text:
Newspaper Page Text
o
5 ' . .
MWUMtMIM
J
V
atoaii.
4 '
' i 1 i
Eulre 1. Helu 12.
U 1 i
... ;.
f i
t ?
i
s i
1 r
Ml
r
HONOLULU, SEPAK. 18, 1856.
Na ka poe heluhelu i ka Iloku Loa.
Aloha oukou. Owau, o ka mea hoopuka
i keia pepa, ke hoike aku nei ia oukou, i ka
poe lawe pepa, e hoopauia'na kona paiia a
hiki i ka malama o Ianuari, a loaa mai ka
tnea Pai nui ae mai Amerika mai. He mea
pai mama loa ia, e hiki ke pai me ke kumu
kuai uuku iho. E hiki mai ana ia i ka ma
kahiki hou 1S37, a loaa mai ia, a loaa mai
hoi na inoa 200 o ka poo makemakc i ka pe
pa, alaila au e pai hou i In Hoku Loa, i kc
ia hebedoma i kela hebedoma, a e hooili aku
ia oukou i na dala 4 no ka makahiki. Ke
manao nei au, e nui ana pa ha ko oukon ma
kemake e lawe i ka pepa hou aku o ka ma
kahiki 1S37. E hai mai ana ia oukou i na
mea i hanaia ma na aina e.
Eia ka mea e hoomaha ii;i ai i ke pai ana,
no ka hana nui o ke pai ana no na haole, i
ka manawa e ku mai ai na moku Okohola i
ke awa, aole no e pau ia'u na hana. Aia a
hiki mai ka mea pai hou mai Amerika mai,
ka meapai mama, alaila hiki ia'u ke pai hou
i ka Hoku Loa.
00 ka poo i hookaa ole i ka la kau uku
S1.50 no ka hapaha mua o ka makahiki, e hoo
ili koke mai lakou me ka hoopanee ole. Hoo
kahi pepa hou aku i koe, ka pjpa 13, e paiia
i ka la 25 o Sepatcmaba nei alaila e hooma
ha a hiki i ka makahiki 1S57.
IIENEUI M. W1XI.
Honolulu, Sep. IS, 1S5G.
kakaikahi nae na- kanaka malaila i ko ke
Akua aoao. Aole nae i pauaho na Misiona -ri
ka hoomau i lea hana.
Ua pau ko lakou noho pilikia i keia va.
I ke kuikahi ana o Kina me Beritania i ka
pau ana o ke kaua, ua aeia mai e noho na
haole ma na vahi awa elima kahi q na ku
lanakauhale nui. I keia wa e nui mai ana
na kumu haole no Beritania a no Amerika
mai, me na wahine a lakou e noho pu ana, a
e hai ana i ka olelo a ke Akua me ke keakea
ole ia, a e pai ana lakou i ka palapala hoo
laha, a e ao ana i na kula kamalii, a c kuku
lu ana hoi i na halepule.
O ka mea -keakea nui i keia wa, ke kipi a
me ka haunaele nui o ke Aupuni i keia ma
nawa. Maloko o kekahi pepa hou e hoike
ia'ku ia pilikia ana o Kina.
AupimJ o Kina. IIELU 1.
KA HOOSIAXA MA KIN'A.
He aina hoomana kii o Kina. O Buda
ko lakou kii nui. lie poa kahuna kona e le
hulehu ana. Ke noho la lakou inaloko o ka
Heiau akua. Aole lakou e mare i na wahi
ne. Ke ako la lakou i ke poo, e like me na
kahuna Katolika. A pela like' no na aahu
o lakou. Ka lakou oihana no ke kuni i ka
mea aia imua o na kii Buda. Aole i aoia ke
ia poe, a naauao, aole hoi i malama nui ia
lakou e na kanaka.
Aka, he man aoao hoomana e ae malaila.
O ka hoomana i na uhane o na makua o la
kou i make, ka aoao lehulehu. No keia poe,
aohe h:ile pule kahi e hooniana ai. Maloko
no o ka hale noho ka hoomana ana imua o
kekahi kii uuku, me na inoa o na makua i
kakauia malalo. I ka la makahiki, he hole :
nui keia poe ma kula, ma na iliua kupapau e
kulou hoomana, a e hanai i na uhane o lakou
1 ka ai. Kau lakou-i na mea ai imua o ua
he kupapau, a raaoaa nn uhane i ka ai i ke
aia a me ka mahu, alaila ai iho no ka poe
hoomana i ke koena ai.
O ka lehulehu o kanaka ma Kina e noho
ana me he poe akua ole la. Aole ma na
akua ka manao a me ka pule. Ua papa mai
ke Kanawai o ka aina i'na misionari, aole c
hai aku i ka olelo a ke Akua. I kekahi ma
nawa, ua ikaika ka hooko ana ia Kanawai ;
aole i aeia mai ka p lie ana o ka misionari
iwaena o ka aina e hoolaha i ke Aupuni o
Kristo, a i kekahi wa hoi, aole i hookoia ke
Kanavai, a hele no na kumu e hai, a e hoo
iaha i na palapala iwaena o kanaka. .Mai
ka wa kaua me Beritania a hiki i keia mana
wa, aole i keakea nui ia na misionari ma
Kina.
I ka wa kahiko loa, ua hookoia ka olelo a
Iesu Krsto ma na aina o Kina, e na lunaole
lo Nesetoriana, mai na ekalesia o Suria aku,
a mai Peresia aku kekahi poe o lakou. Ua
nui na Pake i hooliaumanaia i kela wa kahi
ko, a nui na ekalesia i hookumuia malaila.
Aole i ikeia i keia manawa i ka loihi o ka
noho ana o na ekalesia o Krisro malaila, no
ka mea aohe palapaia mooolelo no kela mail
ekalesia i koe a hiki i keia manawa. Ua
pau i ka lilo, a ua pau hoi na ekalesia a me
na hale pule o lakou ma Kina. Ua kinai
maoliia e na'lii hoomaloka o ia aina, i kokua
ia mai e na kanaka hoomanakii. Ilookahi
no mea i koe o ia manawa, he papa mamora
i huaiia iho nei mai ka lepo mai. Maloko o
ia papa ua okiia ka moooielo e hoike mai ana
i na hana a na lunaolelo a Iesu i ka hoolaha
ana i ke Aupuni o ka lani.
I na haneri makahiki mamua, hele aku la
na lunaolelo Kakolika mai Bor ti aku a iiai
la e hai aku i ke Aupuni o ke Akua, ma lea
ka .rope olelo. La hookipa pono ia kekahi
poe o kakou i kekahi manawa, a i kekahi
manawa, ua hoinoia mai lakou e nalii a me
na kanaka. Aka, he nui na haumana i loaa
ia lakou. Aole nae i maluhia ka noho ana
0 na Katolika, mai kela wa mai. Nolaila ka
nwQ pilikia ana a na kahuna a me na hau
mana a lakou. E mahualiua ana lakou i
kau wahi, a e ole loa ana ma kauwuhi. Aka,
ke mau nei lakou a hiki i keia wa. Uoko o
neia mau haneri makahiki o ka noho ana o
na kahuna pope malaila, aole i unuhia ka
palapala Hemolele iloko o ka olelo ma Kina,
1 mea e ike ai na haumana a lakou i ka ole
lo a ke Akua. Ua aoia lakou ma na oihana
pule ia Maria, a e lei iho i ke kea, a e kuhi
kuhi, aka, aole i aoia lakou e heluhelu i ka
Baibala.
Iloko o keia mau makahiki he 40 paha, ka
hoomaka ana e hele na Misionari o Eaelani
a o Amerika i Kina. Aole i aeia mai lakou
c noho pu me na kamaaina, a e ao i ka olelo
a ka Pake. Aole i aeia mai e hele iwaena
o kanaka e kamailio i lea ke Akua. Me na
haole hoomaloka e noho kuai ana ma Makao
a me Kanetona kahi e hiki ke noho malalo o
ka hae o ke Kanikele. Hoolimalima malu
laktm i na Pake e hele i ko lakou mau hale
e ao mai ai i ka olelo a na kamaaina. InH
he wahine ka kekahi misionari, aole i aeia
In Iiolontaxi o !;n 3Iotu mauintu AittcriUu,
Santa Mori, ma Apia, i It a pae Aina o Sa
moa I ka la G Sopat:nia"ba 1355, haalelo makou ia
Tahiti a ku iho la ma Apia, kekahi Mokupuni
o na aina b'aaioa, i ka la 1-1. Ua hookipa mat
kai ia makou ilaila, no ka mea, uahewa ka hana
ana o ko Kanikilo Araerika i kaua oihana Kani
kele. lluolilo Kuivna JjA: ia makou i" Ahahoj-kolokol-'.).
Oia is a ka Lunalcanawai, a q makou
na Jure. 3Iauka iu ka luokolokolo ana, ma ka
hale o kekahi alii. Iloaluulu makou i na olelo
hojpii a p iu a na kanaka i ha pii ai i ke Kani
kele ; a hooholo e likj me ka ko Kanawai it me
na hoike. Ma k a nui o na hoopii, hajhewa ma
kou i ke Kanikele, a i ka pau ana, '.ia laaa oia ia
makou he haole apiki, hana ino. U.-i h'jopauia
kona nolio Kanik:!e ana, a ua k hoia ke Kanike
le hou. Ua oluoiu loa na kamaaina i koia mau
luokolokolo ana, no ka mea, na hanaia mauka,
aole maluna o ka moku. Ka hana man ana ma
mua o na Kapcna Manuwa ma na aina o Sanua
a me Viti, ke kono ana i na Kanawai e hele ma
luna o na mauna no ka ho okolokolo ana. I ke
kahi wa, ua mi kekahi alii maluna o ka moku,
j i mea hooko i ka hoopai ana. Pela ua raakehe-
wa m ka pono o ka hookoloicolo ana ma ia hana
hookaumaha ana. lie okoa ka hana a Kapena
Bele. llele pololei oia me ka makau ole mauka.
ilookahi no iw i hoohewaia'i na kamaaina.
LTa luvo lakou i kekahi kuna i 1 1 i malaila. Ua
moakaka ia hewa iloko o ka hoikolokolo ana, a
ma ia h.iiia ana, ua hai l;,xou i ke kuikahi me
Amerika. Ua hoojuita ikoa o hoihoi i ka yaii
wai, a c uku i na jf0 lnu aku na ke Auuini.
Ilaawi makou ia mau dala na Mi. Mari ka Misio
nari, aka, hovle kela, aole o lawe.
Alaila, hoolimalima makou i ka hana an i i
kekahi uapj maluna o ke ka'aawai. A malaila
ia i lilo ai.
4 i Ka uapo
maikai ana me ka launa oluoiu me lakou.
Ke manao nei makou i keia pie aina o Samoa,
ka pao aina niaikai-o ka maana lleiaa o ka Pa-
j kihka.
f Aka, he hapa ka hoamanao ana ia lakou, na
ke kokua ole ana mai o Beritania, a me na Lu
namistjne.ri, e luouna mai ana i na kumu ao ia
lakou. Aole lakou i kokua ikaika mai e like me
na Lunamisionari o Amerika i harta mai ia Ha
waii. Aol i huiia na aina o Samoa i Aupuni
hookahi e like nn ko Kamehameha. . He nui na
Aupuni kuokoa miane.i, a uia kekahi mea keakea
i ko lakou naauao ana.
Aohe o lakou kumu Kanav.ai i kauia a hoola
haia maloko o ka Bale?. Ua makaukau lakou i
keia wa no ke Kanawai. Aka, aohe Aupuni
hookahi nana e kau mai. Ina paha o hui lakou,
a kau iho i Kanawai a pai ia a laha ma ia pae
aina a pan malalo o ka malu hookahi, alaila e
hiki wawe no ko lakou naauao ana, e like me na
aina Hawaii. Ua loaa ia lakou ka Baibala, a ua
lilo ia i Kanawai no lakou, no ka mea ua akoa
koa ia iloko o ka Bake. Ina lie mea i paa i ka
paiia, ua lilo ia i mea mama, a ua malamaia e
lakou. Eta ka manawa pan a e kokua mai ai na
aupuni pomaikai a pono. Muhope, o ha la aku
ia manawa, ke waiko wale ia lakou e ka poe na
na e kokua mai.
