text:
POSTED: 01:30 a.m. HST, Jul 02, 2011
LAST UPDATED: 06:26 p.m. HST, Aug 05, 2011
Synopsis: A person is recognized as being of a certain race based on genealogical connections. It is not something that one can aspire to be.
Aloha e nā hoa heluhelu o Kauakūkalahale. Eia nō ke ho'opuka 'ia aku nei ke kolu o ke kolamu pili i ke kūlana a me ke kuleana o ke kanaka e kapa 'ia nei he Hawai'i a he kanaka maoli paha. He nīnau kēia no ke kuleana, 'a'ole no ke aloha.
He nui nā 'ano kanaka o ka honua nei a ua 'oko'a kekahi a 'oko'a ho'i kekahi. 'O kekahi kumu e 'oko'a ai, 'o ia nō ka mo'okū'auhau, a 'o ia ihola ka mea e 'ike 'ia ai kona pilina i kona mau mākua, ko lāua pilina i ko lāua mau mākua, ko lākou pilina i ko lākou mau mākua, a pēlā wale aku nō. A 'o ka hui pū 'ana o ia mau kānaka me ka noho pū i nā makahiki he nui, ua kapa 'ia he lāhui. Ua kapa 'ia kēia mau lāhui ma ko lākou inoa pono'ī, a 'o Hawai'i ka inoa o ka lāhui kanaka i hiki ke ho'omeheu 'ia ko lākou mo'okū'auhau a ka wā ma mua o ka hō'ea 'ana mai o Kāpena Kuke. A no ke kā'ili 'ia o ua inoa nei e kekahi po'e i hiki 'ole ke ho'omeheu aku i ko lākou mo'okū'auhau a hiki i ia wā, a no ka ho'oka'awale 'ana i nā kānaka maoli mai nā Kānaka Maoli aku ma o ia mea he pākēneka, e like ho'i me ka mea i wehewehe 'ia i loko o kēlā mau kolamu 'elua i hala aku nei, a 'oiai ho'i he ho'okahi wale nō mokupuni i ho'ohanohano 'ia ma ia 'ano hea inoa 'ana, hele a huikau 'i'o nō ka mana'o o ia inoa lāhui. A 'o ia nō kekahi kumu i hea 'ia ai nā 'ano kanaka like 'ole a me nā mea like 'ole he nui i ka Hawai'i.
Ua 'ano hoihoi ke kapa 'ia 'ana o kekahi mau kānaka he mau kānaka maoli. Ma muli o kekahi pilina o ka mana'o o “maoli” i ia mea he 'oia'i'o, kohu mea lā, 'a'ole he mea 'oia'i'o nā kānaka 'ē a'e. He aha lā ho'i ke 'ano o ia mea he kanaka maoli 'ole? He mea ho'opunipuni paha? He ho'omeamea paha? He huikau mai ho'i kau! No ka manawa, e ho'ohana au i ka inoa “Hawai'i” no ke kuhi aku i nā kānaka a pau i hiki ke ho'omeheu aku i ko lākou mo'okū'auhau i ka wā ma mua o ka hō'ea mai o Kuke.
Inā he nui ke aloha o kekahi kanaka i nēia pae'āina, i nā kānaka ho'i, nā hana, nā mele, nā mea'ai, ia mea aku ia mea aku, e 'eha nō paha kona na'au ke hō'ole 'ia kona kūlana he Hawai'i.
E mana'o paha 'o ia ua ho'okae 'ia 'o ia ma muli o kona lāhui. 'O ka 'oia'i'o, aia nō paha kekahi mau kānaka (he Hawai'i paha kekahi a 'a'ole paha kekahi he Hawai'i) nona ia 'ano ho'okae. I ko'u mana'o na'e, 'o ka hapanui o nā kānaka, 'a'ohe o lākou mana'o ho'okae lāhui. Ua 'ike na'e lākou i ka 'oko'a o ke kuleana o kekahi kanaka a 'oko'a ho'i ke kuleana o kekahi. A no laila, 'a'ole kēia he nīnau no ke aloha. He nīnau nō na'e ia no ke kuleana. A i loko nō o ka mana nui e loa'a ana ma loko o ia mea he aloha, 'a'ole nō e lawa e ho'ololi ai i ke kuleana o ke kanaka. A i loko nō o ka 'i'ini nui o ke kanaka, 'a'ole hiki iā ia ke koho i kona lāhui. I 'ike 'ia nō kekahi kanaka no kekahi lāhui ma muli o kona mo'okū'auhau.
E ho'ouna 'ia mai n leka i mua, 'o ia ho'i 'o Laiana Wong a me Kekeha Solis ma ka pahu leka uila ma lalo nei:
» kwong@hawaii.edu
» rsolis@hawaii.edu
a i ‘ole ia, ma ke kelepona:
» 956-2627 (Laiana)
» 956-2624 (Kekeha)
This column is coordinated by Kawaihuelani Center for Hawaiian Language at the University of Hawai'i at Manoa.


c: text/html

text:
By Na Kekeha Solis
POSTED: 01:30 a.m. HST, Dec 28, 2013
~~  Synopsis: Why are non-residents of Ni'ihau fishing on and around Ni'ihauā
Synopsis: Why are non-residents of Ni'ihau fishing on and around Ni'ihauā ________
Welina e nā makamaka heluhelu mai Hawai'i moku o Keawe a i Ni'ihau a Kahelelani. 'O ia 'ōlelo e kau a'ela i luna, “Ni'ihau i ke kīkū,” he 'ōlelo ia no loko mai o ka puke 'ōlelo no'eau a Mary Kawena Pukui. A 'o ka mana'o i hō'ike 'ia ma loko o ia puke, he kū'oko'a ko Ni'ihau, 'a'ole e kālele i kekahi mokupuni. Mai kahiko mai paha nei 'ōlelo, a ma hope mai paha o ke kū'ai 'ia 'ana o Ni'ihau, 'a'ole i maopopo i ko 'oukou mea kākau. Akā, 'o ka mea i maopopo, pēlā nō ka noho 'ana o ko laila mau 'ohana. I ka wā e kūkala 'ia ai ka pāhola 'ana a'e o kahi makani pāhili a me ka hiki 'ana mai o ke kai ho'ē'e paha i ko kākou mokupuni e noho nei, he aha kā kākou hanaā 'O ka hele koke aku nō i ka hale kū'ai no ke kū'ai 'ana mai i nā pono like 'ole, 'o ke kukui pa'a lima, 'o ka iho uila, ka mea 'ai nō ho'i a pēlā aku. 'O nā mea like 'ole e pono ai ka 'ohana. Akā, pehea nā 'ohana e noho nei ma Ni'ihauā He aha kā lākou hanaā Eia nō ko 'oukou mea kākau ke ha'i aku nei iā 'oukou, “'A'ole maopopo ia'u.” Akā, 'o ka mea i maopopo, 'a'ole hiki iā lākou ke hele wale aku i ka hale kū'ai i mea e kū'ai ai i nā pono like 'ole. A ma hope o ka pāluku 'ana mai o kahi makani pāhili a mea 'ino 'ē a'e paha i ia 'āina aloha, 'a'ole hiki i ko laila po'e ke hele wale aku i ka hale kū'ai no ke kū'ai 'ana i mea 'ai. A 'o ia ihola ka mea e kau a'ela ia po'o mana'o i luna, Ni'ihau i ke kīkū. A no laila, ke paipai aku nei ko 'oukou mea kākau iā 'oukou, 'a'ole e hele aku i Ni'ihau no ka lawai'a 'ana. E waiho aku, na ko Ni'ihau ka lawai'a 'ana i laila. E waiho aku, na ko Ni'ihau ka 'ai 'ana i ka i'a o laila. Login for more...

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
POSTED: 01:30 a.m. HST, Aug 23, 2014
~~  Synopsis: Candidates running for office should give half of all campaign funds raised to an account for disaster relief for Hawai'i.
Synopsis: Candidates running for office should give half of all campaign funds raised to an account for disaster relief for Hawai'i.
He mea minamina ke kāka'ikahi o nā luna aupuni i kūpa'a ma hope o ka pono kīwila, 'o ke koho pāloka 'ana ho'i ma Puna. Inā he mea nui ke koho pāloka 'ana, e like me ka paipai 'ana e ho'olaha 'ia ana ma luna o ke kīwī a me ka lekiō, no ke aha i kāko'o 'ole ai nā luna aupuni a pau i ka ho'opane'e 'ana i ke koho pāloka 'ana a i ka wā kūpono, a i 'ole ia, e 'ae 'ia ke koho pāloka 'ana o ia mau 'āpana ma o ka leka. I kēlā Pō'alima aku nei, ka lā ho'i i mālama 'ia ai ke koho pāloka no ia mau 'āpana 'elua o Puna, he hapa iki wale nō o nā manakoho kai hele aku i ke koho pāloka, 'oiai, 'o ka hapanui o lākou, e kau ana ka mana'o no ko lākou pono a me ka pono o ka 'ohana. 'A'ole ia he wā e no'ono'o ai i ke koho pāloka 'ana. Ua pau ka pono o ka hale, ke ka'a a pēlā aku. 'A'ohe uila e holo ana ma ka hale, 'a'ohe wai. Login for more...


text:
Kua tū ā David Shearer te rangatira ō Reipa i te papatākaro ō Westpac Stadium i Poneke ki te whakaatu i te wehenga atu ō te tangata rima tekau mano ō Aotearoa ki Ahitereiria.
Rima tekau mano ka taea te uru atu ki tērā papatākaro, hai taa Shearer ki tāna titiro kua huri ā Aotearoa ki tētahi kura nui hai whakaako i ngā kaimahi ō āpōpō mō tērā whenua mō Ahitereiria.
Hai tā Shearer anō e whakapae ana ia i rere atu te tāngata rima tekau mano mō tēnei tau ki reira noho ai e kore e hoki.
Copyright © 2013, Uma Broadcasting Ltd


text:
Tākei
Ko Tākei (Türkiye) he whenua ki Ūropi. Ko ngā whenua e tūtata ana ko Purukāria, ko Kirihi, ko Hōria, ko Āmenia, ko Īrāna, ko Īrāka, ko Syria.
Tāone nui[edit | edit source]
Ko Ankara te tāone matua o te whenua nei. Ētahi atu o ngā tāone o taua whenua ko Istanbul, ko İzmir, ko Bursa, ko Adana, ko Gaziantep, ko Konya, ko Antalya, ko Kayseri, ko Mersin.
Kāwanatanga[edit | edit source]
Ko Abdullah Gül te tumuaki o Whenua Korukoru, ko Recep Tayyip Erdoğan te pirimia.
Hoto ki waho[edit | edit source]


text:
Definitions
Sorry, no definitions found.
Etymologies
Sorry, no etymologies found.
Examples
-
Laieikawai i ke Alii, "E nana oe i kela anuenue e pio la iuka, o Paliuli no ia, oia no ua wahi la, malaila no kahi i loaa'i ia'u."
-
Ia manawa, hoa ae la na Alii, a lilo ae la laua i hookahi io, hoi ae la lakou a noho ma Kauai iuka o Honopuwai.
-
A lohe o Laieikawai i keia leo hoohilahila a Waka ia ia, walania iho la kona naau, a me na kaikuahine pu kekahi o Aiwohikupua, ia manawa, lawe aku la ke alelo o Kihanuilulumoku ia lakou a noho iuka o Olaa, oia ka hoomaka ana o Laieikawai e hoaaia i kona hilahila nui no ka olelo a
-
Mahope iho o ka manawa i hooleia ai ko ke Alii kane makemake; alaila, olelo aku la o Aiwohikupua i kona Kuhina, "E hoi kaua, a e noho na kaikuahine o'u iuka nei, a na lakou no e imi ae ko lakou wahi e noho ai, no ka mea, aole a lakou waiwai, ua nele ae la no ka mea i manaoia ai e loaa ia lakou."
-
Honouliuli kau na waa, nana aku la no o Waka, e pio mai ana no ke anuenue iuka o Wahiawa.
-
A no keia mea, hooki loa ae la o Laieikawai i kana uwe ana, hoi aku la lakou iuka o Paliuli.
-
I kela manawa, i ke kokoke ana aku o Laieikawai ma e pae i ka honua, oia ka manawa a Waka i hoouna mai ai i na manu maloko o ka noe, a i ka mao ana ae, o na papa heenalu wale no ke waiho ana, aia aku la o Laieikawai me Halaaniani iuka o Paliuli ma ko Laieikawai hale, malaila o Halaaniani
-
I ka ilio i hiki aku ai iuka ma kahi kokoke i Paliuli, ua hiamoe nae o
-
Laieikawai a waiho iuka, ia wa, kui ka hekili, hiolo ka Heiau, haihai ka lele.
-
Ma keia hele ana a laua iuka o Paliali, ua nui ka luhi, a no ia luhi, haule aku la laua a hiamoe.


text:
Definitions
Sorry, no definitions found.
Etymologies
Sorry, no etymologies found.
Examples
-
I ua mau elele la i hala aku ai, aole i liuliu halawai mai la me laua kekahi kanaka kia manu mai uka mai o Olaa; ninau mai la, "Mahea ka olua hele."
-
A liuliu ka lakou la hoolana ana i na waa, o ka huli aku la no ia o
-
Haalele laua i kela pahu, aole i liuliu ko laua hele ana aku, halawai mua no laua me ke kiai mua me Mailehaiwale, mahamaha aku la o
-
I ke konane ana nae, aole i liuliu, paa mua ia'u na luna o ka papa konane a maua, o koiala make iho la no ia.
-
Aole nae i liuliu mahope iho o ko Kaonohiokala haohao ana.
-
Au aku la laua a liuliu loa komo mai la iloko o Laieikawai ka haohao; ia manawa, pane aku oia, "Haohao ka nalu au e ke kane, ke au aku nei kaua i kahi o ka nalu ole, eia kaua i ka moana lewa loa, ke hai ka nalu i keia wahi, he mea kupanaha, he ale ka mea loaa i ka moana loa."
-
Aole keia i liuliu iho, halulu ana ka makuahine, ua hookaawale mua ae o
-
He's a nice chap. Very liuliu sampat-ly funny ... like some of us here.
-
Ia manawa, lohe aku la lakou i ka hu o ka nahele i ka makani o ke alelo o ua moo nui nei o Kihanuilulumoku, e hanu mai ana ia lakou nei, aole nae lakou i ike i keia mea, nolaila, hoomau aku la lakou i ka hele ana aole nae lakou i liuliu aku, he ike ana ka lakou i ka upoi ana iho a _kea_ luna o ua moo nei maluna pono iho o lakou nei, aia nae lakou nei iwaenakonu o ka waha o ka moo, ia manawa, e lele koke aku ana ka
-
A no keia olelo a Poliahu, pili pu iho la ko Aiwohikupua manao me ke kaumaha no hoi; a liuliu hoopuka aku la o Aiwohikupua i wahi ninau pokole penei, "Pehea la oe i ike ai, a i lohe ai hoi no ka'u mau hana au


text:
Te Atairangikaahu
Ko Te Arikinui Te Atairangikaahu te Kuīni Māori mai i te 1966 tae noa ki te 2006. I whānau mai ai a Piki Mahuta i te 23 o ngā rā o Hōngongoi i te 1931; i mate i te 15 o ngā rā o Here-turi-kōkā, 2006. Ko Te Ata, arā 'Princess Piki' te tamāhine tuarua o Korokī, arā o Korokī Te Rata Mahuta Tāwhiao Pōtatau Te Wherowhero, te Kīngi Māori tuarima.
Nō te mea he uaua rawa te whānautanga, ka mea a Korokī kia noho a Te Ata anake hei tamariki mō tāna wahine, kei mate ia. Engari, he tamariki whāngai anō ō rāua, ko Tā Robert Mahuta tētahi. He tokotoko whakawhirinaki tonu ia ki a Te Ata i ngā tau o tana kuīnitanga. He pōhara rawa ngā āhuatanga o te ao o Te Ata, i a ia e tamariki ana; he papa oneone noa iho o tō rātou whare raupō. I kuraina a Te Ata ki te kura Māori o Rākaumanga me Diocesan School, arā te kura mihinare mō ngā kōtiro ki Kirikiriroa. He tino kaha ia ki te tākaro hoari, ki te kauhoe hoki.
I te tau 1965 ka hemo te whaea a Te Ata, ko Te Atairangikaahu tonu te ingoa. Nō muri mai, i te tau 1966, ka mate a Korokī, ā, ka tū ko Te Atairangikaahu hei whakakapi, ā, koia rā i tau ai ki a ia te korowai o ōna mātua, ā, ko tana koroneihana hei Arikinui. Ko ia te wahine tuatahi i noho ki te torōna o ōna tūpuna, o Te Wherowhero mā. Ko Whatumoana Paki te hoa rangatira o Te Atairangikaahu; i haere tahi rāua ki hea whenua, ki hea whenua, ki te mahi i ngā mahi a Te Kīngitanga.
Tohutoro[edit | edit source]
- New Zealand Herald, 16 Here-turi-kōkā 2006, wh.A5
Hoto ki waho[edit | edit source]
- Haurongo (reo Pākehā)
Pōtatau Te Wherowhero | Tāwhiao | Mahuta Tāwhiao | Te Rata | Korokī | Te Atairangikaahu | Tūheitia Paki


