text:
1:1 ¶ Ko te poropititanga i kitea e Hapakuku poropiti.
1:2 Kia pehea te roa, e Ihowa, o taku tangi, a kahore koe e rongo? e karanga atu ana ahau ki a koe mo te tutu, a kahore koe e whakaora.
1:3 He aha koe i whakakite mai ai i te kino ki ahau? he aha koe i titiro ai ki te pakeketanga? he pahua hoki, he tutu tenei kei toku aroaro, na he totohe tenei, a kei te oho ake he ngangare.
1:4 Na reira kahakore noa iho te ture, kore tonu ake e puta te whakawa; e karapotia ana hoki te tika e te kino: na reira, te putanga o te whakawa, he parori ke.
1:5 ¶ Titiro atu ki nga tauiwi, matakitaki, kia nui te miharo; no te mea kei te mahi ahau i tetahi mahi i o koutou ra, he mea e kore e whakaponohia, ki te korerotia atu.
1:6 No te mea tenei ka ara i ahau nga Karari, taua iwi nanakia ra, taua iwi hikaka tonu ra, e haerea nei e ratou te whanuitanga o te whenua, kia riro ai i a ratou nga kainga ehara nei i a ratou.
1:7 He hanga whakamataku ratou, he mea wehi: i ahu tonu ake i a ratou ta ratou na whakawa, me to ratou na rangatiratanga.
1:8 He tere atu a ratou hoiho i te reparo, he nanakia atu i te wuruhi o te ahiahi: ka tohatoha noa atu o ratou kaieke hoiho: ae ra, ka haere mai ano a ratou kaieke hoiho i tawhiti; ko ta ratou rere rite tonu ki ta te ekara e hohoro ana ki te kai.
1:9 Ko ratou katoa he mahi nanakia i haere mai ai; ko o ratou kanohi whakamau tonu me te mea ko te hau marangai, me te mea he kirikiri nga whakarau e aohia ana e ratou.
1:10 Ae ra, e taunu ana ia ki nga kingi, a hei kata mana nga rangatira: ka kata ia ki nga pa taiepa katoa; ka opehia ake hoki he puehu e ia, a riro tonu i a ia.
1:11 Katahi ia ka wheoro ake ano he hau, ka whiti atu, a ka nahi i te he: ara a ia, te tangata ko tona kaha nei tona atua.
1:12 ¶ He tekia ianei nonamata riro koe, e Ihowa, e toku Atua, e toku Mea Tapu? e kore matou e mate. Kua waiho ia e koe, e Ihowa, hei whakawa; kua whakapumautia ia e koe, e te Kamaka, hei whiu.
1:13 He kanohi ma rawa ou, e kore koe e titiro ki te kino, e kore ano e ahei kia matakitaki koe ki te kino: he aha koe i matakitaki ai ki te hunga tinihanga, i whakarongo puku ai i te mea ka horomia e te tangata kino te tangata e tika rawa ana i a ia?
1:14 He aha nga tangata i meinga ai e koe kia rite ki nga ika o te moana, ki nga mea ngokingoki kahore nei o ratou kaiwhakahaere tikanga?
1:15 Ko ratou katoa tangohia ake e ia ki te matau, ka mau i a ia ki roto ki tana kupenga, a kokoa ana ki tana rou; na reira koa ana ia, whakamanamana ana.
1:16 Koia ia i whakahere ai ki tana kupenga, i tahu whakakakara ai ki tana rou; no te mea na aua mea i whai ngako ai tona wahi, i momona ai tana kai.
1:17 He mea ano ranei tera e whakawateatia ai e ia tana kupenga, a kore iho e tohungia nga iwi e patua tonutia ana?
2:1 ¶ Ka tu ahau ki taku mahi tiaki, ka whakanoho i ahau ki te taumaihi, ka tutei atu, ka titiro atu, ko te aha e kiia mai e ia ki ahau, a ko te aha e whakahokia e ahau ina riria taku.
2:2 Na ka utua mai taku e Ihowa; i ki mai ia, Tuhituhia te kite, kia marama rawa ki nga papa, kia tere ai te kaikorero.
2:3 Mo tona wa ano hoki i whakaritea ai te kite, a e whawhai ana ia ki te mutunga, a e kore e teka; ahakoa roa ia, tatari atu ki a ia; no te mea he pono rawa ka puta mai; e kore e whakaroa.
2:4 Nana, kei te whakakake tona ngakau, kahore e tika i roto i a ia: ma tona whakapono ia ki ora ai te tangata tika.
2:5 ¶ Ae ra hoki, he mea nanakia te waina, he tangata whakakake, kahore e ata noho i te kainga; ko tona hiahia whakanuia ake e ia ano ko te reinga; kei te mate tona rite, e kore ano e ngata, e tawhiua ana hoki e ia nga iwi katoa ki a ia, e tuapuatia an a nga tangata katoa ki a ia:
2:6 E kore ianei e whakahuatia e enei katoa he kupu whakatauki mona, he whakapeka taunu ano mona, a ka mea, Aue, te mate mo te tangata e ami ana i te mea ehara nei i a ia! he pehea ra te roa? mo te tangata ano e haupu ake ana i te taunaha ki runga ki a ia!
2:7 E kore ianei e maranga ohorere ake nga kaingau mou? e kore ianei e ara nga kaiwhakatoi i a koe, a ka waiho koe hei taonga parau ma ratou?
2:8 No te mea he maha nga iwi i pahuatia e koe, na ka pahuatia koe e nga toenga katoa o nga iwi; he mea hoki mo te toto o nga tangata, mo te mahi nanakia ki te whenua, ki te pa, a ki nga tangata katoa ano i reira.
2:9 Aue, te mate mo te tangata, he kino nei te apo i apo taonga ai ia mo tona whare, he mea kia tiketike ake ai tona kohanga, kia ora ai ia i te kaha o te kino!
2:10 Kua takoto i a koe he whakama mo tou whare i tau hatepenga atu i nga iwi maha; kua hara ano ki tou wairua ake.
2:11 Ka karanga hoki te kohatu i roto i te pakitara, ka whakahoki kupu ano te kurupae i roto i nga rakau.
2:12 Aue, te mate mo te tangata e hanga ana i te pa ki te toto, e whakau ana hoki i te pa ki te he!
2:13 He teka ianei na Ihowa o nga mano i mauiui ai nga tangata i roto i te ahi, i ruha ai nga iwi i te kahore noa iho?
2:14 Ka kapi hoki te whenua i te matauranga ki te kororia o Ihowa, ano ko nga wai e taupoki ana i te moana.
2:15 ¶ Aue, te mate mo te tangata e mea ana i tona hoa kia inu, e apiti atu ana i te mea nanakia ki tera, e whakahaurangi ana hoki i a ia, kia titiro ai koe ki a ratou e takoto tahanga ana!
2:16 E ki ana koe i te whakama, kahore i te kororia: e inu hoki koe, kia waiho ai koe, ano he mea kokotikore: ka anga mai ki a koe te kapu a to Ihowa ringa matau, a he whakama whakarihariha ka tau ki runga ki tou kororia.
2:17 Ko te mahi nanakia hoki ki Repanona hei taupoki mou, me te whakangaromanga o nga kararehe i wehingia ra e ratou; mo te toto hoki o nga tangata, mo te mahi nanakia ki te whenua, ki te pa, ki nga tangata ano o reira.
2:18 He aha te pai o te whakapakoko i whaoa ai e tona kaihanga; o te whakapakoko whakarewa ano, o te kaiwhakaako ki te teka, i whakawhirinaki ai tona kaihanga ki tana mahi, ka mahi i nga whakapakoko wahangu?
2:19 Aue, te mate mo te tangata e mea ana ki te rakau, Maranga; ki te kohatu reokore, E ara! ma tenei koia e whakaako? Nana, kua oti te koura, te hiriwa, te whakapiri ki a ia, a kahore rawa he wairua i roto.
2:20 Kei tona temepara tapu ia a Ihowa. Whakarongoa, e te whenua katoa, i tona aroaro.
3:1 ¶ He inoi na Hapakuku poropiti, ko Hikionoto te waiata.
3:2 E Ihowa, kua rongo ahau i tou rongo, wehi ana ahau: e Ihowa, kia ora tau mahi i waenganui o nga tau, kia matauria i waenganui o nga tau; i te mea e riri ana, mahara ki te tohu tangata.
3:3 ¶ I haere mai te Atua i Temana, te Mea Tapu i Maunga Parana. (Hera. Hei hipoki tona kororia mo nga rangi; ki tonu te whenua i te whakamoemiti ki a ia.
3:4 Ko tona tiahotanga ano ko te marama; he hihi e puta ana mai i tona ringa: i reira ano te hunanga o tona kaha.
3:5 I mua i a ia te mate uruta e haere ana, i puta ano te mura whanariki i ona waewae.
3:6 Tu ana ia, a whanganga ana e ia te whenua; i titiro ia, a titaria ana e ia nga iwi; rerere ana nga maunga onamata, piko ana nga pukepuke o mua: ko ona ara koia ano kei onamata.
3:7 I kite ahau, kei te tuatea nga teneti o Kuhana; wiri ana nga tauarai o te whenua o Miriana.
3:8 I riri ranei a Ihowa ki nga awa? Ki nga awa ranei tou riri? Ki te moana ranei tou riri? I haere ai koe i runga i au hoiho, i au hariata whakaora?
3:9 I meinga tau kopere kia noho tahanga: ko nga oati ki nga hapu he kupu pono. (Hera. Wahia ana e koe te whenua ki nga awa.
3:10 I kite nga maunga i a koe, a wehi ana; i pahemo ake te waipuke o nga wai: i puaki te reo o te rire, a ara ana ona ringa ki runga.
3:11 Tu ana te ra me te marama i to raua kainga, haere ana ratou i te marama o au pere, i te wherikotanga o tau tao kanapa.
3:12 Haereerea ana e koe te whenua i runga i te aritarita, patua a wititia ana e koe nga iwi i runga i te riri.
3:13 I puta koe ki te whakaora i tau iwi, ae ra, ki te whakaora i tau i whakawahi ai; pakaru ana i a koe te upoko i roto o te whare o te hunga kino, takoto kau ana te turanga, a taea noatia te kaki. Hera.
3:14 Werohia ana e koe te upoko o ona ariki ki ana tokotoko ano: ano he paroro ratou e aki mai ana ki te titaritari i ahau; ko to ratou koanga ngakau he kai puku i te rawakore.
3:15 Takahia ana e koe te moana ki au hoiho, te kaupuranga o nga wai nunui.
3:16 ¶ I toku rongonga, wiri ana toku kopu, oraora ana oku ngutu i te reo: ngoto ana te pirau ki roto ki oku whenua, a wiri ana ahau i toku wahi; he mea ia e whai okiokinga ai ahau i te ra o te raru, i te haerenga ake ki te iwi e kokiri ana mai ki a ia me ana kaieke hoiho.
3:17 Ahakoa kore te piki e kopuku, kore nga waina e whai hua; ka he te mahi oriwa, kahore hoki nga mara e whai kai; ko nga hipi poto ake i roto i nga taiepa, kahore hoki he kau i roto i nga taiepa kau:
3:18 Otiia ka koa ahau ki a Ihowa, ka whakamanamana ki te Atua o toku whakaoranga.
3:19 Ko Ihowa, ko toku Ariki, toku kaha, ka meinga e ia oku waewae kia rite ki o te hata, ka meinga ano ahau e ia kia takahi i runga i oku wahi tiketike. Ki te tino kaiwaiata i runga i aku mea whakatangi.


c: text/html

text:
Arizona
Ko Arizona /ˌæ.ɹɪˈzoʊ.nə/ he wāhanga whenua nō te tonga mā uru o te Hononga-o-Amerika. He wāhi rongonui mō te nui o ngā whenua koraha, te wera rawa o ngā raumati me te māhaki o ngā takurua. Kāore i te tino mōhiotia ngā maunga o te raki, he maunga e kākahutia ana e te ngahere paina.
Ko ngā wāhanga whenua e pātata ana ko New Mexico, ko Utah, ko Nevada, ko California. E pā ana hoki a Arizona ki Colorado i te wāhi e kīa nei ko ngā 'kokonga e whā'. Ko ngā whenua e whā ka pā tētahi ki tētahi i reira ko Colorado, ko New Mexico, ko Arizona, ko Utah. E 389 maero (626 km) te roa o te rohe o Arizona ki ngā whenua Mehiko o Sonora me Baja California. Kei Arizona te pākohu nui (Grand Canyon), he maha ngā ngāhere me ngā pāka-a-te motu, he kāinga o ngā tāngata whenua. Ko Arizona te 48 o ngā wāhanga whenua o Amerika.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Tāmati Parāone
Ko Tāmati Parāone (Tā Thomas Robert Gore Browne) te Kāwana o Aotearoa mai i te 6 Mahuru 1855 tae noa ki te 3 Whiringa-ā-nuku 1861. He hōia a Tāmati Parāone, pērā anō ki ngā kāwana i mua i a ia. Nō te tau 1855 ka tohungia a Browne hei whakakapi i te tūranga o Hōri Kerei hei Kāwana o Aotearoa. Ko te take, he whakatinana i te kaupapa taketake o Aotearoa o te tau 1852, He tino mahi māna tērā, heoi anō ka rerekē haere tēnei nō te putanga o te riri i waenganui i ngā iwi Māori o tēnā, o tēnā rohe.
Kei te tere haere te nui o ngā kaiwhakanoho, ā ka kaha haere tō rātou hiahia ki te hoko whenua; he āwangawanga kē tō te iwi Māori kei mate rātou i te tini mano e tae mai ana ki Aotearoa noho ai, kei riro anō te mōmona o ngā whenua. Nō te tekau tau atu i 1850 ka tū ko te Kīngitanga hei māngai mō ō te iwi Māori āwangawanga.
Nā Parāone i kimi he huanui kia whakaritea ai ngā tukitukinga nei. Ko ngā kaupapa hoko whenua ana ka haere tonu, heoi anō ka ngana tonu ia kia mauria he whenua e ngā ringaringa o te Māori; ko tāna anō hoki, kia wātea rātou ki te whakamahi i ngā kura, i ngā hōhipera hoki. Ahakoa tana kaha hiahia kia waiho ngā kaupapa Māori māna anō e whakahaere, koia rā ko te Whare Pāremata e kī ana i te kaiwhakanoho. Ko tāna anō i tūmanako ai, ki te horo te taunga mai o ngā Pākehā ki tēnei whenua, kāhore e kore ka pakū te whawhai. Ka rere te kōrero mō tōna tūranga hei kāwana, nā tana kino i te tau 1859 ki te hoko i ngā whenua i Taranaki i Waitara, hāunga anō te ātete te rangatira nui o taua takiwā, a Wiremu Kīngi Te Rangitāke. Ka puta rā anō te whawhai, ka kuhu atu tēnā mai i Waikato ētahi o ngā toa o te Kīngitanga.
Ka mau te rongo ki Taranaki i te ngā rā whakatuwhera o te tau 1861. Ahakoa he whakaaro nā Parāone kia urutomo ia i te riu o te awa o Waikato, heoi anō ka eke i konei tana ono tau hei Kāwana. Ka whakatinanatia e Hōri Kerei, e te Kāwana tōmuri, tē urutomo nei.
Tohutoro[edit | edit source]
- Ngā Tāngata Taumata Rau URL:NZDB


