text: 1Ma ngaia ae ti na aki toki ni baike ti moa n reireiaki iai n taekan Kristo, ma ti na waaki rake nakon reirei n ikawai; ao ti na tai manga titiku n taekani baika kam moa n reireiaki iai, ake taekan te rairan nano mani mwakuri aika akea uaaia, ao taekan onimakinan te Atua, 2ma taiani bwabetito, ma katokaani baai, ma manga-maiuia maate, ma te motiki-taeka ae e aki toki. 3Ao ti na karaoa aei, ngkana E kariaia te Atua. 4Bwa aomata aika a tia n reke irouia te oota, aika a tia ni katoonga te bwai n tituaraoi mai karawa, aika a tia n anganaki naba te Taamnei are e Raoiroi, 5ao a a tia naba n reke irouia ana taeka ae e raoiroi te Atua ma mwaakan te aba ae e nangi roko, 6ngkana a kiitana te onimaki, ao a bon aki konaaki ni kaokaki nakon rairan te nano ibukina ngkai a manga taura Natin te Atua n te kaibangaki i bon i bukiia, ao a karaoa ae E na kamaamaaeaki iai irouia aomata. 7Bwa e kakabwaiaaki iroun te Atua te tano ae a tia n oonga te karau ae e bwaabwaka i aona, ae e kariki aroka aika a boongana nakoia akana e ribanaaki i bukiia. 8Ma ngkana e kariki kaai aika a kateketeke ma kaai aika akea boonganaia, ao e aki boongana; e a kaan rekeni kaina, ao n tokina e na kabuokaki. 9Ma ti bon aki nanokokoraki iroumi, ngkami aika kam tangiraki, ngkana tao ti taetae n te aro aei; bwa ti ataia bwa a a tia n reke iroumi taiani kabwaia aika a raraoi riki aika a reitaki ma aroni kamaiuami. 10Bwa E aki riibuaka te Atua ni mwanuoki taekan ami mwakuri ake kam karaoi ibukina, ma ami tangira are kam kaotia ibukina, ngke kam a tia n anga ami buobuoki, ao ae kam bon teimatoa naba iai i bukiia ake a itiaki. 11Ma ti tangiringkami n tatabemaningkami nako bwa kam na kaota te ingainga n nano ae ti te arona ni karokoa te toki, bwa kam aonga ni koaua raoi ni bwaai aika kam kaantaningai bwa a boni koaua: 12bwa kam na aki taningaroti, ma kam na kakairi irouia ake a tia ni karekea kanoan te taeka n aakoi ibukin aia onimaki ma aia taotaonaki n nano. 13Ngke e anganaki Aberaam te taeka n aakoi iroun te Atua, ao E tuea i bon irouna, ngke akea riki temanna ae e kakannato riki nakoina are E konaa ni kamanenaa arana ngkana E tuea; 14ao E kaangai, Bon te koaua bwa N na kakabwaiako, ao N na kabatiaia am kariki ni boni kabatiaia. 15Ao ibukin aron Aberaam n taotaona nanona, ao e a reke irouna mwiin te taeka n aakoi arei. 16Bwa ngkana a taetae n tuea aomata ao a kaboonganai araia ake a kakannato riki nakoia; bwa te taeka ni berita boni ngaia ae katoki kauntaeka ni bane. 17Ma ngaia aei, bwa te Atua ngke E kani kaota raoi nakoia taani bwaibwai n te taeka n aakoi bwa E aki konaa ni bita nanona are iai, ao E kamatoaa ana taeka n aakoi n te taeka ni berita, 18bwa ti aonga ni karekea kakorakoraan nanora ae bati ni baika uoua aikai aika a aki bibitaki, aika ti aki konaa ni keweaki iai iroun te Atua, ngaira aika ti biri nako bwa ti na taua te kaantaninga are e kamenaaki i mwaaira. 19Ao iai iroura te kaantaninga ae ti taua bwa kaanga atinroni maiura, ae te atinro ae e matoatoa ae e nene, are e rin i nanon te ru are moan te tabu are i akuun te roki are te kunnikai i nanon te umwantabu i karawa, 20ike E a tia n rin iai Iesu i bukira, ae te tia ri-moara; ao E riki bwa te Ibonga ae e Kakannato n aki toki, n ai aroni Merekitereka.


c: text/html

text: 1I mwiin nimabong, ao e wairio aia mataniwi ibonga are Anania ma unimwaane tabemwaang ma te aomata temanna ae e rangi n rabakau ni kakarabakau ae arana Tereturo. A kaota bukinani Bwauro nakon te tia tau-taeka. 2Ngke e weteaki Tereturo, ao e tabeki ana taeka ni bukibuki ni kaangai, Berika, ae ko moani kakannato, ngkai ti namakina te rau ae e bati i aan am kairiri, ao ngkai a bati naba taiani bitaki aika a raraoi ibukin te bootanaomata aei ibukin am iango raoi, 3ao ti butimwaai bwaai ni kabane n taabo nako ma te kaaitau ae moan te bati. 4Ma I aki kani kabanea am tai, ma ngaia are I butiiko bwa ko na taotaona nanom n ongoraa teutana iroura. 5Bwa ti kunea te aomata aei bwa e iowawa: e karika te kiriwe i buakoia I-Iutaia ni kabaneia i aon aaba nako, ao ngaia mataniwiin te bootaki ae a atongaki kaaina bwa Natarene; 6ao e kataia naba ni kani kamwaraaea te umwantabu; ao ti tauua. 8Ngkana ko bon nenera arona, ao ko konaa iai n atai baika tibukinna iai. 9A buoka naba are e taekinna Tereturo I-Iutaia, ni kakoauai baike e taekin. 10Ngke e kaota ana kanikina te tia tau-taeka nakoni Bwauro bwa e na taetae, ao e taku Bwauro, N ataakina irou bwa ko a tia n riki bwa te tia motiki-taeka n te bootanaomata aei i nanon ririki aika a bati, ao I kukurei n tei bon i bukiu ni kaaitarai baika a taekinaki i bukiu. 11N aron ae ko boni konaa n ataia raoi, ao bon ti tengauni ma uabong n nako ngke I nako Ierutarem n taromauri iai; 12ao a aki noorai I-Iutaia ni kauntaeka ma temanna ke ni kakiriweeia aomata, i nanon te umwantabu ke ni mwaneabaia nako I-Iutaia, ke i nanon te kaawa teuana; 13ao a aki konaa ni kakoauainakoim baikana a bukinai iai. 14Ma I kaota aeinakoim, bwa I tataromauriia Atuaia ara bakatiibu n aron ara onimaki n te Aro, are a atongnga bwa te Aro teuana; ao I iriiri nanoni bwaai ni kabane ake a taekinaki n te Tua, ao ake a koreaki n aia boki buraabeti; 15ao iai ae I kaantaningaia mai iroun te Atua, ae a kaantaningaia naba: bwa iai te manga-maiu irouia aomata aika a raoiroi ma aika a buaakaka aika a tia ni mate. 16Ao ngaia aei ae I kakorakoraai iai bwa N na aki toki ni bwaina te nano ae e itiaki i matan te Atua ao i mataia aomata. 17Ma i mwiin tabeua te ririki, ao I roko i Ierutarem n nikiri bwaai n tituaraoi nakoia au bootanaomata, ao I anga karea. 18Ngke I karaoa aei ao a noorai n te umwantabu, i mwiin tian te mwakuri ni kaitiakinakoiu. Akea aomata i rarikiu, ao akea naba te kiriwe; ma iai I-Iutaia tabemwaang mai Atia aika a mena ikekei; 19ngaiia aika a riai n roko n tei i matam n anganiko aia taeka ni bukibuki, ngkana iai i bukiu. 20Ma ngkai a aki mena ikai, ao ke a taetae te koraki aei bwa tera au bure are a kunea ngke I tei i mataia kaain te Tanirim— 21ma ti aei au taeka are I takaaruaia ngke I tei i buakoia, E baaireaki taekau i matami n te bong aei ibukin taekani manga-maiuia maate. 22Ao Berika, are e ataa raoi taekan te Aro, e taona te kaboowi, ao e taku, Ngkana e roko Rutia are aia mataniwi tautia, ao I a motika taekam. 23E tuanga ngkanne aia mataniwi te taanga n tautia are tebubua kaaina bwa e na kaawakina Bwauro n teiakinna, ma e na anganna inaomatana teutana; ao e na aki tukiia raraona ngkana a kan roko ni buokia. 24I mwiin tabe bong ao e roko Berika ma buuna are Nei Rutira ae te I-Iutaia. E kaoa Bwauro Berika, ao e ongoraa irouna n taekan onimakinani Kristo Iesu. 25Ao ngke e kakarabakauakina taekan te raoiroi ma te taubaang ma te motiki-taeka are e na roko, ao e taonaki n te maaku ae e bati Berika, ao e taku, Ko na nako moa ngkai; ao ngkana e reke au tai, ao N na manga weteiko. 26N te tai naba arei ao e kaantaningaia Berika bwa e na anganaki te mwane irouni Bwauro; ma ngaia are e aki toki ni kaakaoa Bwauro n tataetaenikawai ma ngaia. 27Ngke a bane uoua te ririki ao e oneaki mwiini Berika irouni Borekio Beteto. E kani karekea taekana ae e raoiroi Berika irouia I-Iutaia, ma ngaia are e katuka Bwauro i nanon te karabuuti.

robotstxt: allowed

filter: keep


text: 1Taari, aio ae e tangiraki i nanou ao au tataro nakon te Atua i bukiia Iteraera, bwa a na kamaiuaki. 2Bwa I kakoauaiia ae a baabane nanoia nakon te Atua, ma akea aia atatai; 3bwa a aki ataa te aro are e na kaetaki iai aroia n reitaki ma te Atua, ao a kataia ni karaoa te aro are e na reke iai irouia; ao aroia aei e a oti iai bwa a rawa n are E a tia te Atua ni karaoia i bukiia. 4Bwa Kristo E a tia ni katoka boonganan te Tua i bukiia ake a reke irouia kaetan aroiai n reitaki ma te Atua n aia onimaki. 5Ao aei are e koreia Mote bwa taekani kaetan aron te aomata n reitaki ma te Atua n iran nanon te Tua: Te aomata ane e karaoi baikai, ao e na maiu. 6Ma aomata ake a reke kaetan aroia n reitaki ma te Atua n te onimaki a aki konaa n titiraki ni kaangai, Antai ae e na rierake nako karawa? (Ae nanona, bwa antai ae e na kaira rikaaki Kristo nakoira ). 7Ao antai ae e na ruo nako Abuto? (ae nanona, bwa antai ae e na kaira rake Kristo mai buakoia maate). 8Ma aei taekana n te Baibara: E rangi ni kaan te taeka nakoim, bwa ane i wiim ke i nanom; boni ngaia taekan te onimaki are ti tataekinna: 9bwa ngkana ko taekina Iesu ni wiim bwa te Uea ao ko onimaki i nanom bwa E a manga maiu iroun te Atua mai buakoia maate, ao ko na kamaiuaki. 10Bwa e onimaki te aomata i nanona ao e reke irouna kaetan arona n reitaki ma te Atua; e tataekina ana onimaki ni wiina ao e kamaiuaki. 11Bwa e kaangai te Baibara, ane e onimakinna ao e na aki kamaamaeaki. 12Te taeka aei bon i bukiia aomata ni kabaneia: bwa akea kaokoron te I-Iutaia ma te I-Erene, bwa ti temanna aia Uea aomata ni kabaneia, ae E kabatiai kabwaiaia aomata nako ake a butiia buokaia; 13bwa ane e taboa aran te Uea ao e na kamaiuaki. 14Ao a na kangaa ni wetea aran Teuare a aki onimakinna? Ao a na kangaa n onimakinna ngkana a tuai n ongo taekana? Ao a na kangaa n ongo ngkana akea te tia taekinna? 15Ao a na kangaa n tataekinna ngkana a aki kanakoaki? N ai aron are e koreaki ni kaangai: Ai tamaaroa ra waeia ake a roko n uoti rongorongoni baika a raraoi! 16Ma a aki bane aomata n ira nanon te euangkerio. Bwa e kaangai Itaia, Te Uea, antai ae e onimakina ara rongorongo? 17Ma ngaia ae e reke te onimaki man te ongoraa n te rongorongo, ao te ongoraa n te rongorongo e reke man tataekinani Kristo. 18Ma I taku, A tuai n ongo Iteraera? A bon tia-n ai aron taekana are e kaangai: E oti nako bwanaaia ni kabutaa aonnaba ni kabane, Ao a nako aia taeka nakon tabon aonnaba. 19I a manga titiraki riki ni kaangai, A aki ataia Iteraera? Aio moa ana taeka Mote: N na kabakantangingkami irouia ake tiaki oi ni bootanaomata, Ao N na kauningkami iroun te bootanaomata ae a nanobaba kaaina. 20Ao e taetae Itaia n aki maaku, ngke e taekina ana taeka te Uea are e kaangai: I a reke irouia akana aki ukoukorai; I kaotai nakoia akana aki titiraki taekau. 21Ma aikai ana taeka, aika ana taeka te Uea i bukiia Iteraera: aroarori baiu ni kabongnga nakon te botanaomata ae aki ongeaaba irou, ao e katei nakoiu.


text:
POSTED: 01:30 a.m. HST, May 31, 2014
Synopsis: Blame for the problems in the Veterans Administration hospital system is being attributed to one man, Gen. Eric Shinseki. What else is new? That’s the American way.
———
Aloha mai nō kākou e o'u mau hoa 'ōlelo Hawai'i, ku'u pū'ali koa ho'i e paio nei no ka pono o ka lāhui.
He mea maopopo ka mana'o kū'ē o kekahi o kākou i ia mea he kaua. He hana māinoino ka pepehi 'ana i nā hoa kanaka pehea ka wā maluhia a wā kaua paha. He kau ho'i ka weli ke 'ike aku i ka 'ino o ia mea he kaua, a he 'eha nō ho'i ka na'au o ka 'ohana ke pepehi 'ia ko lākou mea aloha. He kaumaha lua ka mea i 'ike 'ia e nā koa i pakele ke ola ma nā 'āina 'ē a i ho'i ola mai. 'Eha ho'i ka ho'omāna'ona'o 'ana i nā hanana weliweli a lākou i hana ai a i hana 'ia mai iā lākou a i ko lākou mau hoapili nō ho'i. Aloha 'ino!
Eia hou, he kū'ē 'i'o nō ka po'e e koikoi nei i ke kū'oko'a o Hawai'i. 'A'ohe wahi ho'omanawanui i ka noho hewa 'ia mai e ke aupuni ho'oma'au, 'o 'Amelika. A i ka 'ike 'ia o kona 'ano 'imi hana i nā lāhui 'ē a'e, he mea ia e māhuahua ai ka inaina. He aha lā ka waiwai o ka paio 'ana no kona pono? Eia mai na'e ka mea minamina. Ke ho'ohalahala 'ia nei nā pū'ali koa, ke nalo nei ka lima koko maoli nāna i ho'ouna aku a i kauoha aku ho'i iā lākou e pepehi i nā kānaka o kekahi lāhui.
'O ka mea 'āpiki, he nui nā kānaka Hawai'i i komo i loko o ka pū'ali koa a i ho'ouna 'ia aku i nā 'āina 'ē e pepehi ai i nā kānaka o laila. Ua komo nō paha kekahi o lākou ma muli o ka mana'o loialiki e kūpale ai iā 'Amelika. Ke kuhi nei na'e au he nuī nā Hawai'i i komo no ka 'imi 'ana i ola, 'oiai 'a'ohe ola e loa'a mai ana ma ko kākou 'āina hānau nei. A he aha lā ke kumu e loa'a 'ole ai? Aia paha ka ha'ina ma ke 'ano hemahema a na'aupō o ka ho'ona'auao 'ia 'ana ma nā kula. Kainō e ho'omākaukau 'ia no ka 'imi 'ana i ola, eia kā, 'a'ole e lawa ka mākaukau e komo ai i kahi 'oihana maika'i o ka uku.
'A'ole na'e e hihi. E 'imi aku kākou i ka mole o kēia pilikia, aia i nā luna nui o 'Amelika. Na lākou e ho'oponopono i nā hihia o ka honua nei i 'ole ai e māhanahana mai ke kaua. A inā e ho'ouna lākou i nā pū'ali koa i nā 'āina 'ē e kaua ai, a 'eha mai auane'i ke kino a i 'ole ka na'au, na lākou nō ia e mālama i kēia po'e 'eha ke ho'i mai. 'O ka po'e na'e i ho'ouna 'ia aku nei a i ho'i 'eha mai, ua hulikua 'ia lākou. Aloha 'ino! No laila, 'a'ole e kau 'ia ka hewa ma luna o lākou lā. I hewa ho'i i nā luna aupuni nāna lākou i ho'ouna aku. He kuleana ko ke aupuni e nānā ai i ko lākou lā pono.
I kēia mau lā, ke kuhi 'ia nei ke Kenelala Eric Shinseki, ke Kuhina Nui ho'i o nā koa kahiko, i ka hemahema o kona mālama 'ana i nā haukapila, kahi e lapa'au 'ia ai a mālama 'ia ai ho'i nā pū'ali koa i 'eha a i pilikia paha ka no'ono'o. Aloha 'ino! E kau ana nō paha ka hewa ma luna o ia mea ho'okahi, a e nalo ana ka hewa o nā luna aupuni. He hana kohu 'ole kēia i kūluma i nā luna o 'Amelika. Eia mai ka'u nīnau. He laki anei kou noho 'ana ma 'Amelika?
———
E ho'ouna 'ia mai na ā leka iā māua, 'o ia ho'i 'o Laiana Wong a me Kekeha Solis ma ka pahu leka uila ma lalo nei:
>> kwong@hawaii.edu
>> rsolis@hawaii.edu
a i ‘ole ia, ma ke kelepona:
>> 956-2627 (Laiana)
>> 956-2627 (Kekeha)
This column is coordinated by Kawaihuelani Center for Hawaiian Language at the University of Hawai'i.


