text: 1I mwiini baikai ao I ongo te bae kaanga te bwanaa ae e korakora ae bwanaaia kaain te bootaki ae e abwaabwaki i karawa, ae e kaangai, Areruia! Ana bwai Atuara te kamaiu, ma te neboaki, ma te mwaaka: 2bwa a koaua ana moti ao a eti. E a tia ni motika taekan te kabekaau are e rangi n atoatongaki taekana, are te kabekaau are e kamwaraaea te aba n ana wene ni bure; ao E a tia ni karekea kaina ibukina ngke e kamateia ana toro. 3A a manga kaangai riki, Areruia! E aeto rake bubuni buen neierei n aki tootoki. 4Ao a katorobubua ni bobaraaki unimwaane ake angauni ma aman ma baike a maiu ake aman, ao a taromauriia te Atua are e tekateka i aon te kaintokanuea, ao a kaangai, Amene! Areruia! 5Ao e nako te bwanaa man te kaintokanuea, ae e kaangai, Kam na karaoiroa Atuara, ngkami aika ana toro ni kabaneingkami, ma ngkami aika kam maakua, aika kam mangori ma aika kam kakannato. 6Ao I ongo te bae kaanga bwanaaia kaain te bootaki ae e abwaabwaki, ae e kaanga karongoaani bwaron naao aika a bati, ao kaanga rebwerebweni baa aika a korakora, ao a kaangai, Areruia! Bwa E uea te Uea ae Atuara ae Moan te Mwaaka. 7Ti na kimwaareirei ma ni kakatonga, ao ti na neboia. Bwa e a roko ana tai ni mare te Tiibuteteei, ao e a tia ni katauraoia neiere E na mareaki ma ngaia. 8E a tia n anganaki neierei kunnikaina ae te riinen ae e raoiroi ae e raneanea ae e itiaki bwa e na bwainna. (Te riinen ae e raoiroi, bon aroia ake a itiaki ni kaakaraoa nanon te Atua ni maiuia). 9Ao e taku te anera nakoiu, Ko na korea ae e kaangai, A a kabwaia akana kaoaki nakon ana amwarake ni mare te Tiibuteteei. Ao e kaangai naba, Taeka aikai bon taeka aika a koaua aika ana taeka te Atua. 10Ao I katorobubua ni bobaraaki i rarikini waena bwa N na taromauriia. Ao e taku nakoiu, Tarataraiko bwa ko na aki taromauriai; bon raom n toro ngai, ao raoia naba n toro tarim ake a teimatoa n taua te koaua are E kaotiotia Iesu. Ko na taromauriia te Atua; bwa te koaua are E kaotiotia Iesu boni ngaia ae e angania ana aomata te Atua te konaa n taetae ni buraabeti. 11Ao I noora karawa bwa e uki; ao nooria, te aoti ae e mainaina! Ao aran teuare e toka i aona boni Kakaonimaki ao Koaua; E aki riibuaka n ana moti, ao E aki naba ngkana E buaka. 12Ai aron uran te ai matana, ao a bati baunuea i aon atuna; ao iai te ara ae e koreaki i aon rabwatana, ae akea temanna ae e ataia bwa ti Ngaia. 13Ao E kunnikaiaki n te kunnikai ae e kateboaki n te raraa; ao e atongaki arana bwa ana Taeka te Atua. 14Ao a iria n ri mwiina taanga ni buaka ake i karawa i aoia aoti aika a mainaina, ao a kunnikaiaki n te riinen ae e raoiroi ae e mainaina ae e itiaki. 15Ao e oti nako mai wiina te kabaang ae e kakang, bwa E na oreia bootanaomata iai, ao E na tauu taekaia ni kairiia ma te matoa; ao E na toutoua aon nnen taonani kureebe are ana bwai korakoran unin te Atua are Moan te Mwaaka. 16Ao iai arana ae e koreaki i aon ana kunnikai ao i aon rangana, ae e kaangai, 17Ao I noora te anera temanna bwa e tei n taai; ao e taetae n te bwanaa ae e korakora, ao e kaangai nakoia maan ni kabane aika a kibakiba i aan-nang, Kam na bane mai, ni bootaki ibukin ana amwarake ae e abwaabwaki te Atua; 18bwa kam na kang irikoia ueea ma mataniwi n taanga ni buaka, ma tautia, ma irikoia aoti ma taan toka i aoia, ma aomata ni kabaneia, aika a inaomata ma tooro, ma aika a mangori ma aika a kakannato. 19Ao I noora te man are e tiritiri, ma ueea i aonnaba ma aia taanga ni buaka, bwa a ikotaki bwa a na buakana Teuare e toka i aon te aoti, ma ana taanga ni buaka. 20Ao e tauuaki te man are e tiritiri, ma te buraabeti ni kewe are e karaoi kanikina i matana, ake e mwaamwanaiia iai te koraki ake a kanikinaaeaki n ana kanikina te man are e tiritiri, ma te koraki naba ake a taromauriia te bouananti are e karaoaki bwa katootoongana. E teweaki nako te man are e tiritiri ma te buraabeti ni kewe, ngke e maiu, i nanon te nama are te ai are e ura n te burimton. 21Ao ake tabemwaang ake nikira a kamateaki n ana kabaang Teuare e toka i aon te aoti, are te kabaang are e oti nako mai wina; ao a bane ni ngae maan ake a amwarake n irikoia.


c: text/html

text: 1Ngke ti a maiu bwa ti a roko n te aba, ao ti a ataa te abamwakoro arei bwa ngaia Merita arana. 2E rangi ni moamoa aroia n aakoinakoira kaain te aba arei: bwa a kauraa te ai ao a butimwaaira n akoira, ibukina ngke e kakarau ao e kamariri. 3Ngke e anai boota n aia Bwauro ni kabwakai i nanon te ai, ao e oti nako te naeta mai buakon aia akekei ibukin te kabuebue, ao e nimta baini Bwauro. 4Ngke a noora te naeta n tinetine ni baini Bwauro, ao a i taetae irouia kaain te tabo arei, ni kaangai, Bon te koaua bwa te tia tiritiri te aomata aei: bwa e ngae ngke e reke maiuna mai tari, ma e aki kariaia antin te kaeti-taeka bwa e na maiu. 5E ioa nako te man arei Bwauro mai baina nako nanon te ai, ao akea marakina i mwiina. 6A kaantaninga Bwauro te koraki arei bwa e na tibu ke e na bwaka ni mate n te tai naba arei; ma ngke a maan ni kakaantaninga ao a nooria bwa akea te rekenikainakoina, ao a bita nanoia n taku bwa te anti ngaia. 7E kaan te tabo are a mena iai Bwauro ma raona, ma abani mataniwiin te abamwakoro arei, ae Boberio arana; e butimwaaira ao e karaoi mwakuri n aakoi aika ti na kakukureiaki iai i nanon teni bong. 8I nanon ara tai n tiku ikai, ao e wene tamani Boberio, bwa e taonaki n te aoraki ae te kabuebue ae e rooroko ni korakora, ma te bekararaa. E rin ni kawaria Bwauro, ao e tataro ni katokai baina i aona, ao e kamaiuaki man aorakina. 9Ngke e riki arei, ao a roko naba tabemwaang ake a aoraki n te abamwakoro arei, ao a kamaiuaki. 10A karineira n aaro ni karinerine aika a bati; ao ngke ti nangi borau, ao a katokai baika a riai i bukira bwa ara tianaki. 11I mwiin teniua namwakaina ao ti toka ni kaibuken Arekanria ae arana Riotikouri, ae e kabanea bongin te aumeaang n te abamwakoro arei. 12Ao ngke ti aerake i Turakuta, ao ti tiku iai teni bong. 13Ti borau ngkanne maiai ni kaararake, ao ti roko i Rekio; ao i mwiin teuana te bong ao e wai te angi maiaki. Ao n te bong are i mwiina ao ti roko i Buteori. 14Ti kaaitibo iai ma taari, ao ti butiaki bwa ti na mena irouia itibong; ao ai ngaia anne aroni kawaira n roko i Rom. 15Ngke a ongo taekara taari ake i Rom, ao a roko ni butimwaaira temwaangina n ana tabo ni mwaakete Abia, ao temwaangina n te tabo ae e aranaki bwa Auti-n-iruwa-aika-tenua; ao ngke e nooriia Bwauro ao e katituaraoa te Atua, ao e kauungaaki nanona irouia. 16Ngke ti rin i Rom, ao e kariaiakaki Bwauro bwa e na maeka n ti ngaia ma te tautia temanna are e teeteiakinna. 17I mwiin teni bong, ao e kaoiia ake a kakannato i buakoia I-Iutaia Bwauro bwa e na maroro ma ngaiia; ao ngke a bootaki, ao e taku nakoia, Mwaane, taari, e boni ngae ngke akea te bae I karaoia n eekaanako iai au bootanaomata ma aia katei ara bakatibu, ao I a tia ni kanakoaki mai Ierutarem nako nanoni baiia I-Rom bwa te bure ngai; 18ao ngaiia ngke a a tia n ukoukora aron taekau, ao a iangoia bwa a na kainaomataai bwa akea riainibukin te bwai are e riai mateu iai. 19Ma a rawa iai I-Iutaia, ma ngaia are I a kairoroaki iai bwa N na atonga kautuun te tautaeka n Rom bwa te tia motika taekau, e ngae ngke akea tangu ae N na uotia ni kabuaakakaiia iai au bootanaomata. 20Ao bon aei bukin are I kaoingkami iai, bwa N na nooringkami, ma n taetae nakoimi: bwa I kabaeaki n te taurekereke aei ibukin aia kaantaninga Iteraera. 21Ao a taku aomata akekeinakoina, Akea reeta aika a tia n reke iroura mai Iutaia ibukin taekam, ao akea naba irouia ara koraki ae e roko ikai n tuangiira ke n taekina arom ae e buaakaka. 22Ma ti kan ongo mai iroum am iango, bwa n aron ae e ataaki iroura ao e taekinaki ni kabuaakakaaki te Aro aei n taabo nako. 23A kotea aia bong ma Bwauro, ao a kawaria aomata aika a bati riki ni nnena ni maeka n te bong anne. E waaki ma ngaiia man te ingabong ni karokoa ae e bong, ni kabwarabwaraa nakoia taekan uean te Atua; ao e kataia n anai nanoia ni mwakoron taeka ake e anai man ana tua Mote ao man aia boki buraabeti, bwa a na kakoauaa are e taekinna ibukin Iesu. 24Iai temwaangina ake a kakoauai baike a atongaki, ma temwaangina a aki. 25E aki reke irouia te booraoi n nano, ma ngaia are a nako i mwiin ana taeka teuana Bwauro are e atongnga, ae e kaangai, E eti ana taeka te Taamnei are e Raoiroi iroun Itaia are te buraabeti nakoia ami bakatibu, 26ngke E kaangai, Ko na nako n te bootanaomata aei, ao ko na kaangainakoina, Kam na ongo ma n ongo, ma kam na aki atatai; ao kam na taratara ma n taratara, ma kam na aki nooraaba: 27bwa a matoatoa nanoia te bootanaomata aei, ao a bonoti taningaia, ao a kamakii mataia; bwa a kaawa n te tai teuana n nooraaba ni mataia, ma n ongo n taningaia, ma n atatai n nanoia, ma n rairaki, ao N na kamaiuiia. 28Ma ngaia ae kam na ataia, bwa e a tia n nako taekan ana kamaiu te Atua aei nakoia aomata aika tiaki I-Iutaia, ao boni ngaiia akana a na ongo. 30E maeka Bwauro ua ririki n te auti ae e kabooa tikuna iai, ao e mwaneiia n akoiia aomata ni kabaneia ake a roko irouna. 31E tataekina uean te Atua, ao e reirei taekan te Uea are Iesu Kristo n aki mamaaku, ma n aki tuutuukaki.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
A ma ko ke Alii kane manaopaa, e hoi no i Kauai, lawe ae la oia i kana wahine, a me ko laua kupunawahine i Kauai, o na kanaka pu me lakou.
A makaukau lakou e hoi, haalele lakou ia Keaau, hiki mua lakou i Oahu nei, ma Honouliuli, a lawe ae la ia Kapukaihaoa me lakou i Kauai, a hiki lakou i Kauai, ma Pihanakalani, a ili ae la ka hooponopono o na aina, a me ke aupuni ia Kapukaihaoa, a hooliloia iho la o Waka oia ke kolu o ka hooilina o ka noho alii.
(Ma keia wahi, e kamailio kakou no Laieikawai, a me kona loaa ana i ka Makaula ia Hulumaniani.)
Ia Laieikawai ma ma Olaa, e noho ana no oia me kona nani, aka, o ka mana noho iluna o ka eheu o na manu, oia ka mea i kaawale mai o Laieikawai aku, koe no nae kekahi mau kahiko e ae, a me kekahi mau hoailona alii ia ia, mamuli o ka mana i loaa i na kaikuahine o Aiwohikupua, mai a Kihanuilulumoku ae.
Ia Laieikawai ma i hoi aku ai mai Keaau aku, mahope iho o kona hoohilahila ana o Waka, a noho ma Olaa.
Ia manawa, kukakuka ae la na kaikuahine o Aiwohikupua i ka mea hiki ke hooluolu aku i ka naau kaumaha o ke alii (Laieikawai) no kona hilahila i ka olelo kumakaia a Waka.
Hele aku la lakou a hai aku la i ka lakou olelo hooholo i kuka ai imua o Laieikawai me ka i aku:
“E ke Alii wahine o ka lai; ua kukakuka ae nei makou i mea e hoopau ai i kou naau kaumaha no kou hoohilahilaia, aka, aole o oe wale kai kaumaha, o kakou like no a pau, no ka mea, ua komo like kakou a pau no ia pilikia hookahi.
“Nolaila, e ke Alii e, ke noi aku nei makou ia oe, e pono no e hoopauia kou naau kaumaha, no ka mea, e hiki mai ana ia oe ka pomaikai ma keia manawa aku.
“Ua hooholo ae nei makou i pomaikai like no kakou, ua ae ae nei ko kakou kaikaina e kii aku ia Kaonohiokala i kane nau, he keiki Alii e noho la i Kealohilani, ua hoonohoia ma ka pea kapu o kukulu o Tahiti, he kaikunane no no kakou, ko Aiwohikupua mea nana i hoalii mai ia ia.
“Ina e ae oe e kiiia ko kakou kaikunane, alaila, e loaa ia kakou ka hanohano nui i oi aku mamua o keia, a e lilo auanei oe i mea kapu ihiihi loa, me ko launa ole mai ia makou, a oia ka makou i noonoo iho nei, a ae oe, alaila, ku kou makaia, hilahila o Waka.”
I mai la o Laieikawai, “Ua ae no wau e hoopau i ko’u kaumaha hilahila, a hookahi a’u mea ae ole, o kuu lilo ana i wahine na ko kakou kaikunane; no ka mea, ke olelo mai nei oukou, he Alii kapu kela, a ina paha e hoao maua, pehea la wau e ike hou ai ia oukou, no ka mea, he Alii kapu kela, a oia ka’u mea minamina loa, o ko kakou launa pu ana.”
I aku la kona mau hoa, “Mai manao mai oe ia makou, e nana oe i ka olelo hoohilahila a ko kupunawahine, aia ku kona makaia, alaila pono makou, no ka mea, o oe no ka makou mea manao nui.”
A no keia mea, hooholo ae la o Laieikawai i kona ae.
Ia manawa, hai mai la o Kahalaomapuana i kana olelo kauoha ia Laieikawai, a me kona mau kaikuaana, “Ke kii nei au i ko kakou kaikunane i kane na ke Alli, e pono ia oukou ke malama pono i ko kakou Haku, ma kana wahi e hele ai, malaila oukou, na mea ana a pau e makemake ai, oia ka oukou e hooko aku; aka, koe nae ka maluhia o kona kino a hiki mai maua me ke kaikunane o kakou.”


