text: 1Ke e teimatoa aroia n i tangitangiri taari. 2Kam na ururinga akoaia iruwa. Iai tabemwaang aika a karaoa anne, ao a aki ataia iai bwa a tia naba n akoiia anera. 3Ururingiia akana a kabaeaki bwa buure bwa kaanga ai aron ae kam kabaeaki ma ngaiia; ao akana a bwainikiriinaki n ai aron ae boni ngkami naba ngaiia n rabwatami. 4E na karineaki te mare irouia aomata ni kabaneia, ao a na aki urua aroia ni maiu n taanga te mwaane ma buuna; bwa te Atua E na motiki-taekaia ni kabuaakakaia taani wene ni bure ma ainenumwa ke mwaanenumwa ao taani wene ni bure ma ake akea buia. 5A na akea ni maiumi te baki-tianti, ma a na rauaki nanomi ni baika iai iroumi. Bwa E a tia ni kaangai te Atua, N na bon aki kaakiko, Ao N na bon aki kiitaniko. 6Ma ngaia ae ti na aki maaku ni kaangai, Te Uea bon te tia buokai; N na aki maaku; Tera ae e konaa te aomata ni karaoia nakoiu? 7Kam na ururingiia ami taani kairiri, ake a tataekina ana taeka te Atua nakoimi; kam na taratarai aroia ni maiuia ma mateia, ao kam na kakairi n aia onimaki. 8Ai uana nako naba Iesu Kristo ngkoananoa, ao n te bong aei, ao n aki toki. 9A na tai anaaki nanomi n aeka n reirei nako aika a kaokoro ma taekan te euangkerio. Bwa e raoiroi ae e reke kateimatoaan te nano n te akoi, ma tiaki n taian amwarake, aika akea kabwaiaia iai akana a katabeia iai 10Bon iai ara baonikarea, ae akea iai aia ibonga ake taani karao taromauri n te umwanrianna bwa a na amwarake maiai. 11Bwa rabwataia maan akana a uotaki raraaia nako nanon te tabo are e tabu ibukini kabwaraani buure iroun te ibonga ae e kakannato, a kabuokaki i tinanikun te nne ni maeka n rianna. 12Ao anne bukin are E maraki ma ni mate iai Iesu i tinanikuni mataroan te kaawa, bwa e aonga ni katabui maiuia aomata bwa ana bwai te Atua n oin raraana. 13Ma ngaia ae ti na nakoina i tinanikun te nne ni maeka n rianna, n uaia n uataboa ma Ngaia kamamaaeana. 14Bwa akea iroura ikai te kaawa ae e tei maan n aki toki; ma bon iai ae e na roko, ae ti ukoukoria. 15Ma ngaia ae i nanon Iesu ao ti na tai toki n anga te karea ae karaoiroan te Atua, ae te karea ae ti anga ni wiira aika a kaotiota onimakinan arana. 16Ao kam na tai mwaninga te kaakaraoa ae e raoiroi ma te ibuokanibwai; bwa aikai karea aika E kukurei iai te Atua. 17Kam na ongeaaba nakoia ami taani kairiri, ao kam na aan taeka irouia: bwa a tantani n aki motirawa ibukini kaawakinani maiumi, ngkai a nang taekin aroia ni mwakuri. Ngkana kam ongeaaba irouia ma n iri nanoia, ao a na karaoa aia mwakuri ma te kimwaareirei; ma ngkana kam aki, ao a na karaoa aia mwakuri ma te rawaawata n nano, ao anne bon akea buokami iai. 18Kam na tataro i bukira; bwa ti taku bwa a raoiroi mataniwiin nanora, ngkai ti kani kaakaraoa ae e raoiroi nakoni bwaai ni kabane. 19Ao bon au buubuti nakoimi ae e bati bwa kam na tataro i bukira, bwa I aonga ni waekoa ni manga okiringkami. 20Ao te Atua, ae mai irouna te raoi, are e kaira rake mai buakoia maate ara Uea are Iesu, are te Tia Kaawakin-tiibu are e kakannato, are e kaboonganaaki raraana ibukini karaoan te booraraoi are e aki toki, 21E na katauraoingkami nakoni mwakuri aika a raraoi ni kabane bwa kam aonga ni karaoa nanona, ao bwa kam aonga iroun Iesu Kristo ni karaoa are E na kukurei iai te Atua. Ao ana bwai Kristo te neboaki n aki tootoki. Amene. 22Taari, I a tia ni korea te reta ae e kimototo aei ibukini kakorakoraan nanomi, ao I butingkami bwa kam na ongoraa ma te taotaonaki n nano n te baere I a tia n taekinna iai. 23Kam na ataa tarira are Timoteo bwa e a tia ni kainaomataaki; ao ngkana e aki waeremwe n roko irou, ao ti na uaia n nooringkami. 24Kam na anga au kamauri nakoia ami taani kairiiri ma ake a itiaki ni kabaneia. A kamauringkami taari aika I-Itare. 25E na mena ana aakoi te Atua iroumi ni kabaneingkami.


c: text/html

text:
E ai ki tētahi pūrongo hou kātahi anō ka puta, kei te hōrapa haere te mate īkura roro ki waenganui i ngā rangatahi Māori.
Hei tā te mātanga hauora nei, ā Matire Harwood, i āta rangahaua te tatauranga mō ngā tūroro mate īkura roro i te tonga ō Tāmaki Makaurau, ā, e huarua ake ana te tatauranga mō ngā Māori, i ērā mō iwi ke.
Hei tāna, ko te take i pērā ai, he tokomaha ngā Māori e raru ana i te toto porutu me te taniwha e kiia nei, ko te cholestoral.
Hei tāna anō, he iwi rangatahi te iwi Māori, nā whai anō pea i teitei ai te tatauranga mate īkura mō rātou.
Copyright © 2013, Uma Broadcasting Ltd

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ninau mai o Malio, hai aku la oia i kana mea i ike ai no Laielohelohe.
I aku o Malio ia Halaaniani, “E hoi kaua a kakahiaka hiki hou mai kaua ianei, ia manawa e lohe maopopo aku ai kaua i kona manao.”
Hoi aku la laua, a ma kekahi kakahiaka ana ae, pii hou aku la, Ia laua i hiki aku ai a noho iho, hiki mai la o Laielohelohe ma kona wahi mau e kui lehua ai.
Ia manawa, hookani aku la o Malio i ka hano ia Laielohelohe e hoomaka aku ana e ako lehua, aole nae e hiki, no ka mea, ua lilo loa o Laielohelohe i ka hoolohe i ka mea kani.
Ekolu hookani ana a Malio i ka hano.
Ia manawa no, pane mai o Laielohelohe, “Ina he wahine oe ka mea nana keia hano, alaila, e honi no kaua.”
A no keia olelo a Laielohelohe, hoopuka aku la o Malio imua o Laielohelohe, a ike mai la kela ia ianei, a he mea malihini hoi ia i ko Laielohelohe mau maka.
Ia wa, hoomaka mai la kela e hooko e like me kana olelo mua ma ka honi ana o laua.
A no ka hahai ana mai o Laielohelohe e honi me Malio, i aku o Malio, “Alia kaua e honi, me kuu kaikunane mua oe e honi aku ai, a pau ko olua manawa, alaila, honi aku kaua.”
I mai o Laielohelohe, “E hoi oe a kou kaikunane, mai hoike mai ia ia imua o’u, e hoi olua ma ko olua wahi, mai hele hou mai. No ka mea, o oe wale no ka’u mea i ae aku e haawi i ko’u aloha nou ma ko kaua honi ana, aole au i ae me kekahi mea e ae. Ina e hooko au i kau noi, alaila, ua kue wau i ka olelo a ko’u mea nana e malama maikai nei.”
A lohe o Malio i keia olelo, hoi aku la a hai i kona kaikunane, me ka i aku, “Ua nele ae nei kaua i keia la; aka, e hoao wau ma kuu mana, i ko ai kou makemake.”
Hoi aku la laua a hiki i ka hale, ia manawa, kena ae la oia ia Halaaniani e hele e makai aku ia Laieikawai.
Ia Halaaniani i hiki ai ma Keaau, mamuli o ke kauoha a kona kaikuahine, aole oia i ike a i lohe hoi no Laieikawai.
Ia manawa nae ana i hiki aku ai, lohe iho la o Halaaniani, he la nui no Kekalukaluokewa, he la hookahakaha, no ka hoao o Laielohelohe me ua Kekalukaluokewa nei. A maopopo iho la ia Halaaniani ka la hookahakaha o na’lii, hoi aku la oia a hai aku i kona kaikuahine no keia mea.
Ia Malio i lohe ai, olelo ae la oia i kona kaikunane, “A hiki i ka la hookahakaha o Kekalukaluokewa me Laielohelohe, oia ka la e lilo ai o Laielohelohe ia oe.”
A he mea mau hoi i na kaikuahine o Aiwohikupua ka iho i kai o Keaau e hoohalua ai no ka lakou kane, no ka make a make ole paha.
I ua mau kaikuahine nei o Aiwohikupua e iho ana i Keaau, lohe lakou he la nui no Kekalukaluokewa me Laielohelohe.
I ke kokoke ana aku i ua la nui nei, iho aku la o Waka mai Paliuli aku e halawai me Kekalukaluokewa a olelo aku la o Waka ia Kekaluka luokewa: “Apopo, i ka puka ana o ka la, e kuahaua oe i na kanaka a pau, a me kou alo alii e hele aku ma kahi au i hoomakaukau ai no ka hookahakaha, malaila e akoakoa ai na mea a pau. Ia manawa e hele aku oe e hoike mua ia oe, a kokoke aku i ke awakea, alaila, e hoi oe i kou hale; aia a hiki aku mahope iho o ka auina la, ia manawa, e hoouhi aku wau i ka noe maluna o ka aina, a maluna hoi o kahi e akoakoa ai na kanaka.


text:
I mai la kona kaikuahine, “Aole na he wahine e, o ka moopuna na a Waka, o Laieikawai, ua haawi ae la ke kupunawahine i ke Alii nui o Kauai, popo hoao. Nolaila, a e like me kou makemake, e hoi nae oe a kou wahi, a ma ke ahiahi poeleele pii hou mai, a mauka nei kaua e moe ai, oia ka manawa o kaua e ike ai i ko nele a me ka loaa.”
Mamuli o ke kauoha o Malio i kona kaikunane, hoi mai la o Halaaniani a ma kona hale noho ma Kula.
A hiki i ka manawa i kauohaia nona e hele aku i kahi o kona kaikuahine.
Mamua o ko laua manawa hiamoe, olelo aku la o Malio ia Halaaniani, “Ina e moe kaua i keia po, a i loaa ia oe ka moeuhane, alaila, hai mai oe ia’u, a pela no hoi wau.”
Ia laua e moe ana, a hiki paha i ka pili o ke ao, ala ae la o Halaaniani, aole i loaa he moe ia ia, a ala mai la no hoi o Malio ia manawa no.
Ninau aku o Malio ia Halaaniani, “Heaha kau moe?”
I aku la o Halaaniani, “Aole a’u wahi moe, i ka hiamoe ana no, o ke oki no ia, aole wau i loaa wahi moe iki a puoho wale ae la.”
Ninau aku la hoi o Halaaniani i kona kai kuahine, “Pehea hoi oe?”
Hai mai la kona kaikuahine, “Owau ka mea moe; ia kaua no i moe iho nei, hele aku nei no kaua a ma nahelehele, moe oe i kou puhalaau, a owau no hoi ma ko’u puhalaau; nana aku nei ko’u uhane i kekahi wahi manu e hana ana i kona punana, a pau, lele aku nei no ua manu nei ana i kona punana a pau, lele aku nei no ua manu nei nana ka punana a nalowale. A mahope, he manu okoa ka manu nana i lele mai a hoomoe i ua punana nei, aole nae wau i ike i ka lele ana’ku o ka manu hope nana i hoomoe ua punana nei, a puoho wale ae la wau, aole no hoi i ikeia ka hoi hou ana mai o ka manu nana ka punana.”
A no keia moe, ninau aku la o Halaaniani, “A heaha iho la ke ano o ia moe?”
Hai aku la kona kaikuahine i ke ano oiaio o ua moe la, “E pomaikai io ana no oe, no ka mea, o ka manu mua nona ka punana, o Kekalukaluokewa no ia, a o ka punana, o Laieikawai no ia, a o ka manu hope nana i hoomoe ka punana, o oe no ia. Nolaila, ma keia kakahiaka, e lilo ana ka wahine a olua ia oe. Ia Waka e hoouna ae ai ia Laieikawai maluna o ka eheu o na manu, no ka hoao me Kekalukaluokewa; uhi mai auanei ka noe a me ke awa, a mao ae, alaila, ikeia’ku ekolu oukou e ku mai ana ma kuanalu, alaila, e ike auanei oe he mana ko’u e uhi aku maluna o Waka, a ike ole oia i ka’u mea e hana aku ai nou; nolaila, e ku kaua a hele aku ma kahi e kokoke aku ana i kahi e hoao ai o Laieikawai.”
A pau ka hoike ana a Malio i ke ano o ke ia mau mea, iho aku la laua a ma kahi kupono ia laua e noho ai.
O malio nae, he hiki ia ia ke hana i na hana mana; a oia wale no kona kumu i hoano ai.
Ia laua i hiki aku ai ma Keaau, ike aku la laua ia Kekalukaluokewa e au ae ana i ka heenalu.