text:
1:1 ¶ Ko te poropititanga mo Ninewe, Ko te pukapuka o te kite a Nahumu Erekohi.
1:2 ¶ He Atua hae a Ihowa, he rapu utu; he rapu utu a Ihowa, a ki tonu i te riri; e rapu utu ana a Ihowa i ona hoariri, a e rongoatia ana e ia he riri mo ona hoariri.
1:3 He puhoi a Ihowa ki te riri, he nui tona kaha, e kore rawa e whakaharakoretia e ia te tangata hara. Ko to Ihowa ara kei te tukauati, kei te paroro, ko nga kapua te puehu o ona waewae.
1:4 E riria ana e ia te moana, a meinga ana kia maroke, a whakamaroketia ana nga awa katoa: e ngohe ana a Pahana, me Karamere, a kahakore noa iho te puawai o Repanona.
1:5 Wiri ana nga maunga i a ia, rewa ana nga pukepuke; huamo ake ana te whenua i tona aroaro, ae ra, te ao, me nga tangata katoa e noho ana i reira.
1:6 Ko wai e kaha ki te tu i mua i tona aritarita? ko wai e kaha ki te whakatika, ina mura tona riri; ko te ringihanga mai o tona weriweri, ano he ahi; ko nga kamaka wahia iho e ia.
1:7 He pai a Ihowa, he pa kaha i te ra o te raru; e mohio ana hoki ia ki te hunga e whakawhirinaki ana ki a ia.
1:8 Otiia ka moti to reira wahi i tana waipuke e ngawha ana; ka whaia ano e ia ona hoariri ki roto ki te pouri.
1:9 ¶ Ko te aha ta koutou e whakaaro na ki a Ihowa? ka moti rawa i a ia: e kore e tuaruatia te putanga ake o te aitua.
1:10 No te mea, ahakoa rite ratou ki te tataramoa e whiwhi ana, ahakoa ki nga kopu ano na ta ratou waina, ka tino pau ratou, ano he kakau witi kua maroke.
1:11 Kua puta mai i roto i a koe tetahi e whakaaro ana i te he mo Ihowa, he kaiwhakatakoto i te whakaaro kino.
1:12 Ko te kupu tenei a Ihowa, Ahakoa tino kaha ratou, ahakoa tini, heoi ka tapahia ratou, ka pahemo ia. Ahakoa i whiua koe e ahau, e kore koe e whiua e ahau a muri ake nei.
1:13 Na akuanei ahau wahi ai i tana ioka i runga i a koe, momotu ai i ou here.
1:14 He whakahau hoki ta Ihowa mou, ara kia kaua e whakatokia tetahi o tou ingoa a muri ake nei: ka hatepea atu e ahau te whakapakoko tarai me te whakapakoko whakarewa i roto i te whare o ou atua: ka hanga e ahau he urupa mou; no te mea he kino koe.
1:15 Nana, kei runga i nga maunga nga waewae o te kaikawe mai i te korero pai, o te kaikauwhau i te rongo mau. Mahia au hakari, e Hura, whakamana au kupu taurangi; no te mea heoi ano haeretanga atu o te tangata kino na waenga i a koe; kua hatepea raw atia atu ia.
2:1 ¶ Kua tae ake te kaiwawahi ki tou aroaro: tiakina te pa, tuteia te ara, kia kaha tou hope, kia u rawa tou kaha.
2:2 No te mea ka whakahokia mai e Ihowa te kororia o Hakopa, me te kororia o Iharaira: kua takoto kau hoki ratou i nga kaiwhakatakoto kau, kua he ano a ratou manga waina i a ratou.
2:3 Kua oti te whakangungu rakau a ana marohirohi te whakawhero, he ngangana te kakahu o nga maia: kei te rino e kanapa ana te rite o nga hariata i te ra e takatu ai ia, a ko nga tao wiri rawa.
2:4 Ngana tonu nga hariata i nga ara, taututetute ana ki a ratou ano i nga waharoa: ko to ratou ahua ano he roherohe, e rere ana me he uira.
2:5 Ka mahara ia ki ana metararahi: ka tapatu ratou i a ratou e haere ana; ka hohoro ratou ki to reira taiepa, a ka rite te arai.
2:6 Ka whakatuwheratia nga kuwaha o nga awa, ka papahoro te whare kingi.
2:7 Na kua tu tahanga a Huhapa, kua maua atu ia, a ka tangi ana pononga wahine, ko te reo koia ano kei to te kukupa, ko o ratou uma hei timipera ma ratou.
2:8 Ko Ninewe ia, ko tona rite mai onamata, kei te puna wai: heoi ka tahuti ratou; ka karanga, E tu, e tu; heoi e kore tetahi e titiro whakamuri.
2:9 Pahuatia te hiriwa, pahuatia te koura: kahore hoki he mutunga o nga rawa, o te kororia i roto i nga taonga ahuareka katoa.
2:10 Kua takoto kau ia, kahore ana mea, moti rawa; harotu kau te ngakau, kei te aki ano nga turi ki a raua, he nui te mamae kei nga hope katoa, kua koma nga mata o ratou katoa.
2:11 ¶ Kei hea te nohoanga o nga raiona? te wahi kai a nga kuao raiona? te wahi i haereere ai te raiona, me te raiona katua, me te kuao raiona, te ai he kaiwhakawehi?
2:12 I haehaea mai e te raiona he mea e makona ai ana kuao, notia ana e ia te kaki hei mea ma ana raiona uha, whakakiia ana e ia ona rua ki te kai, ona nohoanga hoki ki te mea i haehaea.
2:13 Nana, hei hoariri tenei ahau mou, e ai ta Ihowa o nga Mano, ka tahuna ano e ahau ana hariata i roto i te paowa, ka pau au kuao raiona i te hoari: ka kore i ahau he haehaenga mau i runga i te whenua, e kore ano te reo o au karere e rangona a muri ake nei.
3:1 ¶ Aue, te mate mo te pa toto! kua ki katoa i te teka, i te pahua; kahore e mutu te muru taonga,
3:2 Ko te haruru o te whiu, ko te ngaehe o nga wira e keke ana; ko nga hoiho e takatakahi ana, ko nga hariata e tarapekepeke ana;
3:3 Ko nga kaieke hoiho e ekeeke ana, ko te wheriko o te hoari, ko te kanapa o te tao; ko te tini o te tupapaku, me te puranga nui o nga tinana mate: a kahore he mutunga o nga tinana; tutuki ana te waewae ki o ratou tinana:
3:4 He maha hoki no nga kairautanga o te wahine ataahua i kairau nei; ko te rangatira nei ia o nga makutu, e hoko nei i nga iwi ki ana kairautanga, i nga hapu ano ki ana mahi makutu.
3:5 Nana, hei hoariri tenei ahau mou, e ai ta Ihowa o nga mano, ka hurahia ano e ahau nga remu o tou ki tou aroaro; ka whakakite ano ahau i a koe e noho tahanga ana ki nga iwi, me tou whakama ki nga kingitanga.
3:6 A ka maka e ahau he mea whakarihariha ki runga ki a koe, ka whakaititia koe e ahau, ka meinga hei tirohanga atu.
3:7 Na, ko te hunga katoa e kite ana i a koe ka rere atu i a koe, a ka mea, Kua ururuatia a Ninewe; ko wai hei tangi ki a ia? me rapu e ahau ki hea he kaiwhakamarie mou?
3:8 ¶ He pai ake ranei koe i Noamono, i tu nei i roto i nga awa, he mea karapoti e nga wai, ko tona pekerangi ko te moana, no te moana ano tona taiepa?
3:9 Ko tona kaha ko Etiopia, ko Ihipa, kahore hoki he mutunga; he awhina nou a Putu, a Rupimi.
3:10 Heoi kua whakaraua atu ia, kua riro hei parau; ko ana kohungahunga taia iho i te ahunga mai o nga ara katoa, mongamonga noa, i maka rota ratou mo ona tangata nunui, ko ona tangata rarahi katoa here rawa ki te mekameka.
3:11 Tera ano koe ka haurangi, ka huna koe; a ka rapu koe he wahi kaha i te wehi o te hoariri.
3:12 Ko ou pa taiepa katoa ka rite ki te piki he hua matamua nei ona: ki te rurerurea, ka taka ki roto ki te mangai o te tangata e kai ana.
3:13 Nana, he wahine ou tangata i waenganui i a koe: ko nga kuwaha o tou whenua tuwhera pu ki ou hoariri; ka pau ou tutaki i te ahi.
3:14 Utuhia he wai mou mo te whakapaenga, whakakahangia ou pa taiepa: haere ki te mahi paru, takatakahia te mea pokepoke, kia u te tahunga pereki.
3:15 Ka pau koe i te ahi i reira, ka hatepea atu koe e te hoari, ko tana kai i a koe ka rite ki ta te tatarakihi: whakaraneatia koe, kia rite ki te tatarakihi, whakaraneatia koe, kia rite ki te mawhitiwhiti.
3:16 Ko au kaihokohoko whakatokomahatia ake e koe i nga whetu o te rangi: ko ta te tatarakihi he pahua, a rere ana.
3:17 Ko ou tangata i te potae kingi, ko to ratou rite kei te mawhitiwhiti, ko ou rangatira rite tonu ki nga pokai mawhitiwhiti e noho nei i nga taiepa i te ra maeke i te whitinga o te ra ka rere ratou, kahore hoki e mohiotia to ratou wahi, kei hea ra?
3:18 Kei te moe au hepara, e te kingi o Ahiria; ko au metararahi kei te takoto; kua marara atu tou iwi ki runga ki nga maunga, kahore hoki he kaihuihui.
3:19 Kahore he whakamahunga i tou pakaru; he mamae rawa tou marutanga: ko te hunga katoa e rongo ana i te rongo ki a koe, ka papaki o ratou ringa ki a koe: i kore hoki ki a wahi te panga tonutanga o tou kino.


text:
Whakatau ai a Te Papa i te hunga hauā, i te hunga mate motuhake. Ka taea e ēnei momo tāngata ngā wāhi whakaatu matua, me ētahi tino whakawaitanga, ā, ka taea anō e rātou te nuinga o ngā wharepaku.
Kei te tuku anō mātou i ngā tūranga waka, ngā haere arahina, ngā kaupapa mātauranga kua āta whakaritea, ngā tūru wīra me tētahi kūtā, ngā reo ārahi, te tapa i ngā ataata me ngā koropiko-whakarongo.
I mua i tō haerenga mai, ka taea te waea ki te Enquiries Centre +64 (0)4 381 7000 me te whakaatu mai i ō hiahia. I a koe i konei, ki te hia āwhina koe, hia mōhio rānei, uia atu ā mātou kaiāwhina ahakoa te wā. He tikanga ā mātou hei āwhina manuhiri runga tūru wīra, pērā anō mō ērā he mate kē atu, mehemea ka whakarērea te whare.
Ngā tūranga waka
E rima ngā tūranga hauā: e rua kei te taha mauī o te kuhunga ki te tūranga waka, e toru kei te taha mauī ka uru atu ai koe i raro i te tuanui. Ka āhei te hou ki roto i te whare mā te papa tonu kei te tomokanga matua.
He kōrero anō mō te tūranga waka ki Te Papa.
Ngā haere arahina me ngā kaupapa mātauranga
Ka taea ā mātou haere arahina te whakarite mō te hunga hauā, ā, he hāereere ake tā mātou mō ngā tāngata he āhua kāpō. Ka taea anō te whakarite i ā mātou kaupapa mātauranga.
Tirohia te rārangi mō ngā haere arahina.
Pānuitia ā mātou kaupapa mātauranga.
Tūru wīra, kūtā, me te nohanga – uaua te hūnuku
Kei Papa 1 kei Coats, Bags | Koti, Pēke, ngā tūru wīra ā-ringa, ā, he kūtā kei te wātea i te Information Desk | Tēpu Pārongo kei Papa 2. Ka taea e koe ēnei mea te whakatau mā te waea ki Te Papa +64 (0)4 381 7000.
He nohanga kei te nuinga o ngā whakaaturanga, ngā wharekai, me ngā ara hīkoi puta noa i te Muhiama.
Reo ārahi – mō te kāpō
Kei te reo ārahi he kōrero mō ētahi whakaaturanga me ētahi mea ake. Kei te wātea i te reo Ingarihi, Māori, Tiamana mō te $5. He maha ngā whakaaturanga he reo tonu kei te whakaatu i ngā pārongo.
Ngā tapanga me ngā piko-whakarongo – mō te turi
He tapanga kei te nuinga o ngā ataata o te Muhiama. Kei te wātea i ētahi wāhi ngā koropiko-whakarongo, e piri ana te tohu oko-whakamāroto.
Ngā rōpū
Mehemea he rahi tō rōpū hauā, tēnā koa tono mai mō te whakaaturanga Golden Days (pakeke) me StoryPlace (tamariki).
Kikī ana ngā Discovery Centres e whā o Te Papa i te tākaro pāhekoheko, i te rorohiko, i te pukapuka, ā, ka taea te whakanoho i te tini rōpū tamariki whai mate motuhake.
Rapua ētahi atu kōrero mō ngā wāhi tamariki.