1 he make io na ko'u, aohe mea e no, e lilo ana au
i ka mai huhu. Aka, e malama no au ia'u iho, i
eha ole oukou ia'u iloko o kuu mai iuihu.
Ilele pololei aku la kela i kona halo paahana,
a koho ae la i kekahi kaula hao nui ikaika. Kui
iho la ia a paa ma kona mau wawae, i hele hana
kolohe ole ia i ka wa pupulo o kon mai ana.
Alaila i aku ia, Ua pau kuu hana, a ua
paa no au, aole e hiki ia'u ke hana eha aku ia
oukou iloko o kuu mai huhu e hiki mai ana. Na
oukou e lawe mai ia'u i ka'u ai i kuu wa e oia
ana. Aia no i ke Akua kuu wa e make ai ; ilo
ko o kona mau lima e hoolilo nei au i kuu
uhane. "
Kau mai ka mai huhu maluna cna, a hala na
la ciwa, make iho la ia, mo ka uvreia a mo ka
minaminaia.
Ma na moooielo aupuni o ke ao nei aole i loaa
ka hana lokomaikai i oi aku i keia hana a ka
amara o Regonebakr. Ilookahi wale no loko-
maikai i oi, oia ka make ana o ke keiki a ke
Akua, i ola'i na kanaka he Uiukhu no kona
make ana.
I ko na Misionari hoike ana mai, aole he poe
huhu pepehi kanaka na kamaaina o Eroniaugo l
keia wa. He poo aloha, noho malie, hookipa lo-
komaikai no lakou, e nooione ana i Ka oieio a
kumu a- lakou. A no keia manao maopopo, hoo-
noho lakou i mau kumu kanaka hou e noho ai
ilaila. No ka olelo a ke Akua keia ano hou
ana.
Pela no ka manao ana o na haole a pau - ma
mua o ko Ilawai nei. 1 ko lakou lohe ana, ua
make o Kapena Kuke ma Hawaii, makau lakou
ko hele hou mai. A hiki ma o anekuwa, a ma
hope wale mai, ua makau kekahi poe haole i ke
ia nae aina. o make lakou l ka pepehna e like mo
Kapena Kuke.
Ka in nkc aim o kcltalii vrahiiic hnipule.
Alaloko o kekahi Nupepa o Nu Ioka, ua
paiia ka manao o kekahi wahine haipule i
kona make ana. He kane hoomaloka hoino
kana. I kona wa i ona ai i ka rama, ua pe
pehi pinepine oia i kana wahine no kona
lc ao c noho isci
0 ke ao c noho nei kakou, he ao kalakala, ilu
na iialo ka hele ana, he nui ka hemahema o ka
noho ana. Aole anei he mea ino wale no. He
nui ka maikai i koe. Ina he ino wale no, alaila
alaila lie poino wale ka poe e noho ana e like me
ko ka po. Ina he maikai wale no, alaila, aohe
mea hewa i loaa, a ua like me ka lani. Aka, ua
huiia ka maikai me ka ino. Nolaila e pono ana
ke ao nei i ka poe kokua ma ka maikai, a e hewa
ana ke ao nei i ka poe kokua ma ka hewa. O
ka nui o ke kokua ma ka aoao hewa ka mea i nui
ai ka hewa a hiki i keia wa. Aia naauao io na
kanakn, a lilo ko lakou kokua ma ka aoao o ka
i . ;i :i ;
manaoio ia Iesu, a no ka ae ole mai e haale- ia u iUM mai uo na manawa e pomaiivai
Ke kapa nei na kanaka ia uapo,
no Sana Mori." Pela no ka hana
le ia ia.
E oni ana ia iloko o ka mai, he mai e ma
ke ai. Kahea aku la ia i ke kane e hele
mai a noho ma kona hikiee moe, a hai aku la
ia ia l kana kauoha hope loa.
44 xVole kela i pane mai. Nana aku la ia
ia me ka pili paa o ka waha. Nana mai la
ka mai me na maka aloha, i mai la.
" E Kimo, e kuu kane, aloha oe, e make
ana au. E hele ana au i kahi i lana loa ai
kuu naau e noho ana ma keia ao kanikau.
E ike auanei au i na maka o Iesu a'u i alo
ha ai, i ka mea i make iho e kuai ai i kulea
na no'u iloko o ka lani. E hele ana au i ka
hi e noho ole ana ka hewa, i kahi i pau ka
hoino ana o ka poe lawehala, a maha hoi ka
poe luhi. E mau loa ana ke oia ma ia ao
maikai, aole loa e make hou ilaila. Aka, e
kuu kane, e hoike aku au ia oe, ua pacpaeia
mai nei au ma ka manaolana i ka olelo a ke
Akua. ma ka mea au i huhu mai ai ia'u no
kuu heluhelu ana ilaila. E kala mai oe ia'u
ano, e honi mai ia'u, no ka mea, aole o'u ma
nao hoino ia oe. "
Alaila mele ae la ia i ka himeni hoomai-
kai i ke Akua, i kona alakai ana ia ia me he
kahulupa la i kona hipa iloko o na kula uli
uli maikai.
" Ae, e kuu Haku, Kahuhipa pomaikai, e
Iesu kuu mea hoola mai, e hahai aku ana au
ia oe iluna, a e noho mau loa aku me oe. "
Ilaila, leha ae la na maka iluna, kui na
lima ona, a mele hou ac la,
44 Ilaila ka maha e loaa'i,
A la ha no ka uhane luhi,
He oia mau iluna ae,
Ala kela pae o kela ao,
He aloha ko laila oia a pau. "
I mea e maopopo ai ka aoao pono, e hana mua
koku i ka hoonaauao ana i ka poe naaupo i ike
lakou ke hookaawale iwaena o ka hewa a me ka
pono. O ka hanauna keiki ka poe pono ke aoia
a naauao ma na mea o ka pono. Nui na kumu
naaupo e alakai ana ia lakon ma ka mea oiaio
ole, a hahai lakou ilaila me ka lealea, a me ka
manao ole i ka poino e hiki mai ana ilaila.
Aka, ke komo na keiki iloko o ka naauao ana
i ka wa keiki, e maa no lakou malaila, a hiki i
kanaka makua, o mau no ka nui o hole ilaila.
A nui ke kokua ma ka pono, a cmi iho na kokua
ma ka hewa, alaila e mahuahua no ka pono ma
ke ao nei. E like me ka mahuahua ana o na
kokua ma ia aoao, pela c like no ka nui o ka po.
no maloko o keia ao ino nei. O ka mea e hema
hema ana, a e hapa ana ka pono, oia no ka nui
o na kokua ma ka aoao kue i ka pono. Ma ka-
i :i . i . i t 4 i
in i? iauah.ua. ana ica pono, maiana Ka naauao a
me ka pomaikai. Ma kahi e lanakila ana ka he
wa, malaila e nui ana na naaupo a me ka jx)ino.
Ho kuleana ko kakou a ikiu iloko o keia hana.
E pomaikai ana, a e poino ana paha ko keao nei,
e like me ko kakou kokua ana. E koho kakou
ma ka aoao o ka maikai, a malaila e kokua aku.
Aohe kowa kahi e noho wale ai kekahi. Ke
pili la na kanaka a pau ma kekahi o na aoao, a
malaila kona kokuu. a e lilo ana ko ao nei i po
no a i hewa paha, e like mo kona kokua ana
44 O ka makau i ke Akua, ka hoomaka ana o
ka naauao. " Xo ka makau ole ia ia ko kanaka
hele ana ma ka naaupo.
AIIIUE MAU MA WAIALUA NEI.
Hoku Loa o Hawaii. Aloha oe ; ka Nupepa
hoolaha ike hou i waena o ke kikowaena ma keia
Aupuni, o oe ka makua hanai ike hou no makou
i puka mai i ka malama o Iulai o ka M. II. 1856
ma Honolulu, he pua aala nui oe imua o ka poc
ike.
No Ululaau ma Iknlifonia i kapaia iiiUe
In mil.
Iloko o keia ululaau kaulana he 1)2 kumu laau
nunui, a he mau eka aina he 50 paha. Ua oi
keia mau kumu laau i na kumu a pau loa, i loaa
i kanaka ma ka honua nei. He 85 o ua mau ku
mu laau nei, ua oi ko lakou ana waena i na ka
puai pa IS, a o ke ana waena o kekahi mau ku-
j uia he 12 paha a 15 paha, he pa 27 kapuai a o
ko lakou kiekie he pa 2S0 a hiki i 350 kapuai !
fT. I...... l i...i.r : i l .
ii. 1T 11 1 7T 7 77 r11 .i li IVCK.U1U Illtvl I1U1 lOa J UH U1UU KlUU UCl
" He aloha, he aiaha , he aloha r E hele mai, , ma Iullli 1S3o a enei ka hamu Elima-kanaha
e kuu llaku, e Iesu, e hele mai. : i hana mau a hala na la he 25 hina iho la ua
A pau ae la ia, paa iho ia na maka ona, a
Ko hai aku nei au ia oe, a nau hoi ia e hai aku
ma iiawan a JNiihau, cia no ia, lie nui Ion.
aihue ma AVaialua nei i keia mau makahiki ho
nui, a he lehulehu no hoi, penei. Ua kii aku
lakou i ka Bibi a na haole, a lawe aku ma Hono
lulu e kuai" ua lawe malu lakou a i ka ike ia
ana o ka hao, o ka mea nana ka Bibi, ua hoopii
ia lakou imua o na Ahahookolokolo, a ua hoopai
ia lakou ma ka uku dala a me ka hana i ka ha
na oolea o ke Aupuni e like me ke Kanawai hoo
pai Karaima.
Ua nui loa ka poo i hoopaiia, ua hookolntriTrt
ia kekahi poe imua o ka Aha Kiekie, a ua hoo
pai nui ia, me ka hana i ka hana o ke Aupuni i
kekahi mau makahiki, a ua hoopiiia mai no h
imua o ka Lunakanawai Apana o Waialua nei
(J. W. Keawehunahala,) ua hooholo ia e like
mo ke Kanawai kupono.
Aole no o ka aihue kekahi hewa nui ma 1;
wahi, o ke kuni k'alohe pu i ko hai holohnlrm
a he mea kaumaha no hoi ia i ka manao o ka poe
noho pono. 1
I ko'u manao ana iho, ma keia Apana wale no
paha ka nui o ka aihue ma keia Aurmni. AnT
paha ma ua wahi e ae? I ka nana aku, ua aihue
mai ka mea nui a i ka mea liilii, oia ka'u la e
hai aku ia oe. a nau hoi ia e hookomo iho
kahi kupono i ka ike ia, c na kanaka Hawaii J
manao hilahila paha lakou a hoopau aku ia hi.
na lapuwale. J. P. H. ILuroaLr
In mea c uui al na bur Fka.
Ke palapala mai nei Mr. T. ma Kona Hawaii
" Ke makemake nei au e hoouku aku ia oe i na
fiku maikai hua, e kau ana maluna o kuu laau
fiku pala r. piha ke poi o na hua nui ono maoli
Kau paoTia au i kakahiaka nui i na hua eWufc
2 p iona.
Ke ku nei keia laau ma ka lepo maikai, a ua
pau ka mauu olalo i ka waeleia, aohe laau e ao
e kokoke ana. Ua hala ka malama okoa o ka
hua pala maluna o keia laau, a i ka nana .mi i
na hua opio e kau ana he 2 na malama hua okoa
i koe. I la malama o Fcbcruari iho nei, ohi aku
la au i kona man laau a pau. He laau like e ulu
ana ma ka lepo like, iwaena o na laau kofe, aohe
ona hua nui, he liilii a he hapa no. O ka hemo
ana o ka laau ka pono e ulu nui ai na hua, i mea
e komo ai ka la iwaena o na lala. " Eia paha
hoi kekahi pono o ka hemo.6 ka lau, i komo ai
ka momona a pau o ke kumu iloko o na hua.