text:
Itāria
Ko Itāria, arā te Tūwehe Itāria ('la Republica Italiana' i te reo Itāriano), tētahi whenua ki te tonga o Ūropi, me ngā moutere e rua nunui rawa o te moana Rōwhenua a Sicily me Sardinia. E taipaina auautia a Itāria ko "Te Pūtu" nō te āhuatanga o tōna whenua āhua orite ki te momo hū nei.
Noho pātata ai a Itāria (mai te hauāuru, me te matawā) ki a Wīwī, Huiterangi, Ateria me Horowinia. E rua ngā tūroto ririki e takoto ana o roto o te kuiti Itāria, ko San Marino me te Poho o Pita, ā, kotahi tōna tūwaho ki Huiterangi. E toru ōna rohe matua: 1) te mea rahiwhenua, mai ngā maunga Alpi o te raki ki te rārangi whaitikanga e hono ana i ngā tāone o La Spezia me Rimini, 2) te mea kuiti, e toro ake ana āhua 150km i te takutai Awherika, me 3) ngā moutere maha. 301,338km² tōna rahinga whenua, ā, 7,500 te roa o tōna takutai.
59.2 miriona ngā kirirarau Itāria, arā 196,9 kainoho ia km². Ahakoa ko te Itariano te reo whaimana ā-motu, he mea whaimana hoki ngā reo Tiamana me Ladino ki te takiwā Boltsano, ā, whaimana ai te reo Wīwī ki te takiwā Riu Aosta.
He tūwehe pāremata manapori a Itāria. He mema kaiū o te Kotahitanga o Ūropi(nō tōna hainatanga i te Tiriti o Rōma i te tau 1957), ā, he mema hoki o te G8, te Kaunihera o Ūropi me te Kotahitanga o Ūropi ki te Hauāuru. Mai te 1 Kohitātea 2007 ki te mutunga o 2008 ko Itāria tētahi mema kore tūturu o tō te Kotahitanga Aohuri Kaunihera Maru.
I ētahi atu wā, he wāhi noho a Itāria mō ngā momo iwi maha, ngā Etruki me ngā Romani hei tauira. Reira i tīmata ai te Whānauruatanga i ngā tau 1300, i te rohe o Tuscany, tāoro ai ki ngā tōpito o Ūropi. Mai rā anō a tōna tāone matua, a Roma, e tū ai hei pokapū o te Tūpori Hauāuru. Koia hoki te wāhi noho o te Hāhi Katorika.


text: 1N te tai naba arei, ao a roko aomata tabeman n tuanga Iesu taekaia I-Kariraia ake e rengan raraaia Birato ma raraani maan ake karea. 2Ao E kaekaia ni kaangai, Kam taku bwa a buaakaka riki I-Kariraia akekei nakoia I-Kariraia ni kabaneia ibukin ae a kammarakaki n te aro aei? 3I taku nakoimi, A aki; ma ngkana kam aki rairi nanomi, ao kam na bane ni mate n ai aroiia. 4Ao tera aroia aomata ake tengauni ma waniman, ake a bwakaraki n te auti ae te taua i Tiroam, ao a mate iai; kam taku bwa a buaakaka riki nakoia aomata ni kabaneia ake a maeka i Ierutarem? 5I tuangkami, A aki; ma ngkana kam aki rairi nanomi, ao kam na bane ni mate n ai aroiia. 6Ao E taekina te karaki ni kabootau aei: Iaia te aomata temanna ae iai ana biiku ae e unikaki i nanoni nnen ana kureebe; ao e roko bwa e na ukoukori uaana iai, ma akea ae e kunei. 7Ao e taku nakon te tia ribana, Noria, ai tenua te ririki n nako ae I rooroko iai n ukoukori uaa n te biiku aei, ao akea ae I kunea. Ko na koreia ni kabwakaa; bukin tera bwa e na kabanebuakaa te amwarake man te tano? 8Ao e kaeka ni kaangai, Te uea, Ko na katikua riki teuana te ririki, bwa N na keniken ri rarikina ao N na ribanaia. 9Ao ngkana e karki uaa n ana tai n uaa, ao e na rangi n raoiroi; ma ngkana e aki, ao ko a konaa ni koreia ni kabwakaa. 10E reirei Iesu ni mwaneabaia I-Iutaia teuana n te taabati. 11Ao nooria, e mena iai te aine ae iai irouna te anti ae kaaorakaki irouna i nanon ririki aika tebwi ma wanua; e bwaoua nuukana ao e aki konaa ni kaeta raoi rabwatana. 12Ngke E noora neierei Iesu, ao E weteia ao E taku nakoina, Neiko, ko a kamaiuaki man aorakim. 13Ao E kaaki baina i aona, ao e a eti ngkekei naba nuukana, ao e karaoiroa te Atua. 14Ao e un te tia taua taekani mwaneabaia I-Iutaia iroun Iesu ngke E kamaiu n te taabati, ao e taku nakoia aomata, Iai boong aika onoua ake a riai ni karaoaki mwakuri iai; rooko ni boong akanne bwa kam na kamaiuaki iai, ma tiaki n te bong ae te taabati. 15Ma E kaeka te Uea ni kaangai, Ngkami aika taani mwaamwanaa-te-aba! Tiaki kam bane ni kabwarai rooia ami kao ma ami aati mani nneia n amwarake n te taabati ao kam kairiia nako ni kamooiia? 16Ao te aine aei, ae natin Aberaam, ae e kabaeaki i nanon tebwi ma wanua te ririki iroun Tatan, tiaki bwa e riai bwa e na kabwaraaki mani kabaeana aei n te bong ae te taabati? 17Ngke E atongi baikai, ao a bane ni maamaa te koraki ake a ribaia, ao a bane ni kimwaareirei aomata ni bwaai ni kabane ake a moa n raraoi ake a karaoaki irouna. 18Ao E taku ngkanne Iesu, Ai aron tera uean te Atua? ao tera ae N na kabootaua iai ma ngaia? 19Ai aron uaan te mwaakeke, are e anaia te aomata n unikia ni nnen arokana; ao e rikirake, ao e riki bwa te kai ae e abwaabwaki, ao a karaoi nneia ni maeka mannikiba i aoni mwaangana. 20Ao E a manga taku riki, Tera ae N na kabootaua iai uean te Atua ma ngaia? 21Ai aron te iiti are e anaia te aine ao e renganna ma te buraawa ae tao nimabwi te bwauna rawaawatana, ao e kabanea ni karikirakea te buraawa. 22Ao E waaki nako Iesu i aoni kawaina ri nuukani kaawa ma taabo ake a maekanaki, n reireia aomata. Ni karaoan arei irouna, ao E bon tabe n toutoua kawaina nako Ierutarem. 23Ao e taku temanna nakoina, Te Uea, Ti tabeman akana nang kamaiuaki? Ao Ngaia E kaangai nakoia, 24Kakorakoraingkami bwa kam na rin n te mataroa are e wariki; bwa I taku nakoimi bwa a bati aika ukoukora te kan rin iai, ma a aki konaa. 25N te tai naba are e tei rake iai teuare ana auti te auti ni kaina te mataroa, ao ane kam na tei i tinaniku ao kam na karebwerebwea te mataroa, ao kam na kaangai, Te Uea, kaukia nakoira. Ao ngaia e na kaekaingkami ni kaangai, I aki ataa reitakiu ma ngkami. 26Ao ngkami, ane kam na kaangai, Ti amwarake ao ti mooi ma ngkoe, ao ko reirei i nanoni kawain ara kaawa. 27Ao agaia e na kaangai, I tuangkami bwa I aki ataa reitakiu ma ngkami; naako mai irou, ngkami ni kabaneingkami aika taani karaoa ae e buaakaka. 28Ane kam na tang ao kam na tenai riami ikekei ni kaota ae kam un, ngkana kam noora Aberaam, Itaaka, Iakobwa ma buraabeti ni kabaneia n uean te Atua, ao ngkami kam teweaki nako tinaniku. 29Ao ane a na roko aomata mai mainiku ao mai maeao, mai meaang ao mai maiaki, ao a na karekei nneia n tekateka n tain te baka n amwarake n uean te Atua. 30Ao nooria, bon iai aika rimwi ngkai aika na riki n rimoa, ao aika rimoa ngkai aika na riki n rimwi. 31A roko Bwaritaio tabemwaang n te tai naba arei, ao a taku nakon Iesu, Ko na nako maikai, ao tai tikutiku, bwa e tangiriko Erote bwa ko na kamateaki. 32Ao Ngaia E kaangai nakoia, Kam na nako n tuanga te arobeke arei ni kaangai, Noria, I kanakoia taimonio, ao I karaoi mwakuri ni kakamaiu n te bong, aei ao ningabong, ao n te kateni bong, N na katiaa iai au mwakuri. 33Ma I riai ni waakina nako kawaiu n te bong aei ao ningabong, ao n te bong are i mwiina; bwa e aki konaaki ni kamateaki te buraabeti ngkana e aki mena i Ierutarem. 34Ngkami, aika kaain Ierutarem, aika kam aki toki ni kamateia buraabeti ao kam karebanaiia ake a kanakoaki nakoimi! Ai mwaiti ra au kani bobootingkami, n ai aron te moa-aine, ngkana e bootiia natina i aani baina, ma kam rawa! 35Noria, e nang katukaki ami kaawa i bon irouna n aki tabeakinaki iroun te Atua; ao I tuangkami bwa kam na aki manga karaoiroa Teuae nako mai n aran te Uea!


text:
Nūhou
Kupopou
Synopsis: News bits from the past week.
'O ke aloha kai 'oi a'e. Ma Kaleponi, kau aku nei ka 'ōlelo ho'oholo o ka 'Aha Ho'okolokolo Ki'eki'e, 'o ia ho'i, he hiki ke male ke kāne i ke kāne, a pēia pū nō ka wahine i ka wahine. A no laila, e ho'omaka paha ia 'ano hana i loko o ka mahina ho'okahi. Akā, ke kuhi nei kekahi po'e, e pōkole wale nō ia wā e hiki ai ke male pēlā, 'oiai, he nui nā kānaka haipule a me nā kānaka make'e kūlana e ho'oikaika ana no ka ho'ololi 'ana i ka pāloka ma Nowemapa e kāpae ana i ia 'ōlelo ho'oholo o ka 'Aha Ho'okolokolo Ki'eki'e o Kaleponi, a e pāpā hou 'ia, 'a'ole e male ke kāne i ke kāne, a 'o ka wahine ho'i i ka wahine.
Ka moe kapu a Niolopua. I ka Pō'akolu nei, ua hala akula 'o John Keolamaka'āinana Lake i ke ao polohiwa a Kāne. 'O Lake, he kupuna ia i aloha nui 'ia, a ua nui nō kāna mau hana e ho'omau ai i ka 'ōlelo Hawai'i a me nā hana a ka po'e kahiko o Hawai'i nei. He kumu hula 'o ia, he loea ma ke oli, he kanaka ho'ona'auao. Nāna nō i ho'okumu i ka polokalamu 'ike Hawai'i ma ke kula 'o Kāna Lui. Ua ha'alele maila 'o ia i kona mau kaikuāhine 'elua, kāna wahine a me kā lāua mau keiki, a me 'elua mo'opuna. Ua piha nā makahiki he 70 iā ia. Ke aloha nui i kona 'ohana i loko o kēia wā kūmākena.
Ola loko i ke aloha. Ua nui ka mahalo o nā keiki a Della Dikito i hala iho nei, a me kona 'ohana i nā kānaka a pau i hā'awi aloha iā lākou. A 'o kahi mea pōmaika'i, e mālama ana 'o Big City Diner i ho'oulu kālā no ka pono o ia po'e keiki. He 'ehā lākou, he 'ekolu kaikamāhine, a ho'okahi keiki kāne. Ma ka lā 27 o Mei, ke hele aku ke kanaka i Big City Diner e pā'ina ai me ka hō'ike pū i ka ho'olaha ho'oulu kālā, e lilo he 15 pākeneka o ka pila i nā keiki a Dikito. Ua ho'okumu 'ia ho'i he waihona kālā no ke kōkua 'ana iā lākou, kahi e hā'awi manawale'a ai i pu'u kālā. E lawe 'ia aku i ka panakō 'o First Hawaiian a i 'ole ia, e ho'ouna aku ma ka leka i ka helu wahi: Friends of the Dikito Children, P.O. Box 6133, Kāne'ohe, Hawai'i 96744. E mālama 'ia ana ka ho'olewa ma ka hale ho'olewa 'o Mililani i ka hola 9:00 o ka Pō'akolu.
Kāko'o. Ua māhuahua a'ela nā kānaka e kāko'o nei iā Barack Obama ma ke alualu 'ana i ke kūlana pelekikena. Ma kēlā Pō'alima aku nei, hō'ike ka Lunamaka'āinana Mazie Hirono i ke kāko'o iā Obama, a ma ka Pō'akahi, 'o Kenekoa Daniela Akaka kekahi i kāko'o i ia kenekoa o 'Ilinoe. 'O lāua 'elua, he mau 'elele mana nō. Ma ka Pō'akolu nei, 'o John Edwards kekahi i kū mai i luna me ke kāko'o 'ana iā Obama. A i ka Pō'alima nei, 'o Mufi Hannemann kekahi.
'O Hāloanakalaukapalili. E lilo ana ke kalo, 'o ia ka mea kanu o ka moku'āina. Pēlā ka pila a Duke Aiona i pūlima ai i ka Pō'akolu nei. 'O ka mea nui paha, e mālama pono 'ia 'o Hāloa a me nā mamo a Hāloa.
This column is coordinated by the Hawaiian Language Department at the University of Hawai'i at Mānoa.
E ho'ouna 'ia mai nä leka iä mäua, 'o ia ho'i 'o Laiana Wong a me Kekeha Solis ma ka pahu leka uila ma lalo nei:
a i 'ole ia, ma ke kelepona:
» 956-2627 (Laiana)
» 956-2624 (Kekeha)
BACK TO TOP
Nühou
Synopsis: News bits from the past week.
'O ke aloha kai 'oi a'e. Ma Kaleponi, kau aku nei ka 'ölelo ho'oholo o ka 'Aha Ho'okolokolo Ki'eki'e, 'o ia ho'i, he hiki ke male ke käne i ke käne, a pëia pü nö ka wahine i ka wahine. A no laila, e ho'omaka paha ia 'ano hana i loko o ka mahina ho'okahi. Akä, ke kuhi nei kekahi po'e, e pökole wale nö ia wä e hiki ai ke male pëlä, 'oiai, he nui nä känaka haipule a me nä känaka make'e külana e ho'oikaika ana no ka ho'ololi 'ana i ka päloka ma Nowemapa e käpae ana i ia 'ölelo ho'oholo o ka 'Aha Ho'okolokolo Ki'eki'e o Kaleponi, a e päpä hou 'ia, 'a'ole e male ke käne i ke käne, a 'o ka wahine ho'i i ka wahine.
Ka moe kapu a Niolopua. I ka Pö'akolu nei, ua hala akula 'o John Keolamaka'äinana Lake i ke ao polohiwa a Käne. 'O Lake, he kupuna ia i aloha nui 'ia, a ua nui nö käna mau hana e ho'omau ai i ka 'ölelo Hawai'i a me nä hana a ka po'e kahiko o Hawai'i nei. He kumu hula 'o ia, he loea ma ke oli, he kanaka ho'ona'auao. Näna nö i ho'okumu i ka polokalamu 'ike Hawai'i ma ke kula 'o Käna Lui. Ua ha'alele maila 'o ia i kona mau kaikuähine 'elua, käna wahine a me kä läua mau keiki, a me 'elua mo'opuna. Ua piha nä makahiki he 70 iä ia. Ke aloha nui i kona 'ohana i loko o këia wä kümäkena.
Ola loko i ke aloha. Ua nui ka mahalo o nä keiki a Della Dikito i hala iho nei, a me kona 'ohana i nä känaka a pau i hä'awi aloha iä läkou. A 'o kahi mea pömaika'i, e mälama ana 'o Big City Diner i ho'oulu kälä no ka pono o ia po'e keiki. He 'ehä läkou, he 'ekolu kaikamähine, a ho'okahi keiki käne. Ma ka lä 27 o Mei, ke hele aku ke kanaka i Big City Diner e pä'ina ai me ka hö'ike pü i ka ho'olaha ho'oulu kälä, e lilo he 15 päkeneka o ka pila i nä keiki a Dikito. Ua ho'okumu 'ia ho'i he waihona kälä no ke kökua 'ana iä läkou, kahi e hä'awi manawale'a ai i pu'u kälä. E lawe 'ia aku i ka panakö 'o First Hawaiian a i 'ole ia, e ho'ouna aku ma ka leka i ka helu wahi: Friends of the Dikito Children, P.O. Box 6133, Käne'ohe, Hawai'i 96744. E mälama 'ia ana ka ho'olewa ma ka hale ho'olewa 'o Mililani i ka hola 9:00 o ka Pö'akolu.
Käko'o. Ua mähuahua a'ela nä känaka e käko'o nei iä Barack Obama ma ke alualu 'ana i ke külana pelekikena. Ma këlä Pö'alima aku nei, hö'ike ka Lunamaka'äinana Mazie Hirono i ke käko'o iä Obama, a ma ka Pö'akahi, 'o Kenekoa Daniela Akaka kekahi i käko'o i ia kenekoa o 'Ilinoe. 'O läua 'elua, he mau 'elele mana nö. Ma ka Pö'akolu nei, 'o John Edwards kekahi i kü mai i luna me ke käko'o 'ana iä Obama. A i ka Pö'alima nei, 'o Mufi Hannemann kekahi.
'O Häloanakalaukapalili. E lilo ana ke kalo, 'o ia ka mea kanu o ka moku'äina. Pëlä ka pila a Duke Aiona i pülima ai i ka Pö'akolu nei. 'O ka mea nui paha, e mälama pono 'ia 'o Häloa a me nä mamo a Häloa.
This column is coordinated by the Hawaiian Language Department at the University of Hawai'i at Mānoa.
E ho'ouna 'ia mai nā leka iā māua, 'o ia ho'i 'o Laiana Wong a me Kekeha Solis ma ka pahu leka uila ma lalo nei:
a i 'ole ia, ma ke kelepona:
» 956-2627 (Laiana)
» 956-2624 (Kekeha)