text:
'Oku hange hake 'a Siu'ilikutau ia ko Kuini Salote ka 'oku hange 'a e mata ia 'o G5 ha mata'i Siu.Tonu ke vakai'i na 'oku 'i ai hano konga Siu he na'e 'i Tonga ni foki 'a e kau Siu he taimi atu koee.
E Poko sio atu pe kihe fu'u leiti ko ena ko LavakaAta pea ma'u ai pe hoo fua. Koe mooni e famaili oe tui honau konga tonga totonu koe matakali oku matatatau 'uhi koenau mali famili pea mo ikai sia'a foki honau afi. Ka ko honau konga Siu-Siamane ena oku 'asi mai he fu'u ihu o pilolevu mo honau fuu la'e oku keevi pea oku tatau pe a Pilolevu, leiti's Lavaka mo G5. Ne mau i Siamane he taimi e taha ne fouange ai a Tupou 4 'o fakaekekeke ai he televisione one pehe oku iai hono konga Siamane pea ne hau ai ke fekumi kihono konga famili mole ko ia. Hange ha me'a fo'ou kianautolu ae fakalusa. Ko Pilolevu ena ne lolotonga pe ene nofo mali mo tuita kuo nonofo ia mo tuiono liava'a na tingtingband ai pe ha ngahitaimi neongo hono ilo kae pango foki he koe pilinisesi foki ia sii fakaofa pe sii tuita ne tonu foki ke alu atu mo tuita ia o kumi hane tingtingband ana ka ne lahiange ene manavahe. ko lavaka ena lolotonga pe ene nofomali mo pilisisesi nanasipauu kuo nonofo ia mo hono kasini tamasi'i ko mapaFaletau na tingtingsotoma ai pe naua. Siuhuuuuu malie kalafi Moala Lekutu pepenu vaha'a mango tautau mo feleti sevele lila puku lekapai pekalu vaha'alesi fohipa siapani tolohele. Pea ko G5 ena lolotonga pe ene nofo taemalitakai holo moe kau kaunaga ae kakai kuo mafuli ia o nofo fakatangata pea sai pe kakai lalahi kae toe fakasotoma'i si'i kau si'ihifo. Pea e kaungahia ai pe fonua ko enau taki.
Komiti ngali ko e 'uhinga ia ho hingoa ngali fu'u lahi ngaahi komiti 'oku ke kau ai fu'u lahi ho'o 'ilo pea to e taka loloto .'Oku 'i ai ha'o ma'u ki he ta'ahine fika tolu pe /mo (and or) fika 4 'a Pilolevu he 'oku mata'i Liava'a ia.
Malie foki Poko e KOLE LAU! ha ha ha ha! 'Io, 'oku ma'u 'ehe tokotaha 'ae mata 'o Liava'a pea ma'u 'ehe tokotaha 'ae telinga. ha ha hah
'osi taimi ke papi moutolu kautama he siasi he mahalo koe 'ikai ke mou lautohi fakasapate eee...ngaahi foi lesoni fakaMee ia 'o Komiti 'oku te'eki keu lava au 'o lau he 'oku fu'u mamafa fau....
e poko koe lau foki ia o fakafuofua ki he vaha'a taimi ne hoko ai 'a e tingtingband 'a e ta'ahine ko Salote Pilolevu mo e fo'i tamasi'i ko ena meihe lausi'i ka 'oku ikai ko ha fu'u loko me'a foki ia kiatautolu pe ko fe ta'ahine a liava'a moee 'a tuita. koe me'a pe oku mahu'inga nena ifo kinaua pea kuo lo'ia ai pe 'a e mana'ia mei lausi'i pea fielau foki he 'oku 'ikai koha toki pakia fo'ou 'eni ia a e mana'ia ni he koe 'osi atu e pilinisesi hoko mai ki he pilinisesi. ko pilinisesi siuilikutapu foki koe 'uluaki ohoana ia 'o liava'a pea toki fa'ao fakamalohi'i ia 'e tupou 4 'a siulikutapu meia liava'a 'o fakamali'i mo kalaniuvalu. ka oku mou pehee oku pehee ha me'a i mamani ke ha'u ia o fa'ao e mali oe motua koee. si'i fakaofa pea koe atunga ia 'ene fa'ao e mali o liava'a hanga atu koe liava'a 'o papi 'a Salote Pilolevu koe ta'ahine lahi pe ia e taha 'a tupou4. hooiii malie pilolevu kae malie lahi ange a liava'a. ko moua pe foki. pea tuku poko ho'o kole lau na'a faifai pea mo'ua ha taha. fakamaama atu foki a poko 'e ipod faifai pea mo'ua taha he lau he koe atunga ee kuo ninimo a moana ia he ngaahi saame.
komiti 'oku 'ikai foki ko ha fo'i talanoa fo'ou 'eni he na'e 'osi hakule ia 'e Kalali he nusinusi 'ae taimi'otonga.
Koe me'a 'oku malie'ia ai 'ae motu'a ni ia koe pehe koia 'e Liava'a na'a ne takitaki'i 'eia 'ae kau te'e 'a Pilolevuu kihe tuliki 'e taha pea 'oange mo 'enau kofu pinati ke nau haangaa ai kae moumoulu mai leva ia kihe ta'ahinee 'o fai 'e sousouluu ia. 'Oku totonu ke tautea'i lahi e kau te'ee he ko honau fatongiaa koe tokanga'i e ta'ahinee telia na'a to kiha fakatu'utamaki. Pea kapau koe 'atungaa ee ke takitaki'i 'aki pe ha kofu pinati pea taa 'oku totonu ke 'uluaki fafanga kapaika'i kinautolu 'i 'api pea toki ngofua ke nau muimui he ta'ahinee. Hoooooiiiiiiii.
toe lele hake 'eku fie kai pinati ia 'a'aku ongo me'a homo lau kai pinati e kau te'ee...hahahaha
neongo ha'ate kai pinati 'i Amelika ni pe Nuusila pe ko Australia ka 'oku kehe atu pe pinati ia 'a Tonga...
Kou lolotonga ninimo ni au Komiti he fo'i talanoa ki he poko ko Liava'a pea 'amusia Liava'a ia na'e kai 'e ia fo'i kilimi kae tuku mai fo'i chocolate ia ke fefe'i...iauuuuuu
'Osi totonu ke tautea'i lahi e kau Te'ee moe vale. Tui au ipod ki ho'o fokotu'uu. Tonu ia ke 'uluaki fafanga e kau te'ee ke nau makona pea toki hoko atu e fakafe'ao. Ko hono 'atungaa eeeeee kuo fakahekeheke'i 'aki nau tolu e kofu pinati moho. 'Io, koe 'ita ia 'ae pokoooooooo!
Ko ho'o mou fai fua e loii ke a'u ki feeeeee? Tuku ho'omou loi he na'e 'ikai pani 'a Liava'e koaa pe ko hai he ta'ahine pilinisesi. 'Ai pea pehee na'e ofi ai 'a Liava'e. Mahalo na'e mohe makasia 'a Liava'e ia, pea ofo hake ai pe ia mei he'ene makasiaa 'o tala na'e ofi he ta'ahinee. 'Ai pea peheee, 'iaueeeee tangaloa tupu'a eeeee 'ofa aa 'o hifo mai he kuo loi loi loi ''e'elo 'e forum loi 'e'e'elo ko 'eni.
Kuo fuoloa hono mea'i he kakai Tonga Kololi 'a Liava'a moe ta'ahine Pilinisesi...Ko koe pe taha Pilinisesi loi na'e 'ave 'e Pilinisi Kalali 'o taufale'i he Dateline...Me'a mole taimi kau forum he talanoa moe vale ko eni koe 'oho takai holo pe mo MALA...Kuo 'osi mo'oni 'ene poto koe vale eni ia 'oku ne lele 'aki
Moana tokanga na'a ke mo'ua koe lauikovi e ta'ahine pilinisesi 'o Tonga. Tuku e feinga ke ngalikovi 'ae fale 'oe tu'i he 'oku 'ikai koha me'a ia 'oku sai. 'Ofa mai 'o 'alu 'o 'eke pe ko hai ho lea'angaa pea ke 'alu 'o ava ai. Me'a ta'emanini'ia mo'oni ko ho loungutu 'ulii he lea kihe ta'ahine pilinisesi 'o Tonga.
'Ofa mai Kololiana 'o fai mo ke faka'ilo ka u to'oto'o atu 'eau 'ae ngaahi la'i ta na'e 'omai 'e Liava'a ki falehopo. Ko Liava'a 'eni ia 'oku loto moia ke 'alu atu 'o tu'u he puha 'o fakamatala 'ena me'a na'e fai. Kapau 'oku 'iai hao ivi faka'ilo pea ke 'ofa mai koe falefakamaau'angaa 'ena 'oku kei tu'u moe lau! Me'a atu kiai he vave taha.
Tuku aa blood ho'o fai e loi moe ngakau loi. Koe la'i taa ia mei fe? He na'e 'iai ha me'a pehe? Mou oo kihe lotu he koe fanga vale ta'elotu kimoutolu. Tala kia Liava'a ke tuku 'ene loi 'e'elo he na'e 'ikai ofi ia he ta'ahine pilinisesi. Fafangu atu 'ene mohee he 'oku kei makamakasia pe 'a Liava'e.
Ta ko e fo'i loki 'eni ia 'oku "juicy news" pea relaxing ki he 'ahia 'o tnews...he! he!
Faka'ofa si'i malu'i e...tomui he kuo ho'ataina e news ia...THE TRUTH SHALL SET YOU FREE...'e "malu'i"!!
Kololiana longo he taumaia neongoko Pilo ko ho tokoua ka he 'ikai lea atu ia na'a na tingi mo Liava'a.Talamai tonu 'e Liava'a kiate au ko e kamata'anga 'ena feohi mo Pilolevu ko 'enau inu 'i Panela pea na'e 'alu ki ai lolotonga 'e ne Polisi.'Ohovale ia he tokotaha 'oku ala ange hono mui sio hake ko e fo'i Pilinisesi 'o e 'Otufelenite.Ngata ai e konga ko ia.Ko e ki'i ta'ahine fika tolu 'oku tatau tofu pe mo e leka 'a e tama lahi 'ia Liava'a.Ko e lau ia 'a Liava'a.KOLOLIANA longo e.
Poko, 'ouaaaaa! ha ha ha ha
Mei vale au he kata he ala 'ae fo'i ta'ahine pilinisesi he me'a kamosi 'o Liava'a. Tuku aaaa Poko na'ata a'u kihe moana vavale.
mmpoko mo ipod, malo mu'a e li taula he fu'u loki talanoa fakamanavahe ko 'eni. Ko e tangata ko Liava'a ko hoku kaungame'a fafale pea 'oku 'ikai koha tangata ia 'oku loi. Koe tangata lea mo'oni 'aupito ia. Ko si'ono tukuaki'i 'ehe fefine ko Kololiana 'o pehe 'oku fasitu'u 'ae talanoa 'a Liava'a, 'e lava keu talaatu hangatonu pe 'e au he pooni 'oku 'ikai loi 'a Liava'a ia ka koe talatoo pe ia 'a Kololiana makatu'unga he 'ikai lava e pilinisesi 'o Tonga 'o mapule'i hono tupenu huluhulu!
ipod ko ho'o pehe ke tukuaa na'a mo too mo mmpoko kihe moana vavalee - kuo mo 'osi fakata'ane he loto moanaa siana. 'oiaue ongo tama kuo mo a'u ho'omo fakakaukauu 'amoua kihe laumalie'iaaaaaaaaaaaaa! he he he he.
Mo'oni pe 'a Liava'a ia, tuku mu'a pilo e fa'a ala he me'a kamosi 'oe kakai tangataa he 'oku lele ua ia moe fa'a fiu ta'ofi ke tu'u 'ae me'ata'ofi. Koia ai Kololiana, si'i 'ufi'ufi hifo ho kasini moe ngalivale. Kapau 'oku 'ikai ke ne lava 'o mapule'i ia pea ke 'ofa mai aa 'o fakalongolongo moe fakama.
Ka, he 'oku maa e valee??????
Kehekehe
kuo 'ikai ke toe ui ko Kololiana ka ko Hiafakamala'ia 'Otuangu Naufahu pea toki ha'i mai mei mui 'a e Kololiana 'o peheni HON Liana. Uiviiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiii.
Ko e ha ko e e fakanounou 'o e Hon ko 'eku ma'u aku ko e hohong.....
Tuku mu'a keu ki'i akonaki atu he potu faingata'a ko'eni pea mou fa'iteliha pe pe temou tali pe 'ikai. 'Oku ou hanga 'o 'analaiso 'ae fa'ahinga natula 'oe kakai 'oku nau ngaue'aki 'ae loki talanoa ko 'eni 'oku pehe ni:
MMPOKO:
koe tangata pe fefine ko 'eni 'oku 'ikai pe ke 'iai ha'ane fo'i poini 'ana 'e taha 'e 'omai ke fai mei ai ha ako. Koe tangata talanoa maumautaimi pea 'oku totonu ke 'oua 'e toe hu mai ia kihe loki ni kae'oua kuo 'alu 'o fai ha ki'i ako kae toki ha'u 'o kau mai he fopotalanoa'aki. Koe tangata manako he lea kovi moe kapekape kae 'ikai pe ke 'iai ha poini ia he kaveinga 'oku fai ai ha talanoa.
TAMA4KAKAI:
Koe tangata fieme'a lahi 'eni, pea 'oku 'asi pe ia he fa'ahinga lea 'oku ne ngaue'aki. Hangee kiate au koe tangata ko 'enii 'oku 'ikai ke 'iai hano tuofefine 'ona. 'Ikai ke 'iai ha poini, koe taukapekape pe mei mu'a ki he'ene 'osi.
OKEEDOKEE: IPOD: 737: 531: PANEL:
'Oku MOU tatau kotoa pe he 'ikai ke 'iai ha'amou poini 'e li mai kihe ha'ofanga ni, ka 'oku mou lau me'a faikehe pe kimoutolu. Lahi e ngaue'aki e loi moe palafu.
MOANA: BLOOD:
Koe taimi 'e ni'ihi 'oku 'iai ho'omo ki'i 'uhinga ka 'oku 'ikai ke fu'u malohi ho'o 'uhingaa. Mahalo kuo fu'u lahi hono brainwash koe 'e 'Akilsi moe kau fakafofonga.
SEFO:
'Oku fu'u hulutu'a e fiepoto ia 'a Sefo, pea kuo 'oho kui takai holo pe 'ene fa'ahinga fakamatala, ta'emaau, pea ta'eta'e'uhinga.. 'Oku ou tui 'e toe saiange 'ene fakamatalaa 'okapau 'e toe foki 'o ako laukonga.
'EPALAHAME:
Ko 'epalahame ia 'oku puke ia he mahaki koe vale hano faka'uhinga'i ha me'a ke mahu'inga malie. Mahalo au koe tangata palakuu lahi taha 'eni 'ihe loki ko 'eni. Fu'ulahi 'ene ngaue'aki 'ae ngaahi lea kovi mo ta'efaka'apa'apa.
KOMITI MO HAI FUA 'OKU TOEE:
Mou 'ofa mai 'o hola ka mou mo'ui, he koe loki ia ko 'eni, koe loki pe ia 'oe kau pa'umutu. Kapau na'e 'ikai ke te 'ilo 'e kita ha fo'i kapekape, 'oiaueeee! ko 'ete hu mai pe ki heni kuo te 'osi 'ilo 'e kita 'ae kapekape kehekehee......
Mou hola ka mou mo'ui!!!!!!!!!!!!
KOU POUPOU PESETI E 100 ATU AU KA KOE FELETI SEVELE...KO ENI TEU HOLA AU...
MALO IA LOTOLELEI KE FEI MOKE POSIPOSII ATU KI HE PT FAKATAHA MO TOKE SEVELIA, HE 'OKU MO FU'U NAMU PEKA 'AUPITO HENI.
'AI MO KI'I TOLONGI'AKI E FA'IFINEE HA ME'I LYNX KAE TUKU E NAMU PEKAA. PEA KAPAU 'OKU MO HALA HE LYNX PEA 'OATU PE AA HA ME'I 'UMEA 'O VALI'I 'AKI .... HE HE HE HE .
FIEMALIE KOE PANEL HE KO HO FA'AFINE PE 'OKU OFI HAKE KI HO IHU PEA VAKAI'I NA'A 'OKU NANAMU ATU KI HE KAUNGA'API KAE TALA KI HE TAMATE AFI KE NAU LELE MAI 'O AFI'I UEHE 'O FIRE'I...SIUUHHHHH..
ihe loto lelei Wrote:FIEMALIE KOE PANEL HE KO HO FA'AFINE PE 'OKU OFI HAKE KI HO IHU PEA VAKAI'I NA'A 'OKU NANAMU ATU KI HE KAUNGA'API KAE TALA KI HE TAMATE AFI KE NAU LELE MAI 'O AFI'I UEHE 'O FIRE'I...SIUUHHHHH..
'OUA!!! 'OUA 'E 'ASI HA KOHU IA 'IHELOTOLELEI: PEA 'OUA 'E TALANOA AFI'I HE KOE AFI'II 'ENA IA 'OKU FAKAHAHANGA MAI MEI LOKI - 'UEEEEE! 'IAAAAA! HE FAKAILIFIAA E FU'U AFI'IIIIIIIIIIIIIIIIIIIII MALIE ATU 'IHELOTOLELEI.
TUKU HO'O KI LAUPISII 'IHELOTOLELEI HE KOE AFI'I TAHA KOE HE KOLO NA'A KE TUPU HAKE AI... TALUNGA MOE KONGA LEISI 'AE PALANGII KE 'UFI'UFI'I 'AKI HO AFI''IIIIIIIIIIIIIII.
TALANGA MAI HA POINI KAE TUKU HO'O FA'A TU'U TELEFUA MAI HENI, MOE LANGOA! KOU PEHEE 'E AU PE KOE HA HONO 'UHINGA KUO MUMU MAI AI E LANGOO, KAE TA KOAA KO HO'O FA'A AVA TELEFUA MAI HENI. KUMI ATU HO TUOFEFINEE KOLOLIANA KEMO OO NA'A FAIFAI PEA 'IKAI KEI VAI 'AKI HONO FAKAMA'A HOMO ME'A SITII. ONGO VALE AFIIIIIIIIIIII 'IUVI'I! HEHEEE!!!!!! MOU UI ATU E ME'A TAMATEAFII KE LELE MAI 'O FU'IFU'I E ME'A VAI 'O 'IHELOTOLELEI, HE KUO PALANGIA. HEHEEEEEEE!!!!!!!!!!
'IO PANEL NA'A MAU AFI'I PEA HELA 'EMAU FANGA KUI HE NGAUE KE MAU MEI LEISI KE 'UFI'UFI'AKI MAU3..KE PEHE KE LOTO KOVI NA'A KE LELE HOLO 'O TOE HE MEI LEISI LI'AKI HO'O HU HOLO AI....HEHEEHHEHE...SAI PE IA KE TAU TU'U TELEFUA HE NA'A TAU HA'U TELEFUA.. 'UFI'UFI PE KOE HE KOE KALASI ATU E PAKU IA MOE POKUA EEE...VAKAI NA'A KE 'OHO MAI KOE 'O KAI HE KOE LANGO IA...'IUUVIII VALE KAI LANGO...
'IheLotolelei pea mo Panel, mo 'ofa mai aa hotau fakamo'uii 'o tuku aa e tau kapee ke 'omai ha poini ke tau ako mei ai.
Koe anga e talanoa 'ae kakai lalahi mo maama 'oku pehe ni: neongo te te 'ita pea 'iai e ki'i kapekape ka e mahino foki koe kakai Tonga pe kitautolu. 'Oua mu'a 'e hoko 'a 'etau ngaahi faikehekehe 'ihe tui fakapolitikalee kene vaetu'ua 'ae anga 'etau nofo.
Tuku e lau pakupakuu ia he na'e 'ikai ke 'iai ha taha 'i Tonga 'e ma'u ha'ane me'a, pea koe faka'ilonga ia e kakai pakia fo'ou.. Tuku 'aupito 'ae tau'aki ta'akii he na'e 'ikai ke 'iai ha me'a 'aha taha.
Mo fakamolemole pe ongo tangata kae 'omai mu'a ha poini ke tau ako mei ai.
Ke 'omai koaa ha poini Blood, koe ako pe ho'omou kautama mei he me'a 'oku ke fafanga faka'aho 'aki kinautolu? 'Oua 'e toe 'ita he kapau tete fafanga kapekape 'ae takangaa 'e kapekape ai pe 'ae kauleka.
Kapau 'oku ke loto ke 'oua 'e toe fai ha kapekape he loki ni, pea ke 'ofa mai aa 'o ta ha sipinga ke ako mei ai 'ae toenga. Kae 'asili aii he 'oku ke takimu'a pe koe 'ae kapekapee. Koia ai 'oua 'e toe 'ita......
Kololii 'oua 'e lea kia Blood na'a tala 'e blood ho'omo me'a na'e fa'a fai he talalo uafu ko Vuna. Maau pe koe ki lalo he 'oku molumalu ange pe ho'o me'a 'i lalo.