text:
Definitions
Sorry, no definitions found.
Etymologies
Sorry, no etymologies found.
Examples
-
Ia Aiwohikupua e nana ana i ka hale o ke Alii wahine o Paliuli, he mea e ke kahaha a me ka hilahila, ia manawa ka hoomaka ana o ko Aiwohikupua kanalua ana.
-
Ia manawa ka hoomaka ana o ka Hiwahiwa e hoopai ia Aiwohikupua a me Waka pu.
-
Ia manawa ka hoomaka ana o Laieikawai e haawi ia ia iho ia Halaaniani.
-
A lohe o Laieikawai i keia leo hoohilahila a Waka ia ia, walania iho la kona naau, a me na kaikuahine pu kekahi o Aiwohikupua, ia manawa, lawe aku la ke alelo o Kihanuilulumoku ia lakou a noho iuka o Olaa, oia ka hoomaka ana o Laieikawai e hoaaia i kona hilahila nui no ka olelo a
-
I kekahi kakahiaka, i ka wa e hoomaka mai ai ka mehana o ka La maluna o ka aina, hele aku la oia e makai ia Laukieleula, aia nae e hiamoe ana.
-
I ka hoomaka ana nae o ko laua hakaka, hoi aku la na elele a hai aku la ia Aiwohikupua ma i keia kaua weliweli.
-
I ua moo nei i hoomaka ai e hele mai imua o kona mau Haku, aia hoi, ua uhi paaia ka aina i ka noe mai uka o Paliuli a puni ka aina; aka, aole i wikiwiki o Kihanuilulumoku i ka lawe i kona mau Haku, no ka mea, ua maopopo no ia Kihanuilulumoku ka manawa e hui ai na'lii.
-
I ka lua o ka po, hana hou no o Kahalaomapuana i kana hana; ma ka pili nae o ke ahiahi kana hoomaka ana e hookani, aole nae i uluhua ke Alii.
-
Mahope iho o keia haunaele ana, hoomaka hou ka hoonoho o ke kahua mokomoko, ia manawa, pili aku la o Aiwohikupua ma ke kumu laau milo, e nana ana no ka hoouka kaua.
-
Ia manawa, hookani aku la o Malio i ka hano ia Laielohelohe e hoomaka aku ana e ako lehua, aole nae e hiki, no ka mea, ua lilo loa o


text:
Ka waiwai o ke kāne
KAUAKUKALAHALE
Laiana Wong
Synopsis: Very few men are involved in Hawaiian education and no one is calling attention to this problem. Are there negative consequences in store for the next generation?
HE AHA lā ia mea he ho'ōla 'ōlelo inā 'a'ole e pau nā kānaka o ka lāhui i ke komo aku i laila? A he aha lā ka waiwai o ia mea he ho'ona'auao i ka hanauna hou inā 'a'ole e pau nā kānaka like 'ole o ka lāhui i ke komo aku i laila?
I Aotearoa aku nei kēia mea kākau, a hele aku nō i kekahi 'aha kūkā no ka ho'omākaukau 'ana i mau kumu kūpono no ke a'o 'ana i nā keiki 'ōiwi. Kū maila kahi po'o kumu o kekahi o nā kula kaiapuni Māori me ka ho'olaha 'ana mai ē ke 'imi nei 'o ia he 'eono kumu hou, a he kāne wale nō ke makemake 'ia. Ua nele maoli nō lākou ala i ka lawa 'ole o nā kāne e komo ana i loko o ka 'oihana kumu kula. A 'o ka 'oia'i'o, 'a'ole lawa nā haumāna e ho'omākaukau ana no ka lilo 'ana i kumu, pehea ke 'ano he kāne a i 'ole he wahine.
Ua 'ike 'ia ke 'ano pilina 'ohana ma waena o ka po'e Māori a me kākou Hawai'i, a he hoalike maoli nō lākou no kākou ma nā 'ano like 'ole he nui, a pau pū ho'i me kēia nīnau no ka nele o nā kāne e lilo ana i kumu kula. 'O ka mea e 'oko'a ai, penei ho'i: Inā e ho'olaha aku kekahi po'o kumu o nēia moku'āina e 'imi wale ana nō 'o ia i mau kāne no ke a'o 'ana ma kāna kula, 'a'ole nō e nele kona kipaku 'ia a wailana 'ia ho'i ma ia kai nui e ho'opuni ana i nā kula. 'O ka ho'okae wahine kona hewa. 'Eā, e ka makamaka heluhelu, 'o ia mea he paipai kāne, 'a'ohe wahi 'ano o ka ho'okae wahine.
Nui ko'u mahalo i nā wāhine e 'auamo nei i ia mau kuleana 'o ka ho'ōla 'ōlelo a me ka ho'ona'auao keiki. Aia ke ola o ka 'ōlelo a me ka na'auao o nā keiki a 'auamo like kākou i ia kuleana e kau wale nei nō i luna o nā hokua o nā wāhine. He kaumaha ho'i kau! Inā na'e he wahine wale nō ke ho'opuka i ka 'ōlelo Hawai'i, e mana'o ana ke keikikāne he 'ōlelo "makuahine" maoli nō ia a 'a'ohe ona kuleana i laila. 'A'ohe wahi pono o ia.
Pēia ho'i ka 'oihana ho'ona'auao. Aia kona holopono a 'auamo 'ia e nā kānaka a pau o ka lāhui. 'O ke kāka'ikahi na'e o nā kāne e lawelawe nei i ia hana, e mana'o 'ia auane'i ē he 'oihana wale nō ia na ka wahine. 'A'ohe kumu ho'ohālike no ke keikikāne e ho'omāhu'i ai. A i ka wā e o'o ai a koho ho'i ua keiki nei i 'oihana e komo ai, 'a'ohe ona no'ono'o i ia mea he kumu kula.
'O ka hopena o kēia ha'awina, 'o ia ka pā'ewa'ewa 'ana o ka 'ike o ka lāhui. Hele a he lehulehu a manomano ka 'ikena a ka wahine a he hoka wale nō ko ke kāne. 'A'ohe ona kuleana ho'ona'auao. Aia i hea ka waiwai o ke kāne? A he aha lā ho'i ka mea e hāpai 'ole 'ia nei kēia nīnau i kēia mau lā? E ho'i aku paha i ka piko. He kuleana ko ke kāne i laila!
This column is coordinated by the Hawaiian Language Department at the University of Hawai'i at Mānoa.
E ho'ouna 'ia mai nä leka iä mäua, 'o ia ho'i 'o Laiana Wong a me Kekeha Solis ma ka pahu leka uila ma lalo nei:
a i 'ole ia, ma ke kelepona:
» 956-2627 (Laiana)
» 956-2624 (Kekeha)
BACK TO TOP
Ka waiwai o ke käne
KAUAKUKALAHALE
Laiana Wong
Synopsis: Very few men are involved in Hawaiian education and no one is calling attention to this problem. Are there negative consequences in store for the next generation?
HE AHA lä ia mea he ho'öla 'ölelo inä 'a'ole e pau nä känaka o ka lähui i ke komo aku i laila? A he aha lä ka waiwai o ia mea he ho'ona'auao i ka hanauna hou inä 'a'ole e pau nä känaka like 'ole o ka lähui i ke komo aku i laila?
I Aotearoa aku nei këia mea käkau, a hele aku nö i kekahi 'aha kükä no ka ho'omäkaukau 'ana i mau kumu küpono no ke a'o 'ana i nä keiki 'öiwi. Kü maila kahi po'o kumu o kekahi o nä kula kaiapuni Mäori me ka ho'olaha 'ana mai ë ke 'imi nei 'o ia he 'eono kumu hou, a he käne wale nö ke makemake 'ia. Ua nele maoli nö läkou ala i ka lawa 'ole o nä käne e komo ana i loko o ka 'oihana kumu kula. A 'o ka 'oia'i'o, 'a'ole lawa nä haumäna e ho'omäkaukau ana no ka lilo 'ana i kumu, pehea ke 'ano he käne a i 'ole he wahine.
Ua 'ike 'ia ke 'ano pilina 'ohana ma waena o ka po'e Mäori a me käkou Hawai'i, a he hoalike maoli nö läkou no käkou ma nä 'ano like 'ole he nui, a pau pü ho'i me këia nïnau no ka nele o nä käne e lilo ana i kumu kula. 'O ka mea e 'oko'a ai, penei ho'i: Inä e ho'olaha aku kekahi po'o kumu o nëia moku'äina e 'imi wale ana nö 'o ia i mau käne no ke a'o 'ana ma käna kula, 'a'ole nö e nele kona kipaku 'ia a wailana 'ia ho'i ma ia kai nui e ho'opuni ana i nä kula. 'O ka ho'okae wahine kona hewa. 'Eä, e ka makamaka heluhelu, 'o ia mea he paipai käne, 'a'ohe wahi 'ano o ka ho'okae wahine.
Nui ko'u mahalo i nä wähine e 'auamo nei i ia mau kuleana 'o ka ho'öla 'ölelo a me ka ho'ona'auao keiki. Aia ke ola o ka 'ölelo a me ka na'auao o nä keiki a 'auamo like käkou i ia kuleana e kau wale nei nö i luna o nä hokua o nä wähine. He kaumaha ho'i kau! Inä na'e he wahine wale nö ke ho'opuka i ka 'ölelo Hawai'i, e mana'o ana ke keikikäne he 'ölelo "makuahine" maoli nö ia a 'a'ohe ona kuleana i laila. 'A'ohe wahi pono o ia.
Pëia ho'i ka 'oihana ho'ona'auao. Aia kona holopono a 'auamo 'ia e nä känaka a pau o ka lähui. 'O ke käka'ikahi na'e o nä käne e lawelawe nei i ia hana, e mana'o 'ia auane'i ë he 'oihana wale nö ia na ka wahine. 'A'ohe kumu ho'ohälike no ke keikikäne e ho'omähu'i ai. A i ka wä e o'o ai a koho ho'i ua keiki nei i 'oihana e komo ai, 'a'ohe ona no'ono'o i ia mea he kumu kula.
'O ka hopena o këia ha'awina, 'o ia ka pä'ewa'ewa 'ana o ka 'ike o ka lähui. Hele a he lehulehu a manomano ka 'ikena a ka wahine a he hoka wale nö ko ke käne. 'A'ohe ona kuleana ho'ona'auao. Aia i hea ka waiwai o ke käne? A he aha lä ho'i ka mea e häpai 'ole 'ia nei këia nïnau i këia mau lä? E ho'i aku paha i ka piko. He kuleana ko ke käne i laila!
This column is coordinated by the Hawaiian Language Department at the University of Hawai'i at Mānoa.
E ho'ouna 'ia mai nā leka iā māua, 'o ia ho'i 'o Laiana Wong a me Kekeha Solis ma ka pahu leka uila ma lalo nei:
a i 'ole ia, ma ke kelepona:
» 956-2627 (Laiana)
» 956-2624 (Kekeha)