NaalantioLvdana. He 1,750 na mile o
ka loa o na alanui a pau o Ladana, Enelani. Ua
kokoke 2,000,000 na kanaka e noho ana iloko o
ia kulanakauhale.
kail
na e ko oa.
kumu nei ! He SO kapuai ke ana waena o keia
a
Ka Mauna Olircta
Ua kuaiia iho nei ka mauna Oliveta, ma ka
hikina o lerusaleuia e Madame Polaka, he wahi
ne kane make a kekahi Iudaio waiwai i make iho
nei ina Pcrusia. Ke manao nei ua wahine wai
wai la, e kana i na Oliva a paapu, maluna o ia
Mauna. I ka wa kahiko, ulu paapu no na Oli
va maluna o ia Mauna, a nolaila mai kona inoa,
Oliveta. E hoomaikai hou ana ua wahine la ia'
wahi, a lilo paha ia i wahi nona e noho ai.
laau ma ka lepo, a o ka manoanoa o kona ili mai
Pela ka hele pomaikai ana o na hainule o ' n i miha G ma kekauwahi, a hiki i na iniha he j
ve Akua, mai lea honua aku nei a i ka lani. j ma k, kauwahi!
Na ka manaoio i ka Mesia e haawi mai i ke- M " f uPuna1ia!ul.0l ua .nma
. ;i: t.- i . 1' ! ualo. aole no e kala 1 hina paha 1 ka znakuni, no
ia ua yuuiainai. yC kukui iu e uoouiaia- kona eieaiakale. Penei kona ano. He pih;
maiama ana 1 Ka poun uoko o Ke awawa o i k.ia wa. o waiho la. o kona loa i koo
o ka make, i hele ai ko ke Akua poe keiki j puai 300 a ua manaoia ua lilo i ka popao keka
iwaena me ka olioli, a pae oia lakou ma kela i hi 100 kapuai, no ka mea, o ke anawaena o ko-
HE PALAPALA IIEJIOLELE.
I ka makahiki 1S39, ua paa i ke paiia ka
Palapala Hemolele o ke Akua, a ua hoiliili
mua ia iloko o ka Buke hookahi. Ia maka
hiki hoi, ua paa ka Buke Kanawai mua i ka
paiia, a hoolahaia ma Hawaii nei. Ia ma-
pihaa i j kahiki hookahi no ka make ana o Kinau.
Ia makahiki hoi ua hoonoa ia ka pule Katolika.
kapa o Ioredane.
Ka mauna hao uia Mittiouri. Amerika Huiia.
Ma Misouri, kekahi moku huiia o Ameri
ka, e kiekie ana maluna o ka aina papu, he
he hao maoli. JMaluna o ka iii o ka honua ma
na aoao o ka mauna, ua loaa na pohaku kaa
wale he lehulehu. me he ihiii la kekahi a nui
Ku Amara o lieirenebakn, Ceremanin.
Iloko o ke kulanakauhale o Becrenoluka. i na
inakahiki mua he 20 paha, ua hanaia kekahi mea ! puu pohaku hao, he 223 na kapuai, i na eka
kaulana 1 mahaloia e ka poe a pau 1 loho, me ka j ama ouu. Ua uhiia ka pun mai ke kumu a
poina ole a hiki 1 keia wa. J hiki iluna i ka pohaku hao wale no, aohe po-
1 a a swvitvua, u.j. ivauu u iav ua iiuiir no nui 1
kekalii la iloko o ka hr.V hookipa o Boenebaka,
o noho kamailio ana me ka n;v.aea, me ka manao
ole i ka mea make e kokoke mai ana.
Malaila pu me lakou he auiara, ho kanaka ika
ika, me na lima puipiu, a rue ha maka koa ; aka,
he kanaka akahai no ia o nana oluoiu ana i na
hoa kamailio. Mahaloia ia ka poe a pau i ike
mai ia ia. Makau no ka'poe manao apiki ma
kona alo, no ka m?a, aole ia i ae aku i ka hana
apiki ma kona ulo. 2vo kona ikaika maoli, aole
lakou i aa e hana i ka mea kekee imua o na ma
ka ona.
E noho ana ua amara n:i ma ka aoao o ka pu
ka e kamailio ana me na inakamaka ona. 11a
mama mai ka puka, a komo koke mai ka ilionui
ikaika, e kulou ana kona poo, e ulaula mai ana
na maka ona, e Iowa ana koua alelo eLvle me ka
nua e Kaui ana, a me ka nueio mawaena o na
wawae. Pela ke'komo ana mai o ka ilia. Aohe
puka e.ae e holo aka ai na kanaka, ma ia puka
wale no e ku ana ka ilia. Jsana aku la ka ama
ra ia ia, a ike koke iho la i kona ano, kahea ae
la me ka weliweli, 44 Aloha ino! he ilia mai hu
hu. "
Nui ae la ka uwo makau o lakou a pau. Uu
piha ka hale i na kane a me na wahine, a o ku
ana ka ilio mai huhu ma ka puka hookahi e hiki
ai ke holo aku. Ma kona aoao wale no o puka
ai lakou. Nanahu aku la ia ma na aoao ona a
claa, a ina manao kekahi e holo aku, e nahuia
mai no ia i ka nahu m va mak.. Haunaele loa
lakou a paa, ku ae la iluna a eaii pa ipa mahop?
mai ka ilia aku. Nawai la lakou e hoopakele i
ka mea make?
Ku ao la hoi ka amara iluna me lakou. Noo
noo iho la ia, i ka paino nui o lakou noi a pau,
a m ua ohua o lakou i keia m?a mai huhu ; ma
nao iho la hoi ia i ka hop pao o ka mea loko
maikai, e hana aaa i ka ui?a maikai no na kana
ka, a me ke kaulana o ko lakou mau inoa mai
kai, a paa kona manaa e hana i kekahi mea nui
e pakele ai lakou nei, a oia ino wale no ke ma
ke. 44 E kaa i hop?, wahi ana me ka leo nui,
44 mai naue iki kekahi, no ka mea, owau wale no
ka mea hiki ke hoopaa i ka ilio. Hookahi no
mea o kakou e haule, i pakele ai ka poe i koe, a
owau no ka mea. "
Hoomakaukau ka ilio e lele mai maluna o la
kou, alaila, lalau ikaika aku la ka amara ia ia,
a haule iho la maluna ona. Nui ka awiliwili
Lana o ka ilio huhu me ka amara, nahu mai a
haehai i na lima a me Tia wawae o ka amara, a
kahe iho la kona koko. Aka, hoomanawanui ka
anara i kona eha ana i na niho oi o ka ilio, aole
i kuu aku ia ia, a pau loa na kanaka i ka puka
oia iwaho. Alaila, hoolei ikaika aku la ia 1 ka
holoholona raa ka paia hale, a lold koke aku Ia
ona.
na welau, e waiho la, 8 ia kapuai. He mau ku
mu laau maikai i ka nana aku lakou a pau loa.
O ka mea i kapaia ka 44 Makuakane o ua ulu
laau la, " aia no ia ke ku la. O kona anawae
na ma ka ili o ka honua he 37 kapuai !!
Ua ike au i kekahi kumu i ihi ia oia ko kumu
i oleloia'i maluna. Ua halihali ia kona ili i Nu
Ioka e hoikeia, 120 kapuai ka 'oa o kela hapa o
ua kumu nui nei i pau i ka ihiia, a eia ke kumu
haku e ac. I ka hooheehec ana i ka pohaku I ,ku: 1 m aklV ku V ???a 1 ihi S1500-1 oiA
iloko o ka urau ahi, ua loaa he 55 hapa 100 101 ko lakou uku no ka ana no k 1 hana wa"
i i i? i ii- i i i le no.
Eia kekahi, ua ike au i kekahi kumu o ua mau
laau nui nei, e moe ana ilalo. He puha kona, a
holo ka naha maluna o na lio iloko o ua kumu
Euelaui a me Amerika
E ulu hou ana ka manao maikai iwaena o keia
mau aiiui a elua. Mamua iho nei, he hoino aku
a he hoino mai. Aka, i ka pau ana o ke kumu
e hakaka ai, ua pau pu no hoi ka huhu. Ke hoi
hou mai nei no ke aloha kahiko, a e uuku iho
apa na olelo hoohewa mai a na Nurfcpa o Enela
ni, a me ko lakou hoowahawaha mai.
oia loa o ua hakahaka la.
Nani ka nui o ua mau kumu laau la !
aku, a nui kekahi mc he hale la. Ua wiliia I nei a puka aku ma kela welau I.! He 75 kapuai.
ne puiva maiaio ma kc Kumu o Ka puu, a ha
la ilalo i na kapuai he ISO, i loaa ka lua wai;
aka he hao wale no ka pohakn olalo, a no ka
paakiki loa, okiia iho la ka wili ana. He
nui ka hao i hanaia i keia wa ma ia wahi,
na alanui hao, na ipu hao, na auka hao, a
me na mea hao o keia ano kela ano.
Akahi no a loaa ka mauna hao ma ka ho
nua. O ka hao i loaa ma na wahi e ae, aia
no ia maloko o na wahi hohonu o ka honua, a
he nui ka hana e eli iho ai, a e hapai ae ilu
na. Aka, o keia hao, e waiho wale ana ia e
like me na pohaku maoli maluna. Ua- oi
aku kona waiwai mamua o ka lua e;ula.
imiao, papani a? ia i Ka puka a paamanop3
Ua kipuia ka ilio ma ka puka aniani, a make.
i : - i . ,
i um uiat iu ua Kaau&a i amara. me &a uwa
caai ka wahine e noho ma Kanetona, ma Ma
ka o wale no ia i hiki ke noho. He kulana
kauhale o Makao no Potugala, a he poe Fa
ke kekahi ilaila. Oia ka pilikia o ka noho
ana o na Misionari ma Kina. Aka, ua loaa
ia lakou ka olelo o ia ainST a ike i ka hai po
lolei i ka ke Akua, a e kakau iho i ka Pala
pala Hemolele. A hala na makahiki he 20
paha, ua pau ka olelo a ke Akua i ka unuhi
ja iloko o ka olelo a Kina. Ma kahi e no ke
pai ana, n ka papaii mai o ka hale Paipih-
pala ma Kma. He nui na buke e ae i paiia 5 ;i n !..? i-i h.. rt!,V
a i hoolahaia ma Kina, na mea hoike i ke j ke aloha. Aka, i keia wa, e pule oukou i ke
Aupuni a me ka pono o ke Akua. Ua huli Akua. i pokole kuu eha maia ana. -No ka mea
miaaraiaa a m3 ka aloha ina ia ia, nana lakou i
haola mi kona mikji iho. I aku la, ua amara la,
" E na mikamakaou. mii uvr3 oukou Wxx, n ka
mra, htj pn no e maki kskahi e ola'i oakoa a
a no au mvaraU o ka pino waten.
ou u me
ln niohupuni o Erouiano.
He aina ia ma ke Komjhana lleaia aku nei ma
ka moana Pakifika Hema. Ka aina ia i holo aku
ai o Poki, a me Manuia i ka makahiki 182J e
iaii i ka wahie aia. Make e o Poki ma me ka
Moku i lawe ai ia lakou, ma ka moana, a o Ma
nuia ma, ma ka moku e ae i paeai ilaila. Aka, no
ka uapo ahui huhu loa o ua kamaaina, aole l hi
ki ia lakou ke loaa ka wahie iki. Loaa ko
1 ;kou ka mai ahulau malaila, a make e h
nui o lakou me Manuia, a kakaikahi wale ka poe
i hoi nele mai.