text:
Whenuakura
Ko Whenuakura he nohanga o Taranaki. E ai ki Toitū Te Whenua, he nohanga (he 'locality' rānei ki te reo Pākehā) he wāhi nohoia e te tangata, engari kāore anō kia tae te taupori ki te nui e taea ai te kī he tāone tonu taua wāhi. Ko Taranaki tētahi o ngā takiwā o Aotearoa; kei Te Ika-a-Māui taua takiwā.
E ai ki te kautenui o te tau 2006, e 999 te taupori o Whenuakura. Mai i te kautenui o te 2001, e 60 te hekenga iho o te tokomaha tāngata.
Ko te kura[edit | edit source]
Ko te kura o Whenuakura he kura tuatahi mō ngā taitama me ngā kōhine o ngā taumata 1 tae noa ki te 6. Nō te tau 1877 i whakatū ai.[1] Ko 4 te whakatauranga ōtekau; ā, e 33 te tokomaha o te rārangi ingoa.[2]
Kupu tautoko[edit | edit source]
- ↑ "Whenuakura and Opaku Schools and Districts 125 Year Jubilee" (2001-11-19). Education Gazette New Zealand 80 (20).
- ↑ Te Kete Ipurangi - te kura o Whenuakura. Te Tāhuhu o te Mātauranga.
Tohutoro[edit | edit source]
- Toitū Te Whenua (Land Information New Zealand). He mea kite i te 2007-09-04.
- Ngā Pou Taunaha o Aotearoa (New Zealand Geographic Board). He mea kite i te 2007-09-04.


text: 1Ko na kauringia am aomata bwa a na aan-taeka irouia ueea ma taan tau-taeka, ao a na ongeaaba ma n tauraoi nakoni karaoani mwakuri aika a raraoi ni kabane; 2a na tai taetae ni kabuaakaka temanna, a na tai unun, a na taotaon nanoia, a na kaota te aro n nimamannei ni kabanea nakoia aomata ni kabaneia. 3Bwa ti bon nanobaba naba ngaira ngkoa, ao ti aki ongeaaba; ti burebureaki ao ti toronaki n naano nako ni kaibwabwaru ma baika ti na kakukureiaki iai ni kabane ara bongi ni maiu, ni karaoan te buaakaka ma bwainan te bakantang; ao ti ribaaki irouia aomata, ao ngaira ti ribaia aomata. 4Ma ngke e kaotaki ana atataiaomata ma tangiraia aomata iroun te Atua ae ara Tia Kamaiu, 5ao ti a kamaiuaki irouna, tiaki ibukini mwakuri aika ti a tia ni karaoi ngke ti kani karaoa nanon te Atua, ma ibukin oin nanona n nanoanga; are E kamaiura iai ri nanon te tebotebo ni kaitiaki n te ran are e reitaki ma te manga-bungiaki, ao n ana mwakuri te Taamnei are e Raoiroi ni manga-kaboouan te maiu. 6E nurakina ni kabatiaa te Taamnei are e Raoiroi i aora te Atua iroun Iesu Kristo are ara Tia Kamaiu, 7bwa a aonga n reke reitakira ma te Atua n ana akoi, ao e na reke bwa ara bwai te maiu are e aki toki are ti kaantaningaia. 8E koaua te taeka aei. I tangiriko bwa ko na karokoraoa aron taekinani baikai, bwa a aonga akana onimakina te Atua n tarataraiia bwa a na kaakaraoi mwakuri aika a raraoi, aika a raoiroi ma ni boongana i bukiia aomata. 9Ma ko na kararoako man taian titiraki ni baba, ma taiani kateiriki, ma unra, ma kauntaeka i aon taekan te Tua, bwa akea manenaia ao akea naba uaaia. 10Ao ibukin te aomata ae e karika te i raraaure n iango irouia aomata, ko na aki manga tabe ma ngaia ngkana ko a tia ni kauoua reireiana; 11ngkai ko a ataia bwa te aomata anne e aki eti arona, ao ana bure a kakoauaa arona nakoina bwa e kaairua. 12Ngkana I kanakoa Aretema nakoim, ke tao Tukiko, ao ko na bareiko ni kawarai i Nikobori; bwa I a tia ni baaireia bwa N na kabanea bongin te aumeaang iai. 13Ko na buoka Tena are te rooia ma Aboro, bwa a aonga ni waekoa ni mwananga, ao taraia bwa a na akea te bae a na kainnanoia. 14A reireiaki ara aomata bwa a na kaakaraoi mwakuri aika a raraoi, bwa a aonga ni buoki kain nano aika a riai, ao n te aro aei a boongana iai aia tai. 15A bbane ni kamauriko aomata aikaa mena irou. Ko na anga ara kamauri nakoia ake a tangiriira n te onimaki. E na mena te aakoaki iroumi ni kabaneingkami.


text:
Tokolahi 'a e kakai 'oku nau puputu'u 'i he akonaki 'a e Mamonga fekau'aki moe papitaiso ki he mate, koe akonaki 'eni 'oku matu'aki kehekehe 'aupito ai 'a e Mamonga´ mei he Kalisitiane´. 'Oku hanga 'e he folofola 'a e 'Otua 'o fāo'i 'a e fiema'u fakafo'ituitui ki hono tali 'a e kosipeli; 'oku 'ikai tefito 'a e fakamo'ui 'i ha ngāue lelei 'a ha taha kehe. 'Oku ta tu'olahi, hono taukave'i 'e he kau Mamonga 'oku poupou'i 'e Paula 'a e akonaki ki he papitaiso ki he mate 'ia I Kolinitō 15:29, "Kae 'ikai, pea koe hā 'e fai 'ekinautolu kuo papitaiso ki he mate? Kapau 'e 'ikai 'aupito toetu'u 'a e mate? Koe hā 'oku papitaiso ai 'akinautolu ki he mate?" Tokolahi 'a e kau Kalisitiane ia 'oku 'ikai tenau 'ilo ha tali ki he taukave ko'eni. Na'e poupou'i 'e Paula 'a e to'onga makehe ko'eni?
'I he taimi na'e tohi ai 'a Paula ki he kakai Kolinitō, na'a ne hoha'a ki he anga 'enau mahino'i 'a e toetu'u. Ko Kolinitō koe kolo 'i Kalisi pea na'e fu'u lahi ai 'a e kau poto fakafilōsefa. Na'e 'ikai ha palopalema ia 'i he 'atamai 'a e Kalisi 'i hono tali 'a e fakamatala ki he "toetu'u." Kae kehe, 'i he taimi na'e lea ai 'a e kau Kalisi ki he "toetu'u" na'a ne 'uhinga 'aki 'eia ki he toetu'u fakalaumālie 'aia 'oku tau'ataina 'a e laumālie mei he ngaahi me'a fakamāmani pea mei he kovi 'o e nāunau fakamāmani. Koe "toetu'u", na'e ako'i 'e Palato, 'e hoko ia ki he tokotaha kotoapē 'i he hili e mate. Na'e tokanga 'a Paula ki he fakamatala 'a e Kalisitiane fekau'aki moe toetu'u 'oku 'ikai ki he fakalaumālie pē, ka ki he fakamātelie foki. Na'a ne fakafekiki'i na'e toetu'u 'a Kalaisi 'i he sino. Pehē 'e Paula, "Pea kapau 'oku 'ikai toetu'u 'a Kalaisi, pea 'oku tae'aonga 'emau malanga, pea tae'aonga mo ho'o mou tui foki. (vs. 14)."Muimui atu ki he fakahā ko'eni, na'e fakamahino 'e Paula 'a e mahu'inga 'a e mahino'i 'a e mo'oni 'a e toetu'u na'e 'i he sino, "Kae 'ikai, pea koe hā 'e fai 'ekinautolu kuo papitaiso ki he mate, 'o kapau 'e 'ikai 'aupito toetu'u 'a e mate? koe hā 'oku papitaiso ai 'akinautolu ki he mate? (vs. 29)"
Koe veesi faingata'a 'eni. He 'oku lahi hono faka'uhinga'i 'i he ngaahi founga kehekehe:
'Oku 'iai 'a e ngaahi me'a mahu'inga lalahi 'e tolu ki hono ma'u 'a e faikehekehe 'i he veesi ko'eni. Koe 'uluaki tafa'aki mahu'inga 'oku tokanga kiai koe fo'ilea “papitaiso.” Koe taha 'oe 'uhinga 'oe papitaiso ke “faka'ilonga'i” 'I he taimi na'e unu ai 'e Litea 'a e konga 'oe tupenu 'i he siaā 'oku fonu ai 'a e lanu valeti, 'e liliu 'a e tupenu ki he lanu koia. Kuo papitaiso 'a e tupenu 'i he lanu. Koe papitaiso ko'eni 'oku 'uhinga ki he fakauku pe unu, ka 'oku toe 'uhinga ki he faka'ilonga'i. 'I he taimi kotoapē 'oku papitaiso ai 'a e tokotaha tui kotoapē 'i he huafa 'o Sisū Kalaisi, 'oku 'ikai koe fakauku pe meleuku 'i he vai “mā'oni'oni,” ka kuo faka'ilonga'i 'a e tokotaha tui koia mo Sisū Kalaisi.
- 'Epifanesi, koe taha 'oe fanga tamai 'i he siasi he kuonga mu'a, na'a ne mahino'i 'eia 'oku 'uhinga 'eni ki hono ngāue'aki ki hono fakahinohino 'a Kalaisi ki he kakai koia 'oku nau tokoto 'i he mohenga. Kae kehe koe mahino ia ko'eni 'oku 'ikai ke fe'unga ia moe potu tohi pe koe lea 'oku ngāue'aki 'i he veesi ko'eni.
- Tokolahi 'oku nau fakafekiki'i 'oku 'uhinga 'a e veesi ko'eni ki he papitaiso 'a e kau tui 'oku nau "'i tu'a" 'i he siasi. Kae kehe, 'i he mahino 'a Paula 'a e “Siasi” 'o kau fakataha ai moe kau tui, kehekehe ia mei he sio 'a e kau Kalisitiane Katolika 'i he laui senituli kimui.
- Koe toe sio 'e taha na'e pukepuke ia 'i he kuonga lotoloto 'aia 'oku 'uhinga ia ki he ngāue'aki ki he kau tui 'oku nau tokoto 'i he lalo mohenga 'o e kau taetui kuo nau mate. 'E 'eke 'ehe pātele ki he mate pe 'oku loto ke papitaiso mo fakamolemole'i 'ene ngaahi angahala. Koe tokotaha mo'ui koia 'oku tui te ne tali fakamo'omo'oni hake leva ia 'e he tokotaha koia 'oku 'i he lalo mohenga, pea 'e papitaiso leva 'a e tokotaha mate, Koia ai na'e lipooti koe ngāue ia ko'eni na'e fai ia 'i he kuonga lotoloto, ka 'oku 'ikai ha fakamo'oni ia na'e hoko 'a e me'a ko'eni 'i he taimi 'oe kau 'aposetolo pe koe ngāue 'eni na'e 'uhinga kiai 'a Paula.
- 'Oku kei 'iai 'a e ni'ihi 'oku nau fokotu'u pe na'e mahalo na'e 'iai ha fa'ahinga lotu kehe na'e 'i Kolinitō 'aia na'e papitaiso hanau kau memipa 'i he tu'unga 'oe kau mate, meimei tatau moe mōtolo fakamamonga. 'Oku tokanga 'a e kau laulea 'oka pau koe tu'unga 'eni, kuo pau ketau manatu'i na'e 'ikai fakapapau'i 'e Paula pe tene faka'ikai'i 'ae ngāue ko'eni; ka na'e ngāue'aki mo'oni pe ia ke fakamahino 'a e mahu'inga 'a e toetu'u. Koe vaivai'anga 'oe sio ko'eni he na'e 'ikai hiki 'i he hisitolia ha lotu he na'a nau ngāue'aki 'a e papitaiso ki he mate 'i he taimi pe kuonga koia 'i Kolinitō.
- Koe me'a faka'osi´ leva, 'aia 'oku meimei hangehangē 'oku ofi ange hono 'uhinga, koe papitaiso ki he mate 'oku 'uhinga ia kiate kinautolu 'oku nau loto vivili ke faka'ilonga'i 'akinautolu koe Kalisitiane 'aia na'a nau fuesia mo fou 'i he mamahi moe fakatanga 'o hangē ko kinautolu na'e mo'ui 'i mu'a koe fakatātā kiate kinautolu. Koe kakai ia ko'eni na'e a'u pe ia ki he'enau loto'aki 'a e mate ma'a Kalaisi koeuhii na'e taukave'i kiate kinautolu koe toetu'u 'a e mate koe mo'oni.
Koe konga hono ua 'oku mahu'inga 'aupito moia ketau mahino'i 'a e veesi ko'eni 'a e fo'ilea koe “mo/fe'unga mo/ma'ae/(for).” Koe fokotu'unga 'oe fo'i sētesi ko'eni koeuhii koe fo'ilea 'oku liliulea koe “mo/fe'unga mo/ma'ae” 'i he ngaahi Tohitapu lahi, 'aia 'e toe fu'u mahinoange 'i he fo'ilea koe “koe fakafofonga 'o” pe “'i he tu'unga 'o.” Koia ai, na'e 'iai 'a e kau tui na'e faka'ilonga'i (papitaiso) 'i he tu'unga 'oe kau mate. Koe fakatonulea ko'eni 'oku 'uhinga lelei 'aupito ia 'i he Kaliki koeuhii koe anga fakafonua 'oku hiki 'i he potu tohi.
'Oku 'ilo 'e he Kalisi kotoapē 'a e ngāue 'a 'Alekisanita koe Lahi 'i he'ene ikuna 'a mamani. 'I ha ngaahi ta'u si'i, ne laka atu 'a 'Alekisanita mo'ene kau tau 'i he ngaahi konitineniti, 'one pule'i 'aia kotoapē 'oku fakafepaki kiate ia. Koe malohinga 'a e kau tau 'a 'Alekisanita na'e 'iloa koe Greek phalanx (na'e 'ilo mo kamata 'e he'ene Tamai ko Filipe 'o Masetonia, ka na'e toki fakalelei'i 'e 'Alekisanita). Koe founga koia na'e ngāue'aki 'e he phalanx na'e pehē ni: kuo pau ke tu'u laine 'a e kau sōtia 'o faka'otu loloa 'i ha ngaahi laine. Koe kau tangata koia 'oku nau mu'omu'a tenau to'o ha ngaahi sila malu'i 'aia 'oku ne malu'i 'akinautolu mei honau 'ulu ki honau va'e. Pea koe sōtia kotoapē 'oku muimui 'iate ia 'oku 'iai 'a e sila 'oku ne to'oto'o 'eia ha tao loloa, 'aia 'oku hili mai he uma 'o e kau sōtia 'oku nau to'o 'a e sila 'i mu'a 'iate kinautolu. Koia ai, 'i he taimi 'oku nau fetaulaki ai moe fili 'oku nau halakaka 'iate kinautolu. Kapau 'e mate 'a e sōtia koia 'i he laine mu'a, koe sōtia hoko tene tukuange 'ene tao ka ne to'o 'a e sila pea 'e hoko atu 'eia 'a e laine lolotonga koia 'oku nau laka atu pe. Pea koe tangata hono ua tene to'o 'eia 'a e sila “'i he tu'unga 'o" pe ('i he funga 'o) e sōtia koia kuo mate 'aia na'a ne to'o 'a e sila.”
'I he ngaahi poini mahu'inga ko'eni 'e tolu, 'oku mahu'inga 'aupito ke mahino'i 'a e 'uhinga 'a Paula ki he ngaahi veesi ko'eni. 'I he mahino'i koia 'a e mo'oni ki he toetu'u 'i he sino (mo tae'aonga 'oka pau na'e 'ikai hoko 'a e toetu'u), na'e fehu'i 'e Paula, “Koe hā 'oku mamahi ai mo mate 'a e tokolahi ma'a Kalaisi 'oka pau na'e 'ikai ha toetu'u? 'I homou mamata ki he mate 'a e ni'ihi ma'a Kalaisi, 'oku mou pehē teu fie mamahi 'o tatau mo ia 'oku nau fai 'oka pau na'e 'ikai teu tui ki he toetu'u?” Na'a ne fakahā, “Kae 'ikai, pea koe hā 'e fai 'ekinautolu kuo papitaiso ki he mate, 'o kapau 'e 'ikai 'aupito toetu'u 'a e mate? koe hā 'oku papitaiso ai 'akinautolu ki he mate? Koe hā 'oku tau 'i he tu'unga fakatu'utamaki ai 'i he houa kotoa? 'Oku ou fakahā 'i homou fiefia 'aia 'oku ou ma'u 'ia Kalaisi Sisū ko ho tau 'Eiki, 'oku ou mate 'i he 'aho kotoapē. He kapau, 'o hangē koe lea 'a e tangata, kuou tau moe fanga manu 'i 'Efesō, koe hā hono 'aonga kiate au, 'o kapau 'oku 'ikai toetu'u 'a e mate? KETAU KAI PEA INU, HE TE TAU MATE 'APONGIPONGI.” (I Kolinitō 15:29-32)
Na'e tui mo'oni 'a Paula ki he mo'ui kaha'u. Koe me'a ia na'e lava ai kene foaki 'ene mo'ui lolotonga ma'a Kalaisi. He kapau na'e 'ikai falala ia ki he palōmesi 'a Kalaisi ki he toetu'u, na'e 'ikai mei faka'atā 'a Paula ke fakamamahi'i ia. Kuo pau ketau fehu'i hifo kiate kitautolu, “'Oku tau tui pau ki he toetu'u, pea mo'etau mo'ui 'i he kaha'u fakataha mo Kalaisi?” Kapau koe tali 'oku 'io, kuo pau ketau felotoi ketau mamahi ma'a Kalaisi 'i he mo'ui ko'eni, 'o muimui ki he fakatātā 'a e kau mā'oni'oni kimu'a 'iate kitautolu. 'Oku ekinaki mai 'a Paula kiate kitautolu ketau to'o hake 'a e sila 'akinautolu kuo tāmate'i ma'a Kalaisi, 'o siofia 'a e pale 'oku tatali kiate kinautolu 'oku 'ofa kiate ia.
[ 'Oka pau 'oku tokoni 'a e ki'i fakamatala ko'eni, kataki fakamolemole pe koe hā pe ha'o me'a'ofa ke tokoni ki hono totongi 'a e ngaahi fakamole ki hono langa 'a e ngāue ko'eni 'i he tui 'aia 'oku 'ata ia kiate koe pea mo ho'o fāmili! Me'a'ofa kotoapē 'oku to'o tukuhau. ]
Liliu lea fakatonga…mmliava'a
Author: Mark Van Bebber of Films for Christ
Copyright © 1995, Films for Christ, All Rights Reserved - except as noted on attached “Usage and Copyright” page that grants ChristianAnswers.Net users generous rights for putting this page to work in their homes, personal witnessing, churches and schools.
ChristianAnswers.Net/tongan
Christian Answers Network
PO Box 1167
Marysville WA 98270-1167