text:
Ana kawai te Uea ti na kakauongo nakon aia reirei ara mataniwi, ti na ota n reirei aika koaua, ao n tautaekani arora.
Itingaun
I mwakuri bwa te Itingaun. A weteaki Itingaun bwa taan tia uarongorongo—n tibwaa ana taeka te Uea n te aro are ti karekea iai mai irouia abotoro ao burabeti ao mai iroun te Tamnei ao n riki bwa taan tia kakoaua n aran Kristo n taetaekina te euangkerio n te aonaaba ni kabane, ni kateitea te Ekaretia, ao taubangia aron wakina (tara D&C 107:25, 34).
Ataeinimwaanen te Ununiki
I ikawairake n te tabo n ununiki i rarikin Burley, Idaho—ngai bon “ataeinimwaanen te ununiki ni koaua mai Idaho”! N aron are I reiakinnna:
-
1.
Ni mwakuri—ngkana ko aki ununiki; ko aki tai
-
2.
Ni mwakuri ma te wanawana—ngkana ko karokoa te ran iai, ko taia ae bati riki.
-
3.
Bonganan tainakin te tai—ngkana ko aki ununiki n etin te tai, e kona ni kaakeaa te tai moantaain te kamwaitoro.
-
4.
Ni karaoan are tangiraki ke riai ni karaoaki n akea ongeakina bwa tera kakukureina, tangirana, ke nakoraoina—ko kamirika te kao n te tai are e tangiria ni kamirikaki iai, tiaki nakon nanom are ko tangiria ni karaoia iai.
-
5.
N taetae n ae otaraoi ni kaineti—ma te nanainiman ao mitiin ni bwai ni mwakuri, akea am tai ni “kabanetai n raraeia nako” ke n raraomaeakina taekan kameengaia aomata ake a rang kai rotaki (N te iango aei, ngkai I a tia ni mwamwakuri nako n te Ekaretia, I aki toki n titiraki, “Kam tangirai bwa N na taetae n ae otaraoi ni kaineti ke n ae karewe ao n aki kaineti? N aron ae tataneiai te aba iai Aomata aika Itiaki a tangiria bwa N na taetae n ae otaraoi ni “kaineti!” N nang taetae n ae otaraoi ni kaineti n au reirei ae I anga n te tai aio.)
-
6.
N tokina, n aron ae ataeinimwaanen te ununiki Ngai mai Idaho, I ata arou ni kanimwai nakon oi n reirei.
Akea ae e oi ni koaua riki nakoira ni kabane, ao ara reirei, nakon koauan moan taekan te onimaki: “Ti onimakina te Atua, Tamara are Akea Tokina, ao Natina te Mwaane, Iesu Kristo, ao te Tamnei are Raoiroi” (Taekan te Onimaki:1:1)
N ikotaki ma aei, boni NgaiaTamara are i Karawa, are e kinaira, e nano iroura, ao e tangirira bwa ti na Okiria. Iesu bon ara Tia Kamaiu ao te Tia Kaboira, are n rinanon te Mwakuri ni Kamaiu e kakoaua bwa ti na tokanikai i aon te mate ao ni manga maiu riki ao ni bebete ibukira bwa ti na kona ni karietataki ao ni karekea te maiu are akea tokina. Te Tamnei are Raoiroi bon ara tia karaunano, te tia kaotioti, te tia reirei, te tia kakoaua, ao te tia kairi.
Iangoia, tariu ao mwaaneu nako—tiaki ngaira nati aika tamnei aika akea aia karo! Tiaki maroa.
Baikara nakoraoin ae iai am karo—tiaki ngkoe te nati ae akea ana karo? Ti kona ni karekei reireiara mai irouia, a reke arora man aia konabwai, katuai kabuanibwai aika raba aroia ake a kauringira taekaia, ao n ota riki ibukina bwa a atatai. Ti na aki kabuaira, kamangaoira, mwamwanaira, ke n aki bati n nakoraoi maiura. E onoti te koaua aei n taekan Tamara are i Karawa, are e a tia n reiakinira ao ni kaotaira bwa tiaki ti te kawai teuana man kawai aika mwaiti ma bon te kawai.
Iai ana Kawai te Atua iai.
N te koaua, iai ana anga te Atua ni maiu,1 n tangira,2 ni buoka,3 n tataro,4 n taetae, 5 n ibuobuoki i marenami,6 ni kairiiri,7 n iein,8 n karikirakeiia ataei,9 ni kamatebwai,10 n ata te koaua,11 n tibwaa te euangkerio,12, n rinerine ma te wanawana bwa tera ae ti na kanna,13 ao a bati riki.
Ni waki ma koroboki aika tabu, tabeua bwai n ibuobuoki ibukin ukeukeran ana anga te Uea bon Te Koaua nakon te Onimaki, Ibukin Kakorakoraia Kairake, ao tabeua aia reirei abotoro ao burabeti aika maiu.
-
1.
N aron te kakairi, te Uea e reiakiniira ni koroboki aika tabu.
“Bwa tiaki nanomi nako nanou nako, ao tiaki naba arou nako aromi nako, bon ana taeka Iehova.
“Bwa aroni karawa ngkae e rietata riki nakon aontano, ao ai aron naba arou nako, bwa a rietata riki nakon aromi nako, ao nanou nako nakon nanomi nako.”(Itaia 55:8–9)
-
2.
Teuana man buakakan bong aika kaitira bwa “e nakonako te aomata ni bon oin nanona” (D&C 1:16). N Taekan Rabakau ti kauringaki bwa ti na “tai bakan rabakau i matara” ao ti na “tai mwiokoa oin ara ataibwai” (tara Taekan Rabakau 3: 5–7).
-
3.
Ti reiakinaki bwa ngkana ti karaoi bwai n are e tangirira te Uea iai, E kabaeaki bwa E na kakabwaiaira iai ao iai kainnanoakin Ana berita iroura, ao ngkana tiaki n are E tangiria, akea te berita ae na kona n reke iroura (tara D&C 82:10).
-
4.
E kabotaua arona te Uea ma arora ngke E kataneiaa Tamuera te burabeti, are e kanakoaki bwa e na kakaaea te uea te mwaane are boou. “Ma e taku Iehova nakon Tamuera, ko na tai tara matana, ke rietatan abwakina; bwa I rawa nakoina: bwa E aki tara te aba Iehova n ai aron te aomata ngkana ngkana e tara te aba; bwa e taratara tinanikun te aba te aomata, ma E taratara te nano Iehova (1Tamuera 16:7).
-
5.
E ngae naba ma te tangira ni buoka te raarikin ao te kainnano, e nanoraoi te Uea n ara kouru ma E kauring bwa e riai karaoana n irakin Nanona are E tangiria” (D&C 104:16). Bwa rimwi, n ara keiaki n ibuobuoki, ti na kamarakiia iai naakanne. E reireinira te Uea kainnanoakin te kaungaunga bwa ti na aki kainnano. E ngae naba ngkana ti a kona n ibuobuoki, ti aki riai n anga ke ni karekea are a kona ao n riai ni karaoia ibukiia. N tabo nako ike e keiakinaki karaoana, e kunea te aonaaba te buakaka are reke man te angaangabwai nakoiia n akea tuangakiia bwa a na mwakuri ibukina. E koaua bwa te Atua e ata te kabanea n tamaroa.
Ti a nori tabeua kakairi. Iai ana kawai te Uea ni karaoan mwakuri ni mitinare. E kamataataki ni koroboki aika tabu ao n Taetaekina Au Euangkerio ao e karaoaki nanona n aron are kairiraki iroun te Tamnei.
Iai Ana anga te Uea, ke te anga ae koaua n tangira. Aomata man te aonaaba a taku bwa tera ae bongana ni koaua bon aomata uoman ake a tangiriia ni kauoman. E anga reirei Tamara are i Karawa bwa e kakawaki ni koaua bwa uoman a bon tangiriia ni kauoman, ma E reireira ae bati riki: bwa iai te aro are kariaiakaki ao te tai n taekina te tangira anne.
N Tautaekani Arora
E reiakinaki Iotebwa Timiti man ataeina nanon te Uea are E tangiria. N titirakinana bwa e kanga ni kaira te Ekaretia, e kamataata bwa e anga reirei aika koaua ao a bon tautaekaniia membwa i bon irouia. 14Tariu ao mwaaneu, ara abotoro ao ara burabeti aika a maiu a teimatoa n reirei iaon reirei aika a eti. Te titiraki bon “Ti kabonganai reirei aikai n tautaekani arora?”
Teuana te bwai are ti reireinaki iai n angiin te tai bwa ti na karikirakei ao ni kakoroi bukin ara konabwai n tabo nako ike ti mena iai. Ma n tabetai ti kaririaki ni mwaing nakon te tabo ae boou n te iango bwa a na reke raoraoia natira aika mwaiti riki ao ana burokuraem te roronrikirake n te Ekaretia.
Tariu ao mwaaneu, e koaua raoi bwa ti iangoa te bwai ae kakawaki ni kamaiuakiia natira bon kaain rarikim ike ko maeka iai? A aki toki n reirei abotoro ao burabeti bwa tera are riki n te mwenga e kakawaki riki nakon are a kaaitibo natira ma ngaia i tinaniku. E kanga arora ni karikirakeiia natira e kakawaki riki nakon te tabo ike ti kaikawaiia iai.
E koaua bwa iai riki bwaai ake a irekereke ni babaireana bwa ti maeka ia, ao n te kakaaitau, e na kairira te Uea ngkana ti ukera Ana kamatoa.
Te titiraki riki “Ti kainnanoaki ia?” I mwakuri n te beretitentii n te Titeiki ae Houston Texas North i nanon 16 te ririki. E mwaiti te koraki ake a mwaing nakon ara aono anne n ririki akanne. E aki toki te tarebon nakoira ni katanoataakiia tabemwang ake a mwaing nakon ara tabo a titiraki bwa tera te kabanea n uote ae tamaroa. Ma bon ti tetaina i nanon 16 te ririki are I karekea te tarebon are e titiraki temanna te aomata iai, “Te uote ra ae tangira te utu ae raoiroi? Te tabo ra ae ti kona ni buokia iai?”
Ni moan ririkin tein te Ekaretia, Beretitenti Brigham Young ao tabeman riki a weteiia membwa bwa a na nako n te tabo teuana ni katea te Ekaretia iai. Te bae e kaokoro iai bwa ngkai naba iai membwa aika kakaonimaki n ara Ekaretia n tabo nako ake a na nako n tabo nako are tuangia te burabeti bwa a na nako iai. Ti boni kantaningaia ni koaua bwa Beretitenti Monson e na uatabemania n tuangiia te mwaiti e raka i aon 14 te mirion bwa e nga are e kainnanoaki ara utu iai? Ana kawai te Uea iai bwa ti na kakauongo nakon aia reirei ara mataniwi, ti na ota n reirei aika koaua, ao n tautaekani arora.
E onoti kakawakina
Ni kabane ake a riki n te Ekaretia n te bong aei, ao n aron te Uea bwa e kawaekoa ana mwakuri n anga nako ma aroaro, e a raka riki kakawakina bwa ti karaoi bwai ni kabane n arona are E tangiria!
Riki n te mwakuri ni kamaiu ti ataia bwa “e a tia te Atua ni katauraoa te kawai ae kororaoi riki iroun Natina” (Ita 12: 11)). Ana reirei Kristo “bon te kawai ao akea riki te kawai teuana ke te ara are e a tia n taekinaki i an karawa are e na kona ni kamaiuaki iai te aomata i nanon uean te Atua (2 Nibwaai 31: 21).
Kainin
N aron ae ti noriia aomata aika bati n te aonaaba n te bong aei bwa a maiu ni mangaongao ke ni buakaka riki, ni korakora maiuakinan te bure ao n rotaki n tiaki riaina ni mwin nako aia rinerine aika bubuaka, e karaoai bwa N na tangiria n tatakaarua n aron are e karaoia Aramwa:
“O bwa ngke Ngai te anera, ao e kona n reke te bwai are e tangiria nanou, bwa ni waki nako ma n taetae ni bwanan te Atua, ma te bwana ae na ioa te aba, ao man takaaruaea te rairannano nakoiia aomata ni kabane!
“Eng, N na taekinna nakoiia aomata ni kabane … n te rairannano ao te babaire ni kabooaki, bwa a na riai n rairi nanoia ma n nano n Atuara, bwa e aonga n akea te manga nanokawaki i aon te aba”( Aramwa 29:1–2).
I kakoaua riki bwa te Uea iai kawaina! Tamara are i Karawa e kinaira, e tangirira, e tangiria n ibuobuoki. E ata ae rang n raoiroi bwa ni kanga iai te ibuobuoki. Tiaki ngaira nati n tamnei ake akea aia karo!
Ara Tia Kamaiu, Iesu Kristo, bon “te kawai, te koaua, ao te maiu” (Ioane 14: 6; taraa naba Aramwa 38: 9). E boto Kawaina i aon te koaua are akea tokina ao e kairira nakon “te rau n te aonaaba, ao te maiu are akea tokina n te aonaaba ae na roko” (D&C 59: 23). I bon kakoaua n aran Iesu Kristo, amen.
Mostrar las referencias
-
1. Tara 2 Nibwaai 5:27; Motiaea 4:27; Aramwa 7:23–25
-
2. Tara Te Otinako 20:14; Te Tua Kaua 6:5; Ioane 13:34–35; I-Rom 1:24–32; I Tetaronike 4:3; Aramwa 39:3–5
-
-
4. Tara Mataio 6:5–13; 2 Nibwaai 32:8–9; 3 Nibwaai 18: 21; Doctrine ao Covenants 10:5.
-
5. Tara Taekan Rabakau 15:1; I-Korote 4:6; Iakobo 5:12; 3 Nibwaai 11:29–30.
-
6. Tara Doctrine ao Covenants 64:10–11; 121:41–46.
-
7. Tara Mataio 25:14–30; Ioane 10:1–14; Doctrine ao Covenants 50:26; 107:99–100; 121:34–40.
-
8. Tara Karikani Bwai 2:24; Iakobo 2:27; Doctrine ao Covenants 42:22; 132:19.
-
-
10. Tara Doctrine ao Covenants 43:8–9; 88:77–79, 118.
-
11. Tara Moronai 7:15–19; 10:3–5; Doctrine ao Covenants 9:7–9.
-
12. TaraDoctrine ao Covenants 33:8–10; 100:3–8.
-
13. Tara Doctrine ao Covenants 89.
-
14. Tara Aia Reirei Beretitenti n te Ekaretia: Iotebwa Timiti (2007), 284.
Sitio web oficial de La Iglesia de Jesucristo de los Santos de los Últimos Días
© 2015 Intellectual Reserve, Inc. Todos los derechos reservados


text:
Definitions
Sorry, no definitions found.
Etymologies
Sorry, no etymologies found.
Examples
-
Pii aku la laua iloko o na ululaau loloa, i ka hihia paa o ka nahelehele, me ka luhi, a hiki laua ma kahi e kokoke ana i Paliuli, lohe laua i ka leo o ka moa.
-
Olelo aku o Aiwohikupua, "Aole a kakou hana i koe, ua pau, eia wale no ka olelo i koe, o na kaikuahine o kaua, e noho lakou i ka nahelehele nei, no ka mea, aohe a lakou waiwai."
-
Mailekaluhea, aole no i loaa, kii aku o Mailelaulii, aole no i loaa, kii aku o Mailepakaha, aole no i loaa, i ka hoole wale no a pau lakou, koe owau, aole hoi wau i kii, o ka huhu iho la no ia ia makou haalele i ka nahelehele.
-
HAKI _pu o ka nahelehele_: altar-prayer to Laka 18
-
10 A Lea, [71] a Wahie-loa, [72], i ka nahelehele;
-
Hai mai la kona kaikuahine, "Owau ka mea moe; ia kaua no i moe iho nei, hele aku nei no kaua a ma nahelehele, moe oe i kou puhalaau, a owau no hoi ma ko'u puhalaau; nana aku nei ko'u uhane i kekahi wahi manu e hana ana i kona punana, a pau, lele aku nei no ua manu nei ana i kona punana


text:
POSTED: 01:30 a.m. HST, Dec 04, 2010
Synopsis: The U.S.’s use of Hawai‘i-based personnel jeopardizes its position.
I ka lā 16 o Malaki o ka 1854, kuahaua a'ela ka Mō'ī Kamehameha III he 'āina kā'oko'a ke Aupuni Mō'ī Hawai'i, 'o ia ho'i, 'a'ohe ona komo ma ke kaua ma waena o 'elua mau aupuni. Ma ia hana, ua like ke aupuni nei me Kuikilani, he 'āina kā'oko'a pū a 'a'ole ia i komo i ke Kaua Honua II.
Ma nā kānāwai ma waena o nā 'āina like 'ole, inā ho'ouka kaua 'ia kekahi aupuni kā'oko'a, hiki ke 'āhewa 'ia ke aupuni nāna i ho'ouka no ka 'a'e 'ana i ke kūlana kā'oko'a o ke aupuni i ho'ouka kaua 'ia a hiki ke ho'ouku 'ia i ke koi pohō a koi 'ia e kōkua i ke kūkulu hou 'ana i ke aupuni kumu o ia 'āina. 'O ia kekahi pilikia o 'Amelika ma kona ho'ouka kaua 'ana mai i ke Aupuni Mō'ī nei i ka 1893. No laila, 'a'ohe 'i'o o ka 'ōlelo a 'Amelika he 'āpana 'o Hawai'i o ua ‘āina lā.
'O kekahi hewa hou a'e o 'Amelika, 'o ia ka ho'onoho 'ana i kona pū'ali koa ma loko o nā palena o ka 'āina o ke Aupuni Mō'ī. Akā, ua pi'i kona mea e 'āhewa 'ia ai ma kona ho'ohana 'ana i kona pū'ali koa i ho'onoho 'ia ma Hawai'i nei no ke kaua 'ana me kekahi aupuni 'ē, e like me ka hana ma ke Kaua Honua II no ke kaua 'ana me Iāpana, a pēia pū no ke kaua ma Kōlea a me Vietnam mai ka 1950 mai, nā kaua ma Afghanistan a me Iraq ma ka 1990, 2001, a me ka 2003--a i kēia mau lā hope nei, pēia nō ho'i ka hana no ka pale aku iā Kōlea 'Ākau.
Ma ka 1898, he panalā'au 'o Guam a me ka Pae'āina Pilipino ma ka Pākīpika ma lalo o Sepānia. Ho'ouka kaua 'o 'Amelika i nā pūkaua Sepānia ma ua mau 'āina lā ma ia makahiki nō, me Cuba pū nō ho'i ma ka 'Atelanika. Ho'ouna 'Amelika i kona pū'ali koa i ho'onoho 'ia ma Hawai'i nei no ke kaua aku iā Sepānia ma Guam a me ka 'āina Pilipino. Ma ia hope mai, ho'opi'i kū'ē ikaika mai nei 'o Sepānia i mua o ke aupuni ma Wākinekona no ia hana.
Ma kāna ho'opi'i 'ana, 'ōlelo ke aupuni Sepānia he kū'ē ia i ka 'a'e 'ia 'ana o ke kūlana kā'oko'a o ke Aupuni Mō'ī Hawai'i e 'Amelika ma ka ho'onoho 'ia o kona pū'ali koa ma ua 'āina nei no ke kaua pū me Sepānia. Ma kēia hana, ho'okō 'ia nā ku'ikahi ma waena o ke Aupuni Mō'ī a me nā aupuni like 'ole a ma hope kēia o ka ho'ouka kaua 'ana mai o 'Amelika i ke aupuni nei.
Hiki nō ho'i i nā aupuni o Afghanistan, Iraq, a me Kōlea 'Ākau--'o ia ho'i, nā 'āina a pau i ho'ouka 'ia e nā pū'ali koa 'Amelika i ho'onoho 'ia ma Hawai'i nei, ke ho'opi'i i ke aupuni 'Amelika no ka 'a'e 'ana i ke kūlana kā'oko'a o ke Aupuni Mō'ī nei e like nō me ka mea a Sepānia i hana ai a koi 'ia e uku i ke koi pohō.
He aupuni ke Aupuni Lepupalika o ka 1894 i ho‘ohele ‘ia e 'Amelika, no laila, no 'Amelika 'i'o nō nā hewa kū i ke kānāwai o nā 'āina like 'ole i hana ‘ia ma Hawai‘i nei.
E aho loa nō e ho'opololei 'o 'Amelika iā ia iho 'ānō ma ka ho'ōki 'ana i kona ho'onoho koa 'ana ma Hawai'i nei a pēlā e ho'omaka ai ka emi 'ana o kona pilikia ma nā wahi 'ē a'e o ka honua nei kekahi.
E ho'ouna 'ia mai nā leka iā māua, 'o ia ho'i 'o Laiana Wong a me Kekeha Solis ma ka pahu leka uila ma lalo nei:
» kwong@hawaii.edu
» rsolis@hawaii.edu
a i ‘ole ia, ma ke kelepona:
» 956-2627 (Laiana)
» 956-2624 (Kekeha)
This column is coordinated by the Hawaiian Language Department at the University of Hawai'i at Mānoa, supported by the Initiative for Achieving Native Hawaiian Academic Excellence.