text: 1Bwa kam bon ataa rinra i buakomi, taari, bwa e aki matebuaka; 2ao n aron ae kam ataia, ti a tia ni kammarakaki ma ni bwainikiriinaki i Biribi, ma ti ninikoria iroun Atuara n taekina ana euangkerio nakoimi ma te kekeiaki ae e bati. 3Bwa arora ni kauungai nanomi e aki nako man te nano ae e aki eti, ke man te nano ae e kammaira, ma ni kani mwaamwanaa te aba: 4ma ngkai ti a tia ni kakoauaaki iroun te Atua i mwiini kataakira irouna bwa ti riai ni mwiokoaki ibukin tataekinan te euangkerio, ao ti bon riai n taetae, n aki kakukureia aomata, ma ti na kakukureia te Atua are Ngaia ae e katai nanora bwa ua ra. 5Bwa ti bon aki taetae ni karangingkami, n ai aron ae kam ataia: ao ti aki taetae ma nanora ni kani bwaibwai ae e raba—ara tia kakoaua te Atua. 6Ti aki ukoukora kamoamoaara mai irouia aomata, ke mai iroumi, ke mai irouia tabemwaang. 7E boni ngae ngke iai ara konaa n tangiri bwaai i bukira mai iroumi, ngkai ana tia tuatua Kristo ngaira; ma ti nimamannei i buakomi, n ai aron te tia tobwa ngkana e akoiia oin natina. 8Ma ngaia ae ngkai ti rangi n tangiringkami, ao ti aki kan anganingkami ti ana euangkerio te Atua, ma ti kan anganingkami naba maiura, ngkai kam a riki ni bati n tangiraki iroura. 9Taari, kam bon uringa ara mwakuri bwa e kakua ao e kaangaanga; ngke ti mwakuri n te bong ao n te ngaina, bwa ti aonga n aki karawaawata temanna i buakomi n ara tai n tataekina ana euangkerio te Atua nakoimi. 10Ara taani kakoaua ngkami ma te Atua naba, n arora ake ti bwain nakoimi, ngkami aika kam onimaki; bwa ti bwaina te maiu ae e itiaki ae e karaoa nanon te Atua ao ae akea kabuaakakaana. 11Ao kam bon atai naba arora nakoimi bwa kaanga aron te tama nakoia oin natina. 12Ni kauungaingkami, ma ni kabeebeteingkami, ma n tuatuangkami bwa kam na bwaina te maiu ae e booraoi ma nanon te Atua, ae e weteingkami nako nanon ueana ma neboakina. 13Ao aei naba bukin te bae ti aki toki ni katituaraoa iai te Atua: bwa ngke kam butimwaaea ana taeka te Atua mai iroura, ao kam kaaki i nanomi bwa tiaki aia taeka aomata, ma n etina ni koaua, bon ana taeka te Atua ane e mwamwakuri i nanomi ngkami akana kam onimaki. 14Taari, kam riki ni katootoongiia ana ekaretia te Atua i I-Iutaia, aika ana aomata Kristo Iesu, ibukina bwa kam a tia ni bwainikiriinaki naba irouia ami aomata ni baika ti te bo aroia ma ake a bwainikiriinaki iai irouia I-Iutaia; 15ake a kamatea te Uea are Iesu ma taiani buraabeti, ao a kakioira nako naba. A aki kakukureia te Atua, ao a ekiia nako aomata ni kabaneia; 16ao a kataia n tukira bwa ti na aki taetae nakoia aomata aika tiaki I-Iutaia, n taeka aika a na kamaiuaki iai. 17Ma ngaira, taari, ngkai ti raure ma ngkami n rabwatara, ma tiaki n nanora, n te tai ae e aki maan, ao a rangi ni korakora nanora ma n ingainga ni kan noori matami, ngkai ti rangi n tangiringkami. 18Ma ngaia ae ti a kan nakoimi. Ngai ae Bwauro, I kataia moa n te taina, ao manga te taina riki i mwiina; ma e tukira Tatan. 19Bwa tera ara kaantaninga, ao ara kimwaareirei, ao te baunuea ae ti na kamoamoaira iai? Tiaki boni ngkami i matan ara Uea are Iesu n rokona? 20Bwa kamoamoaara ngkami ao ara kimwaareirei.


text:
Rap Reiplinger
Kūpupou
Synopsis: Rap Reiplinger's work and his work that has been recently added to YouTube.
Hau'oli nō ka na'au i ka 'ike 'ana i nā hana keaka hope loa a Rap Reiplinger i hana ai, e waiho nei ma ka YouTube. Ua lohe anei 'oukou no Rap? Inā he 'ōpiopio 'oe, 'a'ole paha i lohe mua e pili ana i ua kanaka nei. 'O ia ka'u mea i 'ike ai i ka nīnau 'ana aku i ka'u papa i kekahi lā. 'O ka nui o nā haumāna, 'akahi nō a puka mai ke kula ki'eki'e mai, a 'a'ole i maopopo, 'o wai lā ia. 'O ke kumu paha i kama'āina 'ole ai, 'o ia ka ho'i 'ē 'ana o Rap e moe i ka moe kapu a Niolopua i ka lā 19 o Ianuali o ka makahiki 1984. Akā, 'o nā kāne, nā wāhine a me nā keiki e noho ana ma Hawai'i nei i ka wā o Rap e noke ana i kāna hana, he hū a'e ka 'aka, ke aloha a me ka mahalo ke no'ono'o a'e i ka hana a ua kanaka nei.
'O Rap Reiplinger, 'o ia kekahi o nā mea ho'omāke'aka kaulana loa o Hawai'i nei. I ka makahiki 1974, ua hui pū 'o Reiplinger, James Grant Benton a me Ed Ka'ahea, a kapa iā lākou iho, 'o Booga Booga, he hui ho'omāke'aka ia. ['O kahi mea minamina, 'a'ole paha i pa'i wikiō 'ia kā lākou hana ho'omāke'aka. Inā ua pa'a ma ka wikiō, pono paha ke ho'olaha 'ia ma ke kū'ai 'ana paha, a ma ka YouTube paha, i mea e 'ike 'ia ai e nā hanauna hou, ke akamai o lākou 'ekolu ma ka hana ho'omāke'aka.] Ma hope mai, ha'alele ihola 'o Reiplinger iā Booga Booga, a i ka makahiki 1978, puka a'ela kāna pāleo mua, 'o ia ho'i, 'o Poi Dog. 'O nā 'ōlelo ho'omāke'aka a pau o ia pāleo, ke ho'olohe mākou 'o ko'u 'ohana a me ko'u mau hoa aloha, he 'aka'aka ha'alo'ulo'u wale iho nō a 'ane'ane e mimi i ka lole wāwae, a pēlā pū nō paha me nā kānaka a pau. A ma ka makahiki 1979, hana 'ia 'elua pāleo hou, 'o Crab Dreams a me Do I Dare Disturb The Universe. Ma ia mau pāleo 'ekolu, he mea maopopo wale ke akamai o Reiplinger ma kāna 'oihana. Inā he ho'okahi wale nō a'u mea e koho ai 'o ia ka 'oi mai ia mau pāleo 'ekolu, ka mea ho'i e noke ai ka 'aka a mae ka iwi 'ao'ao, 'o Room Service ia, kahi i hele ai kahi malihini a uluhua i kona kauoha 'ana i cheeseburger deluxe nāna.
'O ka mea hope a Reiplinger i hana ai, he polokalamu kīwī ia i kapa 'ia 'o Rap’s Hawai'i i ka makahiki 1982. Ua ho'olilo 'o Rap i kekahi mau 'ōlelo ho'omāke'aka o nā pāleo mua 'ekolu i mau hana keaka ho'omāke'aka. A he keu ia a ka maika'i, a lilo akula ka makana Emmy iā Reiplinger ma ka māhele polokalamu kīwī kūikawā o ia makahiki. 'O ka mea pōmaika'i, ua hana 'ia ia polokalamu i DVD e ho'onanea ai a e hehē ai ka 'aka o nā hanauna o kēia au a me nā hanauna e hiki mai ana.
A mahalo iā 'oe e Sanford Hill no ke kau 'ana a'e i ia mau mea ma ka YouTube. Akā maika'i paha ke hana 'ia ia mau hana keaka i DVD kekahi i mea e ho'onanea ai nā 'ohana ma ka nānā 'ana i luna o ke kīwī. A e 'oi loa aku paha ke hana pū 'ia nā hana a ka hui ho'omāke'aka 'o Booga Booga.
This column is coordinated by the Hawaiian Language Department at the University of Hawai'i at Mānoa.
E ho'ouna 'ia mai nä leka iä mäua, 'o ia ho'i 'o Laiana Wong a me Kekeha Solis ma ka pahu leka uila ma lalo nei:
a i 'ole ia, ma ke kelepona:
» 956-2627 (Laiana)
» 956-2624 (Kekeha)
BACK TO TOP
Rap Reiplinger
Küpupou
Synopsis: Rap Reiplinger's work and his work that has been recently added to YouTube.
Hau'oli nö ka na'au i ka 'ike 'ana i nä hana keaka hope loa a Rap Reiplinger i hana ai, e waiho nei ma ka YouTube. Ua lohe anei 'oukou no Rap? Inä he 'öpiopio 'oe, 'a'ole paha i lohe mua e pili ana i ua kanaka nei. 'O ia ka'u mea i 'ike ai i ka nïnau 'ana aku i ka'u papa i kekahi lä. 'O ka nui o nä haumäna, 'akahi nö a puka mai ke kula ki'eki'e mai, a 'a'ole i maopopo, 'o wai lä ia. 'O ke kumu paha i kama'äina 'ole ai, 'o ia ka ho'i 'ë 'ana o Rap e moe i ka moe kapu a Niolopua i ka lä 19 o Ianuali o ka makahiki 1984. Akä, 'o nä käne, nä wähine a me nä keiki e noho ana ma Hawai'i nei i ka wä o Rap e noke ana i käna hana, he hü a'e ka 'aka, ke aloha a me ka mahalo ke no'ono'o a'e i ka hana a ua kanaka nei.
'O Rap Reiplinger, 'o ia kekahi o nä mea ho'omäke'aka kaulana loa o Hawai'i nei. I ka makahiki 1974, ua hui pü 'o Reiplinger, James Grant Benton a me Ed Ka'ahea, a kapa iä läkou iho, 'o Booga Booga, he hui ho'omäke'aka ia. ['O kahi mea minamina, 'a'ole paha i pa'i wikiö 'ia kä läkou hana ho'omäke'aka. Inä ua pa'a ma ka wikiö, pono paha ke ho'olaha 'ia ma ke kü'ai 'ana paha, a ma ka YouTube paha, i mea e 'ike 'ia ai e nä hanauna hou, ke akamai o läkou 'ekolu ma ka hana ho'omäke'aka.] Ma hope mai, ha'alele ihola 'o Reiplinger iä Booga Booga, a i ka makahiki 1978, puka a'ela käna päleo mua, 'o ia ho'i, 'o Poi Dog. 'O nä 'ölelo ho'omäke'aka a pau o ia päleo, ke ho'olohe mäkou 'o ko'u 'ohana a me ko'u mau hoa aloha, he 'aka'aka ha'alo'ulo'u wale iho nö a 'ane'ane e mimi i ka lole wäwae, a pëlä pü nö paha me nä känaka a pau. A ma ka makahiki 1979, hana 'ia 'elua päleo hou, 'o Crab Dreams a me Do I Dare Disturb The Universe. Ma ia mau päleo 'ekolu, he mea maopopo wale ke akamai o Reiplinger ma käna 'oihana. Inä he ho'okahi wale nö a'u mea e koho ai 'o ia ka 'oi mai ia mau päleo 'ekolu, ka mea ho'i e noke ai ka 'aka a mae ka iwi 'ao'ao, 'o Room Service ia, kahi i hele ai kahi malihini a uluhua i kona kauoha 'ana i cheeseburger deluxe näna.
'O ka mea hope a Reiplinger i hana ai, he polokalamu kïwï ia i kapa 'ia 'o Rap's Hawai'i i ka makahiki 1982. Ua ho'olilo 'o Rap i kekahi mau 'ölelo ho'omäke'aka o nä päleo mua 'ekolu i mau hana keaka ho'omäke'aka. A he keu ia a ka maika'i, a lilo akula ka makana Emmy iä Reiplinger ma ka mähele polokalamu kïwï küikawä o ia makahiki. 'O ka mea pömaika'i, ua hana 'ia ia polokalamu i DVD e ho'onanea ai a e hehë ai ka 'aka o nä hanauna o këia au a me nä hanauna e hiki mai ana.
A mahalo iä 'oe e Sanford Hill no ke kau 'ana a'e i ia mau mea ma ka YouTube. Akä maika'i paha ke hana 'ia ia mau hana keaka i DVD kekahi i mea e ho'onanea ai nä 'ohana ma ka nänä 'ana i luna o ke kïwï. A e 'oi loa aku paha ke hana pü 'ia nä hana a ka hui ho'omäke'aka 'o Booga Booga.
This column is coordinated by the Hawaiian Language Department at the University of Hawai'i at Mānoa.
E ho'ouna 'ia mai nā leka iā māua, 'o ia ho'i 'o Laiana Wong a me Kekeha Solis ma ka pahu leka uila ma lalo nei:
a i 'ole ia, ma ke kelepona:
» 956-2627 (Laiana)
» 956-2624 (Kekeha)


text:
Ngāti Ira, Te Aitanga a Hauiti, Ngāti Porou
He maha te Moko. He whakapapa, he kaupapa, he toi tangata, toi whenua, he toi atua. He hakari ma te kanohi me te wairua.
Kua maha nga tau a Mark e whakairo ana me te whakaoti ano i a ia o nga whare whakairo tipuna e maha. I aua tau, na tona mahi ano i tipu te hiahia kia mau i a ia te moko, kia mau ano i a te uhi ta. No nga tau iti noa nei i mua, i hikina e ia te uhi, te ngira ta moko kia ta i a ia ona whanaunga ki nga tohu moko a o ratou tipuna. Koia kua pau nga tau maha o mua i teneki whainga.
Ko Tolaga Bay i te Tairāwhiti te kāinga tupu o Mark Kopua hei tamaiti, hei pakeke hoki.
Kua pau ētahi tau rua tekau mā toru i a ia hei kaiwhakairo i ngā āhua whakairo tuku iho, ā, i mahi ia hei kaiwhakairo matua mō ētahi whare whakairo.
Ināianei kei te aro atu ia, hei kaitoi tā moko wā kī, ki te mōhio ki te tikanga tohu me ngā whakamāramatanga o te huhua o ngā hoahoa tā moko. He kaha tonu tana aro ki te mōhio ki ngā momo moko e whakamahia ana i roto i tōna ake hapū.
Tirohia te taiwhanga ā hua o Mark Kopua e mahi ana i Te Marae.