I kekahi manawa mai, holo aku la Izekahi Mi
sion.iri Deritania, o Mi. Wiliaaia maluna o ka
moku misionari, me na kumu kanaka maoli, a
pae ilaila me ka manao e hoolaulea ia lakou i na
makana. Hoike aku oia i kona mau mea mili
miii ; aka, holo kiki mai ka poe kanaka me ka
manao pepehi ia ia a me ka poe i pae pu me ia,
a holo lakou iloko o ke kai me ka manao e ee
maluna o ko lakou waapa a pakele. O Mr. Wi
liama kekahi i lele i ke kai e au aku ai i ka waa
pa, a iloko o ke kai ua kuia mai ia i ka newa o
kekahi alii a make loa iho la ia. Kauo na ka
maaina ia ia mauka, a kalua Likou i kona kino i
mea ai na lakou. Ma ia hope mai, ua makau
loa na haole ke pae ilaila, a hala na makahiki he
nui. Aka, ua manao aloha na haipule o Berita
nia i kela poe naaupo o Eroznauo, a ua hoou
na hou mai lakou i na kumu hou e ao ia lakou i
ka oe!o a ke Akua.
1 keia manawa he okoa loa ke ano o ia poe ka
naka. Ke palapala mai nei na misionari i pae
ilaila penei ; 44 llauoli makou i ke ano hou anao
na mea a pau. Ua komo na kanaka i ka lole
haole. Mamua, he poo hupo olohelohe lakou, i
keia Tra, ua noho malio a lokomaikai. Ua ku
kulu a poa ka hale pule o lakou, a e hana ana
lakou i mau hale noho no na kumu. Ua ike ma-
NO KEKAHI O XA HOLOHOLOXA ILOKO O
KELA KULA AVAT, KEIA KULA WAI.
0 kekahi mea kupanaha loa o na holoholona i
i ikeia, me ke aniani nana inakalii. iloko o k-T.i
j kula wai keia kula wai, ua kapaia kona inoa o
j Navikula. He wahi holoholona makalii no, a he
iwi oolea loa kona, mawaho o kona kmo, e like
me ko ka aama, a he 20 a oi aku kona mau wa
wae. I ka mea e kiai ana i kana hana me ke
aniani nana, he kaha keokeo mai'o a o o kona
kino ka i ikeia. He powehiwehi i kona ike mua
ana, niahope nae i raoakaka lea ua kaha la, me
ka oni nui ana o ua Nacik-ula nei. a mahotv
ikeia ka, ka helelei ana o kona kino, ma ua
kaha la, i na apana like elua I a lilo kela apana
keia apana i Navikula okoa ! Oia hoi ma ka ma
hele like raia o ke kino o ka mea kahiko ua loaa
mai na mea hou elua ! Elua naha ana pela iloko
o na hora he 24.
Aka hr. wahi JXavziula e kekahi, ua maheleia
pela kona kino iloko o na amna like he 16 ! Oia
ke ia j ae holoholona hou noloko mai o ka mea oo
oi ka I k'111 i kela la i keia la, mamuli o keia hana ma
il el e ano e:.
Ehia o ua mau holoholona nei ka i imiia e ke
kanaka ma ka la hookahi?
AMERIKA.
Ke hoopaapaa nui nei na kamaaina o Ame
rika, a me ko lakou Ahakaukanawai ma
Wasinetona no Kanesasa, no ka hoolch ana
c ia aina i wahi e hoohana ai i na kauwa
Nika. Aole e pau koke ia hoopaapaa ana,
maha paha e lilo ana ia i mea e mokuahana
ai ke Aupuni. Ua hoomaiuia paha ke kaua
maoli ana ma Kanesasa e na kua o ke Aupu
ni, aka, aole i pau ka hana kue o na aoao
elua o ka aina. Aia kohoia ka Peresidena
hou, alaila paha e malie mai ka hoopaapaa
nui ana no ka hookauwa i na Nika.
Srpania me Meltike
Ua loaa ka hoopapaa mawaena o ia mau aina
no ke kaa ole ana o ka aio a Mekiko. Ua pili
kia o Mekiko i keia manawa no ka haunaele loi
hi ana o ia aina, a me ka mokuahana o lakou.
He mokuahana me ke kaua ilaila, i keia mau
makahiki i hala iho nei. No ke kokua ana a na
luna ekalesia Pope i ka aoao kue i na I una aupu
ni e noho ana, ua Jaweia ka waiwai a me ka ai-
kou ia Kaaiani, i ka mea nana i pepehi ia Mr. na o lakou i $40,000,000 paha i lawe liloia. Ao-
"T- 1 ir
' mama. Ha nooaiona oia no na kumu, a e no
ho au ke.kahi a lakou mi kona aina. Haawi
mai no ia i ka newa ana i pepehi ai ia Mr. Wi
iiama, a ua booili aka kela ia mea i na lunami
sionari ma Ladana, i mea milunQi, hoo manao
aloha i ka mea i make.
le no i pau ka mokuahana a hiki i keia wa. I
keia wa pilikia o Mekiko, ua koi mai o Sepania
i kana uku, a ua hooholo mai i na Manuwt o la
kou ilaila e hookoikoi i ko lakou koi ana. Aia
no ma Yere.keru.sa ke ku ana o na Manuwa, me
ka makaukau e kaua aku.
T7 HOOLAHA ANA A KA LAWE
1l LETA. Ua kauohaia onai ka mea nona ka
inoa malalo, e ke Kuhina Kalaiaina, e hooholo hoi,
ka lawe let i ana ma na aina a pau o ke Aupuni.
Nolaila au e hoike aku nei mai ka la 1 o Ianuaru
1853, hoounaia na mea lawe leta penei":
Ma Kauai. Mai ka hale kuai o Widemana i ka
Poalua o na hebetloma a pau, e hele ai ma Hanalei,
a hoi mai i ka Poakolu.
Mai Na wili wili aku i na Poakahi o na hebedoma,
e hele ai ma Koloa, Hanapepe a me Waiiaea a hoi
mai i ka Poalima.
Ma Oauu. Ka la o na hbtdonia a pau e hele ai
ka luna lawe leta o Oahu, oia no o ka Poaha, e haa
lele ana i ka hale leta i ka hora 9 o kakalieika, a hoi
mai i ka Poaono.
Ma Maui. E haalele ana ka luna lawe leta i fca
hale leta o Uahavna i ka Poalua o na hebedoma a pau;
a hele ana ma Wailuku a Kahului, e like aku no i
Makawao i-ka hora 0 paha o ke ahiahL I ha hora 7
Poakolu, e haalele ia Makawao, kahale oMi Spencer
ka hale leta o ia wahi, a e hele ana mea Kula, e hoi
mai ma Kalepolepo a Lahaina i ka Poaha.
N'a Lawe Leta ma Hawaii. haalele kaUwe
leta ia Kawahae i na Poaha a pau, e hele ai ma Hilo.
A haalele o ia i ka hale kuai o Pitimana ma Hilo i
na 1'oakahi a pau.
E haalele ka 1 iwe leta ia Kawaihia c hele ai i Kai
lua a me Kealakekua, i ka Poaha mua a me ka Poa
ha akolu o na malama a pau. A e haalele ana i
ia Kealakekua i ka Poalua mua a me ka Poalua akola
o na malama a pau.
Mai Hilo a Ku e hoouna ia ke lawe leta mai k
hale kuai o Pitimana, ma Hilo, i ka Poakahi mua a
a me ka poakahi akolu o na malama a pau.
E aeia mai no mea lawe leta, e lawe hoi i na ope
ope liilii a puni na aina, okoa no na leta. a me na
nupep u He uku no nae e haawi ia mai, elike meka
mea e houholo ia mahope.
Ileuolulu, lul u 1, 1S3.
KUKALA A KA 3IEA IIOOPON0
PONO waiwai a ka mea aie kaa ole.
O na mea a pau i aie i ka waiwai a Kobata DaTi,
ua kauohoia lakou e hookaa koke mai no i ka mea
nona ka inoa malalow A i ole e hookaaia mai, e
haawliia ko lakou palapala aie i ka loio nona e hoo
pii i k kanawai. J. p. MAKALA,
Iuloi 1, ISoO tL MeaHooponoponoWaiwaL
LELO IIOOLA1L.V E IKE AUANEI
na mea a pau mahope iho nei, mai keia l.aJa
n; ka mea, ke hai aku nei au, aole wau e uku i ka
mea e hoaie wale ana ia J. Pitt K. Leleiohoktf, c
kic.a aie ana ia ia. J. Ii-
Kahu Waiwai oJ.P-f
Honolulu, Oahu. ' . I
12, Aug. St 7. x !
HE HALE KUAI BUKE HAOLE j
me kela mea keia mea. :
Aia ma Honolulu Hale, hale o ke- Aupuni Jr
Aia malaila na Buke haole he nui o kela an0f Vg ;
ano. Na Bake kula haole, A B, C, a me .J
kula e ae he nui wale ; malaila no na Buke maitw . j
ke kakau waiwai, no kela oihana keia oihana, nx j
ka mea nui a ka mea liilii. Aia no malaila na pP j
kanana maikai no ke kakau, na" Inika, Ipu lIU,
PeniSUa, kumu peni, wepa, na wahi pep3' PJ j
Pohaku, penikala maikai, a me kekahi mUmm4.
ae no he uui, no na kula, a me k kakau. A n
ke pono no ke kuai ana malaila no keia mau
E hiki no i na kanaka maoli kehele malaila ej1".
Iulai 1, ISoO tl f
I
f .


