c: text/html

text:
Ko te tikanga o te ingoa nei, he ‘paepae pupuri taonga’. E rua ngā whakapuakanga o te ingoa nei i roto i ngā whiti me ngā waiata. Kei kō atu i te kotahi te tikanga o ia whakapuakanga.
Papa
Hei whakahua:
- i a Papatūānuku – me Aotearoa e tū nei te Whare Taonga
- i te papahou (he pouaka whakairo) me te whenua i arohaina – arā ko te papakāinga.
Tongarewa
Whakaatu ai a Tongarewa ki:
- tētahi momo pounamu pērā i te kōhatu mauri kei Te Marae
- ētahi atu momo taonga, pērā i te tangata rangatira i arohaina.
Nā reira he whakamāramatanga mō te katoa o te ingoa ko tēnei: ‘ko tō mātou paepae taonga me ngā tāngata i pupū ake i a Papatūānuku i Aotearoa nei.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Kawea ai ngā mahi nui o te whare taonga e te Poari o Te Papa. Aratakina ai te whare taonga e te Tumu Whakarae me te Kaihautū, ā, tautokona atu ai e ngā kaitohutohu e rima. Tūtakitia te Poari me te rōpu whakahaere matua, ā, tirohia te hanga o tō mātou rōpū whakahaere.
Ngā mema o te Poari
Whakautu ai te Poari o Te Papa ki te Minita mō Te Manatū Taonga. Nā te Minita i whakatū te Poari, e waru ōna mema i tēnei wā.
Ngā mema o te Poari
Te rōpū whakahaere matua
Kitea ai te tūāhua tikanga rua o Te Papa i roto i te hononga o te Tumu Whakarae me te Kaihautū. Whai wāhi atu ai te tūranga ahurei o te iwi Māori i Aotearoa me te hiahia kia whai wāhi a Ngāi Māori i roto i te mana tuku, te whakahaere, me ngā mahi o te whare taonga.
Te rōpū whakahaere matua
Hanga o te rōpū whakahaere
Tīkina ake he mahere o te hanga o te rōpū whakahaere (PDF, 33kb, English).


text:
POSTED: 01:30 a.m. HST, May 10, 2014
LAST UPDATED: 02:12 a.m. HST, May 10, 2014
Synopsis: Can there be too much Hawaiianness at a University of Hawai'i event? Or any event, for that matter?
Welina e nā makamaka heluhelu o Kauakūkalahale. Ke hiki koke mai nei ka hopena o ke kau kulanui, ka puka 'ana o nā haumāna mai ke kulanui aku a me ka 'Aha Hemo Kula. A no laila i hāpai 'ia ai kahi mana'o i 'ano 'ē loa. Ma kekahi hālāwai ma ke Kulanui o Hawai'i ma Mānoa, e ha'i a'e ana kekahi kanaka, 'a'ole make e nui loa ka 'ōlelo Hawai'i a hana Hawai'i paha ma kekahi 'aha, e like me ka 'Aha Hemo Kula o ke Kulanui o Hawai'i ma Mānoa, a me kekahi 'aha a mea 'ē a'e paha o ke Kulanui o Hawai'i. Wahi āna, ua lawa ke oli 'ana o nā Hawai'i, 'o ia wale nō, ma ka ho'omaka 'ana a'e o ka 'Aha Hemo Kula. A ho'omau ana 'o ia i ka 'ōlelo, inā he kanaka hou e 'ōlelo Hawai'i ana ma ia 'aha, he paukū pōkole paha, 'a'ole kūpono. A 'ōlelo nō ho'i 'o ia, he nui loa ia a e namunamu ana kekahi lāhui, 'o ke Kepanī paha, 'o ka Pākē paha a me kekahi lāhui 'ē aku paha, 'a'ole i loa'a kahi manawa o ia lāhui e hana ai i kekahi hana i mua o ka lehulehu.
Ua pū'iwa loa ka no'ono'o o ko 'oukou mea kākau i ka lohe 'ana i ua kanaka lā i ka 'ōlelo 'ana pēlā. I 'ōlelo paha ia kanaka pēlā ma muli o ka maopopo 'ole o ka 'ōlelo Hawai'i iā ia. Inā i maopopo ka 'ōlelo iā ia a me ka nui o nā kānaka o Hawai'i nei, inā 'a'ole 'o ia i ho'opuka i ia mana'o na'aupō.
He mea maopopo wale, ua nui nā lāhui kanaka ma Hawai'i nei i kēia mau lā, ‘o ke Kepanī 'oe, 'o ka Pukikī 'oe, 'o ke Kāmoa 'oe, me ia lāhui aku, ia lāhui aku. A he mea maika'i ko lākou hiki 'ana mai a noho 'ana mai ma kēia pae 'āina. Akā, 'o nā keiki papa o ka 'āina, nā 'ōiwi ho'i o kēia pae 'āina nei i ka hiki 'ana mai o Kāpena Kuke a ma mua o ka hiki 'ana mai o ia mau lāhui 'ē i 'ane'i nei, 'o ia ke Kanaka Maoli, a Kanaka 'Ōiwi ho'i o kēia pae 'āina, a i kapa 'ia nō ho'i, he Hawai'i e kekahi po'e.
