text: 1E na moamoa iroumi te tangira; ma kam na bati n tangiri naba bwaai n tituaraoi ake mai iroun te Taamnei, ma ai moa ra riki bwa kam na konaa n taetae ni buraabeti. 2Bwa te aomata ae taetae n te taetae ae e aki ataaki, e aki taetae nakoia aomata, ma e taetae nakon te Atua; bwa akea ae e ataa nanon te baere e taekinna: bwa e taekin, ni mwaakan te Taamnei, baika a raba. 3Ma te aomata ae e taetae ni buraabeti nakoia aomata, e buokiia ni kateimatoaiia ma ni kakorakoraiia, ao e anganiia kabeebetean nanoia. 4Ane e taetae n te taetae ae e aki ataaki ao e kateimatoaa i bon irouna; ma ane e taetae ni buraabeti ao e buoka te ekaretia ni kateimatoaa. 5I tangiringkami bwa kam na taetae n taetae aika a aki ataaki, ma e a raoiroi riki ngkana kam taetae ni buraabeti. E boongana riki te aomata ane e taetae ni buraabeti nakon ane e taetae n taetae aika a aki ataaki; ma ti ngkana iai ae e konaa ni kabwrabwaraa nanon ana taeka bwa e aonga n reke kateimatoaan te ekaretia iai. 6Ma ngaia aei, taari, ngkana arona bwa I roko iroumi n taetae n taetae aika a aki ataaki, ao tera kabwaiami iai irou? Bon akea, ma ti ngkana I taekina nakoimi kanoan te kaotioti are e roko nakoiu, ke n taekin taekan te atatai ma te taeka ni buraabeti, ke te taeka n reirei. 7Ngke arona bwa ti te bo aron tangini bwaai ni katangitang aika akea te maiu i nanoia, n ai aron te kaibwaabwaa ke te aabi, ao e na iraanaki n ataaki tangin te kaibwaabwaa ke tangin te aabi? 8Bwa ngkana e tangi te buu n te tangitang ae aki akaka, ao antai ae e na katauraoi nakon te buaka? 9Ao ai aromi naba, ngkana kam aki bwaina te taetae ae kai ataaki nanona, ao e na iraanaki n ataaki nanon te baere e taekinaki? Bwa ane kam na taetae nakon te ang. 10Tao a bati aekan taetae nako i aonnaba, ma akea i buakoia ae akea nanona. 11Ma ngaia ae ngkana I aki ataa nanon te taetae, ao I riki bwa kaanga kaain te aba teuana ngai nakon ane e taetae, ao ane e taetae bwa kaanga kaain te aba teuana nakoiu. 12Ao ai aromi naba, ngkai kam rangi n tangiri bwaai n tituaraoi ake mai iroun te Taamnei, ao kam na ukoukori bwa a na mwaiti iroumi ibukini kateimatoaan te ekaretia. 13Ma ngaia aei, bwa ane e taetae n te taetae ae e aki ataaki, ao ke e tataro bwa e na konaa ni kabwarabwaraa nanona. 14Bwa ngkana I tataro n te taetae ae e aki ataaki, ao e tataro taamneiu, ma e aki boongana nanou. 15Ao tera ngkanne? N na tataro n taamneiu, ao N na tataro naba ni kaboonganaa au iango; N na anene n taamneiu, ao N na anene naba ni kaboonganaa au iango. 16Bwa ngkana ko tataro ni katituaraoi n te tamnei, ao e na iranna n atonga te Amene n am katituaraoi te aomata ae e kan rin n te ekaretia ma e tuai n rin, ngkae e aki ataa am taeka? 17Bwa e ngae n ae e raoiroi am tataro ni katituaraoi, ma e bon aki kateimatoaaki iai raom. 18I katituaraoa te Atua ngkae e bati n reke irouu te konaa n taetae n taetae aika a aki ataaki nakon ane e reke iroumi. 19Ma n te bootaki n ekaretia ao I tangiria riki bwa N na atongi nimaua te taeka aika a aki kamangaongao, bwa I aonga n reireia naba te koraki ae e bati, nakon atongan tebwina te ngaa te taeka n te taetae ae e aki ataaki. 20Taari, kam na tai bwaina te nano n ataei; ma kam na riki bwa merimeri nakon te buaakaka, ao kam na bwaina te nano n ikawai. 21E koreaki n te Tua ae e kaangai: E taku te Uea, N na taetae nakon te bootanaomata aei n taetae aika a aki ataaki, ni wiia aomata temwaangina; ma a bon aki ongo naba irou. 22Ma ngaia ae bon te kanikina taetae aika a aki ataaki, tiaki nakoia akana onimaki, ma nakoia akana aki onimaki; ao te taetae ni buraabeti bon te kanikina nakoia akana onimaki, ma tiaki nakoia akana aki onimaki. 23Ma ngaia aei, ngkana tao a bane kaain te ekaretia ni bootaki, ao a bane n taetae n taetae aika a aki ataaki, ao ngkana a rin i buakoia aomata akana aki onimaki ma akana kan rin n te ekaretia ma a tuai n rin, ao tiaki bwa a na taku bwa kam rangirang? 24Ma ngkana tao a bane n taetae ni buraabeti ao e rin temanna ae e aki onimaki ke temanna ae e kan rin n te ekaretia ma e tuai n rin, ao e na namakinna bwa bon te tia bure ngaia, n ongoraana ni bwaai ni kabane ake a taekinaki, ao e na motikaki naba taekana iai; 25a na kaotaki baika a raba i nanona, ao ane e na katorobubua ni bobaraaki n taromauriia te Atua, ao e na kaotia bwa e boni mena te Atua iroumi. 26Ao tera ngkanne, taari? Ngkana kam bootaki, ao temanna e anene, ao temanna e reirei, ao temanna e taekina te kaotioti are e roko irouna, ao temanna e taetae n te taetae ae e aki ataaki, ao temanna e kabwaraa nanon te taetae ae e aki ataaki; a na bane ni karaoaki baikai ibukini kateimatoaaia akana onimaki. 27Ngkana iai akana taetae n taetae aika a aki ataaki, ao a na taetae ti uoman, ke e na aki raka i aon teniman, ma e na taetae moa temanna ao i mwiina temanna; ao ke e kabwarabwarai nanon taeka temanna. 28Ma ngkana akea te tia kabwaraa nanon taeka, ao ke e kainabwaabu n te bootaki n ekaretia te aomata ane e rabakau n taetae n te taetae ae e aki ataaki; ke e taetae bon ti nakoina ma te Atua. 29Ke a taetae uoman ke teniman ake nakoaia te taetae ni buraabeti, ao temwaangina a na iangoi raoi nanon taeka ake a taekinaki. 30Ma ngkana iai i buakoia ake a tekateka ae iai te kaotioti ae e roko irouna, ao e na toki n taetae are e taetae. 31Bwa kam bane ni konaa n taetae ni buraabeti n tatabemaningkami nako, bwa a aonga ni bane n reireiaki ami koraki, ao a na bane naba ni kakorakoraaki nanoia; 32ao a tauaki aroia tamneiia buraabeti irouia buraabeti. 33Bwa te Atua, tiaki Atuan te mwebuaka, ma bon Atuan te raoi. Ao n aron are e bwainaki n aia ekaretia Kristian ni kabaneia: 34a na tai taetae aine n te bootaki n ekaretia nako; bwa e aki kariaiakaki bwa a na taetae; ma a na tauaki aroia, n ai aron taekana naba n te Tua. 35Ngkana iai te bae a kan ataa taekana, ao ke a titirakiniia buia ni mwengaia; bwa te bwai ni kamaamaa ngkana e taetae te aine n te bootaki n ekaretia. 36E nako mai iroumi ana taeka te Atua? Ke e roko iroumi n ti ngkami? 37Ngkana e taku temanna bwa te buraabeti ngaia, ke e taku bwa iai irouna te bwai n tituaraoi are mai iroun te Taamnei, ao ke e ataia bwa baika I koroi taekaia nakoimi bon te tua mai iroun te Uea; 38ma ngkana iai ane e aki ataia, ao ke e aoria n arona anne. 39Ma ngaia aei, tariu, kam na bati n tangira te taetae ni buraabeti, ao tai tuuka te taetae n taetae aika a aki ataaki. 40Ma a na bane bwaai ni karaoaki n te aro ae e taraa raoi ma n eti raoi.


c: text/html

text: 1Ao i mwiin tabeua te bong, ao E a manga roko Iesu i Kaberenaum, ao e taekinaki bwa E mena i nanon te auti. 2Ao a bootaki aomata aika a bati, ma ngaia are akea te nne ae mwaawa, ao akea naba n te mataroa; ao E kabwarabwara nako ia. 3Ao iai ake a roko, ao a uota nako Ina temanna ae e nakibaina, ae e tabetabekaki irouia aomata aika a aman. 4Ao ngke a aki konaa ni kaania Iesu bwa a bati aomata, ao a kauka taubukin te auti ike E mena i aana Iesu; ao ngke a a tia ni kaukia ao a nna te nne ni wene are e wene iai te nakibaina. 5Ao Iesu, ngke E noori aia onimaki, ao E taku nakon te nakibaina, Natiu, a kabwaraaki am bure. 6Iai taani koroboki ake a tekateka ikekei ma n titiraki i nanoia, ni kaangai, 7E aera ngkae E taetae Teuaei n ai aron anne? E taetae ni bakanatua: ai antai ae e konaa ni kabwarai buure bwa ti te Atua? 8Ao Iesu, E kakoauaa i nanona n te tai naba arei bwa iai te titiraki i nanoia, ma ngaia are E taku nako ia, Kam aera ngkai kam iango n titiraki i nanomi? 9E ngaa ae e kai atongaki riki, te taetae ae e kaangai nakon te nakibaina, A kabwaraaki am bure; ke t e kaangai, Tei rake, tabeka nnem ni wene, ao nakonako? 10Bwa kam aonga n ataia bwa E konaa Natin te Aomata ni kabwarai buure i aon te aba, (E taku nakon te nakibaina) I taku nakoim, 11Tei rake, ao tabeka nnem ni wene, ao nako n am auti. 12Ao teuarei, e tei rake, ao e tabeka nnena ni wene n te tai naba arei, ao e oti nako i mataia te koraki akekei ni kabaneia; ma ngaia are a bane ni miimii, ao a kamoamoaa te Atua ni kaangai, Ti tuai men nonoora te aro aei ma rimoa. 13Ao Iesu E a manga nako rarikin te nama; ao a bane n nakoina aomata, ao E reireiia. 14Ao ngke E waaki i aoni kawaina, ao E noora Rewi are natin Arebwaio bwa e tekateka n aobitin te taekiti; ao E taku Iesu nakoina, Ko na iriirai. Ao ngaia e tei rake ao e iria. 15Ao ngke E taibora n amwarake n ana auti teuarei, ao a raonna n amwarake taan anai taekiti ma aomata aika a buaakaka aika a mwaiti, ma ana reirei; bwa a mwaiti aomata ake a iriria. 16Ao ngke a nooria aia taani koroboki Bwaritaio bwa E amwarake ma taan anai taekiti ma aomata aika a buaakaka, ao a taku nakoia ana reirei, E aera ngkae E amwarake ma ni mooi ma taan anai taekiti ma aomata aika a buaakaka? 17Ngke E ongo Iesu, ao E taku nakoia, Te koraki aika a marurung, a aki kainnanoa te tia katoki aoraki, ma e kainnanoaki irouia aika a aoraki: I roko, tiaki bwa N na weteia akana raoiroi, ma I roko bwa N na weteia akana buaakaka. 18Ao a aki mamatam ana reirei Ioane ma aia reirei Bwaritaio; a roko aomata irouna ao a taku, A aera ngkai a aki mamatam ana reirei Ioane ma aia reirei Bwaritaio, ao a mamatam am reirei? 19E taku Iesu nakoia, A konaa n aki mamatam taan raona te tia iein ngkae E boni mena i buakoia te tia iein? Ngkai raoia te tia iein, ao a aki konaa n aki mamatam. 20Ane a na roko boong, are e na uotaki nako iai te tia iein mai buakoia; anne ngkanne te tai are a na aki mamatam iai. 21Akea ae e itua te moti ni kunnikai ae e boou i aon te kunnikai ae e a bwai nikawai; bwa ngkana e itua ao ane e na tebenako are e boou man are e a bwai nikawai, ao e na abwaabwaki riki raeuaakina. 22Ao akea ae e atoa te wain ae e boou nako nanoni nne ni wain aika kuun aika bwai nikawai aika kuniia maan, bwa ngkana e atoia ao te wain e na urui nne akanne; e na waa nako te wain, ao a na uruaki nneia: bwa te wain ae e boou e riai n atoaki nako nanoni nnena aika kuun aika a boou aika kuniia maan. 23N te bong ae te taabati, ao Iesu, E nakonako ri nuukan taabo ake a unikaki iai aroka aika uiita. Ao ana reirei a kiniki uaa n uiita ngke a nakonako ma Ngaia. 24Ma ngaia are a taku nakoina Bwaritaio, Noria, e eekaki nako ara tua n te bwai ane a karaoia am reirei n te taabati! 25Ao E kaekaia Iesu ni kaangai, Kam tuai meni wareka taekan te bwai are e karaoia Tawita n te tai are e kainnano iai ma raona ngke a mate ni baki? 26Bwa e rin n ana auti te Atua ao e kana te berena are Kaotiotaki, are e katauaki ibukin te Atua. E riki aei n ana tai n tei Abiata ngke mataniwia ibonga ngaia. N taekan ara tua, ti ibonga aika a konaa ni kana te berena areiāma Tawita, e kanna ao e anganiia naba raona bwa a na kanna. 27Ao E taku nakoia, E karaoaki te taabati ibukin te aomata, ma e aki karaoaki te aomata ibukin te taabati; 28ma ngaia ae Natin te Aomata bon Uean naba te taabati.