text: 1E Isu i taki lobo a ngava nga, muri i malaga o Galili, i lakea na robo e Iudea, na tabeke tara na naru e Iordan. 2E huriki ala kupo ri muri vona, lakea i vakamahuri ria lobo. 3E huriki a Pariseo ranga ri valai vona, ri gi tonia. Ri nanea, “A vinara i ta navai? A bakovi ge pilea e girihina na ningaru vona?” 4E Isu i koli, i ta maea, “Ra mua, i uka ma mu gi a nitana Vure? Ni here maea, na mugana maki lobo a Vure, a viri i ratarike a maki lobo, ‘i ratarike varago a bakovi a ngatavine.’ 5Lakea a Vure i ta maea, ‘I mavonga, a bakovi bara i pe e tamana e kinana, i madoko turane girihina, a kakaine rua ge taku kunana.’ 6Ngane i uka ma ru ala rua, ru ala taku kunana. I mavonga, nahea tara viri ge kalipida rua, a vuhuna a Vure i vakamade palupu rua.” 7Muri ri nanea e Isu, “Pali e Moses, i navai i habi a vinara hosi i taki a bakovi bara i habia ne girihina a raukea na nivapile, muri bara i tonoa ge vano?” 8Lakea e Isu i koli, i ta maea, “Na mugana maki lobo i uka ma i mavonga. Pali e Moses i longo ne mua mu gu rata mavonga, a vuhuna mu kulirua hateka. 9A taki muholi mua, a ngatavine i uka ma i mole, pali a bakovi i pilea, i parangi tabu a ngatavine tara, ra bakovi iea i mole.” 10Muri e huriki a murimuri ri takia, “A ngava iea ge muholi, i kamumu hateka na viri i uka ma ge parangi.” 11E Isu i koli, i ta maea, “I uka ma e huriki lobo ri gi longokilalea a ngava iea. E huriki ri gi longo maia, re huriki a Vure i kori ria ri gi longo maia. 12A ta maea a vuhuna e huriki a bakovi ranga, i hopa a dolene ria, lakea i uka ma ri parangi. Pali e huriki a bakovi ranga, ni pala vuroki a dolene ria lakea i uka ma ri parangi. E huriki a bakovi ranga ri koi ni parangi, a vuhuna ri ngaru ni rata a leho na harikianga na hunu. Pali e rei a viri i kara ge longo mai a ngava iea, ge longo maia.” 13Muri ni tuli lakea ne Isu e huriki a koma kiroko, ge ru langa a limana ne ria, ge vasileki langa ne ria. Pali e huriki a murimuri ri tahate e huriki ri tuli valai e huriki a koma. 14Lakea e Isu i taki ria, i ta maea, “Naha ni hatekakari e huriki a koma. Mu taparaki ria ri gi valai nau, a vuhuna a harikianga na hunu ne vone ria e huriki a hulu nga.” 15I ru langa ne huriki a koma a limana, i vakabagetu ria. Muri i malaga, i vano. 16Muri a bakovi tara i valai ne Isu, i nanea, “Mari ni tovo, a ra maki kamumu ga ratea ga bole a nimahuri vakaroro?” 17E Isu i koli, i ta maea, “I navai o nana iau na a ra maki i kamumu? A viri i kamumu i ala taku kunana. Ioe bara o ngaru ni bole a nimahuri vakaroro, o muri mai a vinara na Vure i ravulu.” 18Muri a bakovi i nana maea, “E rei a vinara ga ramaia?” E Isu i koli, i ta maea, “Naha ni rabalaki a viri. Naha ni mole. Naha ni panaho. Naha ni tatami. 19O togo e tamamu e kinamu. O ngaru e huriki lobo i manga a hini o ngaru mule ioe.” 20A riau i koli, i ta maea, “A muri mai lobo a vinara nga. A ra maki tabu ga ratea?” 21E Isu i koli, i ta maea, “Ioe bara o ngaru ni malamala na matana Vure, o vano o habi a maki lobo vomu ni gi kona. O bole a mapana o habi ne huriki a matasia, bara o tahoka a mahala na hunu. Muri o valai o muri nau.” 22Na tahuna a riau i longoa a ngava iea, i dodo hateka, a vuhuna i tahoka hateka a mahala. I pesi rike kunana, i vano. 23Muri e Isu i taki e huriki a murimuri vona, i ta maea, “A taki muholi mua, a bakovi na mahala, i gutu hateka vona ni dili na harikianga na hunu. 24A taki tabu mua, a kamel i keri ni dili na dupi na kavato. I mavonga kunana, a bakovi na mahala i uka ma ge dili na harikianga na Vure.” 25Na tahuna e huriki a murimuri ri longoa a ngava iea, ri turutu, ri nana, “Pali e rei ngane ge bole a nimahuri vakaroro?” 26Lakea e Isu i mata lakea ne ria, i ta maea, “A maki iea, e huriki a bakovi ri keria. Pali a Vure, i uka tara maki ge keria.” 27E Petrus i koli mule, i nanea, “Mia mi pe a maki lobo ne mia, mi muri vomu! I mavonga, a ra maki mi gi bolea?” 28E Isu i koli, i ta maea, “A taki muholi mua, muri ma na malala karaba, a Tuna Bakovi bara i made na nibagetu na gula hariki vona. Mua ranga e huriki mu muri nau, bara mu made na gula hariki i ravulu a polona i rua, bara mu pelekado a kabu ne Israel i ravulu a polona i rua. 29E rei a viri i luhoi tora iau, lakea i pe a ruma vona, i pe e huriki e turana, e kurabana, e tamana, e tuna, a hania vona, iau bara koli, bara ri bole balaka kupo tabu a maki nga, turana nimahuri vakaroro. 30I kupo e huriki ri muga ngane, bara ria a iku. Pali i kupo e huriki ri iku ngane, bara ri muga.


text: 1Mai irouni Betero, ae ana tia tuatua Iesu Kristo, nakoia akana a rineaki akana iruwa akana a uamaae i Bonto, ao i Karatia, ao i Kabatokia, ao i Atia, ao i Bitunia, 2akana rineaki n ai aron nanon ma ana baaire ma ngkoangkoa te Atua ae te Tama, ao a katabuaki maiuia iroun 469 te Taamnei bwa ana bwai te Atua, bwa kam na ongeaaba iroun Iesu Kristo ma ni kaitiakaki n raraana. A na kabatiaaki nakoimi te aakoi ma te raoi. 3E na karaoiroaki te Atua ae Taman ara Uea are Iesu Kristo, bwa man ana nanoanga ae e bati ao ti a anganaki te maiu ae e boou ma te kaantaninga ae e nene ni manga-maiun Iesu Kristo man te mate; 4bwa a aonga n reke bwaai aika a kaawakinaki i bukira, aika a bwaai aika aki konaa ni mka, aika aki kamwaraa, aika aki konaa n rai, aika a kaawakinaki i karawa i bukimi, 5ngkami aika a kam kaawakinaki ni mwaakan te Atua n te onimaki, ibukin te kamaiuaki ae e tauraoi ni kaotaki n te kabanea n tai. 6Kam na kimwaareirei n te baei, e boni ngae n riai iroumi bwa kam na rawaawata i nanon tabeua te tai ibukini kataakimi aika a bati aroia; 7bwa e aonga n riki kataan ami onimaki—ae e kakaawaki riki nakon te koora ae e kai mauna are e boni kataaki naba n te ai bwa ua ra—bwa kamoamoaami ma neboami ma karineami ngkana E a manga oki Iesu Kristo, 8are kam tuai n nooria, ma kam tangiria naba; are kam aki nooria ngkai, ma kam onimakinna naba, ao kam kimwaareirei n te kimwaareirei ae e rangi ni bati ae e aki konaaki ni kabwaraaki arona n taian taeka; 9ao e reke iroumi mwiin ami onimaki, ae kamaiuani maiumi. 10Ao buraabeti ake a taetae ni buraabeti ibukin te aakoi are e na riki bwa ami bwai a kakorakoraia n ukoukora ma n nenera aron te kamaiu aei. 11A kataia ni kakaaea bwa antai te aomata, ao te tai ra ake a kaotaki iroun Taamnein Kristo are e mena i nanoia ngke E taekini baikai i mwaain rikiia, aika marakini Kristo ake E na taonaki iai, ao te neboaki are E na bwainna i mwiini maraki akanne. 12E kaotaki nakoia buraabeti akanne bwa a aki taekini baikai i bukiia, ma a taekin i bukimi, aika baika a taekinaki ngkai nakoimi irouia ake a tuangkami te euangkerio iroun te Taamnei are e Raoiroi are e kanakomaiakaki mai karawa; aika baika a kan atai naba anera. 13Ma ngaia ae kam na tatauraoi n ami iango nako; kam na kamarurungingkami, ao kam na teimatoa ni kaantaninga te aakoi are e na uotaki nakoimi ngkana E a manga oki Iesu Kristo. 14Ngkai naati aika a ongeaaba ngkami, ao a na tai kairaki maiumi n iangon nanomi aika a bubuaka ake iai iroumi ngkoa ngke kam roo n nano; 15ma kam na itiaki n aroaromi ni maeka ni kabane i matan te Atua, ni kakairi iroun Teuare e itiaki are e weteingkami. 16Bwa e koreaki ae e kaangai, Kam na itiaki bwa I itiaki Ngai. 17Ao ngkana kam atonga Teuare e motiki-taekaia aomata nako bwa Tamami n ami tataro, are Teuare E aki nanonano bwa E motika taekan te aomata ni kaeti ma aron te baere e karaoia, ao kam na kabane ami bongi ni maiu i aon te aba aei ni maaku. 18Kam ataingkami bwa kam aki kainaomataaki ni baika a kai mauna, ae te tirewa ma te koora, man aromi nikawai ae akea manenana, ae kam anganaki mai irouia ami bakatibu; 19ma kam kainaomataaki n te raraa ae e kakaawaki ae raraani Kristo, are e kaanga ai aron te tiibuteteei ae akea buaakakana ao akea baarekana. 20E a kaman rineaki n ai aron nanon ma ana baaire ma ngkoangkoa te Atua ngke a tuai ni karikaki bwaai, ma E a kaotaki ni boong aikai aika kabaneani boong i bukimi, 21ngkami akana kam onimakina te Atua irouna, ae E a manga kamaiua mai buakoia maate, ao E anganna te neboaki; bwa a aonga n tiku ami onimaki ma ami kaantaninga iroun te Atua. 22Ngkai kam a tia ni kaitiaki maiumi n ami ongeaaba nakon te koaua, ao kam a tia ni bwaina te tangira ni koaua i bukiia raomi ni Kristian, ao kam na kakorakoraingkami n i tangitangiri ma nanomi ni koaua. 23Bwa n ana taeka te Atua, ae te taeka ae e maiu ae e teimatoa, ao ai aron ae kam a manga bungiaki, tiaki mai iroun te karo ae e maamate, ma mai iroun te karo ae e aki maamate. 24Bwa e kaangai te Baibara: Kanga te uteute aomata ni kabaneia, ao tamaaroaia ni bane kaanga ai aron ueen te uteute. E rai te uteute, ao e bwaka te ue; 25ma ana taeka te Uea e teimatoa n aki toki. Ao te taeka aei bon te euangkerio ae e tataekinaki nakoimi.


text: 1Ao ni boong akekei, ngke e tabe n ririkirake mwaitiia aomata ake a onimakina Iesu, ao a ngurengure I-Iutaia ake a bwaina te taetae n Erene irouia raoia n I-Iutaia ake a bwaina te taetae n Ebera, ibukina ngke akea tibwaia aia aine, ake a a tia ni mate buia, ae e reke n te tibwatibwa n te bong ae koraki. 2Ao uaake tengauni ma uoman a weteiia aomata aika a bati ake a onimakina Iesu, ao a kaangai, E aki riai bwa ti na kaaki taekan ara mwakuri n tataekina ana taeka te Atua, ao ti na katabeira n te mwakuri n tibwatibwa. 3Ma ngaia aei, taari, kam na rineiia itiman i buakomi aika a kakoauaa bwa a on n te Taamnei ma te rabakau, ao ti na katabeia n te mwakuri aei. 4Ao ngaira ti na kabanei riki ara tai n te tataro, ao n tabeakinan ana taeka te Atua. 5A bane ni kukurei n te taeka arei te koraki arei; ao a rinea ngkanne Tetebano, ae te aomata ae te tia onimaki ni koaua ao e on n te Taamnei are e Raoiroi; a rinea naba Biribo, ma Berokoro, ma Nikanoora, ma Timon, ma Baremena, ma Nikorao ae te I-Antioka ae tiaki te I-Iutaia, ma e a tia n rairaki nakon te Aro n Iutaia. 6A kaakiia i mataia taan tuatua; ao a tataro taan tuatua ao a katokai baiia i aoia. 7E buta nako ana taeka te Atua, ao a bati riki ake a ongo ao a onimaki: a kabatiaaki mwaitiia aomata ake a onimaki i Ierutarem, ao a mwaiti aia koraki ibonga ake a butimwaaea taekan te euangkerio. 8E rangi ni kakabwaiaaki Tetebano iroun te Atua, ao e on n te mwaaka: e karaoi mwakuri ni kamiimii aika a abwabwaaki ma kanikina i buakoia aomata. 9Ao a kauntaeka ma Tetebano aomata tabemwaang aika kaain te mwaneaba are e aranaki bwa mwaneabaia Aomata aika a Inaomata, aika a I-Iutaia mai Kurene, ao mai Arekanria, ni bootaki ma I-Iutaia mai Kirikia ao mai Atia. 10Ma a aki konaa ni kaaitaraa Tetebano n aia taeka ibukina bwa E a tia te Taamnei are e Raoiroi n anganna te rabakau n taetae. 11Ma ngaia are a kabooia aomata tabemwaang bwa a na atonga ae e kaangai, Ti ongo ana taeka n eekaanako Mote ma te Atua. 12A kaunia aomata, ma unimwaane, ma taani koroboki, ao a tauua Tetebano ma te matoa, ni kairia nakon te Tanirim; 13ao a kateiia taani kaotioti aika a kewe, ao a kaangai uaakekei, E aki toki te aomata aei n taekin taeka aika a aki raraoi ibukin te tabo ae e tabu aei, ma te Tua; 14bwa ti ongo irouna ngke e taku bwa e na urua te tabo aei Iesu are te I-Natareta, ao E na oniki katei ake e anganiira Mote. 15Ao a bane ake a tekateka n te Tanirim ni katokaa mataia n taraa Tetebano, ao a noora matana bwa kaanga ai aron taraani matan te anera.


text:
Kākā
Ko te Kākā he manu ngahere nō Aotearoa, hopukia ai hei mōkai i ngā wā o mua. Ko te kākā mōkai hei whakangē, kia rere mai ai ētahi atu kākā. Ko te kākā, he manu tino turituri. Haruru ana te ngahere i te turituri o te tangi a tēnei manu. Koirā te whakataukī: He kūkū ki te kāinga, he kākā ki te haere. Ko te kūkū, arā, te kererū, kahore e rangona ana e turituri ana tana tangi; he manu āta tangi. He whakatauakī tēnei mō tētahi tangata, i tōna ake kāinga, marae rānei, kāhore āna kōrero, wahangū noa iho ia. Engari ki te haere atu ana ki te kāinga, marae rānei o tētahi atu, kei runga ia e pahupahu ana e whakaturituri ana. Ka whakaritea ngā tāngata pēnei ki te kūkū i ngā wā o te nohopuku. ā ki te kākā i ngā wā e puta whakarere ai āna kōrero. Ko te ingoa pūtaiao ko Nestor meridionalis.