text:
Ka Ho‘oma‘au Uila
POSTED: Saturday, January 03, 2009
Synopsis: Old-fashioned bullying has been moved from the playground and relocated in cyber space making it anonymous and difficult to prevent.
UNICODE
Aloha Makahiki Hou e nā hoa heluhelu o ka 'ōlelo kanaka o nēia 'āina aloha. Ua hiki mai nei ka makahiki 2009 i o kākou nei a hiki pū mai nō me nā mea hou o ka 'āina i 'ike 'ole 'ia ma mua. 'O kekahi o ia mau mea hou lā o ka 'āina, he mea ho'i ia e komo ai ka menemene keiki i loko o kēlā me kēia makua, 'o ia nō ia mea e kapa 'ia nei 'o ka “cyber bullying”.
He hana 'ino kēia i lawelawe 'ia ma o ka pūnaewwele puni honua (a ma o ke kelepona lawe lima i kekahi manawa), kahi e ho'oma'au ai kekahi 'ōpio i kekahi 'ōpio. He nui loa nā 'ano o ia ho'oma'au uila 'ana e like ho'i me ka nui o nā mana'o e kupu mai ai i ka no'ono'o o nā 'ōpio nāna e hana. 'A'ole wale nō 'o ka 'ōlelo ho'oweliweli a hō'a'ano paha ka mea e ho'ouna 'ia. He haku 'epa ka 'ōlelo i kekahi manawa a e ho'olaha 'ia aku i mua o ke ākea, kahi e 'ike 'ia ai e nā kānaka a pau i kama'āina i ka luahi. 'O kekahi 'ano ho'oma'au uila, 'o ia ka ho'okumu 'ana i 'ao'ao pūnaewele no ka 'imi hana aku iā ha'i. E mālama 'ia paha kekahi 'ao'ao pūnaewele no ke ana 'ana i ka mana'o o nā hoa kula no ke 'ano o ka luahi, he pupuka paha, he hūpō paha, he momona, ia mea aku, ia mea aku.
I ko'u wā 'ōpiopio, aia ka lawelawe 'ia o ka hana ho'oma'au ma ka pā pā'ani o ke kula. He limanui ka hana i ka hapanui o ka manawa a ua 'ike 'ia ka maka o ka mea nāna e hana nei. 'O kēia ho'oma'au hou 'ana, he nalo ka maka o ka lawehala i loko o ka uila. He hana malū ia na ka hōhē a 'o ia ihola nō ke 'ano o ke kanaka ho'oma'au. 'A'ohe ona maka'u i ka pāna'i 'ia mai e kona luahi. 'O ka mea 'āpiki, he mea ma'a mau ka lilo 'ana o ka mea i ho'oma'au uila 'ia i mea ho'oma'au aku iā ha'i. Aloha nō!
I ko'u lohe mua 'ana i ia 'ōlelo “cyber bullying”, ha'oha'o ihola nō au me ka no'ono'o i loko o'u, “Pehea lā e hiki ai i kekahi kanaka ke ho'oma'au aku iā ha'i ma o ke kamepiula? 'A'ole wahi ho'opā 'ana aku a ka lima.” 'O ke akamai nō na'e o kēia po'e i ka hana ho'oma'au uila, he 'ikea nō kā lākou 'eha, a i kekahi manawa, 'o ke kaumaha loa o ka luahi, 'a'ole hiki ke ho'omanawanui 'ia a e lawe 'o ia i kona ola pono'ī e like me ka hana a Megan Meier, he kaikamahine nona nā makahiki he 13 i ka'awe iā ia iho ma hope o ka ho'oma'au uila 'ia mai i ka makahiki 2006 e Lori Drew, he wahine o'o nona nā makahiki he 49 nāna i ho'omeamea keikikāne e makemake ana e ho'ālohaloha iā Megan. 'A'ohe mea e kaupale aku ai i ia 'ano hana malū, a 'o ia ihola nō ka mea e kau ai ka weli o nā mākua mea keiki.
I kanaka aha ia e lawelawe ai i kēia 'ano hana kū i ka 'ino? A no ke aha ho'i? 'Auhea 'oukou e nā mākua mea keiki, e mālama pono iā lākou o lilo auane'i i ka ho'oma'au uila 'ia mai.


text:
Taonga pūoro
Kei te ara haere ake te whakamahia o ngā taonga pūoro, pēnei i te pūkaea, te hue, me te pūtātara. Mō te wā whakanui i a Matariki mō tenei tau, ā te wā huritau mō te Kuini, arā te paunga o te wiki, kei te haere mai a Richard Nunns, a Brian Flintoff, a Warren Warbrick me James Webster ki te whakaatu i ngā toi mō te hanga, me te whakatangitangi i ngā taonga puoro Māori nō neherā.
I ngā wā o mua he maha ngā whakamahitanga o ngā taonga pūoro, pēnei i te karanga i ngā toa taua, hei whakaatu kaupapa ki tangata kē, me te whakaatu raruraru. Kei te whakamahia hoki hei whakaaraara i te atatū, hei kawe tono ki ngā atua, hei whakaatu i ngā wā o te tau kei te tika mō te whakatō i ia momo hua whenua.