c: text/html

text: 1I tangiringkami, taari, bwa kam na aki mwaninga bwa a bane ara bakatibu ni mena i aan te nang, ao a bane n ri nuukan tari; 2ao kangaa a bane ni bwaabetitooaki nako nanoni Mote n te nang ao n tari, n aroia ni kairaki irouna. 3A bane ni kana te amwarake ae ti te arona, are E anganiia te Atua ni mwaakana, 4ao a bane naba n nima te mooi ae ti te arona, are E anganiia te Atua ni mwaakana. Bwa a mooi man te bwa are e iririia, are te bwa are mai iroun te Atua; ao te bwa arei boni Kristo. 5Ma a mwaiti i buakoia ake E aki kukurei te Atua irouia—ma ngaia are a mate ni bakarae i nanon te rereua. 6Ao baikai a riki bwa bwaai n reirei nako ira, bwa ti na aki rii iai, n ai aroia. 7Kam na tai riki bwa taan taromauri bouananti n ai aroia temwaangina i buakoia; n ai aon are e koreaki ni kaangai: A tekateka aomata bwa a na amwarake ma ni mooi, ao a tei rake bwa a na bwaatere. 8Ao ti na tai wene ni bure, n ai aroia temwaangina i buakoia ngke a wene ni bure, ao a mate uarebu ma teningaa 9Ao ti na tai kataa te Uea, n ai aroia temwaangina i buakoia ngke a kataia, ao a tiringaki irouia naeta. 10Ao kam na tai ngurengure, n ai aroia temwaangina i buakoia ngke a ngurengure, ao a tiringaki iroun te tia tiritiri . 11A bane n roko baikekei irouia bwa bwaai n reirei i bukira, ao a riki ibukin reireiara, ngaira aika ti maiu n te tai ae a kaan ma te toki. 12Ma ngaia aei, bwa ane e taku n ana iango bwa e tei matoa, ao e na tarataraia bwa e kaawa ni bwaka. 13Te kataaki ae e a tia n roko iroumi boni ngaia naba are e roko irouia aomata nako. Ma E kakaonimaki te Atua, ao E na bon aki kariaingkami bwa kam na kataaki i aon ami kona; ma n te tai are kam kataaki iai, ao E na karekea naba te anga are kam na buutaki nako maiai, bwa kam aonga ni konaa n taon nanomi. 14Ma ngaia aei, ngkami aika kam tangiraki irou, kam na bon aki taromauriia te bouananti. 15I taetae nakoimi ngkai kaanga ai aroia aomata aika a wanawana ngkami; kam na kareke ami baaire n au taeka. 16Ngke ti mooi man te mwangko are ti tataro ibukina bwa e na kakabwaia te Atua, tiaki anne te buokanibwai n raraani Kristo? Ao ngke ti kana te berena are ti urua, tiaki anne te buokanibwai n rabwatani Kristo? 17Ngkai ti teuana te berena, ao ngaira aika ti bati, bon te rabwata ae ti teuana: bwa ti bane ni buokanibwai n te berena ae ti teuana. 18Kam na tarai aroia te bootanaomata ae Iteraera: tiaki bwa a buokanibwai n te taromauri n anga-karea aia koraki ake a kang amwarake ake karea? 19Tera ae I nanonna ngkanne n au taeka? I nanona iai kakaawaki ni karean te bouananti, ke kakaawaki n te bouananti? 20I aki, ma ae I nanonna: bwa baike a anga beekan bwa aia karea a anga nakoia taimonio, ma tiaki nakon te Atua; ao I aki tangiringkami bwa kam na buokanibwai ma taimonio. 21Kam aki konaa ni mooi man ana mwangko te Uea ao man aia mwangko taimonio. Kam aki konaa n uaia n amwarake n ana taibora te Uea ma aia taibora naba taimonio. 22Ke ti tangira ae E na un te Uea? Ti korakora riki nako Ina? 23A atoatonga ae e kaangai temwaangina i buakomi: Ti uki ni karaoi bwaai nako. Tao e koaua, ma a aki bane bwaai ni manena ao a aki bane naba ni kateimatoaa te aba. 24Ke e na aki iangoia te aomata i bon irouna n te baere e na karaoia, ma e na iangoia temwaangina. 25Kam na kang amwarake nako akana kabooaki man te tabo ni kaboo iriko-maiu n aki neneri taekaia ibukini mataniwiin nanomi. 26Bwa e kaangai te Baibara: Bon ana bwai te Uea aaba nako ma kanoaia. 27Ngkana e kaoingkami temanna i buakoia ake a aki onimaki nakon ana amwarake, ao ngkana kam kan nako, ao kam na kang amwarake nako ake a kaaki i matami, n aki neneri taekaia, ibukini mataniwiin nanomi. 28Ma ngkana e kaangai temanna nakoimi, Aio are e tiringaki bwa te karea; ao kam na tai kanna ibukin teuare e kaotia, ao ibukin naba mataniwiin te nano. 29Ae I taekinna, tiaki mataniwiin nanom, ma mataniwiin nanon teuarei. Bwa bukin tera ngkae e na baaireaki aron inaomatau ni mataniwiin nanon temanna? 30Ngkana I katituaraoa te Atua ibukini kanau are I kanna, ao bukin tera bwa N na taeka buaka n te amwarake are I katituaraoi iai ibukina? 31Ma ngaia aei, bwa ngkana kam amwarake ke kam mooi, ke kam karaoa riki te bwai teuana, ao kam na karaoi ni kabane ibukin neboakin te Atua. 32Tai karaoa te bae e na riki bwa te kaangaanga nakoia I-Iutaia, ke I-Erene, ke ana ekaretia te Atua; 33n ai arou naba ngkai I kakukureiia aomata ni kabaneia ni bwaai ni kabane aika I karaoi, n aki ukoukora ae iai manenana nakoiu; ma I ukoukora ae iai manenana nakoia aomata aika a bati, bwa a aonga ni kamaiuaki.

robotstxt: allowed

filter: keep


text: 1Ni boong akekei, ao e nako te kaetieti mai iroun te uea ae e kakannato are Kaitara Aukitito bwa e na karaoaki te wareaomata i aon aban nako te tautaeka n Rom. 2Aei te moani wareaomata n ana tai n tautaeka Kurenio i Turia. 3Ao a bane n nako aomata nakon oin aia kaawa nako bwa a na koreaki araia iai. 4E nako naba Iotebwa mai Kariraia, man te kaawa are Natareta, nako Iutaia nakon ana kaawa Tawita are arana Betereem, bwa ngaia kaain ana utu Tawita. 5E nako ma Nei Maria are ana kabae are e bikoukou bwa a na koroi araia. 6Ao ngke a mena i Betereem, ao e roko ana tai ni bung Nei Maria. 7E bungiia ana moa n nati te mwaane ao e niiria n te kunnikai ae te niiniira, ao e kawenea ni nneni kanaia maan n amwarake bwa akea aia ru n te auti n iruwa. 8Iai taani kaawakin-tiibu n te aba arei ake a mena i tinanikun te kaawa. A tantani i rarikiia aia tiibu e bong. 9E kaoti ana anera te Uea nakoia, ao e oota nako mimitongin te Atua ni katobibiia, ao a taonaki n te maaku. 10Ao e taku te anera nakoia, Tai maaku; bwa nooria, iai irou te rongorongo ae e raoiroi are e na karika te kimwaareirei irouia aomata ni kabaneia; 11bwa e a bungiaki nakoimi n te bong aei n ana kaawa Tawita, te tia Kamaiu are te Kristo are te Uea. 12Ao aio te kanikina nakoimi: ane kam na noora te merimeri ae e niiraki n te kunnikai ae te niiniira, ae e wene i nanoni nneni kanaia maan n amwarake. 13Ao a karina naba ni kaoti i rarikin te anera kaaini karawa aika rangi ni mwaiti. A kamoamoaa te Atua, ao a kaangai, 14E na neboaki te Atua ike moan te rietaata, Ao e na mena te rau i aon te aba irouia aomata ake E kukurei irouia te Atua. 15Ngke a nako anera mai irouia nako karawa, ao a i taetae irouia taani kaawakin-tiibu ni kaangai, Ti na nako Betereem bwa ti na noora te baere e riki, are E taekinna nakoira te Uea. 16Ao a kawaekoaia ngke a nako, ao a kunea Nei Maria ma Iotebwa, ao te merimeri bwa e wene ni nneni kanaia maan n amwarake. 17Ngke a noora te teei ao a kaongoia aomata nako rongorongon te teei aei n ai aron are a a tia n tuangaki; 18ao ake a ongo, a miimii n te baere a taekinna taani kaawakin-tiibu nakoia. 19Ma Nei Maria, e kaawakin taekani baikai ni kabane i nanona, ao e aki toki n iaiangoi. 20Ao a oki taani kaawakin-tiibu. A kamoamoaa te Atua ao a neboia ibukini baike a a tia n ongo ma n noori, n ai aron taekaia ake a a tia n tuangaki. 21Ngke e a koro wanua te bong, ngke e a roko ana tai te teei ni koroberoaki, ao e a aranaki bwa Iesu, are te ara are e anga te anera i mwaain rikin Iesu i nanon te biroto. 22Ngke e a roko te tai are a riai iai Iotebwa ma Nei Maria ni karaoa te anga karea ibukini kaitiakaia n ai aron taekana n ana tua Mote, ao a uota Iesu nako Ierutarem bwa a na kaotia i matan te Atua, 23n ai aron are e koreaki n ana tua te Uea aree e kaangai, Bwa naati mwaaneake moa n nati a na atongaki bwa ana bwai te Uea, 24Ao bwa a na anga te karea n ai aron taekana n ana tua te Uea, are e kaangai: Uoman te taobe ke uoman te bitin aika ataei. 25N te tai anne ao iai te aomata temanna i Ierutarem ae arana Timeon. Teuaei e bwaina te maiu ae e raoiroi i matan te Atua ao e kakaonimaki; e kaantaninga te tai are e na buokaki iai Iteraera man rawaawatana, ao e mena irouna te Taamnei are e Raoiroi. 26Ao E a tia te Taamnei are e Raoiroi ni kaotia nakoina bwa e na aki mate i mwaain ae e tia n noora ana Kristo te Uea. 27Ngke e kairaki ana iango Timeon iroun te Taamnei, ao e nako n te umwantabu; ao ngke a rin ana karo te teei are Iesu bwa a na karaoa ibukina kanoan te tua n ai aron are e tataneiai te aba iai, 28ao e anaa te teei Timeon ni bwabwakoia, ao e katituaraoa te Atua ni kaangai, 29Te Uea, kariaia ngkai bwa e na nako am toro ma te rau, n ai aron am taeka; 30Bwa a a tia matau n noora am kamaiu 31Ae Ko katauraoia bwa a na nooria aomata nako, 32Ae te oota are e na kaota nanom nakoia bootanaomata ake tiaki Iteraera, ao e na uota karineaia am aomata ake Iteraera. 33Ao a miimii tamana ma tinana ni baike a taekinaki ibukina; 34ao e taetae Timeon ni kakabwaiaia ao e taku nakoni Nei Maria are tinana, Noria, e na riki te teei aei bwa bwaini kamaunaaia ao kamaiuaia aika a bati i buakoia Iteraera, ao te kanikina are a na taetae n eekia nako aomata aika bati. 35ao ngkoe ane ko na rootaki naba n te rawaawata, bwa a bane ni kaotaki aia iango aika raba. 36Ao iai te buraabeti ae Nei Ana, are natini Bwanuera ae kaain te baronga are Atera; e a kara, ao e a tia n tekateka ma buuna i nanon itiua te ririki ma ngke a moa n iein. 37E a tia ni mate buuna, ao wanibwi ma aua ana ririki ni maiu. 38E nako neiei n tei i rarikin Iotebwa ma Nei Maria n te aoa naba arei, ao e katituaraoa te Atua, ao e tataekina aron te teei nakoia aomata ni kabaneia ake a kaantaninga kamaiuaia Iteraera. 39Ngke a a tia ni karaoi bwaai ni kabane ake a kaeti ma taekan ana tua te Uea, ao a oki nako Kariraia, nakon aia kaawa are Natareta. 40Ao E rikirake te teei n ikawai ao ni marurung rabwatana; E on n te wanawana, ao E meemena i aona ana kakabwaia te Atua. 41Ni katoa ririki ao a aki toki ana karo n naanako Ierutarem ni kaea te Toa are te Riao. 42Ao ngke tebwi ma uoua ana ririki Iesu, ao a nako Ierutarem ni kaea te Toa n ai aron are a tataneiai iai; 43ao ngke e a bane bongin te Toa, ngke a oki, ao E tiku te teei are Iesu i mwiia i Ierutarem, ao a aki ataia ana karo. 44A taku bwa E mena i buakoia raoia ni mwananga, ma ngaia are a nakonako teuana aia bong ni kakaaea i buakoia aia buu ma raoia nako; 45ao ngke a aki nooria, ao a manga okira Ierutarem ni kakaaea iai. 46Ao i mwiin tenibong ao a nooria n te umwantabu bwa E tekateka i buakoia taan reirei. 47E ongoraa irouia, ao E titirakiniia; ao ake a ongo irouna a miimii n rabakauna ma ana kaeka titiraki. 48Ngke a nooria ana karo, ao a miimii. E taku tinana nakoina, Natiu, e aera ngkai Ko karaoa aei nakoira? Noria, I a bora ma tamam ni kakaaeko. 49Ao Ngaia E kaangai nakoia, E aera bwa kam na kakaaeai? Kam aki ataia ae I riai ni mena n ana auti Tamau? 50Ma a aki ataa nanon te baere E taekinna nakoia. 51Ao E airi ma ngaiia ao a roko i Natareta, ao E ongeaaba nakoia; e tau mwiini baikai ni kabane tinana i nanona. 52E rikirake rabwatan Iesu ma rabakauna, ao ai arona naba ma taatangirana iroun te Atua ao irouia aomata.


text:
Bay of Plenty Times
Tirotiro mā te rangi ki roto o tēnei niupepa
Ko te Bay of Plenty Times he nūpepa hīnohi i tāngia tuatahitia i te 4 o Mahuru 1872, ā, e rua ngā putanga ki te wiki kotahi. Ahakoa ngā uaua o ngā tau tīmatanga e 40, tāngia tonungia ana, kua puāwai, ā, i tēnei wā koia tētahi o ngā nūpepa nui o Aotearoa e whakaputa atu ana ia rā.
Tauākī Manatārua
Titiro ki tā mātou puka aratohu mō te manatārua mō ētahi mōhiohio mō ngā here i a koe, mō te whakamahi i tēnei taitara.