text:
“He maka’u,” wahi a ke kaikamahine.
A lohe mai la ke Alii i ka laua haukamumu, ala ae la oia a hea aku la ia Kahalaomapuana, alaila, ua hoopauia ko ke kaikamahine naau kaumaha, a komo aku la ka malihini e launa me ke Alii.
I mai la o Laieikawai, “Nau anei ka mea kani lealea i kani mai ai i kela po, a me keia po?”
“Ae, na’u,” wahi a Kahalaomapuana.
“O i ana,” wahi a Laieikawai, “hookani ia ana.”
Lalau ae la o Kahalaomapuana i kana pu la-i ma kona pepeiao, a hookani aku la imua o ke Alii; alaila, ua hoolealeaia o Laieikawai. Oia ka makamua o ko ke Alii ike ana i keia mea kani.
A no ka lilo loa o ko Laieikawai manawa i ka olioli no ka mea kani lealea a ke kaikamahine; alaila, kena ae la o Laieikawai i ke kaikamahine e hookani hou.
I aku la ke kaikamahine, “Aole e kani ke hookani hou; no ka mea ua malamalama loa, he mea mau ia, ma ka po wale no e kani ai nei mea kani, aole e pono ma ke ao.”
A no keia olelo a ke kaikamahine, kahaha loa iho la o Laieikawai me ka manao he wahahee na ke kaikamahine, alaila, lalau aku la o Laieikawai i ka pu la-i ma ka lima o ke kaikamahine, a hookani iho la, a no ko Laieikawai maa ole i ka hookani ka pu la-i, nolaila, ua loaa ole ke kani ma ia hookani ana, alaila, he mea maopopo loa i ke Alii wahine, he mea kani ole no ka pu la-i ke hookani ma ke ao.
Olelo aku la o Laieikawai ia Kahalaomapuana, “Ke makemake nei wau e hoaikane kaua, a ma ko’u hale nei oe e noho ai, a e lilo oe i mea punahele na’u, a o kau hana ka hoolealea mai ia’u.”
Olelo aku la o Kahalaomapuana, “E ke Alii e, ua pono kau olelo; aka, he mea kaumaha no’u ke noho wau me oe, a e loaa ana paha ia’u ka pomaikai, a o ko’u mau kaikuaana, e lilo paha auanei lakou i mea pilikia.”
“Ehia oukou ka nui,” wahi a Laieikawai, “a pehea ko oukou hiki ana maanei?”
Olelo aku la o Kahalaomapuana, “Eono makou ko makou nui a na makua hookahi o ko makou ono, he keiki kane, a elima makou na kaikuahine, o ke keiki kane no ko makou mua, a owau ko makou muli loa. A ma ka huakai a ko makou kaikunane, oia ko makou mea i hiki ai maanei, a no ka loaa ole ana ia makou o kona makemake, nolaila, ua haalele kela ia makou, a ua hoi aku la ko makou kaikunane me kona kekoolua, a ke noho nei makou me ka makamaka ole.”
Ninau mai la o Laieikawai, “Nohea mai oukou?”
“No Kauai mai,” wahi a Kahalaomapuana.
“A owai ka inoa o ko oukou kaikunane?”
Hai aku la kela, “O Aiwohikupua.”
Ninau hou o Laieikawai, “Owai ko oukou mau inoa pakahi?”
Alaila hai aku la kela ia lakou a pau.
Alaila, hoomaopopo iho la o Laieikawai, o lakou no ka poe i hiki i kela po mua.
I aku la o Laieikawai, “O kou mau kaikuaana a me ke kaikunane o oukou kai maopopo, ina nae o oukou kai hiki mai i kela po aku nei la; aka, o oe ka’u mea i lohe ole.”


text: 1Bokin araia ana bakatibu nako Iesu Kristo, are e riki mai iroun Tawita are e riki mai iroun Aberaam. 2E karikaki Itaaka iroun Aberaam; ao Itaaka e karika Iakobwa; ao Iakobwa e karika Iuta ma tarina nako; 3ao Iuta e karika Bereti ao Tera iroun Nei Tama; ao Bereti e karika Etiron; ao Etiron e karika Ram; 4ao Ram e karika Amminataba; ao Amminataba e karika Nation; ao Nation e karika Taremon; 5ao Taremon e karika Boati iroun Nei Raaba; ao Boati e karika Obeta iroun Nei Ruta; ao Obeta e karika Iete. 6Ao Iete e karika Tawita are te Uea. Ao Tawita e karika Toromon irouni buun Uria; 7ao Toromon e karika Reoboam; ao Reoboam e karika Abiia; ao Abiia e karika Ata; 8ao Ata e karika Ieotiabwata; ao Ieotiabwata e karika Ioram; ao Ioram e karika Utia; 9ao Utia e karika Iotam; ao Iotam e karika Aati; ao Aati e karika Etekia; 10Ao Etekia e karika Manate; ao Manate e karika Amon; ao Amon e karika Iotia; 11ao Iotia e karika Iekonia ma tarina nako, n te tai are a kairaki nako iai Iteraera bwa taenikai i Bwaburon. 12I mwiin te kairaki nako Bwaburon, ao Iekonia e karika Tearetiera; ao Tearetiera e karika Terubwabera; 13ao Terubwabera, e karika Abiuta; ao Abiuta, e karika Eriakim, ao Eriakim e karika Atora; 14ao Atora, e karika Tatoka; ao Tatoka, e karika Akim; ao Akim e karika Eriuta; 15ao Eriuta, e karika Ereata; ao Ereata, e karika Matan; ao Matan, e karika Iakobwa; 16ao Iakobwa, e karika Iotebwa are buun Nei Maria, are E bungiaki mai irouna Iesu, are E atongaki bwa Kristo. 17Bootaia ngkanne rooro ni bane mai iroun Aberaam ni karokoa Tawita, bon tengauni ma a roro; ao mai iroun Tawita ni karokoa te kairaki nako Bwaburon bon tengauni ma a roro ao man te kairaki nako Bwaburon ni karokoa bungiakin Iesu, bon tengauni ma a roro naba. 18Aio aroni bungiakin Iesu Kristo; e a tia ni kabae tinana are Nei Maria ma Iotebwa, ma i mwaain ae a mareaki ao e ataaki bwa iai te teei i birotona mai iroun te Taamnei are e Raoiroi; 19Ao Iotebwa are e na bunna, ngkai te aomata ae e nanoanga, ao e aki kani kamamaaea Nei Maria i mataia aomata, e reke ana iango bwa e na kabwaraa aia kabae ni karabaa taekana. 20Ma ngke e iangoa aei, ao nooria, e kaoti ana anera te Atua nakoina n te mii, ao e kaangai, Iotebwa, ae natin Tawita, tai maaku n anaa Nei Maria bwa bum: bwa E riki te baere i nanoni birotona mai iroun te Taamnei are e Raoiroi. 21Ane e na bungia te nati te mwaane, ao ko na aranna bwa Iesu, bwa Ngaia ae E na kamaiuiia ana aomata man aia bure. 22A riki baikai ni kabane bwa a aonga ni kakoauaaki ana taeka te Atua are E a tia n taekinna iroun te buraabeti, ngke e kaangai: 23Noria, ane e na kariki te ataeinaine, ao e na bungia te nati te mwaane, ao a na aranna bwa Emanuera, (ae nanona, Te Atua iroura). 24Ngke e uti Iotebwa mani matuuna, ao e karaoa are e tuangnga ana anera te Atua; e taanga ma Nei Maria, 25ma e aki bootaki ma ngaia ni karokoa e a tia ni bungia natina; ao e aranna Iotebwa bwa Iesu.


text: 1E taetae ngkanne Iesu nakoia aomata aika a mwaiti ao nakoia ana reirei, ni kaangai, 2A onea mwiini Mote n nakoana taani koroboki ma Bwaritaio; 3ma ngaia ae kam na kaawakini baikana a tuangkami ao karaoi, ma tai kakairi irouia n aia mwakuri: bwa a reireingkami baika kam na karaoi, ma a aki konaa ni karaoi ngaiia. 4A kabaei uota aika a rarawata, aika a kaangaanga n uotaki, ao a kaaki i aon angaia aomata; ma ngaiia a rawa ni kani kamwaing n tabonibaia teaina. 5A karaoi aia mwakuri ni kabane bwa a aonga n nooraki irouia aomata: a karaababai aia burakitere, ao a kamwarairai riki rabini kunnikaia, 6ao a tangiri taabo n tekateka aika nneia aomata aika a karin eaki n tain te amwarake ni baka, ao kaintoka aika a moa n raraoi i nanoni mwaneabaia I-Iutaia. 7A tangiria bwa a na kamauraki n te aro ni karinerine n taabo ni mwaakete, ao bwa a na atongaki irouia aomata bwa taan reirei. 8Ma ngkami, kam na aki atongaki bwa taan reirei, bwa ti temanna ami Tia Reirei, ao taari ngkami ni kabaneingkami. 9Ao tai atonga te aomata temanna i aon te aba bwa tamami, bwa ti temanna Tamami bwa Teuare i karawa. 10Ao kam na tai atongaki bwa mataniwi, bwa ti temanna ami Mataniwi bwa te Kristo. 11Ane moanibaan te kakannato i buakomi ao e na riki bwa ami tabonibai; 12Ane e karietaataa ao e na kamangoraki, ao ane e kamangoria ao e na karietaataaki. 13Ma a na reke kaimi, taani koroboki ma Bwaritaio, aika taani mwaamwanaa-te-aba! Bwa kam kaina mataroan uean te Atua nakoia aomata; ao ngkami kam aki rin, ao kam tukiia akana a kan rin iai. 15A na reke kaimi, taani koroboki ma Bwaritaio, aika taani mwaamwanaa-te-aba! Bwa kam ri nanoni marawa ao kam ri aon te aba bwa kam na anaa nanon te aomata nakon ami koaua; ao ngkana e reke, ao kam karaoa ae e na reke iai uoua aron taun teuanne n riki bwa kaaini Keenna n ai aromi. 16A na reke kaimi taani kairiiri aika kam mataki, aika kam kaangai, Ngkana mwanewea aran te umwantabu te aomata bwa te bwai ni kakoaua ngkana e taetae n tuea, ao e aki bae iai; ma ngkana e mwanewea aran te koora are bwain nanon te umwantabu, ao e bae iai. 17Te koraki ni baba aika a mataki! Bwa e ngaa ae e kakaawaki riki, te koora ke te umwantabu are ngaia ae e karekea ae e na riki n tabu iai te koora? 18Ao kam kaangai naba: Ngkana e mwanewea aran te baonikarea te aomata bwa te bwai ni kakoaua ngkana e taetae n tuea, ao e aki bae n ana taeka anne; ma ngkana e mwanewea aran te karea ane i aona ngkana e taetae n tuea, ao e bae iai. 19Aomata ngkami aika kam mataki! Bwa e ngaa ae e kakaawaki riki, te karea ke te baonikarea are ngaia ae e riki n tabu iai te karea? 20Ma ngaia aei, bwa ngkana e taetae n tuea te aomata ao e mwanewea aran te baonikarea, ao e taetae n tuea n te baonikarea ma karea nako akana a mena i aona. 21Ao ane e mwanewea aran te umwantabu bwa te bwai ni kakoaua ngkana e taetae n tuea, ao e taetae n tuea n te umwantabu ao iroun Teuare e maeka i nanona; 22ao ane e mwanewea arani karawa bwa te bwai ni kakoaua ngkana e taetae n tuea, ao e taetae n tuea n ana kaintokanuea te Atua, ao iroun naba Teuare e tekateka i aona. 23A na reke kaimi, taani koroboki ma Bwaritaio, aika taani mwaamwanaa-te-aba! Bwa kam angaanga teuana te katebwina ni mwakoro mani mwaitin ami bwai are te minte ma te aneto, ma te kumino, ao kam katiku taekani bwaai aika a kakannato n taekan te Tua, n ai aron te kaeti raoi taekani bwaai, ma te nanoanga, ma te kakaonimmaki nakon ana kaantaninga teAtua. 24Taani kairiiri aika kam mataki! Kam raumea te manibeti, ao kam oonga te kaamero. 25A na reke kaimi, taani koroboki ma Bwaritaio, aika taani mwaamwanaa-te-aba! Bwa kam kaitiaka akuun te mwangko ma te raurau, ma a on nanoia n amwarake ma ninima aika a reke n te aro n iowawa ma ni kani bwaibwai. 26Te Bwaritaio ae ko mataki, kaitiaka moa nanon te mwangko, ao ane e na itiaki naba tinanikuna. 27A na reke kaimi, taani koroboki ma Bwaritaio, aika taani mwaamwanaa-te-aba! Bwa ai aron ruua ni mate aika a kamainainaaki ngkami; a taraa n tamaaroa mai tinanikuia, ma a on nanoia n riia maate ma baika a mka n aekaia nako. 28Ao ai aromi naba, bwa kam taraa n raoiroi nakoia aomata mai tinanikumi, ma a on nanomi n te mwaamwanaa-te-aba ma te buaakaka. 29A na reke kaimi, taani koroboki ma Bwaritaio, aika taani mwaamwanaa-te-aba! Bwa kam karaoi ruani mateia buraabeti, ao kam katamaaroai aon ruani mateia aomata ake a raoiroi; 30ao kam kaangai, Ngke tao ti maiu n aia bong ara bakatibu, ao ti na bon aki raoniia ni kamateia buraabeti. 31Ma ngaia ae kam boni kaotioti i bukimi bwa kam riki mai irouia ake a kamateia buraabeti. 32Kam na waaki ni katiaa te baere a a tia ni moana karaoana ami bakatibu. 33Ngkami aika naeta, aika buniia naeta aika a kamaamate, kam na kangaa ni kamaiungkami mani motikan taekami are kam na karawaawataaki iai i Keenna? 34Ma ngaia ae N na kanakoia buraabeti, ma aomata aika a rabakau, ma taani koroboki nakoimi: ao ane kam na kamateia temwaangina, ao kam na tauriia temwaangina ni kaibangaki; ao ane kam na kataereia temwaangina i nanoni mwaneabami, ao kam na kakioia nako man te kaawa teuana nakon te kaawa teuana. 35Anne bukin ae kam na bukinaki iai ibukini mateia aomata ake a raoiroi i aon te aba, mai iroun Abera ni karokoa natini Barakia are Takaria, are e tiringaki iroumi i marenan te umwantabu ma te baonikarea. 36E koaua ae I a tuangkami bwa a na bane n roko baikai i aon te roro aei. 37Ierutarem, Ierutarem, ae ko kamaamateia buraabeti, ae ko karebanaia ake a kanakomaiakaki nakoim, ai bati ra au kani bobootiia am aomata, n ai aron te moaaine ngkana e bootiia bunna i aani baina, ma kam rawa! 38Noria, e nang kiitanaki ami umwantabu, ao a nang akea kaaina. 39Bwa I taku nakoimi bwa kam na aki manga noorai ni karokoa kam kaangai, E na karaoiroaki Teuare e nako mai n aran te Uea!