robotstxt: allowed

filter: keep


text: 1Ma ngaia ae e riai bwa ti na tau ni kamatoai baika ti a tia n ongo, bwa ti kaawa ni beibeti nako. 2Bwa ngke e nooraki aron te taeka are e taekinaki irouia anera bwa e koaua, ao ngke a reke booni buure ni kabane ma aki-ongeaaba ni kabane aika booia aika a riai, 3ao ti na iranira ni kareke maiura ngkana ti aki mutiakina te aro ni kamaiu ae e kakannato aei? E moa n taekinaki iroun te Uea, ao e kakoauaaki nakoira irouia ake a ongo; 4ao te Atua E raoniia ni kakoauaa n arona ni karaoi kanikina ma kamiimii ma mwakuri aika a mwaaka ma tibwaakini bwaai n tituaraoi ake mai iroun te Taamnei are e Raoiroi. 5Bwa te Atua E aki kaaki i aani mwaakaia anera taekan te aonnaba ae e nangi roko, ae ti taekinna. 6Ma e taetae temanna n te tabo teuana n te Baibara ni kaangai: Tera te aomata, ngkai Ko ururingnga? Ke natin te aomata, ngkai ko kaakawaria? 7Ko karinanoa riki nakoia anera i nanon te tai ae e aki maan; Ko baunna bwa kaanga te uea n te neboaki ma te karineaki. 8Ko kaaki bwaai ni kabane i aani waena. Bwa ngke E kaaki bwaai ni kabane i aana, ao bon akea ae E katikua n aki kaaki i aana. Ma ngkai, ti tuai n noori bwaai ni kabane i aana. 9Ma ti noora Iesu, are e karaoaki ni karinanoaki riki nakoia anera i nanon te tai ae e aki maan, bwa E aonga ni mate i bukiia aomata ni kabaneia; ao e riki aei man nanon te Atua n akoi. Ti nooria ngkai bwa E a baunaki n te neboaki ma te karineaki ibukin arona ni maraki ma ni mate. 10Bon te bwai ae e riai iroun te Atua, are Ngaia ae e kariki bwaai ma ni kateimatoai aroia, bwa E na karaoa Iesu bwa E na bobonga raoi arona n te maraki, bwa a aonga natin te Atua aika a bati ni buokanibwai ma Iesu ni mimitongin te Atua. Bwa Iesu boni Ngaia ae e kairiia nakon te kamaiuaki. 11Bwa Iesu ni bootaki ma ake a riki n tabu maiuia irouna bwa ana bwai te Atua a bane n nako man te oi ae ti teuana. Ma ngaia ae E aki maamaa n atongiia bwa tarina, 12ngkae E kaangai N na taekina aram nakoia tariu; N na anenea aram i buakon aia bootaki. 13Ao E kaangai naba: N na onimakinna. Ao E a manga kaangai naba: Noria, Ngai ma ataei aika E anganai te Atua. 14Ma ngaia ae ngkai a buokanibwai ataei n te raraa ma te iriko, ao Iesu E buokanibwai naba ma ngaiia ni baikai, bwa e aonga n riki matena bwa kataean ana kai teuare iai mwaakana i aon te mate, ao teuaei bon te riaaboro; 15ao n te aro aei E a kainaomataia iai aomata ni kabaneia aika a toronaki n aia bongi ni maiu ni kabane ni maakan te mate. 16Bwa E aki tauia anera ni kamaiuiia, ma E tauia ana kariki Aberaam ni kamaiuiia. 17Ma ngaia are e riai irouna bwa E na riki n ai aroia tarina ni bwaai ni kabane, bwa E aonga n riki bwa aia Ibonga ae e Kakannato ae e nanoanga ma ni kakaonimaki ni baika a reitaki ma te Atua, n anga te karea n raoi ibukin aia bure aomata. 18Bwa ngkae E a tia ni maraki ao ni kariiriiaki, ao E boni konaa ni buokiia akana a kariiriiaki.


text: 1Ao e taku Akeribwa nakoni Bwauro, Ko kariaiakaki bwa ko konaa n taetae bon i bukim. E arora baina ngkanne Bwauro ao e taetae ni kaaitarai taekanibukinana, ni kaangai, 2Te uea ae Akeribwa, I taku bwa I a kabwaia, ngkai N nangi taetae n te bong aei ni kaaitarai taekani bwaai ni kabane ake I bukinaki iai irouia I-Iutaia, 3ibukina bwa ko atai raoi aia katei I-Iutaia ma baika a aki toki ni kakauntaekai: ma ngaia ae I butiiko bwa ko na ongoraa irou ma te taotaonaki n nano. 4A bane I-Iutaia n ataa aroni maiu ma ngke te teei ngai, ngke I moa n rikirake i buakoia au bootanaomata, ao i Ierutarem; 5a a kaman ataa arou ma ngkoa, ngkana iai baikana a kan taekinai iai: bwa I a tia ni kaaina te bootaki teuana ae a rangi ni mamatoa tuana, ae te bootaki ni Bwaritaio. 6Ao I tei ikai ngkai bwa e na motikaki taekau ibukini kaantaningaani kakoauaan ana taeka n aakoi te Atua nakoia ara bakatibu; 7are te taeka are a kaantaningaia ara baronga ake tengauni ma ua baronga, bwa e na kakoroaki bukinanakoia, ngkai a bane nanoia n tataromauriia te Atua ni bong ao ni ngaina. Te uea, I bukinaki irouia I-Iutaia ibukin te kaantaninga aei. 8E aera ngkai e kaangaanga iroumi bwa kam na kakoauaa ae E a manga kamaiuiia maate te Atua? 9Ao ngai, n taai ake rimoa, ao I iangoia i bon irou, bwa N na karaoa ae I konaa n eekaanako aran Iesu are te I-Natareta. 10Ao I karaoi baikai i Ierutarem; ao I kainiia ake a itiaki aika a bati i nanoni karabuuti ngke I anganaki te mwaaka ni karaoia mai irouia ibonga ake mataniwi; ao ngke a kamateaki, ao ngai I kaota naba nanou ni kariaia. 11Ao I aki toki ni karaoi mwakuri n iowawanakoia i nanoni mwaneabaia I-Iutaia ni kabane, ao I kairoroiia bwa a na kaakeaa onimakinan Iesu. E korakora ribaakiia irou, n te aro are I bon nako naba ni kaawa ake a raroa riki ni bwainikiriniia iai. 12Ao bon aio naba bukin are I mwananga iai nako Taamateko i aani bwanaaia ma mwaakaia ibonga ake mataniwi. 13Te uea, i aoni kawaiu ni mwananga, ngke e a tawanou, ao I noora te oota mai karawa ae e raneanea riki ootana nakon ootan taai; e oota i rarikiu ma raou ni mwananga. 14Ngke ti bane ni bwaka i aontano, ao I ongo te bwanaa ae e kaangainakoiu n te taetae n Ebera, Tauro, Tauro, e aera ngkai ko bwainikiriinai? E kaangaanga iroum bwa ko na orei ni waem taboni kaai aika a kakang. 15Ao ngai I taku, Te Uea, antai Ngkoe? Ao E taku te Uea, Iesu Ngai ae ko bwainikiriinai. 16Ma ko na tei rake, ao tei i aoni waem; bwa I kaoti nakoim ibukin aei: bwa N na rineiko bwa ko na beku i bukiu, ao ko na riki bwa te tia taekini baika ko noori irou, ma baika N na manga kaotinakoim. 17N na kamaiuko mai irouia te bootanaomata ae Iteraera ao mai irouia aomata aika tiaki I-Iutaia, ake I kanakoko nakoia, 18bwa ko na kaure mataia, bwa a na rairaki man te roo nakon te oota, ao mani mwaakan Tatan nakon te Atua, bwa e aonga n reke irouia kabwaraan aia bure ao nneia i buakoia aomata ake a kaitiakaki n onimakinau. 19Ma ngaia are, te uea ae Akeribwa, I aki rawa nakon te baere kaanga te mii are e kaoti mai karawa; 20ma I tuangiia moa I-Taamateko, ao rimwi I-Ierutarem ma I-Iutaia ni kabaneia, ma aomata naba ake tiaki I-Iutaia, bwa a na rairi nanoia n rairaki nakon te Atua, ao ni karaoi mwakuri aika a na kaotiia iai bwa a a tia n rairi nanoia. 21Ao aei bukin are a tauai iai I-Iutaia n te umwantabu, ao a kataia ni kamateai. 22Ma E a tia te Atua ni buobuokai ni karokoa te bong aei, ao ngaia ae I a tei iai ngkai n taetae nakoia akana a mangori ma akana a kakannato, n akea te bae I karakaa n taekinna i rarikin ti aia taeka buraabeti ma Mote ibukini baika a na roko: 23bwa E na maraki ni mate te Kristo, ao arona ngkae E na manga maiu mai buakoia maate, bwa E na moani kaota te oota nakoia te bootanaomata ae Iteraera ma aomata aika tiaki I-Iutaia. 24Ngke e taetae Bwauro ni kaaitarai taekanibukinana n te aro arei, ao e takaarua Beteto ao e taku, Bwauro, ko rangirang; e karangirangko mwiin am wareware ni booki aika a bati. 25Ma e kaeka Bwauro ao e taku, Beteto ae ko moani kakannato, I aki rangirang, ma I atongi taeka aika a koaua aika a eti. 26Bwa te uea ae I taetae nakoina n aki wi makiikii e atai taekani baikai; bwa I taku bwa akea te bwai teuana n aikai ae e karabaaki nakoina, bwa e aki karabaaki te baei ni karaoaki n te tabo ae e na aki nooraki iai. 27Te uea ae Akeribwa, ko kakoauaia buraabeti? I ataiko bwa ko kakoauaia. 28Ao e taku Akeribwa nakoni Bwauro, Ko anaa nanou bwa N na riki ni Kristian i nanon te tai ae e kimototo aei? 29Ao e taku Bwauro, E kimototo ke e ananau, bon au tataro nakon te Atua bwa ko bia riki n arou, ngkoe ma aomata ni kabaneia aika a ongoraa irou n te bong aei—ma ti taurekereke aikai bwa kam na aki kabaeaki iai. 30Ao e tei rake te uea, ma Beteto, ma Nei Berenike, ma uaake raoia n tekateka, 31ao ngke a nako ao a taetae irouia ni kaangai, E aki karaoa ae e riai matena iai, ke kabaeana iai te aomata arei. 32Ao e taku Akeribwa nakoni Beteto, E konaaki ni kainaomataaki te aomata arei ngke arona bwa e aki tangira kautuun te tautaeka n Rom bwa e na motika taekana.


text: 1Ma ngaia arei, ngke ti aki konaa ni kamaaniira riki n taon nanora, ao ti a kukurei bwa ti na kiitanaki i Atenai n ti ngaira; 2ao ti kanakoa Timoteo, ae tarira, ae raora ni mwakuri ibukin te Atua, n tataekinan euangkerioni Kristo, bwa e na kateimatoaingkami ma ni kaungaingkami n ami onimaki; 3bwa e na tai riki n aki rau nanon temanna n taian rawaawata aikai. Bwa kam bon ataia bwa boni katauara bwa ti na ri nanon te rawaawata. 4Bwa ngke ti mena iroumi, ao ti tuangkami bwa ti na karawaawataaki. Ti taekina aei i mwaain rikina; ao n aron ae kam ataia, bwa e bon riki. 5Ma ngaia arei, ngke I aki konaa ni kamaanai riki n taona nanou, ao I kanakoa Timoteo nakoimi bwa I aonga n ataa aron ami onimaki; bwa I raraoma ngkana tao kam a tia ni kairaki iroun te tia kariirii, ao a matebuaka ara mwakuri. 6Ma ngkae e a roko Timoteo iroura i mwiin okina mai iroumi, ao e kaongoraaeira n taeka aika a raraoi aika taekan ami onimaki ma ami tangira; ao e tuangiira naba bwa kam aki toki n ururingira ma te kukurei, ao kam rangi ni kan noorira, n ai arora naba ngkai ti rangi ni kan nooringkami. 7Ma ngaia aei, taari, i buakoni kain nanora ma rawaawatara ni bane ao a karauaki nanora iroumi n ami onimaki: 8bwa e a manga karekea te maiu ae e boou nakoira aromi n teimatoa n reitaki ma te Uea. 9Bwa tera katituaraoan te Atua ae ti konaa n anganna i bukimi, ibukin te kimwaareirei ni kabanea ae ti kimwaareirei iai i bukimi i matan te Atua? 10Ti tataro ni buubuti ma nanora n te ngaina ao n te bong bwa ti na noori matami, ma ni karokoraoa ae e aki roko raoi n ami onimaki. 11E na kairiira nakoimi te Atua ae Tamara ma ara Uea are Iesu; 12ao te Uea E na kabatiaa ni karakaa ami i-tangitangiri ma tangiraia aomata ni kabaneia iroumi, n ai aron arora nakoimi; 13bwa E na kateimatoai nanomi, bwa a aonga n itiaki ma n akea kabuaakakaakiia i matan Atuara ae Tamara, ngkana E roko ara Uea are Iesu ma ana aomata aika a itiaki ni kabaneia.