text: 1I mwaain rokon te Toa are te Riao, ao E ataia Iesu bwa e a roko ana aoa ni kiitana te aonnaba aei nakon Tamana. E a kaman titiku i nanona tangiraia aomata ake a onimakinna, ake a mena i aon te aba, ao E tangiriia ni karokoa te toki. 2Ao ngke a amwarake, ngke e a tia te riaaboro ni karina te iango i nanon Iuta, are natin Timon Itekariota, bwa e na kamwanea Iesu, 3ao Iesu, n ataana irouna bwa E a tia Tamana ni kaaki bwaai ni kabane i aani mwaakana, ao bwa E roko mai iroun te Atua ao E na manga oki nakon te Atua. 4E tei rake man te amwarake, ao E buuta kunnikaina, ao E kabaea te kaoa i nuukana. 5Ao i mwiina E kabwaroa te ran i nanon te beetin, ao E moanna n teboki waeia ana reirei, ao E kaoi n te kaoa are e bae i nuukana. 6E roko ngkanne iroun Timon Betero. E taku Betero nakoina, Te Uea, Ko teboki waeu? 7E kaeka Iesu ao E taku, Ko aki ataa ae I karaoia ngkai, ma ane ko na ataia rimwi. 8E taku Betero nakoina, Bon akea te anga ae Ko na teboki iai waeu. E kaeka Iesu ao E taku, Ngkana I aki teboki waem, ao ko aki buokanibwai ma Ngai. 9E taku Timon Betero nakoina, Te Uea, tiaki ti waeu, ma teboki naba baiu ma atuu! 10E taku Iesu nakoina, Ane e a tia n tebokia ao e itiaki rabwatana ni kabanea, ao e aki manga tangira te tebotebo, ma ti waena ae e na tebokia; ao kam itiaki, ma kam aki bane n itiaki. 11Bwa E a kaman ataa teuare e nang kamwanea; ma ngaia are e kaangai, Kam aki bane n itiaki. 12Ao ngke E a tia Iesu n teboki waeia ana reirei, ma ni karina ana kunnikai are E a tia ni buutia, ma ni manga okira nnena n tekateka n rarikiriki, ao E taku nakoia ana reirei, Kam ataa nanon te bae I a tibwa tia ni karaoia nakoimi? 13Kam atongai bwa te Tia Reirei ao te Uea; ao e eti ami taeka, bwa boni Ngai. 14Ma ngaia are ngkai I teboki waemi, Ngai ae ami Uea ao ami Tia Reirei, ao kam bon riai naba ngkami n i teboteboki waemi. 15Bwa I anganingkami te banna ni kakairi, bwa kam na katootoonga ae I a tia ni karaoia nakoimi. 16Bon te koaua ni koaua ae I a tuangkami, bwa e aki kakannato riki te toro nakon ana mataniwi; ao e aki kakannato riki ane e kanakoaki nakon ane e kanakoa. 17Ngkana kam atai baikai, ao kam a kabwaia ngkana kam karaoi. 18I aki taekiningkami ni kabaneingkami; I ataiia aika I a tia n rineiia; ma e na kakoroaki nanon are e taekinaki n te Baibara ni kaangai: Te aomata ae I amwarake ma ngaia, e riki bwa te tia kamwaruaai. 19I taekina te baei ngkai nakoimi, ngkae e tuai n riki; bwa ngkana e riki, ao kam na kakoauaai bwa boni Ngai ae Ngai. 20Bon te koaua ni koaua ae I a tuangkami, bwa ane e mwanea n aakoa ane I kanakoa, ao e mwaneai n aakoai; ao ane e mwaneai n aakoai, ao e mwanea n aakoa naba Teuare e kanakomaiai. 21Ngke E a tia n atongi baikai Iesu, ao e rawaawata taamneina; ao E taetae ma te aki nanokokoraki ni kaangai, Bon te koaua ni koaua ae I a tuangkami bwa ane e nang kamwaneai temanna i buakomi. 22A i taramata ana reirei ma te mino n nano bwa ai antai ae E nanonna n ana taeka. 23Ao temanna i buakoia ana reirei Iesu, are te reirei are E tangiria Iesu, e rarikiriki ni kaan ma bwanibwanin Iesu. 24Ma ngaia are e karaoa te kanikina Timon Betero nakoina, ao e kaangai, Kakaaea mai iroun Iesu bwa antai ae E nanonna n ana taeka. 25Ao e ei nako ngkanne teuarei ni kaania riki Iesu, ao e titirakinna ni kaangai, Te Uea, antai ae Ko nanonna? 26E kaeka Iesu ao E taku, N na kateboa te mwakoro ni kariki ao N na anganna; boni ngaia teuanne. Ma ngaia are ngke E a tia Iesu ni kateboa te mwakoro ni kariki, ao E anaia, 0 ao E angan Iuta, are natin Timon Itekariota. 27I mwiin te tai are e reke iroun Iuta iai te mwakoro ni kariki, ao e a rin naba Tatan i nanon Iuta. E taku ngkanne Iesu nakoina, Tai tabwara, karaoa ane ko nang karaoia. 28Bon akea temanna i buakoia ake a rarikiriki n amwarake, ae e ataia bwa bukin tera ngke E atonga aei Iesu nakon Iuta. 29Ma a taku n aia iango tabemwaang i buakoia ana reirei, bwa ngkae e mena iroun Iuta nnen te mwane, ao e a tuangaki iroun Iesu bwa e na kaboo baike a kainnanoi ibukin te Toa, ke e na angania akana a aki kaubwai te bwai teuana. 30Ma ngaia aei, bwa ngke e reke iroun Iuta te mwakoro ni kariki, ao e a oti nako naba; ao e a bong. 31Ao ngke e a tia n oti nako Iuta, ao E taku Iesu, Ane e nangi nooraki ngkai irouia aomata mimitongin Natin te Aomata; ao ane e na nooraki naba n arona aroni mimitongin te Atua. 32Ao ngkana a na noora irouna aroni mimitongin te Atua, ao te Atua ngkanne E na manga kaota nakoia aron Natin te Aomata ni kamimitongaki irouna, ao ane E na karaoia ngkai naba. 33Ataei, N na aki maan ni meemena i rarikimi. Ane kam na ukoukorai; ao n aron are I a tia n taekinna ngkoa nakoia I-Iutaia, ao I a manga taekinna ngkai nakoimi, Kam aki konaa n roko n te tabo are N na nako iai. 34I anganingkami te tua ae e boou: kam na i tangitangiri; n ai arou ngke I tangiringkami, bwa kam aonga n i tangitangiri. 35Ngkana kam bwaina te itangitangiri, ao ane a na ataingkami iai aomata ni kabaneia bwa au reirei ngkami. 36E taku Timon Betero nakon Iesu, Te Uea, Ko na nakea? E kaeka Iesu ao E taku, Ko aki konaa n irai ngkai nakon te tabo are N na nako iai; ma ko na irai rimwi. 37E a manga taku riki Betero nakoina, Te Uea, e aera bwa N na aki konaa n iriko ngkai? N na anga maiuu i bukim. 38E kaeka Iesu ao E taku, Ko na anga maium i bukiu? Bon te koaua ni koaua ae I a tuangko, bwa i mwaain tangin te moa ao ane ko na katenua kaakeaau.


text: 1Mai irouni Bwauro, ae ana tia tuatua Kristo Iesu n nanon te Atua, nakoia ake a itiaki ake i Ebeto ake a teimatoa ni katiteuanaaki ma Kristo Iesu ni maiuia: 2Ami bwai te aakoaki ma te rau mai iroun te Atua are Tamara, ma te Uea are Iesu Kristo. 3E na karaoiroaki te Atua are Taman ara Uea are Iesu Kristo, are E kakabwaiaira iroun Kristo ni bwaai ni kakabwaia ni kabane ake mai irouna, ake bwaini karawa. 4Bwa i mwaaini karikan aonnaba ao E a kaman rineira ibukina ngkai katiteuanaaki ma Kristo, bwa ti aonga n itiaki ma n aki baareka i matana; ao n ana tangira, 5E a kaman tia ni baaireia, n ai aroni kukurein nanona, bwa ti na natinaki irouna iroun Iesu Kristo. 6Ti na neboa te Atua bwa E rangi n tituaraoi nakoira ibukin Natina are E taatangiraki irouna, 7are ti karekea te kainaomataaki irouna n raraana are nanona bwa a kabwaraaki ara bure. Ai mwaitira ana akoi, 8are E kabatiaa n akoira iai! wa n te rabwakau ni kabanea ma te ataibwai, 9ao E a tia ni kaota nakoira nanona ae e raba, n ai aron nanona are E tangiria, are E a kamani baaireia i nanona; 10ana baaire aei, are E na katiaa karaoana ngkana e koro raoi bongina, bon te booti bwaai ni kabane aika a karikaki, aika bwaini karawa ma bwain aonnaba, bwa a na reitaki ma Kristo ao a na taraia bwa atuuiia Ngaia. 11A bane bwaai nako ni karaoaki n ai aron nanon te Atua ma ana babaaire; ao E a tia te Atua n rineira bwa ana aomata, ngkai ti katiteuanaaki ma Kristo, ibukin oin nanona n ai aron are E a kaman tia ni baaireia ma ngkoa mani moan rikini bwaai; 12bwa ti aonga ni kamoamoa mimitongina, ngaira aika ti moa n onimakina Kristo. 13Ao ngkami naba, ngke kam ongo taekan te koaua, are te euangkerio are bwaini kamaiuami, ao kam onimakinna naba; ao kam anganaki te Taamnei are e Raoiroi bwa kanikinaaean ae ana bwai te Atua ngkami—te Taamnei aei are e atongaki n te taeka n akoi. 14Ngkai ti anganaki te Taamnei ao ti aki nanokokoraki bwa a na bon reke iroura baike E a tia te Atua n taekin bwa E na anganiia ana aomata; ao n tokina E na anganiia ake ana bwai te kainaomataaki man te bure, bwa e aonga ni kamoamoaaki mimitongina. 15Ma ngaia aei, ngke I ongo taekan aromi n onimakina te Uea are Iesu, ma taekan tangiraia ake a itiaki iroumi, 16ao I aki toki naba ni katituaraoa te Atua i bukimi, ma n ururingkami n au tataro, 17bwa te Tama ae e mimitong, are Atuan ara Uea are Iesu Kristo, E na anganingkami te Taamnei are E na kawanawanaingkami, ma ni kaota te Atua nakoimi bwa kam aonga n ataia; 18ngkai a kaootaki matan nanomi bwa kam aonga n ataia bwa tera te kaantaninga n ana weewete, tera te kabwaia ae e bati ae e kamiimii arona, are E na anganiia ake a itiaki; 19ao tera aroni mwaakana ae e raka korakorana, nako ira ngaira aika ti onimaki. Te mwaaka aei bon ti te bo ma korakorani mwaakana, 20are E kamwakuria irouni Kristo ngke E a manga kamaiua man te mate, ao E katekatekaa i angaataina i karawa, 21ike E tau-taeka iai i aoia ueea ni kabaneia, ma ake a korakora, ma ake a mwaaka, ma ake a tau-taeka, ao i aoia aara ni kabane aika a atongaki, tiaki i aon ti te aba aei, ma i aon naba te aba are e na roko. 22Ao E kaaki bwaai ni kabane i aani waeni Kristo, ao E anga Kristo nakon te ekaretia bwa atuuni bwaai ni kabane; 23ao te ekaretia bon rabwatani Kristo, ao onrakeni Kristo, are Ngaia ae e kaoni bwaai ni kabane n taabo ni kabane.


text: 1A roko aomata tabemwaang mai Iutaia nako Antioka, ao a reireiia taari, ni kaangai, Kam aki konaaki ni kamaiuaki ngkana kam aki koroberoaki, n ai aron ana taeka Mote. 2E bo te kauntaeka ae e abwaabwaki i marenaia uaakekei ma Bwauro ao Bwarenaba ibukin te baere a taekinna uaakekei; ao a rineaki ngkanne Bwauro ma Bwarenaba ma raoia tabemwaang mai Antioka bwa a na nako Ierutarem nakoia taan tuatua ma unimwaane ibukin te baere a kauntaeka iai. 3Ma ngaia are ngke a kanakoaki iroun te ekaretia, ao a ri nuukani Boinike ma Tamaria, ni karakin taekan rairan nanoia aomata ake tiaki I-Iutaia; a rangi ni kimwaareirei taari irouia ngke a ongo arei. 4Ngke a roko i Ierutarem, ao a mwaneaki n aakoaki iroun te ekaretia ikekei, ao irouia taan tuatua ma unimwaane; ao a tuangiia bwaai ni kabane ake E karaoi te Atua ma ngaiia. 5Ma a tei rake tabemwaang ake a onimaki man te koraki ni Bwaritaio, ao a kaangai, A bon riai ni koroberoaki, ao ni kamatoaaki te taekanakoia bwa a na tou mwiin ana tua Mote. 6A bootaki taan tuatua ma unimwaane bwa a na iangoa te baerei. 7Ngke e a maan te kauntaeka, ao e tei rake Betero, ao e kaangainakoia, Mwaane, taari, kam ataai bwa E rineai ngkoa te Atua i buakora bwa N na tataekina te euangkerio nakoia aomata aika tiaki I-Iutaia, bwa a aonga n ongo ma n onimaki. 8Ao te Atua, are e atai naano nako, E kaota aroni butimwaaeaia aomata aika tiaki I-Iutaia irouna ngke E anganiia te Taamnei are e Raoiroi, n ai arona naba ngke E anganiira; 9ao E aki kakaokoroa arora ma ngaiia, ngke E kabwarai aia bure ibukin aia onimaki. 10Ma ngaia ae kam aera ngkai kam kataa te Atua, ngkai kam katokaa te rawaawata i aoia reirei, are a aki konaa n uotia ara bakatibu, ao ti aki konaa naba ngaira? 11Ma ti onimaki bwa ti na boni kamaiuaki n ana aakoi te Uea are Iesu n ai aroia naba. 12A bane n aki karongoaa aomata ngke a ongoraa irouni Bwarenaba ma Bwauro, ngke a karakin taekani kanikina ma mwakuri aika a kamiimii ake E karaoi te Atua irouia i buakoia aomata aika tiaki I-Iutaia. 13Ngke a a tia n taetae, ao e a kaangai ngkanne Iakobo, 14Mwaane, taari, kam na ongoraa irou: e a tia Timon ni karakina aron te Atua ngke E moani kawariia aomata aika tiaki I-Iutaia bwa E na anaa te bootanaomata mai buakoia bwa ana bwai. 15E bo raoi aei ma aia taeka buraabeti, n aron are e koreaki ni kaangai, 16I mwiini baikai ao N na oki, ao N na manga katea batan Tawita are e bwaka; N na manga karaoia man uruakina, ao N na manga kateia rake; 17bwa a na ukoukora te Uea nikiraia aomata, ni bootaki ma aomata ake tiaki I-Iutaia, ake I a tia n atongiia bwa oin au bwai. 18Aei ana taeka te Uea, ae e kaoti baikai ma ngkoangkoa. 19Ma ngaia ae I taku ngai bwa ti na aki kumeia ake a rairaki nakon te Atua mai buakoia aomata ake tiaki I-Iutaia, 20ma ti riai ni korea te reta nakoia, n tuangiia bwa a na aki kangi baike a a tia ni kareanaki nakoni bouananti bwa a kamwaraa; ao bwa a na aki bwaina te wene ni bure, ao a na aki kang irikoni maan aika a koonaki roroaia ngke a tiringaki, ao a na aki kana naba te raraa. 21Bwa iai ake a tataekina ana taeka Mote ma ngkoangkoa i nanoni kaawa nako, ao a warekaki ana tua i nanoni mwaneaba n te taabati ae koraki. 22E taraa n raoiroi nakoia taan tuatua ma unimwaane ma kaain te ekaretia ni kabane bwa a na kanakoia aomata aika a rineaki mai buakoia nako Antioka, bwa raoni Bwauro ma Bwarenaba. A rinea ngkanne Tira ao Iuta are arana teuana Baretaba, aika aomata aika a rangi n onimakinaki i buakoia taari. 23A korea te reta bwa uotaia, ae e kaangai taekana: Ti anga ara kamauri, ngaira aika taan tuatua ma taari aika unimwaane,nakoimi ngkami aika taari aika tiaki I-Iutaia i Antioka ao i Turia ao i Kirikia. 24Ngkai ti ongo bwa iai tabemwaang i buakoia ara koraki aika a kakiriweeingkami n aia taeka, ao a uru nanomi iai, aika te koraki aika akea ara taeka nakoia bwa a na karaoa ae aron anne; 25ao e taraa n tamaaroa nako ira, ngkae e reke nanora ae ti teuana, bwa e riai bwa ti na rineia aomata ni kanakoia nako imi, ma raora aika a tangiraki are Bwarenaba ma Bwauro, 26ake aomata ake a aki mutiakini maiuia ibukin aran ara Uea are Iesu Kristo. 27Ti a kanakoia ngkanne nako imi Iuta ma Tira, bwa a na bon taetae nako imi ibukini baika ti korei n te reta. 28Bwa e taraa n tamaaroa nakon te Taamnei are e Raoiroi, ao nako ira naba bwa ti na aki katokaa riki te uota i aomi ae e rawaawata, ma ti baikai aika a riai: 29kam na aki kang amwarake ake a a tia ni kareanaki nakoni bouananti; kam na aki kang raraa; kam na aki kana te man ae e tiringaki ni koonaki roroana; ao kam na aki wene ni bure; ngkana kam kararoaingkami mani baikai ao kam karaoa ae kam na kabwaia iai. Ti a bo. 30Ao uaakekei, ngke a kanakoaki, ao a nako Antioka, ike a bootiia iai kaain te ekaretia, ao a anganiia te reta. 31Ngke a warekia, ao a kimwaareirei n taekana ake a kauungaaki iai nanoia. 32A kauungaia naba taari Iuta ma Bwauro n taeka aika a bati, ngkai boni buraabeti naba ngaiia, ao a kakorakorai nanoia. 33Ngke a boni maan n tiku ikekei, ao a kanakoaki ma taeka ni katekeraoi irouia taari nakoia naake a kanakoia 35A maeka Bwauro ma Bwarenaba ma raoia aika a bati i Antioka, ao a reirei ma n tataekina ana taeka te Uea. 36I mwiin tabe bong, ao e taku Bwauro nakoni Bwarenaba, Ti na manga nako ni kawariia tarira ni kaawa nako ake ti taekina ana taeka te Uea iai, bwa ti na noori aroiia. 37Ao Bwarenaba e kani kaira Ioane, are arana teuana Mareko. 38Ma Bwauro e taku n ana iango bwa ngkai e a tia n aki raoniia Ioane, ao e aki iriia n aia mwakuri, ao e riai bwa a na aki kairia bwa raoia. 39A bo ngkanne ni kauntaeka n te aro are a raure nako iai: e kaira Mareko, Bwarenaba, ao a borau nako Kubero; 40ma Bwauro e rinea Tira, ao a nako, ngke a a tia ni mwiokoaki taekaia nako nanoni bain te Uea, bwa a na kakabwaiaaki n ana akoi. 41Ao e nako Bwauro ma Tira, ni kabutaa aon Turia ma Kirikia, ao e kakorakoraia ekaretia.