text: 1Ma ngaia ae e bon akea aonam, ngkoe ae te aomata ae ko taku n am baaire bwa a buaakaka aomata nako: bwa ane ko taku bwa e buaakaka, ao ko boni motika naba iai taekam ni kabuaakakako, ibukina bwa ngkoe ae ko kabuaakaka, ko boni karaoi naba baikai. 2Ma ti ataa ana motiki-taeka te Atua bwa e eti nakoia akana karaoi baikai. 3Ao ngkoe ae te aomata ae ko taku n am baaire bwa a buaakaka aomata aika a karaoi baikai, aika ko boni karaoi naba, ko konaa ni biri nako mai mwaain ana motiki-taeka te Atua? 4Ke ko aki rangi ni mutiakina ana atataiaomata ae e bati, ma taotaonan nanona, ma arona n aki kakaiun? Ao ko aki ataa ana atataiaomata te Atua bwa e kairiko nakon rairan nanom? 5Ma ngkai a matoatoa nanomi n rawa ni kani kaetaki, ao kam kaikoa te un nakoimi nakon te Bong are e na kaotaki iai unin te Atua ma ana motiki-taeka ae e eti. 6Bwa E na bon angania aomata nako booni mwiin aia mwakuri: 7nakoia ake a ukoukora te neboaki ma te karineaki ma te aki-maamate, n aia botumwaaka ni kaakaraoi mwakuri aika a raoiroi, te maiu are e aki toki; 8ao nakoia ake a ukoukori ti oini kabwaiaia, ake a aki ira nanon te koaua, ma a ira nanon te buaakaka, e na roko unin te Atua i aoia ao e na rawaawata ana moti nakoia. 9A na rootaki n te rawaawata ma te maraki maiuia aomata nako akana kaakaraoa te buaakaka, aika I-Iutaia moa ao I-Erene naba; 10ma te neboaki ma te karineaki ma te rau bon aia bwai aomata nako akana kaakaraoa te raoiroi, aika I-Iutaia moa ao I-Erene naba. 11Bwa e aki nanonano te Atua. 12Bwa ngkai a bati aika a bure ao akea te Tua irouia, ao a na boni mate n akea naba te Tua irouia; ao ngkai a bati aika a bure ao iai te Tua irouia, ao a na boni baaireaki taekaia i aan te Tua. 13Bwa tiaki akana ongoraa n te Tua ae e na reke irouia te reitaki ae e raoiroi ma te Atua, ma e na reke irouia akana ira nanon te Tua. 14Bwa aomata aika tiaki I-Iutaia aika akea te Tua irouia, ngkana a ongeaaba nakoni bwanaan i mataniwiin nanoia n aki ataia ae a ira iai nanon te Tua, ao a kaotiia iai bwa a ataa ae a riai ni karaoia ao ae a aki, e ngae ngke akea te Tua irouia. 15A kaotaki n aroia bwa e koreaki i nanoia kanoan te Tua, ao a kaota aei mataniwiin nanoia bwa e koaua, ngkai a konaa n tuangaki n aia iango bwa a raoiroi ke a buaakaka baike a karaoi. 16Ma ngaia are n reitaki ma kanoan te euangkerio ae I tataekinna, ao bon aei aron te bae e na riki n te Bong arei, ngkana E motiki-taekaia aomata te Atua i nanon Iesu Kristo ni kaeti ma iango ake a raba i nanoia aomata. 17Ma ngkoe, ko taku bwa te I-Iutaia; ko onimakina te Tua, ma ni kamoamoako ibukin arom n reitaki ma te Atua; 18ko ataa nanon te Atua, ao ko rabakau n rinea ae e raoiroi, ibukina bwa ko reireiaki n te Tua; 19ko onimakiniko bwa te tia kaiririia mataki ngkoe, ao te oota nakoia akana mena n te roo, 20ao te tia reireiia akana mamaara nanoia ma merimeri, ao ko atai kanoan te Tua ni kabane ma koaua i nanona; 21ngkoe ae ko reireiia temwaangina, ko a tia n reireiko? Ngkoe ae ko tua te aki ira, ko ira? 22Ngkoe ae ko taku bwa e na aki wene ni bure te aba, ko wene ni bure? Ngkoe ae ko ribai bouananti, ko anai bwain umwantabu n te aro n iowawa? 23Ngkoe ae ko kamoamoako ibukin te Tua, ko kamatauningaa te Atua n riaoakin te Tua iroum? 24Bwa e koreaki ae e kaangai: I bukin aromi, ngkami aika I-Iutaia, ao e a riki n taetaebuakaaki iai aran te Atua irouia aomata aika tiaki I-Iutaia. 25Bwa bon iai boongan te koroberoaki ngkana ko toua mwiin te Tua; ma ngkana te tia ri aon te Tua ngkoe, ao e riki koroberoakim bwa te bwai ae akea nanona. 26Ma ngaia aei, bwa ngkana e toua mwiin ana taeka te Atua ane e aki koroberoaki, ao tiaki e na atongaki iai ngkai e tuai ni koroberoaki bwa aongkoa e a tia ni koroberoaki? 27Ao ngkami aika iai iroumi taekan te Tua ae e koreaki aika kam a tia ni koroberoaki ma kam urua te Tua, ane kam na kabuaakakaaki irouia aika a tuai ni koroberoaki n rabwataia ma a ira nanon te Tua. 28Bwa tiaki te I-Iutaia ni koaua te aomata n taraan aon rabwatana, ao tiaki naba te korobero ni koaua ae e karaoaki i tinanikun te aomata ni kunna. 29Ma te I-Iutaia ni koaua bon te aomata ae te I-Iutaia i nanona; ao te korobero ni koaua boni bwain te nano, ae e nako mai iroun te Taamnei, ma tiaki kanoan te Tua. E reke kamoamoaakin te aomata aei mai iroun te Atua ma tiaki mai irouia aomata.


text: 1Ai uoua te bong ngkai i mwaain tain te Toa are te Riao ao te Berena are e aki Karikaki. A ukoukora aroni kamwanean Iesu ibonga ake a kakannato ma taani koroboki, bwa a na tauua ni kamatea. 2A taku, Ti na aki karaoia n tain te Toa, bwa a kaawa ni kiriwe aomata. 3Ao ngke E mena Iesu i Betania, n ana auti Timon are te reebera, ngke E rarikiriki n amwarake, ao e roko te aine temanna ma uotana te bwaatoro ae e karaoaki man te atiibu ae te arabwata, ao kanoana te kabira ae e rangi ni boiarara ae te naro ni koaua, ae e rangi ni mwaiti boona. E urua nnen te kabira anne, ao e kabwaroa te bwa i aon atuun Iesu. 4Ma iai aomata tabemwaang ake a un ao a i taetae irouia ni kaangai, E aera ngkai e bakataeaki te kabira aei n te aro aei? 5Bwa te kabira aei, e konaa ni kabooaki nako n te bo ae e raka i aon tenibubua te tenari, ao a konaa n anganaki akana aki kaubwai. Ao a kaoti aroia n ribaa neierei. 6Ma E taku Iesu, Tai kumeia! Kam aera ngkai kam tabareia? E a tia ni karaoa ae e raoiroi nakoiu. 7Bwa a bon aki toki ni mena i rarikimi aomata aika a aki kaubwai, ao ngkana kam kani karaoa ae e raoiroi nakoia ao kam kona; ma N na aki mena iroumi n taai nako. 8E a tia ni karaoa are e konaa neiei: e a tia ni kaboiararaa rabwatau ni katauraoia i mwaain taunakiu. 9E koaua ae I a tuangkami, bwa n taabo nako ike e tataekinaki iai te euangkerio i aonnaba, ao te bwai ae e a tia ni karaoia neiei, e na taekinaki naba bwa kanuringana. 10Ao Iuta Itekariota, are temanna i buakoia uaake tengauni ma uoman, e nako ni kawariia ibonga ake mataniwi bwa e na kamwanea Iesu nakoia. 11Ngke a ongo, ao a kukurei; ao a kabwakaa aia taeka bwa a na anganna te mwane. Ma ngaia are e a kakaaea te anga are e na kamwanea iai Iesu. 12Ao ni moani bongin te Toa are te Berena are e aki Karikaki, ngke a tiring tiibu aika ataei bwa aia karea, ao a taku ana reirei nakoina, E ngaa te tabo ae Ko tangiria bwa ti na nako iai ni katauraoia i bukim bwa Ko kana iai te amwarake are e katauaki ibukin te Toa are te Riao? 13E kanakoia uoman ana reirei, ao E taku nakoia, Kam na nako n te kaawa, ao ane e na bo ma ngkami iai te aomata ae e uota te kaatiibu n ran; kam na iria, 14ao te tabo ane e rin iai, ao kam na kaangai nakon te aomata are ana bwai te auti, E taku te Tia Reirei, E ngaa te ru n iruwa ae Ngai ma au reirei ti na kana iai te amwarake are e katauaki ibukin te Toa are te Riao? 15Ao ane e na kaota nakoimi te ru ae e buubura ae e mena i eta ae e tauraoi ao e bobonga bwain nanona; anne nnnemi ni katauraoi i bukira. 16A nako ana reirei nakon te kaawa, ao a kunea te ru n ai aron are E tuangiia Iesu, ao a katauraoa amwaraken te Toa are te Riao. 17Ngke e a tairiki, ao E roko ma ana reirei ake tengauni ma uoman. 18Ao ngke a rarikiriki n amwarake, ao E taku Iesu, E koaua ae I a tuangkami bwa ane e na kamwaneai temanna iroumi: temanna ae e amwarake ma Ngai. 19A moanna n nanokaawaki, ao a taku, temanna i mwiin temanna nakoina, Ngai? 20E kaekaia Iesu ao E taku, Temanna i buakomi ngkami aika tengauni ma uoman, ae teuae kateboa ana berena ma Ngai n te boora. 21Ane E na mate Natin te Aomata n ai aron taekana n te Baibara; ma e na reke kain te aomata ae E kamwaneaki Natin te Aomata irouna! E raoiroi riki iroun te aomata anne ngke e aki bungiaki. 22Ngke a amwarake, ao E anaa te berena Iesu, ao E tataro ni katituaraoi, ao E urua ni kamwakorokoroa, ao E anganiia, ao E kaangai, Anaia, rabwatau te baei. 23Ao E anaa te mwangko, ao ngke E a tia n tataro ni katituaraoi, ao E anganiia, ao a bane ni mooi ni kanoana. 24Ao E taku nakoia, Raraau te baei, ae raraan te booraraoi, ae e kawaawaaeaki i bukiia aika a bati. 25E koaua ae I a tuangkami bwa N na aki manga mooi n ranin uaan te kureebe ni karokoa te bong arei, are N na nima iai te wain e ae boou n uean te Atua. 26Ngke a a tia n anene, ao a oti nako nakon te maunga are Oriweta. 27E taku Iesu nakoia, Ane e na moanna ni bua onimakinakiu iroumi, bwa e koreaki ae e kaangai: N na tiringa te tia kaawakin-tiibu, ao ane a na bane n uamaae tiibu. 28Ma ngkana I a manga maiu, ao I a ri moami nako Kariraia. 29E taku Betero nakoina, Ngkana arona bwa e a bua onimakinam irouia uaakai, ma e na bon aki bua mai irou. 30E taku Iesu nakon Betero, E koaua ae I a tuangko bwa n te tairiki naba aei, ao ane ko na katenua kaakeaau i mwaaini kauouan tangin te moa. 31E kaeka Betero ma te bwanaa n ninikoria, ao e kaangai, Ngkana N na boni mate ma Ngkoe, ao N na bon aki kaakeako. Ao a bane n atongi taeka naba akanne. 32Ao a nako n te tabo ae arana Ketetemwane, ao E taku Iesu nakoia ana reirei, Kam na tekateka ikai i nanon au tai n tataro. 33E kaira Betero ma Iakobo ma Ioane bwa raona, ao E a moanna n taonaki n te nako n nano ae e korakora ma te rawaawata ae e bati. 34Ao E taku nakoia, E taonaki maiu n te rawaawata ae moan te bati, n te aro ae kaanga N nangi mate iai; kam na tiku ikai, ao kamarurungkami n tantani. 35Ngke E nako riki teutana ao E bwaka i aontano, ao E tataro bwa ngkana e konaaki, ao E na aki rin i nanon te aoa are E na karawaawataaki iai. 36Ao E taku n ana tataro, Abwa, Tamau, a konaaki bwaai ni kabane iroum; Ko na uota nako te mwangko ni karawaawata aei mai irou; ma tiaki nanou ae e na iraki, ma e na iraki nanom. 37Ao E oki, ao E nooriia bwa a matuu; ao E taku nakoni Betero, Timon, ko matuu? Ko aki konaa ni kamarurungko n tantani i nanon teuana te aoa? 38Kam na kamarurungkami n tantani ao tataro bwa kam na aki bwaka n tain te kariirii: e konamaki te taamnei, ma e mamaara te rabwata. 39Ao E a manga nako riki n tataro, ao E atongi taeka naba ake E a tia ni mwanewei n ana tataro. 40Ngke E a manga oki, ao E nooriia bwa a manga matuu naba, bwa a kuri n aki ure mataia; ao a aki ataia bwa tera aia kaeka nakoina. 41Ao E oki te katenua n tai ao E taku nakoia, Ae kam boni matuu naba, ma n iri nanomi ni motirawa? E a tau; e a roko te tai: E a kamwaneaki Natin te Aomata nakoia taani bure. 42Tei rake, ti na nako; nooria, e a roko teuare e nang kamwaneai. 43Ngke E tabe n taetae Iesu, ao akea bwa e a roko naba Iuta, are temanna i buakoia uaake tengauni ma uoman, ao raona te koraki ae e bati ake a uoti kabaang ma kaai n oro; aikai te koraki ake a kanakoaki mai irouia ibonga ake mataniwi, ao mai irouia taani koroboki ma unimwaane. 44Ao teuare e nang kamwanea Iesu, e a tia n angania aomata te kanikina, ngke e kaangai, Ane N na kiitinna ao boni Ngaia; kam na tauua, ao kairia nako n tararuaia raoi. 45Ngke e roko Iuta, ao e a nako naba ni kawara Iesu ao e taku, Te Tia Reirei! Ao e kiitinna. 46Ma ngaia are a rawea Iesu ao a tauua. 47Ma iai temanna i buakoia ake a teitei are e buuta ana kabaang, ao e orea iai ana toro mataniwia ibonga, ni korea taningana ni kabwakaa. 48E taku Iesu nakoia, Kam nako mai ma kabaang ao kaai n oro, bwa kam na tauuai bwa kaanga te tia kamwarua Ngai? 49I katoaa te bong ae e koraki ma ngkami n reirei i nanon te umwantabu, ao kam aki tauuai. Ma e riki aei bwa e na kakoroaki bukin are e taekinaki n te Baibara. 50Ao a bane ana reirei ni kiitanna, ao a biri nako. 51Iai te rorobuaka n ataei temanna are e iriira Iesu, ao e ti bwainna n te kunnikai ae e niira rabwatana iai. A tauua; 52ma e katuka niirana, ao e biri nako n akea karabaana. 53Ao a kaira Iesu nakoni mataniwia ibonga; ao a bane ni bootaki ma ngaia ibonga ake a kakannato ma unimwaane ma taani koroboki. 54Ao Betero, e iriira Iesu ni kakararoaa, ao e rin i nanon te tabo ae e aki bono aona ae e ootabwaniniiaki n ana auti mataniwia ibonga; ao e tekateka ma bureitiman ni kaabueea n te ai. 55Ao ibonga ake a kakannato ma kaain te Tanirim ni kabanea, a ukoukora bukinan Iesu bwa a na kamatea; ma akea ae e reke irouia. 56Bwa a mwaiti aomata ake a bukinna, ma a aki booraoi aia kaotioti. 57A tei rake tabemwaang nibukinna, ao a taku, 58Ti ongo ana taeka ngke E kaangai, N na urua te umwantabu aei, ae e karaoaki irouia aomata, ao I a manga katea teuana i nanon tenibong, ae te umwantabu ae e aki karaoaki irouia aomata. 59Ao a aki booraoi naba aia taeka iai. 60Ao e tei rake mataniwia ibonga i buakoia, ao e titirakina Iesu ni kaangai, Akea am kaeka ae Ko na taekinna? Tera ae a taekinna te koraki aei bwa bwaini kabuaakakaam? 61Ma E kainabwaabu, ao akea ana kaeka ae E anga. E a manga titirakinna naba mataniwia ibonga, ao e taku, Te Kristo Ngkoe are Natin Teuare e Kakaraoiroaki? 62E kaeka Iesu, ao E taku, Boni Ngai; ao ane kam na noora Natin te Aomata bwa E na tekateka i angaatain Teuare e Mwaaka, ao bwa E na nako mai n nangini karawa. 63E raeuai kunnikaina mataniwia ibonga, ao e taku, E aera bwa ti na tangiriia riki taani kakoaua? 64Kam a tia n ongo ana taeka ni bakanatua aei. Tera ami moti? A bane ni motika taekana bwa e riai kamateana. 65Iai tabemwaang ake a bawareia, ao a rabuna ubuna, ao a oreia ni baiia, ao a taku nakoina, Kaotia bwa antai ae e oroiko! Ao bureitiman a oreia n aki akaka. 66Ngke e tiku i nano Betero n te tabo are e ootabwaniniiaki n auti, are te tabo are akea rabunan aona, ao e roko te ataeinaine ae te tia mwakuri iroun mataniwia ibonga; 67ngke e noora Betero bwa e kaabueea, ao e tarataraia, ao e taku, Ngkoe naba raon Iesu are te I-Natareta. 68Ma e kakewea ana taeka neierei, ao e taku, I aki ataa nanon te bwai ane ko taekinna, ao I aki oota naba iai. Ao e oti nako nakon te tabo n oti nako are mai tinaniku. 69Ao e nooria te ataeinaine ikekei, ao e a manga taku nakoia naake a teitei, Teuaei bon temanna naba i buakoia. 70E a manga kakewei naba taeka akekei Betero. E aki rangi ni maan i mwiina, ao uaake a teitei a taku nakoni Betero, Bon te koaua bwa raoia uaakekei ngkoe, bwa te I-Kariraia ngkoe. 71Ao e karereanti, ma n tuea, ao e kaangai, I aki kinaa te aomata ane kam atongnga. 72Ao e a manga tangi naba te moa. Ao Betero, e uring ana taeka Iesu ngke E kaangai nakoina, Ane ko na katenua kaakeaau ngkana e tuai ni kauoua tangina te moa. Ao ngke e uringnga, ao e tang.