text: 1Iai te aomata temanna i Kaitareia, ae arana Korenerio, ae mataniwiin te taanga ni buaka teuana ae tebubua kaaina, are e aranaki bwa te taanga ni buaka mai Itare; 2e kakaonimaki Korenerio nakon ana kaantaninga te Atua, ao e rangi ni karinea te Atua, ti te bo arona ma kaain anna utu; e aki toki n angaangabwaai n tituaraoi, ao e bwaina te taatataro nakon te Atua. 3Ngke tao te aoa teniua n te tanimaeaontaai, ao kaanga ae e kamiiaki: e noora raoi ana anera te Atua bwa e rin n te tabo are e mena iai, ao e kaangainakoina, Korenerio! 4Ao ngaia e kamwataua taraana ma te maaku ae e bati, ao e taku, Te uea, tera? Ao e kaeka te anera, ao e taku, E kukurei te Atua iroum n am tataro, ao n am bwai nako n tituaraoi, ao E ongo iroum. 5Ko na kanakoia aomata ngkai nako Iobe, bwa a na kaira mai Timon temanna are arana teuana Betero; 6e maeka iroun Timon are te tia karaoi bwaai mani kunin te man, are e mena ana auti i rarikin tari. 7Ngke e nako te anera are e taetaenakoina, ao ngaia e weteiia uoman mai irouia taani mwakuri n ana auti, ao temanna mai irouia ana tautia ake a buobuokiia, ae e kakaonimaki nakon ana kaantaninga te Atua, 8ao e kabwarabwarai bwaai ni kabanenakoia, ao e kanakoia nako Iobe. 9Ngke e a ingabong, ngke a mwananga i aoni kawaia ao a kaania te kaawa, ao e rierake Betero nako aon taubukin te auti bwa e na tataro iai, tao e a tawanou. 10E taonaki n te baki, ao e kan amwarake; ao ngke a kume raona ni katauraoa te amwarake, ao ngaia kaanga e kamiiaki: 11e noora karawa bwa e kaukaki, ao te bwai teuana ae ruo, ae kaanga ai aron taraan te rabuna ae e abwaabwaki, ae e bae tabona ma tabona ni maninganingana ake aua, ao e nnaaki rikaaki nako aontano; 12ao a bane ni mena i nanona manin aonnaba aika kakaeai waeia, ma maan aika a kawakawa, ma mannikiba. 13E roko irouna te bwanaa ae e kaangai, Betero, tei rake, tiring, ao kaang. 14Ma e taku Betero, Te Uea, I aki kona; bwa I tuai ni kana te bwai teuana ae e aki itiaki ke ae e kamwaraa. 15Ao e a manga roko naba irouna te bwanaa arei, ao e kaangai, Ane E kaitiakia te Atua, ao tai atongnga ngkoe bwa e aki itiaki. 16Teniua ana tai n roko te bwanaa arei, ao e a waekoa naba ni katikaki rake nneni bwaai akekei nako karawa. 17Ngke e tabe Betero ni miimii n ana iango bwa tera nanon te baere kaanga te mii are e nooria, ao akea bwa a tei i rarikini mataroan te kawai n rin n ana auti Timon aomata ake a kanakoaki irouni Korenerio, bwa a a tia n ataa nnen ana auti. 18A weewete ao a titiraki bwa e mena ikekei Timon are arana teuana Betero, ke e aki. 19Ao ngke e tabe Betero n iangoia bwa tera nanon te baere kaanga te mii arei, ao e taku te Taamneinakoina, Noria, a ukoukoriko teniman te aomata; 20ma an tei rake, ao ruo n iriia n aki nanokokoraki teutana, bwa boni Ngai ae I kanakomaiia. 21Ao e ruo Betero nakoia aomata akekei, ao e kaangai, Norai, boni ngai te aomata are kam ukoukoria. Tera bukin rokomi? 22Ao ngaiia a kaangai, Teuare Korenerio, are mataniwiin te taanga ni buaka are tebubua kaaina, ae te aomata ae e raoiroi, ae e rangi ni karinea te Atua, ae e kakamoamoaaki arona irouia I-Iutaia ni kabaneia bwa te aomata ngaia ae e raoiroi, e tuangaki iroun ana anera te Atua bwa e na kaoko nakon ana auti bwa e na ongoraa n taeka mai iroum. 23E kariniia ngkanne uaakekei Betero, ao e katikuia irouna. Ngke e a ingabong ao e katauraoia Betero, ao e iriia; iai taari tabemwaang aika I-Iobe ake a ira Betero. 24Ao ngke e a manga ingabong ao a roko i Kaitareia. E a kamani bootiia ana buu Korenerio ma raraona ake e rangi n reitaki ma ngaiia, ao a tiku ni kakaantaninga rokoia. 25Ma ngaia are ngke e nangi rini Betero, ao e butimwaaia Korenerio ni bwaka i rarikini waena, ao e bobaraaki ni kaota karineana ae moan te bati. 26Ma e kateirakea Betero, ao e kaangai, Tei rake, bon te aomata naba ngai. 27Ngke e kume n taetae Betero ma Korenerio ao e rin, ao e nooriia aomata bwa a bootaki, 28ao e takunakoia, E ataaki iroumi bwa e aki riai n taekan te tua, bwa te aomata ae te I-Iutaia e na i raorao ma kaain te aba teuana, ke e na kawaria; ma E a tia te Atua ni kaotianakoiu bwa akea te aomata temanna ae N na atongnga bwa e aki itiaki ke e kamwaraa. 29Ma ngaia ae I a roko bwa kam kaoai, ao I aki rawa. I a kan ataia ngkanne mai iroumi, bwa tera bukini kaoau iroumi. 30Ao e taku Korenerio, Tao n te tai naba aei teniua te bong n nako, ao I tabe n tataro n au auti n te aoa teniua n te tanimaeontaai, ao akea bwa e tei te aomata temanna i matau ma kunnikaina ae e raneanea, 31ao e kaangai, Korenerio, E ongo am tataro te Atua, ao a ururingaki am mwakuri n tituaraoi i matana. 32Ma ngaia ae ko na kanakoia aomata nako Iobe ni kaoa Timon, are arana teuana Betero; e maeka n ana auti Timon, ae te tia karaoi bwaai mani kunin te man, ae e tei ana auti i rarikin tari. 33Ma ngaia are I a kanakoia naba aomatanakoim; ao iai nanom ae e raoiroi bwa ko roko. Ma ngaia ae ti bane ni mena ikai i matan te Atua, bwa ti na ongoraa ni bwaai ni kabane ake ko tuangaki mai iroun te Uea. 34Ao e kaurea wiina Betero, ao e taku, I ataia bwa bon te koaua bwa E aki nanonano te Atua; 35ma E kukurei iroun ane iai irouna karineana ae moan te bati, ao e kaakaraoa ae e raoiroi, e aoria bwa kaain te bootanaomata ra ngaia. 36Kam ataa te taeka are E kanakoa te Atua nakoia te bootanaomata ae Iteraera, are taekan euangkerion te raoi i nanon Iesu Kristo, are aia Uea aomata ni kabaneia; 37arei te taeka are e karakinaki i aon Iutaia ni kabutaa, ni moa mai Kariraia i mwiin te bwaabetiito are e tataekinna Ioane: 38bon taekan aron te Atua ngke E rinea Iesu are te I-Natareta, ao E kaonna n te Taamnei are e Raoiroi ma te mwaaka; are E nakonako ni kaakaraoa ae e raoiroi, ma ni kamaiuiia akana a bwainikiriinaki iroun te riaaboro, bwa E meemena te Atua irouna. 39Ao bon taani kakoaua ngaira nakoni bwaai ni kabane ake E karaoi i abaia I-Iutaia, ao i Ierutarem. Ao a tiringnga ngke a tauria n te kai. 40Bon aei Teuare E a manga kamaiua te Atua n te kateni bong, ao E kanakoa bwa E na kaotia; 41E aki kaotia nakoia aomata ni kabaneia, ma E kaotia tinakoira, ngaira aika a taani kakoaua aika ti a kaman rineaki iroun te Atua, aika ti amwarake ao ti mooi ma Ngaia i mwiini maiuna mai buakoia maate. 42Ao E tuangiira bwa ti na tataekina te euangkerio nakoia aomata, ao ti na kaotiotia bwa boni Ngaia are e rineaki iroun te Atua bwa te tia motiki-taekaia akana a maiu ma akana a mate. 43A bane buraabeti ni kaotiota taekan Iesu, bwa ane e onimakinna ao e na reke irouna kabwaraan ana bure n arana. 44Ngke e kume n taetae Betero, ao E ruo te Taamnei are e Raoiroi i aoia aomata ni kabaneia ake a ongoraa n ana taeka te Atua. 45A miimii I-Iutaia ake a onimakina Iesu, ake raoni Betero n roko mai Iobe, bwa E nurakina naba te bwai n tituaraoi are te Taamnei are e Raoiroi te Atua i aoia aomata aika tiaki I-Iutaia; 46bwa a ongo irouia ngke a taetae n taetae aika a aki ataaki nanoia, ao ngke a neboa te Atua. 47E kaekaia ngkanne Betero, ao e taku, E a reke irouia aomata aikai te Taamnei are e Raoiroi n ai arora naba. Iai tuukaia bwa a na aki konaa ni bwaabetitooaki n te ran arei? 48Ao e tua Betero bwa a na bwaabetitooaki n aran Iesu Kristo. A butiia ngkanne Betero bwa e na tiku irouia tabe bong.


text: 1Ngke E ataia Iesu bwa a a tia n ongo Bwaritaio ae E karekeia ana reirei ni kamwaitiia riki nakoni mwaitiia ana reirei Ioane, ao E bwaabetiitoiia n aron naba are e karaoia Ioane nakoia ana reirei 2(ma tiaki Iesu ae e bwabwaabetiito bwa bon ana reirei), 3ao E kiitana Iutaia, ao E a manga nako Kariraia. 4E riai bwa E na ri nuukan Tamaria. 5Ao E roko ni kaawana teuana ae arana Tukara, ae e kaani ma te aba are e anga Iakobwa nakon natina are Iotebwa. 6E mena ikekei ana mwanibwa Iakobwa; E a kua Iesu n nakonako, ma ngaia are E tekateka i etan te mwanibwa arei. Tao e a tawanou. 7E roko te aine temanna, ae te I-Tamaria, bwa e na roaa te ran. E taku Iesu nakoina, Kaamai bwa N na mooi. 8Akea ana reirei Iesu n te tai aei bwa a nako n te kaawa ni kaboo kanaia. 9E kaekaa Iesu neierei ao e taku, Ko kangaa ni butiai nimam, ngkai te I-Iutaia Ngkoe, ao ngai ainen Tamaria? Bwa a aki kan reitaki naba teutana I-Iutaia ma I-Tamaria. 10E kaeka Iesu ao E taku nakoina, Ngke tao ko ataa ana bwai n tangira te Atua, ao Teuae kaangai ngkai nakoim, Kaamai bwa N na mooi, ao ko na kamani butiia, ao Ngaia E a anganiko naba iai te ran ni kamaiu. 11E taku neierei nakoina, Teuaei, akea am bwai n iti ran, ao e nano te mwanibwa; ko karekea maia ngkanne te ran ni kamaiu? 12Ko kakannato riki nakon ara bakatibu are Iakobwa, are e anganiira te mwanibwa aei, ao e momooi maiai, ngaia ma natina ma ana man? 13E kaeka Iesu ao E taku nakoina, Ane e moooi n te ran aei ao e na mangataka, 14ma ane e mooi n te ran ae N na anganna, ao e na bon aki manga taka. Bwa te ran ae N na anganna, e na riki bwa te mwanibwa n ran i nanona are e na koburake ao e na anganna te maiu are e aki toki. 15E taku te aine nako Ina, Teuaei, Anganai te ran anne, bwa I aonga n aki manga taka ao n aki manga roko ikai n iti ran. 16E taku Iesu nakoina, Naako wetea bum, ao manga oki. 17E kaeka te aine arei ao e taku, Akea buu. E taku Iesu nakoina, E eti ane ko taku bwa akea bum; 18bwa niiman ngkoa bum, ao te mwaane ane ko taanga ma ngaia ngkai bon tiaki bum: te koaua ane ko atongnga. 19E taku te aine nakoina, Teuaei, I ataiko bwa te buraabeti Ngkoe. 20A tataromauri I-Tamaria ake ara bakatibu i aon te maunga aei; ao ngkami aika I-Iutaia kam taku bwa Ierutarem boni ngaia te tabo are a na tataromauri iai aomata. 21E taku Iesu nakoina, Neiko, ko na kakoauaai bwa ane e na roko te tai are a na aki taromauriia iai te Tama aomata i aon te maunga aei, ke i Ierutarem. 22Ngkami I-Tamaria kam taromauriia ae kam aki ataia; ma ngaira I-Iutaia ti taromauriia ae ti ataia: bwa e roko te kamaiuaki ri nanon te bootanaomata ae I-Iutaia. 23Ma e a tabe n roko te aoa, ao ngaia e a kaman roko, are a na angan te Tama taan taromauri ni koaua taromauriiana ni mwaakan te Taamnei, ao taromauriiana n aron are E tangiria: bwa aikai aekan aomata aika E tangiriia te Tama. 24Te Atua bon te Taamnei: ao akana a taromauriia e riai bwa a na taromauriia ni mwaakan te Taamnei, ao n aron are E tangiria. 25E taku te aine nakoina, I ataa ae E nangi roko te Mesia (are te Kristo); ao ngkana E roko, ao ane e na tuangiira bwaai ni kabane. 26E taku Iesu nakoina, Boni Ngaia Ngai, ae I taetae nakoim. 27A roko naba ngkanne ana reirei, ao a miimii ngke E taetae ma te aine, ma akea irouia ae e kaangai, Tera ae Ko tangiria? ke, E aera ngkai Ko taetae ma ngaia? 28E katuka ngkanne nnen ana ran te aine arei, ao e nako n te kaawa, ao e taku nakoia aomata ikekei, 29Nako mai noora te aomata are e tuangai bwaai ni kabane ake I a tia ni karaoi. Tao ngaia te Kristo? 30A oti nako aomata man te kaawa, ao a nako n Iesu. 31A butiia ngkanne Iesu ana reirei ni kaangai, Te Tia Reirei, Ko na amwarake. 32Ma E taku nakoia, Bon iai te amwarake irou ae N na kanna ae kam aki ataia. 33Ma ngaia are a i titiraki irouia ana reirei ni kaangai, Iai ae e a tia n uota kanana nakoina? 34E taku Iesu nakoia, Kanau bon te ongeaaba nakon nanon Teuare e kanakomaiai, ao te katiaa ana mwakuri. 35Tiaki kam taku, Aua riki te namwakaina, ao a roko tain uaa n tai ao ni bobootaki? Noria, I tuangkami, Tabeki matami, ao tarai taabo aika a unikaki, bwa a tai uaa ao a tau nakon te bobootaki. 36Ane e bobooti uaa nakoni nneia ngkana a tai ao e kabooaki, ao e booti uaa ibukin te maiu are e aki toki; bwa a aonga n uaia ni kimwaareirei te tia unuuniki ma te tia bobooti uaa. 37Bwa e koaua n aei te taeka are e kaangai, E unuuniki temanna, ao temanna e bobooti uaa nakoni nneia ngkana a tai. 38I kanakoingkami bwa kam na bobooti uaa akana a tai nakoni nneia man taabo n unuuniki ake kam aki mwakurii; a mwakuri tabemwaang, ao ngkami kam kareke kabwaiami man uaani mwiin aia mwakuri. 39A bati I-Tamaria n te kaawa arei ake a onimakina Iesu ibukin ana taeka te aine ake a kaangai: E tuangai bwaai ni kabane ake I a tia ni karaoi. 40Ma ngaia arei, ngke a roko irouna I-Tamaria, ao a butiia bwa E na tiku irouia, ao Ngaia E tiku ikekei uabong. 41A bati riki ake a onimaki n ana taeka, 42ao a taku nakon te aine arei, Ai tiaki ibukin am taeka ae ti onimaki iai, bwa ae ti a bon ongo mai irouna, ao ti a ataia bwa ngaia bon aei te Tia Kamaiua te aba. 43I mwiin uabong ao E kiitana ikekei Iesu nako Kariraia. 44Bwa E a bon tia Ngaia n taekinna bwa akea karinean te buraabeti irouia kaain abana. 45Ma ngaia are ngke E roko i Kariraia, ao a mwaneia n akoia I-Kariraia, bwa a a tia n noori ana mwakuri ake E karaoi i Ierutarem n tain te Toa are te Riao, are a roko naba iai. 46E a manga oki Iesu nako Kana i Kariraia ike E karaoa ngkoa iai te ran bwa te wain. E mena ikekei te aomata temanna ae e mwakuri n te tautaeka ae e aoraki natina te mwaane i Kaberenaum. 47Ngke e ongo bwa E nako mai Iutaia Iesu nako Kariraia, ao e nakoina ni butiia bwa E na nako Kaberenaum ni kamaiua natina, bwa e a kaani mate. 48E taku Iesu nakoina, Ngkana kam aki noori kanikina ma mwakuri aika a kamiimii, ao kam rawa n onimaki. 49E taku te tia mwakuri n te tautaeka nakoina, Te Uea, Ko na nako mai ngkai e tuai ni mate natiu. 50E taku Iesu nakoina, Ko na nako; e na maiu natim. Ao teuarei e kakoauaa ana taeka Iesu ao e nako. 51I aoni kawaina n nako, ao a bo ma ngaia ana toro; a tuangnga ae e a marurung natina. 52E titirakiniia ngkanne bwa te aoa iraua are e moanna iai ni marurung. A taku nakoina, E toki kabuebuena ngkoananoa, n te aoa teuana n te tanimaeaontaai. 53E ataia iai te tama bwa bon te aoa naba are e kaangai iai Iesu, E na maiu natim. Ma ngaia are e onimaki, ao a onimaki naba kaain ana auti ni kabaneia. 54Aei te kauoua ni mwakuri ae e kamiimii are E karaoia Iesu ngke E roko i Kariraia n ana kauoua n tai ni mwanangana mai Iutaia.