text:
13-year sentence for mother's cruel killing of daughter
- Read more about 13-year sentence for mother's cruel killing of daughter
- Log in or register to post comments
Comments
Koha tu'unga lelei nai 'ae
Koha tu'unga lelei nai 'a e tali halaia ke fakasi'isi'i ai 'a e tautea 'o e kakai fakapo? Pe ko 'etau sio ki he fakamamahi mo e mole 'a e mo'ui 'a e fanau 'i he fu'u ta'e'ofa, kaungafai ke ta tamate'i ki'i fefine ni koe'uhi ko 'ene hola mei honau 'api. Ko e taha 'o e ngaahi polokalama mahu'inga taha 'a mamani (United Nations) ke ta'ofi 'a hono 'abuse' 'o e fanau hange ko'eni 'oku hoko 'i Tonga. Ko e hola mei 'api ko e taha ia 'a e ngaahi palopalema 'a e fanau, he 'oku nau kei 'i he vaa'i-hala talavou. Ko e fuofua toko taha ke tokoni'i 'a e fanau kapau 'e hola mei 'api, ko e tamai, fa'e, uncle mo e toenga 'o e family. Ko e kumi 'a e ki'i ta'ahine 'o fakafoki ki 'api, fafanga, fakavala'i, pea fakamohe ke mafana. 'Oku 'ikai ko e kumi 'o ta tamate'i. Kapau 'e hola tu'o teau ho'o ki'i tamasi'i mei 'api, 'alu 'o kumi tu'o teau ho'o ki'i tamasi'i 'o fakafoki ki 'api, pea 'oange ki ai 'a e 'ofa faka-tamai mo e 'ofa faka-fa'e, mo e 'ofa faka-'otua, ka ke hu ki langi, pea mahino 'oku ke nofo 'i Tonga 'oku taku 'i mamani ko e fonua lotu...SAIA
Koe konga ki he tali 'ae faka
Ko e konga ki he tali 'a e faka'iloa, 'a e tali tonuhia pe halaia, kou tui au ko e me'a kehe ia, 'o 'ikai taumu'a ia ki ha fakasi'isi'i tautea, ka 'oku fai 'aki 'a e ongo'i mo'oni 'e he loto mo e konisenisi ki he maumau kuo ne toki sio atu kuo hoko 'o hange ko e mo'ui koeni kuo mole 'i he ngaue pe ia 'a e fa'e.
Ka 'oku ha ki he fakamaau, 'a e fakatomala 'i he tokotaha fai hia, koe'uhi ko 'ene lava ke admit 'oku halaia, pea 'oku 'i ai leva 'a e faingamalie ke fakasi'isi'i 'a e tautea ('o kau ai hano malu'i e konga 'o e ta'u 'oku tu'utu'uni ke ngaue'i). Kiate au, ko e fakahoko pe eni ia 'o e ngaue 'a e lao pea 'e ngaue'i pe ia 'o 'osi, ka ko e guilt 'e nofo mo e tokotaha koeni 'e a'u ia ki he'ene mate.
Kou tui ko e aofangatuku 'o e fakamaau totonu mo e fakafuofua 'o ha tautea ke tuha mo e hia na'e fai (neongo he 'ikai ha me'a ke ne huhu'i ha kovi kuo hoko) 'oku 'i he malumalu pe ia 'o e fakamaau 'o tatau pe pe koeha e tali 'a e faka'iloa.
Na'e 'iai ha ongo tauteina na
Na'e 'iai ha ongo tautehina na'ana hanga 'o ta tamate'i ha fine'eiki vaivai pea kaiha'asi 'ene koloa. Na'e faka'ilo 'a e ongo tautehina ni kihe fakapo. Na'e fakamo'oni'i 'i he fakamaau'anga na'e kau loua pe 'a e ongo tangatani 'i hono ta tamate'i 'a e fine'eiki ni. Na'e tali halaia 'a e tokotaha kae tali tonuhia 'a e tokotaha. Ka neongo ia na'ana fakatou mo'ua pe. Na'e tautea 'e he fakamaau 'a e tokotaha na'e tali tonuhia ke ngaue popula ki he mate 'ikai ngofua ke toe tukuange (parole). Kae tautea 'a e tokotaha na'e tali halaia ke ngaue popula ki he mate, kae ngofua pe ke tukuange (parole) kapau 'e ngaue lelei. Na'e hili pe ha ta'u nai 'e hongofulu kuo tukuange 'a e tokotaha na'e tali halaia 'aki ha 'uhinga na'e fu'u lelei 'ene ngaue he pilisone. Na'e ikai fuoloa kuo toe puke mai 'a e matapuleni 'o faka'ilo ko 'ene toe 'alu 'o toe ta tamate'i pe ha fine'eiki vaivai 'e taha 'o kaiha'asi 'ene koloa. Ko e iku'anga, ko hono sea'uhila'i 'a e matapule ni. Ka ko hono pango kuo toe mole mo e mo'ui ia 'a e fine'eki 'e taha...SAIA.


text:
Kauri
Ko te Kauri he rākau whakakake o Aotearoa. He rākau roa, he rākau kāpia, he rākau ariari. Engari, pākarukaru noa te kiri. Ko te ingoa pūtaiao ko Agathis australis.
Ko te Kauri tētahi o ngā rākau tino nui o te ao, ā, ara ētahi kua eke ki te 60 mita te tāroa. E ai ki ngā tohunga huaota, ka āhua 2,000 tau te pakeke o ngā mea tino koroua e tipu tonu ana. E rua tekau mita pea te teitei ake o ngā manga tuatahi mai i te pūtake o aua rākau koroua rawa, ā, kei runga ake, ko te kāuru rahi tonu.
E ai ki ngā tuhituhinga a Kāpene Kuki mā mō tā rātou toro haere i Aotearoa i te wāhanga tuarua i ngā 1700, e tipu ana te mahi a te kauri mai i Te Rēinga ki Kāwhia i te uru, ā, ki Hauraki moana i te rāwhiti. E ai ki ngā whakapae a ngā tohunga huaota, i te wā e kaha ake ana te mahana o te ao, i ngā tau mano tini i mua atu, tērā pea i toro atu ngā kauri ki ngā takiwā o te tonga. I ēnei rā, ka kitea he kauri e tipu ana i ngā pito whenua tūmatanui me ngā pito whenua tūmataiti, mai i Te Hiku ki Te Ūpoko-o-Te-Ika, puta atu ki Ōtepoti i te tonga, heoi anō, he mea ata whakatipu ēnei e te tangata.
Ahakoa ko Aotearoa anake te kāinga tūturu o te kauri, he whanaunga anō ōna kei Āhia, kei Ahitereiria me ētahi atu o ngā moutere o Te Moana-nui-a-Kiwa.
Rārangi kōrero
He tino rākau o ngā tūpuna Māori[edit | edit source]
He tino rākau hoki te kauri ki te Māori, ā, kua hoatu he ingoa ki ētahi o ngā mea tino koroua. Ko te mea tino rongonui pea, ko Tāne- mahuta tonu te ingoa, ara kei te ngahere o Waipoua, i Te Tai-tokerau, e tipu ana. Neke atu i te kotahi mano tau te pakeke o Tāne-mahuta, ā, e hia mano kē ngā tangata ka toro i a ia ia tau. Ko tētahi atu kei taua ngahere anō, ko Te Matua Ngahere. Tekau mā ono mita te pae o tōna pūtake, ā, o ngā kauri katoa e tū tonu ana, e ora tonu ana i ēnei rā, kāore tētahi mea he whānui ake i tēnei tōna kōhiwi. Ko Kopi te ingoa o tētahi atu, ara kei te ngahere o Ōmahuta. He rākau wharemoa a Kopi, engari i hinga tērā o ngā uri o Tāne i te tau 1973. I te rohe o Hauraki, ko Tānenui.
Kāpia kauri[edit | edit source]
Ka ngahoro ana ngā manga o te kauri, ka tū ana rānei te kōhiwi, ka pahī mai te kāpia, ā, ka rere iho. I ngā rā o mua, whakamahia ai te kāpia e o tātou tūpuna hei tahu ahi, hei mahi ngārahu mō te tā moko, ā, whakamahia anō ai hei pia ngaungau.
I te rautau tekau mā iwa, he tino taonga hokohoko te kāpia i Ūropi me Amerika, ka mutu, he nui te utu. Whakamahia ai te kāpia i ērā wā hei mahi mōhinuhinu, ā, i whakamahia anō hei hanga taonga whakanakonako, pērā tonu i tērā atu momo pia e kīa nei he 'amber'. I roto i ngā tau mano tini, ka pahī mai te kāpia i ngā kauri, me te heke atu ki te poho o Papatuanuku. Nō te whakarakenga o ngā ngahere kauri, kua muia aua whenua e ngā kaikohi kāpia, Māori mai, Pākehā mai, ko tā rātou mahi he kari i ngā oneone, mai kore e kitea te kāpia e moe mai ana i ēnei waerenga hou.
Arā tētahi pūrākau a ngā tūpuna mā mō te kauri, pēnei nā. Tērā tētahi mimiha i whakapati i te kauri kia haere atu hei hoa haere moana mona, engari kare te kauri i whakaae ki te inoi a tana hoa. Heoi anō, ko tana i whakaae atu ai, kia riro i te mimiha tōna kiri, ā, kia riro i a ia te kiri o te mimiha. Nā konei i ki tonu ai te kiri o te kauri i te kāpia, pērā tonu i te ki o te kiri mimiha i te wē.
Ko te ngahere kauri tētahi o ngā momo ngahere matua e toru o Aotearoa, taketake ake. Ko ētahi atu, ko te wao tawai me tērā e tipu ngātahi ana te rātā me te rimu. I te wao kauri, ko ngā kauri pakeke ngā mea ka kitea nuitia - me uaua ka kitea ngā māhuri kauri e tipu ana i raro tonu i te kāuru o ngā mea pakeke. Ara kē te pārekereke pai mō ngā kākano, ko ngā wāhi e tipuria ana e te mānuka, e te mōheuheu. Ka kīa ngā māhuri kauri he 'ricker' ki te reo Pākehā, ā, nā wai, nā wai, ka tipu hei rākau āhua nui tonu, me te aha ka mate haere te mōheuheu i te mea kua kore i whitingia e te rā.
Ngā hua[edit | edit source]
E rua ngā momo hua o te kauri, he toa tētahi, he uha tētahi. He iti ngā hua toa, ā, ko tā ēnei, he whakaputa hae. Ko ngā mea uha, me te poro hahauporo te rite, ā, ko tā rātou, he whakaputa kākano. He parirau poto tō te kākano, pēnei i te parirau o te kākano sycamore. Ko te painga o tēnei, ka takaamiomio haere te kākano i a ia ka tukuna kia rere, ā, ka tau pea ki tētahi wāhi kāore e tino pātata ana ki te rākau matua.
Ka ngaro haere[edit | edit source]
Mō te roanga atu o ngā tau o ngā 1800, he tope kauri te mahi a ngā ringa kani tokomaha tonu, mai i tētahi reanga ki tētahi reanga, ā, nō te ekenga o te rautau, kua kore haere ngā wao kauri, ara, ko ētahi apure noa iho o te ngahere urutapu e toe tonu ana. Ara hoki ētahi wāhi i tahuna ki te ahi kia takoto mai ai he waerenga mō te hunga ahuwhenua. Mokori anō te mahi a te Forest and Bird Protection Society i ngā 1940. He mea whakahaere e rātou ētahi tono i tautokona e ngā tangata tokomaha tonu, me te whakatakoto i ēnei tono ki te aroaro o te Kāwanatanga. Ahakoa te kaha whakahe a ngā kamupene tapatapahi papa rākau, i te tau 1950 ka whakaae te kāwanatanga kia rāhuitia tētahi 15,600 heketea o te wao kauri i Waipoua. Me kore ake tā rātou pērā e tū tonu nei a Tāne-mahuta mā hei whakamīharotanga mā ngā reanga o ēnei rā me ērā o ngā rā kei te tū mai. Nā tēnei waihotanga iho me ētahi atu wāhi iti i Te Tai-tokerau me te rohe o Hauraki e kākahuria tonutia ana e te kauri, kua mōhio tātou ki te āhua o ngā ngāherehere o te raki i ngā rā o nehe.
Hoto ki waho[edit | edit source]
- He whakaahua, he konae mō te Kauri kei te Wikimedia Commons.
Tohutoro[edit | edit source]
- Burstall, S W. and Sale, E V. (1984). Great Trees of New Zealand. Te Whanga-nui-a-Tara: Reed.
- Ell, Gordon. (1994). Kauri. Tāmaki-makau-rau: Bush Press.
- Fleet, Harriet. (1984). New Zealand's Forests. Tāmaki-makau-rau: Heinemann.
- Hayward, Bruce W. (1989). Kauri Gum and the Gumdiggers: a pictorial history of the kauri gum industry in New Zealand. Tāmaki-makau-rau: Bush Press.
- Metcalf, Laurie, 2002. A Photographic Guide to Trees of New Zealand. Tāmaki-makau-rau: New Holland.
- Riley, Murdoch. (1994). Māori Healing and Herbal: New Zealand ethnobotanical sourcebook. Paraparaumu: Viking Sevenseas.
- Salmon, J.T., 1986. The Native Trees of New Zealand. Te Whanga-nui-a-Tara: Heinneman Reed.