text:
Te Ahurei o Tuhoe, Hui
Kia ora whanau
He inoi tenei ki a koutou nga tareketi kia hui tatau ki te whakatau i nga whakaaro a te katoa mo te Hui Ahurei 2013.
Te Ra: 3 Noema 2012
Te Wahi: TBC
Te Wa: 9ata – 3ahiahi
Ko te tino kaupapa:
· He whakatau i nga hiahia o nga tareketi mo te Hui Ahurei 2013
· Me haere tonu te Ahurei a tera tau, me waiho ranei mo te tau 2014
Kua puta te korero kare te Ahurei i te tu mo te tau 2013 engari kai nga tareketi katoa te whakatau mo tera kaupapa.
Pena kai te whakaae te nuinga o koutou, koina te whakatau.
Tena koa whakahokia mai he korero.
Naku na
Haromi


text: 1Ti na noori taekan amwarake ake karea nakoni bouananti: ti ataia bwa ti bane n atatai, n ai aron aia taeka temwaangina. E karika te kainikatonga te atatai, ma te tangira e buokiia aomata bwa a na teimatoa. 2Te aomata ane e taku bwa e ataa raoi te bwai teuana, ao e bon tuai n ataia n ai aron are e riai n ataia; 3ma ngkana e tangira te Atua te aomata, ao e bon ataaki irouna. 4Ma ngaia are ibukini ngkanne kanakin amwarake ake karea nakoni bouananti, ao aei taekana: ti ataia bwa akea te bouananti ae e maiu i aonnaba, ao bon ti temanna te Atua ni koaua, ao akea riki. 5Bwa e boni ngae n iai aika atongaki bwa aongkoa anti aika a mena i karawa ao i aon te aba—ao e koaua bwa bon iai anti aika a bati, ao a bati naba aika iai mwaakaia 6ma bon ti temanna te Atua iroura, ae te Tama, ae a bane n riki bwaai irouna, ao ti maiu ibukina; ao ti temanna te Uea bwa Iesu Kristo, are a bane ni karikaki bwaai irouna, ao ti maiu irouna. 7Ma a aki bane aomata nako n ataa te koaua aei. A a tia n taneiai aomata temwaangina ma bouananti, ao a taku naba ngkai bwa ngkana a kang amwarake ake karea nakoni bouananti, ao a kang iai kanaia bouananti aika a maiu; e a kaangaanga irouia ae a na ataia bwa e eti ke e aki are a karaoia, ao e a reke irouia te namakin ae a taku bwa a kamwaraa iai ngke a kang. 8Ma akea aron te amwarake ae e na karaoiroaki riki iai reitakira ma te Atua. Akea te bae ti na buaakaka riki iai ngkana ti amwarake, ao akea naba te bae e na karaoiroira riki iai ngkana ti amwarake. 9Ma kam na tarataraia bwa e na aki riki inaomatami aei bwa te bwai ni kabwakabwaka nakoia akana mamaara n te onimaki. 10Bwa ngkana ko nooraki, ngkoe ae iai am atatai, iroun temanna ae e mamaara mataniwiin nanona bwa ko rarikiriki n amwarake i nanon te tabo are e tataromauriiaki iai te bouananti, ao tiaki e na buokaki iai nanona n nooram irouna bwa e na kang amwarake ake karea nakoni bouananti? 11Ma ngaia ae ibukin am atatai ao e a uruaki iai maiun teuare e mamaara, ae te tia onimaki ae e mate Kristo ibukina. 12N te aro aei ao ko bure iai nakoni Kristo, ngke ko bure nakoia raom n onimaki aika a mamaara, ao ko urui mataniwiin nanoia. 13Ma ngaia aei, ngkana e na riki te amwarake bwa te bwai ni kabwakabwaka nakon raou n onimaki, ao N na bon aki manga kang iriko-maiu, bwa I kaawa n riki bwa te bwai ni kabwakabwaka nakon tariu.


text: 1Ngke a tabe n taetae Betero ma Ioane nakoia aomata, ao a roko naba ibonga ma aia mataniwi bureitiman n te umwantabu, ma Tarukaio, irouia. 2A un ibukina ngke a reireiia aomata ao a taekina te manga-maiu mai buakoia maate iroun Iesu. 3A tauiia ao a kaakiia i nanon te karabuuti ibukina bwa e a tairiki; ao a tiku iai ni karokoa te ingabong. 4Ma a bati i buakoia aomata ake a ongo aia taeka Betero ma Ioane ake a kakoauaa; tao nimangaa mwaitiia ake a onimaki. 5N te bong are i mwiina ao a bootaki aia mataniwi I-Iutaia ma unimwaane ma taani koroboki i Ierutarem; 6e roko naba Annati are aia mataniwi ibonga, ma Kaiaba, ma Ioane, ma Arekantero, ma temwaangina riki ake kaain ana utu aia mataniwi ibonga. 7A kateia taan tuatua i mataia, ao a titirakiniia ni kaangai, N te mwaaka ra, ke n te ara ra ae kam karaoa iai te baerei? 8E kaonaki Betero n te Taamnei are e Raoiroi, ma ngaia are e taku nakoia, Ngkami aika aia mataniwi aomata, ma unimwaane, 9ngkana e ukoukoraki mai iroura n te bong aei taekan te mwakuri ae e raoiroi ae ti karaoia nakon te mwauku aei, bwa e kangaa ni kamaiuaki te aomata aei, 10ao e na ataaki iroumi ni kabaneingkami, ao irouia naba kaain te bootanaomata ae Iteraera: bwa n aran Iesu Kristo are te I-Natareta, are kam kamatea n te kaibangaki, are E a manga kamaiua te Atua mai buakoia maate, boni Ngaia ae e kamaiua teuae tei ni marurung i matami. 11Boni Ngaia te atiibu are e kaakeaaki boongana iroumi, ngkami aika taani kateitei ma bon te atiibu ae moan te kakaawaki, bwa bouan te maninganinga, 12Bon ti Iesu ae e mena irouna te kamaiu, ao akea riki; bwa bon akea te ara riki teuana i aani karawa ae a anganaki aomata, ae ti konaa ni kamaiuaki iai. 13A miimii te koraki arei ngke a noora aroni Betero ma Ioane n ninikoria, ao ngke a ataiia bwa aomata n aki reireiaki. A a ataiia ngkanne bwa a meemena iroun Iesu ngkoa. 14Ma ngke a noora teuare e kamaiuaki n teitei ma Betero ao Ioane, ao akea aia taeka ni kauntaeka. 15A tuangaki ngkanne Betero ma Ioane bwa a na oti nako man te kaboowi, ao a tiku kaain te kaboowi ni maroro, 16ao a kaangai, Ti na irania uakai? Bwa e bon ataaki irouia aomata ni kabaneia aika a maeka i Ierutarem, bwa e karaoaki te bwai ae e kamiimii aei irouia uakai; ao ti aki konaa ni kakewea. 17Ma ti na tuangiia ni kamaakuia, bwa a na aki manga taetae nakon temanna n te Ara aei, bwa e kaawa ni buta nako taekan te baei nakoia aomata. 18Ao a wetea Betero ma Ioane, ao a tuangiia bwa a na aki manga taetae teutana n Aran Iesu, ao a na aki reirei naba iai. 19Ma e kaekaia Betero ma Ioane ni kaangai, Kam na karekei ami iango bwa e ngaa ae e raoiroi riki i matan te Atua: iran nanomi ke iran nanon te Atua; 20bwa ti aki konaa n aki taekini baike ti noori ma n ongo. 21Ao ngke a a tia n taetae nakoia ni kamaakuia riki, ao a kanakoia, bwa akea te bwai teuana ae a kunea are a na kareke kaiia iai, bwa a maakuia aomata; bwa a bane aomata ni karaoiroa te Atua ibukin te baere e a tia n riki. 22Bwa abwi tabun ana ririki ni maiu te aomata are e karaoaki nakoina te mwakuri ni kamaiu ae e kamiimii arei. 23Ngke a kainaomataaki Betero ma Ioane, ao a nako ni kawaria raoia, ao a kaongoraaeia n aia taeka aia mataniwi ibonga ma unimwaane ake a taekin nakoia. 24Ao ngke a ongo, ao a kaboo bwanaaia tataro nakon te Atua, ao a kaangai, Te Uea, boni Ngkoe are Ko karika karawa, ma aonnaba, ma marawa, ma bwai ni kabane ake a mena i nanoia; 25are Ko kaangai iroun te Taamnei are e Raoiroi, ni wiin Tawita are ara bakatibu, are am toro, A aera aomata aika tiaki I-Iutaia ngke a rangi n un, Ao a aera bootanaomata aika a aki onimakina te Atua ngke a iangoi baika akea bongaia? 26A katauraoia uean aonnaba, Ao a bootaki mataniwiin tautaeka, bwa a na eekaanako te Uea ma ana Kristo. 27Bwa e boni koaua bwa a bootaki n te kaawa aei, Erote ma Bontio Birato, ma aomata aika tiaki I-Iutaia, ma aomata aika Iteraera n te kaawa aei, n eekaanako Natim are e Raoiroi, are Iesu, are Ko a tia ni kabiria, 28bwa a na karaoi bwaai ni kabane ake Ko a tia ni baairei ni mwaakam ma nanom bwa a na karaoaki. 29Ao ngkai, te Uea, Ko na tarai aroia n iowawa; ao Ko na anganiia am toro te ninikoria bwa a na taekina am taeka; 30Ko na arora nako baim ni kamaiu, ao anganiira te konaa ni karaoi kanikina ma mwakuri aika a kamiimii i nanon Aran Natim are e Raoiroi are Iesu. 31Ngke a a tia n tataro ni buubuti, ao e mwaeiei te tabo are a bootaki iai; ao a bane ni kaonaki n te Taamnei are e Raoiroi, ao a tataekina ana taeka te Atua ma te ninikoria. 32A bwaina te nano ae ti teuana taan onimaki ake a bati, ao akea temanna irouia ae e tauti n ana bwai; ma a buokanibwai n aia bwai nako. 33Ao a kakorakoraia taan tuatua n tataekina te Uea are Iesu bwa E a manga maiu mai buakoia maate; ao e mena i aoia ni kabaneia ana aakoi te Atua. 34Akea i buakoia ae e kai nanona n te bwai teuana: bwa ake iai abaia ma aia auti, a kaboo nako, ao a uoti mwaneia, 35nakoia taan tuatua bwa a na kaawakin; ao a tibwaaki ni katoaaki iai taan onimaki ni kaeti ma kain nanon temanna ma temanna. 36Ao Iotebwa, are e aranaki irouia taan tuatua bwa (ae nanona, Natin te kaunga-nano) ae te I-Kubero, ae kaain te utu ae te Rewi, 37Iai abana ae e kabooa nako, ao e anga mwanen nakoia taan tuatua.


text: 1Ao ngkai raon te Atua ni mwakuri ngaira, ao ti butingkami bwa kam na aki butimwaaea ana aakoi te Atua n te aro ae akea boonganana; 2bwa E kaangai te Atua, I ongo iroum n te tai ae e riai, Ao I buokiko n te bongi ni kamaiu. Noria, ngkai te tai ae e riai; nooria, ngkai te bongi ni kamaiu. 3Ti aki kani karika te aro ni kabwakabwaka nakon temanna, bwa e kaawa ni kabuaakakaaki ara mwakuri ibukin te euangkerio; 4ma ti kaotira bwa ana taani mwakuri ni koaua te Atua ngaira n aaro nako: n te nanomwaaka ae e bati, n taian rawaawata, n taiani kainnano, n taiani maraki, n taian oro, 5n taiani kabureaki, n taiani kiriwe, n taiani mwakuri, n taian aki-mamatuu raoi, n taian aki-mamatam, 6n te maiu ae e itiaki, n te atatai, n te taotaonaki n nano, n te atataiaomata, iroun te Taamnei are e Raoiroi, n te tangira ae e aki mwaamwanaa te aba, 7n taekan te koaua ni mwaakan te Atua, ni bwaai ni buaka aika kanoan ana kaantaninga te Atua aika a mena ni baira ae te angaatai ao te angamaing, 8n te karineaki ao n te aki-karineaki, n te uaraoaki ao n te kamoamoaaki; ngke ti atongaki bwa taani bureburea te aba, ma bon taan taekina te koaua ngaira; 9ngke ti taekinaki bwa ti aki ataaki, ma ti bon ataaki irouia aomata nako; ngke aongkoa ti tabe ni mate, ao nooria, ae ti boni maiu; ngke kaanga ti kataereaki n reireiaki, ma ti aki mate; 10ngke ti taonaki n te rawaawata n nano, ma ti aki toki ni kukurei; ngke ti riki bwa kangaa aomata aika akea aia bwai, ma ti karikirakei aroia aomata aika a bati bwa a na kaubwai; ngke ti riki bwa ai aroia akana akea aia bwai, ma ti bwaini bwaai nako. 11I-Korinto, ti aki wi-makiikii n taetae nakoimi, ao ti aki karabai nanora. 12Ti aki tiatian nanora nakoimi, ma boni ngkami aika kam tiatian nanomi. 13Kam na karaoa naba nakoira ae ti karaoia nakoimi—I taetae nakoimi kangaa ataei—kam na aki karabai naba nanomi. 14Kam na tai reitaki ni mwakuri ma akana tiaki taan onimaki. Bwa e na kangaa ni buokanibwai te raoiroi ma te buaakaka? Ke e na kangaa n i raorao te oota ma te roo? 15Ao tera ae e bo iai nanoni Kristo ma Beriara? Ke tera te bwai aei iai iroun te tia onimaki ao iai naba iroun ae tiaki te tia onimaki? 16Ao tera reitakin ana umwantabu te Atua ma bouananti? Bwa ngaira bon ana umwantabu te Atua ae e maiu, n ai aron ana taeka te Atua are e kaangai: N na mamaeka i buakoia ao N na nakonako i buakoia; N na riki bwa Atuaia, ao a na riki bwa au aomata. 17Ao E kaangai naba te Uea: Ma ngaia ae kam na mwaawa mai buakoia, kam na kaokoroingkami; Kam na aki riinga te bae e kamwaraa, Ao N na butimwaaingkami; 18N na riki bwa Tamami, ao ngkami kam na riki bwa natiu mwaane ma natiu aine, bon ana taeka te Uea are Moan te Mwaaka.


text:
Aute
Ko te Aute he rākau whakauru o Aotearoa, he rākau i heria mai nei i ngā waka e ngā tūpuna, engari kua ngaro kē i ēnei wā. Ko te whakamahi o tēnei rākau, ka kohia te kiri, ka wehea te iho, ā, ka patupatua kia ngāwari ai hei maro. He rākau tēnei o ngā takiwā mahana o te ao, engari kei ngā wāhanga whakararo o Te Ika-a-Māui, ka taea te whakatupu mehemea ki te āta tiakina. Ko te ingoa pūtaiao he Broussonetia papyrifera, ko te ingoa reo Pākehā he Paper mulberry.
Tirohia hoki[edit | edit source]
Tohutoro[edit | edit source]
- Metcalf, Laurie, 2002. A Photographic Guide to Trees of New Zealand. Tāmaki-makau-rau: New Holland.
- Salmon, J.T., 1986. The Native Trees of New Zealand. Te Whanga-nui-a-Tara: Heinneman Reed.