text:
I aku la o Laieikawai, “E hoe oe, aole o’u manao i kau mea e olelo mai nei; no ka mea, ua loaa no ia mea ia’u ma ka moeuhane, ua hana no e like me ka hana ia oe, a heaha la ia mea ia’u; nolaila, e hoi oe.”
Iloko o ko Kahalaomapuana manawa hiamoe, lohe aku la oia i ka haukamumu o ka Halealii, a puoho ae la oia mai ka hiamoe ae, kahea aku la me ka ninau aku, “E Laieikawai! Owai kou hoa kamailio e haukamumu mai nei?”
A lohe laua i keia leo ninau, hoomaha iho la ke Alii aole i pane aku.
A mahope, ala ae la o Kahalaomapuana, a komo aku la i ka Halealii, aia hoi e noho mai ana o Hauailiki me Laieikawai iloko o ka Halealii.
I aku la o Kahalaomapuana, “E! e Hauailiki, e ku oe a e hele, aole i kupono kou komo ana mai nei, ua olelo aku wau ia oe i kela po mamua, aole ou kuleana ma keia wahi, ua like no ka’u olelo i keia po me ka po mua, nolaila, e ku oe a hoi aku.”
A no keia olelo a Kahalaomapuana, ku ae la o Hauailiki me ka naau hilahila, a hoi aku la i kai o Keaau, a hai aku la i kona hoa no keia pii ana i Paliuli.
A ike iho la o Hauailiki, aole he kuleana hou e loaa ai o Laieikawai, alaila, hoomakaukau ae la na waa no ka hoi i Kauai, a ma ka wanaao, haalele lakou ia Keaau, a hoi aku la.
Ia Hauailiki ma i hoi aku ai i Kauai, a hiki lakou ma Wailua, ike aku la oia e akoakoa mai ana na’lii, a me na kaukaualii, a Kauakahialii, a me Kailiokalauokekoa kekahi i kela manawa.
Ia Hauailiki ma e hookokoke aku ana ma ka nuku o ka muliwai o Wailua, ike aku la oia ia Aiwohikupua, kahea aku la, “Ua eo wau ia oe.”
A hiki aku la o Hauailiki, a hai aku la i ke ano o kana hele ana ia Aiwohikupua, me ka hai aku nae i ka lilo ana o kona mau kaikuahine i mau kiai no ke Alii, alaila, he mea olioli ia ia Aiwohikupua.
I aku nae oia ia Hauailiki, “Ua pau ka pili a kaua, no ka manawa ona awa aku la no ia.”
I loko nae o ko Hauailiki manawa e kamailio ana no ka lilo ana o na kaikuahine o Aiwohikupua i mau koa kiai no Laieikawai, alaila, ua manaolana hou ae la o Aiwohikupua e holo i Hawaii, no ke kii no ia Laieikawai e like no me kona manao mua.
I iho la o Aiwohikupua, “Pomaikai wau no kuu haalele ana i na kaikuahine o’u i Hawaii, a e ko auanei ko’u makemake; no ka mea, ua lohe ae nei wau, ua lilo ko’u mau kaikuahine i mau koa kiai no ka’u mea e manao nei.”
I kela manawa a na’lii a pau e akoakoa nei ma Wailua, alaila, ku mai la o Aiwohikupua a hai mai la i kona manao imua o na Alii. “Auhea oukou, e holo hou ana wau i Hawaii, aole au e nele ana i ko’u makemake, no ka mea, aia’ku la i o’u mau kaikuahine ke kiai o ka’u mea e manao nei.”
A no kela olelo a Aiwohikupua, pane mai la o Hauailiki, “Aole e loaa ia oe, no ka mea, ua ike aku la wau i ke kapu o ke Alii wahine, a kapukapu no hoi me ou mau kaikuahine, hookahi nae kaikuahine huhu loa, o kahi mea uuku, nolaila ko’u manao paa aole e loaa ia oe, a he uku no kou kokoke aku.”


text:
Kua whakawhānuitia ngā haora mahi mō ngā tāngata rauora.
Nā te kitenga ō te kaiwhakahaere ō te pākihi kainga ā Greg Hull ki tētehi tangata i tōremi ki roto i ngā wai ō Tangaroa te take ka utua ngā tāngata rauora kia whakawhānuitia ā rātou haora mahi.
Hei tā Greg Hull, i tōremi te tangata nei, nā te mea kāore i reirā ko ngā tāngata rauora' .
Kei te werohia te kaiwhakahaere ki ētehi atu pākihi kia tautokohia ā pūtea mō te mōmōhanga ō tēnei marama, kia tautokohia ki tēnei kaupapa whakahirahira ō tātou.


text:
POSTED: 01:30 a.m. HST, Sep 11, 2010
LAST UPDATED: 04:23 p.m. HST, Sep 15, 2010
Synopsis: Änuenue Hawaiian Language Football Wins.
Maunalua, O'ahu» Ha'aheo Hawai'i i nä Koa! 'Ö'ili pulelo ke ahi o Kamaile! Ma ka pö Pö'aono o këlä pule aku nei i ka'a ai ke eo mua o këia kau kinipöpö peku wäwae i nä Koa o Änuenue (1-1 Pae Kea, OIA), he 36 'ai i ka 22 a nä Kika o Makinalë (1-2) ma ke kahua pä'ani 'o Kaiser.
A he mea ia e ha'aheo ai ko Hawai'i a puni, 'oiai 'o nä Koa nei o Änuenue ka hui pöpeku ho'okahi a puni ke ao e 'ölelo kanaka nei!
A he mea kupanaha nö ua lanakila nei, no ka mea, i ia pule akula ma mua, ua käpae 'ia ko Änuenue ho'okükü “Pae Kea” mua me nä 'lio Bulu o Kaimukï, a lilo akula ke eo iä läkou 'lio ho'onanä, 'oiai, he 13 wale nö Koa i maika'i ke ola kino no ia ho'okükü.
A e ha'aheo ko Hawai'i iä Ka'i Kealohamakua Wengler a me kona mau hope i ka noke 'ana i ke a'o i nä Koa pu'uwai hao kila ma ka 'ölelo kanaka. Ma ka ho'okükü nei me Makinalë, he 19 nö Koa i 'a'ahu i nä pale po'ohiwi a päpale i ke pale po'o. Akä, i loko nö o ko läkou helu li'ili'i, paio akula nö me ka hahana loa! He wela mai ho'i kau!
Wahi a kahiko, ke lilo i koa: a'o i ke koa, a'o i ka holo. Kohu mea lä, ua ho'olohe nö këia mau Koa i ke a'o a nä küpuna, a a'o maila nö läkou i ke koa a me ka holo--i mua!
Mai loko aku o ko läkou külana külele i kapa 'ia he 'Ëheu Pälua, holo akula nö nä mea halihali pöpö, he 364 'ïä. Na Ikaika Gante (233 'ïä) ka nui, i uhai 'ia e Kamea Kahiapo (58 'ïä), Makamae Otani-Wengler (45), La'akea Mano'i-Hyde (18), Mahuka Cullen (12) a me Käkela Lee.
He 'ano külana ia, kahi e kü umauma ai he 7 känaka a pili kekahi me kekahi ma ka laina külele. Na Wilioho Ka'awa, Iokepa Waiwai'ole, La'amaikahiki Kamai, Kaho'oipo Mossman-Ancog, a me Lopaka Smith ka nui o ka palaka 'ana, pau pü me 'maikalani Keama a me Makanahiwahiwaokalani Fernandez, nä muku.
E 'ole läkou nei a me ko läkou mau hope, kü ai ka paila o nä 'ai. Na Gante he 2 'aiholo, a he 1 a Kahiapo, pau pü me 2 'ai keu 'elua. A he 1 'aiholo päkahi a Otani-Wengler me Mahuka Cullen, ka 'alihi külele.
A ua a'o ho'i nä Koa i ka ho'olei pöpö, i loko nö o ke käka'ikahi. Ua pa'a he 2 pöpö a Cullen i ka 'apo 'ia e Fernandez no nä 'ïä he 31. A ua 'apo 'ia nö ho'i he 1 e Keama i kö pono aku kekahi ho'ä'o 'ai keu 'elua.
Ua 'iliki mua aku nä Koa i ke ku'i ma o ka holo 'ana a Gante me ke kämoe 'ana a Kahiapo i ka pahu hopu, he 13 'ïä. A 'iliki maila ko Makinalë ma hope o Solomon Dixon mä, a pa'i a pa'i a'ela, he 8 i ka 8. A 'iliki hou akula nä Koa, a pëlä hou mai nä Kika. A pëlä aku a pëlä mai, a pa'i a pa'i hou a'ela, he 22 i ka 22.
A laila, pane akula nä Koa ma ka hö'ike 'ana a'ela i ka 'ai a ka u'i, a ku'i lua akula ma o ka 'aiholo 'ana a Otani-Wengler a me ka lua o ka 'aiholo a Gante.
A pau, 'a'ole nö i lohe hou 'ia ho'okahi 'ekemu iki a leo küö ho'i a nä Kika. Ua pio ihola te ahi. A 'ö'ili pulelo maila ke ahi a nä Koa.
E ha'aheo nä Hawai'i i ke alu like mai o nä Koa! Ua pü'ali ka hau nui i ka hau iki. Ke lana nei ka mana'o ë e polapola mai nä Koa 'ë a'e i 'eha i pi'i ka helu o nä Koa mäkaukau no këia pule a'e i ka 20!