text:
1 He mea hanga na te atua i te timatanga te rangi me te whenua. 2A kahore he ahua o te whenua, i takoto kau; he pouri ano a runga i te mata o te hohonu. Na ka whakapaho te Wairua o te Atua i runga i te kare o nga wai.
3 A ka ki te Atua, Kia marama: na ka marama. 4A ka kite te Atua i te marama, he pai: a ka wehea e te Atua te marama i te pouri. 5Na ka huaina e te Atua te marama ko te Awatea, a ko te pouri i huaina e ia ko te Po. A ko te ahiahi, ko te ata, he ra kotahi.
6 Na ka mea te Atua, Kia whai kikorangi a waenganui o nga wai, hei wehe i waenganui o nga wai. 7Na ka hanga e te Atua te kikorangi, ka wehea e ia nga wai i raro o te kikorangi i nga wai o runga o te kikorangi: a ka oti. 8Na ka huaina te kikorangi e te Atua ko te Rangi. A ko te ahiahi, ko te ata, he ra tuarua.
9 Na ka mea te Atua, Kia huihuia nga wai i raro i te rangi kia kotahi te wahi, a kia puta te tuawhenua: a ka oti. 10Na ka huaina e te Atua te tuawhenua ko te Whenua; a ko te huihuinga o nga wai i huaina e ia ko nga Moana: a ka kite te Atua, he pai. 11Na ka mea te Atua, Kia pihi ake te tarutaru i te whenua, te otaota whai purapura, me te rakau hua, ki runga ki te whenua, e hua ana ona hua, he mea rite tonu ki a ia, kei roto nei i a ia ona purapura: a ka oti. 12Na ka whakaputaina e te whenua te tarutaru, te otaota hoki e hua ana ona hua he mea rite tonu ki a ia, me te rakau whai hua, kei roto nei i a ia ona purapura he mea rite tonu ki a ia: a ka kite te Atua, he pai. 13A ko te ahiahi, ko te ata, he ra tuatoru.
14 Na ka mea te Atua, Kia whai mea whakamarama te kiko o te rangi, hei wehe i te awatea, i te po; hei tohu ano aua mea, hei taima, hei ra, hei tau: 15Hei whakamarama aua mea i te kiko o te rangi, hei whakamarama i te whenua: a ka oti. 16Na ka hanga e te Atua nga mea whakamarama nui e rua; ko te whakamarama nui hei tohutohu mo te awatea, ko te whakamarama tuaiti hei tohutohu mo te po: i hanga ano hoki e ia nga whetu. 17A whakanohoia ana aua mea e te Atua ki te kiko o te rangi, hei whakamarama mo te whenua, 18Hei tohutohu i te awatea, i te po, hei wehe hoki i te marama, i te pouri: a ka kite te Atua, he pai. 19A ko te ahiahi, ko te ata, he ra tuawha.
20 Na ka mea te Atua, Kia ngahue ake i roto i nga wai te mea ora e ngoki ana, kia rere ano hoki te manu i runga ake i te whenua i te mata o te kiko o te rangi. 21Na ka hanga e te Atua nga tohora nunui, me nga mea ora katoa, nga mea ngokingoki i ngahue ake nei i roto i nga wai, o ia ahua, o ia ahua, me nga manu whai parirau katoa, o ia ahau, o ia ahua: a ka kite te Atua, he pai. 22Na ka manaaki te Atua i a ratou, ka mea, Kia hua koutou, kia tini, kia kapi hoki nga wai o nga moana i a koutou, kia tini ano hoki nga manu ki runga ki te whenua. 23A ko te ahiahi, ko te ata, he ra tuarima.
24 Na ka mea te Atua, Kia whakaputaina e te whenua te mea ora o ia ahua, o ia ahua, te kararehe me te mea ngokingoki me te kirehe o te whenua o ia ahua, o ia ahua: a ka oti. 25Na ka hanga e te Atua te kirehe o te whenua o ia ahua, o ia ahua, me te kararehe o ia ahua, o ia ahua, me nga mea ngokingoki katoa o te whenua o ia ahua, o ia ahua: a ka kite te Atua he pai.
26 Na ka mea te Atua, Kia hanga tatou i te tangata kia rite ki a tatou, hei to tatou ano te ahua: a kia waiho ko ratou hei rangatira mo nga ika o te moana, mo te manu o te rangi, mo nga kararehe hoki, mo te whenua katoa, mo nga mea ngokingoki katoa ano hoki e ngokingoki ana i runga i te whenua. 27Na ka hanga e te Atua te tangata rite tonu ki a ia; i hanga ia e ia kia rite ki te Atua; i hanga raua he tane, he wahine. 28Na ka manaakitia raua e te Atua, a ka mea te Atua ki a raua, Kia hua, kia tini, kia kapi hoki te whenua i a korua, kia mate hoki ona tara i a korua: ko korua hei rangatira mo te ika o te moana, mo te manu hoki o te rangi, mo nga mea ora katoa an o hoki e ngokingoki ana i runga i te whenua.
29 A ka mea te Atua, Na, kua oti te hoatu e ahau ki a korua nga otaota katoa e whai purapura ana i runga i te mata o te whenua katoa, me te rakau katoa, he hua rakau tona e whai purapura ana; hei kai ena ma korua: 30A kua hoatu ano e ahau nga otaota matomato katoa hei kai ma nga kararehe katoa o te whenua, ma nga manu katoa o te rangi, ma nga mea katoa hoki e ngokingoki ana i runga i te whenua kei roto nei i a ratou he wairua ora: a ka oti.
31 A ka kite te Atua i nga mea katoa kua hanga nei e ia, na, pai whakaharahara. A ko te ahiahi, ko te ata, ko te ra tuaono.


text:
POSTED: 01:30 a.m. HST, Oct 20, 2012
Synopsis: Gay conversion therapy? What the ...? Mahalo, California Gov. Jerry Brown, for a step in the right direction in saving our society from the brink of idiocy.
Welina e nā makamaka heluhelu. 'O ia po'omana'o e kau a'ela i luna, he māhele ia no kekahi 'ōlelo no'eau mai kahiko mai e hō'ike ana i ka mana o ka 'ōlelo. A he maika'i nō ia, akā, mai nō a poina iā kākou ka hapa 'elua o ua 'ōlelo no'eau nei, 'o ia ho'i, i ka 'ōlelo nō ka make. A ke hui pū ia mau hapa 'elua, “I ka 'ōlelo nō ke ola, i ka 'ōlelo nō ka make,” 'o ia ka hō'ike piha 'ana i ka mana o ia mea he 'ōlelo.
Kohu mea lā, he nānā wale nō kā kekahi po'e o 'Amelika i ka māhele mua. I ka Hōkū Avalataisa o ka lā mua o kēia mahina nei, 'akahi nō a 'ike ko 'oukou mea kākau i kekahi hana e lele ai ka hauli. Aia nō kekahi po'e kānaka a puni 'o 'Amelika ke hana akula i kekahi papahana e pākōlea ai i ke kanaka māhū. He papahana ia kahi e ho'ā'o ai kekahi mau hui a me kekahi mau 'oihana kahuna pule e kōkua i ka po'e Kalikiano “huikau” e ho'opau loa i ke 'ano māhū i loko o lākou.
'Eā, aia nō lākou ke hana aku nei me ka nānā wale 'ana aku nō i ka māhele mua o ia 'ōlelo no'eau kaulana a kākou. 'A'ohe wahi mea o lākou a nānā i ka māhele 'elua. Ma muli o ka mana o ia mea he 'ōlelo, “I ka 'ōlelo nō ke ola; i ka 'ōlelo nō ka MAKE,” he pō'ino a he pōpilikia paha ka hopena. Eia nō lākou ala ke ha'i aku nei i ke kanaka māhū, 'a'ole i pono kona 'ano. 'O ka mua, no ke aha i mana'o 'ia ai, he pono 'ole ke kanaka māhū? 'O ka pane mai paha a ka manu kapalulu, “MA KA PAIPALA...” E hao aku ana ka nīnau hou a ko 'oukou mea kākau, na wai lā i kākau i ka Paipala? “NA KE AKUA KA PUKE HEMOLELE I KĀKAU.” A eia au ke 'ōlelo aku nei, 'o ka puke e pa'a nei ma nā lima a ka po'e Kalikiano i kēia mau lā, 'a'ole na ke akua ia i kākau. Na ke kanaka nō. A no laila, 'a'ole paha e hiki ke kapa 'ia ua puke ala 'o ka Paipala Hemolele, no ka mea, ua komo pū ka mana'o o ke kanaka. Pēia pū me ka 'ili hākeakea o Iesū. Pehea lā i hākeakea ai kona 'ili a like loa ka helehelena me ko ka 'ili puakea? Na ke kanaka i kaha ki'i, a pena ki'i paha. He 'oia'i'o ia? Pēlā paha, 'a'ole paha. No laila, 'a'ole hiki ke puni wale aku kākou i ka hana a ke kanaka, o lilo kākou i kamali'i.
He mau kānaka no'ono'o kākou. E no'ono'o kākou i ka hana kūpono a me ke aloha i ke kanaka. A pēlā e hana aku ai. “E 'ike i ka hoa kanaka (nā hoa kanaka a pau), o kipa hewa ke aloha i ka 'īlio,” wahi a kahiko.
Mahalo iā Kaleponi i ka pāpā 'ana aku i ka hana pākōlea i ka 'ōpiopio māhū. Akā, he ho'omaka wale nō ia. He mea nui ka ho'omalu 'ana i ke keiki a me ka 'ōpio, akā, pehea nā kānaka i piha nā makahiki he 19 a 'oi. 'A'ole e nānā 'ia ko lākou pono? He mau hoa kanaka nō ho'i lākou, a no laila, e 'ike 'ia lākou kekahi.
E ala mai e nā moku'āina 'ē a'e, e hahai aku iā Kaleponi ma kēia ala. E ho'omana'o i ke mele a Bob Marley, Ho'okahi Aloha (One Love).
E ho'ouna 'ia mai na ā leka iā māua, 'o ia ho'i 'o Laiana Wong a me Kekeha Solis ma ka pahu leka uila ma lalo nei:
» kwong@hawaii.edu
» rsolis@hawaii.edu
a i ‘ole ia, ma ke kelepona:
» 956-2627 (Laiana)
» 956-2627 (Kekeha)
This column is coordinated by Kawaihuelani Center for Hawaiian Language at the University of Hawai'i at Mānoa.


text:
E 3 ngā huarahi hei rapu kōrero i te kohikohinga nei:
I a koe e tīrotiro haere ana ki te kohikohinga nei ka puta mai he pātene whakahaere. E whai mai ana he whakamārama mō aua pātene.
Kei runga ake ko te pātene whiriwhiringa. Ko tēnei hei whakarerekē i ngā whiringa. Me whakarite ēnei kia pai ai te titiro i tāu ake rorohiko.
Kei ia kohikohinga o te NZDL he reo tūturu hei kōrerorero i waenganui i te kohikohinga me te kaipānui. E taea te whakarerekē i tēnei reo kōrerorero.
Ka taea hoki te whakarerekē i ngā whakatakotoranga pū me ngā whakatakotoranga whārangi. Ka māmā ake te whakatakotoranga whārangi kore-whakaahua mō ngā tāngata e kāpō haere ana.
Koia nei ngā kupu ka tuhia ki roto i te pouaka rapu. Me tuhi ko ngā reta me ngā nama anake. Kaua e tuhia ngā tohutō, he uaua te kite i ngā tohu tō i roto i ngā niupepa. Me noho te mokowā (wāhi wātea) i waenganui i ngā kupu. Kaua e tuhi ngā tohutuhi (pērā i te '?' me te '/'), ka tangohia aua tohu e te rorohiko nei, ka whakauruhia ko te mokowā.
Hei tauira, hei tuku atu i ēnei kupu rapu;
ka rapua kētia e te rorohiko ēnei kupu;
(arā, kua tangohia ngā tohutuhi)
E rua ngā tūmomo rapu, ko te rapu ngāwari, ko te rapu matatau. Whakaritea tētehi i te whārangi whiriwhiringa.
Me tuhi te maha o ngā kupu rapu hei arahi i te rapu ki tāu e hiahia ana.
He whiringa mō te pū matua me te pū iti. Āe, me tika te rapu i ngā pū matua me ngā pū iti, kāore rānei, hei aha te āta titiro ki ngā pū matua me ngā pū iti.
He whiringa anō mō te kūmuri o te kupu. Āe, me tika te rapu i ngā kūmuri. Kāore rānei, hei aha te āta titiro ki ngā kūmuri. Mō ngā kupu rapu Pākehā anake te whiringa kūmuri.
Hei tauira, mehemea ka kōwhiritia te hei aha te pū matua me te pū iti, ā, ka kōwhiritia hoki te hei aha te kūmuri o te kupu kātahi ka tukua ēnei kupu hei rapu;
ka ōrite te whakahoki mai o ngā pukapuka ki ēnei kupu rapu
Ka pēnei i te mea, kāore te rapu i te āta titiro mehemea he pū matua, he pū iti rānei, ā, ka tangohia hoki ngā kūmuri (pērā i te "ing", me te "s") i tēnei whakaritenga.


text:
For Saturday, January 18, 2014
By Na Kekeha Solis
POSTED: 01:30 a.m. HST, Jan 18, 2014
~~ Welina e nā makamaka heluhelu o Kauakūkalahale. He mau polokalamu ko ke Kulanui o Hawai'i e noke nei i ka hana e laha hou ai a e mau ai ho'i ka 'ōlelo Hawai'i a puni kēia pae 'āina a ma ka honua nei ho'i. E ho'omanawanui ana ia mau polokalamu i nā mea like 'ole, 'o ia ho'i, 'a'ole lawa ke kālā, 'a'ole lawa kahi e a'o ai, a pēlā aku. 'O ka mea pōmaika'i na'e i loko o ia nele, he hale hou ko kekahi o ia mau polokalamu, 'o ia ho'i, 'o ka Haka 'Ula o Ke'elikōlani. A i kēlā Pō'aono aku nei, ka lā 11 o Ianuali i mālama 'ia ai ka ho'ola'a hale. 'O Hale'ōlelo ka inoa o ua hale lā, a 'o ka inoa nō ho'i ia o ka hale pili o ke Ali'iwahine 'o Ke'elikōlani ma ka 'āina o ka Hale Ali'i 'o Hulihe'e ma Kailua i Kona.
Welina e nā makamaka heluhelu o Kauakūkalahale. He mau polokalamu ko ke Kulanui o Hawai'i e noke nei i ka hana e laha hou ai a e mau ai ho'i ka 'ōlelo Hawai'i a puni kēia pae 'āina a ma ka honua nei ho'i. E ho'omanawanui ana ia mau polokalamu i nā mea like 'ole, 'o ia ho'i, 'a'ole lawa ke kālā, 'a'ole lawa kahi e a'o ai, a pēlā aku. 'O ka mea pōmaika'i na'e i loko o ia nele, he hale hou ko kekahi o ia mau polokalamu, 'o ia ho'i, 'o ka Haka 'Ula o Ke'elikōlani. A i kēlā Pō'aono aku nei, ka lā 11 o Ianuali i mālama 'ia ai ka ho'ola'a hale. 'O Hale'ōlelo ka inoa o ua hale lā, a 'o ka inoa nō ho'i ia o ka hale pili o ke Ali'iwahine 'o Ke'elikōlani ma ka 'āina o ka Hale Ali'i 'o Hulihe'e ma Kailua i Kona.
Ua nui nā kānaka i hele aku, 'o nā ki'i maka li'ili'i a me nā ki'i maka nunui, 'o ke Kia'āina Neil Abercrombie, kekahi mau kenekoa, 'o Clayton Hee, 'o Gil Kahele a me Malama Solomon, ka pelekikena kūikawā o ke Kulanui o Hawai'i, 'o David Lassner, nā 'ohana o kekahi mau kūpuna kōkua nui a kāko'o nui ho'i iā Ka Haka 'Ula o Ke'elikōlani me ka ho'omau 'ana i ka 'ōlelo Hawai'i a me kekahi mau mea hou aku. Login for more...