text:
New Zealand: Whanau names at FamilySearch.org
Below is a small list of Whanau Names at the FamilySearch site.
Amukete Amuketi Anaru Aorangi Aramoana Areka Ehau Ehu Haimona Haiti Hakopa Hana Harawera Harawira Haretuku Haromi Haronga Hatata Hau Hauraki Heke Hemara Hemopo Henare Herangi Herewini Heta Hetaraka Heuheu Himona Hoani Hoete Hokai Hona Hone Hongi Hopa Hori Hotene Hotorene Hotu Huata Ihaka Ihimaera Iraia Irimana Iwikau Kaha Kahaki Kahu Kahui Kaio Kaira Kake Kaki Kamira Kapa Kapua Karaka Kawharu Kawhi Keepa Kepa Kere Kereama Kerei Kereoma Kereopa Kerepeti Kete Keti Kingi Kira Kiwikiwi Kohere Kohu Komene Konia Kopa Kopu Kora Kowhai Kuku Kukutai Maere Mahara Mahia Mahuika Maihi Makoare Manahi Manu Manuera Manuka Marino Maro Mate Matene Matenga Matiu Mehaka Mehana Meihana Mete Mihaka Mikaire Moana Moeau Moeke Mohi Moke Morunga Motu Muhu Muriwai Murupaenga Mutu Natanahira Nepia Ngata Ngatahi Ngatai Niheta Noema Nopera Nutana Paenga Paerata Pahau Paki Panapa Paora Papa Paraha Parangi Parata Paratene Pareihe Patu Pehikuru Penaina Pene Pera Pere Pereniki Petera Pihema Pihopa Pirihi Piripi Pita Piwari Poharama Pohatu Poi Poipoi Pokaia Pomana Pomare Poto Pourini Pukaki Pukeroa Puku Puru Raharaha Raharuhi Raihania Rakatau Rakena Rangi Rangiatea Rangihuna Rangiotu Rangirangi Raniera Rapana Rapihana Rata Ratahi Ratana Ratapu Ratima Ratu Rau Rawiri Reihana Reti Rewiri Rihi Rikihana Rimene Romana Ropata Ropiha Ruatapu Ruru Rutene Ruwhiu Tahana Tahere Tahitahi Tahu Taiapa Taipua Taiuru Taki Takimoana Takitimu Tamanui Tamariki Tamati Taniwha Taonui Tapara Tarawa Tarawhiti Taukamo Tauranga Tautari Tawa Te Aho Te Ahu Te Aramoana Te Hau Te Huhu Te Huia Te Kaha Te Kaki Te Kanawa Te Kapua Te Moananui Te Pania Te Rangi Te Rore Te Wehi Tekoare Tikuku Tipene Tiweka Tohe Topi Topia Tuahine Tukaki Tukiri Tuoro Tupu Turinui Tuwhangai Tuwhare Uerata Ururoa Utiera Waaka Waata Waenga Waihi Waikato Waitai Wano Ware Waretini Waru Watene Wehi Weka Wetere Whaanga Whakahoro Whare Wharemate Wharepapa Whitinui Whiu Wiki Wineera Wiremu Wirihana Witehira Witika
Other websites to aid in research:-
The Whakapapa Club
New Zealand Genealogy Forum
Rootschat - Family History Research in New Zealand
Te Rua Mahara o te Kawanatanga - Archives of New Zealand
Birth, Death & Marriage - Historical Records of New Zealand


text: 1I mwiini baikai ao I noora te anera temanna bwa e ruo mai karawa. E korakora mwaakana, ao e oota aon te aba ni mimitongina. 2Ao e taetae n te bwanaa ae e korakora, ao e kaangai, E a bwaka Bwaburon are e kakannato; e a bwaka ao e riki bwa nneia ni maeka taimonio, ao nneia ni kabureaki taamnei aika a kamwaraa ni kabaneia, ao nneia ni kainaki maan aika a ribaaki ni kabaneia. 3Bwa a bane bootanaomata ni mooi n ana wain, ae te wain ni wene ni bure; ao a wene ni bure ma ngaia ueea i aonnaba ni korakoran nanona ni kaibwabwaru. 4Ao I ongo te bwanaa teuana mai karawa bwa e kaangai, Au aomata, kam na oti nako mai irouna, bwa kam na aki buokanibwai ma ngaia n ana bure, ao kam na aki buokanibwai naba ma ngaia ni kaina akana kamaamate akana a na reke nakoina. 5Bwa a rota karawa ana bure, ao te Atua E aki mwaninga taekan ana bure. 6Are e karaoia nakoimi, ao kam na karaoia naba nakoina, ao kauoua te tai mwaitini booni mwiin te bwai are e karaoia, ni kaokia nakoina; ao kaona ana mwangko n te mooi, ni kauoua te tai korakoran te mooi are e a tia ni karaoi i bukimi. 7Kam na kabatiaa marakina ma nanokaawakina n ai aroni mwaitini kainikatongana ma arona ni maiu ni kaubwai. Bwa e kaangai i nanona Bwaburon, Bon te uea ae te aine ngai, ae I tekateka i aon au kaintokanuea; ao tiaki te aine ae e mate buuna ngai, ma ngaia ae N na bon aki konaa n nanokaawaki. 8Ma ngaia ae a na roko baika a kamaamate irouna n te bong ae ti tebongina, ae te aoraki ae e kamaamate, ma te nanokaawaki ae e bati, ma te rongo; ao e na kabuokaki ni kabaneaki n te ai; bwa E mwaaka te Uea ae te Atua ae e motika taekana. 9Ao uean aonnaba ake a we5ne ni bure ma ngaia ma ni buokanibwai ma ngaia ni maiuna ni kaubwai, a na tang ma n tanginiwenei ibukina, ngkana a noora bubuni buena. 10A na tei mai kiiraroa, bwa a maaku ni marakina; ao a na kaangai, Ai kaawa ra, ai kaawa ra, te kaawa are e kakannato, are Bwaburon, are te kaawa are e korakora! Bwa e roko motikan taekam n te aoa ae ti teuana. 11Ao a tang man tanginiwenei taani bitineti ibukina, bwa ai akea temanna ae e na manga kabooi aia kaakoo mai irouia, 12kaakoo ake koora, ma tirewa, ma atiibu aika a kakaawaki, ma moomi, ma kunnikai aika a karaoaki man te kunnikai ae e tamaaroa ae te mainaina ae te riinen, ao man te kunnikai ae e ura-ro, ma ae e tirika, ma ae e uraura; ao kaakoo naba aika kaai aika a boiarara ni kabane, ma bwaai ni kabane aika a karaoaki mani koroia erebwanti, ao mani kaai nako aika a rangi ni kakaawaki, ao bwaai aika a karaoaki mani buraati ma biiti ma atiibu aika maabora; 13ma te tinneman, ma te amomum, ma baika a boiarara, ma mura, ma riibano, ma te wain, ma bwaan te oriwa, ma te buraawa ae e karaoaki raoi man uiita, ma uiita aika a tuai n riki ni buraawa, ma kaao, ma tiibu, ma aoti, ma kaa aika a katikitikaki irouia aoti, ma tooro, ma taenikai. 14A taetae taani bitineti ao a kaangai, A a nako mai iroum baika a raraoi aika ko maamateakin ni maium, ao a bane ni bua mai iroum kaubwaim ma tamaaroam ae e katika te mata, ao a bon aki manga reke iroum. 15Taani bitineti, ake a reke kaubwaia mai irouna, a na tei mai kiiraroa bwa a maaku ni marakina, ao a na tang ma n tanginiwenei; 16ao a na kaangai, Ai kaawa ra, ai kaawa ra, te kaawa are e kakannato, are e kunnikaiaki n te riinen ae e raoiroi, ma te kunnikai ae e ura-ro, ma ae e uraura, are te kaawa are e katamaaroaaki n te koora ma atiibu aika a kakaawaki ma moomii! 17Bwa a kamaunaaki kaubwai akekei i nanon teuana te aoa. Ao kaaben ma akana boborau nakon te tabo teuana ma teuana, ao kaimoa ma akana a boobwai i tari, a bane n tei mai kiiraroa, 18ao a takaarua ngke a noora bubuni buena, ao a kaangai, Te kaawa ra ae ai aron te kaawa are e kakannato arei? 19A kaaki te tano i aon atuuiia bwa a nanokaawaki, ao a tang ma n tanginiwenei, ao a kaangai, Ai kaawa ra, ai kaawa ra, te kaawa are e kakannato, are a bane n reke maiai kaubwaia te koraki ni kabane ake iai aia kaibuke i marawa, ni kaubwaina; bwa a kamaunaaki kaubwaina i nanon teuana te aoa. 20Ko na kimwaareirei, karawa, n te bwai ae e riki nakoina; ao kam na kimwaareirei naba ngkami aika kam itiaki, ma taan tuatua, ma buraabeti: bwa E karekei kaina te Atua ibukin te baere e karaoi nakoimi. 21Ao temanna te anera ae e korakora e tabeka te atiibu ae e abwaabwaki n te atiibu n ii bwaraua, ae te atiibu ae e abwaabwaki, ao e tewea nako marawa; ao e kaangai, Ao aio aroni Bwaburon, are te kaawa are e kakannato: e na kabwakaaki ni karurunginakoaki, ao e na aki manga nooraki. 22Ao aomata a na aki manga ongo i nanom tangin taian aabi, ma bwanaaia aika a rabakau n anene, ma tangini bwaai ni katangitang aika kaibwabwa, ma tangin taiani bu; ao e na bon aki manga nooraki naba i nanom te aomata ae te tia karaoi bwaai aika a tamaaroa mani bwaai n aekaia nako, ao ai uana naba ma karongoaan te atiibu n ii bwaraua. 23E na bon aki manga oota ootan te taura i nanom, ao a na bon aki manga ongo aomata bwanaan te tia iein ae te mwaane i nanom, ma bwanaan te aine ae a tibwa iein. Bwa a kakannato i aonnaba am aomata aika taani bitineti, ao a bane bootanaomata nako ni mwaamwanaaki n am tabunea. 24A nooraki i nanon te kaawa ae Bwaburon raraaia buraabeti ma ake a itiaki, ao raraaia naba te koraki ni kabaneia ake a kamateaki i aonnaba.


text:
Te Kooti (?–1893) was of Ngāti Maru, a hapu (sub-tribe) of the Tūranganui-a-Kiwa (Gisborne) tribe Rongowhakaata. He converted to Christianity and, like other Tūranganui Māori, became involved in the coastal shipping trade.
He was also known as a wild and turbulent youth, gaining enemies among Europeans and some of his own people.
In 1865 he was among the few Ngāti Maru who did not convert to the Pai Mārire religion, which opposed the sale of land to Europeans. Instead he joined the government forces which fought 'rebel' Pai Mārire Hauhau at Waerenga-a-Hika (Gisborne) in November 1865. After the fighting he was held on suspicion of being a spy, but these charges were probably trumped up. He appealed to Donald McLean for a hearing of the charges against him, but was ignored. He was exiled to the Chatham Islands with a number of Hauhau prisoners.
While on the Chathams Te Kooti experienced spiritual visions. It was at this time that he founded the Ringatū Church, grounded in the Old Testament and in Māori custom. On 4 July 1868 Te Kooti led an escape of the Chatham Island prisoners – 163 men and 135 women and children – on the Rifleman, a vessel they had seized. They landed just south of Poverty Bay on 10 July. Te Kooti told Biggs, the Resident Magistrate at Gisborne, that he and his followers did not want to fight Europeans but to travel to the King Country. There he would strengthen his position as the spiritual leader of the Māori people. Biggs demanded that Te Kooti's party give up their arms. When they did not, he pursued and attacked them, and war began.
During the next few months Te Kooti was successful in a series of battles, and by November 1868 he controlled much of the Poverty Bay district. His fighting force totalled about 200. It consisted of the Rifleman group and a number of other Māori who joined him later – mostly members of Tūhoe from the Urewera, and Ngāti Kahungunu from inland Wairoa. The execution of a number of European and Māori prisoners (including women and children) at Matawhero, Poverty Bay, in November 1868 earned him many powerful Māori enemies, as well as the support of some motivated by fear. It also made the government more grimly determined to capture or kill him. A massive £5,000 bounty was placed on his head.
At the battle of Ngātapa, in January 1869, Te Kooti suffered a major defeat by local militia and their Ngāti Porou, Te Arawa and Ngāti Kahungunu allies. Although Te Kooti and some of his followers escaped, a number of his men – perhaps as many as 120 – were captured and executed. Te Kooti launched a raid on Mōhaka (Hawke's Bay) in April, and then retired to the Urewera.
After this, there was a period of extraordinary savagery and destruction. Government forces applied a scorched earth policy so that the Tūhoe tribe could not shelter Te Kooti and the dwindling remnants of his band. Te Kooti became a master of guerrilla tactics, and always managed to evade capture. Over the next four years armed parties constantly crossed the Kāingaroa plains, the Urewera and surrounding districts, pillaging, burning and killing.
The final phase of the war was a bitter campaign in the Urewera. One by one the Tūhoe leaders were forced to surrender. Stripped of his main support, Te Kooti took shelter in the King Country under the protection of King Tawhiao. From then on he avoided the path of war.
Te Kooti lived at Te Kūiti, in the King Country, until he was pardoned in 1883. However, he was never allowed to return to his home at Tūranganui. During this period he developed the rituals of the Ringatū Church. By the late 1870s the faith had spread widely, and his reputation as a prophet and healer grew rapidly. He died in 1893.
Adapted from the DNZB biography by Judith Binney
Te Kooti Arikirangi Te Turuki
Nō te hapū o Ngāti Maru, iwi o Rongowhakaata o Tūranganui-a-Kiwa a Te Kooti (? –1893). Ka huri a ia hei Karaitiana, ā, pērā tonu i te nuinga o ngā Māori o Tūranganui, ka kuhu ia ki ngā tauhokohoko ki tai. Ka hau te rongo mōna he mohoao, he wāwāhi tahā. Ka huri ētahi o ngā Pākehā me ētahi tonu o ōna uri tonu ki te whakamau ki a ia.
I te tau 1865, ko ia tētahi o te tokoiti o te hapū o Ngāti Maru i whakakeke ki te kuhu hei Pai Mārire, e ātete ana i te hokonga whenua ki te Pākehā. Ka kuhu kē ia ki te taha o te taua kāwanatanga ka whawhai ki ngā Hauhau i Waerenga-a-Hika i te marama o Nōema 1865. I te mutunga o te whawhai, ka whakapaetia ia he pūrahorua; ko te āhua nei, he mahi hīanga tēnei kia uru ai a Te Kooti ki te raruraru. Ka tono a ia ki a Te Mākarini kia whakawākia ngā whakapae kei runga i a ia; hauwarea. Ka panā ia ki Wharekauri i te taha o ngā mauhere Hauhau.
I te wā e mauhere ana ia i Wharekauri, ka uru he wairua ki roto i a ia. Koinei te auahatanga o te Hāhi Ringatū, i taketake mai i te Kawenata Tawhito me ngā tikanga a te Māori. I te rā 4 o Hūrae 1868 ka aratakina e Te Kooti ngā mauhere kia puta i Wharekauri – 163 ngā tāne, 135 ngā wāhine tae atu ki ngā tamariki – mā runga i te kaipuke Rifleman nā rātou i muru. Nō te 10 o Hūrae ka tau te Rifleman ki te tonga o Tūranganui-a-Kiwa. Ka tukua e Te Kooti tana kōrero ki a Te Piiki (Reginald Biggs), te kaiwhakawā ā-rohe mō Tūranganui, e mea ana kāore a ia me te whakarau i te hiahia whawhai ki ngā Pākehā, ko te hiahia kē o Te Kooti kia haere ki te Rohe Pōtae, ki reira whakaū ai i tōna tūranga hei kaiarataki i te wairua o te iwi Māori. Ka whakahau a Te Piiki kia tukua e te whakarau ō rātou pū ki raro; tē arohia atu. Kātahi ka whāia, ka tomokia rātou e Te Piiki; koinei te tīmatanga o te riri.
I ngā marama ka whai, ka toa a Te Kooti i roto i ngā pakanga, ā, i te marama o Nōema 1868 kei raro te nuinga o Tūranganui i tōna mana. Hui katoa, e 200 ana toa, ngā whakarau mai i Wharekauri me ētahi atu Māori i whakapiri ki a ia – te nuinga nō te iwi o Ngāi Tūhoe o Te Urewera, nō ngā hapū o Ngāti Kahungunu o te taha whakaroto o Wairoa hoki. Nā te kōhuru o ētahi mauhere Pākehā, Māori (he wāhine, tamariki ētahi) i Matawhero i te Nōema 1868, ka mauāhara ētahi rangatira Māori ki a ia. Waihoki, nā te wehi me te mataku, ka tahuri ētahi ki te tautoko i a ia. I tua atu, ka mārō te kāwanatanga ki te hopu, ki te whakamate rānei i a Te Kooti. E rima mano pāuna ka utaina ki runga i tōna māhunga.
I te riri i Ngātapa i te marama o Hānuere i te tau 1869, ka hinga ngā toa a Te Kooti i ngā hōia Pākehā me ngā kūpapa mai i Ngāti Porou, Te Arawa, Ngāti Kahungunu. Ka puta a Te Kooti me ētahi atu i tēnei mate nui. Heoi, ka hopukina, ka whakamatea ētahi o ana toa; e mea ana te kōrero neke atu i te 120 tō rātou tokomaha. I te marama o Āperira o taua tau anō, ka huakina e Te Kooti a Mōhaka (Te Matau-a-Māui); taro ake ka rere whakaroto ia ki Te Urewera.
Kātahi ka tau te mutunga mai o te kino ki runga ki te tangata, ki runga ki te whenua. Ka pāhuatia a Te Urewera e ngā hōia a te kāwanatanga, kia kore e taea te manaaki, te whakamarumaru i a Te Kooti me tana ope iti. He tohunga a Te Kooti ki te kokoti whakamoe. Tē mau i ngā hōia. Mō ngā tau e whā ka whai, i takahia a Kāingaroa, Te Urewera me ngā rohe tata e ngā ope taua; he muru, he tahu, he kōhuru ngā mahi.
Ko te whakamutunga o ngā riri kei roto i Te Urewera. Ka tuku tēnā me tēnā rangatira o Ngāi Tūhoe i a ia ki raro. I te kaha kore o te iwi, ka rere a Te Kooti ki te Rohe Pōtae, ki reira noho ai i raro i te mana o Kīngi Tāwhiao. I konei ka whakairia e ia tana patu me tana pū, kore rawa mō te whakaarahia. Ka noho a Te Kooti ki Te Kūiti i te Rohe Pōtae, kia unuhia ngā whakapae a te ture kei runga i a ia i te tau 1883. Ahakoa tērā, kāore i whakaaetia tana hoki ki tōna kāinga tūturu ki Tūranganui. I tēnei wā ka whakaritea e ia ngā tikanga o te Hāhi Ringatū. Ka tae ki te paunga o te tekau tau atu i 1870, kua horapa te hāhi, kua hau hoki te rongo mō Te Kooti hei matakite, hei tohunga whakaora tangata. Ka mate ia i te tau 1893.
How to cite this page
'Te Kooti', URL: http://www.nzhistory.net.nz/people/te-kooti-arikirangi-te-turuki, (Ministry for Culture and Heritage), updated 21-Aug-2014