text:
Mark
Riwana Ahiahina Mark i girugirumiya
Pariverena
Wei bukana, yamna giruma etaetana Yesu ana bagibagi ma ana viharaharamana tuyaeghana. Aiyai da wei bukana i girumi yamna egha wavana itavi hegheta. Numa taparoro babadahi waduwadubohi he notanotai da Mark i girumi. Mark egha tauna tauvotahotagho; wate tauharaharamana maghamaghauhi he notamotai da Peter maiteni au Rome hi ma'ae. Ma Peter, Yesu ana kauwa ma ana viharaharamana anatapuna Mark i riwana pahiyei. Anina ma Mark wei raurautuwahi i girumi da tauvi tumaghana anatapuhi au Rome hita haramanei Yesu i yai aiwai i kauwei. Riwa etaetana evivi hegheta da wei yamna Tuyegha Ahiahina Yesu Keriso God Natuna aubaina. Wei bukana au horana ta inainai Yesu auwarina riwapana e ma'ama'ae da kauwa maghamaghauhi ina kauwei. Tana inanai marainana rava evivi haraharamanihi, aruwa-apoapoehi evivi yaghaghana hopunehi ma rava doridoriahi evivi yawahanihi ma ghoha apoapoe ravahi ahi e notanota-tawanei. Mark, Yesu ana kauwa maghamaghauhi i girumi ma ana viharaharamana egha ghaeghaenana ita riweta. Mark ivi hegheta menana'arena Yesu i hiraghenei au korosi da rava ita gagayowehi ma menana'arena God, Yesu i taravainaghaiyei au mara.
1
John Taubabataito, Yesu ana aninae ivo kaukauwei
(Mat 3:1-12; Luk 3:1-18; Jhn 1:19-28)
1 We'i yamna God natuna Yesu Keriso Tuyeghana Ahiahina me ivi karenanei.
2 Warihagha peroveta Aisaiya, wenana'arena God ponana i girumi:
“Ona rau-tanighana! Taupariverena ana aipari-tawane'i
da am etanai inavo kaukauwei.” (Mal 3:1)
3 “Taupariverena au mutuyuwa evivi ghoreghore,
‘Taumi ana aninae ona vokaukauwei,
ana eta ona vovai-didimani.’” (Isa 40:3)
4 Anina ma taupariverena John i ne'i au mutuyuwa da rava i bababataitohi ma God riwana i dimedimei ipa, “Ghoha'apoapoe kauwana ona voterei ma ona wanavira-meyemi God awarina. Maranai ana babataitomi, yamna inavi matakiraha da taumi, God ami ghoha'apo'apoe ina nota-tawane'i.” 5 Ma rava anatapuhi, Judiya au paratana ma mai Jerusalem hi nae da John hita rau-tanighanei. Na'i marana ahi apoapoe hivi heghai ma tauna, Jordan wairana au horana i babataitohi.
6 Ma John, ghamoghamo ana wava kamel aparana metametanana i oteoteni ma ana tairoro ghamoghamo opina. Tauna ana yam kapa'u ma tawaya. 7 Ma tauna, rava i ririwehi ipa, “Muriyai rava ghehauna e nene'i, tauna i ghe vavahagha, egha me tau. Tau egha tagotagogiu da ana aehuma ghuravana ata rupeni. 8 Tau wairei a bababataitomi ma tauna, Aruwa Vivivireinei ina babataitomi.”
John, Yesu i babataitoi
(Mat 3:13-17; Luk 3:21-22)
9
Na'i maranaina Yesu Nasaretei, Galili
ana au parata i voterei ma i gha'ira, mepa John i bababataito-yana. Ma John au waira Jordan, Yesu i babataitoi. 10
Ma maranaina Yesu wairei i ghe'eghe'eta, i inana da mara i wana-tawane'i*
ma Aruwa Vivivireina
me gabubu i gha'ira'i ma horana ivi howai. 11
Ma God ponana marei i hopui ma i riwa ipa, “Tam, tau natu'u au nuwavaina ma uvi nuwa-ahiahiniu.”
Satan, Yesu i raudadani
(Mat 4:1-11; Luk 4:1-13)
12 Ma yamna au murina God Aruwana Vivivireina, Yesu i pari-tawanana hopune'i au mutuyuwa. 13 Ma maratom 40 Yesu au mutuyuwa i ma'ae ma Satan, tauna i rau-dadani. Tauna, ghamoghamo moduwei maitehi nai au dobuna hi ma'ae ma God ana aneya marei, tauna hi pa'ini.
Yesu, oroto yebayebaghahi 4 i ghorehi
(Mat 4:12-22)
14
Ma Guyau Herod, John i pani da deri au numana i terei.†
Ma au murina Yesu i nae au Galili
ma rava auwarihi, God Riwana Ahiahina
i dimei. 15
Ma Yesu i ririwa ipa, “God ana mara i ririweiya i ghe'etai. God ana vibadana vouna,
rava aubaihi yamna i turiyai. Ami ghoha'apoapoena ona rupeni ma riwana ahi'ahina onavi tumaghanei.”
16 Ma mara tagogi maranaina Galili topana au gerahana i bababara nae; ma tauyebagha ruwagha i inanahi. Simon ma ana tevera Andrew, ahi hagida hita yetayei au boga. 17 Yesu i riwehi ipa, “Ona nei ma ona votaghou. Ma me marina o yebayebagha; nana'arena anavi haraharamanimi da rava ona tuaruhi da hinavi tumaghaneu!” 18 Ma maratagogi ahi hagida hi voterei ma Yesu hivo taghotaghoi. 19 Ma tauhi gerahei hi veraunae ma Yesu, Zebedi natunatuna i inanahi James ma John ahi auwaga; ahi hagida wanawana-rorona hi yaruyarumi. 20 Ma maratagogi tauhi i ghorehi ipa, “Taumi ona ne'i ma ta'u ona votaghou!” Ma tauhi, amahi Zebedi ana taunoya maitehi hivo terehi ma Yesu hivo taghotaghoi.
Yesu, aruwa-apoapoena oroto au horana i viyaghaghana hopunei
(Luke 4:31-37)
21
Yesu, ana tauvotaghotagho
maitehi hi nae au Kapernaum
. Ma Sabate
au marana i ruipari au numana
ma God Tuyeghana Ahiahina, viharaharamanana ivi kareni. 22
Ma taurautanighana, tauna ana viharaharamana hi bahei; aubaina tauna ana riwapane'i ivi haraharamana, egha me Raugagayo Tauviharaharamanahi
.‡
23 Maranai Yesu, pari au numana ivivi haraharamana ma oroto aruwa-apoapoena horana i ruiruiniya i garara 24 ipa, “Yesu Nasaretei! Am ghohana awari'ai aiwa'i? Tam weka u ne'i da ma rau-ivi'apoapoye'ai bo? Tau, a haramanei tam aiya'i; tam, tagogi vivivireim Godei!”
25 Ma Yesu i rau-gamopotai, “Ma genuwana! Na orotona ma hopu-tawane'i.”
26 Aruwa-apoapoena, orotona ivo vaitatatavi ma ana gararana i hopu tawanei. 27 Ma rava anatapuhi hi bahei ma tauhi hivi tarapirivivira, “Aiwa'i kauwana e tuputupuwa? We'i vihegha vouna, ravana ana rewapana e ma'ama'ae. Yamna aubaina aruwa-apoapoehi e ririwehi ma hevivi ponavowei!”
28 Yesu ana vighegha vouna tuyeghana, maratagogi Galili dobuna i howai.
Yesu, rava maghamaghauhi i viyawahanihi
(Mat 8:14-17; Luk 4:38-41)
29 Ma pari au numana hivo tere'i. Yesu ana tauvotaghotagho maitehi hi nae Simon ma Andrew ahi au numa; James ma John maitehi hi nae. 30 Simon pohiyana wavinena ana gaugaururuna ana au anieno i enoeno. Maranaina Yesu i ne'i; numana ravahi, doria tuyeghana hi pari-verei. 31 Tauna i nae wavine i enoeno yana; ma nimana i vaini, ivo hagu'i da ivo mahiri. Maratagogi gaugaururu i voterei ma wavinena, tauhi i inana vaitetehi.
32
Madegha i harere ma raviraviyai, tauhi ahi rava doridoriahi ma tauhi aruwa-apoapoena i ruiruinihi, hi neiyahi ma'i Yesu awarina.§ 33
Meyagai ghaeghaena ravahi anatapuhi, numana au naona hivi tagogiyehi. 34
Rava maghamaghauhi ahi doria tapuna da tapuna ivi yawahanihi ma aruwa-apoapoehi rava i ruiruinihi ivi hopunihi. Ma aruwa-apoapoehi hi haramane'i da tauna aiya'i. Yamna aubaina i rau-gamopotahi.**
Yesu au Galili i rau-guguya
(Luk 4:42-44)
35 Au maratomtom, Yesu enowei ivo mahiri; numa i hoputawane'i ma i nae gabu au rauraugovaghana. Ma kampa, God maiteni hi dedede. 36 Ma muriai, Simon varevarehina maitehi hi nae da hi baihei. 37 Ma maranai Yesu hi tuhaghai; hi riwei hipa, “Rava anatapuhi he baibaihem.”
38 Yesu i pari-beyehi ipa, “Tana nae meyagai ghehauhi au ghereghere. Ma kampa, God Tuyeghana Ahiahina ana rau-guguyei. Ta'u yamna aubaina a ne'i.”
39 Ma Galili meyagaihi anatapuna i naenihi ma pari au numahi, God tuyeghana i rau-guguyehi ma aruwa-apoapoehi rava au horahi ivi hopunihi.
Yesu, oroto ivi yawahani
(Mat 8:1-4; Luk 5:12-16)
40
Maratagogi oroto opina pagapagana
i nae Yesu awarina, au naona i pe'u, i rau-duneyei ma hagu ivi baghei ipa, “Inapa am ghohaghohana; yamna mavi ahiahiniu.††
”
41
Yesu, orotona ivi nuwaboyei da urana ivi yoyoi ma ivo dadani ma i riwei ipa, “A ghohei. Ma ahi!” 42
Ma maratagogi, paga doriana orotona i voterei ma tauna i yawahana. 43
Yesu ivi gha'ana guratei ma i pari-tawane'i, 44
“Tam, aiwa'i i tuputupuwa awarim; rava egha mavi heghehi! Didimanim ma nae da metauna pirisina.
God, rava ahi puyo e am'amverenei, tauna awarina mavi atataiyana meyem! Ma Moses yawahana puyona i ririweiya, ma ghohai da yamna inavi heghehi da tam u ahi.‡‡
”
45 Ma orotona i nae da ana viyawahana tuyeghana, meyagai ravahi anataputapuhi i pari-verenaiyehi. Yamna aubaina, Yesu egha au meyagaihi ita rui ma i nae da au mutuyuwa i ma'ama'ae. Wate meyagai ravahi hi naenae awarina.


text:
Kua whakaemitia mai ki konei he kohikohinga niupepa i tāngia mō ngā kaipānui Māori o ngā tau 1842-1932. E taea te pānui niupepa mā te rapu kupu, i te rārangi taitara, me te rārangi wātaka hoki. He mea i whakatūria e te kaupapa New Zealand Digital Library, i te Tari Rorohiko, o te Whare Wānanga o Waikato.
Kei raro nei he kupu whakamārama e pā ana ki te kohikohinga nei.
Ka nui te mihi ki ngā
rōpū tautoko i te kaupapa nei. Nā tā rātou tautoko kua
kore he utu, mā koutou, mō te titiro ki ngā niupepa nei. Ko te Tāhuhu o te Mātauranga
tērā, me ētehi whare pukapuka e noho mai nei ki ngā whare
wānanga o te motu. Tirohia ngā rōpū tautoko.
He nui ake i te 17,700 whārangi, mai i te 34 niupepa kei te kohikohinga nei. He mea hanga i te "Niupepa 1842-1933", te kohinga kua whakaemihia e te Alexander Turnbull Library ki runga i te kiriata mororiki. E 70% kei te reo Māori, 27% kei ngā reo e rua, ā, kua āhua 3% kei te reo Pākehā. E toru ngā kaupapa matua o ngā niupepa nei: he hāpainga kāwanatanga; he pānui rānei nō ngā iwi Māori; he kupu whakapono rānei nō ngā hāhi.
E whā ngā wāhanga nui o te kohikohinga niupepa Māori:
Mō ētehi atu kōrero pānuitia te pukapuka Rere Atu Taku Manu! Discovering History, Language & Politics in the Māori Language Newspapers. Nā Jennifer Curnow, rātou ko Ngapare Hopa, ko Jane McRae. Auckland University Press (2002).
Arā anō hoki ngā tautoko i tukua mai e ngā whare pukapuka o ngā whare wānanga:
Kei runga te kohinga "Niupepa 1842-1933" i te kiriata mōkito 35mm me te kiriata mororiki. Ka taea te tono atu ki te whare pukapuka o tō rohe, ka taea rānei te hoko, mai i te Alexander Turnbull Library.
Nā te New Zealand Micrographic Services Ltd. i whakawhiti ngā whakaahua, mai i te kiriata mōkito ki te whakatakotoranga TIFF.
Nā Gail Dallimore ngā kupu whakataki.
Nā tētehi rōpu rangahau i te Tari Māori o te Whare Wānanga o Tāmaki i whakarite ngā rāpopototanga reo Pākehā.


text:
Piki mai, kake mai
Hōmai te waiora ki a au
E tū te hūana i te pō
Pō Wairaka i raru ai e
Papaki kau ana nga tai ki Te Reinga
Ka pō, ka ao, ka awatea
Tīhei mauri ora!
Hei ngā mana, hei ngā reo, hei ngā paetara kōrero o tēna whare, o tēna whare tēna koutou katoa. Tēnei ka maioha ake ki a koutou i roto i te aro mihi nui ki a koutou katoa e ngā akona, e nga tauira, e ngā rangatira. Hāere mai, hāere mai, hāere mai.
He ruirui kau rā i ngā parekawakawa ka horo kau ake nei te tangi o nga kamo mo rātau ka riro atu ki te pō. Kore mutu whenu ake i te rere o te hūpe. Ka matikara haehae, i te kiri toto, e kai kini nei e. Te apakura e, mo te ngawekitanga o te au māngea. Haere, haere, haere atu rā koutou. Te mātai pō ki te mātai pō, te mātai ao ki te mātai ao. Kia ora huihui mai tātau katoa e ngā rangatira
He pōhiri aro mihi nui tēnei, kia koutou, mai i ngā wānanga toko toru,
ara, Te Whare Wānanga o Awanuiārangi, a Poikē me Waikato. He waka hoe kotahi tēnei nā ēnei whare wānanga, hei ara huarahi tūhono mai i te hunga huhua noa, ki te pae tapu o te whakakake i te mātauranga ki ōna hāpori tini maha. He whakahoahoa piritahi nui tēnei nā ēnei wānanga.
Ko Awanuiārangi te toki tē tangatanga i te rā tēnei, nāna te whakatauki; rukuhia te hōhonutanga me te whānuitanga o te mātauranga. Ko Poikē tēnei kai te take nui o te maunga o Mauao e tukitukihia nei e ngā ngaru māreparepa o Tauranga moana, i te ao. I te pō. Ka huri atu ki Waikato taniwhā rau, ko Taupiri maunga tēra e tū mai rā. Ko wai te tangata kai runga, e ko Tūheitia, nāna i karanga te iwi whānui mo aku wai ka rere nei ki te moana a Toi.
Hei ngā maunga whakahī, hei ngā ihorei whakapūahonui i te reo korokī o ngā whare kōrero, hāere mai, hāere mai. Hāere mai ki tēnei whakaaturanga a te ipurangi ki tēnei waka, ka hoea nei e te toko toru wānanga nei, a, Awanuiārangi, a Poikē, a Waikato. Ara te kōrero i runga ake rā, he whakahoahoa piritahi nui tēnei nā ēnei wānanga. Ko tōna tino kaupapa, he ara huarahi tūhono mai i o tātau whānau, i o tātau hāpori ki te mātauranga, ahakoa kai hea rātau. Nō reira nau mai, hāere mai, whakatata mai, whakapiri mai. Tēnei ka mihi, tēnei ka tau, tēna koutou, tēna koutou katoa.
x
© 2014 BAY OF PLENTY TERTIARY EDUCATION PARTNERSHIP


text:
Kālele manaʻo ʻo “High Touch” i ke kanaka, kōkua ʻia aku e ka ʻāuna kumu kula, ka poʻe hana, a me nā haumāna ma ke Kula Nui o Hawaiʻi ma ʻEwa. ʻO kēia mau hana lawelawe aku ka mea nui no nā haumāna kiʻekiʻe i kā lākou kau mua i ke kula nui inā lākou ke kanaka mua i ke kula nui mai kona ʻohana.
Me ke kuleana o ka palapala hiki iā ke Kula Nui o Hawaiʻi ma ʻEwa ke hoʻolako aku i nā manawa kūpono a pau no nā haumāna Hawaiʻi. No ia mea loaʻa i ia haumāna a mākaukau i kekahi mau kumuhana i ke akeakamai, ka ʻenehana, ka wilikī, a me ka makemakika (STEM). Penei, e hoʻomākaukau ʻia aku ana kēia mau haumāna puka no nā ʻoihana STEM a e hoʻonui aku ana kā lākou waiwai i ka wā mahope.
ʻO Title III ka luna no kēia mau hana lawelawe aku a me kēia mau papahana:
- He kanaka aʻo kula no nā haumāna Hawaiʻi. Maopopo iā ia ka moʻomeheu ʻōiwi a hiki iā ia ke kōkua aku i nā haumāna me ka ʻike a me ka manaʻo pono o Hawaiʻi i kā lākou pahuhopu kula.
- He Luna Papahana No Ka Makahiki Mua ma ke kula nui. ʻO ia nō ke alakaʻi no nā hana lawelawe aku a me nā hanana no nā haumāna komo hou.
- He laekahi naʻauao a e hoʻoponopono aku ai a e hoʻomaʻalahi aku ai i ka ʻano o ka hana ʻana hoʻolilo no nā haumāna kula nui kaiāulu i hoʻokomo mai i ke Kula Nui o Hawaiʻi ma ʻEwa.
ʻO Kealaikahiki ka papahana e kākoʻo ʻia ana nā haumāna ma ke Kula Nui o Hawaiʻi ma ʻEwa. Hoʻolako ʻia aku ke kumu aʻo ʻana, ka hoa kūkā a me ke kōkua, nā hōʻike ʻike Hawaiʻi, nā hanana Hawaiʻi, a me na mea kohu like. Ua loaʻa ʻo Kealaikahiki i nā hanana kula kohu like me ka “Lono I Ka Makahiki,” ka hōʻikeʻike ʻo “E Ola Pono,” hōʻike hana Hawaiʻi, a me nā luna hoʻomalu Hawaiʻi.