text:
1:1 ¶ Na Hemi, na te pononga a te Atua, a te Ariki hoki, a Ihu Karaiti, ki nga hapu kotahi tekau ma rua e noho marara ana; Tena koutou.
1:2 ¶ Kiia iho, e oku teina, he mea hari nui ina taka koutou ki nga whakamatautauranga maha;
1:3 E matau ana hoki koutou, ko te whakamatautauranga o to koutou whakapono hei mahi i te manawanui.
1:4 Na kia puta rawa te mahi a te manawanui, kia tino tika ai koutou, kia toitu ai, te hapa i tetahi mea.
1:5 Ki te hapa tetahi o koutou i te matauranga, me inoi ia ki te Atua, e homai nui nei ki te katoa, kahore hoki ana tawai mai; a ka homai ki a ia.
1:6 Otira me inoi whakapono ia, kaua e ruarua. Ko te tangata ruarua hoki, tona rite kei te ngaru o te moana, e puhia ana e te hau, e akina ana.
1:7 Kaua hoki taua tangata e mea, e whiwhi ia ki tetahi mea i te Ariki.
1:8 E kore te tangata ngakau rua e u i ana hanga katoa.
1:9 Ko te teina iti, kia whakamanamana ia i te mea ka whakanekehia ake ia:
1:10 Me te tangata taonga ano, i te mea ka whakaititia: ka memeha atu hoki ia, ano he puawai tarutaru.
1:11 Ko te putanga mai hoki o te ra me te hau wera ano, na, kua maroke te tarutaru, kua ngahoro tona puawai, a ngaro iho te atanga o tona ahua: ka pera ano te tangata taonga, ka memeha atu i ona haereerenga.
1:12 Ka hari te tangata e u ake ana ki te whakamatautauranga: no te mea hoki ka oti ia te whakamatautau, ka whiwhi ia ki te karauna o te ora, kua whakaaria mai nei e te Ariki mo te hunga e aroha ana ki a ia.
1:13 ¶ Kaua tetahi e mea ina whakamatautauria, E whakamatautauria ana ahau e te Atua: e kore hoki te Atua e taea te whakamatautau e te kino, e kore ano hoki ia e whakamatautau i tetahi:
1:14 Engari he mea whakamatautau te tangata, i a ia e kumea ana, e poaina ana e tona hiahia ake ano.
1:15 Na, i te haputanga o te hiahia, ka whanau ko te hara; a, i te otinga o te hara, ka whanau ko te mate.
1:16 Kei whakapohehetia koutou, e oku teina aroha.
1:17 No runga nga homaitanga papai katoa, nga mea katoa e tino tika ana, he mea heke iho no te Matua o nga whakamarama, kahore nei ona putanga ketanga, kahore hoki he atarangi o te tahuri.
1:18 Na tona hiahia ake ano tatou i whanau ai, he meatanga na te kupu o te pono, kia meinga ai tatou me he matamua mo ana mea i hanga ai.
1:19 ¶ Kei te mohio koutou ki tenei, e oku hoa aroha, kia hohoro nga tangata katoa ki te whakarongo, kia puhoi ki te korero, kia puhoi kite riri:
1:20 E kore hoki ta te Atua tika e mahia e to te tangata riri.
1:21 Heoi me whakarere katoa atu nga tikanga poke, me te hara e hua tonu nei, me tahuri marire ki te kupu kua oti te whakato iho; e taea hoki e tenei te whakaora o koutou wairua.
1:22 Hei kaimahi ano koutou i te kupu, kaua hei kaiwhakarongo anake, kei tinihangatia koutou e koutou ano.
1:23 Ki te mea hoki he kaiwhakarongo tetahi i te kupu, ehara nei i te kaimahi, he rite ia ki te tangata e matakitaki ana ki tona kanohi maori i roto i te whakaata:
1:24 I tona matakitakinga hoki i a ia ano, haere ana, wareware tonu ake he ahua pehea ranei tona.
1:25 Tena ko te tangata e ata titiro iho ana ki te ture tino tika, ki te mea herekore, a ka u tonu, he kaiwhakarongo ano ia e kore e wareware, engari e mahi ana i te mahi, e hari ano tenei i tana mahi.
1:26 Ki te mea he ahua karakia to tetahi i roto i a koutou, ki te kore e parairetia e ia tona arero, he tinihanga hoki tana ki tona ngakau, he maumau karakia tana.
1:27 Ko te karakia pono, ko te mea pokekore ki te aroaro o te Atua matua, ko ia tenei, Ko te tirotiro i nga pani i nga pouaru i o ratou mate, ko te tiaki i a ia ake kei poke i te ao.
2:1 ¶ E oku teina, kaua e waiho i runga i te whakapai kanohi te whakapono ki to tatou Ariki kororia, ki a Ihu Karaiti.
2:2 Ki te tomo mai hoki tetahi tangata ki to koutou whare karakia he mowhiti koura nei tona, he kakahu pai; a ka tomo mai ano he rawakore, he kakahu paru nei tona;
2:3 A ka titiro atu koutou ki te tangata i te kakahu pai, ka mea ki a ia, E noho koe ki konei, ki te wahi pai; a ka mea ki te rawakore, E tu koe ki kona, E noho ranei ki konei, ki raro i toku turanga waewae:
2:4 He teka ianei he tikanga tahatahi ta koutou, kua he hoki nga whakaaro o koutou, o nga kaiwhakawa?
2:5 Whakarongo, e oku teina aroha, Kahore ano koia te Atua i whiriwhiri i nga rawakore o tenei ao, kia whiwhi ki te taonga, ara ki te whakapono, kia riro hoki i a ratou te rangatiratanga kua whakaaria mai e ia mo te hunga e aroha ana ki a ia?
2:6 Heoi ka whakakino na koutou ki te rawakore. He teka ianei ko nga tangata taonga hei whakatupu rangatira ki a koutou, hei toto i a koutou ki nga whakawakanga?
2:7 He teka ianei he hunga kohukohu ratou i te ingoa pai kua whakahuatia na ki a koutou?
2:8 ¶ Engari ki te rite i a koutou te ture kingi, to te karaipiture, Me aroha e koe tou hoa, ano ko koe, ka pai ta koutou hanga:
2:9 Tena ki te whakapai kanohi koutou, e mahi ana koutou i te hara, ka mau hoki i te ture he hunga he.
2:10 Ki te mau hoki te ture katoa i tetahi tangata, a ka kotahi ano te mea e tapepa ai ia, kua he ia ki te katoa.
2:11 I tana kiinga mai hoki, Kaua e puremu, i ki mai ano ia, Kaua e patu tangata. Na, ahakoa kahore koe e puremu, ki te patu tangata koe, kua takahia e koe te ture.
2:12 Kia rite ta koutou korero, ta koutou mahi, ki ta te hunga e whakawakia a mua i runga i nga tikanga o te ture herekore.
2:13 Ko te tangata hoki kahore ona ngakau tohu, e kore e tohungia ina whakawakia; ka whakapehapeha ia te ngakau tohu ki te whakawa.
2:14 ¶ He aha te pai, e oku teina, ki te mea tetahi he whakapono tona, a kahore ana mahi? E taea ranei ia te whakaora e taua whakapono?
2:15 Ki te mea e noho tahanga ana tetahi teina, tuahine ranei, ki te mea ranei kua kore he kai mana mo tenei ra, mo tenei ra,
2:16 A ka mea atu tetahi o koutou ki a ratou, Haere marie, kia mahana, kia makona; a kahore e hoatu e koutou ki a ratou nga mea e matea ana e te tinana; he aha te pai?
2:17 Waihoki ko te whakapono, ki te kahore ana mahi, he mea mate i roto ano i a ia.
2:18 Na, he ki tenei ma tetahi, He whakapono tou, he mahi aku: whakakitea mai ki ahau tou whakapono motu ke i au mahi, a maku, ara ma aku mahi, e whakakite atu toku whakapono ki a koe.
2:19 E whakapono ana koe kotahi tonu te Atua; he pai tau meatanga: e whakapono ana hoki nga rewera, me te wiri ano.
2:20 Heoi e pai ana ranei koe kia matau, e te kuware, he mea huakore te whakapono ki te kahore he mahi?
2:21 Kihai ianei a Aperahama, to tatou matua, i tika i nga mahi, i a ia i whakaeke atu ai i tana tama, i a Ihaka, ki runga ki te aata?
2:22 Ka kite ranei koe i mahi tahi te whakapono me ana mahi, na nga mahi hoki i tino rite ai te whakapono?
2:23 A i rite ano ta te karaipiture e mea nei, I whakapono a Aperahama ki tenei, I whakapono a Aperahama ki te Atua, a ka whakairia ki a ia hei tika: ka huaina ano hoki ia ko te hoa o te Atua.
2:24 Heoi ka kite koutou kei nga mahi he tika mo te tangata, ehara i te mea kei te whakapono anake.
2:25 Waihoki ko Rahapa, te wahine kairau, kihai ianei ia i whakatikaia e nga mahi, i a ia i whakamanuhiri ai i nga karere, a tukua atu ana raua e ia ra tetahi ara ke?
2:26 Ka rite hoki ki te tinana ka mate nei ki te kahore te manawa ora, waihoki ko te whakapono, ki te kahore he mahi, he mea mate.
3:1 ¶ Kei tokomaha koutou ki te whakaako, e oku teina, e matau ana hoki koutou rahi ake te he e tau ki a tatou.
3:2 He maha hoki nga mea e tapepa ai tatou katoa. Ki te kore tetahi e tapepa i te kupu, he tino tika tena tangata, e taea ano e ia te paraire te tinana katoa.
3:3 Na, ka panga nei e tatou nga paraire ki nga mangai o nga hoiho, kia rongo ai ratou ki a tatou; a pareparea ana e tatou to ratou tinana katoa.
3:4 Whakaaroa nga kaipuke, nga mea nunui rawa nei, he mea aki nei e nga hau kaha, heoi e pareparea ana e te urungi nohinohi rawa ki te wahi e hiahia ai te hinengaro o te kaiurungi:
3:5 Waihoki ko te arero he wahi nohinohi ia, nui atu hoki tona whakapehapeha. Nana, te nui o te wahie e whakaungia ana e te ahi nohinohi!
3:6 He kapura ano hoki te arero, ko te ao maori o te kino: pera tonu te arero i roto i o tatou wahi, poke iho i a ia te tinana katoa, ngiha ana i a ia huri noa nga mea katoa o te tangata, he mea whakau ano ia na te reinga.
3:7 Ko nga momo kararehe katoa hoki, ko nga manu, ko nga mea ngokingoki, ko nga mea i te moana, e whakararatatia ana, kua whakararatatia ano hoki i mua e te tangata:
3:8 Ko te arero ia e kore tena e taea e tetahi tangata te whakarata; he kino ia e kore e taea te pehi, ki tonu i te wai whakamate.
3:9 Ko ta tatou mea ia hei whakapai i te Atua, i te Matua; ko ta tatou mea ano ia hei kanga i nga tangata, i hanga kia rite ki te Atua.
3:10 Kotahi tonu te mangai puta ake ana i roto ko te manaaki, ko te kanga. Ehara i te pai, e oku teina, kia penei enei mea.
3:11 E pupu ake ana ranei i te puna ko te reka, ko te kawa, i roto i te poka kotahi?
3:12 E hua ranei he oriwa ma te piki, e oku teina, he piki ranei ma te waina? e kore ano hoki e pupu ake i te wai tai he wai reka.
3:13 ¶ Ko wai te tangata whakaaro nui, te tangata matau i roto i a koutou? ma tona whakahaere pai e whakaatu ana mahi, kei runga i te mahaki o te whakaaro nui.
3:14 Tena ko tenei he hae nanakia to koutou, he totohe i roto i o koutou ngakau, kaua e whakamanamana, kaua hoki e teka ki te pono.
3:15 Ehara tenei matauranga i te mea e heke iho ana i runga; no te whenua ia, no te ngakau maori, no te rewera.
3:16 I te wahi hoki e noho ai te hae me te totohe, ko reira ano te noho kino me nga mahi he katoa.
3:17 Ko te matauranga ia o runga, he mea kinokore i te tuatahi, muri iho he rangimarie, he ngawari, he hohoro ki te whakarongo, ki tonu i te mahi tohu, i nga hua pai, kahore ana whiriwhiringa i te tangata, kahore ona tinihanga.
3:18 A e ruia ana nga hua o te tika i roto i te rangimarie ma te hunga hohou rongo.
4:1 ¶ No hea nga pakanga me nga ngangaretanga i roto i a koutou? he teka ianei no tenei, no o koutou hiahia e whawhai ana i roto i o koutou wahi?
4:2 E hiahia ana koutou, heoi kahore e whai rawa; e patu ana koutou, e minamina ana, a kahore e whiwhi: e ngangare ana, e whawhai ana, heoi kahore e whai rawa, no te mea kahore koutou e inoi.
4:3 E inoi ana koutou, a kahore e riro i a koutou, no te mea e inoi he ana koutou, kia whakapaua ai ki o koutou hiahia.
4:4 E nga tangata puremu, e nga wahine puremu, kahore ianei koutou e matau ko te aroha o te ao he hoariritanga ki te Atua? Na, ko te tangata e hiahia ana kia meinga hei hoa aroha mo te ao, e mea ana i a ia hei hoariri ki te Atua.
4:5 Ki to koutou whakaaro he korero noa ranei ta te karaipiture, E hiahia ana ranei te wairua, i meinga nei e ia kia noho i roto i a tatou, kia tae rawa ki te hae?
4:6 Nui atu ia tana homai i te aroha noa: koia tana e mea nei, Ka pakeke te Atua ki ta te hunga whakapehapeha, ka homai ia i te aroha noa ki te hunga ngakau papaku.
4:7 Na, kia ngohengohe koutou ki ta te Atua. Turia atu te rewera, a ka oma atu ia i a koutou.
4:8 Whakatata atu ki te Atua, a ka whakatata mai ia ki a koutou. Horoia o koutou ringaringa, e te hunga hara: meinga o koutou ngakau kia hekore, e te hunga ngakau rua.
4:9 Kia pouri koutou, kia puta te aue, te tangi: kia puta ke to koutou kata hei aue, to koutou hari hei ahua whakapoururu.
4:10 Whakapapaku koutou ki te aroaro o te Ariki, a mana koutou e whakateitei ake.
4:11 ¶ Kati te ngautuara tetahi ki tetahi, e oku teina, Ko te tangata e ngautuara ana ki tona teina, e whakahe ana hoki i tona teina, e ngautuara ana ia ki te ture, e whakahe ana i te ture: ki te whakahe ia koe i te ture, ehara koe i te kaimahi i te tu re, engari he kaiwhakawa.
4:12 Kotahi tonu te kaiwhakatakoto ture, kei a ia te kaha hei whakaora, hei whakangaro: ko wai ra koe e whakahe na i tera atu?
4:13 Tena, e te hunga e mea nei, hei aianei, hei apopo, ka haere matou ki te pa ra, a ka noho ki reira, kia kotahi tau, ka hokohoko, ka whiwhi ki te taonga:
4:14 Kahore na hoki koutou e matau ki nga mea o apopo. He aha oti to koutou ora? He kohu ra, he iti nei te wa e puta mai ai, a kua memeha atu.
4:15 Te mea ra koutou, Ki te pai te Ariki, a ka ora matou, ka mea i tenei mea, i tera mea ranei.
4:16 Tenei ia koutou te whakamanamana nei ki a koutou kupu whakaputa: he kino taua tu whakamanamana katoa.
4:17 Na, ko te tangata e matau ana ki te mea i te pai, a kahore e meatia e ia he hara tera nona.
5:1 ¶ Tena, e te hunga taonga, e tangi koutou, aue ki o koutou mate meake nei puta mai.
5:2 Kua pirau o koutou taonga, kua kainga o koutou kakahu e te huhu.
5:3 Kua waikuratia ta koutou koura me ta koutou hiriwa; ko te waikura ano o aua mea hei kaiwhakaatu i to koutou he, hei kai hoki i o koutou kikokiko, ano he kapura. Kua pae na i a koutou he taonga mo nga ra whakamutunga.
5:4 Nana, kei te karanga te utu i kaiponuhia e koutou ma nga kaimahi nana i kokoti a koutou mara, kua tae atu ano hoki nga karanga a nga kaikokoti ki nga taringa o te Ariki o nga mano tini.
5:5 Kua kai koutou i nga kai papai i runga i te whenua, whaia ana e koutou a te tinana whakaahuareka; atawhaitia ana e koutou o koutou ngakau, me te mea ano ko te ra okanga tenei.
5:6 Whakataka ana e koutou ki te he, patua iho te mea tika, kihai ano ia i pehi atu i ta koutou.
5:7 Na, tatari marie koutou, e oku teina, ki te haerenga mai o te Ariki. Na, tumanako tonu te kaingaki ki nga hua utu nui o te whenua, he mea tatari marie atu nana, kia tae mai ra ano to mua me to muri ua.
5:8 Tatari marie ano hoki koutou; kia u o koutou ngakau: kua tata hoki te haerenga mai o te Ariki.
5:9 Kaua e amuamu tetahi ki tetahi, e oku teina; kei whakataka koutou ki te he: nana, kei nga tatau te kaiwhakawa e tu ana.
5:10 Ko nga poropiti i korero nei i runga i te ingoa o te Ariki, waiho ratou, e oku teina, hei tauira mo te whakamanawanui ki nga kino, mo te tatari marie.
5:11 Nana, ki ta tatou he hari te hunga e whakamanawanui ana. kua rongo koutou ki te manawanui o Hopa, kua kite hoki i to te Ariki whakamutunga, he nui to te Ariki aroha, me tana mahi tohu.
5:12 ¶ Ko te tuatahi ia o nga mea katoa, e oku teina, kaua te rangi, kaua te whenua, kaua tetahi atu oati, e oatitia e koutou: engari me ae ta koutou ae, me kahore ta koutou kahore; kei taka koutou ki te whakawa.
5:13 Ki te pangia tetahi o koutou e te mamae, me inoi. Ki te koa te ngakau o tetahi, me waiata.
5:14 Ki te turoro tetahi i roto i a koutou, me karanga e ia ki nga kaumatua o te hahi; a ma ratou e inoi ki runga ki a ia, me te whakawahi ano i a ia ki te hinu i runga i te ingoa o te Ariki:
5:15 A e ora te turoro i te inoi whakapono, ma te Ariki ano ia e whakaara ake; ki te mea hoki kua mahi hara ia, ka murua tona hara.
5:16 Whakina o koutou he tetahi ki tetahi, me inoi ano koutou tetahi mo tetahi, kia ora ai o koutou mate. Nui atu te mana o te inoi kaha a te tangata tika.
5:17 He tangata a Iraia, he rite tahi te ngakau ki o tatou, heoi ka kaha nei tana inoi kia kaua e ua; kore ake he ua ki runga ki te whenua, a e toru nga tau, e ono nga marama.
5:18 Inoi ana ano ia, a ka homai he ua e te rangi, na hua ana nga hua o te whenua.
5:19 E oku teina, ki te kotiti ke tetahi o koutou i te pono, a ka meinga e tetahi kia tahuri mai ano.
5:20 Kia matau ia, ko te tangata i tahuri ai te tangata hara i te he o tona ara, e ora i a ia he wairua kei mate, he tini ano nga hara ka hipokina e ia.