text:
POSTED: 01:30 a.m. HST, Jul 26, 2014
LAST UPDATED: 12:31 p.m. HST, Jul 28, 2014
Synopsis: Hawai'i is in the era of enlightenment.
Ua pau nā hālāwai hō'ike mana'o o ke Ke'ena o ke Kuhina Kālai'āina. Ma o ia mau hālāwai i loa'a ai ka wā e hō'ike ai nā Kānaka Maoli a me nā kānaka o nā lāhui 'āina 'ē i ka mo'olelo 'oia'i'o o Hawai'i nei. 'A'ole like ia mo'olelo me ka mo'olelo i a'o 'ia i ka hapanui o kākou kanaka makua a 'elemakule paha i ko kākou hele 'ana i ke kula ma Hawai'i nei. Ua ho'ā'o 'o 'Amelika Hui Pū 'Ia e hūnā i ia mo'olelo 'oia'i'o, e like me ka ho'okahuli kolohe 'ia 'ana o ke Aupuni Mō'ī o Hawai'i i ka makahiki 1893. Ma o ia mo'olelo 'oia'i'o, hō'ike 'ia nā pilikia kūpiliki'i o ko kākou mau kūpuna i 'ike ai, ko lākou ho'opa'i 'ia 'ana no ka 'ōlelo 'ana i kā lākou 'ōlelo makuahine a pēlā aku. A ma nā makahiki ma hope mai, ua ho'olaha mana'o 'ia a 'onou 'ia kākou Kanaka Maoli e ha'alele i nā 'ike a me nā hana mai kahiko mai a me ko kākou 'ano iho nō he Kanaka Maoli.
'O ka mea nani na'e, i kēia mau lā, ua maopopo ia mo'olelo i kekahi hapanui o nā Kānaka Maoli ma muli o ko kākou nānā 'ana i ke kumu, i ka 'ike kupuna ho'i.
Ua nui ko kākou holo mua ma ke a'o 'ana i kā kākou 'ōlelo, nā 'ike a me nā hana mai nā kūpuna mai a pēlā pū me ke aloha 'ana i ko kākou 'ano iho he Kanaka Maoli i mea e pau ai ke 'ano kolonaio o kākou, ka noho hewa 'ana o 'Amelika Hui Pū 'Ia ma Hawai'i a me kona noho mana 'ana ma luna o kākou. 'O ia kekahi o nā mea i hō'ike 'ia ma nā hālāwai o ke Ke'ena o ke Kuhina Kālai'āina. A ma kēia hana, 'a'ole kākou Kanaka Maoli e kū ho'okahi nei. E like me ke au o ke Aupuni Mō'ī, he nui nā kānaka like 'ole, 'a'ole he Kanaka Maoli, i 'ike i ka mo'olelo 'oia'i'o a e kū like nei me kākou. A ua hō'ike nō ia mau kānaka i ko lākou mana'o ma ia mau hālāwai.
'O ka mea 'āpiki, ke ho'olaha nei kekahi po'e, ma muli o ka 'oko'a o nā mana'o i hō'ike 'ia e nā Kānaka Maoli no ka ho'okumu 'ana i ke aupuni kū'oko'a, 'a'ole e ho'omalu nā Kānaka Maoli iā lākou iho, 'oiai, 'a'ole hiki iā lākou ke 'ae like. Eia ka'u pane e 'ī aku ai i ia 'ano mana'o. No loko mai ia o kekahi mo'olelo a kekahi kanaka 'imi na'auao kaulana a mea ho'oulu lāhui a Hawai'i alaka'i ho'i no Maui, 'o Kaleikoa Ka'eo. Ma ka hālāwai o ka papa o nā Kahu Waiwai o ke Ke'ena Kuleana Hawai'i o ka lā 29 o Mei, 2014, ua hō'ike mai 'o ia i kekahi 'ike kupuna a Mama Lydia Hale i a'o ai iā ia. Penei ia 'ōlelo akamai a Mama Hale, “E ho'omaopopo, ua hānai 'ia ko kākou mau kūpuna ma kēia 'āina mai ke kuamauna, ka wao kele, ka mauna i pa'a i ka hau, ka 'āina kula, ka lepo, ka pele, ke kai, kahakai ... nānā, 'o ia ka mea i 'oko'a ai kākou. 'Oko'a ko Ka'ū, 'oko'a ko Moloka'i. 'Oko'a 'oe, 'oko'a ke Kahakuloa. 'A'ole 'oe ho'oulu like i ke kalo i Ke'anae me ke kalo i Waipi'o paha, 'o ia ke akamai o kākou Kanaka Maoli. A 'o ka ho'opa'apa'a a me ka hukihuki paha ma waena o kākou, 'a'ohe hewa o ia.”
('A'ole i pau)
———
E ho'ouna 'ia mai na ā leka iā māua, 'o ia ho'i 'o Laiana Wong a me Kekeha Solis ma ka pahu leka uila ma lalo nei:
>> kwong@hawaii.edu
>> rsolis@hawaii.edu
a i ‘ole ia, ma ke kelepona:
>> 956-2627 (Laiana)
>> 956-2627 (Kekeha)
This column is coordinated by Kawaihuelani Center for Hawaiian Language at the University of Hawai'i at Mānoa.


text:
Tapati 27 no Tetepa 2009
Taiòraa
Mareto 9, 38-48
O vai te faaìte.
(Ruta èv 9,49-50)
38 Ua parau mai ra Ioane ia na, nä ô mai ra: «E Rapi, i hiò atu ra mätou i te hoê i te tätäî i te tëmoni i to òe iòa tei òre i pee mai ia tätou; e ua parau atu ra mätou ia na eiaha, no te mea aore ò ia i pee mai ia tätou.39 Ua parau atu ra Ietu: «Eiaha te reira e faaòrehia atu; aore roa hoì e taata e rave i te temeio i to ù nei iòa e faaìno vave mai ia ù. 40 Eere ò ia i to ô mai ra, no tätou ia. 41 O të horoà noa mai hoì i te hoê âuà pape na òutou no to ù nei iòa, no te mea no te Metia òutou, òia mau ta ù e parau atu ia òutou na, e òre roa ò ia e ère i ta na utuà.
Te teimaha o te haapiiraa.
(Mät 18,6-9; Ruta èv 17,1-2)
TAURA, ÔFAÌ, àî
42 «Âreà te faaturori i te hoê i teie nei mau taata rii i faaroo mai ia ù nei, e huru maitaì aè ò ia ia täàmuhia te hoê ôfaì rahi mure i nià i ta na àî e ia täorahia ò ia i raro i te tai.
TIPI, rima, Täpü
43 E te hapa ra òe i to rima, e täpü ê atu; e maitaì hoì òe i te rima hoê ia tae i te ao ra, i te rima piti ia tae i te pö i roto i te auahi pohe òre ra;
AHI
44 te vähi «e òre e pohe to rätou tuà, e to rätou auahi e òre e tinaihia».
TIPI, âvae, Täpü
45 E te hapa ra òe i to âvae, e täpü ê atu; e maitaì hoì òe ia tae piriòì i te ao, i te âvae piti ia hurihia i te pö, i roto i te auahi pohe òre ra;
AHI
46 te vähi «e òre e pohe to rätou tuà, e to rätou auahi e òre e tinaihia».
RIMA, mata, Ôhiti
47 E te hapa ra òe i to mata, e ôhiti ê atu, e maitaì hoì òe ia tae mata hoê i te Pätireia o te Atua, i te mata piti ia hurihia i te auahi i te pö;
AHI
48 te vähi «e òre e pohe to rätou tuà, e to rätou auahi e òre e tinaihia».
49 E hope roa hoì i te rapaauhia i te auahi, mai te mau tütia atoà i rapaauhia i te miti ra.
No te feiä Maì
Tei te fenua ìmi ora òutou, i te faanahoraa a te maì.
No te ravaì òre te raveà, i to tätou fenua âià o Mäòhi Nui.
I revä mai ai tätou i te fenua färani.
E piti tähitiraa reva no te moana üri paò.
Te moana nui o Hiva, e te moana nui no Europa.
Te area ia e vai nei, ia tätou.
Tei roto tätou i te rima òhipa no te mau taote.
Te faaitoito nei rätou i te mau raveà atoà.
No te faaòhipa i to rätou, ìte, marämarama e te paari.
Ia noaa, ia rätou te puai no te ìriti te maì e haafifi rä.
Te tupu maitaìraa no te tino o tera,
Metua tane, metua vahine, taureàreà tamaroa, tamahine, âiu.
Te noho nei tätou i roto i te ùtuafare matau-òre-hia.
Tei taui i to tätou oraraa mätauhia, i te mau mahana atoà.
Te àmu, te inu nei tätou i te mea ê atu i mätauhia.
E maa, e pape no roto i te fenua tei färii ia tätou.
Tei faaâpï i to tätou oararaa, i roto i te tiaìtururaa.
Na te maì te reira i horoà ia tätou, i te oraraa âpï.
Na te maì, i faanaho faahou ia tätou.
Na te maì i horoà ia tätou i te òhipa âpï.
Na te maì i faaìte ia tätou te puai o te ora.
Na te maì e haafatata ia tätou i pihaiiho i te Fatu o te ora.
Färii mai òutou i te täpaò, no te aroha o te mau fenua o Mäòhi Nui.
A hiò atu ai tätou i te huru o ta tätou taiòraa e to na faanahoraa ia au te faaìteraa a Mareto i te pene 9, i te mau ìrava 38 e tae i te 48. E piti tumu tei manaòhia éi parau aè no tätou i teie farereiraa, 1) O vai te faaìte, 2) Teimaha o te Haapiiraa.
Te huru o ta tätou taiòraa.
O vai te faaìte.
1- Te hiòraa a te mau pipi, i te tahi mau taata e tiàvaru rä i te mau temoni i te iòa o Ietu. Ua täpeàhia e te mau pipi teie òhipa, no te mea aita teie taata i pee ia Ietu. O vai teie taata e parauhia nei e te mau pipi. E tià ia parauhia e mau taata teie e tiàturi nei e ora rätou e te òhipa ta rätou e rave ra i te iòa o Ietu. Òre noa atu ai rätou e pee ia Ietu
2- Ietu i mua i te parauraa te mau pipi, te haapäpü ra o Ietu i te òhipa a teie taata te faatupuraa i te temeio i te iòa o Ietu. Te faarooraa o Ietu i teie mau parau, te ìtehia nei tei tahi manuiaraa no ta na mau faaìteraa i te patireia o to na Metua Tumu Tahi. E òhipa maitaì ta teie taata e rave nei i te iòa o Ietu, ta Ietu ia parau i ta na mau pipi ia au ta te Ioane pene 15 i te ìrava 16vh, Ia horoà mai te Metua ia òutou i ta òutou e ani atu ma to ù nei
iòa ia na ra. Te òhipa ia e ravehia e te mau pipi i to Ietu e revaraa, ia au te faaìteraa a te puta Òhipa i te pene 2 e tae i te pene 5.
3- Te haapiiraa a Ietu, te taata e rave i te òhipa i to ù nei iòa, e òre faaìno mai, e òre faaìno ia vetahi ê, no te mea tei te pae òia ia Ietu, tei te pae anaè ia Ietu, no te mau taata atoà ia, èita ra e täpeà i te òhipa e faatupu ra i te maitaì, e faaitoito ra ia òtohe te ìno i mua i te maitaì.
Teimaha o te Haapiiraa
Te piti o te tuhaa o ta tätou taiòraa, te ìtehia nei te teimaha o te haapiiraa a Ietu. I to Ietu faahitiraa teie mau parau i muri nei.
- Tei faaturori i te taata faaroo ra, e täamau i te ôfaì mure i te àî, a taora ia i
- raro i te TAI.
- Te hapa ra te hoê rima e täpü, mea maitaì i rima hoê ia tae i te AO.
- Te hapa ra te âvae e täpü, mea maitaì te pirioì ia tae i te AO.
- Te hapa ra te mata e ôhiti, mea maitaì i te mata hoê ia tae i te PATIREIA.
Te faaroo nei tätou i teie huru parauraa na Ietu e mea teimaha mau teie mau manaò, e tüpü roa te tahi mau faanahoraa huru ê i roto i te âau, e te paruparu i roto i te maì.
E to mätou mau taeaè, mau tuahine, mau tureàreà tamaroa, tamahine, te mau âiu, tei ìtehia, tei òre i ìtehia, tei faaroohia, tei òre i faaroohia, i teie mahana te ìriti nei o Ietu i mua ia tätou tei tahi ùputa no te àroraa i te maì, te huru o te maì. Te TAI, e aha te TAI i to òutou manaòraa,,,,,,,,,,,,,,,,, te vahi mätamua o ta te Atua i òhipa no te faatupu i ta na ôpuaraa faaora no te taata, ua äni te Atua i te mana o te TAI ia faataa i te tahi tuhaa ia tià ia na ia faatiàrepu i to na Värua, ua färii te TAI i te reira, i faatiàrepu ai te Atua i to na Värua i nià i te ìriätai. Te AO, e aha te AO ta Ietu e parau nei, i ta òutou parauraa,,,,,,,,,,,,,,,,, Te AO, no roto mai to na parau i te pöuri, i to te Atua parauraa ia MARÄMARAMA vaiiho mai ra te pöuri i te AO ia rave i ta na òhipa i te PARAURAA a te ATUA. No reira te AO e parauhia nei o te ora ia, a faaroo tütonu maite na i te mau reo O Ietu i roto i ta tätou taiòraa, mea maitaì i te rima hoê, te âvae hoê, mata hoê, ia tae i te AO ra, e ora teie ta Ietu e parau nei, aita O Ietu i parau e täpü no te haere i roto i te pohe, no te haere ra i roto i te AO, òia hoì te ORA, to tätou te reira MARÄMARAMA.
Te PATIREA, e vahi i faataahia no te feiä ORA, te feiä i roto e parahi fatata noa rätou i pihaiiho i te mau tïtauraa a te Atua, e mau taata ìmi raveà.
Teraì. òr
commenter cet article


text:
Horoeka (taratara)
Ko te Horoeka (taratara) he rākau whakaruruhau nō te wao o Aotearoa. He tino rite ki te Horoeka. Ko te tū o tēnei rākau e mata ana, mē te pou. Ko ngā rau he taratara, whāiti, he mātotoru, he kōroaroa, he niniho, he tārewarewa. Kia pakari, kia mārō, kua porotaka ko te karamata, kua hahore ko te tīwai. Ko te āhua nei, kāhore kau tōna ingoa reo Māori ake, ki ngā tūpuna, he Horoeka tonu. Ko te ingoa pūtaiao he Pseudopanax ferox, ko te ingoa reo Pākehā he Toothed Lancewood.
Hoto ki waho[edit | edit source]
- New Zealand Plant Conservation Network, URL: Pseudopanax ferox, he mea kite i te 10 o ngā rā o Haratua, 2007.
Tohutoro[edit | edit source]
- Metcalf, Laurie, 2002. A Photographic Guide to Trees of New Zealand. Tāmaki-makau-rau: New Holland.
- Salmon, J.T., 1986. The Native Trees of New Zealand. Te Whanga-nui-a-Tara: Heinneman Reed.