text:
He mo‘olelo
Kupopou
Synopsis: A joke.
E noho ana kekahi kanaka ma Kalihi. 'O Wa'awa'aiki kona inoa. He kanaka 'ilihune nō 'o ia, no laila, ke 'ike aku 'o ia i ke kū'ai emi ma ka hale kū'ai mea 'ai, ma laila 'o ia e hele aku ai. A 'o kahi pilikia, ua hele a pipi'i loa ke kakalina, 'ane'ane e hiki aku i ka $4.00. No laila, inā ma kahi mamao ke kū'ai emi, ma ke ka'a lawe 'ōhua 'o ia e kau ai a hele no kahi o ke kū'ai emi.
Ho'okahi lā, ua 'ike aku 'o Wa'awa'aiki i ke kū'ai emi ma Kāne'ohe, ua emi loa ke kumukū'ai o ka 'i'o pua'a. Kahe wale ihola nō ka hā'ae o ua Wa'awa'aiki nei i ka no'ono'o 'ana i kāna mea 'ai punahele, 'o ia ho'i, ka laulau. He keu ia a ka 'ono. A pau nā hana ma ka hale, 'o ia ho'i, ka holoi lole, ka ho'oma'ema'e hale, a pēlā aku, ha'alele ihola 'o ia i ka hale no kahi kau ka'a 'ōhua. E napo'o aku ana ka lā i ia manawa. I kona hiki 'ana i kahi kau ka'a 'ōhua, 'a'ohe 'ū, hiki maila ke ka'a lawe 'ōhua. Kau akula kēia ma luna, a holo akula.
He kanaka 'o Wa'awa'aiki no Kalihi, a 'a'ole 'o ia kama'āina iā Kāne'ohe, no laila i ka hiki 'ana o ke ka'a 'ōhua i laila, lele ihola kēia i lalo a ho'omaka akula e huli aku i ka hale kū'ai mea 'ai. Ua pō ka lā iā ia i ka huli i ia hale kū'ai mea 'ai, a 'akahi nō a loa'a iā ia, ua kani na'e ka hola 10:00. Pa'a ka 'i'o pua'a ma ka lima, holo ana no kahi kau ka'a 'ōhua. Kali ana a kani ka hola 11:00, 'a'ohe ka'a 'ōhua. Mana'o ihola 'o Wa'awa'a, ua hala 'ē paha ke ka'a lawe 'ōhua hope loa. No laila, holo ihola kona mana'o, e ho'i aku 'o ia i kona hale ma Kalihi ma nā wa'akaulua he 'umi ihu. A hele ana no ke ala o ka Pali. 'O kahi pilikia, 'a'ohe uila o nā kukui o ia ala loa, ua pau paha ka uea keleawe i ka 'aihue 'ia. A 'o Muku ka pō, no laila, pō'ele'ele loa, a ua pa'a ho'i i ka noe. I kona pi'i 'ana aku, 'ike akula 'o ia i kahi ka'a e pi'i mālie mai ana. E kuhi ana kēia, he hoa aloha paha, a no laila, wehe i ka puka, a kau a'ela i luna. I ka pa'a 'ana mai o ka puka, 'ike 'o Wa'awa'aiki, 'a'ohe kanaka kalaiwa o ke ka'a, a ke holo mālie nei nō ke ka'a.
He alanui kīke'e nō ia, a 'ane'ane e ho'oku'i ke ka'a i ka mauna, maka'u ihola kēia, akā 'ō'ili maila kahi lima mai loko mai o ka noe a ho'ohuli ihola i ka huila. Kau ihola ka weli o Wa'awa'aiki, pa'a loa ma ka noho. A 'ane'ane ke ka'a e ho'oku'i aku i ka pale o waena o ke alaloa, komo hou maila kahi lima a ho'ohuli i ka huila. Pēlā aku ka hana he mau manawa, 'a'ole o kana mai ka maka'u o nei kanaka. Ho'okanaka 'o ia, ho'opa'a pono akula i kāna pū'olo 'i'o pua'a, a lele ihola i lalo, 'o ka holo akula nō ia a hiki i Kalihi.
E kahe ana ko ia nei hou, a no laila, komo akula i loko o ka hale inu lama, kauoha i 'elua ipu 'auneki tekila. Ho'omaka 'o ia nei i ka ha'i 'ana aku i nā kānaka a pau i ka mea weliweli loa i 'ike 'ia aku nei. A ho'omaka nō ho'i kēia e uē no ka mea, ua maka'u loa.
'Elua hola ma hope mai, komo maila 'elua Kāmoa a 'ike maila iā Wa'awa'aiki. 'Ōlelo maila kekahi i kekahi, "E Toia, e nānā ma 'ō, 'o ia ke kanaka i kau ma luna o ko kāua ka'a i ka 'oloka'a 'ana aku o kāua i ke ka'a i luna o ka pali."
This column is coordinated by the Hawaiian Language Department at the University of Hawai'i at Mānoa.
E ho'ouna 'ia mai nä leka iä mäua, 'o ia ho'i 'o Laiana Wong a me Kekeha Solis ma ka pahu leka uila ma lalo nei:
a i 'ole ia, ma ke kelepona:
» 956-2627 (Laiana)
» 956-2624 (Kekeha)
BACK TO TOP
He mo‘olelo
Kupopou
Synopsis: A joke.
E noho ana kekahi kanaka ma Kalihi. 'O Wa'awa'aiki kona inoa. He kanaka 'ilihune nö 'o ia, no laila, ke 'ike aku 'o ia i ke kü'ai emi ma ka hale kü'ai mea 'ai, ma laila 'o ia e hele aku ai. A 'o kahi pilikia, ua hele a pipi'i loa ke kakalina, 'ane'ane e hiki aku i ka $4.00. No laila, inä ma kahi mamao ke kü'ai emi, ma ke ka'a lawe 'öhua 'o ia e kau ai a hele no kahi o ke kü'ai emi.
Ho'okahi lä, ua 'ike aku 'o Wa'awa'aiki i ke kü'ai emi ma Käne'ohe, ua emi loa ke kumukü'ai o ka 'i'o pua'a. Kahe wale ihola nö ka hä'ae o ua Wa'awa'aiki nei i ka no'ono'o 'ana i käna mea 'ai punahele, 'o ia ho'i, ka laulau. He keu ia a ka 'ono. A pau nä hana ma ka hale, 'o ia ho'i, ka holoi lole, ka ho'oma'ema'e hale, a pëlä aku, ha'alele ihola 'o ia i ka hale no kahi kau ka'a 'öhua. E napo'o aku ana ka lä i ia manawa. I kona hiki 'ana i kahi kau ka'a 'öhua, 'a'ohe 'ü, hiki maila ke ka'a lawe 'öhua. Kau akula këia ma luna, a holo akula.
He kanaka 'o Wa'awa'aiki no Kalihi, a 'a'ole 'o ia kama'äina iä Käne'ohe, no laila i ka hiki 'ana o ke ka'a 'öhua i laila, lele ihola këia i lalo a ho'omaka akula e huli aku i ka hale kü'ai mea 'ai. Ua pö ka lä iä ia i ka huli i ia hale kü'ai mea 'ai, a 'akahi nö a loa'a iä ia, ua kani na'e ka hola 10:00. Pa'a ka 'i'o pua'a ma ka lima, holo ana no kahi kau ka'a 'öhua. Kali ana a kani ka hola 11:00, 'a'ohe ka'a 'öhua. Mana'o ihola 'o Wa'awa'a, ua hala 'ë paha ke ka'a lawe 'öhua hope loa. No laila, holo ihola kona mana'o, e ho'i aku 'o ia i kona hale ma Kalihi ma nä wa'akaulua he 'umi ihu. A hele ana no ke ala o ka Pali. 'O kahi pilikia, 'a'ohe uila o nä kukui o ia ala loa, ua pau paha ka uea keleawe i ka 'aihue 'ia. A 'o Muku ka pö, no laila, pö'ele'ele loa, a ua pa'a ho'i i ka noe. I kona pi'i 'ana aku, 'ike akula 'o ia i kahi ka'a e pi'i mälie mai ana. E kuhi ana këia, he hoa aloha paha, a no laila, wehe i ka puka, a kau a'ela i luna. I ka pa'a 'ana mai o ka puka, 'ike 'o Wa'awa'aiki, 'a'ohe kanaka kalaiwa o ke ka'a, a ke holo mälie nei nö ke ka'a.
He alanui kïke'e nö ia, a 'ane'ane e ho'oku'i ke ka'a i ka mauna, maka'u ihola këia, akä 'ö'ili maila kahi lima mai loko mai o ka noe a ho'ohuli ihola i ka huila. Kau ihola ka weli o Wa'awa'aiki, pa'a loa ma ka noho. A 'ane'ane ke ka'a e ho'oku'i aku i ka pale o waena o ke alaloa, komo hou maila kahi lima a ho'ohuli i ka huila. Pëlä aku ka hana he mau manawa, 'a'ole o kana mai ka maka'u o nei kanaka. Ho'okanaka 'o ia, ho'opa'a pono akula i käna pü'olo 'i'o pua'a, a lele ihola i lalo, 'o ka holo akula nö ia a hiki i Kalihi.
E kahe ana ko ia nei hou, a no laila, komo akula i loko o ka hale inu lama, kauoha i 'elua ipu 'auneki tekila. Ho'omaka 'o ia nei i ka ha'i 'ana aku i nä känaka a pau i ka mea weliweli loa i 'ike 'ia aku nei. A ho'omaka nö ho'i këia e uë no ka mea, ua maka'u loa.
'Elua hola ma hope mai, komo maila 'elua Kämoa a 'ike maila iä Wa'awa'aiki. 'Ölelo maila kekahi i kekahi, "E Toia, e nänä ma 'ö, 'o ia ke kanaka i kau ma luna o ko käua ka'a i ka 'oloka'a 'ana aku o käua i ke ka'a i luna o ka pali."
This column is coordinated by the Hawaiian Language Department at the University of Hawai'i at Mānoa.
E ho'ouna 'ia mai nā leka iā māua, 'o ia ho'i 'o Laiana Wong a me Kekeha Solis ma ka pahu leka uila ma lalo nei:
a i 'ole ia, ma ke kelepona:
» 956-2627 (Laiana)
» 956-2624 (Kekeha)


text: 1Ma ngaia ae kam na kaaki taian nano n riribai, ma te uarao, ma te baka n raoiroi, ma taiani bakantang, ma taeka ni kammarakinano ni kabane, 2ao kam na tangira te miriki ae e itiaki ae e bwain te nano, n ai aroia merimeri aika a tibwa bungiaki, bwa kam aonga n ikawai iai ao kam kamaiuaki; 3N aron are e koreaki ni kaangai: Kam a tia ni kunea i bon iroumi bwa E atataiaomata te Uea. 4Kam na nakoina, nakon Teuare E kaanga ai aron te atiibu ae e maiu, ae e kaakiaki boonganana irouia aomata, ma E rineaki iroun te Atua bwa e kakaawaki. 5Ao ngkami naba kaanga ai aron atiibu aika a maiu aika a kaboonganaaki ibukini katean te umwantabu n taamnei, ike kam na mwakuri iai bwa ibonga aika ana aomata te Atua, n anga karea n taamnei iroun Iesu Kristo. 6Bwa e koreaki n te Baibara ae e kaangai: Noria, I kawenea te atiibu i Tion, ae te atiibu ae bouan te maninganinga ae e rineaki bwa e kakaawaki; ao ane e onimakinna ao e na bon aki kamaamaaeaki. 7Ma ngaia ae te atiibu aei, e kakaawaki nakoimi ngkami aika kam onimaki; ma nakoia akana a aki onimaki, E riki bwa bouan te maninganinga te atiibu are e kaakiaki bwa akea boonganana irouia taani kateitei. 8ao, Te atiibu are a na reke waeia iai aomata ao a tatanako, Te atiibu are a na bwaka iai. A tatanako ibukina bwa a aki ongeaaba nakon ana taeka te Atua; ao anne bon nanon te Atua ma ana baaire ma ngkoangkoa i bukiia. 9Ma ngkami bon te bootanaomata ae kam rineaki, ae ana ibonga te Uea, ae te bootanaomata ae e itiaki i matan te Atua, ae ana aomata te Atua, ae e rineaki bwa e na kaotioti ana mwakuri aika a kamiimii Teuare e weteingkami man te roo nakon ana oota ae e kamiimii. 10Tiaki ana bootanaomata te Atua ngkami ngkoa, ma ngkai kam a riki bwa ana bootanaomata; kam aki nanoangaaki ngkoa, ma ngkai kam a nanoangaaki. 11Ngkami akana kam tangiraki, I butingkami ngkai kaanga iruwa ngkami ao kaanga aomata aika a maeka n aki maan n te aonnaba aei, bwa a na aki tauaki aromi n iangon nanomi aika a bubuaka aika a aki toki ni buakana te maiu are kam anganaki. 12A na raoiroi aroaromi i buakoia aomata aika tiaki I-Iutaia; bwa ngkana a bukiningkami bwa kam karaoa ae e buaakaka, ao a noori ami mwakuri bwa a raraoi, ao a na neboa te Atua iai n te bong are E na roko iai. 13I bukin te Uea ao kam na ongeaaba nakon tuan taian tautaeka nako: bwa tao nakon te kiing 14ke nakoia akana iai nakoaia ni kairiiri n te tautaeka, aika a kanakoaki iroun te kiing bwa a na kareke kaiia akana a kaakaraoa ae e buaakaka, ao a na kamoamoaiia akana a karaoa ae e raoiroi. 15Bwa E tangiringkami te Atua bwa kam na katoki taeka n nano roo aika aia taeka aomata aika a nanobaba, ni karaoan ae e raoiroi iroumi. 16Kam na bwaina te maiu n inaomata; ma kam na tai bwaina inaomatami bwa aonami ngkana kam karaoa ae e buaakaka; ma kam na bwaina te maiu n toro ae maiuia aomata aika a tooro iroun te Atua. 17Kam na karineia aomata ni kabaneia, ao tangiriia raomi ni Kristian. Maaka te Atua. Karinea te kiing. 18Tooro, kam na aan-taeka irouia ami toka ma te maaku ae e bati; tiaki ti irouia tooka akana a raoiroi ma akana a nimamannei, ma irouia naba akana a buaakaka. 19E na kakabwaiaaki te aomata iroun te Atua ibukin aei: bwa e ataa nanon te Atua i mataniwiin nanona, ao e nanomwaaka iai ni kammarakaki n te aro ae e aki riai. 20Bwa tera kamoamoaami ae e na reke ngkana kam bure ma n oreaki iai, ao kam taotaon nanomi? Ma ngkana kam karaoa ae e raoiroi, ni kammarakaki iai, ao kam taotaon naba nanomi iai, ao kam na kakabwaiaaki iai iroun te Atua. 21Bwa kam weteaki nako iai: bwa E kammarakaki naba Kristo i bukimi, ao E katuka nakoimi te aro ae kam na kakairi iai, bwa kam aonga n tou mwiini mwanekana. 22Akea te bure ae E karaoia, ao E tuai n taekina te kewe. 23Ngke E taetaebuakaaki, ao E aki kabooa n te taetaebuaka naba; ngke E kammarakaki, ao E aki taetae bwa E na kareke kaiia ake a kammaraka; ma E kaaki taekana nakon Teuare e motiki raoi taeka. 24Ao E uoti ara bure n rabwatana i aon te kai, bwa ti na mate nakon ara bure ni kiitan, ao ti na kabane maiura ibukini karaoan nanon te Atua. Ao kam kamaiuaki n oreana. 25Bwa kam tiotio nako ngkoa n ai aroia tiibu; ma kam a oki ngkai nakon te Tia Kaawakini maiumi ma te Tia Tararuai.