I hewa paha iā 'Amelika i ke kōkua 'ana ma ka ho'okahuli aupuni Mō'ī a me ka ho'olilo 'ana iā Hawai'i i moku'āina no 'Amelika Hui Pū 'Ia. A ua lilo ka 'ōlelo Hawai'i i 'ōlelo ho'okae 'ia, akā, i kēia manawa, ke ho'oikaika aku nei e ho'i hou ka 'ōlelo Hawai'i i kona kūlana i ka wā ma mua, 'o ia ho'i, ma ka waha o nā kānaka a pau e noho nei ma kēia pae 'āina. Akā, inā e ho'omau 'ia ana ke 'ano no'ono'o e like me ia kanaka ma luna a'e nei no ka lawa o ka 'ōlelo Hawai'i a hana Hawai'i ma ka ho'omaka wale nō paha o kahi 'aha a hana 'ē a'e paha, a 'o ia ihola, 'a'ole nō e holo mua ana ka 'ōlelo Hawai'i. A kohu mea lā, he mea ho'owehi wale nō paha ka 'ōlelo Hawai'i.
'Eā, inā he mana'o ko kekahi, e oli i ka ho'omaka 'ana o kekahi 'aha a pā'ina paha, a oli hou ma waena a i ka hopena nō ho'i, a e kama'ilio a ha'i 'ōlelo paha ma ka 'ōlelo Hawai'i, he mea kūpono ia. 'A'ole e kaupalena 'ia ka hana a ke Kanaka Maoli o kēia 'āina. He keu ia 'ano hana a ka maha'oi.
'O kekahi, 'o kahi 'ōlelo pahuhopu o ke Kulanui o Hawai'i, 'o ia ka lilo 'ana o ke kahua kulanui i wahi kū i ke 'ano Hawai'i kahi e holo mua ai ke a'o 'ana. A he pono ka ho'ohanohano 'ana i nā Kānaka Maoli o kēia pae 'āina, ko lākou mau mo'olelo, a me kā lākou 'ōlelo, ka 'ōlelo Hawai'i.
This column is coordinated by Kawaihuelani Center for Hawaiian Language at the University of Hawai'i at Mānoa.


text:
Tau
Ko te tau te roa o te takahuri kotahi a Papa-tū-ā-nuku i te rā. Tekau mā rua marama te roa o te tau kotahi, arā 365.24219 rā (365 rā, 5 hāora, 48 meneti, me 45 hēkene).
E 365 rā te roa o te tau noa; e 366 rā kē te roa o te tau pekerangi.
Ko tekau tau te roa o te tekau tau .
- 2001, te tau rua mano mā tahi, he tau noa; ko te rā tuatahi he Rāhina
- 2002, te tau rua mano mā rua, he tau noa; ko te rā tuatahi he Rātū
- 2003, te tau rua mano mā toru, he tau noa; ko te rā tuatahi he Rāapa
- 2004, te tau rua mano mā whā, he tau pekerangi; ko te rā tuatahi he Rāpare
- 2005, te tau rua mano mā rima, he tau noa; ko te rā tuatahi he Rāhoroi


text:
POSTED: 01:30 a.m. HST, Mar 08, 2014
LAST UPDATED: 07:44 a.m. HST, Mar 08, 2014
Synopsis: The I Ulu I Ke Kumu Awards will honor Kanaka Maoli leaders in education this year: Dr. Benjamin Young, Dee Jay Mailer, Māpuana de Silva and the Protect Kaho'olawe 'Ohana.
______
Welina e nā hoa makamaka, e ho'ohanohano 'ia ana kekahi mau Hawai'i Alaka'i ma ka ho'ona'auao 'ana e ke Kula 'Ike Hawai'i 'o Hawai'inuiākea i ka lā 22 o Malaki ma Kamakakūokalani. E lilo ana ka Makana I Ulu I Ke Kumu iā lākou.
'O ka Makana I Ulu I Ke Kumu, he makana ia e lilo aku i ke kanaka a i ka hui paha e 'oi kelakela ana ma ka ho'ona'auao 'ana no ka pono o ke Kanaka Maoli o Hawai'i. 'O ka makahiki 'elima kēia o ka hā'awi 'ia 'ana aku o kēia makana.