text:
For Saturday, March 1, 2014
POSTED: 01:30 a.m. HST, Mar 01, 2014
LAST UPDATED: 06:55 a.m. HST, Mar 01, 2014
Synopsis: A story told to the author by a lady from Moloka'i about what a grandchild sees when she forgets what her tūtū tells her not to do.
Okipau nā mea nani ma ka 'āina nani ā Hina! He 'āina piha kamaha'o mai 'ō a 'ō! He kanakolukumamāhiku a keu paha makahiki aku nei i 'ōlelo 'ia mai ai ia'u kēia mo'olelo e kekahi wahine no Moloka'i nui ā Hina. Eia kāna i mo'olelo mai ai:
Ua noho kona kupuna wahine i kona hale i ka 'aekai. 'Olu'olu ka nohona ma kēlā hale noho i ka malu niu. Li'ili'i ka hale akā na'e, nui ke aloha. Kauoha aku ke kupuna wahine i kāna mo'opuna, “I ke kakahiaka nui, mai hele i waho o ka hale! Mai nānā kou mau maka i waho ma ka puka aniani!” Ua ho'olono pono ka mo'opuna i kona tūtū i aloha nui 'ia.
I kekahi kakahiaka ua 'o'ō ka moa kāne i ka wana'ao. Ua ala ka mo'opuna i ke kani ā ka moa. Ua huli kēia kaikamahine li'ili'i i kona kupuna wahine a puni ka hale. 'A'ole 'o Tūtū i loko o ka hale. Ua komo ka maka'u i loko ona a ua ho'i ke kaikamahine i loko o ka lumi moe. Ua noho 'o ia ma luna o kona kapu moe. Ua poina ke kaikamahine i nā 'ōlelo ā kona tūtū i 'ōlelo mai ai. Ua ki'ei kona mau maka i ka pākū o ka puka aniani. Kāhāhā kona mau maka i 'ike ai! Ua 'ike 'ia 'o Tūtū e noho nei i ke kapa punawai i ka lihi kai me kekahi wahine hi'u i'a! He mea nani lua 'ole! He ehu kona lauoho ehu, hinuhinu i ka ehu kakahiaka! Noho miha ka wahine hi'u i'a ma kekahi pōhaku nui e kāhi ana i kona lauoho lō'ihi. He kino kanaka kona ma luna o ka pūhaka, a he kino i'a mai kona pūhaka a lalo. Hulali ke kino i'a o lalo me kona nani! Hānai 'o Tūtū i ka wahine i'a me ka mea 'ai a me ka mea inu. Ua mele 'o Tūtū iā ia me ka leo honehone. A pau kēia launa 'ana, ua lu'u ka wahine i'a i loko o ka punawai. I nā kakahiaka a pau, ua hana 'o Tūtū pēlā.
Nui nā lā o ka noho 'ana o Tūtū i ke ao nei. I ka hiki 'ana o ka hala 'ana o Tūtū, ua lele pū ka punawai. Ua ka'e'e ia wai ā ka wahine hi'u i'a. 'A'ole i 'ike hou 'ia lāua ā mau loa aku.
Kupaianaha ka nohona ā ka Hawai'i i ka wā ma mua loa. Pono nō kākou e mālama i nā mea o ka honua a me nā mea o ke kai. Wahi ā nā kūpuna, “Mālama kekahi i kekahi.” He pono nēia mau hua'ōlelo. Pono ka nohona o nā kūpuna. Ua pau, ua hala lākou, a koe nō mākou, kā lākou mau pua.
———
[Mahalo a nui loa iā 'oe e 'Anakala Kimo i kēia mau mo'olelo āu i ho'ouna mai nei no ke pa'i 'ana ma Kauakūkalahale nei. Piha hau'oli ku'u na'au. 'O kekahi, 'a'ole au i lohe a i heluhelu paha i ia mau mo'olelo ma mua. He mau mo'olelo waiwai nō, a he mau ha'awina nō no ka pono o kākou i kēia mau lā a me kēia hope aku. E like me kāu i hō'ike mai nei, 'o ia ho'i, e mālama kākou i ko ka honua a me ko ke kai. A e mālama ho'i kekahi i kekahi.
E 'Anakala, inā he mau mo'olelo hou paha kāu, e 'olu'olu, e kākau a e ho'ouna mai, a e pa'i 'ia nō ma Kauakūkalahale no ka pono o nā pua e mōhala nei a e mōhala ana ma kēia hope aku.]
———
E ho‘ouna ‘ia mai na ā leka iā māua, ‘o ia ho‘i ‘o Laiana Wong a me Kekeha Solis ma ka pahu leka uila ma lalo nei:
>> kwong@hawaii.edu
>> rsolis@hawaii.edu
a i ‘ole ia, ma ke kelepona:
>> 956-2627 (Laiana)
>> 956-2627 (Kekeha)
This column is coordinated by Kawaihuelani Center for Hawaiian Language at the University of Hawai‘i at Mānoa.


text:
1:1 ¶ Na te kaumatua ki a Kaiu, ki te hoa aroha, ki taku e aroha atu nei i runga i te pono.
1:2 E te hoa aroha, nui atu i nga mea katoa taku inoi kia kake koe ki te pai, kia ora, kia pera ano me tou wairua kua kake ki te pai.
1:3 ¶ Hari pu hoki ahau i nga teina i haere mai nei, i whakaatu mai i te pono i roto i a koe, ara i tau haere i runga i te pono.
1:4 Kahore oku hari e nui atu ana i tenei, ara kia rongo ahau e haere ana aku tamariki i runga i te pono.
1:5 E te hoa aroha, pono tonu tau mahi e mea na koe mo nga teina, mo nga tangata iwi ke ano hoki;
1:6 E whakaatu na i tou aroha i te aroaro o te hahi: na kia rite ki ta te Atua tau kawe i a ratou, a ka pai tau mahi:
1:7 He whakaaro hoki ki tona ingoa i haere atu ai ratou, kihai ano i riro i a ratou tetahi mea a nga Tauiwi.
1:8 Koia i tika ai kia whakamanuhiri tatou i nga tangata penei, kia ai hoki tatou hei hoa mahi mo te pono.
1:9 ¶ I tuhituhi atu ahau ki te hahi: otira kahore matou e manakohia mai e Rioterepi, ko tana hoki e pai ai ko ia kia meinga hei tuatahi mo ratou.
1:10 Mo konei ki te haere atu ahau, ka whakamahara ahau i ana mahi e mea nei ia, ki te kino o ana kupu i a ia e komeme mai nei mo matou; kahore hoki tana i mutu i konei, kahore ia e manako ki nga teina, e riria ana hoki e ia nga tangata e pai ana kia pera, e peia ana i roto i te hahi.
1:11 E te hoa aroha, kaua e arumia te kino, engari te pai. Ko te tangata e mahi pai ana, no te Atua ia: tena ko te kaimahi i te kino, kahore ano ia kia kite i te Atua.
1:12 ¶ E korerotia paitia ana a Rimitiriu e te katoa, e te pono ano hoki: ae ra ko matou ano etahi hei kaiwhakaatu; e mohio ana koutou he pono ta matou whakaatu.
1:13 He maha nga mea hei tuhituhinga atu maku, otira e kore ahau e pai kia tuhituhi atu ki a koe ki te mangumangu, ki te pene:
1:14 E mea ana hoki ahau tera ahau e kite wawe i a koe, a e korero taua, he mangai, he mangai. Kia tau te rangimarie ki a koe. Tenei nga hoa aroha te oha atu nei ki a koe. Oha atu ki nga hoa aroha me te whakahua ano i te ingoa o tera, o tera.


text:
Ngā Hōtaka Kura Kaupapa
Ngahuru
Te Kaupapa: Toitū te whenua
Te Whakatō: (He hui ā-ataata tēnei, e 45 mēneti–1 hāora te roa)
Ka anga atu te titiro ki ngā rangahau whenua o nāianei, ānō hoki, ki ngā kōrero o ngā mātua tīpuna. Kia kite ai tātou i pēhea te hangahanga o Aotearoa, ā, ka pēhea hoki tōna noho ki te poho o Papatūānuku.
Nā te kaha o ngā rū whenua ki Aotearoa, ka rapu tātou i ngā take i pēnei ai. E whai ake nei ngā kaupapa whāiti:
- Ko Rūaumoko rāua ko Māui
- Ngā kaitātai aro whenua
- Ka hāngai tonu ēnei kōrero ki ngā whakakitenga o te hunga pūtaiao, ka rerekē rānei?
- He aha ngā whakaritenga mō ngā iwi o Aotearoa e puta ora ai tātou i ēnei parekura nui?
Te Whakatipu: (Tau mai ki Te Papa mai i te 10am–2pm)
Mā te tikanga tātou e ārahi ki te ao mārama. I pēnei hoki ngā whakaaro a kui mā, a koro mā, āra, ko tātou te iwi Māori e ora ana i tēnei ao hurihuri. Ka anga te titiro o tēnei hōtaka ki te hekenga mai o te iwi Māori i Te Moana-nui-a-Kiwa. E whai ake nei ngā kaupapa whāiti:
- He aha te wāhi o ngā tikanga i te haerenga mai a ō tātou mātua tīpuna?
- He aha ēnei tikanga, i ahu mai i hea?
- E ārahi ana ēnei tikanga i a tātou ki hea?
Te Hauhake: (He hui ā-ataata tēnei, e 45 mēneti–1 hāora te roa)
He taonga te reo, he mea tuku iho mai i ngā tīpuna. Ka aro atu tātou ki te whakapapa o te reo Māori, mai i Te Moana-nui-a-Kiwa, ā, ka anga atu ki te Tiriti o Waitangi. Ka titiro ki ngā piki me ngā heke o te reo i roto i ngā tau. Kātahi ka whakatau mātou i ētahi wero mā ngā tauira. E whai ake nei ngā kaupapa whāiti:
- He aha ngā huarahi whakaaora mō te reo rangatira?
- Ka pēhea tātou ki te whakaohooho i te reo i ngā kura, i roto i ngā kāinga, i ngā hapori anō hoki?
Te wā tuku: Mai i Poutūterangi ki Haratua
Ngā hononga ki te Marautanga:
- Pūtaiao; Te Ao Tūroa, Papatūānuku
- Tikanga ā-Iwi; Te Ao Hurihuri, Te Wāhi me te Taiao
- Hauora; Taiao, Hononga ki a Ranginui rāua ko Papatūānuku
- Te Reo Māori; Ā-waha, Ā-tinana
Ngā Tau:0 – 8
Te utu: $3 te utu mō te hōtaka katoa, mā ia tauira. (kāore he utu mā ngā kaiako me ngā mātua/kaiāwhina)
Pānuitia te rauemi tautoko mō te hotaka nei
Ngahuru: Toitū te whenua (PDF, 161kB)
Pātai mai ki a: reservations@tepapa.govt.nz


text:
Mō tēnei pae
He mea whakarite, whakahaere hoki tēnei pae tukutuku e te Te Puna Mātauranga o Aotearoa.
Nō te tau 2001 ka whakaterea te Papers Past, e 250,000 ngā whārangi mai i ngā niupepa tawhito o Aotearoa. Kua tāpirihia ētahi taitara hou ia tau mai i taua wā, ka whakaterea anōtia te pae i te tau 2007, he atanga hōu nōna, he tāpiritanga i te rapu tuhinga kupu katoa ki tētahi hautoru o te kohikohinga. Nō te waenga o te 2009 ka taea ai te rapu i te kohikohinga katoa.
Hei tīmatanga
Mahere pae
Āheitanga
Hangarau
Whakapā mai
Ngā ritenga whakamahi
Puka Aratohu mō te Manatārua
He mōhiohio anō o Papers Past kei tōna pae ki te pae tukutuku o Te Puna Mātauranga.