text:
Te wāhanga ākonga
Nau mai ki te ao o ngā mōrearea ā-taiao!
Tūhuratia ki konei ētahi o ngā mōrearea ka tūpono mai i Aotearoa - ina koa ngā rū whenua, ngā hūnga me ngā ngaru āniwhaniwha!
Kua Rite Koe?
Mōhio ana koe ki ngā mea me rarau atu ki te Kete Kia Rite o tō whānau? Ka pēhea te tiaki i ō mōkai i te wā ohotata? Whakaritea ō whakariteritenga
Kōrero pūrākau
I whakaaro anō koe mō te take e tū ai a Taranaki i te tai hauāuru o Te Ika a Māui? Mō tā Māui kawenga mai i te ahi ki Aotearoa? Pānuihia ā mātou kōrero pūrākau kia mōhio ai.
Kia Rite Mō Te Mea Nunui
Ki tō whakaaro, e mōhio ana koe me pēhea e haumaru ai tō whare mō te tūpono rū? Me haere ki hea ki te tangi mai te whakatūpato ngaru āniwhwniwha? Me hanga i te whare karapu ki te taha o tētahi puia moe, kāore rānei? Tākarotia te kēmu ki te ine i tō mōhiotanga.
Ki te tūhura i te wāhanga nei me noho kē te pūmanawa Flash hou tonu i tō rorohiko. Pāwhiria a konei ki te tiki atu.
Ka tino pai rawa tō mahi mehemea kua whai hononga ā-ipurangi tere tonu koe (hei tauira, te hononga whānui rawa). Ki te whai hononga pōturi atu koe, ka whakatakawaretia pea te tiki i ngā kōrero.
Proudly supported by


text:
“Matariki Atua, ka eke mai i te rangi e roa, ē Whāngainga iho ki te mata o te tau e roa, ē”
Ki tā ia iwi, he mōhiotanga e pā ana ki te ao me ngā āhua a Papatūānuku rāua ko Ranginui. Ko te whakatō, ko te hauhake māra kai, ko te hī ika, ko te kohi kai hoki, ko te raranga me te wānanga; e hāngai ana ēnei mahi ki ngā āhuatanga o ngā atua Māori. Ka kite te tohunga i ngā manu e rere atu ana ki te raki, e hoki mai anō. Ka rongo rātou i te mahana me te kaha o te hau. Ka āta titiro ki ngā tai e timu ana, e kauruku ana ki uta. Ko ēnei ngā kōrero o te ao e tohu mai ana ki te tangata. I ēnei rā kua ngaro aua momo whakaaro, heoi anō, ko tētahi o ngā wā whakahirahira e rongonui haere ana ko Matariki.
E ai ki te māramataka tūturu a ētahi iwi Māori, ka tīmata te mātahi o te tau i te marama hou me te eanga o Matariki i te ata hāpara. He kāhui whetū a Matariki. E mōhiotia whānuitia ana e ngā iwi maha o te ao. Ahakoa ngā ingoa rerekē ki tā ia iwi, he ōrite te āhua o ngā whetū e whitu. Mai i Aotearoa ka kitea tēnei whānau whetū i te mutunga o te marama o Haratua, i te tīmatanga o te marama o Pipiri rānei. He kōrero ake tā ia iwi e pā ana ki a Matariki. Ki ētahi ka whakanuia a Matariki i tōna putanga, ki ētahi atu ka tatari kia hua te marama, atu anō ka tatari kia kōwhiti te marama hou.
I ngā wā o ukiuki, ka tohutohu a Matariki i te wā pai o te whakatō kai. Inā, ka mārama te āhua o ngā whetū, ka mōhio he mōmona ngā kai, nā ka whakatō kai ngā tūpuna i te marama o Mahuru. Engari, ki te rehurehu, nohopiri ngā whetū he tohu tērā o te mātao o te wā nā ka whakatō kai i te marama o Whiringa-ā-nuku. Kua kitea, he tino hirahira tēnei kāhui whetū ki ngā tūpuna. Ehara i te mea ka hoko kai i ngā toa, e hika e, ko tēnei te matatau o rātou ki tō rātou ao. He oranga te kai, he oranga te mōhiotanga. He whakatūpato anō ki te tangata, hei whakataukī ake te whakaaro, “Whatungarongaro te tangata, toitū te whenua”, ka tika me hoki anō ō tātou whakaaro ki a Papatūānuku, ki a Tangaroa, ki a Tāne me ō rātou tamariki ngā hua o te whenua, o te moana, o te ngahere hoki, me kī te oranga o te tangata.
He wā hoki o te hauhake, arā, he maha te kai. He nui ngā whakataukī hoki mō tēnei wā, “Matariki ahunga nui”, ko tēnei te kōrero o taua mea te rahi o te kai. “Ka kitea a Matariki, kua maoka te hinu”, ko te whakamāramatanga o tēnei he pānga anō ki te kaupapa kai. Ki tā Grove rāua ko Mead, he wā pai te wā o Matariki ki te mahi manu, mahi kiore hoki arā he maha ngā huahua. Nā whai anō, ka whakanuia a Matariki.
I muri i te taenga mai o te ao ki Aotearoa, kua tata mate te wā o Matariki. I te ngahuru tau kua pahure, e rongonui haere ana a Matariki. Kua rongohia te wā i ngā kāinga maha o te motu, ahakoa Pākehā, ahakoa Māori. Atu i ngā kaimahi ahuone, kāore tātou e whakaaro ki te rerekētanga motukanga o te wā engari ka mōhiotia whānuitia te kupu Matariki me tōna tūranga hei tīmatanga o te tau hou Māori. Ko tētahi atu āhua o te wā Matariki, ko ngā pākau. Ko te whakaaro o tēnei, ka rere atu te pākau ki te rangi, noho ai ki ngā whetū e pīata mai hei ārahi i a mātou o te whenua.
Nō reira whānau he whakaaro tēnei ki a rātou kua ngaro. Me ngā pātai, ka pēhea koe e whakanui i tēnei mahi rawe a ngā tūpuna? Ināhea koe i titiro whakarunga ai ki ngā whetū o te rangi? Ko te whakaaro ka mōhio te katoa i tēnei whakamārama ‘te tau hou o te Māori’ engari he aha te ngako o te kōrero. Kei ngā kupu whakataukī te whakaaro whakamutunga, ‘Hoki ki tōu maunga kia horoia e ngā hau a Tāwhirimātea’, e hoki ki tōu whānau, ki tōu hapū, ki tōu whare wānanga ki te whakatō i te kākano o te mātauranga ki tōu hinengaro kia maumahara, he purapura koe i ruia mai i Rangiātea.


text:
Ko te tipuna o Te Papa ko te Colonial Museum, he whare iti noa, he mea hanga i te rākau i tuwhera i te tau 1865. Huraina ngā kōrero mō mātou mai i ēnei pūtake iti ki te whare whakahirahira o nāianei. Tirohia te whakarerekētanga o ō mātou ingoa me ō mātou kaihautū i te wā – me te tikanga o te ingoa o nāianei.
1865 ki ngā tau o 1930 – he tīmatanga whakaiti
1930 ki ngā tau o 1970 – te whare i Buckle Street
1980 ki 1989 – he wā hei whakarerekē
1990 ki 1997 – ka ara ake a Te Papa
1998 – ka tuwhera a Te Papa
Ō mātou ingoa me ō mātou kaihautū huri noa i te wā
Te tikanga o Te Papa Tongarewa
1865 ki ngā tau o 1930 – he tīmatanga whakaiti
I huaki te whare iti o te Colonial Museum ki muri i ngā Whare Pāremata i muri tata iho i te nukutanga o te Pāremata ki Te Whanganui-a-Tara i 1865. Ko Sir James Hector te kaihautū tae noa ki 1903, ka huri ki a Augustus Hamilton hei kaiwhakahaere. I te tau 1907, ka tapaia te Whare Taonga ko te Dominion Museum.
I tēnei wā anō i te tipu te whakaaro kia tū he whare toi ā-iwi ki Te Whanganui-a-Tara. I te tau 1913, ka whakaritea e te Science and Art Act he wāhi mō te whakatū i te National Art Gallery i roto i te whare. Engari i tae rawa ki te tau 1930 kātahi anō te whakaaro ka whai kiko i raro i te National Gallery and Dominion Museum Act.
1930 ki ngā tau o 1970 – te whare i Buckle Street
I tuwhera i te tau 1936 he whare hou mō te Dominion Museum me te National Art Gallery hou ki Buckle Street, i Te Whanganui-a-Tara. I uru mai ki roto i a ia te New Zealand Academy of Fine Arts. Ka hokona ō rātou whenua, ka tukuna ngā hua ki te rōpū hou. I te tau 1972 ka huri te Dominion Museum ki te National Museum.
1980 ki 1989 – he wā hei whakarerekē
Kāore i kapi rawa te whare i Buckle Street, ā, ka tae ki ngā tau o 1980 e kikī ana te whare. I tino warea te National Art Gallery i te takarepa o te whare.
Ko ngā whakahaere o te National Museum kua tae ki te wā kia āta tirohia. Ahakoa i arohaina te Whare Taonga i ngā tau roa, kua kore ia e āhei ki te tū hei kanohi mō ngā rerekētanga o te hapori. Kua rerekē te āhua o te iwi, pērā anō ngā whakaaro mō te hītori me te tuakiri o Aotearoa.
I te tau 1988, ka whakatūria e te Kāwanatanga he Project Development Board mō te whare taonga ā-motu hou. Haere ai te rōpū nei ki te motu, tae atu ki ngā iwi, me te kimi i ō rātou whakaaro mō te whare taonga. Ka puta mai i ēnei toronga ko ngā whāinga mō te Museum of New Zealand Te Papa Tongarewa (Te Papa).
Tirohia te tikanga o Te Papa Tongarewa.
1990 ki 1997 – ka ara ake a Te Papa
I te tau 1992, ka tau te Museum of New Zealand Te Papa Tongarewa Act. Ko Te Papa:
- ka whakakotahi i te National Museum me te National Art Gallery
- ka whakakotahi i ngā kohinga o ngā whare e rua kia puta ai ngā kōrero o Aotearoa mai i ngā mātauranga o aua whare
- ka toro te ringa ki te Tangata Whenua (Māori, ngā iwi taketake o Aotearoa) me te Tangata Tiriti (ngā iwi nā ngā tikanga o te Te Tiriti o Waitanga i āhei rātou te uru mai ki Aotearoa)
- he mana tōna reo
- ka tū hei kanohi mō, ā, ka inoi ki ngā iwi whānui ake o Aotearoa
- he wāhi hui, kōrero, matapaki, tautohe, me te whakanui
- ka hono i āmuri, ki nāianei, ki āmua.
1998 – ka tuwhera a Te Papa
I te 14 o Pepuere 1998, ka huaki a Te Papa ki Cable Street i Te Whanganui-a-Tara – te wā i whakaritea me te pānga tika ki te pūtea. E 4 tau tōna hanganga.
Ētahi atu kōrero mō te hoahoa me te hanga o te whare.
Mai i tōna tuwheratanga, kō atu i te 15 miriona tāngata kua tae ki te Whare Taonga. Ko tā mātou whakaputa i ngā kōrero mai i ngā āhuatanga maha rawa kua mau kē ki rāwāhi, tae atu hoki ki tō mātou kaingākau ki ngā tikanga e rua. Engari ka haere tonu te wero – kia noho pono ki te hapori kia noho tika i roto i tēnei ao hurihuri.
Te Papa's opening on 14 February 1998


text:
Te kākahu Māori
Tākina te whakapapa o te whatu kākahu mai i te orokohanga mai o te ao Māori. Tirohia he paku hītori o te whatu kākahu. Ka rārangihia ngā momo kākahu, ka kitea ko ētahi o ngā kākahu motuhake kei Te Papa, me ētahi kei waho atu.
Nā ngā atua i te pō te aho tapu i whiri ki te whei ao, ki te ao mārama. He taonga tuku iho te whatu kākahu nō te orokohanga o te ao. I konei ka kitea te pūtakenga mai o tēnei mahi rangatira a te wahine.
Nō te ūnga mai o ngā tīpuna ki Aotearoa, i kawea mai ō rātau tikanga whatu kākahu. Nā te makariri o tēnei whenua me te rerekē o ngā rawa, i urutau ai, i panoni ai i ngā tikanga whatu kākahu. Koinei te whakarāpopototanga mai i te tīmatanga – mai i te auahatanga ki te hekenga tae atu ki te whakahaumanutanga.
Arā kē ngā momo kākahu nā te ringarehe i whatu, mai i te pākē tae atu ki ngā kākahu rerehua. I ngā tau maha, he momo hou, he tikanga hou i whakawhanakehia, ā, tae atu ki ngā weu hou a te Pākehā.
Kia kite mai ngā kākahu matahīapo mai i ngā kohinga kei rāwāhi.
Ko Toi Te Rito Maihi, he ringarehe, he ringatoi, ko ia hoki tētahi o ngā kaituhi o Whatu Kākahu | Māori Cloaks. Ka kōrero ana mō te tikanga o te kākahu.
Mātakitakihia ngā ataata o Kahu Ora
Banner image: Kākahu (cloaks) from Te Papa’s collection. Photograph by Mike O’Neill, 2006. Te Papa


text: Kei ahau raua ko Bryanna e maha nga mea orite. Ko tetahi ko tetahi kopai pai rawa atu o nga wiggles. Kei a maua tahi tera kopai.Ka waiata matou tetahi waiata pai rawa atu ko te wiggly party. Na te mea he catchy tenei wiata ka waiata au me Bryanna i nga wa katoa, Anei etahi kupu ki te waiata... Stamp Stamp stamp, Clap Clap Clap, Wiggle your hips, Just like that. Me ka haere etahi aringa mo tera wiata engari kaore  e pa ana ki tera. Ko tetahi ano na te mea he orite nga roopu mahi ai. Hei tauira kei roto ia i taku roopu maori, tuhingamahorahora, pangarau hoki. Noreira he tino tino tino hoa maua. A inaeanei kei te haere ia kia Rotorua intermediate ka timo mokemoke au mana na to maua tinohoatanga.:(