text:
Ma te whakaaro nui e hanga te whare;
Ma tematauranga e whakau
Curriculum links
Ngā Wāhanga Ako
He maha ngā wāhi hei whakauru i te wheke-ngū ki roto i ngā marau Kura Tuatahi, Kura Tuarua. Kei te pūtaiao te tino wāhanga ako.
Kuhu ai ki ēhea whenu?
- ō Mataora (ngā mea ora o te ao)
- Te āhua o te Pūtaiao
Ngā tino pūkenga
- Te Whakauru Mai me te āwhina Atu - Ka whakahaua ngā tauira kia mahi tahi me ō rātou hoa, ā, me te honohono haere i a rātou e ako ana mō te whakaaturanga nei.
- Te whakaaroaro- Ka āhei ngā tauira ki te kimi kōrero ake mō te wheke-ngū mā te whakaputa i ō rātou mōhio me ō rātou mahara, me te patapātai hoki. Ko te mahi whakamātau i te wheke-ngū, he pai mō te wero i te hinengaro.
Ngā Koeke Paetae
1–8
Tau o te rōpū
1–13
He aha ngā kaupapa ako ka tautokona atu e ia?
- ngā mea ora o te moana
- ngā takatūtanga
- ngā kaupapa mahi mō te taiao
- ngā mea ora whai tuarā, me ngā mea tuarā kore
Pēhea ake te roa o te wā?
Tekau miniti, kō paku atu rānei.
Kitea ai te wheke-ngū i hea?
Kitea ai te wheke-ngū i te mutunga o te whakaaturanga Mountains to sea, tata ki te kuhunga ki NatureSpace. Papa 2.
He aha te take me kite aku ākonga i a ia?
- Koia anake te wheke-ngū nui kei te whakaaturia i te ao
- Ka kite rātou i te whatu nui rawa kua huraina e te tangata
- Ka kite rātou i ngā rārangi matau, rārangi pata o te wheke-ngū hei hopu i tana kaipāhua.
- Mai i te wā i hopukia, kua puta ki te ao whānui ngā rongo mō te wheke-ngū – koia tonu te ingoa rongonui kei Te Papa!
- Ka aronuitia e ngā tauira, ā, i taua wā tonu ka tūtaki rātou ki ētahi whakaaro mō te taiao.
- He mahi pārekareka mō te whāngai i ō rātou hinengaro
He aha hei mahi i reira?
- Tirohia ngā whakaaturanga ake mō ngā mea ora o te moana.
- Toroa te whare tapere ahu-3 kia kite i te moana hōhonu, kāinga o te wheke-ngū nui.
- Kohia ētahi mōhiotanga mō te wheke-ngū nui rawa o te ao, mā te pānui me te mātaki.
Me mōhio ahau i te aha mō tēnei?
- Waimarie i mau te wheke-ngū i te kaipuke San Aspiring e hī ana i te Moana ki te Tonga mō te ika nihoriki (toothfish) i Pepuere 2007
- Nā Te Manatū Ika i koha te wheke-ngū ki Te Papa i te 20 Mei 2007.
- E toru rā te wheke-ngū e koero ana, ka āhei he rōpū kaipūtaiao nō te ao ki te whakamātau.
- Nā te webcam i paoho ā rātou mahi ki te 450,000 kaimātaki huri noa i te ao.
- Ko te wheke-ngū nei te kararehe rahi rawa o te ao, he tuarā kore.
- He uha te wheke-ngū a Te Papa.
- He rahi kē atu ōna whatu i ērā o ngā kararehe katoa e mōhiotia ana – pērā i te pōro poiwhana te rahi. He momo rama kei ia taha o ōna whatu, nā reira he ngāwari mōna te rapu kai i ngā wāhi hōhonu o te moana. Ko ngā whatu o te nuinga o ngā momo ngū huri kē ki te taha, engari o te wheke-ngū nui, anga whakamua kē, nā tēnei ka taea e ia te tatau i te mamao o tana kaipāhua. Ko te arotahi o ia whatu pērā i te ārani te rahi.
- Whiua ai e te wheke-ngū ōna kāwai hei kapo i tana kaipāhua. He āhua pupuhi nei ngā moka o ia kāwai, e āmioa atu ana e te rua rārangi matau takahurihuri. Ka kaha ake te whawhai a te kaipāhua, ka hōhonu ake te kōwiri o ngā matau ki roto i te kiko.
- Ka mau i ōna kāwai tana kaipāhua, ka kumea mai e te wheke-ngū ki roto i ōna ringa whatoro e waru. Kei konei te tini matau me te tini pata taratara. Ka haoa e ngā ringa te kaipāhua, ā, ka nukua mai ki te waha o te wheke-ngū. Ka mau te pupuri i tana kaipāhua, mā tōna ngutu koi ka honia e te wheke-ngū kia itiiti. He pakari tonu te ngutu engari he iti noa iho ka taea e te wheke-ngū te kai. Puta ai tōna korokoro whāiti i waenga i tōna roro, nā reira ki te nui rawa tana ngau, ka mate tana roro.
- Uhia ana ngā whekau o te wheke-ngū e te pueru kaitā, pēnei i te peke. Ko te pueru nei he rite ki te ngako taumaha, ngako pukupuku. Otirā, he uaua kaitā noa iho kei rō kiri tāpiapia. Kei runga i te kiri ētahi paepae kikī ana i te wai ngārahu. Ki te tapahia e koe te pueru, ka riro mai ētahi porowhita wheke-ngū e rite ki te wīra taraka te rahi!
- Kau whakamua ai te wheke-ngū mā te pōkare i tōna pakihau takirua, pakihau pakari. Ka taea anō e ia te haere whakamuri mā te pana i te wai mā tōna kōrere. Hei whakatopa i te wāhi kotahi, whakawhitiwhiti ai te wheke-ngū i te pōkare pakihau me te pana kōrere.
Ētahi pātai hei kōrerorero
- He aha ētahi o ngā tino āhuatanga o te wheke-ngū e taea ai e ia te noho i roto i te moana hōhonu?
- E tika ana me pupuri te wheke-ngū, me maka kē rānei ki te moana? He aha ngā whakaaetanga me ngā whakakāhoretanga ki te pātai nei?
- He aha ētahi o ngā kaipāhua me ngā kaipatu o te wheke-ngū?
- He rite anō ki tētahi kararehe kua kite koe?
- Ki a koe he pēhea te haere a te wheke-ngū i roto i te wai?
- Me pēhea tā tātou tiaki i ngā moana me ngā mea ora e noho ana i reira?
- He aha te tikanga o te kaitiakitanga?
- Me pēhea e taea e te mātauranga Māori mō te orokohanga te āwhina i a tātou ki te mōhio ki te moana?
- He aha ngā wāhanga o te koiora o te wheke-ngū?
- Me pēhea ngā kaipūtaiao e mōhio mō te wheke-ngū?
- Me pēhea tātou e mōhio kei te tika ā rātou rongo kōrero?
- He tīpuna tō te wheke-ngū nui? Ko wai a ia, me pēhea tātou e mōhio ai?
- He aha pea ngā pānga atu o te tangata ki te wheke-ngū?
Ētahi atu parongo
Ētahi mea ōrite me ngā wāhi whakaatu


text:
NGA KARAREHE O TE NGAHERE
Ka kite iho te tangata i te tukinatanga a etahi kararehe o te ngahere i tana mara ka mohio iho ia ara noa atu te tukinotanga i nga rakau pihi hou ake o nga ngahera. Ko te opossum, he ingoa Pakeha tenei, tetahi noa iho o nga kararehe tukino i nga rakau o nga ngahere. Kei nga maunga, kei nga koawaawa e taka ana te tia, te nanenane, te poaka ko enei etahi o nga kararehe tukino i nga ngahere. Ka kore nga ngahere ka horohoro te whenua ka kaha te waipuke o nga awa. Kei tetahi o nga Tari Kawanatanga tenei mahi te patupatu i nga kararehe tukino o nga ngahere. Kei te mahi nga tohunga o Te Tari o Nga Ngahere ki te rapa huarahi hei tohu i nga rakau.
MO AKE TONU ATU A TATOU NGAHERE
Na Te Tari Kaitiaki o nga
Ngahere o
Niu Tireni


text: I nga hararei I haere toku whanau ki Whangarei.I haere matou mo te ra whanau o toku kaihanga.I noho matou ki te whare o toku kaihanga no te mea kei a ratou tetahi whare hou,tetahi whare nui,tetahi whare momona,tetahi whare roa,tetahi whare tino ataahua hoki.I kai matou I nga kai e pai ana ki a matou ko te keke,ko te keke kapu,cheerio’s,tipi,rare,pae hoki he tino pai ahau ki ena kai katoa.I tae mai tetahi whare pekepeke nui ,I takaro matou ko oku kaihanga I roto I te whare pekepeke.I te hanga maua ko toku kaihanga ko Rangi-maria I tetahi whare rakau.I haere matou ki te taone ki te hoko taonga.I korero toku mama ki tona tungane ki ahau ko toku matua keke te papa o toku kaihanga.I kite matou I toku kaihanga ko tona ingoa ko Zandyzaia he tino ataahua ia.I mahi matou I enei mea katoa mo te ra whanau o taku kaihanga ko Carlin tona ingoa,kei te huri tona tau ki te tahi .ka ki ahau I nga wa katoa”Ra hanau kia koe Ra whanau kia koe Ra whanau kia Carlin Ra whanau kia koe”engari I te po o te ratapu I hoki atu tatou ki te kainga.