Eia nā mea e kau ana i ka hano hāweo i kēia makahiki:
'O Kauka Benjamin B. C. Young, 'o ia kekahi o nā kumu koa ma ka mo'olelo lā'au lapa'au a ola kino ho'i o Hawai'i nei. Ua puka 'o ia mai ke Kula Lapa'au o ke Kulanui 'o Howard. A ua a'o mai 'o ia i ka lapa'au 'ana i ka ma'i o ka no'ono'o, a me ka pilikia o ka na'au ma ke Kulanui o Hawai'i. A 'o ia ka luna o ke ke'ena ma'i no'ono'o ma ke Kikowaena Lapa'au 'o Kākela ma mua. A ma hope mai, 'o ia ka luna mālama haumāna a me ka luna ho'okō o ke Kikowaena Kūlia I Ka Nu'u no ke Kanaka Maoli ma ke Kula Lapa'au 'o John A. Burns a hiki i kona ho'omaha 'ana.
'O Dee Jay Mailer, 'o ka luna ho'okō 'o ia o nā Kula 'o Kamehameha mai ka makahiki 2004. Ma mua o kona lilo 'ana 'o ia ka luna ho'okō o nā Kula 'o Kamehameha, ua noho akula 'o ia ma Geneva, Kuikilana i luna lawelawe ma ka hui 'o Global Fund to Fight Aids, Tuberculosis and Malaria. A he kōkua a he kāko'o nō ho'i 'o ia ma ka 'oihana mālama ola kino ma nā kūlana like 'ole, mai ke kahu ho'ohānau keiki ma ke Kikowaena Lapa'au 'o Kapi'olani a ke kūlana luna ho'okō o ka hui 'o Kaiser Permanente Hawai'i.
'O Māpuana a me Kīhei de Silva, 'o kēia mau kōko'olua, ua hana pū lāua ma ke alaka'i 'ana i ka Hālau Mōhala 'Ilima. 'O Māpuana ke kumu hula, a 'o Kīhei ke kākau mo'olelo o ka wā kahiko. A 'o ka pahuhopu o ka Hālau Mōhala 'Ilima, 'o ia ka ho'ona'auao 'ana i kona mau lālā ma ka hula 'ana a me nā 'ike e pili ana. 'O ka Hālau Mōhala 'Ilima, he alaka'i ia no kona mau 'ōlapa a me ko lākou mau kaiāulu a me ka lāhui Hawai'i. Ua nui nā haumāna a Māpuana i 'ūniki ma kona hālau, he 26 kumu hula, he 3 ho'opa'a, a he 50 'ōlapa a emi iki iho.
'O ka hui 'o Protect Kaho'olawe 'Ohana, ua ho'okumu 'ia i ka makahiki 1976. A na kēia hui i alaka'i i ka hana ma ke kūpa'a 'ana ma hope o Kanaloa, a 'o ka hopena, ua pau ihola ka ho'opahū 'ia 'ana o ia 'āina aloha i ka makahiki 1990. 'O kekahi mea nui i kēia hui, 'o ia ka ho'omau hou 'ana i ka Makahiki a me kekahi mau hana ho'omana 'ē a'e. No nā makahiki he 38, ua nui loa nō nā kānaka i a'o mai i ka mālama 'āina a me ke aloha 'āina ma ke kipa 'ana aku iā Kanaloa a me ka hana 'ana i nā mea e ola hou ai 'o Kaho'olawe.
Mahalo a nui i kēia mau ipu kukui pio 'ole i ke Kaua'ula.
———
E ho‘ouna ‘ia mai na ā leka iā māua, ‘o ia ho‘i ‘o Laiana Wong a me Kekeha Solis ma ka pahu leka uila ma lalo nei:
>> kwong@hawaii.edu
>> rsolis@hawaii.edu
a i ‘ole ia, ma ke kelepona:
>> 956-2627 (Laiana)
>> 956-2627 (Kekeha)
This column is coordinated by Kawaihuelani Center for Hawaiian Language at the University of Hawai‘i at Mānoa.


text: 1Ao I noora karawa ae e boou ma aonnaba ae e boou; bwa e a tia ni mauna te moani karawa ma te moa n aonnaba, ao ai aron naba marawa. 2Ao I noora te kaawa are e tabu, are Ierutarem ae e boou, bwa e ruo mai karawa mai iroun te Atua, ao e katauraoaki n ai aron te aine ae e katamaaroaaki ibukin teuare e na mare ma ngaia. 3Ao I ongo te bwanaa man te kaintokanuea bwa e kaangai, Noria, e mena ana umwanrianna te Atua irouia aomata! E na maeka irouia, ao a na riki bwa ana bootanaomata; ao te Atua E na meemena irouia. 4E na kabane rannimataia te Atua ni kaoi mai mataia; ao akea te mate ae e na riki, ao e na akea naba te nanokaawaki, ma te tang, ma te maraki: bwa a mauna nako bwaai nikawai. 5Ao E kaangai Teuare e tekateka i aon te kaintokanuea, Noria, I a karaoi bwaai ni kabane bwa bwaai aika a bou. Ao E kaangai naba, Ko na koroi baika I a tia n taekin; bwa a koaua taeka aikai ao a onimakinaki. 6Ao E taku nakoiu, A bane n tia. Boni Ngai te Moa ao te Toki; boni moani bwaai Ngai ao tokiia naba Ngai. N na angan ane e kani mooi nimana mani koburaken te ran, are te ran ni maiu, ae akea boona. 7Ane e tokanikai ao e na bwaibwai ni baikai; ao N na riki bwa Atuana, ao ngaia e na riki bwa natiu. 8Ma te koraki akana ki-mamaaku, ma akana aki onimaki, ma akana riai ni bati n ribaaki, ma taani kamateia aomata, ma taani wene ni bure, ma taan tabunea, ma taan taromauri bouananti, ma taani kewekewe, a na reke tibwangaia n te nama are e ura iai te ai ma te burimton, are te mate are te kauoua.