text: 1Mai iroun Iakobo, ae ana toro te Atua ma te Uea are Iesu Kristo; nakoia ana aomata nako te Atua ake a uamaae i aonnaba; kam na mauri. 2Tariu, kam na kimwarerei ngkana kam kaaitara ma taiani kariirii nako, 3ngkai kam ataa kataan ami onimaki bwa e karika te nano mwaaka. 4Ao 461 ke e kakororaoa raoi ana mwakuri te nanomwaaka i nanomi, bwa kam aonga ni kororaoi n akea kabwakaami, ao kam aki kainnano n te bwai teuana. 5Ngkana akea ana rabakau temanna i buakomi, ao e na butiia te Atua ae e tituaraoi, ae e kukurei n angaangania aomata ni kabaneia, ao e na bon anganaki. 6Ma e na buubuti ma te nano n onimaki, n aki nanokokoraki teutana; bwa ane e nanokokoraki ai aron nanoni marawa ae e ukaki n te ang ao e kaueeaki. 7E na tai taku te aomata anne bwa e na anganaki te bwai mai iroun te Uea; 8ngkai te aomata ngaia n nanououa, ae e kai bibitaki arona. 9Ke e kimwaareirei te tari ae e aki kaubwai ngkae e karietaataaki; 10ao e na kimwaareirei ane e kaubwai ngkae e karinanoaki: bwa ane e kaubwai ao e na mauna n ai aron ueen te uteute. 11Bwa e oti taai ma te ang ae kabuebue, ao e karaia te uteute; ao e bwaka ueena, ao e mauna tamaaroana. Ao ai aron naba te aomata ae kaubwai: e na rai i nanon ana tai ni waakina ana bitineti. 12E a kabwaia te aomata ae e teimatoa i buakon te kariiriiaki; bwa ngkana e a tia ni kataaki, ao e na reke irouna te bau are te maiu, are E atongnga te Uea bwa aia bwai akana a tangiria. 13Ngkana e kariiriiaki temanna, ao ke e tai kaangai, I kariiriiaki mai iroun te Atua: bwa E aki konaaki te Atua ni kariiriiaki ni baika a bubuaka, ao akea ae E kariiriiaki irouna; 14ma e kariiriiaki te aomata ngkana e kairaki ma n tauaki n nanona ni kaibwabwaru. 15Ao te nano ni kaibwabwaru, ngkana e bikoukou, ao e bungia te bure; ao te bure, ngkana e ikawai, ao e bungia te mate. 16Tariu aika kam tangiraki, a na tai bure ami iango. 17Bwaai ni kabane aika a raraoi ma ni moanibaan te raoiroi boni bwaai n tituaraoi mai eta, aika a ruo mai iroun Taman te oota! “Taman te oota,” bon te Atua are e karika taai ma namwakaina ma itoi aika iai ootaia.are akea irouna te bibitaki are e na reke maiai te nu ae e roo. 18E karikira n oin nanona, n te taeka are te koaua, bwa ti na riki bwa kaanga moani-bwai i buakoia akana a karikaki irouna. 19Tariu aika kam tangiraki, kam na ataa aei: a riai aomata nako n aki tabwara n ongoraa, a na aki waekoa ni kan taetae, ao a na aki kakai un; 20bwa unin te aomata e aki konaa ni karaoa nanon te Atua. 21Ma ngaia ae kam na kaaki aromi aika a kamwaraa ma kateimi ni kabane aika a bubuaka, ao kam na kaaki i nanomi ma te nimamannei te taeka are e unikaki are e konaa te kamaiungkami. 22Kam na aki mwaamwanaingkami n iangoia bwa ti taan ongoraa ngkami n ana taeka te Atua; ma kam na riki bwa taan toua mwiina. 23Bwa ngkana e ongo ana taeka te Atua te aomata n aki toua mwiina, ao ai aron te aomata ae e tirotiroia n te tirotaam: 24bwa e tirotiroia, ao e nako, ao e a mwaninga naba ngkekei tein taraana. 25Ma ane e tarataraa te tua are moanibaan te raoiroi, are tuan te inaomata, n teimatoa iai, ngkai tiaki te aomata ngaia are e ongo ao i mwiina e mwaninga, ma te aomata are e karaoa nanon te baere e ongo, ao e na kakabwaiaaki n are e na karaoia. 26Ngkana e taku temanna bwa e taua te Aro, ao e aki konaa n taua tian ana taeka, ao e boni mwaamwanaia i bon irouna, ao akea nanon tauan te Aro irouna. 27Aio te Aro ae e itiaki ae e aki kamwaraa i matan te Atua ae te Tama: bon tararuaiia akana a mate tamaia ma aine aika a mate buia ni kain nanoia; ao te kaawakinna te aomata bwa e na aki baareka ni bwain aon te aba.


text: 1Ao E taku naba Iesu nakoia ana reirei, Iai ngkoa te aomata ae e kaubwai, ae iai ana manatia; ao e uotaki taekan te manatia arei nakoina bwa e bakataei ana bwai. 2Ao e weteia ao e taku nakoina, Tera taekam aei, ae I ongo? Kaoti nakoiu mwiin am mwakuri ni manatia, bwa ko na aki manga manatia. 3Ao e taku te manatia i nanona, Tera ae N nang karaoia, bwa ae e a anaaki mai irou te nakoa ni manatia iroun au mataniwi? E aki tau korakorau ni keniken, ao I mamaa ni buubuti. 4E a tia au baaire n te bae N nang karaoia, bwa a aonga aomata ni butimwaaeai nakoni mwengaia n te tai are I kabaneaki iai man nakoau ni manatia. 5Ao e weteia aomata n tatabemaniia nako ake a taarau iroun ana mataniwi, ao e taku nakon are te moa n aomata, Iraua am taarau iroun au mataniwi? 6Ao ngaia e kaangai, Tebubua te bwai ni baaire ni bwa. Ao e taku te manatia nakoina, Ko na anaa beebwan am taarau, ao kawaekoako tekateka ao korea nimabwi. 7Ao e taku nakon are temanna, Ao iraua am taarau? Ao ngaia e kaangai, Tebubua te bwai ni baaire n uiita. E taku te manatia nakoina, Ko na anaa beebwan am taarau, ao korea wanibwi. 8Ao te mataniwi, e kamoamoaa te manatia are e aki bwaina te eti ibukin iangoraoina; bwa a wanawana riki natin te aonnaba aei n aroia n reitaki ma aia roro nakoia natin te oota. 9Ao I taku nakoimi, Kaboongana i kaubwaimi aika bwain te maiu aei bwa bwaini karekeaia raomi; ao ngkana a bane, ao ane kam na mwaneaki n aakoaki ni nne ni maeka ake a aki maamauna. 10Ane e kakaonimaki n ane moan te uarereke, ao e kakaonimaki naba n ane moan te abwaabwaki; ao ane e aki bwaina te eti n ane moan te uarereke, ao e aki bwaina naba te eti n ane moan te abwaabwaki. 11Ngkana arona bwa kam aki kakaonimaki nakoni kaubwain te maiu aei, ao antai ae e na mwiokoi kaubwai ni koaua iroumi? 12Ao ngkana kam aki kakaonimaki nakon are ana bwai te aomata temanna, ao antai ae e na anganingkami baike bon ami bwai? 13Akea te toro ae e konaa n toro irouia uoman mataniwi; bwa ane e na ribaa temanna, ao e na tangira temanna, ke e na rangi n reitaki ma temanna, ao e a kaakeaa boonganan are temanna. Kam aki konaa n toro iroun te Atua ma kaubwain te maiu aei. 14A ongo baikekei ni kabane Bwaritaio ake a baki mwane, ao a kakanikoa Iesu. 15Ma E taku nakoia, Ngkami aika kam karaoiroingkami i mataia aomata, ma E atai nanomi te Atua; bwa te bwai ae e kakannato irouia aomata ao bon te bwai ae e ribaaki i matan te Atua. 16A teimatoa boonganan taeka ake a koreaki n te Tua ma aia boki buraabeti ni karokoa kaotin Ioane are te tia Bwaabetito; ao man te tai arei, ao e tataekinaki te rongorongo ae e raoiroi ae taekan uean te Atua, ao a bane aomata ni kakorakoraia n rin iai. 17Ma e kai mauna riki karawa ma aonnaba, nakon ae e na mauna boonganan teuana manin taekan te tua. 18Ane e raure ma buuna ao e a manga buuna te aine temanna, ao e wene ni bure iai; ao ane e buuna neiere raure ma buuna, ao e wene ni bure iai. 19Temanna te aomata ngkoa ae e kaubwai, ae e kunnikainna ni kunnikai aika bo buaka aika uraroo ao a mainaina, ao e kukukurei n amwaamwarake raoi n te bong ae koraki. 20Ao te aomata temanna ae arana Rataro, ae akea ana bwai, ae e kiaraki rabwatana n te kaboa, e kaweneaki i rarikini mataroan oon ana auti teuare e kaubwai, 21ao e kani kaamwarakeaki man taamrurun amwarake ake a bwaka man ana taibora n amwarake teuare e kaubwai; ao a roko kamea n newenewei kaboana. 22E mate teuare akea ana bwai ao e uotaki irouia anera nako rarikin Aberaam. E mate naba teuare e kaubwai ao e taunaki; 23ao ni menana i Eriti, ngke e taonaki n te maraki ae e korakora, ao e tararake; ao e noora Aberaam bwa e mena i kiiraroa ma Rataro i rarikina. 24Ao e weteia ni kaangai, Tamau ae Aberaam, ko na nanoangai, ao kanakomaia Rataro bwa e na kateboa taboni baina n te ran ao e na kamwaitoroa neweu, bwa I kainnano ni maraki n uran te ai aei. 25Ma e taku Aberaam, Natiu, ko na uringnga bwa ngkoe n am tai ni maiu ao a rereke nakoim baika a raraoi, ma Rataro e rereke irouna baika a buaakaka; ma ngkai, e a reke irouna raun nanona ikai, ao ngkoe ko kainnano ni maraki. 26Ma tiaki ti aei, bwa iai te kamwanono ae e nano ao e raababa ae e mena i marenara, n te aro bwa akea ae e na konaa ni mwananga maikai nakoim, ao maikanne nakoira. 27Ao ngaia e taku, Ngkana ngaia anne ao I a butiiko, tamau ae Aberaam bwa ko na kanakoa Rataro nakon ana auti tamau, 28bwa iai niiman tariu, ao e na angania te taeka ni katauraoi bwa a aonga n aki roko n te tabo ae e kammaraki aei. 29Ma e taku Aberaam, Iai irouia ana boki Mote ao aia boki buraabeti a riai n ongo ao n ongeaaba nakoni baike a koreaki i nanoia. 30Ao ngaia e kaangai, Tamau ae Aberaam, tiaki; ma ngkana iai mai buakoia maate ae e nako ni kawariia, ao ane a na rairi nanoia iai. 31Ao e taku Aberaam nakoina, Ngkana a aki ongo n taeka ake a koreaki n ana boki Mote ma aia boki buraabeti, ao a na bon aki anaaki naba nanoia ngkana tao e kaoti temanna mai buakoia maate.


text:
A pau ka hooponopono ana no keia mau mea a pono ka noho ana, kaili puia aku la o Laieikawai e kana kane ma ke anuenue iloko o na ao kaalelewa a noho nia kahi mau o kana kane.
Ina e hewa kona mau kaikuahine, alaila na Kahalaomapuana e lawe ka olelo hoopii imua o ke Alii.
Aka, aole i loaa ka hewa o kona mau kaikuahine ma ia hope iho a hiki i ka haalele ana i keia ao.
Mahope o ko Laieikawai hoao ana me Kaonohiokala, me ka hooponopono i ka noho ana o kona mau kaikuahine, ka Makaula, a me Kekalukaluokewa ma; a pau keia mau mea i ka hooponoponoia, hoi aku la laua iluna o ka aina i oleloia o Kahakaekaea, o noho ma ka pea kapu o Kukulu o Tahiti.
A no ka lilo ana o Laieikawai i wahine mau ma ka berita paa, nolaila, haawiia ae la ia ia kekahi mau hana mana a pau ma ke ano Akua, e like me kana kane; koe nae ka mana hiki ole ke ike i na mea huna, a me na hana pohihihi i hanaia ma kahi mamao, no kana kane wale no.
Mamua nae o ko laua haalele ana ia Kauai, a hoi aku iluna, ua hanaia kekahi olelo hooholo iloko o ko lakou akoakoa ana; ma ka ahaolelo hooponopono aupuni ana.
Oia hoi, i ka la i kuuia mai ai ke alanui anuenue mai Nuumealani mai, a kau aku la o Kaonohiokala, a me Laieikawai maluna o ke ala anuenue i oleloia, a waiho mai la i kona leo kauoha hope i kona mau hoa, ka Makaula, a me Laielohelohe, eia kana olelo:
“E o’u mau hoa, a me ko kakou makuakane Makaula, kuu kaikaina i ka aa hookahi, a me ka kaua kane; ke hoi nei au mamuli o ka mea a kakou i kuka ai, a ke haalele nei wau ia oukou, a hoi aku i kahi hiki ole ia oukou ke ike koke ae; nolaila, e nana kekahi i kekahi me ka noho like, no ka mea, ua hoopomaikai like ia oukou, aole kekahi mea o oukou i hooneleia i ka pomaikai. Aka, oia nei (Kaonohiokala) no ko maua mea e hiki mai i o oukou nei, e ike i ka pono o ko oukou noho ana.”
A pau keia mau mea, laweia aku la laua me ko laua ike oleia. A e like me ka olelo, “o Kaonohiokala ka mea iho mai e ike i ka pono o kona mau hoa,” oia kekahi kumu i haunaele ai ko Laieikawai ma noho ana me kana kane.
Ia Laieikawai ma ko laua wahi me kana kane, he mea mau ia Kaonohiokala ka iho pinepine mai ilalo nei e ike i ka pono o kona mau kaikuahine, a me kana wahine opio (Laielohelohe), ekolu iho ana i ka makahiki hookahi.
Elima paha makahiki ka loihi o ko laua noho ana ma ka hoohiki paa o ka berita mare; a i ke ono paha o ka makahiki o ko Laieikawai ma noho pono ana me kana kane, ia manawa, haula iho la o Kaonohiokala i ka hewa me Laielohelohe; me ka ike ole o na mea e ae i keia haule ana i ka hewa.
I ka ekolu malama o Laieikawai ma iluna, iho mai la o Kaonohiokala e ike i ka pono o kona mau kaikuahine, a hoi aku la me Laieikawai, pela i kela a me keia hapakolu o ka makahiki, a i ka ekolu makahiki o ko Kaonohiokala huakai makai i ka pono o kona mau kaikuahine; aia hoi, ua hookanaka makua loa ae la kana wahine opio (Laielohelohe), alaila, ua pii mai a mahuahua ka wahine maikai, a oi ae mamua o kona kaikuaana o Laieikawai.