text:
Story: Kāmira, Himiona Tūpākihi
Page 1 - Kamira, Himiona Tupakihi
Kamira, Himiona Tupakihi
1880–1953
Nō Te Aupōuri, nō Te Rarawa; he puna kōrero, he tohunga whakapapa
I tuhia tēnei haurongo e Henare Arekatera Tate , ā, i tāngia tuatahitia ki Ngā Tāngata Taumata RauKo te wāhanga 4, 1998
I whānau a Himiona Tūpākihi Kāmira i te tau 1880 ki Reena i te taha raki mā uru o Te Hokianga. Ko Tākou tētahi anō o ōna īngoa. I Reena, i Mātihetihe hoki, i te tonga o te tai moana o Mitimiti ia e noho ana i te nuinga o ōna rā. He tama tōna matua a Tūpākihi Kāmira – ko Raukohe tētahi o ōna īngoa – nā Kāmira Haka rāua ko tana wahine, ko Huriana Pāpārangi; ko tōna whaea, ko Maata Himione – arā, ko Ngāreta, ko Reta ētahi o ōna īngoa – ko te wahine tuatoru rā a Tūpākihi. Ko Himiona noa te tama o tēnei mārena, ahakoa tokorima atu ngā tuākana, tuāhine o Himiona, nā ērā atu o ngā moenga a Tūpākihi. Ko ōna tino hapū tonu ko Ngāti Ruanui, ko Te Taomāui, ko Te Hokokeha, e pā katoa ana ki a Te Aupōuri rāua ko Te Rarawa. I pā anō hoki ia ki a Ngāti Kahu, ki a Ngā Puhi me Ngāti Whātua.
I a ia e tamariki ana, whakatōkia ana ia ki ngā tikanga Katorika. Ko te kōrero, nā ngā pirihi me ngā katikita pea o te rōpū mihinare a Hato Hōhepa, arā, te rōpū Mill Hill a Kāmira i kura. Ka huri ki te taha Māori, anā kē atu te kaha tika o te whakaako a tōna matua rāua ko tōna tipuna i a ia ki te nui o ngā kōrero tuku iho o te iwi. Ina anō e mau ake nei aua kōrero rā i roto i ētahi wāhangahanga pukapuka i tuhia i ngā tau 1856, 1860, 1872 me 1884. I roto i ēnei pukapuka ko ngā īngoa o ngā whare tīpuna, o ngā whare mate, tae atu ki ngā pā me ngā rua kōiwi o Te Aupōuri rāua ko Ngāti Kurī i Whāngāpē. I aua pukapuka anō e mau ana ngā īngoa tīpuna me ngā kōrero mō ngā iwi i reira e noho ana, me ā rātau pakanga e hoki whakamuri ana kia tekau ngā whakatipuranga; i reira anō ngā kōrero mō ngā hui i Mātihetihe i Maehe o te tau 1893 me Āperira o te tau o muri mai i Ākarana (Auckland). Ko te kaupapa o ēnei hui e tautoko ana i te Kotahitanga. Noho ake ana ko Ngākuru Pene Haare, he kaumātua rangatira nō Mātihetihe, i mau nei tōna tino whakaawe i a Himiona i tōna taiohinga.
Nō te 24 o Āperira i te tau 1899 i Mātihetihe, i moea ai e Himiona Kāmira a Mereana Harekuku (ko Te Ruru tētahi anō o ōna īngoa) o Ōrira. Nā Pā John Baptist Becker (ko Pā Hoane tōna īngoa ki ngā Māori o Te Hokianga) rāua i hono. Tokorua ngā tamariki i puta i a rāua: ko te mea wahine, ko Ākata Monika; ko te mea tāne, ko Pētera.
He tangata pukumahi a Himiona ki te tuhi kōrero, ā, ka pakeke nei ia, ka haere tonu tēnei o āna mahi ā mate noa. I te tau 1902, ka tīmata tana tuhi i ngā kōrero mō te momo noho me te mahi a tōna iwi, kore rawa i ngaro he aha: nā te kino o te rangi i tōmuri ai te rumaki kūmara; te whānautanga o te kūao hōiho; te rā – tae noa ki te hāora – i whānau ai āna tamariki, i iriiria ai hoki. I tuhia hoki e ia ngā kōrero tohutohu mō te rumaki me te ngaki hua whenua, tae noa ki te hī ika e ai ki te maramataka a te Māori.
I te tau 1908, ka uru a Himiona ki tētahi mahi ohu i raro i te 'Kamupene Para', he mahi whakatikatika whenua hei pāmu i Te Wairoa, i Moetangi, i Taikarawa me Waikare tōna tikanga. Taka rawa ake ki te tau 1911, kua whakatūria ko ia hei kaiwhakahaere mō te komiti o te kamupene. I te tau o muri mai ko ia he mema nō tētahi kaunihera, he mea whakatū e ngā komiti marae o Te Hokianga ki te raki me te tonga. Ka tuhia e ia ngā kōrero mō ā rātau mahi, e pā ana ki te whakatū me te whakahoutanga i ngā whare, te whakawhiwhi raihana hī taraute me te whakahaere i te mahi purei piriote, te tirotiro i ngā tāke kurī, tae atu ki te whakatatū hoki i ngā ratonga ki ngā Māori e haere ana ki ngā hui Kōti Whenua Māori i Rāwene.
I te tau 1913, i te whakataunga a te Kōti Whenua Māori i ngā pānga ki ngā whenua i te takiwā o Waireia, ko Himiona tonu tētahi o ngā tino kaiwhakaatu i tū i te aroaro o te Kōti tuku ai i ōna mōhiotanga. Ka takoto i a ia tana mana ki te poraka whenua o Te Peke, i heke iho mai i tana tipuna, i a Ihengaiti, taka iho ki tana tipuna kuia, ki a Huriana Pāpārangi. I riro mai anō i a ia ngā pānga i ētahi atu poraka whenua ehara koa anake i runga i tōna whanaungatanga ki ētahi atu o ngā kaikerēme, ēngari nā runga anō hoki i tō rātou whakaaro ki tōna tūranga rangatiratanga.
Akene pea ko te tino koha tonu a Kāmira ki tōna iwi ko tana whakaemitanga i ā rātau kōrero ā-iwi. I tīmataria e ia ēnei mahi i Hānuere o te tau 1936 i Reena. Tekau mā rua katoa ngā pukapuka i tuhia e ia, whakatakoto ai i ngā whakamāramatanga me te whakahāngai haere anō hoki i te āhua o ngā kōrero a tōna pāpā. He wāhanga pukapuka anō ōna mō ngā whakapapa, he wāhanga anō mō ngā waka o te heke mai i Hawaiki, he wāhanga kē anō mō ngā pakanga. Ka tuhia e ia ngā tikanga a ngā tohunga, me ngā tikanga whakahoro tamāroa; whakamāramatia ana e ia te hanga me te whakatuwhera o te whare wānanga, tae atu ki ngā kaupapa ako me ngā karakia ki a Io.
Nāna anō i waihanga, i whakaemi mai rānei i ngā kauheke ētahi paopao, me ētahi atu momo waiata hoki. Hui katoa e 77 ngā waiata nei, ā, me e taea ana, mahue mai ana i a ia ngā whakamāramatanga. Ko tētahi o aua waiata rā he tangi mō Nukutawhiti, he tipuna nō mua atu. I reira anō hoki ngā waiata o te takiwā noa nei pērā i te waiata tangi a Te Ruki Kawiti mō te riro o te tino mana Māori i te Ingarihi, he waiata mō te Kīngitanga, tae atu ki tētahi waiata tangi mō Wiremu Rikihana, he rangatira nō Te Rarawa, he mema hoki nō te Kaunihera Ture (Legislative Council), i mate atu rā i te tau 1933. Tērā anō tētahi paopao, 20 ngā whiti, e whakaputa ana i ngā āwangawanga o te ngākau mō te ngaro noa o Ngā Puhi pērā i ō rātou whenua; e rima ngā whiti e whakanui ana i ngā mahi a Āpirana Ngata, te Minita Māori o taua wā.
I āta manaakitia e Himiona ngā taonga whakahirahira nei hei taonga mā Te Tai Tokerau katoa, ehara i te mea mā Te Hokianga anake. Ka whakaemitia e ia ngā tātai whakaheke o ngā iwi o Te Tai Tokerau. E taea ana hoki e ia te whakapapa ngā moemoenga i waenganui i ngā iwi, i ngā hapū, tae noa ki ngā whānau. He mana tāna kupu i ngā hui wānanga, i taupatupatua ai ngā whakapapa, i tuhia ai hoki. Ko te tikanga, e toru rā te roa o ēnei huihuinga, 18 pea ngā kaumātua i te hui, ā, tapaina ana tō rātou tira ko te Rōpū Wānanga.
Ko ēnei momo wānanga he mea tīmata mai i te tau 1879, he wānanga kōrero mō ngā waka tonu i heke mai ai ngā iwi o Te Tai Tokerau. I ngā hui o te tau 1907 me te tau 1924 ka tatū te kōrero e waru ngā waka i whai wāhi nui ai a Ngā Puhi, a Ngāti Kahu me ērā atu anō o ngā iwi e whai pānga ana: ko ngā īngoa o aua waka ko Ngā-toki-mata-whao-rua, ko Māmari, ko Māhuhu-ki-te-rangi, ko Tinana, ko Mātaatua, ko Mamaru, ko Ruakaramea me Kurahaupō. I tētahi hui i Tāpui-rangatira, i Te Wairoa, i Noema o te tau 1924, ko Himiona te kaiwhakaturuki a Karipa Wī Pātene i ngā whakapapa o Ngāti Waiora me Ngāti Kurī o Te Aupōuri. Haere ake nei, ko Himiona anō te reo whakapapa i ngā hui i tū i Noema o te tau 1932, i Hānuere me Maehe o te tau 1933 i Rōma i te rohe o Ahipara; i Hūrae o te tau 1940 i Te Huahua i te rohe o Motukaraka; i Ākuhata o te tau 1940 me Hānuere o te tau 1949 i Mangamuka; i Hānuere o te tau 1941 i Rotokākahi; i Pēpuere o te tau 1949 i Tauwhare i te rohe o Te Wairoa.
I te rā tuarua o te hui i Mangamuka i Hānuere o te tau 1949, ka puta te tono a Toki Pangari o Ōrira kia katia ēnei tūmomo hui. I taua wā, whakaae katoa ana te whakaminenga i reira, ka tuhia ō rātou moko ki runga i ngā pukapuka hei tohu i te pono me te oti pai o aua whakapapa. Otirā, i tū anō ētahi atu hui, nā Himiona anō i ārahi, i Mātaitaua i te rohe o Utakura, i Noema o taua tau. I tēnei o ngā hui whakaaturia ana e ia ngā kōrero mō Kupe rāua ko Nukutawhiti tae atu ki te pūtakenga mai o Ngā Puhi. I tū ētahi o ngā hui ki Mangamuka i Hānuere o te tau 1950; i Ōmanaia, i te tonga o Te Hokianga, i Hepetema o taua tau anō; i Mangamuka anō i Hānuere o te tau 1951.
I te marama o muri mai, i Pēpuere, ka tū anō he wānanga i Ākarana i te kāinga o Ruka Herewini. Ka kōrerotia anō a Kupe, me te waka o Ngā-toki-mata-whao-rua, me te pūtake mai o te īngoa o Ngā Puhi; ko Himiona tonu tētahi o ngā kaikōrero tokorua. I konei ka whakatūria te Komiti Waka o Te Taitokerau–Ākarana, ā, i tau anō hoki i konei te kōrero a ngā tāngata i reira ki te whakatū hui hei whakamaumaharatanga ki ngā waka o Ngā Puhi. Nō muri mai ka tau te whakaaro kia whakaarahia he whakamaumaharatanga mō aua waka ki Maungataniwha, i te rohe o Mangamuka. I muri mai i te hemonga o Himiona, ka tāia e Te Piiki (Bruce Biggs) ētahi o āna kōrero mō Kupe ki roto i te pukapuka a te Rōpū Poronihiana (Polynesian Society), arā, te Journal of the Polynesian Society.
Ahakoa te hōhonu o tōna mōhio ki tana ao Māori, mau pūmau tonu ia ki te Hāhi Katorika. I noho tonu ia hei katikita mō te Hāhi, e ako ana i te whakapono, e ārahi ana hoki i ngā karakia i Mātihetihe me ērā atu wāhi. Arā atu ōna tūranga, pērā i te kaiwhakahaere mō te peka o te rōpū mō ngā Mahi Māori mō te Whawhai (Māori War Effort Organisation) o Mitimiti i te wā o te Pakanga Tuarua. Ko ia hoki tētahi o ngā kaitautoko i ngā āpiha Māori toko i te ora i whakatūria e te Tari Māori i te tekau tau atu i 1940. I whakatūria anō hoki ia hei wātene i raro i te Ture Toko i te Ora me te Pai mō te Iwi Māori (Māori Social and Economic Advancement Act) o 1945. Ko tōna tino hoa i ngā tau e rua i mua atu i tōna hemonga, ko Pā Teo (Theo Wanders). I Panguru a Pā Teo e mahi ana, ēngari hāereere tonu ai ki te kite i a Himiona, moe atu hoki i tōna kāinga. Nō te 28 o Ākuhata i te tau 1953 i hemo ai a Himiona Kāmira i Mitimiti, ā, e toru ngā rā i muri ko te nehunga atu tēnā i a ia ki Hīone i Mātihetihe. Mahue iho ana i a ia tana wahine me ā rāua tamariki. Puta ana te poroporoaki a te Northland Times mōna e kī ana, me tangi rā te ngaronga o tētahi o ngā pātaka kōrero o ngā tikanga o onamata.


text:
Austronesian
Ko te reo Austronesian te kahui reo nunui o te ao, a koia tonu te matapuna o te reo maori. 1268 nga reo o tenei kahui i korerohia mai i Madagascar i te uru, tae atu ki Rapanui ki te rawhiti, ko nga moutere o Initonīhia kei waenganui.
Ko te matapuna o tenei iwi e kia nei ko nga Austronesian ko te motu o Formosa (Taiwana). I ahu mai etehi tangata no Ahia ki Taiwan i nga tau 10,000-6000 B.C, a na te wehenga i era atu iwi ka puta mai he reo hou me nga tikanga.[1].
Tena pea na te whakarea o te iwi ka timata mai i nga tau 5000-2500 B.C. te marere o te iwi nei ki whenua ke. Tuatahi ki nga Philippines, katahi ka toro atu ki nga moutere o Sulawesi, o Borneo, o Maluku me Java.
Mai i Maluku ka huri nga waka ki te Moannui a Kiwa mai i nga tau 1200 B.C. ki 500 B.C. Ko etehi atu ka huri te ihu o te waka ki te ra-to tae atu ki Sumatra, ki te kuititanga o Malay me te tai tonga o Vietnam. Ka whakawhiti ano tetehi waka i te Moananui o India tae atu ki Malagasy
I te tau 1000 B.C. pea ka tae atu etehi o enei ki Savaii me era atu o nga moutere e kia nei o ngai tatou te Iwi maori.
Ahurea[edit | edit source]
Ma te whakatauriterite i nga tikanga me te taritari i te reo me rangahau ka tuhurahura etehi wahanga o te ahurea o ratou nga tupuna onamata.
Ko te hapu te mana whakahaere o te iwi austronesian nei, he whai rangatira no te taha wahine. Ka whai ano ratou i te tikanga o te tuakana, taina.
He iwi whakatere waka, a kaore e kore kei a ratou te putake o te matauranga tatai arorangi me te whakatere waka.
Ko te matu o te whakaaro ko te purua tanga ara ko te Rangi me te whnua, ara ko te rere ki uta ko te rere ki tai.
He kiri waituhi to nga tangata nei, a ka tuhi ano te kiri o te uku me era atu o nga taputapu.
Te Marara Reo[edit | edit source]
E toru pea nga wehenga ki to te kahui reo nei ara te reo Formosa, te reo o Malay me te reo o te Moananui a Kiwa.
Ko Foromosa te mea tawhito i korerohia e nga tangata whenua o Taiwan, kei reira e noho tonu ana etehi uri ki uta. Ko Malay me nga reo o Te Moananui a Kiwa he reo kotahi.
Ara i te wehenga i nga moutere o Maluka ka haere etehi ki te uru ko ratou nga Malay, ka haere etehi ki te rawhiti ki te Moananui a Kiwa. Ko nga Malay hoki ratou e haere tawhiti atu ki Madagascar
I te taenga mai o nga Austronesians ki nga moutere tata ki Ahia ka tuponohia tetehi iwi ke ara ko Nga Papua, he tangata hema, kiri pango.
Ka moea nga iwi e rua nei a ko nga uri ko te iwi e kia nei ko Ngai Lapita ara ko nga tupuna o tatou nga uri o Hawaiki. Ko nga me atata ki Papua ko nga Melanesian ko nga mea a puta atu ki te Moananui a Kiwa ko ngai tatou o Polynesia. Ko Etehi ka huri ki nga motupapatea a ka moea ano nga uri o Philipines kia puta nga uri o Micronesia.
- ↑ (Blust,1988)


text:
Kaniere
Ko Kaniere he nohanga o te takiwā o Te Tai-poutini. E ai ki Toitū Te Whenua, he nohanga (he 'locality' rānei ki te reo Pākehā) he wāhi e nohoia ana e te tangata, engari kāore anō kia tae te taupori ki te nui e taea ai te kī he tāone tonu taua wāhi rā.
E ai ki te kautenui o te tau 2006, e 459 te taupori o Kaniere. Mai i te kautenui o te 2001, e 69 te pikinga ake o te tokomaha tāngata.[1]
Rārangi kōrero
Takiwā o Te Tai-poutini[edit | edit source]
Ko te takiwā o Te Tai-poutini kei te uru o Te Wai-pounamu; ko Māwhera te tāone nui.
Ko te kura[edit | edit source]
Ko te kura o Kaniere he kura tuatahi mō ngā taitama me ngā kōhine o ngā taumata 1 tae noa ki te 6. Ko 7 te whakatauranga ōtekau; ā, e 115 te tokomaha o te rārangi ingoa.[2]
Tirohia hoki[edit | edit source]
- Mahere: rohe whenua o Aotearoa (LINZ). Toitū Te Whenua (Land Information New Zealand)]. He mea kite i te 2007-09-04.
Tohutoro[edit | edit source]
- Toitū Te Whenua (Land Information New Zealand). He mea kite i te 2007-09-04.
- Ngā Pou Taunaha o Aotearoa (New Zealand Geographic Board). He mea kite i te 2007-09-04.