text:
POSTED: 01:30 a.m. HST, May 11, 2013
Synopsis: April A.H. Drexel is the curator of an art exhibit named, “‘a’ mini retort.” This exhibit encourages the viewer to think critically about “how/when/why/ where creative textualities can simultaneously contribute, complicate, and perhaps, distort understanding.” “‘a’ mini retort” runs April 30-June 1 at Mark’s Garage.
———
Welina e nā hoa puni mea hou o ka 'āina. E kala loa paha i ho'opuka ai ka Luna Maka'āinana Faye Hanohano i kona makemake i nā hana no'eau i hana 'ia e ke Kanaka Maoli. Kohu mea lā, kāka'ikahi nā hana no'eau a ke Kanaka Maoli ma ka hō'ike'ike a ke aupuni moku'āina i kapa 'ia 'o ka Hana No'eau ma nā Wahi i Hāmama 'ia i ka Lehulehu. Akā, ua pōmaika'i nō paha ke aupuni moku'āina a me nā kānaka puni i nā hana no'eau a ke Kanaka Maoli.
'O “he” pane iki, he hō'ike'ike hana no'eau ia e mālama 'ia nei i kēia manawa ma ka Hale Ka'a O Maleka ma ke kaona. A he nui nō nā Kānaka Maoli i hana i hana no'eau no ia hō'ike'ike, 'o Maile Andrade, 'o Kaili Chun, 'o Kauka de Silva, 'o Noelle Kahanu, 'o Imaikalani Kalahele, 'o Kapulani Landgraf, 'o Abigail Romanchak, 'o Maika'i Tubbs, 'o Kunāne Wooton, a 'o April A.H. Drexel. 'O Drexel ke kahu o nei hō'ike'ike hana no'eau ho'oulu mana'o. He hō'ike'ike ia kahi e no'ono'o loa ai a e piolo ai paha kākou i nā hana a nā kānaka nāna i hana i ia mau hana no'eau a me nā hana no'eau i waho o ia hō'ike'ike nō ho'i. A ke mana'o nei ko 'oukou mea kākau, he mea ho'i ia hō'ike'ike e no'ono'o ai kākou i kā kākou hana pono'ī ma nā ala a kākou e hele nei a e hele ai ho'i ma kēia hope aku.
Ua hele nō ko 'oukou mea kākau i ka Hale Ka'a O Maleka e māka'ika'i ai i kēlā Pō'aono aku nei. A aia nō ke kahu o “he” pane iki ma laila. A he keu ia a ka maika'i, no ka mea, ua wehewehe maila 'o ia i nā mea like 'ole e pili ana i nā hana no'eau i laila. He mea minamina ka lawa 'ole o kēia kolamu nei e kama'ilio 'ia ai nā hana no'eau a pau o laila. A no laila, e kama'ilio 'ia kekahi.
'O ka mea mua, 'o ka hana no'eau nō ia a ke kahu hō'ike'ike, a Drexel, i hana ai, i kapa 'ia 'o ...for the record... He ho'opilipili 'ōlelo kā Drexel, 'oiai, ua hana 'ia nā ki'i ma luna o ke pā leo, a he 'ano ho'opa'a mana'o a ho'opa'a mo'olelo paha kona makemake, i 'ole ho'i e nalo nā leo o nā kānaka o Honouliuli, 'Ewa, O'ahu.
A 'o ka lua o ka hana no'eau e kama'ilio 'ia, ua kapa 'ia 'o Café 'Ole, na Noelle M.K.Y. Kahanu i hana. A 'o ke kumu a ko 'oukou mea kākau i makemake ai e kama'ilio no kēia hana no'eau a Kahanu, ua kuhihewa ko 'oukou mea kākau, he hale 'aina li'ili'i 'i'o ia ma loko o ia kū'ono o ka Hale Ka'a O Maleka. Ua kūkulu 'ia kekahi mau noho 'ehā a me kekahi mau pākaukau 'elua, a he papa kuhikuhi mea inu nō ho'i ko nā pākaukau, 'o ia paha ka mea i kuhi ai ko 'oukou mea kākau, he hale 'aina 'i'o ia. Na kekahi i ho'omaopopo mai ē, 'o ia kekahi o nā hana no'eau. Ua 'ōlelo 'ia, ua hana 'ia e Kahanu, i pane i ka hana Ho'ohawai'i i nā mea a pau, 'o ka mea ho'ohiluhilu kula 'oe, 'o ka lole 'oe, 'o ka lama pa'ipa'i ‘oe, a pēlā aku.
'O nā hana no'eau a pau i laila, ua hana maiau 'ia, me ka no'ono'o nui 'ana a pono nō ho'i. A 'a'ole ia he mau mea wale nō e nani ai ka lumi. He mea nō ho'i ia e ulu ai ka mana'o, ka no'ono'o, ka piolo 'ana ho'i i ka hana a kākou.
A no laila, e naue aku 'oukou i ka Hale Ka'a O Maleka (Mark’s Garage) i ka hola 12:00 a ka hola 5:00 o ke ahiahi mai ka Pō'alua a i ka Pō'aono a hiki i ka lā mua o Iune no ka māka'ika'i 'ana iā “he” pane iki.
———
E ho'ouna 'ia mai na ā leka iā māua, 'o ia ho'i 'o Laiana Wong a me Kekeha Solis ma ka pahu leka uila ma lalo nei:
>> kwong@hawaii.edu
>> rsolis@hawaii.edu
a i ‘ole ia, ma ke kelepona:
>> 956-2627 (Laiana)
>> 956-2627 (Kekeha)
This column is coordinated by Kawaihuelani Center for Hawaiian Language at the University of Hawai'i at Mānoa


text:
Ko Horouta me Takitimu nga waka
Ko Puketapu te maunga
Ko Te Arai te awa
Ngati Maru nga hapu
Ko Rongowhakaata te tekoteko
Ko te Mana o Turanga te wharenui
Ko te Aroha a Te Rangatahi a Turahiri te wharaekai, Ko Rongowhakaata te Kohanga reo, Ko Hurimoana te urupa, Ko te ara o Whakato ki Manutuke te wahi noho.
Click here for Marae History
Photo Gallery
Click on the photos to enlarge
Marae Whanau
Carol Morgan – 06 868 8363 carol.morgan@xtra.co.nz
Mauhoe Waihape – 06 862 8128 melissa@turangahealth.co.nz


text:
Ia faati‘amâ ia outou, mai teie na 2000 faehau apî, na roto i te riroraa ei aito i te itoito e ei feia ti‘amâ e mau nei i te autahu‘araa
I teie pô e haamaitairaa taa ê no’u, ei episekopo, ia paraparau i te feia apî tamaroa o te mau nei i te Autahu‘araa a Aarona, e o tei haaputuputu na te ao atoa nei no teie tuhaa pureraa na te autahu‘araa. E faahiti au na tatou i te aamu i roto i te Buka a Moromona e faati‘a nei no Helamana e ta’na 2000 faaehau apî. Na teie papa‘iraa e horo‘a mai i te tahi iteraa i te huru o teie feia apî tamaroa i tahito ra—e e faaûru atoa ia outou, te feia apî i te mau mahana hopea nei. Teie te hoê faahitiraa parau mâtau-maitai-hia : « E mau taata apî ratou atoa, e ua itoito roa ratou, e e aito ana‘e [te itoito, te puai], e te măta‘u ore ; inaha râ, te vai ra te parau ; e taata haavare ore ratou i te mau mea atoa »1 Te itoito, te puai, te măta‘u ore e te parau mau—Auê ïa huru faahiahia !
Te hinaaro nei au e faatumu i ni‘a i te huru matamua i faaitehia no ratou : « aito i te itoito ». No’u nei, e faaiteraa te reira no te tiaturi papû o teie feia apî tamaroa ia rave itoito i te maitai, e aore râ mai ta Alama i faaite, no te « tia ei ite o te Atua i te mau mahana atoa… e i roto i te mau vahi atoa ».2 Aita e nehenehe e tai‘o i te mau taime ua faaite teie na 2000 faehau apî i to ratou itoito. I roto atoa i to outou oraraa, e ite outou i te taime ua titauhia te itoito. Ua faati‘a mai te hoê hoa, o Ioane, i taua huru taime ra i roto i to’na oraraa.
Tau matahiti i teie nei, ua fariihia Ioane i roto i te hoê fare haapiiraa tuatoru tuiroo i te fenua Tapone. Ua tomo oia i roto i te faanahoraa haapiiraa na te ara mai te tahi atoa mau piahi manuia maitai o te tahi atu mau fenua ê. No vetahi, ua riro te reira ei rave‘a no te faahohonu atu â i to ratou papûraa i te ta‘ere e te reo, no te tahi râ, ua riro ïa te reira ei taahiraa e nehenehe e faafana‘o ia ratou i te ohipa e te tihepuraa i te fenua Tapone, no te taatoaraa, ua faarue ïa i te fare e no te haere i te haapiiraa i te hoê fenua ê.
Aita i maoro roa i muri mai te tapaeraa o Ioane i reira, ua faaroohia na roto i te mau piahi na te ara mai e, e arearearaa e faatupuhia i te tahua teitei roa a‘e o te hoê fare faaearaa. I tera pô, ua haere Ioane e na hoa e piti i te vahi i parauhia mai.
Ua ta‘uma ratou na ni‘a i te piha ta‘umaraa i te tahua teitei roa a‘e o te fare, i reira, ua pee Ioane e to’na mau hoa i te hoê e‘a pai‘umaraa pirihao i te tapo‘i fare, ei reira, ua farerei i te tahi mau pu‘eraa. I te maororaa pô, ua taui rii te arearearaa. Te haere puai noa ra te maniania, te pehe e te ava, e na reira atoa to Ioane huru-ê-raa. I ô, faanaho a‘era te tahi e faati‘a haamenemene i te mau piahi no te opere i te avaava pakalolo. Au ore tei itehia i ni‘a i te mata o Ioane e ua parau atura i to’na na hoa e, ua hora no te haere. Ei faaooraa ia’na, ua pahono te hoê, « E hoa Ioane, e mea ohie—e ti‘a noa tatou i roto i te haamenemeneraa, e ia tae mai i ni‘a ia tatou, e rave noa tatou no te horo‘a’tu i to muri iho, eita tatou e pupuhi. Mai te reira anae, eita ïa tatou e haamâ i mua ia ratou no to tatou hororaa ». E mea ohie mau no Ioane, e ere râ i te mea tano. Ua taa atura ia’na e, e faaite oia i to’na hinaaro ma te rave roa i te reira. Ua faaea rii oia no te imi i te itoito e ua parau atura ia raua e, na raua e hi‘o, te haere nei râ oia. Ua faaoti te hoê e faaea no te tomo i roto i te haamenemeneraa ; te tahi râ, ua pee muhumuhu noa ia Ioane i raro i te e‘a pai‘umaraa no te tomo i roto i te piha ta‘umaraa. E ere te maere rahi to raua, a matara ai te uputa o te piha ta‘umaraa, te horo mai nei te mau muto‘i tapone i rapae e pa‘uma atura i te e‘a pai‘umaraa i ni‘a i te tapo‘i fare. Ua tomo Ioane e to’na hoa i roto i te piha ta‘umaraa e ua reva a‘era.
I to te mau muto‘i faauraraa i ni‘a i te e‘a pai‘umaraa, oioi roa te mau piahi i te faarueraa i te raau taero na ni‘a mai ia ore ratou e haruhia e teie ohipa opanihia. Ua mau te e‘a ta‘umaraa, e ua apapa te mau muto‘i ia ratou atoa i ni‘a i te tapo‘i fare e ua ani ia ratou ia faatoro i te rima i mua. Hi‘opo‘a haere atura te mau muto‘i ma te hau‘a roa i te mau manimani rima. Te feia atoa i tape‘a i te pakalolo, ua pupuhi anei aore râ aita, ua parauhia ïa e, ua hara, e te vai ra te mau faautu‘araa teimaha. Fatata roa te taatoaraa o te mau piahi i faaea ni‘a i tera tapo‘i fare, ua tiavaruhia ratou e ta ratou fare haapiiraa, e no ratou e faautu‘araa hara rahi tei topa i ni‘a ia ratou, ua tiavaruhia i te fenua Tapone. Te mau moemoea i te pae haapiiraa, te mau matahiti faaineineraa e te fana‘oraa ia rave i te ohipa i te fenua Tapone, ua tumâhia ïa i tera taime.
E faati‘a atu vau ia outou i te ohipa i tupu i ni‘a i tera na hoa e toru. Te hoa i faaea i ni‘a i te tapo‘i fare, ua tiavaruhia ïa i rapae i ta’na fare haapiiraa i te fenua Tapone, ua haa na ho‘i oia no te tomo i ô, i teie râ taima, ua titauhia ia’na ia ho‘i i to’na fenua. Te hoa i faarue i te arearearaa na muri iho ia Ioane, ua faaoti ïa i ta’na haapiiraa i te fenua Tapone e ua farii i te mau parau tu‘ite i roto e piti na fare haapiiraa tuatoru maitai roa a‘e i te mau Hau Amui no Marite. E i te pae no ta’na ohipa, ua ho‘i oia i Asia, e ua manuia roa. I teie â mahana, ua mauruuru oia i te hi‘oraa itoito o Ioane. Area ia Ioane ra, aita e faito no te mau utuʻa maitai i roto i to’na oraraa. I tera ra tau oia i te fenua Tapone, ua faaipoipo oia e ua fanau e piti tamaroa. Ua manuia oia ei ona taiete e aita i maoro a‘enei, ua riro mai oia ei orometua haapii i roto i te hoê fare haapiiraa tuatoru i te fenua Tapone. A feruri na i to’na oraraa ahani e, aita oia i faaitoito no te faarue i te arearearaa i tera ra pô i te fenua Tapone.3
E te feia apî tamaroa, te vai ra te taime, mai ia Ioane ra, e titauhia outou e faaite i to outou itoito i te parau-ti‘a i mua i te mata o te mau hoa, e peneia‘e e riro te reira i te hi‘o-ma‘au-hia e i te mea haamâ. A taa noa’tu, i roto i teie ao to outou, e tupu atoa ta outou mau aroraa i te enemi i ni’a i te hoê tahua tama‘iraa maniania ore e te mo‘emo‘e i mua i te hoê matini roro uira. E mea maitai te mau rave‘a aravihi o teie tau, tera râ, e hopoi atoa mai te reira i te mau tamataraa aore i faaruruhia e te mau u‘i na mua’tu ia outou. Te faaite mai nei te hoê tuatapaparaa e, aita te mau taure‘are‘a i teie nei e faahema-noa-hia ra eiaha noa i te fare haapiiraa, i ni‘a atoa râ i te Itenati. Te faaite nei te reira e, te mau taure‘are‘a ua faaruru i te mau hoho‘a no te inuraa i te ava e no te faaohiparaa i te raau taero na roto i te faahoaraa itenati, ua tata‘itoru e aore râ tata‘imaha to ratou hinaaro ia faaohipa i te ava e te raau taero. I to’na horo‘araa i to’na mana‘o no ni‘a i te reira, ua parau te hoê papa‘i parau tahito no te faatereraa hau Marite e : « Ua puhara te tuatapaparaa o teie matahiti i te hoê faaheporaa hoa apî e te puai—te faaheporaa hoa na ni‘a i te Itenati. E mea parare atu â te faaheporaa hoa na ni‘a i te Itenati i te tere o te mau hoa e te mau tamarii e tae tino roa mai. E tomo te reira i roto i te fare e i te piha o te tamarii na ni‘a i te Itenati ».4 Ua riro atura te itoito i te parau-ti‘a ei patapataraa e aore râ aita. Te haapiihia nei te mau misionare i roto i te buka Ia Poro Haere i Ta’u Nei Evanelia : « Te mea ta oe e ma‘iti i te feruri e i te rave, ia vai oe o oe ana‘e, e ta oe e ti‘aturi e, aore roa e taata e hi‘o maira, e faito puai ïa no to oe viivii ore ».5 A vai itoito ! A vai puai noa ! « A ti‘a na outou i roto i te mau vahi mo‘a ra, e eiaha ia faanuu-ê-hia’tu ».6
E te feia apî tamaroa, te fafau nei au e, e horo’a te Fatu i te puai ia outou. « E ere hoi i te aau taiâ ta te Atua i horoa mai no tatou, i te aau itoito râ ».7 E faautuʻaraa maitai Ta’na no to outou itoito e ta outou raveraa parau-ti‘a—te oaoa e te popou. E faahopearaa taua itoito ra no to outou faaroo ia Iesu Mesia e i Ta’na Taraehara, no ta outou mau pure e to outou haapa‘o maitai i te mau faaueraa.
Ua parau te peresideni N. Eldon Tanner e : « E nehenehe i te hoê tamaroa i roto i te aua haapiiraa e riro mai ei faaûruraa rahi no te maitai. Te hoê taure‘are‘a i roto i te hoê pŭpŭ ha‘uti « football », i te haapiiraa tuatoru e aore râ i rotopu i to’na mau hoa rave ohipa, ia ora oia i te evanelia, ia faatura oia i ta’na autahu‘araa e ia paruru oia i te maitai, e maitai faito ore ïa ta’na e nehenehe e rave. E faaruru pinepine outou i te faahaparaa e te faaooraa, na roto roa’toa mai i te feia tei tiaturi atoa mai outou na, e noa’tu e, ua faatura ratou ia outou no to outou parau-ti‘a. A haamana‘o râ, ua tahitohito-atoa-hia te Faaora iho, ua faaoohia, ua tutuhahia e ua faasataurohia i te hopea no te mea aita to’na tiaturiraa i aueue a‘e. Ua faaea a‘enei outou no te feruri e, eaha te tupu ahani e ua haaparuparu oia e ua parau, ‘Eaha te apî ?’ ei reira, faarue atura i ta’na misioni ? Ua hinaaro anei tatou e riro ei taata faarue ohipa e aore râ ua hinaaro tatou e riro mai ei aito tavini, noa’tu te pato‘iraa e te ino i roto i te ao nei ? A faaitoito na tatou ia rave i te ohipa e ia tai‘ohia ei taata pee papû e te pee mau atoa i te Mesia ».8
Te ani nei au ia outou ia faati‘amâ ia outou, mai teie na 2000 faehau apî, na roto i te riroraa ei aito i te itoito e ei feia ti‘amâ e mau nei i te autahu‘araa. A haamana‘o e, ta outou e rave, te vahi outou e haere e te mea ta outou e hi‘o, na te reira e faataa i te huru o te taata ta outou e riro mai. O vai ta outou e hinaaro ia riro mai ? Ei diakono ti‘amâ, ei haapii ti‘amâ, ei tahuʻa ti‘amâ. A tuu i te fâ ia vai ti‘amâ i teie nei no te tomo i roto i te hiero e ia vai ti‘amâ no te farii i te oro‘a no muri iho i te matahiti ti‘a e i te hopea roa, no te farii i te Autahu‘araa a Melehizedeka. O te e‘a no te parau-ti‘a e ani nei i te taeraa mai hanahana. Ua parau te Faaora e, « I roto i te mau oro‘a no te reira, te mana no te huru Atua e faaitehia mai ai ».9
Te mau metua, te feia faatere, e te mau matameha‘iraa a te mau peropheta e itehia i roto i te mau buka iti Te Hopoi‘a i te Atua e Te Puai o te Feia Apî e tauturu ia outou i te roaraa o te e‘a.
Aita i maoro a‘enei, ua parau te peresideni Thomas S. Monson e :
« No te rave i te [mau faaotiraa] ma te paari, e titauhia te itoito—te itoito i te parauraa ‘aita’, te itoito i te parauraa ‘e’…
« Te taparu nei au ia outou ia rave i te hoê faaotiraa i [teie] nei, eiaha roa e hahi ê atu i te e‘a o te arata‘i ia outou i ta tatou fâ : te ora mure ore i piha‘iho i to tatou Metua i te Ao ra ».10
Mai ta te 2000 faehau pahonoraa i te piiraa aroraa a to ratou ti‘a faatere, o Helamana, e ua ahu i te itoito o te aito, e nehenehe atoa ta outou e na reira na roto i te pahonoraa a to outou peropheta faatere, oia hoʻi te peresideni Thomas S. Monson.
To’u nei mau hoa taure‘are‘a no te Autahu‘araa a Aarona, no te opani, te pûpû nei au i to’u iteraa papû no te Atua te Metua e no Iesu Mesia e no te mau parau a Iosepha Semita : « E au mau taea‘e e, e ere anei i te mea tia ia tatou ia haere â i roto i te hoe ohipa rahi roa mai teie te huru ? A haere i mua e eiaha râ ia haere i muri. A rohi, e au mau taea‘e e, a haere â, a haere â e tae noa’tu i te taime e upootia’i ra ! »11 I te i‘oa o Iesu Mesia, amene.
Show References
-
1. Alama 53:20.
-
2. Mosia 18:9.
-
3. Aamu mau tei faati‘ahia i te taata papa‘i.
-
4. Joseph A. Califano Jr., taata tumu e upoo faatere hanahana no te National Center on Addiction and Substance Abuse no te fare haapiiraa teitei no Columbia, i roto i te hoê puhararaa a te veʻa no ni‘a i te tuatapaparaa, casacolumbia.org.
-
5. Ia Poro Haere i Ta‘u nei Evanelia : Te hoê arata‘i no te ohipa misionare (2004), 135.
-
-
7. 2 Timoteo 1:7.
-
8. N. Eldon Tanner, « For They Loved the Praise of Men More Than the Praise of God », Ensign, novema 1975, 74–75.
-
-
10. Thomas S. Monson, « Na Ture e Toru no te Ma‘itiraa », Liahona, novema 2010, 68.
-