text:
Te Anau maps
-
No results found.
Administrative divisions
Te Anau neighbours
Alternate names of Te Anau
Related places
Click the links to locate on map.Te Anau (New Zealand), Te Anau (New Zealand), Lake Te Anau (New Zealand), Te Anau Hill (New Zealand), Te Anau Downs (New Zealand), Lake Te Anau (New Zealand), Lake Te Anau (New Zealand), Lake Te Anau (New Zealand), Lake Te Anau (New Zealand), Lake Te Anau (New Zealand), Te Anau Aerodrome (New Zealand), Te Anau Hill (New Zealand), Lake Te Anau (New Zealand), Lake Te Anau (New Zealand), Lake Te Anau (New Zealand), Te Anau Downs (New Zealand), Kingsgate Hotel Te Anau (New Zealand),


text:
“Ko makou kaikunane haku,
Kaikunane kapu,
Laniihikapu o kuu piko—e!
Auhea oe, o o—e,
O oe, o makou, i o ianei hoi,
Nau ka huakai,
Ukali aku makou,
I na pali i ka hulaana kakou,
Au aku o ka Waihalau,
Waihalau i Wailua—e;
He aloha ole—e.
He aloha ole paha kou ia makou,
Na hoa ukali o ka moana,
O ka ale nui, ale iki,
O ka ale loa, ale poko,
O ka ale kua loloa o ka moana,
Hoa ukali o kela uka,
O kela nahele liuliu,
O ka po iu anoano,
E huli mai.
E huli mai, a e maliu mai,
E hoolono mai ka i uwalo a’u,
A’u hoi a kou pokii muli loa.
Ihea la hoi kau haalele
Haalele iho ia makou
I kahi haiki,
Nau i waele ke alanui mamua,
Mahope aku makou ou,
Ike’a ai he mau pokii,
Ilaila la haalele aku ka huhu,
Ka inaina, ka opu aloha ole,
Homai ka ihu i ou mau pokii,
Aloha wale—e.”
Ia manawa a kona kaikuahine muli loa e hapai ana i keia leo kaukau imua o Aiohikupua, alaila, ua hoomaeeleia ka naau o ko lakou kaikunane i ke aloha kaumaha no kona kaikuahine.
A no ka nui loa o ke aloha o Aiwohikupua i ko lakou pokii, lalau mai la a hoonoho iho la iluna o kona uha, a uwe iho la.
Ia Kahalaomapuana e kau ana i ka uha o kona kaikunane, kena ae la o Aiwohikupua i na hoewaa, i hoe ikaika; ia manawa, ua hala hope loa kekahi mau kaikuahine, a hala mua lakou la.
Ia lakou e holo ana, alaila, ua pono ole ka manao o Kahalaomapuana i kona mau kaikuaana.
Ia Kahalaomapuana e uwe ana no kona mau kaikuaana, ia manawa kona noi ana’ku ia Aiwohikupua, e hoihoi ia ia me kona mau kaikuaana; aka, aole no he maliu mai o Aiwohikupua.
“E Aiwohikupua,” wahi a kona kaikuahine, “aole wau e ae e lawe oe ia’u owau wale, ke ole oe e lawe pu me ko’u mau kaikuaana; no ka mea, ua kahea mua ae no oe ia’u i ko kakou wa i Paliuli; aka, aole wau i ae mai, no kou lawe ia’u owau wale.”
A no ka paakiki loa o Aiwohikupua aole e hookuu i kona kaikuahine, ia manawa, lele aku la o Kahalaomapuana mai luna aku o ka waa a haule iloko o ke kai. Ia manawa, hoopuka aku la kona kaikuahine i olelo hope, ma ke mele, penei:
“Ke hoi la oe a ike aku,
Ike aku i ka maka,
I ka maka o na makua,
Aloha aku i ka aina,
I ka nui a me na makamaka,
Ke hoi nei wau me o’u pokii,
Me o’u kaikuaana hoi—e.”
Iloko o keia kaukau hope loa a Kahalaomapuana, ua hoopihaia ko Aiwohikupua naau i ke aloha nui; a kahea ae la oia e hooemi hope na waa, aka, ua hala hope loa o Kahalaomapuana i hope, no ka ikaika loa o ka holo o na waa; a i ka wa i huli hope ai na waa e kii hou i kona kaikuahine, aole nae i loaa.
(Maanei e waiho iki i ke kamailio ana no Aiwohikupua, e pono ke kamailio hou no kona mau kaikuahine; alaila, e kamailio hou no Aiwohikupua.)


text:
No 'Ōpūkaha'ia
Synopsis: A biography about
'Ōpūkaha
'ia's life after leaving Hawai
'i.
'Ano'ai e nā hoa puni heluhelu nūpepa. Eia mai kekahi mo'olelo e pili ana iā 'Ōpūkaha'ia. I kēlā Lāpule aku nei ma ke kino o Kauakūkalahale nei, pa'i 'ia aku kahi mo'olelo pōkole no kona hānau 'ana a hiki i kona wā i ha'alele mai ai iā Hawai'i nei. E hō'ike mai ana ua mo'olelo pōkole lā, he kanaka ia i a'o 'ia i ka 'oihana kahuna. I kēia lā, e heluhelu ana i ka mo'olelo no ka wā ma hope o kona ha'alele 'ana mai iā Hawai'i nei. Ua pa'i 'ia kēia mo'olelo ma kekahi o nā nūpepa o ke au i hala. Penei ia:
He misionari ia mai Hawai'i aku nei, a 'Amerika. Ua hānau 'o 'Ōpūkaha'ia ma Nāpō'opo'o, i Hawai'i, i ka wā 'aikapu. Ua make kona makuakāne i loko o ke kaua 'ana o nā ali'i me Kamehameha I, a lilo ia i keiki makua 'ole. Makahiki 1808, i kona wā 'ōpiopio, holo aku ia ma luna o kekahi moku kālepa 'Amerika, a pae ma Bosetona. I kona noho malihini 'ana i laila, aloha mai 'o Mr. Samuela Mills iā ia, a a'o aku iā ia i ka 'ōlelo haole a me ka heluhelu buke haole. Ua ho'onoho ia ma loko o kekahi kula ho'ona'auao i nā kānaka mai nā 'āina 'ē, e noho ana i laila. I kona noho kula 'ana, huli kona na'au i ke Akua, i ka mana'o'i'o iā Iesū. A laila, ulu kona aloha nui i nā kānaka na'aupō o Hawai'i, e noho ho'omanaki'i ana, a e pepehi kanaka ana i loko o nā kaua. Ka'ahele ho'i ia i kauwahi o kēlā 'āina, e ho'olaha i nā buke li'ili'i a me nā pepa hō'ike i ka 'ōlelo a ke Akua. Launa pū ia me ka po'e kōkua misionari a me nā luna o ka 'Ahahui misionari.
No kona paipai 'ana iā lākou e ho'ouna i po'e misionari ma Hawai'i, ka holo 'ana o ko lākou mana'o e ho'ouna mai iā Binamu a me Tatina mā i ka makahiki 1819. Akā, 'a'ole i holo pū mai 'o 'Ōpūkaha'ia. He hana 'oko'a nō kāna, a laila ma'i ihola ia, a ua lawe 'ia aku kona 'uhane i ke ola ma luna.
'A'ole na'e ia i make, a lohe 'ē kēlā, e holo mai ana nā kumu e a'o mai i nā kānaka Hawai'i. 'O ia lohe nō ka mea hau'oli no 'Ōpūkaha'ia i loko o kona make 'ana.
No laila, i kapa 'ia 'o 'Ōpūkaha'ia, "Ka Misionari mua o Hawai'i."
['O ia ihola ka mo'olelo no ua 'Ōpūkaha'ia nei i lohe 'oukou.
A pehea, ua pū'iwa paha ka no'ono'o i ka heluhelu 'ana mai nei a 'ike aku i ka 'ōlelo 'ana ē na kahi Hawai'i i paipai e ho'ouna 'ia nā mikionali i Hawai'i. Pū'iwa pū me ko 'oukou mea kākau. He 'oia'i'o paha kēia, a he mea wale nō paha kēia mo'olelo e pau ai ke kāpilipili 'ana i nā mikionali, na lākou nō lākou i hele mai no ka ho'olaha 'ana a'e i ka 'ōlelo a ko lākou Akua. A he mea paha ua mo'olelo nei e hō'ike ai ē ua kono 'ia, ua noi 'ia, ua paipai 'ia e hele mai i Hawai'i nei no ke a'o 'ana mai i nā "pegana," a 'a'ole i hele wale mai e maha'oi e like me ka mea mau iā lākou mikionali. 'O ia mo'olelo ma luna a'e nei, he keu ia a ka 'alapahi.
This column is coordinated by the Hawaiian Language Department at the University of Hawai'i at Mānoa, supported by UH President Evan Dobelle's Initiative for Achieving Native Hawaiian Academic Excellence.
E ho'ouna 'ia mai nä leka iä mäua, 'o ia ho'i 'o Laiana Wong a me Kekeha Solis ma ka pahu leka uila ma lalo nei:
a i 'ole ia, ma ke kelepona:
» 956-2627 (Laiana)
» 956-2624 (Kekeha)
BACK TO TOP
No 'Öpükaha'ia
Synopsis: A biography about
'Öpükaha
'ia's life after leaving Hawai
'i.
'Ano'ai e nä hoa puni heluhelu nüpepa. Eia mai kekahi mo'olelo e pili ana iä 'Öpükaha'ia. I këlä Läpule aku nei ma ke kino o Kauakükalahale nei, pa'i 'ia aku kahi mo'olelo pökole no kona hänau 'ana a hiki i kona wä i ha'alele mai ai iä Hawai'i nei. E hö'ike mai ana ua mo'olelo pökole lä, he kanaka ia i a'o 'ia i ka 'oihana kahuna. I këia lä, e heluhelu ana i ka mo'olelo no ka wä ma hope o kona ha'alele 'ana mai iä Hawai'i nei. Ua pa'i 'ia këia mo'olelo ma kekahi o nä nüpepa o ke au i hala. Penei ia:
He misionari ia mai Hawai'i aku nei, a 'Amerika. Ua hänau 'o 'Öpükaha'ia ma Näpö'opo'o, i Hawai'i, i ka wä 'aikapu. Ua make kona makuakäne i loko o ke kaua 'ana o nä ali'i me Kamehameha I, a lilo ia i keiki makua 'ole. Makahiki 1808, i kona wä 'öpiopio, holo aku ia ma luna o kekahi moku kälepa 'Amerika, a pae ma Bosetona. I kona noho malihini 'ana i laila, aloha mai 'o Mr. Samuela Mills iä ia, a a'o aku iä ia i ka 'ölelo haole a me ka heluhelu buke haole. Ua ho'onoho ia ma loko o kekahi kula ho'ona'auao i nä känaka mai nä 'äina 'ë, e noho ana i laila. I kona noho kula 'ana, huli kona na'au i ke Akua, i ka mana'o'i'o iä Iesü. A laila, ulu kona aloha nui i nä känaka na'aupö o Hawai'i, e noho ho'omanaki'i ana, a e pepehi kanaka ana i loko o nä kaua. Ka'ahele ho'i ia i kauwahi o këlä 'äina, e ho'olaha i nä buke li'ili'i a me nä pepa hö'ike i ka 'ölelo a ke Akua. Launa pü ia me ka po'e kökua misionari a me nä luna o ka 'Ahahui misionari.
No kona paipai 'ana iä läkou e ho'ouna i po'e misionari ma Hawai'i, ka holo 'ana o ko läkou mana'o e ho'ouna mai iä Binamu a me Tatina mä i ka makahiki 1819. Akä, 'a'ole i holo pü mai 'o 'Öpükaha'ia. He hana 'oko'a nö käna, a laila ma'i ihola ia, a ua lawe 'ia aku kona 'uhane i ke ola ma luna.
'A'ole na'e ia i make, a lohe 'ë këlä, e holo mai ana nä kumu e a'o mai i nä känaka Hawai'i. 'O ia lohe nö ka mea hau'oli no 'Öpükaha'ia i loko o kona make 'ana.
No laila, i kapa 'ia 'o 'Öpükaha'ia, "Ka Misionari mua o Hawai'i."
['O ia ihola ka mo'olelo no ua 'Öpükaha'ia nei i lohe 'oukou.
A pehea, ua pü'iwa paha ka no'ono'o i ka heluhelu 'ana mai nei a 'ike aku i ka 'ölelo 'ana ë na kahi Hawai'i i paipai e ho'ouna 'ia nä mikionali i Hawai'i. Pü'iwa pü me ko 'oukou mea käkau. He 'oia'i'o paha këia, a he mea wale nö paha këia mo'olelo e pau ai ke käpilipili 'ana i nä mikionali, na läkou nö läkou i hele mai no ka ho'olaha 'ana a'e i ka 'ölelo a ko läkou Akua. A he mea paha ua mo'olelo nei e hö'ike ai ë ua kono 'ia, ua noi 'ia, ua paipai 'ia e hele mai i Hawai'i nei no ke a'o 'ana mai i nä "pegana," a 'a'ole i hele wale mai e maha'oi e like me ka mea mau iä läkou mikionali. 'O ia mo'olelo ma luna a'e nei, he keu ia a ka 'alapahi.
This column is coordinated by the Hawaiian Language Department at the University of Hawai'i at Mānoa, supported by UH President Evan Dobelle's Initiative for Achieving Native Hawaiian Academic Excellence.
E ho'ouna 'ia mai nā leka iā māua, 'o ia ho'i 'o Laiana Wong a me Kekeha Solis ma ka pahu leka uila ma lalo nei:
a i 'ole ia, ma ke kelepona:
» 956-2627 (Laiana)
» 956-2624 (Kekeha)


text: 1Ngai te kai ae te kureebe ni koaua, ao Tamau te tia ribana. 2Te mwaanga ae e nim ma Ngai ae e aki uaa, ao E kanakoa; ao te mwaanga ae e uaa, E kaitiakia, bwa e aonga ni kariki uaana aika a mwaiti. 3Ao ngkami, kam a kaman tia ni kaitiakaki n te taeka are I a tia n atongnga nakoimi. 4Kam na teimatoa n nim ma Ngai, ao N na teimatoa n nim ma ngkami. Akea te mwaanga ae e konaa ni kariki uaa i bon irouna, ngkana e aki nim ma botona; ao ai aromi naba, kam aki konaa ni kariki uaa, ngkana kam aki nim ma Ngai. 5Ngai te kai ae te kureebe, ao ngkami mwaangana. Ane e nim ma Ngai, ao I nim ma ngaia, ao e na kariki uaa aika a bati; bwa akea te bwai ae kam konaa ni karaoia ngkana akea Ngai. 6Ane e aki nim ma Ngai, ao e teweaki nako n ai aron te mwaanga, ao e rai. A bobootaki aeka ni mwaanga aikai, ao a teweaki nako nanon te ai, ao a bue. 7Ngkana kam teimatoa n nim ma Ngai, ao a tiku au taeka i nanomi, ao kam na buubuti baika kam tangiri, ao a na reke iroumi. 8E neboaki Tamau n ami kariki uaa aika a bati, ao n rikimi bwa au reirei. 9I tangiringkami n ai aron Tamau ngkae E tangirai; kam na teimatoa n nim ma Ngai bwa e aonga n aki bua tangirami irou. 10Ngkana kam ongeaaba nakon au tua nako, ao e na bon aki bua mai irou tangirami; n ai arou ngkai I ongeaaba nakon ana tua nako Tamau, ao e aki bua tangirau irouna. 11I atongi baikai nakoimi, bwa e aonga n reke iroumi te kimwaareirei ae ti te bo ma ae e reke irou, ao bwa e aonga ni koro raoi kimwaareireimi. 12Aio au tua: kam na i tangitangiri, n ai arou ngkai I tangiringkami. 13Akea te tangira ae e korakora riki iroun te aomata nakon ae te anga maiuna i bukiia raona. 14Raou ngkami, ngkana kam karaoi baika I tuangkami. 15I aki manga atongngkami bwa tooro, bwa te toro e aki ataa ane e karaoia ana uea; ma I atongngkami bwa raao, ibukina bwa I a tia n tuangkami bwaai ni kabane ake I ongo iroun Tamau. 16Kam aki rineai; ma I rineingkami, ao I baairei ami mwakuri, bwa kam na nako ni kariki uaa aika a bati, ao a na aki mauna uaami; ma ngaia are ngkana iai te bae kam butiia iai Tamau n arau, ao E na anganingkami. 17I tuangkami aei: kam na i tangitangiri. 18Ngkana e ribaingkami te aba, ao kam na ataia bwa e a tia n ribaai i mwaain ae e ribaingkami. 19Ngkana ana bwai te aba ngkami, ao e na tangiringkami bwa e tangiriia ana bwai; ma ngkai tiaki ana bwai te aba ngkami, ao I rineingkami maiai, ao bon aei bukina ae e ribaingkami iai te aba. 20Kam na uringa te taeka are I atongnga nakoimi are e kaangai, E aki kakannato riki te toro nakon ana uea. Ngke a bwainikiriinai, ao a na boni bwainikiriningkami naba; ngke a ongeaaba nakon au taeka, ao a na bon ongeaaba naba nakon ami taeka. 21Ma ane a na karaoi baikai ni kabane nakoimi ibukin arau, bwa a aki ataa Teuare e kanakomaiai. 22Ngke tao I aki roko n taetae nakoia, ao a na akea irouia namakinani mwiin aia bure; ma ngkai, ai bon akea aonaia ibukin aia bure. 23Ane e ribaai, ao e ribaa naba Tamau. 24Ngke tao I aki karaoi i buakoia bwaai aika a aki kaakaraoaki ma rimoa iroun te aomata, ao a na bon akea irouia namakinani mwiin aia bure; ma ngkai, a a tia n noorai ma Tamau ao a ribaira. 25Ma e riki aei, bwa e na kakoroaki bukin te taeka are e koreaki ni kaangai n aia Tua: Akea bukin ribaau irouia. 26Ma ngkana E roko te Tia Buobuoki, are N na kanakomaia nakoimi mai iroun Tamau, ao E na kakoaua i bukiu. Boni Ngaia te Taamnei ibukin te koaua, are e nako mai iroun Tamau. 27Ao ngkami naba taani kakoaua, bwa kam a tia ni meemena irou mai moana.