text:
Mā te tāone nei e tū hei tūara mō te huinga ō ngā kaikiri tuhi i ngā rā whakatā.
Mai te Rā Horonuku tae atu ki te Rā Hororangi, ka tū te huinga mā ngā tohunga tā moko me ngā kai kirituhi ki te papa rēhia ki Ngā Motu.
Ka whakamanuhiritia e te tāone nei te tini tāngata nō ngā pito ō te Ao ki tēnei huihuinga ki konei hoki whakātūria atu ai ngā hitiri, ngā whakapapa, me te āhuatanga ō tēnei momo mahi.
Ka tae mai ngā kaikiri tuhi mai ngā motu pērā i ā Hapani, Amerika, Raanana, me ētehi atu wāhi me ngā kaikiri tuhi nō Aotearoa.
Ko te rua tekau tāra te utu mō ngā tikiti ka mutu te tau tekau mā whā me te kore utu mō te hunga tamariki.
Mō ētehi atu kōrero ipurangi atu ki www.nztattooart.com


text:
No Ka Haku Hua'ōlelo Hou
Synopsis: Hawaiian language media will promote community-wide effort in modernizing the lexicon.
I kēia au a kākou e 'ike nei, he nui nā mea hou o ka 'āina i 'ike 'ole 'ia e ka po'e kahiko. Aia nō ke kama'ilio 'ia o ua mau mea hou lā a he mau hua'ōlelo hou kā kākou. Eia mai ka nīnau nui: Na wai ia e haku i ua mau hua'ōlelo hou lā? 'O ka'u e no'ono'o nei, 'a'ole lawa kahi hui ho'okahi wale nō. Na kākou nō a pau ia kuleana e 'auamo.
No mākou haumāna o ke kulanui, 'a'ole maopopo ko mākou kuleana, no ka mea, ma loko o ka papa, aia i ke kumu ka mana ho'oholo no ke 'ano pololei o ka 'ōlelo. 'O ke kuleana nui o ka haumāna, 'o ia ka ho'opili 'ana i ka hana a me ka 'ōlelo a ke kumu. Akā, he minamina nui ka paipai 'ole 'ia o ko mākou mau mana'o pono'ī pehea ka pili a me ka 'ole i ka mana'o o ke kumu.
I nā lā i hala akula, ua haku ko kākou mau kūpuna i nā hua'ōlelo hou he nui hewahewa no kēlā me kēia mea, a eia ke lohe pinepine 'ia nei ua mau hua'ōlelo lā i kēia au. Ua hele a laha i ka ho'ohana nui 'ia e ka lehulehu. Ma o nā nūpepa Hawai'i kahiko i laha ai nā hua'ōlelo hou. I ka puka mai o nā hua ma laila, 'ike maka 'ia e ka lehulehu i ka heluhelu, a inā he hua'ōlelo kū i ka maika'i, e ho'ohana nui 'ia ma ia hope aku, a laha loa.
I kēia au, he mea pa'akikī ka ho'olaha 'ana i nā hua'ōlelo hou. 'A'ohe laha o ka 'ōlelo Hawai'i mai 'ō a 'ō o ka 'āina e like me kona kūlana ma mua, a 'a'ohe ona laha ma kēlā me kēia 'ohana o ke kaiāulu. A no ka mea, 'a'ohe pāpaho Hawai'i i kēia au, 'o ia ho'i, 'o ka lēkiō 'oe, 'o ke kīwī ho'i, ka pūnaewele, a pēlā aku. 'A'ohe o kākou kahua e kūkulu aku ai i ko kākou mau mana'o i mua o ke ākea, a i 'ike 'ia a i paka pū 'ia ho'i e nā kini lehulehu.
'O Māmaka Kaiao wale nō ka puke ho'okahi i pa'i 'ia ai nā hua'ōlelo hou no nā mana'o hou e komo nei i loko o kā kākou 'ōlelo. A pōmaika'i maoli nō kākou i ka puka mai o ia puke. He hana nui ia, a he mahalo nui 'ia ho'i, akā, 'a'ole lawa ia puke ho'okahi wale nō, no ka mea, 'a'ole pau ka 'ike i ka puke ho'okahi!
Eia nō ka mea 'āpiki. Aia nō i kēlā puke ka mana e alaka'i ai i ka no'ono'o o nā mea heluhelu. Inā e kākau 'ia kekahi mana'o ma ka puke, e puni ana nō nā mea heluhelu me ka mana'o 'o ia ho'okahi wale nō ka mana'o pololei. Inā e haku 'ia kekahi hua'ōlelo hou a pa'i 'ia i loko o ia puke, e puni ana ka lāhui ē 'o ia ho'okahi ka hua'ōlelo pololei. 'Eā, 'a'ole pēlā ke 'ano o kākou, ka po'e Hawai'i. He mau mana'o like 'ole ko kākou, a 'a'ole paha e hiki ke 'ōlelo 'ia he pololei kekahi a he hewa kekahi. He mana'o wale nō ia. A pēia ho'i ka hana a ke Kōmike Hua'ōlelo i pa'a i loko o Māmaka Kaiao. I loko nō o ko'u mahalo nui i ia hana a lākou lā, 'a'ole nō na'e e poina iā kākou ē he mana'o wale nō ia!
No laila, he aha lā kā kākou mea e hana ai? No'u iho, aia ka pono i ka ho'okumu 'ana a me ka ho'onohonoho 'ana i kekahi pāpaho Hawai'i i wahi e laha aku ai ko kākou mau mana'o a laha pū ai nō ho'i me kā kākou 'ōlelo.
This column is coordinated by the Hawaiian Language Department at the University of Hawai'i at Mānoa.
E ho'ouna 'ia mai nä leka iä mäua, 'o ia ho'i 'o Laiana Wong a me Kekeha Solis ma ka pahu leka uila ma lalo nei:
a i 'ole ia, ma ke kelepona:
» 956-2627 (Laiana)
» 956-2624 (Kekeha)
BACK TO TOP
No Ka Haku Hua'ölelo Hou
Synopsis: Hawaiian language media will promote community-wide effort in modernizing the lexicon.
I këia au a käkou e 'ike nei, he nui nä mea hou o ka 'äina i 'ike 'ole 'ia e ka po'e kahiko. Aia nö ke kama'ilio 'ia o ua mau mea hou lä a he mau hua'ölelo hou kä käkou. Eia mai ka nïnau nui: Na wai ia e haku i ua mau hua'ölelo hou lä? 'O ka'u e no'ono'o nei, 'a'ole lawa kahi hui ho'okahi wale nö. Na käkou nö a pau ia kuleana e 'auamo.
No mäkou haumäna o ke kulanui, 'a'ole maopopo ko mäkou kuleana, no ka mea, ma loko o ka papa, aia i ke kumu ka mana ho'oholo no ke 'ano pololei o ka 'ölelo. 'O ke kuleana nui o ka haumäna, 'o ia ka ho'opili 'ana i ka hana a me ka 'ölelo a ke kumu. Akä, he minamina nui ka paipai 'ole 'ia o ko mäkou mau mana'o pono'ï pehea ka pili a me ka 'ole i ka mana'o o ke kumu.
I nä lä i hala akula, ua haku ko käkou mau küpuna i nä hua'ölelo hou he nui hewahewa no këlä me këia mea, a eia ke lohe pinepine 'ia nei ua mau hua'ölelo lä i këia au. Ua hele a laha i ka ho'ohana nui 'ia e ka lehulehu. Ma o nä nüpepa Hawai'i kahiko i laha ai nä hua'ölelo hou. I ka puka mai o nä hua ma laila, 'ike maka 'ia e ka lehulehu i ka heluhelu, a inä he hua'ölelo kü i ka maika'i, e ho'ohana nui 'ia ma ia hope aku, a laha loa.
I këia au, he mea pa'akikï ka ho'olaha 'ana i nä hua'ölelo hou. 'A'ohe laha o ka 'ölelo Hawai'i mai 'ö a 'ö o ka 'äina e like me kona külana ma mua, a 'a'ohe ona laha ma këlä me këia 'ohana o ke kaiäulu. A no ka mea, 'a'ohe päpaho Hawai'i i këia au, 'o ia ho'i, 'o ka lëkiö 'oe, 'o ke kïwï ho'i, ka pünaewele, a pëlä aku. 'A'ohe o käkou kahua e kükulu aku ai i ko käkou mau mana'o i mua o ke äkea, a i 'ike 'ia a i paka pü 'ia ho'i e nä kini lehulehu.
'O Mämaka Kaiao wale nö ka puke ho'okahi i pa'i 'ia ai nä hua'ölelo hou no nä mana'o hou e komo nei i loko o kä käkou 'ölelo. A pömaika'i maoli nö käkou i ka puka mai o ia puke. He hana nui ia, a he mahalo nui 'ia ho'i, akä, 'a'ole lawa ia puke ho'okahi wale nö, no ka mea, 'a'ole pau ka 'ike i ka puke ho'okahi!
Eia nö ka mea 'äpiki. Aia nö i këlä puke ka mana e alaka'i ai i ka no'ono'o o nä mea heluhelu. Inä e käkau 'ia kekahi mana'o ma ka puke, e puni ana nö nä mea heluhelu me ka mana'o 'o ia ho'okahi wale nö ka mana'o pololei. Inä e haku 'ia kekahi hua'ölelo hou a pa'i 'ia i loko o ia puke, e puni ana ka lähui ë 'o ia ho'okahi ka hua'ölelo pololei. 'Eä, 'a'ole pëlä ke 'ano o käkou, ka po'e Hawai'i. He mau mana'o like 'ole ko käkou, a 'a'ole paha e hiki ke 'ölelo 'ia he pololei kekahi a he hewa kekahi. He mana'o wale nö ia. A pëia ho'i ka hana a ke Kömike Hua'ölelo i pa'a i loko o Mämaka Kaiao. I loko nö o ko'u mahalo nui i ia hana a läkou lä, 'a'ole nö na'e e poina iä käkou ë he mana'o wale nö ia!
No laila, he aha lä kä käkou mea e hana ai? No'u iho, aia ka pono i ka ho'okumu 'ana a me ka ho'onohonoho 'ana i kekahi päpaho Hawai'i i wahi e laha aku ai ko käkou mau mana'o a laha pü ai nö ho'i me kä käkou 'ölelo.
This column is coordinated by the Hawaiian Language Department at the University of Hawai'i at Mānoa.
E ho'ouna 'ia mai nā leka iā māua, 'o ia ho'i 'o Laiana Wong a me Kekeha Solis ma ka pahu leka uila ma lalo nei:
a i 'ole ia, ma ke kelepona:
» 956-2627 (Laiana)
» 956-2624 (Kekeha)


text:
1
Na, i muri iho i te matenga o Mohi, o te pononga a Ihowa, ka korero a Ihowa ki a Hohua, ki te tama a Nunu, ki te tangata a Mohi, ka mea,
2
Kua mate a Mohi, taku pononga; na whakatika, whiti atu i tenei Horano, a koe me tenei iwi katoa, ki te whenua ka hoatu nei e ahau ki a ratou, ara ki nga tama a Iharaira.
3
Ko nga wahi katoa e takahia e nga kapu o o koutou waewae kua hoatu e ahau a reira ki a koutou, ka rite ki taku i korero ai ki a Mohi.
4
Ko te rohe ki a koutou kei te koraha, kei Repanona nei, a te awa nui atu ana, ara te Awa Uparati, ko te whenua katoa o nga Hiti, a tae noa ki te moana nui, ki te toenetanga o te ra.
5
E kore tetahi e kaha ki te tu ki tou aroaro i nga ra katoa e ora ai koe: i a Mohi ahau, ka pera ano ahau ki a koe; e kore ahau e whakarere i a koe, e kore hoki e mawehe i a koe.
6
Kia kaha, kia maia rawa: mau hoki tenei iwi e whakawhiwhi ki te whenua i oati ai ahau ki o ratou matua kia hoatu ki a ratou.
7
Heoi kia kaha, kia tino maia rawa ki te pupuri, ki te mahi i nga ture katoa i whakahaua ki a koe e Mohi, e taku pononga: kei peka ke koe i reira ki matau, ki maui ranei, kia tika ai tau i nga wahi katoa e haere ai koe.
8
Kei whakarerea e tou waha tenei pukapuka o te ture; engari kia u ou whakaaro ki reira i te ao, i te po, kia mau ai koe ki te mahi i nga mea katoa kua oti te tuhi ki reira: ma reira ka whai wahi ai koe i tou huarahi, ma reira hoki koe ka kake ai.
9
Kahore ianei ahau i whakahau ki a koe? Kia kaha, kia maia; kaua e wehi, kaua hoki e pawera: no te mea kei a koe a Ihowa, tou Atua, i nga wahi katoa e haere ai koe.
10 Na ka whakahau a Hohua i nga rangatira o te iwi, ka mea,
11 Haere ra waenganui o te puni, ka whakahau i te iwi, ka mea, Taka he o mo koutou; no te mea kia toru ake ra ka whiti koutou i te Horano nei, ka haere ki te tango i te whenua ka homai nei e Ihowa, e to koutou Atua, kia nohoia e koutou.
12 I korero ano a Hohua ki nga Reupeni, ki nga Kari, ki tetahi taanga hoki o te iwi o Manahi, i mea,
13 Kia mahara ki te kupu i whakahau ai a Mohi, te pononga a Ihowa ki a koutou, i mea ai, E mea ana a Ihowa, to koutou Atua, i a koutou kia okioki, ka homai hoki e ia tenei whenua ki a koutou.
14 Ko a koutou wahine, ko a koutou tamariki, me a koutou kararehe, me noho ki te whenua i hoatu e Mohi ki a koutou i tenei taha o Horano, ko koutou ia, ko nga marohirohi katoa, me haere topuni atu i te aroaro o o koutou tuakana, hei whakauru mo rat ou;
15 Kia meinga ra ano e Ihowa o koutou tuakana kia okioki, kia pena me koutou, a kia whiwhi ratou ki te whenua ka homai nei e Ihowa, e to koutou Atua, ki a ratou; katahi koutou ka hoki ai ki te whenua i riro nei i a koutou, ka noho ai hoki ki te wah i i hoatu e Mohi, e te pononga a Ihowa, ki a koutou i tenei taha o Horano, i te putanga mai o te ra.
16 Na ka whakahoki ratou ki a Hohua, ka mea, Ko nga mea katoa e whakahaua e koe ki a matou ka meatia e matou, a ka haere hoki matou ki nga wahi katoa e unga ai matou e koe.
17 Ko to matou rongo ki a Mohi i nga mea katoa, ka pera ano to matou rongo ki a koe: kia noho ra ia a Ihowa, tou Atua, ki a koe, me ia hoki i noho ki a Mohi.
18 Ahakoa ko wai te tangata e tutu ki tau whakahau, e kore hoki e rongo ki au kupu, ki nga mea katoa e whakahau ai koe ki a ia, me whakamate: ko koe ia kia kaha, kia maia.


