ia mau mea 'elua, a i wahi paha e hō'eha ai i nā kānaka he nui me ka loa'a 'ole o ia mau mea. A no laila, he pono kākou a pau ke no'ono'o a pa'a kahi ha'ina e pono ai kākou.
'O ia ihola kahi mana'o i 'ike 'oukou. Ke ho'i akula ko Mānoa keiki, ua ahiahi. Aloha Makahiki Hou iā 'oukou e nā makamaka heluhelu.
E ho'ouna 'ia mai na ? leka i? m?ua, 'o ia ho'i 'o Laiana Wong a me Kekeha Solis ma ka pahu leka uila ma lalo nei:
» kwong@hawaii.edu
» rsolis@hawaii.edu
a i ‘ole ia, ma ke kelepona:
» 956-2627 (Laiana)
» 956-2627 (Kekeha)
This column is coordinated by Kawaihuelani Center for Hawaiian Language at the University of Hawai'i at Mānoa.