text:
He umikumamakahi malama, me ke anahulu, me eha la keu, oia ka loihi o ke kaawale ana o Kahalaomapuana mai ka la i haalele ai ia, Laieikawai ma, a hiki i ko laua hoi ana mai mai Kealohilani mai.
Ia Kahalaomapuana i hoi mai ai mai kana huakai imi Alii, mai Kealohilani mai, hai aku la oia i ka moolelo o ko laua hele ana, a me na hihia he nue, a me na lauwili ana, a me na mea a pau ana i ike ai iloko o kona manawa hele.
Iloko nae o kana manawa e olelo nei no ka olelo kauoha a Kaonohiokala, i mai la o Laieikawai i kona mau hoa, “E na hoa, ia Kahalaomapuana e olelo nei no Kaonohiokala ke kaikunane o kakou, kuu kane hoi, ke kau e mai nei ia’u ka halia o ka maka’u, a me ka weliweli, ke kuhi nei au he kanaka, he Akua nui loa ka! Iahona paha a ike aku, o kuu make no paha ia, no ka mea, ke maka’u honua e mai nei no i kona manawa aole me kakou.”
I aku la kona mau hoa, “Aole ia he Akua, he kanaka no e like me kakou, o kona ano nae, a me kona helehelena, he ano Akua. A no kona hanau mua ana, lilo ai oia i hiwahiwa na na makua o kakou, ma ona la i haawiia’i ka mana nui hiki ole ia makou, a o Kahalaomapuana nei, alua wale no mea i haawiia’i ka mana, koe aku nae ke kapu no ko kakou kaikunane, nolaila, mai maka’u oe; aia no hoi paha a hiki mai la, ike aku no hoi paha oe la, he kanaka no e like me kakou.”
Mamua aku nae o ko Kahalaomapuana hoi ana mai Kealohilani mai, ua ike mua aku ka Makaula hookahi malama mamua’ku o ko laua hoi ana mai. Nolaila, wanana mua ka Makaula me ka olelo iho, “E loaa ana ka pomaikai ia kakou mai ka lewa mai, aia a hiki aku i na po mahina konane e hiki mai ai.
“Aia a lohe aku kakou i ka hekili kui pamaloo, a me ka hekili iloko o ke kuaua, ia manawa e ike ai ko ka aina nei, he ua me ka uwila, he kaikoo ma ka moana, he waikahe ma ka aina, uhi paaia ka aina, a me ka moana a puni e ka noe, ke awa, ka ohu, a me ke kualau.
“A hala ae ia, a i ka la o Mahealani, ma ka ehu kakahiaka, i ka manawa e keehi iho ai na kukuna o ka la i ka piko o na mauna, ia manawa e ike aku ai ko ka aina, he Kamakahi ke noho mai ana iloko o ka onohi o ka la, he mea like me ke keiki kapu a kuu Akua. E ike auanei ka aina i ka luku nui ma ia hope iho, a nana e kaili aku i ka poe hookiekie mai ka aina aku, alaila, no kakou ka pomaikai, a me ka kakou pua aku.”
A lohe kana mau kaikamahine i keia wanana a ka Makaula, nalu iho la lakou iloko o lakou iho ma ke kaawale i keia wanana a ka Makaula, me ka hai ole aku i ua Makaula nei, no ka mea, ua hoomanao wale ae la lakou no ka lakou mea i hoouna ai i ko lakou kaikaina.
Ma kona ano Makaula, ua hiki ia ia ke hele aku e kukala ma Kauai a puni, me ka hai aku i kana mea i ike a no na mea e hiki mai ana mahope.
A no keia mea, kauoha iho la oia i kana mau kaikamahine, mamua o kona haalele ana ia lakou, me ka olelo aku, “E a’u mau kaikamahine ke hele nei au ma kuu aoao mau, e haalele ana wau ia oukou, aole nae e hele loa ana, aka, e hele ana wau e hai aku i keia mea a’u e kamailio nei ia oukou, a hoi mai wau; nolaila, e noho oukou ma kahi a kuu Akua i kuhikuhi ai ia’u, e waiho oukou ia oukou maloko o ka maluhia a hiki i ka hookoia’na o kuu wanana.”


text: 1Te kabanea ngkanne: taari, ti butingkami ma ni kauungaingkami iroun te Uea are Iesu, bwa ngkai kam a tia n reirei mai iroura aromi ni maiu ae e riai ae e kakukureia te Atua, n aron ae kam bwainna ngkai ni maiumi, ao kam na kabatiaa riki karaoana ni maiumi. 2Kam bon atai taian tua ake ti anganingkami ake mai iroun te Uea are Iesu. 3Bwa aio nanon te Atua ibukini katabuani maiumi bwa ana bwai: kam na rawa nakon te wene ni bure; 4kam na atai aromi ngkami mwaane n tatabemaningkami nako, ni maeka ma buumi n te aro ae e itiaki ao n te aro ni karinerine, 5ma tiaki n te aro ni kaitaataan ni kaibwabwaru n ai aron ae e nooraki irouia aomata aika tiaki I-Iutaia aika a aki ataa te Atua. 6E na aki bure temanna nakon raona ke ni baabakanikawaia ni baika a kaeti ma aron te mwaane nakon te aine bwa te Uea boni Ngaia te tia kareke-kai ibukini baikai ni kabane, n ai aron are ti tuangkami rimoa, ma ni kaotiotia naba. 7Bwa E aki weteira te Atua nakon te maiu ni kammaira, ma E weteira bwa ti na bwaina te maiu ae e itiaki. 8Ma ngaia are te aomata ae e rawa nakon te taeka n reirei aei, ao e aki rawa nakon te aomata, ma e rawa nakon te Atua, are e anganingkami Taamneina are e Raoiroi. 9Akea kainnanoan te koroboki nakoimi ibukin aromi n tangiriia raomi ni Kristian: bwa kam a bon tia n reireiaki iroun te Atua bwa kam na i tangitangiri; 10bwa kam bon tangiriia taari ni kabaneia ake a mena i Mwaketonia ni kabutaa. Ma ti kauungaingkami, taari, bwa kam na kabatiaa riki karaoana. 11Kam na kataa ae kam konaa bwa kam na rau, ao kam na karaoi oin tabemi; kam na mwakuri ni baimi, n ai aron are ti tuangkami. 12Ao n te aro aei kam na kamoamoaaki iai irouia aomata ake tiaki kaain te ekaretia, ao a na akea te bae kam na kainnanoia. 13Ti aki tangiringkami taari, bwa kam na aki atai aroia aika a mate, bwa kam aonga n aki nanokaawaki, n ai aroia tabemwaang akana akea aia kaantaninga. 14Bwa ngkana ti kakoauaa bwa E mate Iesu ao E a manga maiu, ao ti boni kakoauaa naba bwa te Atua E na kairiia bwa raon Iesu te koraki ni kabaneia ake a tia ni mate ake a onimakina Iesu. 15Bwa ae ti tuangkami aei bon ana taeka te Uea: ngaira aika ti maiu aika ti tiku ni karokoa rokon te Uea ti na bon aki nako n rimoaia ake a tia ni mate. 16Bwa ane E na ruo te Uea mai karawa ma te bwanaa ae takaarua n taetae, ma bwanaan te anera ae e kakannato, ma tangin ana buu te Atua. Ao a na manga maiu moa ake a mate ake a onimakina Kristo, 17ao ngaira aika ti maiu n te tai anne ti na uotaki rake ma ngaiia nakon te tabo are a mena iai naang, ao ti na kaaitibo ma te Uea i aani karawa; ao n te aro aei ti na meemena n taai nako iroun te Uea. 18Ma ngaia ae kam na i karau nanomi n taeka aikai.


text: 1E riai iroura ngaira aika a korakora ara onimaki bwa ti na taotaon nanora nakoia aika a mamaara aia onimaki, ao ti na aki iri oin nanora ni karaoa are ti tangiria. 2Ti na bane n tatabemanira nako ni kakukureiia raora ni baika a na boongana i bukiia, bwa a aonga ni buokaki aia onimaki ni kakorakoraaki. 3Bwa E aki kakukureia i bon irouna Kristo; n ai aron are e koreaki ni kaangai: A bwakarai aia taeka n iowawa ake a taetae n iowawa nakoim. 4Bwa bwaai ni kabane ake a koreaki ngkoa a koreaki ibukin reireiara, bwa e aonga n reke iroura te kaantaninga n taekan te taotaonaki n nano ma te kauunga nano n te Baibara. 5Ao te Atua are e riki mai irouna taotaonan te nano ma kabeebetean te nano, E na anganingkami te nano ni boonnano are e reke ni katootoongan aroni Kristo Iesu; 6bwa e aonga n ae kam neboa te Atua are Taman ara Uea are Iesu Kristo n te nano ae ti teuana ao n te bwanaa ae ti teuana. 7Ma ngaia ae kam na i mwannemwane n i aakoakoi, n ai aron naba Kristo ngke E mwaneira n akoira, bwa E aonga n neboaki iai te Atua. 8I tuangkami bwa E roko Kristo bwa te tia buokiia I-Iutaia, ni kaotia nakoia bwa E a tia ni kakaonimaki te Atua ni kakoroa bukin ana taeka n aakoi ake E taekin nakoia aia bakatibu ake a kakannato; 9ao bwa a aonga n neboa naba te Atua aomata aika tiaki I-Iutaia ibukin arona n nanoanga nakoia, n ai aron are e koreaki ni kaangai: Ma ngaia ae N na karaoiroiko i buakoia bootanaomata aika tiaki I-Iutaia, Ao N na anenea aram. 10Ao aio naba: Kam na kimwaareirei, ngkami aika bootanaomata aika tiaki I-Iutaia ma ana aomata te Atua. 11Ao manga aio naba: Kam na karaoiroa te Uea, ngkami aika bootanaomata aika tiaki I-Iutaia ni kabaneingkami; Ke a kamoamoa natanaomata ni kabaneia. 12Ao e taku Itaia, Ane e na kaoti temanna man ana utu Iete; E na taua taekaia botanaomata aika tiaki I-Iutaia, ao ane a na kaantaningaia. 13Ao te Atua are e riki mai irouna te kaantaninga, E na kaon nanomi n te kimwaareirei ni kabanea ma te rau ibukina ngkai kam onimakinna, bwa e aonga n teimatoa ami kaantaninga ni mwaakan te Taamnei are e Raoiroi. 14Tariu, I aki nanokokoraki iroumi bwa a rangi n raoiroi aromi, ao kam rangi n atai baika kam riai ni karaoi, ao kam konaa n i reirei iroumi. 15Ma n te reta aei ao I a tia n ninikoria n taekini bwaai tabeua aika I a tia ni kauringngkami iai. I ninikoria n taekin ibukina bwa E a tia te Atua n ana aakoi ni karikai 16bwa ana tia mwakuri Iesu Kristo ngai i bukiia aomata aika tiaki I-Iutaia. I mwakuri bwa ai aron te ibonga ngai n tataekina ana euangkerio te Atua, bwa a aonga n riki aomata aika tiaki I-Iutaia bwa ai aroni karea aika E na kukurei te Atua irouia, aika a tia ni katabuaki ibukina iroun te Taamnei are e Raoiroi. 17Ma ngaia ae ibukin arou n reitaki ma Iesu Kristo, ao e riai bwa N na kamoamoaai n au mwakuri ibukin te Atua. 18Bwa N na ninikoria n taekina te baere E a tia ni karaoia Kristo irou n au taeka ma au mwakuri ibukini kairaia aomata aika tiaki I-Iutaia, bwa a aonga n ongeaaba nakon te Atua. 19Ao N na bon ninikoria naba n taekina aroni Kristo ni karaoani kanikina ma mwakuri aika a kamiimii ni mwaakan te Taamnei are e Raoiroi. Ma ngaia are ni mwanangau nakon taabo nako ake I a tia n roko iai, mai Ierutarem ni karokoa aonon Iruriko, ao I a tia n tataekina euangkerioni Kristo. 20I kekeiaki n tataekina te euangkerio tiaki n taabo ike e a tia n roko iai taekani Kristo: bwa N na aki reita nako te mwakuri are e a tia ni moanaki i mwaaiu iroun temanna; 21n ai aron are e koreaki ni kaangai: A na nooria ake a tuai n tuangaki taekana, Ao a na atatai ake a tuai n ongo. 22Ao bon aei bukin are e aki konaa n rereke iai au tai n roko iroumi. 23Akea ngkai au mwakuri n taabo aikai, ao I a kaman tangiria i nanon ririki aika a bati bwa N na kawaringkami, 24ngkana I mwananga nako Tibeen; ao I kaantaningaia bwa N na nooringkami i aoni kawaiu n au tai ni mwananga, ao ni bakaborauaki nako iai iroumi i mwiin tiau n noora aroni kakukurein te mena i buakomi i nanon te tai ae e kimototo. 25N te tai aei, ao N na nako Ierutarem n nikiri bwaai ibukini buokaia ana aomata te Atua ikekei. 26Bwa a kukurei nanoia I-Mwaketonia ma I-Akaia n anga bwaai n tituaraoi i bukiia ake a aki kaubwai i buakoia ana aomata te Atua ake a mena i Ierutarem. 27Boni ngaiia aika a kukurei ni karaoa aei. Ma a bon riai ni buokiia ake a aki kaubwai: bwa ngkai a buokanibwai I-Iutaia ma aomata aika tiaki I-Iutaia ni baika a raraoi mai iroun te Atua ibukin taamneiia, ao bon te bwai ae e riai irouia Kristian aika tiaki I-Iutaia bwa a na buokiia Kristian aika I-Iutaia, n anganiia baika a kainnanoi ibukini maiuia. 28Ma ngaia aei, ngkana I a tia ni karaoa aei, ma n anganiia naba rabwatan te mwaiti ni mwane are e a tia ni bobootaki i bukiia, ao N na karoko iroumi i aoni kawaiu nako Tibeen. 29Ao I ataia bwa ngkana I roko iroumi, ao N na roko ma te kabwaia ae moan te bati mai irouni Kristo. 30I bubutingkami, taari, ibukin ara Uea are Iesu Kristo ao ibukin te tangira are mai iroun te Taamnei, bwa kam na kakorakoraingkami ma ngai n tataro nakon te Atua i bukiu, 31bwa N na kamaiuaki mai irouia ake a rawa n onimaki i Iutaia, ao a na kukurei n au mwakuri ana aomata te Atua ake a mena i Ierutarem. 32Ngkana I tia ni karaoa aei, ao N na nakoimi ma te kukurei, ngkana nanon te Atua, ao e na rangi n nako raoi arou n tiku ni motirawa i buakomi. 33E na mena iroumi ni kabaneingkami te Atua are mai irouna te raoi. Amene.