text:
Whananaki
Ko Whananaki he nohanga o Te Tai-tokerau. E ai ki Toitū Te Whenua, he nohanga (he 'locality' rānei ki te reo Pākehā) he wāhi nohoia e te tangata, engari kāore anō kia tae te nui o te taupori ki te nui e taea ai te kī he tāone tonu tēnei. Ko Te Tai-tokerau tētahi o ngā takiwā o Aotearoa; koia tonu te rohe o Ngā Puhi me ērā atu iwi rongonui o reira.
Ko ngā wāhi e pātata ana, ko Hikurangi e 22 kiromita ki te tonga mā rāwhiti.[1]
Ko te kura[edit | edit source]
Ko te kura o Whananaki he kura tuatahi mō ngā taitama me ngā kōhine o ngā taumata 1 tae noa ki te 8. Ko 5 te whakatauranga ōtekau; ā, e 43 te tokomaha o te rārangi ingoa.[2]
Tohutoro[edit | edit source]
- Toitū Te Whenua (Land Information New Zealand). He mea kite i te 2007-09-04.
- Ngā Pou Taunaha o Aotearoa (New Zealand Geographic Board). He mea kite i te 2007-09-04.
Kupu tautoko[edit | edit source]
- ↑ Parkes, W. F. (1992). Guide to Whangarei City and District, p 42. ISBN 0-473-01639-7.
- ↑ Te Kete Ipurangi - Te Kura o Whananaki. Te Tāhuhu o te Mātauranga.


text:
POSTED: 01:30 a.m. HST, Jun 14, 2014
LAST UPDATED: 09:18 a.m. HST, Jun 17, 2014
Synopsis: Support Hālau Lōkahi Public Charter School and ensure options to the state Department of Education system.
Welina e nā makamaka heluhelu o Kauakūkalahale. 'Akahi nō a lohe ko 'oukou mea kākau no ka hālāwai hō'eu'eu i kapa 'ia 'o Ho'oulu Lōkahi. No ka pono ia o nā keiki o nā kula ho'āmana o Hawai'i nei.
'Akahi nō ho'i a lohe ko 'oukou mea kākau no kahi pilikia o ke Kula Ho'āmana 'o Hālau Lōkahi i ka lawa 'ole o ke kālā. Akā, pehea lā e holo mua ai ke kula ho'āmana a e lawa ai ke kālā e lawelawe ai i ka hana, inā he hapa iki wale nō ke kālā e ho'oka'awale 'ia aku no ia 'ano kula i ko nā kula o ka 'Oihana Ho'ona'auao. Ho'oka'awale 'ia he $6,100 wale nō o ka haumāna kula ho'āmana. A 'o ka haumāna kula 'Oihana Ho'ona'auao, he $12,000 e ho'oka'awale 'ia. No laila, he ho'omanawanui ka hana a nā kumu, nā limahana a me nā haumāna o nā kula ho'āmana i nā makahiki i ka'ahope aku nei. Ua holo mua paha kekahi, a 'o kekahi, ua hele a nui kahi pu'u i ke alo.
'O ka nīnau i kupu a'e nei i ka nānā 'ana i ke emi iho o ke kālā o ka haumāna kula ho'āmana, no ke aha e emi ai ka nui o ke kālā o ka haumāna, ke hele aku 'o ia i ke kula ho'āmana. 'Eā, inā hele kahi keiki i ke kula aupuni, ho'oka'awale 'ia he $12,000 no kona a'o 'ia 'ana aku i laila. A inā 'a'ole maika'i kāna hana ma ke kula aupuni, a holo ka mana'o o kona mau mākua, e komo 'o ia i loko o ke kula ho'āmana, a laila, he $6,000 wale nō e ho'oka'awale 'ia nona. I hea lā i lilo ai kahi koena, he $6,000? I ka pākeke paha o kahi luna aupuni? He pono ka hō'oia 'ana iho i ka mo'ohelu kālā o ke aupuni moku'āina. Inā he 183 haumāna o ke kula ho'āmana, a he 100 o lākou, ua lele mai loko mai o ke kula aupuni, a laila, he $600,000 e waiho wale ana ma kekahi wahi. Aia lā i hea kahi pu'u kālā? 'A'ole maopopo. Akā, 'o ka mea maopopo, 'a'ole ia ma ke kula ho'āmana.
No Hālau Lōkahi, he 13 makahiki i ho'omanawanui ai i ia hana kaulike 'ole. A ua holo mua nō. Ho'omana'o ko 'oukou mea kākau i ka 'ike 'ana i nā haumāna o Hālau Lōkahi ma nā hanana like 'ole no ka pono o ka lāhui Hawai'i, nā mea Hawai'i, a pēlā aku, a piha hau'oli ka na'au i ka 'ike 'ana aku iā lākou haumāna i ka hana kāko'o kaiāulu. 'A'ole lākou e noho wale ana nō ma loko o ka lumi papa ma ka heluhelu puke paha, akā, puka aku nō i waho a hana pū ia mau haumāna me ke kaiāulu. He hana ia e ha'aheo ai nā kūpuna a me kākou a pau. He kula ia e a'o ana i nā keiki i ka lilo 'ana i mau alaka'i a e holo ai kahi 'ōlelo a kahiko, 'o ia ho'i, “I ulu nō ka lālā i ke kumu.” No laila, he nui ka mahalo i nā kumu o Hālau Lōkahi.
E 'olu'olu, e kāko'o kākou iā Hālau Lōkahi. 'O kekahi hana e kāko'o ai i ua kula ho'āmana nei, 'o ia ka pūlima 'ana i ka palapala ho'opi'i ma ka pūnaewele. E hele aku i www.halaulokahi.com a ma laila e 'ike ai i kahi o ka palapala ho'opi'i.
E ola, e Hālau Lōkahi. E ola.
———
This column is coordinated by Kawaihuelani Center for Hawaiian Language at the University of Hawai'i at Mānoa.