text:
1:1 ¶ Ko te mea o te timatanga, ko ta matou i rongo ai, ko ta o matou kanohi i kite ai, ko ta matou i titiro atu ai, ko ta o matou ringaringa i whawha atu ai, ko nga mea o te Kupu o te ora;
1:2 I whakakitea mai hoki te ora, a kite ana matou, na ka whakaatu nei, ka kauwhau nei ki a koutou i te ora tonu, i tera i te Matua i mua, a kua whakakitea mai nei ki a matou;
1:3 Ko ta matou ra i kite ai, i rongo ai, e kauwhautia atu nei e matou ki a koutou, kia whakahoatia ai koutou ki a matou: na, ko to tatou whakahoanga kei te Matua, kei tana Tama hoki, kei a Ihu Karaiti.
1:4 Na ka tuhituhia atu nei enei mea e matou ki a koutou, kia tino nui ai to koutou hari.
1:5 ¶ Ko te korero ano tenei i rongo ai matou ki a ia, a ka korerotia atu nei e matou ki a koutou, na, he marama te Atua, kahore rawa hoki he pouri i a ia.
1:6 Ki te mea tatou e whakahoa ana tatou ki a ia, me te haere ano tatou i te pouri, e korero teka ana tatou, ehara hoki i te pono ta tatou e mahi nei;
1:7 Ki te haere ia tatou i te marama, me ia hoki e noho nei i te marama, na ka whakahoa tatou tetahi ki tetahi, e horoia ana ano o tatou hara katoa e nga toto o tana Tama, o Ihu Karaiti.
1:8 ¶ Ki te mea tatou kahore o tatou hara, e whakapohehe ana tatou i a tatou ano, a kahore te pono i roto i a tatou.
1:9 Ki te whaki tatou i o tatou hara, e pono ana ia, e tika ana, a ka murua e ia o tatou hara, ka horoia atu hoki o tatou he katoa.
1:10 Ki te mea tatou kahore tatou i hara, ka meinga ia he kaikorero teka, kahore hoki tana kupu i roto i a tatou.
2:1 ¶ E aku tamariki nonohi, ka tuhituhi atu nei ahau i enei mea ki a koutou, kia kaua ai koutou e hara. A ki te hara tetahi, he kaikorero mo tatou kei te Matua, ko Ihu Karaiti, ko te tika:
2:2 Ko ia ano te whakamarie mo o tatou hara: ehara i te mea mo o tatou anake, engari mo o te ao katoa.
2:3 ¶ Ma konei hoki tatou ka matau ai kua matau tatou ki a ia, ki te puritia e tatou ana ture.
2:4 Ki te mea tetahi, Kua matau ahau ki a ia, a kahore e pupuri i ana ture, he tangata teka ia, kahore hoki te pono i roto i a ia.
2:5 Ko te tangata e pupuri ana i tana kupu, kua tino rite pu i a ia te aroha o te Atua: ma konei tatou ka matau ai kei roto tatou i a ia:
2:6 Ko te tangata e mea ana e noho ana ia i roto i a ia, ko te tikanga tenei mana, kia rite tana haere ki ta tera.
2:7 ¶ E oku teina, ehara i te ture hou taku e tuhituhi atu nei ki a koutou, engari he ture tawhito, ko tera i a koutou o te timatanga iho ra ano: ko te ture tawhito ko te kupu kua rongo ra koutou.
2:8 Na, he ture hou taku e tuhituhi atu nei, he mea pono i a ia, i a koutou hoki, e mahea atu ana hoki te pouri, a kua whiti ke mai te marama pono.
2:9 Ko te tangata e mea ana kei te marama ia, a e mauahara ana ki tona teina, kei roto ia i te pouri a tae noa mai nei.
2:10 Ko te tangata e aroha ana ki tona teina, e noho ana ia i roto i te marama, kahore hoki he tutukitanga waewae i roto i a ia.
2:11 Ko te tangata ia e mauahara ana ki tona teina, kei te pouri ia, e haere ana ia i roto i te pouri, kahore hoki ona matauranga e haere ana ia ki hea, no te mea kua matapotia ona kanohi e te pouri.
2:12 ¶ Ka tuhituhi atu nei ahau ki a koutou, e nga tamariki nonohi, no te mea kua murua o koutou hara, he whakaaro hoki ki tona ingoa.