text:
Kua tupu te tūmanako ō te Kaunihera Māori ka whai hua rātou i te tautohetohe mō ngā rawa hiko whai muri i ngā kōrero ā tētahi ō ngā pou ō te ture Pākeha.
Hai tā Kaiwhakawā Matua ā Kahurangi Sian Elias, mehemea ki te hoko atu i tētahi porohanga ō ngā kamupene hiko, ka haukoti i te āhei ō te Kāwanatanga ki te whai puretumu e pā ana ki ngā mōtika Māori.
Ko te tirohanga ā te Karauna e kore aua mōtika e whakaitingia.
Kāti e tūmanako ana te Kāwanatanga kia puta te whakatau ā te Kooti ākuanei.
Copyright © 2013, Uma Broadcasting Ltd


text:
For Saturday, January 19, 2013
POSTED: 01:30 a.m. HST, Jan 19, 2013
Synopsis: The media is fast to make Manti Te’o look bad, without knowing if he was a part of the hoax or not.
———
Welina e nā makamaka heluhelu. E kau ana ia 'ōlelo ma luna a'ela no ka hō'ike 'ana, he kanaka wale nō 'o Manti Te'o. A he maika'i kona 'ano. E holo paha 'o ia no ke kūlana kia'āina a e kōkua paha ko 'oukou mea kākau.
Akā, 'o kahi pilikia i kupu a'e nei, 'akahi nō a lohe 'ia mai ka nū maika'i 'ole e pili ana iā Te'o i ka pule nei, 'o ia ho'i, ua puni wale aku 'o ia i ka hana haku 'epa a kekahi kanaka (a mau kānaka paha), 'a'ole kāna ipo, 'o Lennay Kekua, he wahine maoli, 'o ka ipo ho'i āna i hala i ke ao polohiwa a Kāne i ke kau nei i hala. 'O ka mea i ahuwale i kēia manawa, he ho'opunipuni ka hana. A he pū'iwa ka no'ono'o, ke nānā aku i nā kūkala nūhou, a 'o ka hapanui o ia mau kūkala nūhou, ke kuhikuhi nei, ua maopopo paha iā Te'o, a 'o ia paha kekahi ma ia ho'opunipuni 'ana.
'O ka mea 'āpiki, wahi a ka lohe, he mea ma'a mau ia 'ano ho'opunpuni i kēia mau lā, i kapa 'ia 'o ka Ho'opunipuni I'a Pōpoki.
'O ka hana, haku 'ia kekahi kanaka, kona 'ano, kona ola, a pēlā aku, a kau aku ma ka pūnaewele i kahi 'ao'ao pūnaewele launa kanaka paha. A ke ho'ohihi mai paha kekahi, kama'ilio ke kanaka nāna i haku i ua kanaka hou lā, me he mea lā, 'o ia nō. A i kekahi manawa, nui loa ke aloha o ke kanaka i ho'ohihi mai i ia kanaka hou i haku 'ia. He keu aku a ke 'ano 'ē. Akā, he 'oia'i'o ia, he ki'i 'oni'oni nō kai hana 'ia i ka makahiki 2010 i kapa 'ia 'o I'a Pōpoki. Hahai 'ia akula kekahi kanaka, 'o Nev Shulman i kona huaka'i 'ana a'e e launa kino pū me kahi wahine āna i ho'opili ai ma o ka pūnaewele. A i ka launa 'ana a'e he alo a he alo, he makuahine ia, 'elua āna keiki, a 'o kona inoa, 'o ia 'o Angela Wesselman. A ahu ana ka hoka o Shulman i kapākai. 'A'ole i loa'a kāna kūmū.
He mea paha ia e hele ai a hilahila loa, inā puni wale aku i ia 'ano hana. No laila paha ka makemake 'ole o Te'o e kama'ilio i ka lehulehu. I loko nō o kona puni wale 'ana, e kāko'o aku au iā Te'o inā he mana'o kona e alualu i ke kūlana kia'āina ma Hawai'i nei, no ka mea, he kanaka 'o ia e kū nei i ka pono.
A inā 'o Te'o kekahi i komo pū i loko o ia ho'opunipuni 'ana, e lilo paha 'o ia i pelekikena no 'Amelika, 'oiai, he mea 'ole ia ho'opunipuni 'ana o Te'o, ke ho'ohālikelike 'ia me ka hana a kekahi mau pelekikena ma mua.
'O kahi mea nui, e kali nā kānaka kūkala nūhou 'o ka puka mai o ka mo'olelo mai ka waha mai o Te'o ma mua o ka haku 'epa 'ana i ka mo'olelo a laha ma nā kūkulu 'ehā o ka honua nei. A ke lohe 'ia ka 'oia'i'o, a laila, e ho'ohalahala paha. E like ho'i me Lance Armstrong, 'akahi nō 'o ia a hō'ike i ke kū 'ana o ka hewa iā ia.
'O ia ihola kahi mana'o. Ke ho'i aku nei ko Mānana keiki, ua ahiahi.
———
E ho'ouna 'ia mai na ā leka iā māua, 'o ia ho'i 'o Laiana Wong a me Kekeha Solis ma ka pahu leka uila ma lalo nei:
>> kwong@hawaii.edu
>> rsolis@hawaii.edu
a i ‘ole ia, ma ke kelepona:
>> 956-2627 (Laiana)
>> 956-2627 (Kekeha)
This column is coordinated by Kawaihuelani Center for Hawaiian Language at the University of Hawai'i at Mānoa.


text: 1Ngke e a tibwa ingabong, ao a kaboowi naba ibonga ake a kakannato, ma unimwaane, ma taani koroboki, ma kaain te Tanirim ni kabanea; ao a kabaea Iesu, ao a kairia nako, ao a angani Birato. 2Ao e titirakinna Birato ni kaangai, Aia King I-Iutaia Ngkoe? Ao E kaeka Iesu ni kaangai, Ngaia ane ko taku. 3Ao a bukinna ni baika a bati ibonga ake a kakannato. 4E a manga titirakinna Birato, ni kaangai, Akea am kaeka ae Ko na taekinna? Noria, a mwaiti baika a taekin bwa bwaini kabuaakakaam. 5Ma akea ana kaeka riki Iesu ae e anga, ma ngaia are e miimii Birato. 6Ni katoaa te tai are e karaoaki iai te Toa are te Riao, ao e tataneiai Birato ni kainaomataa te bure temanna are a buubuti aomata ibukina bwa e na kainaomataaki. 7I buakoia uaake a kainaki bwa buure, ao iai te aomata ae arana Bwarabwa, ae temanna i buakoia ake a bukinaki bwa a tiritiri n te tai are e eekaki nako iai te Tautaeka. 8Ao a aerake aomata nakon te tabo are e mena iai Birato, ao a butiia bwa e na manga katootoonga aron are e kaakaraoia rimoa nakoia. 9Ao e taku nakoia, Kam tangirai bwa N na kainaomataa aia King I-Iutaia n ai aron ami buubuti? 10Bwa n ana iango, e taku bwa ibonga ake a kakannato, a a tia n anga Iesu bwa a bakantang. 11Ma ibonga ake a kakannato, a kairoroia aomata bwa e aonga Birato ni kainaomataa Bwarabwa i bukiia. 12E a manga kaekaia Birato, ni kaangai, Ao tera ae kam tangiria bwa N na karaoia nakon Teuare kam atongnga bwa aia King I-Iutaia? 13A takaarua nakoina, ni kaangai, Kamatea i aon te kaibangaki. 14E taku Birato nakoia, Ao, bwa tera te bwai ae e buaakaka ae E a tia ni karaoia? Ma a kanenei bwanaaia n takaarua, ni kaangai, Kamatea i aon te kaibangaki. 15E kani kakukurei nanoia aomata Birato, ma ngaia are e kabwaraa Bwarabwa i bukiia; ao ngke E a tia ni kataereaki Iesu, ao e anga bwa E na kamateaki i aon te kaibangaki. 16Ao E kairaki Iesu irouia tautia nako nanon te tabo ae te Beritorium, ao a weteiia tautia ake raoia ni kabaneia. 17A kunnikaia Iesu n te kunnikai ae e ura-ro, ao a bira te bau man te kai ae e kateketeke, ao a katokaa i aon atuna. 18Ao a bwai-ni-ngareia n taeka ni karinerine aika a kaangai: Ko na kabwaia, Ngkoe ae aia King I-Iutaia! 19A orea atuuna n te kai, ao a bawareia, ao a katorobubua i aoni waeia bwa aongkoa a karinea. 20Ngke a a tia ni kakanikoa, ao a buuta te kunnikai are e ura-ro mai irouna, ao a manga karini kunnikaina i aona; ao a kairia nako, bwa a na katinea i aon te kaibangaki. 21I aoni kawaia ao a bo ma Timon ae te I-Kurene ngke e ri rarikiia i aoni kawaina man te nukamotu. Teuaei bon taman Arekantero ma Rubo. A kairoroa bwa e na uota ana kaibangaki Iesu. 22A kaira Iesu nakon te tabo ae arana Korokota, ae nanona, Te tabo n Tabwanou. 23N rokoia ikekei, ao a anganna te wain ae renganaki ma te mura; ma E aki nimma. 24A katinea i aon te kaibangaki, ao a kakaaea n te mwakuri ni kaiwa bwa antai ae e na reke tibwana ana kunnikai Iesu; ao a karaoa aei bwa aia kawai n tibwatibwai kunnikaina. 25Te aoa ruaiwa n te ingabong ngke a katinea Iesu i aon te kaibangaki. 26Ao taeka ake E bukinaki iai, a koreaki ni kaangai: Aia King I-Iutaia. 27A katineia naba i aoni kaibangaki n te tabo naba arei, uoman taani kamwarua: temanna i angaataina ao temanna i angamaingina. 29Ao a taetae n iowawa nakoina aomata ake a ri rarikina, ao a katoutou atuuiia ni kaenaenaa, ao a kaangai, E! Ngkoe ae Ko nang urua te umwantabu ao Ko na manga kateia i nanon tenibong, 30kamaiuko, ao ruo man te kaibangaki! 31A kakanikoa naba ibonga ake a kakannato ma taani koroboki, ao a i taetae irouia ni kaangai, E kamaiuiia tabemwaang; E aki konaa te kamaiua. 32Ke E ruo te Kristo ae aia King Iteraera man te kaibangaki, bwa ti na mataku, ao ti a onimaki. 33Ngke e a tawanou, ao e roo aon te aba ni kabutaa ni karokoa te aoa tenua n te tanimaeaontaai. 34Ngke e bo tenua, ao E takaarua Iesu n te bwanaa ae e korakora, ao E kaangai, Eroi, Eroi, ramwa tabwaketani? ae nanona, Atuau, Atuau, e aera ngkai Ko kiitanai? 35A ongo bwanaana aomata ake a teitei ikekei ao a taku, Noria, E wetea Eria! 36Ao e biri temanna ao e kateboa te tibwanti n te wain ae e kamangingi, ao e katekea i tabon te kai, ao e angan Iesu bwa E na mooi iai; ao e taku, Ti na kaantaninga, ao ti na mataku bwa tao e na roko Eria ni karuoa. 37Ao E takaarua Iesu n te bwanaa ae e korakora, ao E mate. 38Ao e raeuaki mai eta nako naano te kunnikai are te roki are e tine n te umwantabu. 39Ao te mataniwi n te taanga ni buaka are tebubua kaaina, ngke e noora Iesu bwa E mate n te aro arei, ao e taku, Bon te koaua bwa Natin te Atua te Aomata aei. 40Iai naba aine ikekei ake a mataku mai kiiraroa; ao e mena i buakoia Nei Maria are te I-Mwaketara, ao Nei Maria are tinan Iote ma Iakobo are te ataei riki; ao raoia naba Tarome, 41are e iriira Iesu ngke E mena i Kariraia, ao e buobuokiia naba; ao raoia naba aine aika a bati ake a airi ma Iesu nako Ierutarem. 42Ngke e a kaani bong, ngke ai tain te katauraoi are tebongina i mwaain te taabati, 43ao e roko Iotebwa ae te I-Arimataia, ae temanna ngaia ae e kakannato bwa kaain te Kauntira, ae e kaantaninga naba rokon uean te Atua. E nako ni Birato ma te aki maaku, ao e butiia rabwatan Iesu. 44E miimii Birato ngke e ongo bwa E a kaman tia ni mate Iesu! E wetea te mataniwi n te taanga ni buaka are tebubua kaaina, ao e titirakinna ni kakaaea koauan te rongorongo arei mai irouna; 45ao ngke e a ataia mai iroun te mataniwi n te taanga ni buaka are tebubua kaaina, ao e a anga rabwatan Iesu nakon Iotebwa. 46Ao Iotebwa e kabooa te kunnikai ae e tamaaroa ae e mainaina, ao e karuoa rabwatan Iesu ao e niiria iai; ao e kawenea n te nne ni mate ae e ekeaki i nanon te bwa, ao e karabinoa te atiibu ae e buubura bwa bonotani matan te nne ni mate. 47Ao Nei Maria are te I-Mwaketara ma Nei Maria are tinan Iote a noora te tabo are e kaweneaki iai rabwatan Iesu.