text:
1:1 ¶ Na Paora, raua ko Timoti, na nga pononga a Ihu Karaiti, ki te hunga tapu katoa i roto i a Karaiti Ihu e noho ana i Piripai, ratou ko nga pihopa, ko nga rikona.
1:2 Kia tau ki a koutou te aroha noa, me te rangimarie, he mea na te Atua, na to tatou Matua, na te Ariki hoki, na Ihu Karaiti.
1:3 ¶ E whakawhetai ana ahau ki toku Atua i oku maharatanga katoa ki a koutou,
1:4 I aku inoinga katoa, e puta ana taku inoi mo koutou i nga wa katoa i runga i te hari,
1:5 Mo koutou i uru tahi mai hei tautoko i te rongopai, mai o te ra tuatahi a moroki noa nei;
1:6 Pumau tonu toku whakaaro ki tenei mea nei ano, tera te kaitimata o te mahi pai i roto i a koutou e whakaoti, taea noatia te ra o Ihu Karaiti;
1:7 ¶ He tika hoki kia penei oku whakaaro ki a koutou katoa, no te mea kei roto koutou i toku ngakau; ara, ahakoa i ahau nei i te here, ahakoa i ahau e korero whakaara nei, e whakau nei i te rongopai, ka uru tahi koutou katoa me ahau ki te aroha noa.
1:8 Ko te Atua hoki hei kaiwhakaatu moku, mo te nui o toku koingo ki a koutou katoa, i runga i te ngakau aroha o Ihu Karaiti.
1:9 ¶ Ko taku inoi ano tenei, kia nui haere tonu to koutou aroha i runga i te matauranga, i nga mahara mohio katoa;
1:10 Kia whakaaetia ai e koutou nga mea papai; kia kore ai o koutou tinihanga, o koutou he, a taea noatia te ra o te Karaiti;
1:11 Kia ki ai hoki i nga hua o te tika, e puta mai ana i a Ihu Karaiti, hei kororia, hei whakamoemiti i te Atua.
1:12 ¶ Na e mea ana ahau kia matau koutou, e oku teina, ki te tukunga iho o nga mea i pa ki ahau, pai tonu hei whakaneke ake i te rongopai;
1:13 Kua kitea hoki oku mekameka mo ta te Karaiti, puta noa i te wahi katoa o nga hoia tiaki i te kingi, i era atu wahi katoa ano hoki;
1:14 Kua ngakau nui hoki te tokomaha o nga teina i roto i te Ariki, i oku mekameka nei, hira rawa ano hoki to ratou maia ki te korero i te kupu, kahore he mataku.
1:15 Ko etahi na te hae, na te totohe, i kauwhau ai i a te Karaiti; ko etahi na te whakaaro pai;
1:16 Ko etahi na te aroha, e mahara ana kua waiho ahau hei korero whakaara i te rongopai:
1:17 Ko etahi na te totohe ta ratou kauwhau i a te Karaiti, ehara i te whakaaro pono, e mea ana ki te whakatupu mamae moku e mekameka nei.
1:18 A tena, pehea iho? Anei ra, ahakoa tinihanga, ahakoa pono, e kauwhautia ana a te Karaiti; a e hari ana ahau ki tenei, ae ra, ka hari ano ahau.
1:19 E matau ana hoki ahau ka ai tenei hei whakaora moku, i a koutou na ka inoi, i te Wairua ano hoki o Ihu Karaiti ka homai;
1:20 Ko taku hoki tenei e whakamau tonu nei, e tumanako atu nei, e kore ahau e whakama i tetahi mea, engari ka tino maia ahau, a ka pera me to nga wa katoa, ka whakanuia ano a te Karaiti aianei e toku tinana, ahakoa i te ora, ahakoa i te mate.
1:21 ¶ Ki ahau hoki ko te ora ko te Karaiti, ko te mate he taonga.
1:22 Ki te ora ia ahau i te kikokiko, mehemea ko te hua tenei o taku mahi, heoi kahore ahau e mohio ko te aha taku e whiriwhiri ai.
1:23 E karapitia mai ana hoki ahau e nga mea e rua, he hiahia nei toku ki te haere, kia noho ai ahau ki a te Karaiti; ko te mea tino pai rawa hoki tera:
1:24 Ko te noho ranei i te kikokiko, ko te mea pai ake hoki tena mo koutou.
1:25 Na ka u nei toku whakaaro ki tenei, e matau ana ahau tera ahau e noho, ae ra, ka noho iho ahau ki a koutou katoa, hei whakaneke ake, hei whakahari i a koutou i runga i te whakapono;
1:26 Kia hira rawa ai to koutou whakamanamana i roto i a Karaiti Ihu ki ahau, moku ka noho tahi ano me koutou.
1:27 ¶ Engari kia tika ta koutou whakahaere, kia rite ki ta te rongopai o te Karaiti: na, ahakoa tae atu ahau kia kite i a koutou, ngaro mai ranei, kia rongo tonu atu ahau ki to koutou ahua, kei te tu koutou i runga i te wairua kotahi, i te ngakau kota hi, me te tohe tahi ano ki te whakapono o te rongopai:
1:28 Kahore hoki he wehi ki tetahi mea a o koutou hoariri: he tohu hoki tenei ki a ratou mo te whakangaromanga, ki a koutou ia mo te ora, i ahu mai i te Atua.
1:29 No te mea kua hoatu ki a koutou hei meatanga ma koutou ki a te Karaiti, ehara i te mea ko te whakapono anake ki a ia, engari ko te mate ano hoki mo te whakaaro ki a ia;
1:30 Kei a koutou hoki taua pakanga i kite ra koutou ki ahau, a ka rongo nei inaianei kei ahau.
2:1 ¶ Na, ki te mea he whakamarie kei roto i a te Karaiti, ki te mea he pehi mamae to te aroha, ki te mea he whiwhinga tahitanga ki te Wairua, ki te mea he ngakau aroha, he mahi tohu,
2:2 Kia rite toku hari i a koutou, kia kotahi te whakaaro, kia kotahi te aroha, huihuia nga ngakau i runga i te whakaaro kotahi.
2:3 Kei meinga tetahi mea i runga i te wehewehe, i te whakapehapeha ranei, engari i runga i te ngakau papaku, me te whakanui a tetahi i tetahi ki runga ake i a ia;
2:4 Kaua tena o koutou na e titiro ki ona mea anake, engari me titiro ano tena, tena o koutou ki nga mea a etahi atu.
2:5 Ko tenei hei whakaaro mo koutou, ko tera i a Karaiti Ihu:
2:6 Ahakoa hoki i a ia te ahua o te Atua, kihai i meinga e ia te rite ki te Atua hei taonga kapo mai;
2:7 Engari i mea i a ia ano kia poaha, ka mau ki te ahua o te pononga, ka meinga kia rite ki te tangata;
2:8 A ka kitea nei tona ahua e rite ana ki to te tangata, ka whakapapaku ia i a ia, ka meinga kia ngohengohe ahakoa ki te mate, ae ra, ki te mate o te ripeka.
2:9 Na konei whakateiteitia ake ana ia e te Atua, a hoatu ana ki a ia te ingoa nui atu i nga ingoa katoa;
2:10 Kia tuku ai i runga i te ingoa o Ihu nga turi katoa, o nga mea i te rangi, o nga mea i te whenua, o nga mea i raro i te whenua;
2:11 A kia whakaae nga arero katoa ko Ihu Karaiti te Ariki, hei whakakororia i te Atua Matua.
2:12 ¶ Heoi e oku teina aroha, he mea tonu ia na koutou te ngohengohe ki ahau i nga wa katoa, ehara i te mea i oku wa anake i kona, engari rawa ia inaianei i ahau kahore i kona, na whakaotia to koutou whakaoranga i runga i te wehi, i te wiri;
2:13 Ko te Atua hoki te kaimahi i roto i a koutou o te hiahia, o te mahi, hei mea i tana i pai ai.
2:14 ¶ I a koutou mahi katoa kaua te amuamu, te tautohetohe;
2:15 Kia kore ai koutou e whaikupuria, kia tapatahi ai, he tamariki kohakore na te Atua, i waenganui o te whakatupuranga tutu, parori ke, kei roto nei koutou i a ratou e tiaho ana hei rama i te ao;
2:16 Kia mau pu ki te kupu o te ora; kia hari ai ahau a te ra o te Karaiti, kihai ahau i oma noa, kihai i mahi noa.
2:17 Na, ki te ringihia ahau ki runga ki te patunga tapu, ki nga mahi a to koutou whakapono, ka hari ahau, ina ka hari tahi me koutou katoa.
2:18 Waihoki ko koutou, kia hari, hari tahi me ahau.
2:19 Otiia e mea ana ahau i roto i te Ariki, i a Ihu, ki te tono tata atu i a Timoti ki a koutou, kia ora ai hoki toku ngakau, ina mohio ahau ki to koutou ahua.
2:20 Kahore hoki oku tangata rite te ngakau ki tona, hei mahara pono ki a koutou mea.
2:21 Ko ta te katoa hoki e rapu nei, ko ta ratou ake, kahore nga mea a Ihu Karaiti.
2:22 Ko koutou ia e matau ana ki ona tohu, he pera tana me ta te tamaiti ki te matua, ko toku hoa ia ki te kawe haere i te rongopai.
2:23 Ko ia taku e mea nei kia tonoa wawetia atu, ina kite ahau i te tukunga iho ki ahau.
2:24 Otiia e u ana toku whakaaro i roto i te Ariki, ka hohoro toku tae atu.
2:25 I ea ano ia ahau me tono atu ki a koutou a Epaporitu, toku teina, toku hoa mahi, toku hoa hoia, na koutou ia karere, he kaimahi ano hoki i nga mea i matea e ahau.
2:26 Koinga tonu hoki ia ki a koutou katoa, kanohi rawa, no te mea i rongo koutou he turoro ia.
2:27 He turoro ra hoki ia, tata pu ki te mate: otira i tohungia ia e te Atua; ehara ano i te mea ko ia anake, ko ahau ano hoki, kei tapiritia he pouri ki toku pouri.
2:28 Koia i nui rawa ai toku ngakau ki te tono atu i a ia, kia kite ai ano koutou i a ia, kia hari ai, kia taharahara iho ai hoki toku pouri.
2:29 Kia nui te hari i runga i te Ariki, ina tae atu ia; whakahonoretia ano hoki nga pera;
2:30 No te mea na te mahi ki a te Karaiti i tata ai ia ki te mate, te ihupuku ki te ora, kia rite ai i a ia nga mahi ki ahau, kihai nei i rite i a koutou.
3:1 ¶ Heoi, e oku teina kia hari i roto i te Ariki. Ki ahau kahore he hoha o te tuhituhi atu i aua mea nei ano ki a koutou; ki a koutou ia hei mea e u ai.
3:2 Kia tupato ki nga kuri, kia tupato ki nga kaimahi i te kino, kia tupato ki te tapahanga.
3:3 Ko tatou hoki te kotinga, e mahi nei ki te Atua i runga i te wairua, e whakamanamana nei ki a Karaiti Ihu, kahore nei e u te whakaaro ki te kikokiko.
3:4 ¶ Otira tera ano ahau e u te whakaaro ki te kikokiko ki te whakaaro tetahi atu tangata he mea tana e u ai tona whakaaro ki te kikokiko, tera atu ano taku.
3:5 Ko te kotinga i te ra tuawaru, no te whanau a Iharaira, no te hapu o Pineamine, he Hiperu no nga Hiperu; ki to te ture he Parihi;
3:6 Mo te ngakau nui ki te Atua, i whakatoi ahau i te hahi; mo te tika, ara mo tera i te ture, kahore he kupu moku.
3:7 He ahakoa ra, ko nga mea i waiho ra e ahau hei taonga ki ahau, kua kiia ake e ahau hei taonga ki ahau, kua kiia ake e ahau hei rukenga, i te mea ka whakaaro nei ki a te Karaiti.
3:8 Ae ra kiia iho e ahau nga mea katoa hei rukenga, i te mea ka whakaaro nei ki te pai whakaharahara o te matauranga ki a Karaiti Ihu, ki toku Ariki: he whakaaro nei ki a ia i riro ai ena mea katoa oku ki te kore, ae ra kiia iho e ahau hei paru, kia whiwhi ai ahau ki a te Karaiti;
3:9 ¶ Kia kitea ai hoki kei roto ahau i a ia, kahore he tika oku ake, ara he tika i te ture, engari ko tera e na runga ana mai i te whakapono ki a te Karaiti, ko te tika a te Atua na te whakapono.
3:10 Kia matau ai ahau ki a ia, ki te kaha hoki o tona aranga mai, ki te urunga tahitanga hoki ki ona mamae, he mea whakaahua kia rite ki tona matenga;
3:11 Me kore ahau e tutuki ki te aranga mai i roto i te hunga mate.
3:12 Ehara i te mea kua mau rawa i ahau, kua tino rite ranei ahau: engari e whaia atu ana e ahau, me kore e mau i ahau te mea i mau ai ahau i a Karaiti Ihu.
3:13 E oku teina, kahore aku kianga ake kua mau i ahau: kotahi ia taku, wareware ake i ahau nga mea o muri, whatoro tonu atu ki nga mea i mua,
3:14 Ka tawhai tonu ahau ki te tohu, ki te utu whakahonore o to runga karangatanga a te Atua, i roto i a Karaiti Ihu.
3:15 ¶ Na reira, ko te hunga o tatou kua tino rite, kia penei o tatou whakaaro: a ki te rere ke o koutou whakaaro ki tetahi mea, ma te Atua ano tenei e whakakite ki a koutou.
3:16 Engari ko te wahi kua taea atu e tatou ko tera ano hei tikanga mo ta tatou haere.
3:17 ¶ Kia rite to koutou ki toku, e oku teina, tirohia hoki te hunga e rite ana te haere ki ta matou kua waiho nei hei tauira mo koutou.
3:18 He tokomaha hoki kei te haere, ka maha nei nga wa i korerotia ai ratou e ahau ki a koutou, a ka korerotia nei inaianei me te tangi ano ahau, he hoa whawhai ratou ki te ripeka o te Karaiti;
3:19 Ko te tukunga iho ki a ratou he whakangaro, to ratou atua ko te kopu, to ratou kororia hoki kei runga i to ratou whakama, ko nga mea o te whenua ta ratou e whakaaro ai.
3:20 Ko te rangi ia te wahi i tangata whenua ai tatou: kei reira hoki te Kaiwhakaora e taria atu nei e tatou, te Ariki, a Ihu Karaiti.
3:21 Mana nei e whakaahua ke to tatou tinana tutua nei, kia rite ki tona tinana kororia, i runga i te mahinga a tona kaha e taea ai e ia te pehi nga mea katoa ki raro i a ia.
4:1 ¶ Heoi, e oku teina aroha, e hiahiatia atu nei, e toku haringa, e toku karauna, tena ra, e tu i runga i te Ariki, e oku hoa aroha.
4:2 He kupu tenei naku ki a Uoria, he kupu ano tenei ki a Hinatiki, kia kotahi to raua whakaaro i roto i te Ariki.
4:3 Na, he tohe tenei naku ki a koe, e toku hoa pono ki te mahi, ko koe hei whakamama i aua wahine, he hunga raua i uru tahi me ahau ki te tohe ki nga mea o te rongopai, me Keremeneta ano, me era atu hoki o oku hoa mahi, kei roto nei i te pukapuka o te ora o ratou ingoa.
4:4 Kia hari tonu i roto i te Ariki: ko taku kupu ano tenei, Kia hari.
4:5 Kia mohiotia to koutou ngakau ngawari e nga tangata katoa. Kua tata te Ariki.
4:6 Kaua e manukanuka ki tetahi mea; engari i nga mea katoa whakaaturia ki te Atua nga mea e matea ai e koutou, i runga i te karakia, i te inoi, me te whakawhetai hoki.
4:7 A ma te marie o te Atua, e kore nei e taea te whakaaro, e tiaki o koutou ngakau, o koutou hinengaro, i roto i a Karaiti Ihu.
4:8 Heoi, e oku teina, ko nga mea e pono ana, ko nga mea e whai honore ana, ko nga mea e tika ana, ko nga mea e kinokore ana, ko nga mea e ataahua ana, ko nga mea e korerotia paitia ana; ki te mea he pai, ki te mea he whakamoemiti; whakaaroa enei mea.
4:9 Ko nga mea i whakaakona ki a koutou, i riro i a koutou, i rongo ai, i kite ai ranei ki ahau, mahia enei: a ka noho te Atua o te rangimarie ki a koutou.
4:10 ¶ Nui atu ia toku hari i roto i te Ariki mo to koutou whakaaro ki ahau katahi nei ka pihi ake ano; he mea ano ia i whakaaroa e koutou i mua, otiia kihai i whai meatanga.
4:11 Ehara taku e korero nei i te mea mo te rawakore: kua ako hoki ahau, ahakoa kei hea ahau e noho ana, kia tatu toku ngakau i reira.
4:12 Ko te whakahoki i ahau ki raro, matau tonu i ahau; ko te whai rawa, matau tonu i ahau: i nga wahi katoa, i nga mea katoa, ka oti ahau te whakaako, kia makona, a kia mate i te kai, kia whai rawa, a kia rawakore ranei.
4:13 Ka taea e ahau nga mea katoa i roto i a te Karaiti e whakakaha nei i ahau.
4:14 He ahakoa ra, he pai ta koutou mahi, i a koutou i uru nei ki toku mate.
4:15 Na e matau ana ano ra koutou, e nga Piripai, i te timatanga o te rongopai, i ahau i haere atu ai i Makeronia, kahore he hahi i uru ki taku tikanga, ara mo tetahi mea kia tukua atu, kia homai ranei, ko koutou anake.
4:16 I Teharonika ano hoki kotahi, e rua, a koutou homaitanga i nga mea i matea e ahau, kia kawea ake maku.
4:17 Ehara i te mea e whai ana ahau i tetahi mea kia homai; engari e whai ana ahau kia maha ake nga hua hei mea ma koutou.
4:18 Otiia kei te whiwhi ahau i nga mea katoa, hira noa ake hoki aku: kua ki ahau, kua tae mai nei i a Epaporitu nga mea i ahu mai i a koutou, he kakara reka, he patunga tapu e manakohia ana, ko ta te Atua e ahuareka mai ai.
4:19 A ma toku Atua e mea kia hua nga mea katoa e matea ana e koutou, kia rite ki te nui o tona kororia, i roto i a Karaiti Ihu.
4:20 ¶ Na, waiho i te Atua, ara i to tatou Matua, te kororia ake ake. Amine.
4:21 Oha atu ki te hunga tapu katoa i roto i a Karaiti Ihu. He oha atu tenei ki a koutou na nga teina i ahau nei.
4:22 He oha atu tenei ki a koutou na te hunga tapu katoa, tenei rawa ia ta te hunga o te whare o Hiha.
4:23 Kia tau te aroha noa o to tatou Ariki, o Ihu Karaiti ki a koutou katoa. Amine.