2:13 Ka tuhituhi atu nei ahau ki a koutou, e nga matua, no te mea kua matau koutou ki a ia, ara ki to te timatanga. Ka tuhituhi atu ahau ki a koutou, e nga taitamariki, no te mea kua hinga i a koutou te wairua kino. Ka tuhituhi atu ahau ki a koutou, e nga tamariki nohinohi, no te mea kua matau koutou ki te Matua.
2:14 I tuhituhi atu ai ahau ki a koutou, e nga matua, no te mea kua matau koutou ki a ia, ara ki to te timatanga. I tuhituhi atu ai ahau ki a koutou, e nga taitamariki, no te mea he kaha koutou, e mau ana hoki te kupu a te Atua i roto i a koutou, a k ua hinga i a koutou te wairua kino.
2:15 Kaua e aroha ki te ao, kaua ano hoki ki nga mea o te ao. Ki te aroha tetahi ki te ao, kahore te aroha o te Matua i roto i a ia.
2:16 Ko nga mea katoa hoki i te ao, te hiahia o te kikokiko, te hiahia o nga kanohi, me te whakapehapeha ki o te ao mea, ehara i te Matua, engari no te ao.
2:17 E pahemo atu ana hoki te ao, me tona hiahia: tena ko te tangata e mea ana i ta te Atua e pai ai, e noho tonu ana ia a ake ake.
2:18 ¶ E nga tamariki nonohi, ko te haora whakamutunga tenei: ka rite hoki ki ta koutou i rongo ai, e haere mai ana te anatikaraiti; na, kua tokomaha nei nga anatikaraiti; ma konei tatou ka matau ai ko te haora whakamutunga tenei.
2:19 I haere atu ratou i roto i a tatou, ehara ia i te mea no tatou ratou; mehemea hoki no tatou ratou, kua noho tonu ki a tatou: otiia kua haere atu ratou kia whakakitea ai ehara ratou katoa i a tatou.
2:20 ¶ Na he whakawahinga ano to koutou na te Mea Tapu; e matau ana ano hoki koutou ki nga mea katoa.
2:21 Ehara i te mea i tuhituhi atu ai ahau ki a koutou no te mea kahore koutou e matau ki te pono, engari no te mea e matau ana koutou, no te mea hoki kahore he teka i puta ake i te pono.
2:22 Ko wai koia te tangata teka? he teka ianei ko te tangata e mea ana, Ehara a Ihu i te Karaiti? Ko te anatikaraiti tenei, ko te tangata e whakakahore ana ki te Matua, ki te Tama.
2:23 Ko nga tangata katoa e whakakahore ana ki te Tama, kahore te Matua i a ratou: ko te tangata e whakaae ana ki te Tama, kei a ia ano hoki te Matua.
2:24 Na, kia mau ki roto ki a koutou ta koutou i rongo ai no te timatanga ra ano. Ki te mea ka mau i roto i a koutou ta koutou i rongo ai no te timatanga ra ano, e mau ano koutou i roto i te Tama, i roto ano hoki i te Matua.
2:25 Ko te mea ano hoki tenei i whakaaria mai nei e ia ki a tatou, ko te ora tonu.
2:26 I tuhituhia atu e ahau enei mea ki a koutou, mo te hunga e mea ana ki te whakapohehe i a koutou.
2:27 Otiia e mau ana ano i roto i a koutou tana whakawahinga kua riro na i a koutou: kahore hoki o koutou mea e whakaakona ai koutou e tetahi: ko tana whakawahinga ia e whakaako na i a koutou ki nga mea katoa, he pono tonu, kahore hoki he teka, kia r ite ra ki tana i whakaako ai i a koutou to koutou mau ki roto ki a ia.
2:28 ¶ Na inaianei, e nga tamariki nohinohi, kia mau ki roto ki a ia; kia whai maiatanga ai tatou ina puta mai ia, kei whakama hoki ki a ia ina tae mai ia.
2:29 Ki te matau koutou he tika ia, ka matau koutou he mea whanau nana nga tangata katoa e mea ana i te tika.
3:1 ¶ Kia kite koutou i te tikanga o te aroha i homai nei e te Matua ki a tatou, ara kia huaina tatou he tamariki na te Atua! he pera hoki tatou, koia te ao te matau ai ki a tatou, kahore hoki i matau ki a ia.
3:2 E nga hoa aroha, he tamariki tatou na te Atua inaianei; a kahore ano i kitea noatia he aha ranei tatou a mua: ia, ka rite tatou ki a ia; ka kite hoki tatou i a ia, i tona ahua ake ano.
3:3 Na ki te mea kei tetahi tenei tumanako ki a ia, ka tahia atu e ia ona he, kia rite ai ki a ia kahore nei he he.
3:4 ¶ Ko te tangata e mea ana i te hara, he takahi tana i te ture: he takahi hoki te hara i te ture.
3:5 E matau ana ano koutou i whakakitea mai ia hei waha atu i o tatou hara; kahore ano hoki he hara i roto i a ia.