Mō tēnei niupepa
Rohe: Bay of Plenty
Kuā tāngia anō hei : Times
Kei te wātea mā te ipurangi: 3 Whiringa-ā-rangi 1875 - 31 Hakihea 1920 (7461 putanga)
Whakaaturia ngā putanga katoa o tēnei niupepa (whārangi rahi)


text: 1Ma ngkoe, ko na taekini baika kanoan te reirei ni koaua. 2Ko na taetae n reireiia unimwaane bwa a na tauu baangiia, a na tauu bwaai ma nanoia, a na iango raoi, a na nako raoi n aia onimaki, ma aia tangira, ao n aia taotaonaki n nano. 3Ao ai aroia naba unaine, ko na taetae n reireiia bwa a na bwaina te maiu ae iai karinean te Atua iai; a na tai winanti, a na tai toronaki n te kamanging; ma a na riki bwataan reirei baika a raraoi: 4bwa a na reireiia ateiaine bwa a na tangiriia buia, ao bwa a na tangiriia naba natia; 5a na iango raoi, a na itiaki, a na mwamwakuri ni mwengaia, a na raoiroi aroia nakoia aomata, ao a na aan-taeka irouia oini buia, bwa e kaawa ni kabuakaki ana taeka te Atua. 6Ao ai arona naba bwa ko na kauungai nanoia rorobuaka bwa a na iango raoi. 7Ko na kaotiko ni bwaai ni kabane bwa te banna ni kakairi n arom ni mwakuri aika a raoiroi; ko na bwaina te eti ma te nano ni koaua ngkana ko anga reirei, 8ao kamanenaai taeka aika oin taeka aika a na aki konaaki ni kabuaakakaaki; bwa e aonga ni maamaa te kairiribai iai, ngkai akea te bae e buaakaka ae e na taekiniira iai. 9A na aan-taeka tooro irouia aia toka ao a na kakukureiia ni bwaai ni kabane; a na tai kauntaeka nakoia; 10ke n iraei aia bwai; ma a na kaotiia bwa iai onimakinaia ni koaua, ao n te aro aei a katamaaroaa te reirei I bukin taekan te Atua are ara Tia Kamaiu n aroia nako. 11Bwa E a tia te Atua ni kaota ana aakoi ibukini kamaiuaia aomata ni kabaneia. 12Te aakoi anne are e reireira bwa ti na rawa nakon te maiu are akea karinean te Atua iai ma te maiu n tangiri bwain aon te aba, ao ti na bwaina te maiu n iango raoi, ae te maiu ae e karaoa nanon te Atua ma n i raorao ma Ngaia n te aonnaba aei, 13ngkai ti tataningaa te bongi ni kabwaia are ti kaantaningaia bwa e na roko ngkana e kaoti mimitongin Atuara ae kakannato ma te Tia Kamaiu are Iesu Kristo, 14are E anga Ngaia i bukira, bwa E aonga ni kainaomataira man te buaakaka ni kabanea, ao E aonga ni kaitiakira bwa aomata aika ana aomata n ti Ngaia, aika iai nanoia ae e korakora ni kani karaoi mwakuri aika a raraoi. 15Ko na taekini baikai, ao ko na kauungaiia ma ni boaiia am aomata ni mwaakan nakoam. E na tai kaakeaa boongam temanna.


text: 1Ao E a manga taku riki Iesu, E koaua ae I a tuangkami bwa iai ikai aomata aika a na aki mate ni karokoa ae a a tia n noora uean te Atua bwa e roko ma te mwaaka. 2I mwiin onobong, ao Iesu, E kaira Betero ma Iakobo ma Ioane nako aon te maunga ae e rietaata, ao a tiku iai n ti ngaiia. A noora Iesu bwa e bitaki taraana, 3ao a taraa ni mainaina n raneanea kunnikaina—te aeka ni mainaina ae e raka riki aroni mainainana nakon are e konaa n reke iroun te tia kamainaina kunnikai i aonnaba. 4Ao ngkanne, a kaoti i mataia Eria ma Mote; a taetaenikawai ma Iesu. 5Ao e taetae Betero ao e taku nakon Iesu, Te Tia Reirei, ai raoiroi ra bwa ae ti a mena ikai! Ti na karaoi umwanrianna aika tenua, bwa teuana i bukim, ao teuana ibukini Mote, ao teuana ibukin Eria. 6E taekina aei bwa a rangi ni maaku, ao e aki ataa te bwai ae e riai n taekinna. 7Ao e kaoti te nang, ao e bwaka nuuna i aoia. E roko te bwanaa man te nang a e kaangai, Natiu Teuaei, ae E tangiraki irou; kam na ongo irouna. 8A waetata naba ngkekei n taratara nako, ma akea temanna ae a nooria riki i rarikiia, bwa ti Iesu n ti Ngaia. 9Ngke a tabe n ruo rikaaki mai aon te maunga, ao E kairoroiia bwa a na aki tuanga temanna taekan te bwai are a a tia n nooria ni karokoa E a tia ni manga maiu man te mate Natin te Aomata. 10A ira nanon ana taeka, ma e titiku te titiraki i nanoia a e kaangai, bwa tera nanon te manga-maiu man te mate. 11Ao a titirakinna ni kaangai, E aera ngkae a taku taani koroboki bwa e riai moani kaoti Eria? 12Ao E taku nakoia, E na bon roko moa Eria bwa e na katauraoi bwaai ni kabane. Ma e aera ngkae e koreaki n te Baibara bwa e na kabatiaaki karawaawataan Natin te Aomata, ao E na ribaaki? 13I tuangkami bwa e a tia n roko Eria; ao aomata, a karaoa are a tangiria bwa a kani karaoia nakoina, n ai aron are e taekinaki ibukina n te Baibara. 14Ngke a roko reirei ake temwaangina irouia, ao a nooriia aomata aika a rangi ni bati i rarikiia, ma taani koroboki, bwa a kauntaeka ma ngaiia. 15Ao ngke a noora Iesu aomata, ao a bane ni kuba, ao a biri nakoina ni kamauria. 16Ao E kaekaia Iesu ni kaangai, Tera ae kam kauntaekaia ma ngaiia? 17E kaeka temanna mai buakoia te mwaiti n aomata arei, ao e taku, Te Tia Reirei, I a nikira natiu iroum, bwa e taniaki iroun te taamnei ae e kamwaraa ao e aki konaa n taetae; 18ike e taniaki iai irouna, ao e bouaia i aontano, ao ngaia e kabungibaware ao e katiki mwangaina, ao e tikinono rabwatana. I tuangiia am reirei bwa a na kanakoa mai irouna, ma a aki konaa. 19E taku Iesu nakoia, Te bootanaomata ae akea ana onimaki; tao maan ra ae N na titiku iai i rarikimi? Ao tao maan ra taotaonakin nanou nakoimi? Uota mai te teinimwaane nakoiu. 20A kairia nakon Iesu. N te tai naba are e noora iai Iesu te taamnei are e kamwaraa, ao e karaoa ae e riki ni kaatikitiki iai te teinimwaane arei, ao e bwaka i aontano n rabinobino ma wiina ae e kabungibaware. 21Ao Iesu, E titirakina taman te teei ni kaangai, Maan ra te tai ae e reke irouna iai aei? Ao ngaia e taku, Ma ngke e uarereke. 22A mwaiti ana tai te taamnei ae e kamwaraa aei ni kan tiringnga ngke e kataia n tewea nako nanon te ai ao nako nanon te ran. Ko na nanoangaira ao buokira ngkana Ko boni konaa Ngkoe. 23E taku Iesu nakoina, Ngkana ko boni konaa ngkoe! A konaaki bwaai nako iroun ane e onimaki. 24N te tai naba arei, ao e takaarua taman te teei ao e taku, Iai au onimaki, ma e aki tau. Buokai bwa e na kamwaitaki riki. 25Ao Iesu, ngke E nooriia aomata aika a mwaiti bwa a bane ni biri, ao E takua te taamnei are e kamwaraa, ao E taku nakoina, Te taamnei ae ko babanga taetae ao ko bonotaninga, I tuangko bwa ko na oti nako mai irouna, ao ko na aki manga rin riki i nanona. 26I mwiini karikan te teei iroun te taamnei are e kamwaraa arei bwa e na takaarua ao e na kaatikitiki n te aro ae e kaakaiaki, ao e oti nako mai irouna, ao e riki te teei bwa kaanga ai aron taraan te mate; ma ngaia are a taku mwaitiia aomata, E a mate. 27Ma Iesu, E taua baina ao E kateirakea, ao ngaia e tei rake. 28Ngke E rin nako nanon te auti Iesu, ao a titirakinna ana reirei ngke ti ngaiia, ao a kaangai, E aera ngke ti aki konaa ni kanakoa te taamnei are e kamwaraa arei? 29E taku nakoia, Te bwai ae ai aron aei, e aki konaaki ni kanakoaki n te aro teuana bwa ti n te tataro. 30Ao E kiitana te tabo arei Iesu ma ana reirei, ao a mwananga nako n ri nuukani Kariraia. E aki tangira temanna bwa e na ataa te tabo are E mena iai, 31ibukina bwa E reireiia ana reirei n taeka aika a kaangai: E nang kamwaneaki Natin te Aomata nako nanoni baiia aomata, ao a na tiringnga; ao ngkana E mate, ao E na manga maiu i mwiin tenibong. 32Ma a aki ataa nanon ana taeka n reirei, ao a maaku n titirakinna. 33A roko i Kaberenaum, ao ngke a mena i nanon te auti, ao Iesu E titirakiniia ana reirei ni kaangai, Tera te bwai are kam kauntaekaia n te kawai? 34A aki kaeka Iesu, ibukina bwa i aoni kawaia ao a a tia ni kauntaeka i marenaia bwa antai te kabanea ni kakannato i buakoia. 35E tekateka Iesu, ao E weteiia ana reirei ake tengauni ma uoman, ao E taku nakoia, Ane e kan riki ni moani bwai ao ke e karikia bwa te kabane ao te toro irouia aomata nako. 36Ao ngkanne, E anaa te teei ao e kaaki i mataia. E kaaki baina ni mwaneia mai akuuna, ao E taku nakoia, 37Ane e mwanea n aakoa te teei temanna mai buakoia ataei aikai i nanon Arau, ao e mwaneai n aakoai; ao ane e mwaneai n aakoai, ao e aki mwaneai n ti Ngai, ma e mwanea n aakoa naba Teuare e kanakomaiai. 38E taku Ioane nakoina, Te Tia Reirei, ti a tia n noora teuae kanakoia taimonio n Aram, ao ti tuangnga bwa e na aki manga karaoia ibukina bwa tiaki raora. 39Ma E taku Iesu nakoia, Tai katokia; bwa akea ane e karaoi mwakuri aika a mwaaka n Arau ae e na tabeki taeka ni kabuaakakaai i nanon taai aika rimwi. 40Bwa ane e aki ekira nako, ao bon raora. 41I koaua raoi n au taeka aei nakoimi, bwa ane e anganingakmi te mwangko n ran bwa kam na mooi iai ibukin ae kam ingoanaki n Arau, ao e na boni karekea kaniwangana. 42Ane e kaira temanna i buakoia aika a uarereke aikai, aika a onimakinai, nakoni karaoan te bure, ao e raoiroi riki nakoina bwa e na katineaki te atiibu ae e rawaawata i roroana, ao e na teweaki nako i tari. 43Ao ngkana e kairiko baim teaina nakoni karaoan te bure, ao koreia, kaaki; bwa e raoiroi riki rinim n te maiu ma baim teaina ae akea nakon ae ko nako Keenna ma baim aika uaai nakon te ai are e aki maamate. 45Ao ngkana e kairiko waem teaina nakoni karaoan te bure, ao koreia, kaaki; bwa e raoiroi riki rinim n te maiu ma waem teaina ae akea nakon ae ko karenakoaki nako Keenna ma waem aika uaai. 47Ao ngkana e kairiko matam teuana nakoni karaoan te bure, ao autia, kaaki; bwa e raoiroi riki nakon ae ko kaawakini matam aika uoua ao ko karenakoaki i Keenna, 48ike e aki maamate iai te ino, ao e aki maamate naba iai te ai. 49A na bane aomata nako ni kataaki ri nanon te karawaawataaki. 50E raoiroi te taoro, ma ngkana e a bane taorona, ao ko na iranna ni karaoia bwa e na manga reke taorona? Bwaina te taoro n i-raorao i marenami, ao kam na maeka ma te rau i marenami.