text:
Biscuit and Blues
Synopsis: Conferences, concerts, and gumbo were just a few of the treats to be had in San Francisco.
I Kapalakiko aku nei au a 'ike i ka nani o ka uapo nunui e kaulana nei a puni ke ao, 'o ia ka 'puka Gula. He 'āina nani uliuli nō ho'i ia i loko nō o ke anu, ka houhou 'ana o ka ua i ka 'ili, a me ka pā mau mai o ka makani. Aia ka pono 'o ka 'a'ahu mai i ka lole ho'opumehena.
He 'aha kūkā ka huaka'i o ka hele 'ana aku nei, a he mau ha'i'ōlelo hoihoi nō i mālama 'ia no ke 'ano o ia mea he ho'ona'auao 'ōiwi. 'O ka American Educational Research Association ka inoa o ua 'aha nei. Ma kahi o 13 kaukani ka nui o ka po'e nāna e kākau inoa no ia 'aha i kēlā me kēia makahiki, a 'o ka hapanui o nā kumuhana e hāpai 'ia ma laila, he hāpai 'ia e ka po'e haole. 'A'ohe o lākou wahi pili i ka po'e 'ōiwi o 'Amelika a o ka Pākīpika paha, akā he mau mana'o ko lākou no ka ho'oponopono 'ana i nā "pilikia" o ka po'e 'ōiwi i ke a'o.
'Elua wale nō hui li'ili'i i loko o ia 'aha nunui nāna e hāpai i nā nīnau no ia mea he ho'ona'auao 'ōiwi, 'o ia nō ka Indigenous Peoples of the Pacific a me ka Indigenous Peoples of the Americas. Ma laila i ho'oka'awale 'ia ai kauwahi kahua no kākou e hō'ike ai i ko kākou mau mana'o no ka ho'ona'auao 'ana i kā kākou po'e keiki pono'ī. 'O ka mea 'āpiki na'e, aia ka nui o nā kahua ha'i'ōlelo e ho'oka'awale 'ia no kēlā me kēia hui i ka nui o nā lālā a me ka nui o nā pepa e ho'ouna 'ia mai ana. 'Auhea 'oukou, e ka po'e e hana nei ma ka 'oihana ho'ona'auao o Hawai'i nei. E komo mai nō paha i loko o kēia 'aha, ma loko ho'i o ua mau hui li'ili'i lā 'elua, i lohe 'ia mai ho'i ka leo o ka po'e 'ōiwi. Hele nō a kupu ka hoihoi, e leka uila iā Keali'i'olu'olu Gora i ka helu lgora@hawaii.edu.
Ua lawa nō paha ke kama'ilio 'ana no ka 'ao'ao 'oihana. Aia nō kekahi 'ao'ao le'ale'a o kēia 'ano 'aha kūkā. Ma hope o ka pau 'ana o nā ha'i'ōlelo o kekahi lā ma Kapalakiko, hele nui akula kekahi o mākou, 'o ia ho'i ka po'e 'ōiwi o 'Amelika, ka po'e Maori, a me ka po'e Hawai'i i ka pā'ina ahiahi ma kekahi hale 'aina i kapa 'ia 'o Biscuits and Blues. Aia ma ka huina o nā alanui 'o Mason a me Geary. He keu ka 'ono a mōkaekae ho'i o ka mea'ai o ua hale 'aina nei a he keu ho'i ka nahenahe o ka leo o kahi wahine pu'ukani haole i akamai i ka hīmeni 'ana i nā mele "blues". He kohu Aretha Franklin ka hoalike ke lohe aku.
'O ka po'e ho'okani pila, he po'e kuke lākou ma nā hale 'aina like 'ole mai 'ō a 'ō o ke kūlanakauhale, a iā lākou e ho'okani ana, aia kekahi ipuhao nunui i mua o ke kahua, kahi e kupa 'ia ana kekahi "gumbo". 'O ka mana'o nui o ia hana 'ana pēlā, i komo aku nō ka 'ono o nā mele i loko o ua kupa "gumbo" nei. Ia'u e ho'onanea ana i ka ho'olohe aku i ka "blues", he mea 'ē ka moni 'ana o ku'u hā'ae. I ia wā, kono 'ia maila kekahi po'e mai loko mai o ke anaina e kū i ke kahua a ho'okani pū me nā mea kuke. I kēlā me kēia malihini i kū ai i ke kahua, ho'okomo 'ia kekahi mea hou i loko o ke kupa. Ma mua o ka pau 'ana o ia 'aha mele, ua kuene maila ka hui hīmeni i "gumbo" na ka po'e a pau o ke anaina. Kela kā ho'i ku'u 'ono i ia 'ano kupa!
This column is coordinated by the Hawaiian Language Department at the University of Hawai'i at Mānoa, supported by UH President Evan Dobelle's Initiative for Achieving Native Hawaiian Academic Excellence.
E ho'ouna 'ia mai nä leka iä mäua, 'o ia ho'i 'o Laiana Wong a me Kekeha Solis ma ka pahu leka uila ma lalo nei:
a i 'ole ia, ma ke kelepona:
» 956-2627 (Laiana)
» 956-2624 (Kekeha)
BACK TO TOP
Biscuit and Blues
Synopsis: Conferences, concerts, and gumbo were just a few of the treats to be had in San Francisco.
I Kapalakiko aku nei au a 'ike i ka nani o ka uapo nunui e kaulana nei a puni ke ao, 'o ia ka 'puka Gula. He 'äina nani uliuli nö ho'i ia i loko nö o ke anu, ka houhou 'ana o ka ua i ka 'ili, a me ka pä mau mai o ka makani. Aia ka pono 'o ka 'a'ahu mai i ka lole ho'opumehena.
He 'aha kükä ka huaka'i o ka hele 'ana aku nei, a he mau ha'i'ölelo hoihoi nö i mälama 'ia no ke 'ano o ia mea he ho'ona'auao 'öiwi. 'O ka American Educational Research Association ka inoa o ua 'aha nei. Ma kahi o 13 kaukani ka nui o ka po'e näna e käkau inoa no ia 'aha i këlä me këia makahiki, a 'o ka hapanui o nä kumuhana e häpai 'ia ma laila, he häpai 'ia e ka po'e haole. 'A'ohe o läkou wahi pili i ka po'e 'öiwi o 'Amelika a o ka Päkïpika paha, akä he mau mana'o ko läkou no ka ho'oponopono 'ana i nä "pilikia" o ka po'e 'öiwi i ke a'o.
'Elua wale nö hui li'ili'i i loko o ia 'aha nunui näna e häpai i nä nïnau no ia mea he ho'ona'auao 'öiwi, 'o ia nö ka Indigenous Peoples of the Pacific a me ka Indigenous Peoples of the Americas. Ma laila i ho'oka'awale 'ia ai kauwahi kahua no käkou e hö'ike ai i ko käkou mau mana'o no ka ho'ona'auao 'ana i kä käkou po'e keiki pono'ï. 'O ka mea 'äpiki na'e, aia ka nui o nä kahua ha'i'ölelo e ho'oka'awale 'ia no këlä me këia hui i ka nui o nä lälä a me ka nui o nä pepa e ho'ouna 'ia mai ana. 'Auhea 'oukou, e ka po'e e hana nei ma ka 'oihana ho'ona'auao o Hawai'i nei. E komo mai nö paha i loko o këia 'aha, ma loko ho'i o ua mau hui li'ili'i lä 'elua, i lohe 'ia mai ho'i ka leo o ka po'e 'öiwi. Hele nö a kupu ka hoihoi, e leka uila iä Keali'i'olu'olu Gora i ka helu lgora@hawaii.edu.
Ua lawa nö paha ke kama'ilio 'ana no ka 'ao'ao 'oihana. Aia nö kekahi 'ao'ao le'ale'a o këia 'ano 'aha kükä. Ma hope o ka pau 'ana o nä ha'i'ölelo o kekahi lä ma Kapalakiko, hele nui akula kekahi o mäkou, 'o ia ho'i ka po'e 'öiwi o 'Amelika, ka po'e Maori, a me ka po'e Hawai'i i ka pä'ina ahiahi ma kekahi hale 'aina i kapa 'ia 'o Biscuits and Blues. Aia ma ka huina o nä alanui 'o Mason a me Geary. He keu ka 'ono a mökaekae ho'i o ka mea'ai o ua hale 'aina nei a he keu ho'i ka nahenahe o ka leo o kahi wahine pu'ukani haole i akamai i ka hïmeni 'ana i nä mele "blues". He kohu Aretha Franklin ka hoalike ke lohe aku.
'O ka po'e ho'okani pila, he po'e kuke läkou ma nä hale 'aina like 'ole mai 'ö a 'ö o ke külanakauhale, a iä läkou e ho'okani ana, aia kekahi ipuhao nunui i mua o ke kahua, kahi e kupa 'ia ana kekahi "gumbo". 'O ka mana'o nui o ia hana 'ana pëlä, i komo aku nö ka 'ono o nä mele i loko o ua kupa "gumbo" nei. Ia'u e ho'onanea ana i ka ho'olohe aku i ka "blues", he mea 'ë ka moni 'ana o ku'u hä'ae. I ia wä, kono 'ia maila kekahi po'e mai loko mai o ke anaina e kü i ke kahua a ho'okani pü me nä mea kuke. I këlä me këia malihini i kü ai i ke kahua, ho'okomo 'ia kekahi mea hou i loko o ke kupa. Ma mua o ka pau 'ana o ia 'aha mele, ua kuene maila ka hui hïmeni i "gumbo" na ka po'e a pau o ke anaina. Kela kä ho'i ku'u 'ono i ia 'ano kupa!
This column is coordinated by the Hawaiian Language Department at the University of Hawai'i at Mānoa, supported by UH President Evan Dobelle's Initiative for Achieving Native Hawaiian Academic Excellence.
E ho'ouna 'ia mai nā leka iā māua, 'o ia ho'i 'o Laiana Wong a me Kekeha Solis ma ka pahu leka uila ma lalo nei:
a i 'ole ia, ma ke kelepona:
» 956-2627 (Laiana)
» 956-2624 (Kekeha)


text:
Ke Holo nei nä ‘Äweoweo
Synopsis: This article speaks of the past "Kü i ka Pono" march and its success as well as the upcoming march and the events surrounding it. The new march will be held from Nov. 16 - 18 and pertains to the lawsuits filed against the Office of Hawaiian Affairs, the Department of Hawaiian Home Lands and the Kamehameha Schools. Hawaiians and Hawaiian supporters are being encouraged to show their displeasure with these lawsuits.
Ma ka lä 7 o Kepakemapa o këia makahiki, ua 'äkoakoa nä pua o Hawai'i ma Waikïkï no "Kü i ka Pono." He mau känaka Hawai'i a me nä känaka käko'o, he 10 kaukani a keu, kai "Kü i ka Pono." Ua komo 'ia nä pälule 'ula'ula e ka po'e ma ka huaka'i, ua like ke alanui me ke kai 'ula'ula. "Ke holo nei nä 'Äweoweo" i 'ölelo mai ai kekahi kanaka ia'u. Ma o ko käkou olowalu 'ana e lohe 'ia aku ai käkou. I këia manawa pono nö käkou a pau e ho'omäkaukau no ke kü hou 'ana i ka pono.
Aia ke kü'ë hou ma ka lä 16 - 18 o Nowemapa. 'A'ole e li'uli'u hiki mai ana këia mau lä 3. A he mea hoihoi a pono ka hele 'ana o nä känaka Hawai'i a me nä känaka käko'o. Aia wale nö a hana pü käkou, a laila hiki i ka lähui Hawai'i ke holomua.
Ma ka Läpule, e 'äkoakoa ana käkou ma Mauna'ala ma ka hola 3:00 o ka 'auinalä a ka'i käkou mai këlä wahi a hiki i ka Hale Ali'i 'o 'Iolani. Ma laila nö e hö'aumoe ai i ia pö inä 'o ia ka makemake. Lawe mai i ka hale pe'a, ka ukana a me ka mea 'ai. Nä mea pono no kekahi pö. Hiki ke ho'okü i ke ka'a ma ka Hale Ali'i 'o 'Iolani a kau ma luna o ke ka'a 'öhua e hele ana i Mauna'ala. Ma hope o këia huaka'i mua, e 'äkoakoa ana käkou ma ka Hale Ali'i 'o 'Iolani. Aia nä ha'i 'ölelo, ka hula a me nä hui hïmeni ma këlä pö.
I ka puka 'ana o ka lä e ka'i ana käkou mai ka Hale Ali'i 'o 'Iolani a hiki i ka Hale ho'okolokolo pekelala. E puni ana ka Hale ho'okolokolo iä käkou a häpai käkou i nä lama. Pëia ana käkou e hana ai, no ka mea, aia ke Ke'ena Kuleana Hawai'i, ke Ke'ena 'Äina Ho'opulapula a me kekahi pono o ke kula ki'eki'e 'o Kamehameha ma ka Hale ho'okolokolo. E 'ole ua mau 'ahahui nei, loa'a ai i ka po'e Hawai'i nä pömaika'i he nui. 'A'ole hemolele këia mau 'ahahui, akä aia nä mea maika'i i loko o këlä mau mea a pau. A hiki ke ho'ohana 'ia nä mea maika'i o këia mau 'ahahui e ka po'e Hawai'i. E kü'ë ana käkou ma ka Hale ho'okolokolo pekelala. Inä hiki iä 'oe ke noho ma ka Hale ho'okolokolo no ka lä holo'oko'a, he mea maika'i nui loa këlä. Hiki ke komo i loko a ho'olohe. Mai poina, lawe mai i käu mau hö'ailona a me kou pälule 'ula'ula.
Ke pau ka hana ma ka Pö'akahi, e ho'i i ka hale a e hui hou ma ke kakahiaka o ka Pö'alua ma kahi o ka hola 9:00 ma ka hale ho'okolokolo. Ma këia lä, aia 'o Kamehameha ma ka Hale ho'okolokolo no Brayden Mohica Cummings. E like me ka Pö'akahi, lawe mai 'oe i ka hö'ailona a komo mai i ka pälule 'ula'ula.
Aia ka pono o këia mau kü'ë 'o ka hui 'ana o nä po'e he nui me ka mana'o pa'a a me ka mana'o ho'okahi. 'A'ole like a like ko käkou mau mana'o a pau, akä na'e, maopopo iä käkou a pau hewa loa nä känaka e makemake e ho'opau i nä 'ahahui e hana ana no ka pono o ka po'e Hawai'i. 'O nä känaka maoli ka po'e nona këia 'äina. A pono nö käkou a pau e kü'ë no ka mea pono. 'O wai ke kü'ë? 'O wai nä 'Äweoweo e holo ana?
E ho'ouna 'ia mai nä leka iä mäua,
'o ia ho'i 'o Laiana Wong a me Kekeha Solis
ma ka pahu leka uila ma lalo nei:
>> kwong@hawaii.edu
>> rsolis@hawaii.edu
a i 'ole ia, ma ke kelepona:
>> 956-2627 (Laiana)
>> 956-2624 (Kekeha)
BACK TO TOP
|
Ke Holo nei nā ‘Āweoweo
Synopsis: This article speaks of the past "Kū i ka Pono" march and its success as well as the upcoming march and the events surrounding it. The new march will be held from Nov. 16 - 18 and pertains to the lawsuits filed against the Office of Hawaiian Affairs, the Department of Hawaiian Home Lands and the Kamehameha Schools. Hawaiians and Hawaiian supporters are being encouraged to show their displeasure with these lawsuits.
Ma ka lā 7 o Kepakemapa o kēia makahiki, ua 'ākoakoa nā pua o Hawai'i ma Waikīkī no "Kū i ka Pono." He mau kānaka Hawai'i a me nā kānaka kāko'o, he 10 kaukani a keu, kai "Kū i ka Pono." Ua komo 'ia nā pālule 'ula'ula e ka po'e ma ka huaka'i, ua like ke alanui me ke kai 'ula'ula. "Ke holo nei nā 'Āweoweo" i 'ōlelo mai ai kekahi kanaka ia'u. Ma o ko kākou olowalu 'ana e lohe 'ia aku ai kākou. I kēia manawa pono nō kākou a pau e ho'omākaukau no ke kū hou 'ana i ka pono.
Aia ke kū'ē hou ma ka lā 16 - 18 o Nowemapa. 'A'ole e li'uli'u hiki mai ana kēia mau lā 3. A he mea hoihoi a pono ka hele 'ana o nā kānaka Hawai'i a me nā kānaka kāko'o. Aia wale nō a hana pū kākou, a laila hiki i ka lāhui Hawai'i ke holomua.
Ma ka Lāpule, e 'ākoakoa ana kākou ma Mauna'ala ma ka hola 3:00 o ka 'auinalā a ka'i kākou mai kēlā wahi a hiki i ka Hale Ali'i 'o 'Iolani. Ma laila nō e hō'aumoe ai i ia pō inā 'o ia ka makemake. Lawe mai i ka hale pe'a, ka ukana a me ka mea 'ai. Nā mea pono no kekahi pō. Hiki ke ho'okū i ke ka'a ma ka Hale Ali'i 'o 'Iolani a kau ma luna o ke ka'a 'ōhua e hele ana i Mauna'ala. Ma hope o kēia huaka'i mua, e 'ākoakoa ana kākou ma ka Hale Ali'i 'o 'Iolani. Aia nā ha'i 'ōlelo, ka hula a me nā hui hīmeni ma kēlā pō.
I ka puka 'ana o ka lā e ka'i ana kākou mai ka Hale Ali'i 'o 'Iolani a hiki i ka Hale ho'okolokolo pekelala. E puni ana ka Hale ho'okolokolo iā kākou a hāpai kākou i nā lama. Pēia ana kākou e hana ai, no ka mea, aia ke Ke'ena Kuleana Hawai'i, ke Ke'ena 'Āina Ho'opulapula a me kekahi pono o ke kula ki'eki'e 'o Kamehameha ma ka Hale ho'okolokolo. E 'ole ua mau 'ahahui nei, loa'a ai i ka po'e Hawai'i nā pōmaika'i he nui. 'A'ole hemolele kēia mau 'ahahui, akā aia nā mea maika'i i loko o kēlā mau mea a pau. A hiki ke ho'ohana 'ia nā mea maika'i o kēia mau 'ahahui e ka po'e Hawai'i. E kū'ē ana kākou ma ka Hale ho'okolokolo pekelala. Inā hiki iā 'oe ke noho ma ka Hale ho'okolokolo no ka lā holo'oko'a, he mea maika'i nui loa kēlā. Hiki ke komo i loko a ho'olohe. Mai poina, lawe mai i kāu mau hō'ailona a me kou pālule 'ula'ula.
Ke pau ka hana ma ka Pō'akahi, e ho'i i ka hale a e hui hou ma ke kakahiaka o ka Pō'alua ma kahi o ka hola 9:00 ma ka hale ho'okolokolo. Ma kēia lā, aia 'o Kamehameha ma ka Hale ho'okolokolo no Brayden Mohica Cummings. E like me ka Pō'akahi, lawe mai 'oe i ka hō'ailona a komo mai i ka pālule 'ula'ula.
Aia ka pono o kēia mau kū'ē 'o ka hui 'ana o nā po'e he nui me ka mana'o pa'a a me ka mana'o ho'okahi. 'A'ole like a like ko kākou mau mana'o a pau, akā na'e, maopopo iā kākou a pau hewa loa nā kānaka e makemake e ho'opau i nā 'ahahui e hana ana no ka pono o ka po'e Hawai'i. 'O nā kānaka maoli ka po'e nona kēia 'āina. A pono nō kākou a pau e kū'ē no ka mea pono. 'O wai ke kū'ē? 'O wai nā 'Āweoweo e holo ana?
E ho'ouna 'ia mai nā leka iā māua,
'o ia ho'i 'o Laiana Wong a me Kekeha Solis
ma ka pahu leka uila ma lalo nei:
>> kwong@hawaii.edu
>> rsolis@hawaii.edu
a i 'ole ia, ma ke kelepona:
>> 956-2627 (Laiana)
>> 956-2624 (Kekeha)
This column is coordinated by the Hawaiian Language Department
at the University of Hawai'i at Mānoa, supported by UH
President Evan Dobelle's Initiative for Achieving Native Hawaiian
Academic Excellence.