3:6 Ko te tangata e mau ana i roto i a ia e kore e hara: ko te tangata e hara ana, kahore i kite i a ia, kahore ano i matau ki a ia.
3:7 E aku tamariki nonohi, kei whakapohehetia koutou e etahi: ko te tangata e mea ana i te tika, he tika ano ia, pera hoki me tera e tika ana.
3:8 Ko te tangata e mea ana i te hara, no te rewera ia; he hara hoki to te rewera no te timatanga ra ano. Mo konei te Tama a te Atua i whakakitea mai ai, kia whakakahoretia ai e ia nga mahi a te rewera.
3:9 Ko te tangata kua whanau i te Atua e kore e mea i te hara; no te mea e mau ana tana purapura i roto i a ia; e kore hoki e ahei i a ia te hara, no te mea kua whanau ia i te Atua.
3:10 Ma konei ka kitea ai nga tamariki a te Atua me nga tamariki a te rewera: ko te tangata e kore e mahi i te tika, ehara ia i te Atua, me ia ano hoki e kore e aroha ki tona teina.
3:11 ¶ Ko te korero hoki tenei i rongo ai koutou no te timatanga, kia aroha tatou tetahi ki tetahi.
3:12 Kaua ra e pera me Kaina; no te wairua kino nei ia, a kohurutia ana e ia tona teina. Na te aha hoki ia i kohuru ai i a ia? No te mea he kino ana mahi, ko a tona teina ia he tika.
3:13 Kaua e miharo, e oku teina, ki te kino te ao ki a koutou.
3:14 ¶ E matau ana tatou kua whiti tatou i te mate ki te ora, no te mea e aroha ana tatou ki nga teina. Ko te tangata kahore e aroha ki te teina, e noho ana ia i roto i te mate.
3:15 Ko te tangata e mauahara ana ki tona teina, he kaipatu tangata ia: ka matau hoki koutou, ko te kaipatu tangata kahore he ora tonu e mau ana i roto i a ia.
3:16 Na konei tatou i matau ai ki te aroha, i tuku atu hoki ia i a ia kia mate mo tatou: he tika ano kia tukua tatou e tatou ano ki te mate mo nga teina.
3:17 Ko te tangata ia ia ia nei nga oranga o tenei ao, a ka kite e matea ana tetahi mea e tona teina, na ka tutakina iho e ia tona ngakau aroha ki a ia, e mau pehea ana te aroha o te Atua i roto i a ia?
3:18 E aku tamariki nonohi, kaua e waiho ma te kupu, ma te arero te aroha; engari ma te mahi, ma te pono.
3:19 Ma konei hoki tatou ka matau ai no te pono tatou, ka whakau ai hoki i o tatou ngakau i tona aroaro.
3:20 ¶ Ki te mea ka whakahe mai o tatou ngakau i a tatou, nui atu te Atua i o tatou ngakau; e matau ana ano ia ki nga mea katoa.
3:21 E nga hoa aroha, ki te kore o tatou ngakau e whakahe i a tatou, ka maia tatou ki te Atua;
3:22 A, ko te mea e inoia ana e tatou, ka homai e ia ki a tatou, no te mea e pupuri ana tatou i ana ture, e mea ana hoki i nga mea e ahuareka ana ki tana titiro.
3:23 ¶ Ko tana ture ano tenei, kia whakapono tatou ki te ingoa o tana Tama, o Ihu Karaiti, kia aroha ano tetahi ki tetahi, kia rite ano ki te ture i homai e ia ki a tatou.
3:24 Na, ko te tangata e pupuri ana i ana ture, e mau ana i roto i a ia me ia ano i roto i a ia. na konei ano tatou i matau ai e mau ana ia i roto i a tatou, na te Wairua kua homai nei e ia ki a tatou.
4:1 ¶ E nga hoa aroha, kaua e whakapono atu ki nga wairua katoa, engari me whakamatau nga wairua no te Atua ranei; he tokomaha hoki nga poropiti teka kua haere mai ki te ao.
4:2 Ma konei koutou ka matau ai ki te Wairua o te Atua: ko nga wairua katoa e whakaae ana i haere mai a Ihu Karaiti i te kikokiko, no te Atua era:
4:3 Ko nga wairua katoa hoki kahore e whakaae i haere mai a Ihu Karaiti i te kikokiko, ehara i te mea no te Atua: ko to te anatikaraiti wairua ano tenei, i rongo nei koutou e haere mai ana; a tenei ano kei te ao nei inaianei.
4:4 ¶ No te Atua koutou, e aku tamariki nonohi, kua kaha ano koutou i a ratou: no te mea nui atu tenei i roto i a koutou, i tera i roto i te ao.
4:5 No te ao ratou: na reira no te ao nei ano a ratou korero, a e whakarongo ana te ao ki a ratou.