text:
Health ministers want tobacco-free Pacific by 2025
- Read more about Health ministers want tobacco-free Pacific by 2025
- Log in or register to post comments
Comments
'Freedom of choice'.'Oku ou
'Freedom of choice'. 'Oku ou poupou'i lahi 'a e polokalama ko'eni ke tuku 'ae ifi tapaka, pea kai 'a e ngaahi me'akai 'oku fakatupu mo'ui lelei, tuku 'a e ifi maliuana, tuku 'a e inu kava-malohi etc. Ka ko e founga ke tau fai ke fakalahilahi hono ako'i 'o e kakai ke nau 'ilo 'a e ngaahi palopalema 'oku hoko 'i he me'a ko'eni. Ko hono ua, ko e 'healthcare' fakamole ki he faito'o ke tokanga'i 'a e fa'ahinga palopalema fakasino 'e hoko 'i he me'a ko'eni, pea tukuange 'a e kakai ke fa'iteliha 'enau fili . 'Oku fu'u fakavalevale ke tau hanga 'etautolu 'o fa'u ha ngaahi fu'u lao ke fakapopula'i 'aki 'a e kakai, ke ta'ofi 'enau ifi tau'ataina honau ngaahi 'api ? Ke fakamoleki taimi mahu'inga kau polisi ke o 'o fakasiosio hono maumau'i 'o e fanga ki'i lao laulaunoa peheni. 'I 'Amelika ni, kuo fa'u 'a e lao ia 'o e ifi tapaka 'o mei mamafa ange ia 'i he 'criminal law', pea hili koia pea nau hanga 'enautolu 'o fa'u 'a e lao ke fakangofua 'a e ifi maliuana (Colorado State, Washington State etc) 'oku fakatu'utamaki ange. 'E tuku afe 'a e BS 'a e kau fa'ulao....SAIA


text:
Institutes that offer science courses
Auckland University of Technology (AUT) (Te Wananga Aronui o Tamaki Makau Rau)
Applied Sciences
Computing and Mathematical Sciences
Christchurch Polytechnic Institute of Technology (Te Wanaka o Otautahi)
Programme search
Eastern Institute of Technology (Te Whare Takiura o Kahungunu)
Subject areas
Futureintech
Home page
Search page
Lincoln University (Te Whare Wanaka o Aoraki)
Courses A to Z
Massey University (Te Kunenga ki Purehuroa)
Programme search
Te Whare Wananga o Awanuiarangi
Bachelor of Environmental Studies
Unitec (Te Whare Wananga o Wairaka)
Natural Sciences
University of Auckland (Te Whare Wananga o Tamaki Makaura)
Faculty of Science
University of Canterbury (Te Whare Wananga o Waitaha)
Undergraduate Science Subjects
University of Otago (Te Whare Wananga o Otago)
Division of Sciences
University of Waikato (Te Whare Wananga o Waikato)
Science and Engineering
Victoria University of Wellington (Te Whare Wananga o te Upoko o te Ika a Maui)
Faculty of Science
Waikato Institute of Technology (Te Kuratini o Waikato)
Courses


text: 1Ngke e a tia te baaire bwa ti na borau nako Itare, ao a anga Bwauro ma buure temwaangina nakon aia mataniwi tautia ae Iurio arana, ae mataniwia te taanga ni buaka ae tebubua kaaina ae ana taanga ni buaka Aukitito. 2Ao ti toka ni kaibuken Areramuteno tewaana, ae e nangi borau nakon taabo n rooro i Atia, ao ti borau; ao raora Arititareko ae te I-Mwaketonia mai Tetaronike. 3N te bong are i mwiina ao ti roko i Titon. E nano n aakoi Iurio nakoni Bwauro, bwa e kariaia nakona nakoia raraona ibukini buokana n te bae e kainnanoia. 4Ao ngke ti borau mai Titon, ao e tuutuuki te ang; ma ngaia are ti a ieie ngkanne ri rarikini Kubero n iterana are e aki kare maiai te ang. 5Ao ngke ti a tia n ri nanoni marawani Kirikia ma Bamburia, ao ti roko i Mura ae kaawan Rukia. 6E reke iai taekan te kaibuke tewaana mai Arekanria are e nangi borau nako Itare irouni mataniwiin te taanga ni buaka are tebubua kaaina, ao e katokaira iai. 7Ti ieie ni karaurau i nanoni boong aika a bati, ma ni kuri n aki roko ni kaani ma te kaawa ae Keniro, ibukina bwa e tukiira te ang; ma ngaia are ti a borau ngkanne ri rarikini Kirete n iterana are e aki kare maiai te ang, n ri rarikin te keekee are Taremone; 8ti biri ri rarikina ma te kaangaanga, ao ti roko n te tabo teuana ae arana Naamo aika a Raraoi, are e kaani ma te kaawa are Ratea. 9Ngke ti a maan n tiku iai, ao e a aki raoiroi te mwananga bwa e nangi reke te kabuanibwai iai ibukina bwa e a bwaka nako te Bong n Aki-mamatam, ao e anga ana taeka Bwauro n ibuobuoki, 10ao e taku nakoia, Mwaane, I ataa te borau aei bwa e na kamaamate, ao e na kabuanibwai, tiaki ti nakon te kaibuke ma kanoana, ma nakoni maiura naba. 11Ma mataniwiin te taanga ni buaka are tebubua kaaina e aki kan ongo n ana taeka Bwauro; e ongo riki iroun te kaaben ao te aomata are ana bwai te kaibuke. 12Ma ibukina ngke e aki raoiroi te nne n roro arei n tain te aumeaang, ao a bati i buakoia ake a taku bwa a riai ni borau maiai, ngkana tao a konaa n roko i Boinike, bwa a na kabanea iai tain te aumeaang; Boinike bon te nne n roro teuana i Kirete ae e taraa maiaki-maeao ao meaang-maeao. 13Ngke e wai ni karaurau te angi maiaki, ao a taku bwa e na koro bukin aia iango, ma ngaia are a taeka te atinro ao a borau n ri rarikini Kirete ni kaani ma mataniwiin te aba. 14Ma e aki maan ao e a kare naba te ang ae e baibati, ae arana te I-Meaangmainiku, mai aon te aba. 15E bo te kaibuke iai ao e a aki konaa ni buti ni kaaitaraa te ang. Ngke aakea te bae ti konaa ni karaoia, ao e a uotaki nako te kaibuke n te ang. 16Ti buti ri rarikin te aba teuana ae arana Kerauta, n iterana are e aki kare maiai te ang, ao ti kuri n aki konaa n irakea iai te booti; 17ngke a a tia n irakea te booti, ao a anai roobu ni mwanea rabwatan te kaibuke iai ni kabaea; a maaku bwa a rawa ni koro n te kaora ae e abwaabwaki are Tureti, ma ngaia are a tuka aia ie, ao a ukaki nako. 18Ngke ti a bon taonaki n te buaka ae korakora, ao a moanna ngkanne n tetewe nako kanoan te kaibuke n te bong are i mwiina; 19ao n te kateni bong ao a tetewe nako bwain nako te kaibuke n oini baiia. 20Ngke e aki kaakaoti taai, ao a aki kaakaoti naba itoi i nanoni boong aika a bati, ao ngke e aki keerikaaki matoatoani karen te ang, ao ai bon akea ara kaantaninga teutana bwa ti na kamaiuaki. 21Ngke e a maan te aki-mamatam, ao e tei ngkanne Bwauro i buakoia, ao e taku, Mwaane, e riai ngke kam ongo irou bwa ti na aki borau mai Kirete, ao e na aki reke iai te uru bwai ma te kabuanibwai ae aron aei. 22I tuangkami ngkai bwa kam na kabeebetei nanomi: bwa e na bon aki bua maiun temanna i buakomi, ma ti te kaibuke ae e na bua. 23Bwa e tei i rarikiu ngke e bong ana anera te Atua, are ana aomata naba ngai, ao are I tataromauriia, 24ao e kaangai, Bwauro, tai maaku, e riai bwa ko na tei i matani kautuun te tautaeka n Rom; ao nooria, ibukin ana aakoi te Atua nakoim, ao a kamaiuaki iai aomata ni kabaneia ake a borau ma ngkoe. 25Ma ngaia aei, mwaane, kam na kabeebetei nanomi: bwa I onimakina te Atua bwa e na boni koro bukin are e a tia n taekinakinakoiu. 26Ma ae ti na boni koro n te abamwakoro teuana. 27Ngke ai te katebwi ma aua ni bong, ngke e uouotaki ara kaibuke i nanoni marawan Areria, ngke tao e a nuukanibong, ao a taku i nanoia kaimoa bwa a kaania te aba teuana. 28A taua iabutin taari n aia bwai ni baire, ao a kunea iai bwa uabwi te ngaa nanona; ao ngke a nako riki teutana ao a manga taua riki iabutina, ao a nooria bwa tengauni ma nimanga. 29A maaka koron te kaibuke i aon rakai, ma ngaia are a kabwakaa aua te atinro maibukin te kaibuke, ao a bareka rokon te ngaina. 30Ao ngke a kakaaea angaia kaimoa bwa a na biri nako man te kaibuke, ao a kabwakaa te booti i taari bwa aongkoa a na kabwakai atinro mai moan te kaibuke. 31Ma e taku Bwauro nakon aia mataniwi te taanga ni buaka are tebubua kaaina, ao nakoia tautia, Ngkana a aki tiku uaakai n te kaibuke, ao kam aki konaaki ni kamaiuaki. 32Ao tautia a korea ngkanne te roobu are e bae iai te booti, ao a kabetinakoa te booti. 33Ngke e a kaani ngaina, ao e butiia kaain te kaibuke ni kabaneia Bwauro bwa a na amwarake, ao e kaangai, Ai te katengauni ma abong ngkai ae kam a tia iai ni kakaantaninga, ao kam tuai n amwarake naba teutana. 34Ma ngaia ae I butingkami bwa kam na amwarake, bwa ngaia maiumi; bwa bon akea temanna i buakomi ae e na bua maiuna. 35Ngke e a tia n atongi taeka aikai Bwauro, ao e anaa teutana te amwarake ao e tataro ni katituaraoa te Atua i mataia ni kabaneia; e anaa ngkanne teutana maiai, ao e kanna. 36Ngke a bane n reke raun nanoia, ao a amwarake naba. 37Mwaitiia ara koraki ni kabaneia i aon te kaibuke bon uabubua ma itingauni ma onoman. “itingauni ma onoman,” “tao itingauni ma onoman.” 38Ngke a nuai, ao a kabeebetea te kaibuke n tewea nako te uiita i tari. 39Ngke e a ngaina, ao a aki kinaa te aba; ma a noora te mwanoku teuana ae iai bikena, ao a iango bwa a na kakoroa te kaibuke iai, ngkana a konaa. 40Ma ngaia are a kabwarai mwiin atinro ni katiku i tari, ao a kabwarai naba kabaeani bweena; ao a irakea iena ake mai moa nakon te ang, ao a ie rake. 41A roko n te tabo teuana ae a aitibo taari iai, ao a kakoroa te kaibuke iai; e koro moana n aki konaa ni kakamwakuri, ao e uruakibukina ni korakoran naao. 42E a tia aia iango tautia bwa a na kamateia buure bwa e kaawa n uanako temanna irouia, ao e reke inaomatana. 43Ma iai nanon teuare te mataniwi n te taanga ni buaka are tebubua kaaina ni kani kamaiua Bwauro, ma ngaia are e tuuka aia iango tautia, ao e tua bwa a na ewe nako moa ake a konaa n uaua, ao a na uarake nakon te aba; 44ao ake nikiraia, a na toka temwaangina i aon raai, ao temwaangina i aoni bwain nako te kaibuke. Ao a bane ni kamaiuaki n te aro arei bwa a roko n te aba.


text: 1Ao ngkami kam mate ibukin riaoakin te tua iroumi ao ibukin ami bure, 2ake kam nakonako iai ngkoa ngke kam toua kawain aon te aba ae e buaakaka aei, ao ngke kam ira nanon te uea are e tau-taeka i aoia taamnei aika a buaakaka ake i aani karawa, ake taamnei ake a mwamwakuri ngkai i nanoia aomata aika a aki-ongeaaba; 3ake boni ngaira naba ngkoa i buakoia ngke ti bane ni kaoti arora ni maiura bwa ti iri nanoni kaibwabwarun rabwatara ma nanora; bon aomata ngaira aika e mena i aora unin te Atua, ao ti te bo arora ma aomata ni kabaneia. 4Ma e rangi ni korakora nanon te Atua n nanoanga ibukin ana tangira ae e bati are E tangiriira iai; 5bwa ngke ti mate ibukin arora n ririaoakin te tua, ao E kamaiuira Kristo—bwa kam kamaiuaki n te aakoi 6ao ngkai ti katiteuanaaki ma Kristo Iesu, ao E a manga kamaiuira ma Ngaia man te mate ao E katekatekaira ma Ngaia i karawa, 7bwa E aonga ni kaotia nakoia rooro ma rooro aika a na roko aron ana aakoi ae akea n ai arona ni kaubwaina, n ana atataiaomata nakoira, irouni Kristo Iesu. 8Bwa kam kamaiuaki n te aakoi ibukin te onimaki; ao tiaki mai iroumi ae e reke iai aei, ma bon ana bwai n tituaraoi te Atua; 9kam aki kamaiuaki n ami mwakuri, bwa e kaawa ni kamoamoaa temanna. 10Bwa kanoan ana mwakuri ngaira, aika ti karikaki i nanoni Kristo Iesu ibukini mwakuri aika a raraoi, ake E a kamani katauraoi bwa ti na karaoi. 11Ma ngaia ae kam na ururingnga, bwa tiaki I-Iutaia ngkami ngkoa n rikimi, aika kam atongaki bwa te Aki-koroberoaki irouia ake a atongaki bwa te Koroberoaki n aroia ngke a koroberoaki ni baiia aomata; 12ao kam tuai n reitaki ma Kristo ngkekei, ngke kam ianena nakoia te bootanaomata ae Iteraera, ao akea nnnemi n taiani booraraoi ake kanoan te taeka n akoi, akea ami kaantaninga ao kam aki reitaki ma te Atua ni maiumi i aon te aba aei. 13Ma ngkai kam a katiteuanaaki ma Kristo Iesu, ngkami ake kam raroa nako ngkoa ma te Atua, kam a riki ni kaan n raraani Kristo. 14Bwa Kristo boni Ngaia ara raoi, bwa E karikiia I-Iutaia ma aomata aika tiaki I-Iutaia bwa te bootanaomata ae ti teuana; ao ni matena i aon te kaibangaki E urua te riribai are e tei bwa kaanga te roki i marenaia. 15E kamauna te Tua are kanoana taeka ibukini baika a riai ni karaoaki ao n aki karaoaki irouia aomata, bwa e aonga ni karikiia bootanaomata aika uoua bwa kaanga te aomata ae ti temanna ae e boou n arona ni kaatiteuanaki ma Ngaia; ao n te aro aei e a reke iai te raoi. 16E raoiakiniia bootanaomata aika uoua nakon te Atua ni matena n te kaibangaki, ao a riki bwa te rabwata ae ti teuana, ao E urua aroia n riribai. 17Ma ngaia are E roko Kristo ao E tataekina te raoi nakoimi aika kam raroa nako ngkoa ma te Atua, ao nakoia naba aika a kaani ma Ngaia. 18I bukin te baere E karaoia Kristo, ao ngaira aika I-Iutaia ma aika tiaki I-Iutaia ti a konaa n roko i matan te Atua iroun te Taamnei ae ti temanna. 19Ma ngaia ae tiaki aomata aika ianena ngkami ngkai, ao tiaki naba aomata aika kam maeka n iruwa; ma aomata ngkami aika kam a riki bwa kaanga kaain te aba ni koaua, n raoniia ake a itiaki, ao kam a riki naba bwa kaain ana utu te Atua. 20Kam kateaki i aon taiani boua ake taan tuatua ma buraabeti; ao Kristo Iesu boni Ngaia te atiibu are bouan te maninganinga are moan te kakannato; 21bwa Ngaia ae e tei ni bwanin rabwatan te auti irouna, ao E reireitia nako ni karokoa ae e riki bwa te umwantabu ae tabu ibukin te Uea. 22Ni katiiteuanaakimi ma Ngaia ao kam a kateaki naba ma raomi nako n onimaki bwa ana auti te Atua ae e na mamaeka iai iroun Taamneina.