text:
A'o i ke koa, e a'o nō i ka holo
Kekeha Solis
Synopsis: How can people not give respect to Nā Koa Ānuenue because of a "weak schedule." Further powerhouse teams don't want to challenge Hawai'i or are perhaps wary to challenge Hawai'i for fear of losing.
Welina e nā makamaka heluhelu o Kauakūkalahale, hiki maila ka hopena o ke kikina kinipōpō pekupeku. Ua 'āha'i hou aku nei paha nā Koa Ānuenue i ka lanakila i ke ahiahi o nehinei? 'O ia nō paha, a ke lana nei ka mana'o e koho 'ia 'o Hawai'i i hoa paio no kekahi o nā ho'okūkū inoa moho o nā po'okela. A e nā makamaka heluhelu, 'o kekahi mea i uluhua ai ko 'oukou mea kākau, 'o ia ke 'ano ho'okae 'ia 'ana a me ka mahalo 'ole 'ia 'ana o nā Koa Ānuenue i loko nō o ko lākou lanakila mau 'ana ma nā pule i hala.
Ma hope mai o ka lanakila 'ana aku nei o Hawai'i ma luna o Boise State i kēlā Pō'alima aku nei, a hā'ule nō ho'i 'o Kansas, e kū ho'okahi ana 'o Hawai'i, 'a'ole i hā'ule iki i kēia kau, he 11 lanakila, 'a'ohe hā'ule. A 'akahi nō a helu 'ia 'o Hawai'i, 'o ia ka helu 12 o nā kūlana no nā ho'okūkū inoa moho o nā po'okela (BCS).
Ma mua aku o ka lanakila 'ana o nā Koa Ānuenue ma luna o Boise, nui ka hauwala'au e lohe 'ia ana, he mau hoa paio nāwaliwali wale nō ko nā Koa Ānuenue, a 'o ia ko lākou mea i lanakila ai ma nā ho'okūkū a pau. 'Eā, e nā makamaka heluhelu, he mau iki unu paha ia e pa'a ai ka pōhaku nui, 'a'ohe e ka'a. A 'ike 'ia aku nei he mau ho'okūkū kahi i pepehi aku ai 'o Davida iā Golia ma kēia kau kinipōpō pekupeku, 'o ia ho'i, ua eo ihola kekahi mau hui a ka ikaika nui wale i kahi hui nāwaliwali a li'ili'i ho'i paha, e like ho'i me Mikigana ma ka pule mua o kēia kau nei, i hā'ule ihola iā 'Apalakia State ma ka helu 'ai he 34 a 'Apalakia i ke 32 a Mikigana. 'O Mikigana, ka hui helu 5 o ke ao nei i ia manawa. A pehea ho'i 'o 'Okalahoma? Ma ka pule 6, 'o nā Suna ka hui helu 4, a eo lākou iā Kololako ma ka helu 'ai he 27 i ka 24. A 'o Tekeka ma ia pule ho'okahi nō, pilikia ihola iā Kansas State ma ka helu 'ai he 41 a Kansas i ka 21 a Tekeka. A pēlā pū nō me kekahi mau ho'okūkū o kēlā hopena pule aku nei.
A no laila, 'a'ole paha hiki ke 'ōlelo 'ia, he mea 'ole ka mo'olelo lanakila o Hawai'i ma muli o ka nāwaliwali a li'ili'i paha o nā hoa paio.
A 'o kekahi, 'a'ole hiki ke ho'ohalahala aku i ka papa hoa paio o Hawai'i, 'oiai, ua akamai nō nā Golia o 'Amelika, ua "a'o i ke koa, a'o nō i ka holo" wahi a nā kūpuna, he maka'u nō o pepehi 'ia e Davida (Hawai'i), a 'o ia paha ke kumu i hele 'ole mai ai i Hawai'i nei e ho'okūkū ai. A 'o Mikigana State kekahi i 'apo i ia ha'awina, ho'opau ihola i ka ho'okūkū o kēia kau, me Hawai'i.
Akā, i ka makahiki 2008, 'o kekahi mau hoa paio o nā Koa Ānuenue, 'o ia 'o Pololika, 'o Cincinati a me 'Olekona State. A ma ia manawa e 'ike hou 'ia ai nā 'ai a nā u'i o Hawai'i nei.
This column is coordinated by the Hawaiian Language Department at the University of Hawai'i at Mānoa.
E ho'ouna 'ia mai nä leka iä mäua, 'o ia ho'i 'o Laiana Wong a me Kekeha Solis ma ka pahu leka uila ma lalo nei:
a i 'ole ia, ma ke kelepona:
» 956-2627 (Laiana)
» 956-2624 (Kekeha)
BACK TO TOP
A'o i ke koa, e a'o nö i ka holo
Kekeha Solis
Synopsis: How can people not give respect to Nä Koa Änuenue because of a "weak schedule." Further powerhouse teams don't want to challenge Hawai'i or are perhaps wary to challenge Hawai'i for fear of losing.
Welina e nä makamaka heluhelu o Kauakükalahale, hiki maila ka hopena o ke kikina kinipöpö pekupeku. Ua 'äha'i hou aku nei paha nä Koa Änuenue i ka lanakila i ke ahiahi o nehinei? 'O ia nö paha, a ke lana nei ka mana'o e koho 'ia 'o Hawai'i i hoa paio no kekahi o nä ho'okükü inoa moho o nä po'okela. A e nä makamaka heluhelu, 'o kekahi mea i uluhua ai ko 'oukou mea käkau, 'o ia ke 'ano ho'okae 'ia 'ana a me ka mahalo 'ole 'ia 'ana o nä Koa Änuenue i loko nö o ko läkou lanakila mau 'ana ma nä pule i hala.
Ma hope mai o ka lanakila 'ana aku nei o Hawai'i ma luna o Boise State i këlä Pö'alima aku nei, a hä'ule nö ho'i 'o Kansas, e kü ho'okahi ana 'o Hawai'i, 'a'ole i hä'ule iki i këia kau, he 11 lanakila, 'a'ohe hä'ule. A 'akahi nö a helu 'ia 'o Hawai'i, 'o ia ka helu 12 o nä külana no nä ho'okükü inoa moho o nä po'okela (BCS).
Ma mua aku o ka lanakila 'ana o nä Koa Änuenue ma luna o Boise, nui ka hauwala'au e lohe 'ia ana, he mau hoa paio näwaliwali wale nö ko nä Koa Änuenue, a 'o ia ko läkou mea i lanakila ai ma nä ho'okükü a pau. 'Eä, e nä makamaka heluhelu, he mau iki unu paha ia e pa'a ai ka pöhaku nui, 'a'ohe e ka'a. A 'ike 'ia aku nei he mau ho'okükü kahi i pepehi aku ai 'o Davida iä Golia ma këia kau kinipöpö pekupeku, 'o ia ho'i, ua eo ihola kekahi mau hui a ka ikaika nui wale i kahi hui näwaliwali a li'ili'i ho'i paha, e like ho'i me Mikigana ma ka pule mua o këia kau nei, i hä'ule ihola iä 'Apalakia State ma ka helu 'ai he 34 a 'Apalakia i ke 32 a Mikigana. 'O Mikigana, ka hui helu 5 o ke ao nei i ia manawa. A pehea ho'i 'o 'Okalahoma? Ma ka pule 6, 'o nä Suna ka hui helu 4, a eo läkou iä Kololako ma ka helu 'ai he 27 i ka 24. A 'o Tekeka ma ia pule ho'okahi nö, pilikia ihola iä Kansas State ma ka helu 'ai he 41 a Kansas i ka 21 a Tekeka. A pëlä pü nö me kekahi mau ho'okükü o këlä hopena pule aku nei.
A no laila, 'a'ole paha hiki ke 'ölelo 'ia, he mea 'ole ka mo'olelo lanakila o Hawai'i ma muli o ka näwaliwali a li'ili'i paha o nä hoa paio.
A 'o kekahi, 'a'ole hiki ke ho'ohalahala aku i ka papa hoa paio o Hawai'i, 'oiai, ua akamai nö nä Golia o 'Amelika, ua "a'o i ke koa, a'o nö i ka holo" wahi a nä küpuna, he maka'u nö o pepehi 'ia e Davida (Hawai'i), a 'o ia paha ke kumu i hele 'ole mai ai i Hawai'i nei e ho'okükü ai. A 'o Mikigana State kekahi i 'apo i ia ha'awina, ho'opau ihola i ka ho'okükü o këia kau, me Hawai'i.
Akä, i ka makahiki 2008, 'o kekahi mau hoa paio o nä Koa Änuenue, 'o ia 'o Pololika, 'o Cincinati a me 'Olekona State. A ma ia manawa e 'ike hou 'ia ai nä 'ai a nä u'i o Hawai'i nei.
This column is coordinated by the Hawaiian Language Department at the University of Hawai'i at Mānoa.
E ho'ouna 'ia mai nā leka iā māua, 'o ia ho'i 'o Laiana Wong a me Kekeha Solis ma ka pahu leka uila ma lalo nei:
a i 'ole ia, ma ke kelepona:
» 956-2627 (Laiana)
» 956-2624 (Kekeha)


text:
Timi Kara
Ko Timi Kara (James Carroll) (1857-1926) he kaitōrangapū Māori. I whānau mai ia ki Te Wairoa i te tau 1857. He Pākehā tōna matua, nō Ngāti Kahungunu tōna whāea.
I te tau 1875, ahakoa tana pai ki āna mahi mō te kāwanatanga, ka hoki a Timi Kara ki te mahi pāmu ki Te Wairoa. Kāhore i roa, ka hoki ia ki te Whare Pāremata hei kaiwhakamārama reo ā-waha. Nā tēnei ia i whakawai ki ngā mahi tōrangapū, ā, ka pōtitia ia ki te Pāremata nō te tau 1887 hei Mema Māori mō Te Tai-rāwhiti.
Ko te whakamana i te iwi Māori tana whāinga nui i te Pāremata. Hāunga tērā, hei tā Kara, kāore he āwhina i ngā Ture Whenua Māori ki te hiki ake i te mana o te Māori i runga i ōna ake whenua. Ka arohaehae tonu tana whakahuahua i te Tiriti o Waitangi hei tautoko i ngā tika a te Māori.
Ko Wī Pere te hoa tauwhāinga o Kara hei Mema Pāremata mō ngā Māori i Te Tai Rāwhiti. I pūmau a Wī Pere ki te Kotahitanga. I te whai rātou kia whakamanatia te Tiriti o Waitangi, kia whakakorea ngā ture whenua Māori, kia tū hoki he Pāremata Māori. Ka tahuri te Kotahitanga ki te haehae i a Kara mō tēnei. Koinei tētahi o ngā take ka tū a Kara hei Mema mō te rohe whānui o Waiapu i ngā pōti o te tau 1893. Ka toa ia, ka noho hei Mema Pāremata mō tēnei tūru tae noa ki te 1908. I te pōtitanga o taua tau ka toa ia hei Mema Pāremata mō Tūranga-nui-a-Kiwa. Ko ia hoki te Minita mō ngā Take Māori atu i te 1899 ki te 1912.
E rua ngā wā, i te tau 1909 me te tau 1911, ka tū a Timi Kara hei kairīwhi mō te Pirimia. I te tau 1911 ka utaina te taitara Tā ki runga i a ia. Ka hinga ia i ngā pōtitanga o te tau 1921, ko tana kakenga tērā ki te Kaunihera Ture. Ka mate ia i te tau 1926.
Tirohia hoki[edit | edit source]
Tohutoro[edit | edit source]
- Ngā Tāngata Taumata Rau URL:NZDB


text:
'Auhea lā Nā Manakoho?
KAUAKUKALAHALE
Ka'aimalani Spencer
Synopsis: This column touches upon a select few of the many tough choices voters must go through to select a candidate.The emphasis on getting people interested in voting is of main concern.There are many variables in deciding: Who is right for Hawai'i?
Pehea ka mana'o o ka po'e o ke koho pāloka 'ana a'e? Nani ka mana'o i loko o kākou i ke koho 'ana? 'A'ole paha. Pehea lā i 'emi ai ka nui o nā manakoho? Eia kekahi mau kumu: 'A'ole paha lawa ho'okahi koho wale nō i mea e loli ai ka hopena. Noho palaka iho nō kekahi mau kānaka. A i 'ole, 'a'ohe wahi kanaka kūpono e koho ai no ke kūlana kālai'āina, a me ia kumu aku, ia kumu aku. Inā pēlā, i aha auane'i kā kākou mea e hō'eu'eu ai i ka lehulehu i hele 'oko'a lākou i ke koho pāloka? Pono paha e kau a'e kekahi kānāwai hou. A 'o ka mana'o i hāpai 'ia i kēlā pule aku nei e pili ana i ka nui o ka pākeneka, he maika'i.
Ia'u nō a no'ono'o pono i ke kumu o ka hele kāka'ikahi 'ana o nā po'e koho pāloka, ulu wale iho nō kēia i loko o'u, ke kali nei nō paha kākou 'o ka ikaika a'e o ka mana o ka manakoho. Pehea inā hō'ike mōakaaka mau 'ia nā 'ao'ao 'elua a me ko lāua mana'o pono'ī ma ke kīwī a me ka pūnaewele puni honua. Akā na'e, pehea inā hō'ike 'ia ma nā nīnau nui e pili ana i ka Hawai'i. Hō'ike aku i nā 'ao'ao ma kekahi mau kolamu i mea e ho'ohālikelike ai nā kānaka. A laila, hiki i nā po'e a pau ke koho i ke kanaka maika'i e koho ai no ka pono o Hawai'i nei. E 'ō'ili honua ana paha ka nui o nā maka'āinana i nā ke'ena koho pāloka inā hana 'ia pēlā.
Eia ko'u mana'o ulu wale ke kū nei i loko o ko'u po'o. Loa'a nō kekahi mea ho'ohālikelike i kēia manawa, akā ho'i, 'a'ole ia he mea mōakaaka loa. No laila, i aha auane'i kā ke aupuni mea e ho'owalewale ai i nā kānaka ma ke koho pāloka? 'O ke kānāwai hou paha e pili ana i ka nui o ka pākeneka kekahi, a 'o ke kolamu e hō'ike ana i ka mana'o o nā 'ao'ao 'elua ma nā nīnau nui e pili ana i ka Hawai'i kekahi.
Nui nō ka hewa ma ka pae 'āina 'o Hawai'i nei. He mau ho'opa'apa'a e pili ana i ka pono o ke aupuni e la'a ka pono o nā iwi, ka palapala kila no ke kalo, ka pū'ali ka'a kaua stryker, a me nā hale hou ma Moloka'i ma Lā'au a pēlā wale aku. A 'o kekahi nīnau nui i 'ike 'ia aku nei, 'o ia nā haumāna Haole ma nā kula 'o Kamehameha. I ke komo 'ana mai o nā haumāna Haole i loko o ke kula 'o Kamehameha, 'a'ole i kana mai ka ukiuki o ka hapa nui o ka Hawai'i. I ia manawa, noho wale aku nei kekahi o ka po'e Hawai'i me ka mana'o, 'a'ole hiki ke 'alo a'e. 'O kā kekahi 'ao'ao, kū'ē ikaika lākou me ka mana'o, 'a'ole hiki i ia mau wahi keiki ke komo i ke kula i ho'oka'awale 'ia no nā haumāna koko Hawai'i. He ho'opa'apa'a nui nō ia, akā na'e, ho'okahi wale nō ia o nā mea he nui ma Hawai'i nei.
('A'ole i pau.)
This column is coordinated by the Hawaiian Language Department at the University of Hawai'i at Mānoa.
E ho'ouna 'ia mai nä leka iä mäua, 'o ia ho'i 'o Laiana Wong a me Kekeha Solis ma ka pahu leka uila ma lalo nei:
a i 'ole ia, ma ke kelepona:
» 956-2627 (Laiana)
» 956-2624 (Kekeha)
BACK TO TOP
'Auhea lä Nä Manakoho?
KAUAKUKALAHALE
Ka'aimalani Spencer
Synopsis: This column touches upon a select few of the many tough choices voters must go through to select a candidate.The emphasis on getting people interested in voting is of main concern.There are many variables in deciding: Who is right for Hawai'i?
Pehea ka mana'o o ka po'e o ke koho päloka 'ana a'e? Nani ka mana'o i loko o käkou i ke koho 'ana? 'A'ole paha. Pehea lä i 'emi ai ka nui o nä manakoho? Eia kekahi mau kumu: 'A'ole paha lawa ho'okahi koho wale nö i mea e loli ai ka hopena. Noho palaka iho nö kekahi mau känaka. A i 'ole, 'a'ohe wahi kanaka küpono e koho ai no ke külana kälai'äina, a me ia kumu aku, ia kumu aku. Inä pëlä, i aha auane'i kä käkou mea e hö'eu'eu ai i ka lehulehu i hele 'oko'a läkou i ke koho päloka? Pono paha e kau a'e kekahi känäwai hou. A 'o ka mana'o i häpai 'ia i këlä pule aku nei e pili ana i ka nui o ka päkeneka, he maika'i.
Ia'u nö a no'ono'o pono i ke kumu o ka hele käka'ikahi 'ana o nä po'e koho päloka, ulu wale iho nö këia i loko o'u, ke kali nei nö paha käkou 'o ka ikaika a'e o ka mana o ka manakoho. Pehea inä hö'ike möakaaka mau 'ia nä 'ao'ao 'elua a me ko läua mana'o pono'ï ma ke kïwï a me ka pünaewele puni honua. Akä na'e, pehea inä hö'ike 'ia ma nä nïnau nui e pili ana i ka Hawai'i. Hö'ike aku i nä 'ao'ao ma kekahi mau kolamu i mea e ho'ohälikelike ai nä känaka. A laila, hiki i nä po'e a pau ke koho i ke kanaka maika'i e koho ai no ka pono o Hawai'i nei. E 'ö'ili honua ana paha ka nui o nä maka'äinana i nä ke'ena koho päloka inä hana 'ia pëlä.
Eia ko'u mana'o ulu wale ke kü nei i loko o ko'u po'o. Loa'a nö kekahi mea ho'ohälikelike i këia manawa, akä ho'i, 'a'ole ia he mea möakaaka loa. No laila, i aha auane'i kä ke aupuni mea e ho'owalewale ai i nä känaka ma ke koho päloka? 'O ke känäwai hou paha e pili ana i ka nui o ka päkeneka kekahi, a 'o ke kolamu e hö'ike ana i ka mana'o o nä 'ao'ao 'elua ma nä nïnau nui e pili ana i ka Hawai'i kekahi.
Nui nö ka hewa ma ka pae 'äina 'o Hawai'i nei. He mau ho'opa'apa'a e pili ana i ka pono o ke aupuni e la'a ka pono o nä iwi, ka palapala kila no ke kalo, ka pü'ali ka'a kaua stryker, a me nä hale hou ma Moloka'i ma Lä'au a pëlä wale aku. A 'o kekahi nïnau nui i 'ike 'ia aku nei, 'o ia nä haumäna Haole ma nä kula 'o Kamehameha. I ke komo 'ana mai o nä haumäna Haole i loko o ke kula 'o Kamehameha, 'a'ole i kana mai ka ukiuki o ka hapa nui o ka Hawai'i. I ia manawa, noho wale aku nei kekahi o ka po'e Hawai'i me ka mana'o, 'a'ole hiki ke 'alo a'e. 'O kä kekahi 'ao'ao, kü'ë ikaika läkou me ka mana'o, 'a'ole hiki i ia mau wahi keiki ke komo i ke kula i ho'oka'awale 'ia no nä haumäna koko Hawai'i. He ho'opa'apa'a nui nö ia, akä na'e, ho'okahi wale nö ia o nä mea he nui ma Hawai'i nei.
('A'ole i pau.)
This column is coordinated by the Hawaiian Language Department at the University of Hawai'i at Mānoa.
E ho'ouna 'ia mai nā leka iā māua, 'o ia ho'i 'o Laiana Wong a me Kekeha Solis ma ka pahu leka uila ma lalo nei:
a i 'ole ia, ma ke kelepona:
» 956-2627 (Laiana)
» 956-2624 (Kekeha)