4:6 No te Atua tatou: ko te tangata e matau ana ki te Atua, e whakarongo ana ia ki a tatou; ko te tangata ehara nei i ta te Atua, e kore ia e whakarongo ki a tatou. Ma konei tatou ka matau ai ki te wairua o te pono, ki te wairua o te he.
4:7 ¶ E nga hoa aroha, kia aroha tatou tetahi ki tetahi: no te Atua hoki te aroha; ko te hunga katoa hoki e aroha ana, kua whanau i te Atua, e matau ana hoki ki te Atua.
4:8 Ko te tangata kahore e aroha, kahore ia e matau ki te Atua; he aroha hoki te Atua.
4:9 Na konei i kitea mai ai te aroha o te Atua ki a tatou, na te mea kua tonoa mai e te Atua tana Tama kotahi ki te ao, kia ora ai tatou i a ia.
4:10 Ko te aroha tenei, ehara i te mea ko tatou kua aroha ki te Atua, engari ko ia kua aroha ki a tatou, a tonoa mai ana e ia tana Tama hei whakamarie mo o tatou hara.
4:11 E nga hoa aroha, ki te mea i penei te aroha o te Atua ki a tatou, he tika ano hoki kia aroha tatou tetahi ki tetahi.
4:12 Kahore he wa i kite ai tetahi i te Atua. Ki te aroha tatou tetahi ki tetahi, e noho ana te Atua i roto i a tatou, kua rite pu ano tona aroha i roto i a tatou.
4:13 Na konei tatou i matau ai e noho ana tatou i roto i a ia, me ia i roto i a tatou, na te mea kua homai e ia ta tona Wairua ki a tatou.
4:14 ¶ Kua kite ano matou, ka whakaatu nei ano hoki, i tonoa mai te Tama e te Matua hei Kaiwhakaora mo te ao.
4:15 Ko te tangata e whakaae ana ko Ihu te Tama a te Atua, e noho ana te Atua i roto i a ia, me ia ano hoki i roto i te Atua.
4:16 Kua matau nei ano hoki tatou, kua whakapono ki te aroha o te Atua ki a tatou. He aroha te Atua, ko te tangata hoki e noho ana i runga i te aroha e noho ana i roto i te Atua, me te Atua ano hoki i roto i a ia.
4:17 ¶ Na konei te aroha i roto i a tatou i rite pu ai, a ka whai maiatanga ano tatou a te ra whakawa: na te mea e rite ana ki a ia tatou e noho nei i tenei ao.
4:18 Kahore he mataku i roto i te aroha: engari ka maka te mataku ki waho e te aroha ina tino rite; no te mea he mamae to te mataku. Ko te tangata hoki e mataku ana, kahore ia i tino rite i roto i te aroha.
4:19 E aroha ana tatou ki a ia, no te mea ko ia kua matua aroha ki a tatou.
4:20 Ki te mea tetahi, E aroha ana ahau ki te Atua, a e mauahara ana ki tona teina, he tangata teka ia: ko te tangata hoki kahore e aroha ki tona teina i kitea nei e ia, me pehea ka aroha ai ia ki te Atua kahore nei i kitea e ia?
4:21 Kei a tatou ano hoki tenei ture, he mea nana, Ko te tangata e aroha ana ki te Atua, kia aroha hoki ki tona teina.
5:1 ¶ Ko nga tangata katoa e whakapono ana ko Ihu te Karaiti, kua whanau i te Atua: ko nga tangata katoa ano hoki e aroha ana ki te papa, e aroha ana ano ki tana whanau.
5:2 Ma konei tatou ka matau ai e aroha ana tatou ki nga tamariki a te Atua, ma te mea ka aroha tatou ki te Atua, ka pupuri ano i ana ture.
5:3 Ko te aroha hoki tenei ki te Atua, kia pupuri tatou i ana ture: ehara hoki ana ture i te mea taimaha.
5:4 Ko nga mea katoa hoki kua whanau i te Atua e kaha ana i te ao: ko te wikitoria hoki tenei e taea ai te ao, ko to tatou whakapono.
5:5 Ko wai i kaha i te ao? ehara ianei i te tangata e whakapono ana ko Ihu te Tama a te Atua?
5:6 ¶ Ko ia tenei i haere mai nei i runga i te wai, i te toto, ko Ihu Karaiti; ehara i te mea i runga i te wai anake, engari i runga i te wai, i te toto. Ko te Wairua hoki te kaiwhakaatu, he pono hoki te Wairua.
5:7 Tokotoru hoki nga kaiwhakaatu i te rangi, ko te Matua, ko te Kupu, ko te Wairua Tapu: kotahi ano enei tokotoru.
5:8 Tokotoru hoki nga kaiwhakaatu, i te whenua, ko te Wairua, ko te wai, ko te toto: kotahi ano to ratou tokotoru.
5:9 Ki te whakaae atu tatou ki ta nga tangata whakaatu, he nui ke ta te Atua whakaatu: ko ta te Atua whakaatu hoki tenei, kua whakaaturia nei e ia mo tana Tama.