text:
POSTED: 01:30 a.m. HST, Feb 12, 2011
LAST UPDATED: 01:54 a.m. HST, Feb 12, 2011
Synopsis: The First World Parliament of Indigenous Peoples was convened in Tumkur, India, last month.
Aloha mai nō kākou e nā hoa 'ōiwi o ka honua nei a puni. I kēlā pule aku nei ua 'ike 'ia ke kūlana kūpiliki'i o ka nohona o ka po'e Dalit o 'nia a me ka hau'oli loa i ka loa'a mai he mau ipulua i ho'ohiki 'ia mai e kekahi maka hanohano o ke aupuni. 'O ke kumu nui na'e o mākou i haiamū ai i laila, 'o ia nō ka hana pū 'ana me kekahi po'e 'ōiwi he 10 lāhui like 'ole, mai 'ō a 'ō o ka honua, ma ka ho'okumu 'ana i kahi 'ōlelo kuahaua e waiho ai ma ka U.N. a i mua ho'i o ke ao holo'oko'a. Eia ma lalo nei ka unuhina o ka mana'o nui o ia kuahaua.
» I ulu ka lāhui kanaka o ka honua nei i ka huki like 'ana o nā ikaika pili 'uhane i ho'okumu 'ia ma loko o ka po'e 'ōiwi ma o ka paio mau 'ana no ka pono.
» Ua pilikia nui kākou po'e 'ōiwi i ka hana 'ino 'ia iho nei o ke ao, 'oiai 'o ke kino ia o Papa a ua maika'i ka noho pū 'ana o kākou me ia i loko o nā kau a kau. Ke pilikia ke ao, ua pilikia pū ke ola o ka po'e 'ōiwi. Ua pili hemo 'ole mai ka noho 'īnea o ka po'e 'ōiwi me ka noho 'īnea o ke ao. 'O mākou, The World Parliament of Indigenous Peoples, 'a'ole wale nō mākou e nānā maka.
» Na ka hō'āpono 'ia o ka United Nations Declaration on the Rights of Indigenous Peoples e hō'ike mai i ke 'ano kūpa'a o ia 'aha ma hope o ka pono o ka po'e 'ōiwi o ka honua nei. He mea i hō'ike 'ole 'ia ma mua.
» Eia hou ho'i, na kēia kuahaua e hō'ike mai ē 'o ka wā nō kēia e huki like ai ka po'e 'ōiwi o ke ao ma nā hana e pono ai ke kaiāulu 'ōiwi a me ko ka honua nō ho'i a puni.
» Ma o ka ho'okumu 'ana i nēia 'aha 'ōiwi e ho'olōkahi ai ka po'e 'ōiwi ma ka huki like 'ana, ke kūkākūkā 'ana, ka ho'oholo 'ana, ka maka'ala 'ana, a me ke kāko'o 'ana ho'i i ka pono o ka po'e 'ōiwi a me ko kākou mau kaiāulu.
» He mea maika'i ka pilina o nā po'e 'ōiwi. A ua pa'a ko kākou mana'o ē he kōkua nui ko kākou 'ike a me ke kuana'ike ma ka ho'oponopono 'ana i nā pilikia o nā kānaka a me nā mea ola ho'i o ke ao nei, a me ka ho'omau 'ana i ko kākou ola. 'O ko kākou kuleana nō ia.
» I mea e mākaukau ai no ka 'aha WIPCE o ka makahiki 2014, ke kono aku nei mākou i nā aupuni 'ōiwi a pau pū ho'i me nā hui 'ōiwi like 'ole o ka honua nei e komo pū ma nā hana like 'ole e pono ai ka holomua 'ana o nā hana politika o ka honua nei.
» 'O kekahi kuleana o ka World Parliament, 'o ia nō ka hō'ike 'ana aku, i mua o ke ākea, ke 'ano a me ka waiwai 'i'o o ia mea he 'ōiwi. A 'ikea nō, e maopopo ana i ka po'e a pau o ka honua nei eia nō ma loko o ka po'e 'ōiwi o ka honua ke akamai e 'ike ai i ka ha'ina o nā pilikia e noho hāhā pō'ele'ele nei ka po'e o ka honua i kēia wā.
'O ia ihola nō ka mana'o nui o ua 'aha nei i 'ike 'oukou. He kāko'o paha, 'a'ole paha.
E ho'ouna 'ia mai nā leka iā māua, 'o ia ho'i 'o Laiana Wong a me Kekeha Solis ma ka pahu leka uila ma lalo nei:
» kwong@hawaii.edu
» rsolis@hawaii.edu
a i ‘ole ia, ma ke kelepona:
» 956-2627 (Laiana)
» 956-2624 (Kekeha)
This column is coordinated by the Hawaiian Language Department at the University of Hawai'i at Mānoa, supported by the Initiative for Achieving Native Hawaiian Academic Excellence.


text:
POSTED: 01:30 a.m. HST, Jun 14, 2014
LAST UPDATED: 09:18 a.m. HST, Jun 17, 2014
Synopsis: Support Hālau Lōkahi Public Charter School and ensure options to the state Department of Education system.
Welina e nā makamaka heluhelu o Kauakūkalahale. 'Akahi nō a lohe ko 'oukou mea kākau no ka hālāwai hō'eu'eu i kapa 'ia 'o Ho'oulu Lōkahi. No ka pono ia o nā keiki o nā kula ho'āmana o Hawai'i nei.
'Akahi nō ho'i a lohe ko 'oukou mea kākau no kahi pilikia o ke Kula Ho'āmana 'o Hālau Lōkahi i ka lawa 'ole o ke kālā. Akā, pehea lā e holo mua ai ke kula ho'āmana a e lawa ai ke kālā e lawelawe ai i ka hana, inā he hapa iki wale nō ke kālā e ho'oka'awale 'ia aku no ia 'ano kula i ko nā kula o ka 'Oihana Ho'ona'auao. Ho'oka'awale 'ia he $6,100 wale nō o ka haumāna kula ho'āmana. A 'o ka haumāna kula 'Oihana Ho'ona'auao, he $12,000 e ho'oka'awale 'ia. No laila, he ho'omanawanui ka hana a nā kumu, nā limahana a me nā haumāna o nā kula ho'āmana i nā makahiki i ka'ahope aku nei. Ua holo mua paha kekahi, a 'o kekahi, ua hele a nui kahi pu'u i ke alo.
'O ka nīnau i kupu a'e nei i ka nānā 'ana i ke emi iho o ke kālā o ka haumāna kula ho'āmana, no ke aha e emi ai ka nui o ke kālā o ka haumāna, ke hele aku 'o ia i ke kula ho'āmana. 'Eā, inā hele kahi keiki i ke kula aupuni, ho'oka'awale 'ia he $12,000 no kona a'o 'ia 'ana aku i laila. A inā 'a'ole maika'i kāna hana ma ke kula aupuni, a holo ka mana'o o kona mau mākua, e komo 'o ia i loko o ke kula ho'āmana, a laila, he $6,000 wale nō e ho'oka'awale 'ia nona. I hea lā i lilo ai kahi koena, he $6,000? I ka pākeke paha o kahi luna aupuni? He pono ka hō'oia 'ana iho i ka mo'ohelu kālā o ke aupuni moku'āina. Inā he 183 haumāna o ke kula ho'āmana, a he 100 o lākou, ua lele mai loko mai o ke kula aupuni, a laila, he $600,000 e waiho wale ana ma kekahi wahi. Aia lā i hea kahi pu'u kālā? 'A'ole maopopo. Akā, 'o ka mea maopopo, 'a'ole ia ma ke kula ho'āmana.
No Hālau Lōkahi, he 13 makahiki i ho'omanawanui ai i ia hana kaulike 'ole. A ua holo mua nō. Ho'omana'o ko 'oukou mea kākau i ka 'ike 'ana i nā haumāna o Hālau Lōkahi ma nā hanana like 'ole no ka pono o ka lāhui Hawai'i, nā mea Hawai'i, a pēlā aku, a piha hau'oli ka na'au i ka 'ike 'ana aku iā lākou haumāna i ka hana kāko'o kaiāulu. 'A'ole lākou e noho wale ana nō ma loko o ka lumi papa ma ka heluhelu puke paha, akā, puka aku nō i waho a hana pū ia mau haumāna me ke kaiāulu. He hana ia e ha'aheo ai nā kūpuna a me kākou a pau. He kula ia e a'o ana i nā keiki i ka lilo 'ana i mau alaka'i a e holo ai kahi 'ōlelo a kahiko, 'o ia ho'i, “I ulu nō ka lālā i ke kumu.” No laila, he nui ka mahalo i nā kumu o Hālau Lōkahi.
E 'olu'olu, e kāko'o kākou iā Hālau Lōkahi. 'O kekahi hana e kāko'o ai i ua kula ho'āmana nei, 'o ia ka pūlima 'ana i ka palapala ho'opi'i ma ka pūnaewele. E hele aku i www.halaulokahi.com a ma laila e 'ike ai i kahi o ka palapala ho'opi'i.
E ola, e Hālau Lōkahi. E ola.
———
This column is coordinated by Kawaihuelani Center for Hawaiian Language at the University of Hawai'i at Mānoa.


text:
Ko Hikurangi te Maunga
Ko Waiapu te Awa
Ko Ngäti Porou te Iwi
Ko te Whänau-ä-Ruataupare (nö Tüpäroa) me te Whänau-ä-Räkaihoeaöku hapü.
Tënä koe
Ko Bronwyn Poki töku ingoa. I ahu mai nei au nö Te Tairawhiti, iwhänau mai, i tipu ai hoki, i reira. Engari, he Näti tüturu awau. Nö Whängara me Waihirere töku hoa tane, ä, tokorua ä mäua tamariki. E tua tata atu ana öku tau ki öku niho. Heoi anö me käti te körero mö tënei. Kua oti au i täku tohu BA Hons i Te Tohu Paetahi me te Tohu Paerua.
He moemoea nöku, kia äwhina i te piki ake o te mätauranga o Mäori mä. Ko täku mahi i raro i Te Kura Pütaiao Pängarau, Rorohiko tëtahi paenga mä aua äwhina. Koira hoki te ähua o te ao e heke mai nei ki ä tätou katoa, ahakoa te aha, ko te ao rorohiko. E rua ngä pëpa e whakaakongia atu ana e au. Ko te COMP124Y - He Tomokanga ki te Ao Rorohiko, me te COMP123A/B - The Computing Experience.
Ahakoa ko te reo Mäori te reo kaha o te whakahaerenga o te COMP124Y, ka tü te karaehe mä ngä tängata katoa, ahakoa nö whea.
Nä reira, nau mai, nau mai, haere mai.
I tutor COMP124Y which is taught predominantly in Mäori as well as the English version COMP123A/B. Another role I have is as the Support Person for all Mäori studetns within the School of Computing and Mathematical Sciences.
Heoi anö, nau mai, nau mai, haere mai.


text:
For Saturday, August 31, 2013
POSTED: 01:30 a.m. HST, Aug 31, 2013
Synopsis: The Rainbow Warriors lost their first game. But let’s show our full support all the way, no matter what happens.
———
Aloha mai e nā hoa puni kinipōpō pekupeku a me nā hoa kāko'o i nā Koa Ānuenue.
Ua pau ihola ka ho'okūkū mua o ke kau o nā Koa Ānuenue, a 'a'ole i kō ka makemake. Ua hā'ule ihola lākou iā Kaleponi Hema ma ka helu 'ai he 30 i ka 13. A 'o ka mea ma'a mau paha, e lohe 'ia nā leo e namunamu ana, “Inā i komo kekahi 'alihikūlele o nā Ānuenue, inā ua lanakila lākou.” “Inā i mea 'o mea, inā ua lanakila lākou.” A pēlā aku. Ua maopopo i nā kūpuna o kākou, he i'a laka wale nō lā ho'i ka 'ina, 'o ia ho'i, he ma'alahi ka 'ōlelo 'ana ma hope o ka hana, “Inā i mea, inā ua 'oko'a ka hopena.”
E kāpae 'ia aku ia 'ano 'ōlelo, a e kāko'o kākou i nā Koa Ānuenue a me kā lākou kumu a'o 'o Norm Chow. 'Eā, 'o ka hui helu 24 'o USC a 'o Hawai'i, 'o ka hui helu 111 ia, a e 'oi aku ana 'o Hawai'i iā Kaleponi Hema no kekahi wā o ka hapahā 'elua, he 5 i ka 3. A i ke kani 'ana aku o ka pū, he 30 wale nō 'ai a Kaleponi Hema. 'O ka 'ao'ao kūpale o Hawai'i, he pā pōhaku pa'a loa ia, 'a'ole e hiolo i ke ōla'i ikaika loa. He mau mea nō kā kākou e mahalo ai i loko nō o ka hā'ule 'ana.
Ua nui paha ka leo o kekahi ma hope o ka 'apo 'ana aku o Kaleponi Hema i ka pōpō a Taylor Graham i ka lua a me ke kolu paha o ka manawa, “E ha'alele 'o Graham, a e komo ka lua o ka 'alihikūlele.”
A i ka hā o ka 'apo 'ana aku o Kaleponi Hema i ka pōpō a Graham, ua hā ihola paha ka leo i ka 'uā 'ana a'e, “E kuapo 'ia aku ka 'alihikūlele.” Akā, e mahalo 'ia ke kūpa'a 'ana aku o Chow ma hope o Graham, ua holo kona mana'o, 'o Graham ka 'alihikūlele, a e hā'awi 'ia ana ka manawa e hele ai 'o ia a ma'a.
'O ka mea maopopo paha, inā 'o kāu keiki ke 'alihikūlele, a huki 'ia a'e 'o ia ma hope o ka 'apo 'ia 'ana aku o kāna pōpō e ka hoa paio ma hope o ka lua a me ke kolu paha o ka manawa, e 'uā lua 'ole ana ka leo, “No ke aha 'o ia i huki 'ino 'ia ai?” “E hā'awi i manawa nona e ma'a ai i ka pā'ani 'ana!” “E hilina'i aku 'oe i kāu mea i koho ai!”
'Eā, ua ho'omanawanui 'o Chow, a i nā kekona hope loa, ua 'ike 'ia ka hua o ia ho'omanawanui 'ana ma ka nou 'ana aku o Graham iā Keith Kirkwood i ka pōpō, he 60 'īā ka lō'ihi, a loa'a ai ka 'ai holo. Ke kuhi nei ko 'oukou mea kākau, e nui ana nā 'ai holo e like me ia ma kēia kau pōpō peku nei. A ke hui pū ia 'ao'ao kūlele me ka hana ikaika wale a ka 'ao'ao kūpale, e luku wale 'ia aku nō nā hoa paio o Hawai'i, 'a'ohe mea nāna e pa'i kona po'o.
Hau'oli loa ko 'oukou mea kākau i ka hai 'ia 'ana o Chow, 'o ia ke kumu a'o o nā Koa Ānuenue. He pono ke hana like ma ka hai 'ia 'ana o ka pelekikena hou o ke Kula Nui o Hawai'i. 'A'ole e koho wale 'ia ke kanaka o ka 'āina 'ē. E koho 'ia ke kupa o kēia 'āina, a 'oi loa aku paha ke Kanaka Maoli.
Ua nui loa nā makahiki o ka ho'okele 'ia 'ana iho o ke Kula Nui o Hawai'i ma lalo o ka haole o ka 'āina 'ē, a 'a'ole i holo pono loa. He au hou kēia a no laila, 'a'ole e hala ka 'ulu i ke alo.
———
This column is coordinated by Kawaihuelani Center for Hawaiian Language at the University of Hawai'i at Mānoa.