text: 1Bwa uean te Atua ai aron te aomata ae atuun te mwenga teuana. E nako teuarei ngke e a tibwa ingabong n anaia aomata ake a na mwakuri ni nnen arokana te kureebe. 2Ao ngke e a tia ni booraraoi ma taani mwakuri bwa e na kabooiia n tatabeua te tenari n tebongina, ao e kanakoia nakoni nnen arokana te kureebe. 3Ao e a manga nako naba teuarei n te aoa ruaiwa, ao e nooriia aomata tabemwaang bwa a teitei n aoriia n te tabo ni mwaakete; 4ao e taku nako ia, Kam na nako naba nakoni nnen te kureebe, ao N na kabooingkami n ae e riai. 5Ma ngaia are a nako. Ao e a manga nako naba teuarei ngke e a tawanou, ao n te aoa tenua n te tanimaeaontaai, ao e a manga katootoonga naba arona are rimoa. 6E a manga nako naba ngke e a kaani bo te aoa nimaua, ao e a manga nooriia aomata tabemwaang bwa a teitei; ao e titirakiniia ni kaangai, Kam aera ngkai kam aoringkami n teitei ma ngke e ingabong ni karokoa ngkai? 7A taku nakoina, Bwa akea ae e kamwakurira. E taku nako ia, Kam na nako naba nakoni nnen te kureebe. 8Ngke e a tairiki, ao e taku teuare ana bwai te nne n aroka nakon aia mataniwi taani mwakuri, Ko na weteiia taani mwakuri, ao anganiia nako boon aia mwakuri: anganiia moa ake a roko rimoa. 9Ao ngke a roko uaake a kamwakuraki n te aoa nimaua, ao a katoaaki n anganaki tatabeua te tenari. 10Ao ngke a roko uaake a moani kamwakuraki, ao a taku n aia iango bwa a na karekea ae e mwaiti riki; ma a katoaaki n anganaki naba kakateuana te tenari. 11Ngke e reke irouia booia, ao a ngurengure iroun teuare e kamwakuriia, 12ao a taku, A mwakuri uaaka a roko rimwi i nanon ti teuana te aoa, ao ko kabooiia ni kabooraoiia ma ngaira, aika ti uota rawaawatan te mwakuri i nanon te bong ae e bwanin i aani korakorani kabuebuen te riringa. 13Ao ngaia, e kaeka temanna irouia, ni kaangai, Raou, I aki karaoa ae e bure nakoim; tiaki ko booraraoi ma ngai ibukin teuana te tenari? 14Anaa boom ao naako; I kan angan ae e rimwi ni kabooraoia ma ngkoe. 15Tiaki bwa iai irou te inaomata ni karaoa ae I tangiria ma au bwai? E aera bwa ko na moanoku ngkai iai irou te nano n akoi? 16Ane a na riki n rimoa aika rimwi, ao a na riki n rimwi aika rimoa. 17Ngke E mwananga Iesu nako Ierutarem, ao E kaokoroiia ana reirei ake tengauni ma uoman, ao E taku nakoia ngke a tabe n nakonako, 18Noria, ae ti a nako Ierutarem, ao ane E na kamwaneaki Natin te Aomata nakoia ibonga ake mataniwi ma taani koroboki, ao ane a na motika taekana nakon te kamateaki; 19ao a na anga Ngaia nakoia ianena ake a na bwainingareia, a na kataerea, ao a na kamatea n te kaibangaki; ma E na manga maiu n te katenibong. 20Ao ngkanne e roko buun Tebetaio ma natina mwaane iroun Iesu, ao e katorobubua ni bobaraaki i matana ni karinea, ao e butiia Iesu n te aro n anainano. 21Ao E taku Iesu nakoina, Tera ae ko tangiria? E taku neierei nakoina, Ko na tua bwa a na tekateka natiu aika uoman aikai, temanna i angaataim, ao temanna i angamaingim, ngkana Ko a taua nakoam n uea. 22Ma E kaeka Iesu ni kaangai, Kam aki ataa te bwai ane kam buubuti ibukina. Kam konaa ni mooi ni mwangkon te karawaawataaki ae N nangi nimma? A taku nakoina, Ti konaa. 23E taku nako ia, Kam na boni mooi n au mwangko, ma tiaki au bwai te anganingkami te konaa n tekateka i angaataiu ao i angamaingiu; e ti katauaki i bukiia te koraki ake E a tia Tamau ni katauraoia i bukiia. 24Ngke a ongo aei reirei ake tengaun, ao a un irouia Iakobo ma Ioane. 25Ma E weteiia Iesu, ao E taku nako ia, Kam ataia bwa te koraki ake a katauaki bwa taan tau-taeka i aoia ianena, bon iai mwaakaia i aoia, ao aia aomata ake a kakannato, a kaboonganai mwaakaia i aoia. 26E na aki riki aei i buakomi; ma ane e kani kakannato i buakomi, ao e riai n riki bwa ami tabonibai, 27ao ane e kan riki bwa te nambwauan, ao ke e riki bwa ami toro: 28bwa aron Natin te Aomata ngkae E aki roko bwa E na tautoronaki te aba irouna, ma E roko bwa E na toro irouia aomata, ao bwa E na anga maiuna bwa bwaini aki bukinaki aomata aika a bati. 29Ngke a kiitana Ieriko Iesu ma ana reirei, ao a iraki irouia aomata aika a rangi ni mwaiti. 30Ao nooria, iai uoman te mataki aika a tekateka i rarikin te kawai; ngke a ongo bwa E ri rarikiia Iesu, ao a takaarua ni kaangai, Ko na nanoangaira, Natin Tawita. 31Ao a takuaki irouia aomata, ao a tuangaki bwa a na aki karongoaa; ma a kanenei riki bwanaaia n takaarua ni kaangai, Te Uea ae Natin Tawita, Ko na nanoangaira. 32Ao E tei Iesu, ao E weteiia, ao E taku, Tera ae kam tangirai iai bwa N na karaoia i bukimi? 33A taku nakoina, Te Uea, ti tangiriko bwa Ko na angani matara te konaa n nooraaba. 34E nanoangaiia Iesu, ma ngaia are E riingi mataia ao a nooraaba naba; ao a iria.


text: 1Te onimaki bon te aki-nanokokoraki ni baika a kaantaningaaki, ae kakoauaani baika a aki nooraki. 2Bon ibukin aia onimaki ikawai ake ngkoangkoa ae E kukurei iai irouia te Atua. 3I bukina ngkai ti onimaki, ao ti a ataia iai bwa a karikaki karawa ma aonnaba n ana taeka te Atua; ma ngaia ae te bae e nooraki e a karikaki mani baika a aki nooraki. 4I bukin ana onimaki Abera, ao e angan te Atua te karea ae e raoiroi riki nakon ana karea Kain; ao ibukin ana onimaki ao E kukurei te Atua irouna ngkai e karaoa nanona; ao e boni ngae ni mate Abera, ma e teimatoa n taetae ana onimaki ibukina. 5I bukin ana onimaki Enoka, ao e uotaki rake ngke e maiu bwa e na aki bo ma te mate; ao e aki manga nooraki bwa E uotia rake te Atua. Bwa i mwaain uotakina rake, ao iai kakoauaana bwa e kakukureia te Atua. 6Ma ngkana akea te onimaki ao e aki konaa te aomata ni kakukureia te Atua; bwa e bon riai iroun te aomata ane e nako n te Atua ni kakoauaa bwa bon iai te Atua ao boni Ngaia te tia karekea kaniwangaia te koraki aika a kakorakoraia n ukoukoria. 7I bukin ana onimaki Nooa, ao e ongo ana taeka ni katauraoi te Atua ibukini baika a na riki rimwi aika a aki konaaki n nooraki. E ongeaaba nakon te Atua ao e kabaa te kaibuke are e a kamaiuaki iai ma ana utu. Ao ibukin aei a motikaki iai taekaia kaain aon te aba ni kabuaakakaaki, ao Nooa e riki bwa te tia bwaibwai n te raoiroi are e reke n te onimaki. 8I bukin ana onimaki Aberaam, ao e ongeaaba ngke e weteaki iroun te Atua, ao e nako n te tabo are e na anganaki bwa abana; ao e mwananga n aki ataa ike e na nako iai. 9I bukin ana onimaki Aberaam, ao e maeka n iruwa n te aba are e atongaki n te taeka n akoi; ao e maeka n umwanrianna ma Itaaka ma Iakobwa, aika iai naba tibwangaia n te taeka n aakoi naba aei. 10Bwa Aberaam e kaantaninga te kaawa are iai aana ae e teimatoa, ae te kaawa ae e iangoaki arona iroun te Atua ao Ngaia naba ae e kateia. 11I bukin ana onimaki Nei Tara, ao e reke irouna te konaa ni kariki, e boni ngae ngke e a rangi ni kara. E taku bwa E kakaonimaki Teuare e anganna te taeka n akoi; 12ma ngaia are a a riki mai iroun ae ti temanna ae kaanga ae e mate, kanoana aika ai aroni mwaitin itoini karawa, ao ai aron te tano ae i aon te bike, ae e aki konaaki ni warekaki. 13A bane ni mate i nanon te onimaki Aberaam, Itaaka ao Iakobwa ngke a tuai n reke irouia baike a atongaki n taeka n aakoi akekei; ma a noori mai kiiraroa, ao a kukurei iai, ao a taku bwa bon II-anena ngaiia ao aomata aikaa maeka n iruwa i aon te aba. 14Bwa te koraki akana a atongi taeka aikai a kaotiia raoi iai bwa a korakora nanoia ni kani karekea te tabo ae bon abaia. 15Ao ngke tao a uringa te aba are a maeka ngkoa iai, ao a na kaman tia n reke aia tai n okiria. 16Ma a bon tangira te tabo ae e raoiroi riki, are i karawa. Ma ngaia are E aki maamaa te Atua n atongaki irouia bwa Atuaia, bwa E a tia ni katauraoa aia kaawa i bukiia. 17I bukin ana onimaki Aberaam, ao e anga Itaaka bwa te karea ngke e kataaki. Teuare a atongaki taeka n aakoi nakoina, e tauraoi n anga natina ae te rikitemanna bwa te karea; 18boni ngaia are e atongaki ae e kaangai nakoina, A na atoatongaki am kariki nako i nanon Itaaka. 19E kakoauaa Aberaam i nanona bwa E konaa te Atua ni manga kamaiua te mate—ao aei kaanga ai aron taekani manga-maiun Itaaka man te mate. 20I bukin ana onimaki Itaaka, ao e taetae ni kakabwaia Iakobwa ma Etau nakoni boong aika a na roko. 21I bukin ana onimaki Iakobwa ao e taetae ni kakabwaiaia natin Iotebwa n tatabemaniia nako ngke e a kaani mate. E tei n raraa aon okona n nakonako ao e taromauriia te Atua. 22I bukin ana onimaki Iotebwa, ao ngke e nangi mate, ao e taetae bwa a na oti nako tibun Iteraera mai Aikubita, ao e tua te baere e riai ni karaoaki ibukin riina. 23I bukin aia onimaki ana karo Mote, ao a karabaa Mote teniua namwakaina i mwiini bungiakina, bwa a nooria bwa te teei ae e tamaaroa; ao a aki maaka ana taeka te uea. 24I bukin ana onimaki Mote, ao e rawa n atongaki bwa natin natini Bwarao te aine ngke e a ikawai; 25ma e tangira riki ae e na uaia ni bwainikiriinaki ma ana aomata te Atua nakon ae e kakukureia n te buaakaka i nanon te tai ae e aki maan. 26E taku i nanona bwa te bwai ae e kakaawaki riki te taetaebuakaaki ibukin te Mesia nakoni kaubwain Aikubita aika a bati: bwa e tabe n iaiangoa te kaniwanga are e na anganaki n te tai ae e na roko. 27I bukin ana onimaki Mote, ao e kiitana Aikubita n aki maaka unin te uea. E kanene n arona aei bwa kaanga ai aron ae e noora te Atua ae e aki noonooraki. 28I bukin ana onimaki Mote, ao e a riki iai ni karaoa te Toa are te Riao ma katimtimwan te raraa, bwa e aonga teuare e tiritiri n aki kamateia naati mwaane ake karimoa. 29I bukin aia onimaki Iteraera, ao a ri nuukan Tari are Uraura n ai aron ae kaanga a nakonako i aon te tano ae e mwauu; ao ngke a kataia I-Aikubita ni karaoa naba aei, ao a iekaki n te ran ao a mate. 30N te onimaki are a bwaka iai nonon Ieriko, ngke a a tia ni katoobibiaki itibong. 31N te onimaki are e aki kamateaki iai Nei Raaba are te kabekaau ma ake a aki onimaki, ngke e a tia ni mwaneiia n akoiia taan tutuo akekei ma te rau. 32Ao tera riki ae N na atongnga? E na bane au tai ngkana I taekina Kiteon, ma Bwaraka, ma Tamton, ma Iebeta, ma Tawita, ma Tamuera, ma taiani buraabeti. 33N te onimaki ao a kataei aia kai ueea, a kaakaraoa nanon te Atua, a reke irouia baike a atongaki n taeka n akoi, a kaini wiia raian, 34a katoka korakoran uran te ai, a rawei maiuia man te tiringaki n te kabaang, a kakorakoraaki ngkana a mamaara, a riki n ninikoria n te buaka, ao a katae aia kai aia taanga n tautia I-anena; 35a manga reke irouia aine aia koraki ake a tia ni mate ngke a a manga maiu. Ao temwaangina a kataereaki ni karokoi mateia, ngke a rawa ni kani kainaomataaki, bwa a aonga n reke irouia te maiu ae e raoiroi riki ngkana a manga maiu. 36A kataaki temwaangina ni kakanikoaia ao ni kataereaia, ao temwaangina ni kabaeaia n taurekereke ao ni kainakiia n te karabuuti. 37A karebanaaki n atiibu, a kariiriiaki, a korouaaki n taao, a kamateaki n te kabaang, a tiotio nako ni kunnikaiia ni kunnikai aika a karaoaki mani kuniia tiibu ma kooti. Akea aia bwai, a kammarakaki, a bwainikiriinaki; 38a aki tau nakon te aonnaba aei: a tiotio nako n rereua, ao i aoni maunga, ao i nanoni bwanganimatang ma kinonon te aba. 39Ao aomata aikai, aika E kukurei te Atua irouia ibukin aia onimaki, a bane n aki karekea te baere e atongaki n te taeka n akoi, 40ibukina bwa iai ana kaantaninga ae e raoiroi riki te Atua i bukira: bwa a na aki konaa ni kakoroaki raoi aroia n ai aron are E tangiriia iai te Atua, ngkana a aki raonaki iroura.