text:
Kua puta te whakatau i te peremia, i ā John Key, ka mau tonu i ā Hekia Parata te tūranga Minita i ngā take Mātauranga, ahakoa ngā hapa maha ō tērā tau.
Hei tā Key, he wahine whai pūkenga ā Parata, ā, kei te tino kaha tonu tonu whakapono ki ā ia.
Hei tā te mangai take mātauranga ō Ngā Kākāriki, ā Catherine Delahunty, e tika ana kia pamamae ngā tauira, ngā mātua me ngā kaiako i tēnei whakatau ā Key.
Hei tā Paul Galter ō te Riu Roa, ehara i te mea ko te tangata, arā, ko Parata te raru, engari, ko ngā kaupapa kē ā te Kāwanatanga, pērā i ngā kura hourua (charter schools) me ngā papa tatai (league tables).
Copyright © 2013, Uma Broadcasting Ltd


text: 1Ao tera ngkanne ae ti na taekinna? Ti na bure nako naba bwa e aonga ni mwaiti iai te akoi? 2Ti na aki. Ti a tia ni mate nakon te bure, ao ti na kanga ni manga maiu i nanona? 3Kam aki ataira ngaira aika ti bwaabetitooaki nako nanoni Kristo Iesu bwa ti bwaabetitooaki nako nanoni matena? 4Ma ngaia ae ti taunaki ma Ngaia ni bwaabetitooakira nako nanon te mate; bwa aron Iesu ngke E a manga kamaiuaki mai buakoia maate ni mwaakan te Tama, ao ngaira naba ti na nakonako i nanon te maiu ae e boou. 5Bwa ngke ti rikirake ni katiteuanaaki ma Ngaia ni katootoongani matena, ao ai arona naba, bwa ti na rikirake ni katiteuanaaki ma Ngaia ni katootoongani manga-maiuna. 6Bwa ti ataa aei: bwa e tauraki aomatara nikawai i aon te kaibangaki ma Ngaia, bwa e aonga ni kamaunaaki te rabwata ae e bure, bwa ti na aki manga toronaki n te bure. 7Bwa ane e mate, ao e kainaomataaki mani mwaakan te bure. 8Ao ngkana ti mate ma Kristo, ao ti kakoauaa bwa ti na boni manga maiu naba ma Ngaia, 9ngkai ti ataa Kristo bwa E aki manga mate ngkae E a tia ni manga maiu mai buakoia maate-e aki manga mwaaka te mate i aona. 10Bwa ngke E mate, ao E mate ti teuana te tai nakon te bure; ma ngkae E maiu, ao E maiu ibukin te Atua. 11Ao ai aromi naba, kam na iangoingkami bwa kam mate nakon te bure, ma kam maiu ibukin te Atua i nanoni Kristo Iesu. 12Ma ngaia ae tai kauea te bure i nanon rabwatami aika a maamate, n ongo iroun aia kaibwabwaru; 13ao tai angan te bure bwain rabwatami, bwa a na kaboonganaaki ibukini kaantaninga aika a buaakaka; ma kam na anga ngkami nakon te Atua bwa ai aroia aika a maiu mai buakoia maate, ao bwain rabwatami bwa a na kaboonganaaki ibukini karaoan te eti. 14Bwa e na aki uea te bure i aomi; bwa kam aki mena i aan te tua, ma kam mena i aan te akoi. 15Tera ngkanne? Ti na bure, ngkai ti aki mena i aan te tua, ma ti mena i aan te akoi? Ti na aki. 16Kam aki ataia bwa ane kam anga ngkami nakoina bwa ana toro n ongeaaba irouna, ao bon ana toro iai ngkami ngkai kam ongeaaba irouna, bwa tao te bure are e mate te aba iai, ke tao te ongeaaba are e reke maiai kaetan arora n reitaki ma te Atua? 17Ma E na katituaraoaki te Atua, bwa ngke ana toro te bure ngkami, ma kam a tia ni kaaki i nanomi taiani koaua n reirei ake kam a tia n anganaki; 18ao ngke kam kainaomataaki man te bure, ao kam riki bwa tooro ngkami ibukini karaoan te eti. 19I taetae n ai aroia aomata ibukini mamaaran ami atatai; bwa aromi ngke kam anga bwain rabwatami ngkoa bwa kaanga ana toro te kammaira ma te akiako n akea tuami iai, ao ai aromi naba ngkai, bwa kam na anga bwain rabwatami bwa tooro ibukini karaoan te eti, bwa kam aonga n riki bwa ana aomata ni koaua iai te Atua. 20Bwa ngke ana toro te bure ngkami, ao kam aki kabaeaki bwa kam na karaoa nanon te Atua. 21Tera te bae kam karekea ngke kam karaoi ngkoa baike kam maamaa iai ngkai? Bwa tokini baikekei te mate. 22Ma ngkai kam kainaomataaki man te bure, ao kam riki bwa ana toro te Atua, ao iai mwiina nakoimi bwa te riki bwa ana aomata ni koaua te Atua, ao tokina bwa te maiu are e aki toki. 23Bwa boon te bure te mate; ma ana bwai n tituaraoi te Atua te maiu are e aki toki i nanoni Kristo Iesu are ara Uea.


text:
Ho'okulāiwi
Kauakūkalahale
Laiana Wong
Synopsis: As Hawaiians, how can we re-establish a homeland in a land from which we have been displaced. We must reassert our right to educational self-determination.
Aloha mai nō kākou e o'u makamaka heluhelu o Kauakūkalahale. Ua kuku'i aku nei ka lono no kahi kōlea o ka hiki 'ana mai i o kākou nei me ke kanikani pū o ka leo kaena e 'ī ana ho'i ē 'o ke ola o kā kākou po'e keiki ma nā kula o Hawai'i nei, 'o kā ia ala ola nō ia! He leo ho'i ia nāna i ho'opihapiha aku nei i nā pepeiao puni wale o kauwahi maka hanohano o ko kākou 'āina aloha nei a loa'a ai ho'i ke kāko'o o nā 'ahahui o ua po'e maka hanohano lā e noho luna nei. 'O ia ho'i, na ka State of Hawai'i Department of Education ua kōlea nei i kono aku e lele mai a ho'opūnana, a na Kamehameha Schools, nā Castle Foundation, a me kekahi mau mea hou aku i ho'olako i nā la'alā'au o ia pūnana e pa'a ai. Aloha nō ka po'e o Hawai'i nei i kipaku 'ia mai ko kākou 'āina i mea e loa'a ai kahi no ia kōlea e ho'opūnana ai. Eia nō kākou ke 'ae'a hele nei ma ko kākou kulāiwi pono'ī iho nō!
I aha auane'i kā kākou mea e kū hou ai i ka moku? No'u iho, aia ko kākou pono a huli ka lima i lalo. Na kākou ia e mālama i kā kākou. 'A'ole ia he kuleana na ha'i e lawelawe ai. 'O ka mea 'āpiki na'e, 'a'ohe o kākou hilina'i iā kākou iho, a 'a'ole lawa nā Hawai'i e kūlia nei i nā kūlana ki'eki'e o nā 'oihana like 'ole o ka 'āina. 'O ia ihola ka mea i ho'okumu 'ia ai ka polokalamu Ho'okulāiwi: 'Aha Ho'ona'auao 'Ōiwi. 'O ka pahuhopu nui o ua polokalamu nei, 'o ia ho'i ka ho'oka'awale 'ana i wahi no kākou Hawai'i e noho ai a e kapa ai ho'i 'o ia ko kākou kulāiwi. Aia a komo kākou ma nā ke'ena ki'eki'e o nā 'oihana like 'ole o kēia 'āina, a laila, loa'a ka mana ho'oholo i ke 'ano o ke kula 'ia 'ana o kā kākou po'e keiki. Pēlā e mau ai ke ea o ka ho'ona'auao i ka pono. A pēlā wale nō ho'i e ikaika ai ka ho'ona'auao 'ana ma nā kaiāulu a pau o Hawai'i nei - 'a'ole wale nō ma nā kaiāulu kū'ono'ono. Hele a he 'oia'i'o kēia, a laila, he pono ke kānāwai NCLB, 'o ia ho'i, No Community Left Behind, a pau pū ho'i me nā kaiāulu ma nā kapakai komohana o O'ahu nei, 'o ia ho'i, 'o Nānākuli mā lāua me Wai'anae.
He aha lā ia mea he ho'okulāiwi? I ka mo'olelo o Kawelo, kekahi ali'i o Kaua'i, ma hope o kona wailana 'ia 'ana e kona hoahānau, e Kawelo 'Aikanaka, 'o kona holo maila nō ia i O'ahu nei a pae ma Pōka'ī. Ma laila 'o ia i launa malihini ai me ka po'e o ia 'āina. Ua ho'ouna 'ia ke kahuna o ke ali'i Ka'ihikapu e hele e nānā i ke 'ano o ua malihini nei. Ho'oku'u akula ua kahuna nei i kahi pua'a hiwa a 'o ka pololei akula nō ia i o ua Kawelo lā. 'O ia ka mea i ho'omaopopo ai iā Ka'ihikapu ē he ali'i ua Kawelo nei, a no ia mea, hā'awi akula ia i kekahi māhele 'āina ma uka o Kolekole no Kawelo mā e "hookulaiwi" ai. A ma muli o ia mo'olelo i kapa 'ia ai ka inoa e kau maila ma luna.
This column is coordinated by the Hawaiian Language Department at the University of Hawai'i at Mānoa.
E ho'ouna 'ia mai nä leka iä mäua, 'o ia ho'i 'o Laiana Wong a me Kekeha Solis ma ka pahu leka uila ma lalo nei:
a i 'ole ia, ma ke kelepona:
» 956-2627 (Laiana)
» 956-2624 (Kekeha)
BACK TO TOP
Ho'okuläiwi
Kauakükalahale
Laiana Wong
Synopsis: As Hawaiians, how can we re-establish a homeland in a land from which we have been displaced. We must reassert our right to educational self-determination.
Aloha mai nö käkou e o'u makamaka heluhelu o Kauakükalahale. Ua kuku'i aku nei ka lono no kahi kölea o ka hiki 'ana mai i o käkou nei me ke kanikani pü o ka leo kaena e 'ï ana ho'i ë 'o ke ola o kä käkou po'e keiki ma nä kula o Hawai'i nei, 'o kä ia ala ola nö ia! He leo ho'i ia näna i ho'opihapiha aku nei i nä pepeiao puni wale o kauwahi maka hanohano o ko käkou 'äina aloha nei a loa'a ai ho'i ke käko'o o nä 'ahahui o ua po'e maka hanohano lä e noho luna nei. 'O ia ho'i, na ka State of Hawai'i Department of Education ua kölea nei i kono aku e lele mai a ho'opünana, a na Kamehameha Schools, nä Castle Foundation, a me kekahi mau mea hou aku i ho'olako i nä la'alä'au o ia pünana e pa'a ai. Aloha nö ka po'e o Hawai'i nei i kipaku 'ia mai ko käkou 'äina i mea e loa'a ai kahi no ia kölea e ho'opünana ai. Eia nö käkou ke 'ae'a hele nei ma ko käkou kuläiwi pono'ï iho nö!
I aha auane'i kä käkou mea e kü hou ai i ka moku? No'u iho, aia ko käkou pono a huli ka lima i lalo. Na käkou ia e mälama i kä käkou. 'A'ole ia he kuleana na ha'i e lawelawe ai. 'O ka mea 'äpiki na'e, 'a'ohe o käkou hilina'i iä käkou iho, a 'a'ole lawa nä Hawai'i e külia nei i nä külana ki'eki'e o nä 'oihana like 'ole o ka 'äina. 'O ia ihola ka mea i ho'okumu 'ia ai ka polokalamu Ho'okuläiwi: 'Aha Ho'ona'auao 'Öiwi. 'O ka pahuhopu nui o ua polokalamu nei, 'o ia ho'i ka ho'oka'awale 'ana i wahi no käkou Hawai'i e noho ai a e kapa ai ho'i 'o ia ko käkou kuläiwi. Aia a komo käkou ma nä ke'ena ki'eki'e o nä 'oihana like 'ole o këia 'äina, a laila, loa'a ka mana ho'oholo i ke 'ano o ke kula 'ia 'ana o kä käkou po'e keiki. Pëlä e mau ai ke ea o ka ho'ona'auao i ka pono. A pëlä wale nö ho'i e ikaika ai ka ho'ona'auao 'ana ma nä kaiäulu a pau o Hawai'i nei - 'a'ole wale nö ma nä kaiäulu kü'ono'ono. Hele a he 'oia'i'o këia, a laila, he pono ke känäwai NCLB, 'o ia ho'i, No Community Left Behind, a pau pü ho'i me nä kaiäulu ma nä kapakai komohana o O'ahu nei, 'o ia ho'i, 'o Nänäkuli mä läua me Wai'anae.
He aha lä ia mea he ho'okuläiwi? I ka mo'olelo o Kawelo, kekahi ali'i o Kaua'i, ma hope o kona wailana 'ia 'ana e kona hoahänau, e Kawelo 'Aikanaka, 'o kona holo maila nö ia i O'ahu nei a pae ma Pöka'ï. Ma laila 'o ia i launa malihini ai me ka po'e o ia 'äina. Ua ho'ouna 'ia ke kahuna o ke ali'i Ka'ihikapu e hele e nänä i ke 'ano o ua malihini nei. Ho'oku'u akula ua kahuna nei i kahi pua'a hiwa a 'o ka pololei akula nö ia i o ua Kawelo lä. 'O ia ka mea i ho'omaopopo ai iä Ka'ihikapu ë he ali'i ua Kawelo nei, a no ia mea, hä'awi akula ia i kekahi mähele 'äina ma uka o Kolekole no Kawelo mä e "hookulaiwi" ai. A ma muli o ia mo'olelo i kapa 'ia ai ka inoa e kau maila ma luna.
This column is coordinated by the Hawaiian Language Department at the University of Hawai'i at Mānoa.
E ho'ouna 'ia mai nā leka iā māua, 'o ia ho'i 'o Laiana Wong a me Kekeha Solis ma ka pahu leka uila ma lalo nei:
a i 'ole ia, ma ke kelepona:
» 956-2627 (Laiana)
» 956-2624 (Kekeha)