text: 1Taari, ti tangiringkami bwa kam na ataa ana aakoi te Atua are e noonooraki arona n ekaretia nako i Mwaketonia: 2bwa e boni ngae ngke a kataaki n te rawaawata ae e bati, ao a aki kaubwai, ma ibukin nanoia ae e on rake n te kimwaareirei, ao a anga ae bati ma te tituaraoi. 3I kakoauaa aroia bwa a anga n ai aron aia konaa, ao a karakai riki, ibukin nanoia ni kan anga; 4ao a kakorakoraia ni butiira bwa ti na butimwaaea nanoia ni kani buokiia ake a itiaki ake i Iutaia. 5Tiaki aei are ti kaantaningaia; ma a anga ngaiia moa nakon te Uea, ao i mwiina nakoira, n ai aron nanon te Atua. 6Ma ngaia ae ti butiia Tito, bwa ngkai ngaia are e moana karaoan te mwakuri n aakoi aei, ao e bon riai naba ni katiaa i buakomi. 7A rianako aromi ni bwaai ni kabane: n te onimaki, n te taetae, n te atatai, n te nano ae e korakora ni kan ibuobuoki, ao n ami tangira i bukira; ao taraia bwa e na rianako naba aromi n te mwakuri n aakoi aei. 8Ae I taekinna bon tiaki te tua, ma I taekinna bwa e na kakoauaaki n aroia temwaangina ae e korakora ni kan ibuobuoki, bwa ngaia bon iai naba koauan ami tangira. 9Bwa kam ataa ana aakoi ara Uea are Iesu Kristo, bwa ngke E kaubwai, ao E riki n aki kaubwai i bukimi, bwa kam aonga ni kaubwai n ana aki-kaubwai. 10Ao I kaota nanou n te baei: bwa e bon riai aei iroumi, ngkai kam aki ti tabeka moani karaoana, ma kam a kamani kani karaoia naba man te ririki are e nako. 11Ma ngaia ae kam na katiaa karaoana; bwa ngkai bon iai nanomi ae e korakora ni kani karaoia, ao e na boni katiaaki ni baika iai iroumi. 12Bwa ngkana iai te nano ae e korakora ni kan anga ao e butimwaaeaki te bwai n aakoi n ai aroni mwaitin are e anga te aomata, ma tiaki n ai aron aekan ana bwai. 13I aki nanonna n ae a na kabeebeteaki aomata temwaangina ao ngkami kam na karawaawataaki; ma a na bo raoi aromi; 14bwa ngkai a bati ami bwai n te tai aei, ao e raoiroi bwa kam na buokiia te koraki ake iai kain nanoia; ao ngkana iai kain nanomi, ao ngaiia a bati aia bwai, ao a na manga buokingkami; ao a kabooraoaki aromi n te aro aei, 15n ai aron are e koreaki ni kaangai: Ane e rikoriko ni kabatiaa, ao akea nikirana; Ane e rikorikoa ae ti teutana, ao e aki kai nanona. 16Ma E na katituaraoaki te Atua, are e kaaki i nanon Tito te nano ae ti te bo ma nanora ibukini buokami. 17Bwa e aki ti butimwaaea ara buubuti, ma bon iai nanona ni kani buokingkami, ma ngaia are e a tia ni baaireia n oin nanona bwa e na nakoimi. 18Ti kanakoa nakoimi Tito ma raona temanna ae te tia onimaki ae e rangi n ataaki n ekaretia nako ibukin arona n tataekina te euangkerio; 19ao tiaki ti aei, ma e a tia n rineaki naba irouia taian ekaretia bwa raora ni mwamwananga n te mwakuri n aakoi aei, ae ti tabe iai ngkai ibukin neboan te Uea, ao ni kaotira iai bwa ti kan ibuobuoki. 20Iai nanora bwa ti aki kanibukinaki iroun temanna ibukin arora ni kaawakina te bwai n tituaraoi ae e mwaiti aei. 21Bwa nanora bon te kani karaoi baika a raraoi, tiaki ti i matan te Uea ma i mataia naba aomata. 22Ao ti kanakoa ma ngaiia tarira, are ti rangi ni kakoauaa i mwiini kataakina iroura n taai aika a bati bwa iai irouna te nano ni kan ibuobuoki n aaro nako; ao ngkai iai irouna onimakinakimi, ao e a rangi ni korakora riki nanona ni kan ibuobuoki. 23Ao ibukini ngkanne Tito, bon raou ae e mwakuri ma ngai ibukini buokami; ao i bukiia taari ake a na mwananga ma Tito, bon aomata aika a kamwanangaaki ibukin taian ekaretia; taan neboa Kristo n aia mwakuri. 24Ma ngaia ae kam na kaota nakoia aron ami tangira ma bukini kamoamoaara i bukimi bwa a na nooraki irouia taian ekaretia.


text: 1N te katenua ni bong, ao iai te iein i Kana i Kariraia; e mena iai tinan Iesu. 2E kaoaki naba Iesu ma ana reirei nakon te iein. 3Ngke e a bane te wain, ao e taku tinan Iesu nakoina, E a bane aia wain. 4E taku Iesu nakoina, Neiko, tai kataia n tuangai bwa tera ae N na karaoia. E tuai n roko au aoa. 5E taku ngkanne tinana nakoia taani mwakuri, Karaoa ane E tuangkami. 6Iai ikekei oneai nnen te ran aika a karaoaki man atiibu. A katauraoaki ibukini kaitiakaia I-Iutaia n aron are e kaeti ma katein aia Aro. Kanoan teaina tao i marenan te mwaiti ae uabwi nakon tenibwi te kaaran. 7E taku Iesu nakoia taani mwakuri, Kaoni nnen raan akanne; ao a kaonrakei. 8Ao E a manga taku riki, Itiia ao uotia nakoni mataniwiin te bootaki n amwarake; ao a uotia. 9E katoonga te ran are a tia n riki ngkai bwa te wain teuare mataniwiin te bootaki n amwarake. E aki ataia bwa e reke maia te wain aei. Ti taani mwakuri ake a itiia te ran aika a ataia. E wetea te tia iein mataniwiin te bootaki n amwarake, 10ao e taku nakoina, A bane n anganaki moa aomata te wain ae e rangi n raoiroi, ao ngke a bati n nimma, ao a manga anganaki te wain ae e aki bati n raoiroi. Ma ngkoe ko a tia ni kaawakina te wain are e rangi n raoiroi ni karokoa ngkai. 11Aei te moani mwakuri ae e kamiimii are E karaoia Iesu i Kana i Kariraia; E kaota iai arona bwa E mimitong, ao a onimakinna ana reirei. 12I mwiin aei, ao E nako Kaberenaum Iesu ma tinana, ma tarina ma ana reirei, ao a tiku iai tabe bong. 13E a kaan tain te Toa are te Riao, ao E nako Iesu nako Ierutarem. 14Ao E nooriia taani kaboo kao ma tiibu ma bitin i nanon te umwantabu, ao taan rai mwane bwa a waakin aia bitineti. 15E karaoa te bwai ni kataere ni mwaea aika a irariki, ao E kakioia ni kabaneia tiibu ma kao, man te umwantabu; E karangai aia taibora taan rai-mwane, ao E kauamaae aia mwane. 16E taku nakoia taani kaboo bitin, Uoti nako baikai maikai; kam na aki karaoa ana auti Tamau bwa te tabo ni kabobwai. 17Ao ana reirei a uringa are e koreaki n te Baibara, are e kaangai, E rangi ni korakora i nanou tangiran am umwantabu. 18A kaeka ngkanne I-Iutaia ao a taku, Tera te kanikina ae Ko na anganiira bwa e na kaota ae iai iroum te konaa ni karaoa te baei? 19E kaekaia Iesu ao E taku, Kam na urua te umwantabu aei, ao N na manga kateia n ti tenibong. 20A taku ngkanne I-Iutaia, Angauni ma ono ririki ana ririki te umwantabu aei ni kateaki, ao Ngkoe Ko nang kateia n ti tenibong? 21Ma te umwantabu are E nanonna Iesu bon rabwatana. 22Ma ngaia are ngke E a manga maiu man te mate Iesu, ao ana reirei a uringnga bwa E a kaman atoatonga aei; ao a kakoauaaki te Baibara ma ana taeka Iesu ake E a tia n atong. 23Ngke E mena Iesu i Ierutarem n tain te Toa are te Riao, ao a mwaiti aomata ake a onimakinna, ngke a noori mwakuri aika a kamiimii ake E karaoi. 24Ma akea onimakinaia iroun Iesu, ibukina bwa E atai aroia aomata nako, 25ao akea ae E kainnanoia bwa e na tuangnga aroia aomata, bwa E bon ataa are i nanon te aomata.