text:
Ho‘okulāiwi ma ka ‘Aha ‘Ōlelo
Synopsis: Ho'okulāiwi: 'Aha Ho'ona'auao 'Ōiwi, Center for Native Hawaiian and Indigenous Education, is a multifaceted teacher education and curriculum research partnership with the Leeward Coast community designed to raise the educational achievement of Native Hawaiians through educational reform.
E nā hoa makamaka o ka ua e pakī mau ana i nā kaupoku hale o Honolulu nei, 'o Kauakūkalahale, aloha mai nō kākou. Eia mai ko 'oukou wahi mea kākau ke hāpai hou mai nei i ia kumuhana i puka mai ma ka lā 2 o kēlā mahina aku nei, 'o ia ho'i 'o Ho'okulāiwi: 'Aha Ho'ona'auao 'Ōiwi. He 'aha kēia i ho'okumu 'ia ma muli o ka nē hone 'ana mai o ka leo Kaiāulu i pa'ē maila a i launa maika'i mai ho'i me ka pana o ka ua Tuahine e kani hoene mau nei i ke kula o Mānoa. He nahenahe mai ho'i kau!
I ho'okumu 'ia aku nei 'o Ho'okulāiwi i mea e ho'okō 'ia ai ke noi a ua leo lā o ke Kaiāulu e ho'oikaika i ke 'ano o ka ho'ona'auao 'ia 'ana o nā keiki o ia mau kaha. Ua 'ike 'ia ke kūlana kūpiliki'i o ua po'e keiki lā. Ua helu papa 'ia nā pilikia ma loko o nā 'ano hō'ike like 'ole e pili ana i ko lākou lā nohona. 'A'ole nō paha he mea kūpono ka helu hou 'ana i ia mau pilikia ma 'ane'i. I loko o kēlā mau makahiki he nui i ka'ahope aku nei, ua 'ikea ka nui lehulehu o nā polokalamu i ho'okumu 'ia me ka mana'o kāko'o i ia kaiāulu. I kēia mau lā na'e a kākou e 'ike nei, 'o ia mau kūlana kūpiliki'i nō. He minamina mai ho'i kau!
A he aha lā ho'i ka mea i hā'ule pahū ai ua mau polokalamu lā? Ho'okahi wale nō kumu nui a'u e mana'o nei i 'ike 'oukou. 'O ia ho'i, 'a'ohe lohe 'ia ka leo o ke kaiāulu. He pono hana wale aku nō kā ka po'e kūwaho me ka mana'o 'o lākou lā wale nō kai 'ike i ka ha'ina e pono ai. 'A'ohe wahi kūkākūkā a 'a'ohe wahi nānā ho'i i ka 'i'ini o ke kaiāulu! Wahi a ko kākou po'e kūpuna, "Hili hewa kahi mana'o ke 'ole ke kūkākūkā." A na wai lā ho'i ka 'ole o ke akamai? He 'ike ia i ho'oili 'ia mai ma luna o kākou a pau. Na ka hūpō wale nō ka hō'ole aku i ka 'ōlelo a'oa'o a nā kūpuna. He hoa like nō ho'i ia no Wa'awa'a Iki Na'aupō. He hūpō mai ho'i kau!
I aha auane'i kā kākou mea e hana ai no ka pono o ia kaiāulu? Na ka po'e o ke kaiāulu ia e hō'ike mai iā kākou. Pēlā wale nō e holopono ai nā papahana ho'ona'auao a pau e lawelawe 'ia ma laila. Ma muli o ke kūkākūkā 'ana me kahi po'e luna o ia kaiāulu e la'a 'o Myron Brumaghim, Kamaki Kanahele, Aunty Aggie Cope, Mike Kahikina, a me nā luna o nā 'aha 'āina ho'opulapula, kupu maila ka mana'o e kākau i pila ma ka 'aha'ōlelo no ka ho'okumu 'ana iā Ho'okulāiwi ma ke 'ano he kikowaena no ke Kulanui. No ka 'ike 'ia o ka maika'i o kēia mana'o, ua pau pū mai kekahi mau maka hanohano i ke kāko'o mai, 'o ia ho'i 'o Oswald Stender, Pat Hamamoto, a me David McClain. He mahalo mai ho'i kau!
This column is coordinated by the Hawaiian Language Department at the University of Hawai'i at Mānoa.
E ho'ouna 'ia mai nä leka iä mäua, 'o ia ho'i 'o Laiana Wong a me Kekeha Solis ma ka pahu leka uila ma lalo nei:
a i 'ole ia, ma ke kelepona:
» 956-2627 (Laiana)
» 956-2624 (Kekeha)
BACK TO TOP
Ho‘okuläiwi ma ka ‘Aha ‘Ölelo
Synopsis: Ho'okuläiwi: 'Aha Ho'ona'auao 'Öiwi, Center for Native Hawaiian and Indigenous Education, is a multifaceted teacher education and curriculum research partnership with the Leeward Coast community designed to raise the educational achievement of Native Hawaiians through educational reform.
E nä hoa makamaka o ka ua e pakï mau ana i nä kaupoku hale o Honolulu nei, 'o Kauakükalahale, aloha mai nö käkou. Eia mai ko 'oukou wahi mea käkau ke häpai hou mai nei i ia kumuhana i puka mai ma ka lä 2 o këlä mahina aku nei, 'o ia ho'i 'o Ho'okuläiwi: 'Aha Ho'ona'auao 'Öiwi. He 'aha këia i ho'okumu 'ia ma muli o ka në hone 'ana mai o ka leo Kaiäulu i pa'ë maila a i launa maika'i mai ho'i me ka pana o ka ua Tuahine e kani hoene mau nei i ke kula o Mänoa. He nahenahe mai ho'i kau!
I ho'okumu 'ia aku nei 'o Ho'okuläiwi i mea e ho'okö 'ia ai ke noi a ua leo lä o ke Kaiäulu e ho'oikaika i ke 'ano o ka ho'ona'auao 'ia 'ana o nä keiki o ia mau kaha. Ua 'ike 'ia ke külana küpiliki'i o ua po'e keiki lä. Ua helu papa 'ia nä pilikia ma loko o nä 'ano hö'ike like 'ole e pili ana i ko läkou lä nohona. 'A'ole nö paha he mea küpono ka helu hou 'ana i ia mau pilikia ma 'ane'i. I loko o këlä mau makahiki he nui i ka'ahope aku nei, ua 'ikea ka nui lehulehu o nä polokalamu i ho'okumu 'ia me ka mana'o käko'o i ia kaiäulu. I këia mau lä na'e a käkou e 'ike nei, 'o ia mau külana küpiliki'i nö. He minamina mai ho'i kau!
A he aha lä ho'i ka mea i hä'ule pahü ai ua mau polokalamu lä? Ho'okahi wale nö kumu nui a'u e mana'o nei i 'ike 'oukou. 'O ia ho'i, 'a'ohe lohe 'ia ka leo o ke kaiäulu. He pono hana wale aku nö kä ka po'e küwaho me ka mana'o 'o läkou lä wale nö kai 'ike i ka ha'ina e pono ai. 'A'ohe wahi kükäkükä a 'a'ohe wahi nänä ho'i i ka 'i'ini o ke kaiäulu! Wahi a ko käkou po'e küpuna, "Hili hewa kahi mana'o ke 'ole ke kükäkükä." A na wai lä ho'i ka 'ole o ke akamai? He 'ike ia i ho'oili 'ia mai ma luna o käkou a pau. Na ka hüpö wale nö ka hö'ole aku i ka 'ölelo a'oa'o a nä küpuna. He hoa like nö ho'i ia no Wa'awa'a Iki Na'aupö. He hüpö mai ho'i kau!
I aha auane'i kä käkou mea e hana ai no ka pono o ia kaiäulu? Na ka po'e o ke kaiäulu ia e hö'ike mai iä käkou. Pëlä wale nö e holopono ai nä papahana ho'ona'auao a pau e lawelawe 'ia ma laila. Ma muli o ke kükäkükä 'ana me kahi po'e luna o ia kaiäulu e la'a 'o Myron Brumaghim, Kamaki Kanahele, Aunty Aggie Cope, Mike Kahikina, a me nä luna o nä 'aha 'äina ho'opulapula, kupu maila ka mana'o e käkau i pila ma ka 'aha'ölelo no ka ho'okumu 'ana iä Ho'okuläiwi ma ke 'ano he kikowaena no ke Kulanui. No ka 'ike 'ia o ka maika'i o këia mana'o, ua pau pü mai kekahi mau maka hanohano i ke käko'o mai, 'o ia ho'i 'o Oswald Stender, Pat Hamamoto, a me David McClain. He mahalo mai ho'i kau!
This column is coordinated by the Hawaiian Language Department at the University of Hawai'i at Mānoa.
E ho'ouna 'ia mai nā leka iā māua, 'o ia ho'i 'o Laiana Wong a me Kekeha Solis ma ka pahu leka uila ma lalo nei:
a i 'ole ia, ma ke kelepona:
» 956-2627 (Laiana)
» 956-2624 (Kekeha)


text:
Eaa te ACC?
Ko ta matou angaanga, ko te kimi ravenga kia kore e tupu te u me kore pakia ki tetai uatu tangata, e pera katoa, i te tauturu i te aronga tei pakia ia, kia rauka ia ratou i te oki viviki ki te angaanga e ta ratou i matau i te rave i te au ra.
Ka rauka i te katoatoa i Nu Tireni i te tuku pati’anga tauturu ki te ACC – uatu e, eaa toou uki mataiti, me kore ara, e angaanga ana koe, kua akangaroi koe i te angaanga, e tamariki apii koe, me kore ara, te koi ara koe i te moni tauturu (benefit) a te kavamani.
I te maata’anga o te taime, kare i te mea puapinga kia kitea’ia e, i akapeea koe i pakia ei – ka rauka ia matou i te tauturu i te au pakia’anga tei tupu i te ngutuare, i te ngai angaanga, i runga i te mataara, me kore ara, i te tuatau tarekareka tipoti.
Te ravenga e rauka mai ei te tauturu mei te ACC
Me pakia ia koe, ko te mea puapinga rava atu kia rave koe, ko te aere viviki ki tetai o te aronga rapakau maki (mei te taote, te taote akamatutu kopapa - physiotherapist, me kore ara, ki te are maki). Auraka e tavarevare no te mea ka pakari atu toou kino kopapa.
E mea puapinga kia aravei koe i tetai o te aronga rapakau na mua, ka tuku ei koe i taau pati’anga tauturu, no te mea, ko te ravenga ua te reira e rauka ei ia matou i te tauturu ia koe, me kua tuku koe i taau pati’anga no toou tu pakia. Ka tuku mai ratou i taau peapa pati tauturu tei oti i te akaki’ia kia matou, e na matou e akakite atu e, me kua ariki’ia taau pati tauturu.
Ta matou ravenga i te tauturu ia koe
Me ariki’ia taau pati’anga, e putuputu ana matou i te tutaki i te au angaanga rapakau e tetai au angaanga tauturu ke atu no toou tu pakia. Tei runga ua i toou turanga kopapa te akakite i te tauturu ta matou ka rave, penei, ko teia te ka tutaki’ia:
Rapakau’anga
Ka rauka ia matou i te tauturu i te tutaki i te au tu rapakau’anga te ka raveia, mei te tutaki me aere koe ki ko i te taote, te au rapakau’anga a tetai aronga rapakau ke, me vā’i ia koe, me nenei tutu X-ray ia, e te tutaki i te au peapa tiki prescription no toou au vairakau i ko i te kemiti.
Tauturu ke i te ngutuare
Me te ngata ara koe i te rave i te angaanga ngutuare i muri mai i toou u me kore pakia, ka rauka ia matou i te akanoo i tetai au tauturu noou, mei te tauturu i te tama i te ngutuare, i te akono ia koe e te anau tamariki.
Toou turanga angaanga
Penei, ka rauka ia matou i te tutaki atu i tetai tuanga moni tupau (compensation - ei moni koi tinamou naau) me ka akamutu koe i te angaanga no te kino o toou pakia. Me ka anoano’ia, ka rauka katoa ia matou i te akanoo i tetai parani tauturu i te akaketaketa i toou kopapa kia matutu akaou toou ora’anga ma te kore e vairakau (rehabilitation), ei ravenga kia oki akaou koe ki te angaanga.
I tetai taime ra, ko te viviki ia koe i te oki ki te angaanga, ko te viviki atu ia ia koe i te meitaki. Penei, e taui koe i tetai o taau au tuanga angaanga e rave ana kia matutu mai koe, me kore ara, e akaiti mai koe i taau ora ka angaanga ei koe me akamata koe i te oki ki te angaanga. Ei akara anga no teia tuatau ki mua, ka riro teia ei meitaki no toou ora’anga kopapa, e no toou manako i te akamaroiroi ia koe i toou uaorai turanga, e ka riro katoa teia i te akapapu i tetai moni koi tinamou naau.
Te aere’anga e te oki’anga mei te au ngai tei anoano’ia koe kia tae ki reira
Me ka anoano’ia kia apai ia koe ki te ngai angaanga me kore ara, ki te ngai rapakau’anga maki, ka rauka ia matou i te tauturu i te tutaki i te ravenga no te apai’anga ia koe ki reira, e i tetai taime, i te tutaki noou kia moe ki roto i tetai ngai no tetai po okotai.
Te u me kore kino kopapa pakari tei tupu
Me kua tupu tetai turanga ngata tinamou ki toou kopapa, me kore ara, kua iti mai toou turanga matutu i te rapu ia koe uaorai no toou tu pakia, ka rauka ia matou i te tauturu ia koe kia rauka ia koe i te akanoo i toou ora’anga e te reira turanga ngata.
Me mate ake tetai tangata mei te u me kore pakia
E maata te au moni tauturu te ka rauka mai me mate koe, me kore ara, tetai o te kopu-tangata, no te tumatetenga tei tupu.
Te au oronga tuatua akamarama tauturu e te turuturu a te au taunga o te iti tangata
E au taunga to matou no te Reo Maori Kuki Airani no te angaanga uri reo, no te oronga tuatua akamarama e te turuturu ki te aronga angaanga o te ACC. Na teia au taunga oronga tauturu akamarama e tauturu i te aronga angaanga o te ACC i te akamatutu akaou anga i te turanga o te aronga tei pati tauturu mai, na roto i te au ravenga tei tau ki ta to ratou iti tangata i matau kia raveia.
Na te aronga tauturu marama o te pa moana Patipika (Pacific cultural advisors) e tauturu i te aronga angaanga o te ACC i te uri i ta ratou tuatua e te rave i ta ratou angaanga kia tau ki ta te iti tangata Patipika i matau, me tauturu ake te ACC i te iti tangata Patipika. E au taunga Samoa, Tonga e te Maori Kuki Airani e tauturu nei ma te turuturu i te aronga angaanga o te ACC, takapini i teia basileia.
Ka anoano ainei koe i te kite i tetai au mea ke atu?
Me e au uianga taau no runga i ta te ACC ka rauka i te rave i te tauturu ia koe kia meitaki toou turanga, e ringi mai koe ia matou ki runga i te numero tutaki-kore 0800101996. E aronga uri reo to matou i te tauturu kia rauka ia taua i te uriuri manako tetai ki tetai.
Me ka anoano koe i te akara e te akapae mai i te au tuatua tei tata’ia ki roto i te Reo Maori Kuki Airani, akara’ia atu te Publications.
Last reviewed date: 27 January 2014


text: 1Ngke e a tibwa ingabong, ao ibonga ake mataniwi ma aia unimwaane aomata a iangoa aron Iesu bwa a na kamatea; 2a kabaea, ao a kairia nako, ao a angani Birato are te tia tau-taeka. 3Ao Iuta, are e kamwanea Iesu, ngke e nooria bwa E kabuaakakaaki Iesu ao bwa E na kamateaki, ao e rootaki n te nanokaawaki ibukin te baere e a tia ni karaoia. E uoti mwaane ake tirewa ake tenibwi ao e kaoki nakoia ibonga ake mataniwi ma unimwaane; 4ao e taku, I a tia ni bure ngke I kamwanea te aomata ae akea ana bure. Ao a taku, Tera ara bwai iai? Ai bon am bwai anne. 5Ao Iuta e karenako mwaane ake tirewa ake tenibwi nako aontano i nanon te ru are e tabu n te umwantabu, ao e kiitana ikekei; ao e nako ni kabaea roroana. 6Ao ibonga ake mataniwi a anai mwaane ake tirewa, ao a taku, E aki riai i aan te tua bwa a na katukaki mwaane aikai n te umwantabu, ibukina ngkai mwaane aika booni maiun te aomata. 7Ngke e a reke aia iango iai, ao a kamanenaa ni kabooa iai aban te tia karao-bwaata, bwa nneia iruwa n taunaki. 8Ma ngaia are e a atoatongaki te aba arei bwa te Aba n Raraa ni karokoa te bong aei. 9E a kakoroaki ngkanne bukin are e a tia n taekinna te buraabeti are Ieremia, ngke e kaangai, Ao a anai mwaane aika tirewa aika tenibwi, ae te mwaiti ni mwane are a a tia ni bo nanoia iai tabemwaang i buakoia te bootanaomata ae Iteraera, bwa a na kabwakaa ibukina, 10ao a kamanenaa ni kabooa iai aban te tia karao-bwaata, n ai aron ana taeka te Uea nakoiu. 11E tei Iesu i matan te tia tau-taeka; ao e titirakina Iesu, ni kaangai, Aia Uea I-Iutaia Ngkoe? E taku Iesu, Ngaia ane ko taku. 12Ma ngke a tabeki aia taeka ni bukibuki ibonga ake mataniwi ma unimwaane, ao akea ana kaeka Iesu ae e anga. 13E taku ngkanne Birato nakoina, Ko aki ongo aia taeka aika a bati ae a bukiniko iai? 14Ma akea ana kaeka ae E anga naba teutana; ma ngaia are e rangi ni miimii irouna Birato. 15E tataneiai te tia tau-taeka ni katoaa tain te Toa are te Riao ni kainaomataa te bure temanna are a tangiria. 16N te tai anne ao iai te bure temanna ae e bati n atoatongaki ae arana Bwara bwa. 17Ao ngke a bootaki aomata aika a bati, ao e taku Birato nako ia, Antai ae kam tangiria bwa N na kainaomataa i bukimi, Bwarabwa ke Iesu are e atongaki bwa te Kristo? 18Bwa e ataia n ae a a tia aomata ake a kakannato, ake aia aomata I-Iutaia n anga Iesu nako nanoni baina ibukina bwa a bakantang. 19Ngke e tekateka Birato n ana tabo are e moomotiki-taeka iai, ao e kanakoa ana rongorongo buuna nakoina, a e kaangai, Akea te bae kam na karaoia nakon te aomata ane e raoiroi anne, bwa I miia ngke e tairiki ao I aki rau iai. 20A kairoroia aomata ibonga ake mataniwi ma unimwaane bwa a na buubuti Bwarabwa, ao a na tua bwa E na kamateaki Iesu. 21E a manga titirakiniia naba aomata te tia tau-taeka, ao e taku, Antai irouia uaaka uoman aikai ae kam tangiria bwa N na kainaomataa i bukimi? Ao a kaangai, Bwarabwa. 22E taku Birato nako ia, Ao tera ngkanne ae N na karaoia nakon Iesu are e atongaki bwa Kristo? A bane n taku, E na kamateaki n te kaibangaki. 23Ao ngaia e taku, Ao? Bwa tera ae e buaakaka ae E karaoia? Ao a kanenei riki bwanaaia n takaarua ni kaangai, E na kamateaki n te kaibangaki. 24Ngke e nooria Birato bwa akea riki te bae e konaa ni karaoia, ao bwa e a moanna n riki te kiriwe, ao e anaa te ran, ao e teboki iai baina i mataia aomata, ao e taku, N na aki bukinaki ni maten te aomata aei; kam na bukinaki iai. 25Ao a bane ni kaeka aomata ni kaangai, E na mena i aora, ao i aoia ara kariki, te bukinaki ibukini matena. 26E a kainaomataaki ngkanne Bwarabwa irouni Birato n aron are a tangiria aomata; ao ngke E a tia ni kataereaki Iesu, ao e anga bwa E na kamateaki n te kaibangaki. 27Ao E kairaki Iesu irouia ana tautia mataniwiin te tautaeka nako nanon te Beritorium, ao a baneakinna tautia ake a mena ikekei. 28Ao a buuti kunnikaina, ao a kaaki te niiniira ae e ura-ro i aona. 29A karaoa te mwae ni kaai aika a kateketeke, ao a katokaa i aon atuna; ao a kaaki te kai i baina ae angaataina; a katorobubua ngkanne i matana, ao a kakanikoa ni kaangai, Ko na mauri aia Uea I-Iutaia. 30Ao a bawareia, ao a anaa te kai ao a orea atuuna iai. 31Ao ngke a a tia ni kakanikoa, ao a buuta te niiniira mai aona, ao a manga karini kunnikaina i aona, ao a kairia nako bwa a na kamatea n te kaibangaki. 32Ngke a toua kawaia n oti nako, ao a bo ma te I-Kurene temanna, ae arana Timon; ao a kairoroa tautia bwa e na uota te kai are E na tauraki iai Iesu. 33Ao ngke a roko n te taabo ae arana Korokota (ae nanona, te tabo n tabwanou), 34ao a angan Iesu te wain, ae renganaki ma te bwai ae mao; ma ngke E katoongnga teutana, ao E aki kan nimma. 35Ao ngke a a tia n taura Iesu n te kaibangaki, ao a tibwai kunnikaina i marenaia n te aro ni kaiwa. 36A tekateka ngkanne ikekei, ao a tantani i rarikina. 37A kaaki i etan atuuna te koroboki ae taekani bukinana, ae e kaangai, IESU TEUAEI AE AIA UEA I-IUTAIA. 38Ao a tauraki ma Ngaia uoman taani kamwarua, temanna i angaataina ao temanna i angamaingina. 39Ao aomata ake a ri kekei a taetae n iowawa nakoina, ao a kaenaenaa, 40ao a kaangai, Ngkoe are Ko na urua te umwantabu ni manga kateia i nanon teni bong, Ko na kamaiuko! Ngkana Natin te Atua Ngkoe, ao Ko na ruo man te kaibangaki. 41Ao ai aroia naba ibonga ake mataniwi, ma taani koroboki, ma unimwaane; a kakanikoa ni kaangai, 42E kamaiuiia temwaangina, ma E aki konaa te kamaiua. Ngkana aia Uea Iteraera, ao ke E ruo man te kaibangaki ngkai, ao ti na onimakinna. 43E onimakina te Atua; ke E kamaiua te Atua ngkai ngkana E tangiria, bwa E kaangai ana taeka: Natin te Atua Ngai. 44Ao a taetae naba n iowawa nakoina taani kamwarua ake a tauraki ma Ngaia. 45Ngke e a tawanou, ao e roo aon te bwa ni kabane ni karokoa te aoa tenua n te tanimaeaontaai. 46Ao ngke tao te aoa tenua, ao E takaarua Iesu n te bwanaa ae e korakora, ni kaangai, Eri, Eri, ramwa tabwaketani? ae nanona, Atuau, Atuau, E aera ngkai Ko kiitanai? 47Ao aomata tabemwaang ake a teitei n ua kaan ma ikekei, ngke a ongo, ao a taku, E wetea Eria Teuaei. 48Ao temanna i buakoia e biri ngkekei naba n anaa te tibwanti, ao e katibua n te wain ae e kamangingi, ao e kaaki i tabon te kai, ao e anganna bwa E na mooi iai. 49Ma a taku ake raona, Tataninga, bwa ti na mataku bwa tao e na nako mai Eria ni kamaiua. 50Ao E a manga takaarua naba Iesu n te bwanaa ae e korakora, ao E anga taamneina. 51Ao nooria, e raeuaki nakoni mwakoro aika uoua te kunnikai are rokin te ru are e tabu n te umwantabu, mai eta nako nano; ao e mwaeiei aon te aba, ao a tabwenaua taiani bwa; 52a kaukaki neia maate, ao a mwaiti aomata aika a raoiroi ake a tia ni matuu aika a manga kamaiuaki. 53A oti nako mani nneia i mwiini manga-maiun Iesu, ao a nako n te kaawa are e tabu, ao a kaoti nakoia aomata aika a bati. 54Ngke e noora mwaeiein te aba ma baike a riki mataniwiin te taanga ni buaka are tebubua kaaina, ao a nooria naba raona ake a tantani i rarikin Iesu, ao a taonaki n te maaku ae e korakora; ao a taku, Bon te koaua bwa Natin te Atua Teuaei. 55A mwaiti naba ikekei aine aika a mataku mai kiiraroa; ao aine akekei a ira Iesu mai Kariraia ni buokia. 56I buakoia aine akekei bon Nei Maria are te I-Mwaaketara, ma Nei Maria are tinan Iakobo ma Iotebwa, ao ai te aine are tinaia mwaane ake natin Tebetaio. 57Ngke e a tairiki, ao e roko temanna te aomata ae e kaubwai mai Arimataia; aran teuaei Iotebwa, ao bon temanna naba ngaia ana reirei Iesu. 58E nako ni Birato, ao e butiia rabwatan Iesu. E tua ngkanne Birato bwa e na anganaki Iotebwa rabwatan Iesu. 59Ao Iotebwa e anaa rabwatan Iesu, ao e niiria n te kunnikai ae e itiaki, 60ao e kawenea n ana nne ni mate ae e boou, ae e ekea i nanon te bwa; ao e karabinoa te atiibu ae e rangi ni buubura ni kaaki i matan te nne ni mate, ao e nako. 61A tekateka ikekei Nei Maria are te I-Mwaaketara ma Nei Maria are temanna, ni kaaitaraa te nne ni mate. 62N te bong are i mwiina, are bongin te taabati, ao a bootaki ma Birato ibonga ake mataniwi ma Bwaritaio, 63ao a taku, Teuae karineaki, ti uringa ana taeka te tia bureburea-te-aba arei, ngke E kaangai n ana tai ni maiu: I mwiin teni bong, ao N na manga maiu. 64Ma ngaia ae ko na tua bwa e na tararuaki raoi te nne ni mate ni karokoa te kateni bong, bwa a kaawa n roko ana reirei n iraea, ma ni kaangai nakoia aomata: E a manga maiu mai buakoia maate; ao ane e na buaakaka riki te aro ni bureburea te aba aei nakon are mai mwaaina. 65E taku Birato nako ia, Kaira te tautia, ao kam na nako n taraia bwa e teiakinaki raoi rarikin te nne ni mate n aron ae kam konaa. 66Ao a nako, ao a kamatoaa te nne ni mate arei, ao a kaaki te kanikina i aona ni kaotia iai bwa akea ae e na kamwakura te atiibu; ao a katikuia tautia ikekei bwa a na tantani i rarikin te nne ni mate.


text:
POSTED: 01:30 a.m. HST, Sep 03, 2011
LAST UPDATED: 01:50 a.m. HST, Sep 03, 2011
Synopsis: People who build their houses by the sea should be prepared for possible disaster. It’s just a matter of time before some sort of act of nature occurs. Should the rest of us be required to pay for someone else’s gamble? I don’t think so.
Aloha mai nō kākou e nā hoa heluhelu. I ka pule nei, ua pā mai kekahi makani pāhili nui ikaika ma nā moku'āina hikina o 'Amelika Hui Pū 'Ia. Ua kapa 'ia kona inoa 'o Irene a nāna nō i luku nā kūlanakauhale a me nā mea like 'ole i kūkulu 'ia ma nā kua'āina o ia mau kaha. Eia ka mea 'āpiki, 'o nā wāhine i kapa 'ia ma ia inoa 'o Irene, e ho'okae 'ia ana paha ma kēia hope aku.
He nui hewahewa ka pohō i 'ike 'ia ma nā kapakai, kahi i pā mai ai ka makani a me nā nalu me ka 'ulupā 'ino ‘ana mai i nā mea a pau e kū ana i mua ona. 'O ka mea na'e e kau nui ai ka no'ono'o, 'o ia ho'i ka nui o ka pohō i 'ike 'ia ma muli o ka hālanalana mai o ka wai. Aia ka pohō ma nā kapa muliwai ma uka loa o ka 'āina. 'O nā hale ma ia wahi, kohu mea lā, he pūmai'a wale nō e hina ana i ka makani.
No'u iho, he mea weliweli loa ke nānā a'e i ka nūhou. Mea 'ole ka ikaika o nā hale ke pi'i ka wai o nā muliwai. 'O kekahi mau hale, ua lawe loa 'ia aku i kahi 'ē, a 'o kekahi, ua piha i ka wai a me ka lepo a pohō nā pono a pau o loko. Ma ka nānā aku i ka luku 'ia 'ana o kēlā 'āina, no'ono'o a'ela au i nā makani pāhili o ka Pākīpika nei a me nā ōla'i nō ho'i nāna e hō'eu'eu mai i nā kai ho'ē'e. Ua laki nō ke kū 'ana o ko'u hale ma uka, kahi e hiki 'ole ai ka wai halana o nā kahawai a i 'ole ke kai ho'ē'e.
Pehea lā na'e ka po'e e noho ana ma kahakai? I ka wā kahiko, he hale pili wale nō ke lawe 'ia aku e ke kai ho'ē'e. He pilikia nō ia, akā, ua hikiwawe paha ke kūkulu hou 'ana. I kēia mau lā na'e, 'o ka nui o ka po'e e 'i'ini nei e noho ma kahakai, ua hele a pipi'i maoli ke kumukū'ai o nā 'āpana 'āina. A no ia mea ho'i, kūkulu 'ia he kākele a haleali'i paha ma kahakai, a i 'ole ia, 'o ka hale ki'enao'a ke kūkulu 'ia. Hele a lē'ī 'o Kohala i ka nu'a nā kānaka. Ke pā mai kahi makani pāhili, nui loa ka pohō.
Ia'u e nānā ana i ke kūkala nūhou, ua kū mai 'o Ron Paul, kekahi o nā moho e holo pāloka nei no ke kūlana Pelekikena o 'Amelika. Ho'ohalahala 'o ia iā FEMA no ka ho'olawehala 'ana i kēia pilikia ma o ke kū'ai 'inikua i ka po'e nāna e kūkulu i ko lākou hale ma nā kapakai a me nā kapa muliwai. I ka wā e pilikia ai ka hale o ia po'e, na FEMA nō lākou e ho'opakele. 'Ōlelo maila ua 'o Paul, inā e koho kēlā po'e e kūkulu i ko lākou hale ma ia mau wahi, na lākou e uku i nā pohō ke kupu mai kahi pilikia.
Mali'a o mana'o mai kahi mea heluhelu ē he keu kēlā a ke aloha 'ole. Ma kekahi 'ano na'e, ua pololei 'o ia ala. 'A'ole na ke aupuni ia e ho'opakele i kēlā po'e no ke koho 'ana i kēlā mau wahi. E kū'ai 'ia ka 'inikua kū'oko'a i mālama 'ia ke kālā a ke aupuni no ka pono o kākou a pau. Ua 'ano mākonā paha kona mana'o, eia na'e, ua pololei. 'A'ohe wahi 'ano o ka hewa.
E ho'ouna 'ia mai nā leka iā māua, 'o ia ho'i 'o Laiana Wong a me Kekeha Solis ma ka pahu leka uila ma lalo nei:
» kwong@hawaii.edu
» rsolis@hawaii.edu
a i ‘ole ia, ma ke kelepona:
» 956-2627 (Laiana)
» 956-2627 (Kekeha)
This column is coordinated by Kawaihuelani Center for Hawaiian Language at the University of Hawai'i at Mānoa.


text: 1Mai irouni Bwauro, ae ana tia tuatua Kristo Iesu n nanon te Atua, nakoia ake a itiaki ake i Ebeto ake a teimatoa ni katiteuanaaki ma Kristo Iesu ni maiuia: 2Ami bwai te aakoaki ma te rau mai iroun te Atua are Tamara, ma te Uea are Iesu Kristo. 3E na karaoiroaki te Atua are Taman ara Uea are Iesu Kristo, are E kakabwaiaira iroun Kristo ni bwaai ni kakabwaia ni kabane ake mai irouna, ake bwaini karawa. 4Bwa i mwaaini karikan aonnaba ao E a kaman rineira ibukina ngkai katiteuanaaki ma Kristo, bwa ti aonga n itiaki ma n aki baareka i matana; ao n ana tangira, 5E a kaman tia ni baaireia, n ai aroni kukurein nanona, bwa ti na natinaki irouna iroun Iesu Kristo. 6Ti na neboa te Atua bwa E rangi n tituaraoi nakoira ibukin Natina are E taatangiraki irouna, 7are ti karekea te kainaomataaki irouna n raraana are nanona bwa a kabwaraaki ara bure. Ai mwaitira ana akoi, 8are E kabatiaa n akoira iai! wa n te rabwakau ni kabanea ma te ataibwai, 9ao E a tia ni kaota nakoira nanona ae e raba, n ai aron nanona are E tangiria, are E a kamani baaireia i nanona; 10ana baaire aei, are E na katiaa karaoana ngkana e koro raoi bongina, bon te booti bwaai ni kabane aika a karikaki, aika bwaini karawa ma bwain aonnaba, bwa a na reitaki ma Kristo ao a na taraia bwa atuuiia Ngaia. 11A bane bwaai nako ni karaoaki n ai aron nanon te Atua ma ana babaaire; ao E a tia te Atua n rineira bwa ana aomata, ngkai ti katiteuanaaki ma Kristo, ibukin oin nanona n ai aron are E a kaman tia ni baaireia ma ngkoa mani moan rikini bwaai; 12bwa ti aonga ni kamoamoa mimitongina, ngaira aika ti moa n onimakina Kristo. 13Ao ngkami naba, ngke kam ongo taekan te koaua, are te euangkerio are bwaini kamaiuami, ao kam onimakinna naba; ao kam anganaki te Taamnei are e Raoiroi bwa kanikinaaean ae ana bwai te Atua ngkami—te Taamnei aei are e atongaki n te taeka n akoi. 14Ngkai ti anganaki te Taamnei ao ti aki nanokokoraki bwa a na bon reke iroura baike E a tia te Atua n taekin bwa E na anganiia ana aomata; ao n tokina E na anganiia ake ana bwai te kainaomataaki man te bure, bwa e aonga ni kamoamoaaki mimitongina. 15Ma ngaia aei, ngke I ongo taekan aromi n onimakina te Uea are Iesu, ma taekan tangiraia ake a itiaki iroumi, 16ao I aki toki naba ni katituaraoa te Atua i bukimi, ma n ururingkami n au tataro, 17bwa te Tama ae e mimitong, are Atuan ara Uea are Iesu Kristo, E na anganingkami te Taamnei are E na kawanawanaingkami, ma ni kaota te Atua nakoimi bwa kam aonga n ataia; 18ngkai a kaootaki matan nanomi bwa kam aonga n ataia bwa tera te kaantaninga n ana weewete, tera te kabwaia ae e bati ae e kamiimii arona, are E na anganiia ake a itiaki; 19ao tera aroni mwaakana ae e raka korakorana, nako ira ngaira aika ti onimaki. Te mwaaka aei bon ti te bo ma korakorani mwaakana, 20are E kamwakuria irouni Kristo ngke E a manga kamaiua man te mate, ao E katekatekaa i angaataina i karawa, 21ike E tau-taeka iai i aoia ueea ni kabaneia, ma ake a korakora, ma ake a mwaaka, ma ake a tau-taeka, ao i aoia aara ni kabane aika a atongaki, tiaki i aon ti te aba aei, ma i aon naba te aba are e na roko. 22Ao E kaaki bwaai ni kabane i aani waeni Kristo, ao E anga Kristo nakon te ekaretia bwa atuuni bwaai ni kabane; 23ao te ekaretia bon rabwatani Kristo, ao onrakeni Kristo, are Ngaia ae e kaoni bwaai ni kabane n taabo ni kabane.


text:
Kei roto i ngā rātonga katoa o Aotearoa e mahi ana ngā hūanga o NZEI Te Riu Roa e arahi ana te taunaki mātauranga kounga mo te katoa.
50.000 matau ngā tumuaki, kaiako, kaiāwhina o ngā kura tuatahi, tuarua, pokāpu kohungahunga,mātauranga mātanga, ngā rātonga tohutohu. He uniana tino nui matau te uniana o NZEI Te Riu Roa he mātauranga whakahaere, e ūana ki te Tiriti he uniana tūkaha ki te taunaki mātauranga kounga mo te katoa.
He tino whaitikanga a matau mahi i Aotearoa nei - te mātauranga mo a muri ake nei.
Te reo ngaio paaho o Aotearoa, ngā Tumuaki, kaiako, kaiāwhina, e hanga ana ī ngā mahi mātauranga kounga ki ngā tamariki o ā matau kura, me ngā pokapu.
Te reo ahumahi o ngā kaiako me manawanui ki te maukaha ki ngā mahi me ngā tikanga, mahi pai mo ngā mema katoa.
Tu maia ta matau tautoko i ngā hinonga mātauranga e tīaroaro ki a matau uara, moemoea mo te mātauranga kounga mo te katoa, mautohe hoki i nga kaupapa haratau whakaoratā i a matau uara, moemoea.
He reo ngatahi o te umanga matau.