5:10 ¶ Ko te tangata e whakapono ana ki te Tama a te Atua, kei roto i a ia te whakaatu: ko te tangata kahore e whakapono ki te Atua, he whakateka tana ki a ia; no te mea kahore ia i whakapono ki te whakaatu i whakaaturia mai nei e te Atua mo tana Tama.
5:11 Ko te whakaatu hoki tenei, ara kua homai e te Atua ki a tatou te ora tonu; kei roto ano i tana Tama tenei ora.
5:12 Ko te tangata kei a ia te Tama, kei a ia ano te ora; ko te tangata kahore nei i a ia te Tama a te Atua, kahore i a ia te ora.
5:13 I tuhituhia atu ai e ahau enei mea ki a koutou, kia matau ai koutou kei a koutou te ora tonu, ara ki a koutou e whakapono nei ki te ingoa o te Tama a te Atua.
5:14 ¶ Ko to tatou maia ano tenei ki a ia, na ki te inoia e tatou tetahi mea i a ia, tana i pai ai, ka whakarongo mai ia ki a tatou:
5:15 Ki te mea hoki ka matau tatou e whakarongo ana ia ki ta tatou e inoi ai, ka matau tatou kei a tatou nga mea i inoia e tatou i a ia.
5:16 Ki te mea ka kite tetahi i tona teina e hara ana, haunga te hara e mate ai ia, me inoi ia, a e homai he ora ki a ia mo te hunga ehara nei to ratou i te hara e mate ai. Tera ano te hara e mate ai: e kore ahau e mea kia inoi ia mo tera.
5:17 He hara nga he katoa: tenei ano tetahi hara ehara nei i te mea e mate ai.
5:18 ¶ E matau ana tatou, na, ko te tangata kua whanau ai te Atua kahore e hara; engari ka tiaki te tangata kua whanau i te Atua i a ia ano, e kore hoki te wairua kino e pa ki a ia.
5:19 E matau ana tatou no te Atua tatou, kei te takoto hoki te ao katoa i roto i te wairua kino.
5:20 Na e matau ana ano tatou kua tae mai te Tama a te Atua, kua homai e ia ki a tatou he matauranga, kia mohio ai tatou ki a ia, ki te mea pono; kei roto ano hoki tatou i a ia, i te mea pono, ara i tana Tama, i a Ihu Karaiti. Ko te Atua pono tenei, ko te ora tonu.
5:21 E aku tamariki nonohi, kia tupato koutou ki nga whakapakoko. Amine.


text:
POSTED: 01:30 a.m. HST, Sep 18, 2010
Synopsis: The use of English glosses to explicate indigenous words in academic writing denigrates indigenous languages.
Aloha mai kākou e nā hoa heluhelu. Eia mai nō kā 'oukou wahi mea kākau ke hāpai hou nei i kēia nīnau paio nui 'ia no ka unuhi. Ua hō'ike 'ē 'ia ko'u kū'ē i ka unuhi ma loko o kekahi mau kolamu. 'A'ole na'e e hihi. 'O ka'u e hāpai nei ma kēia hō'ike, ua pili i ka unuhi 'ana i nā mana'o haole mai loko mai o nā hua'ōlelo 'ōiwi i kākau 'ia ma nā palapala noi'i a ka po'e 'imi na'auao o ka honua nei.
Eia aku nō a eia mai ma ko'u heluhelu 'ana i kahi pepa noi'i, 'ike 'ia kekahi mau hua'ōlelo 'ōiwi i ho'okomo 'ia e ka mea kākau no ka wehewehe 'ana i kona kūkulu mana'o 'ana. Mahalo ke kākau 'ia 'ana o nā pepa noi'i e pili ana i nā mea 'ōiwi a mahalo ho'i ka ho'okomo 'ia o nā hua'ōlelo 'ōiwi. He ma'ū nō ia i ka 'ole. Aia na'e ka 'oi loa ma ke kākau 'ana i nā pepa noi'i no nā mea 'ōiwi ma loko o nā 'ōlelo 'ōiwi. 'A'ole na'e e lawa nā hui pa'i puke nāna e pa'i nā pepa noi'i ma nā 'ōlelo 'ōiwi, no ka mea, 'a'ole lawa ka po'e hiki ke heluhelu nāna e kū'ai i ua mau puke nei. Nui 'ino nā pepa noi'i no nā 'ike 'ōiwi i pa'i 'ia ma ka 'ōlelo haole a kāka'ikahi wale nō nā pepa i pa'i 'ia ma nā 'ōlelo 'ōiwi. A no ka manawa, e mahalo au i ka mea loa'a.
'O ka mea 'āpiki, a 'o ka'u nō ho'i e kū'ē nei i nā pepa noi'i i kākau 'ia ma ka 'ōlelo haole, 'o ia ke komo 'ana o kahi hua'ōlelo haole no ka wehewehe 'ana i ka mana'o o kekahi hua'ōlelo 'ōiwi. No ke aha lā e kākau 'ia ai ka hua'ōlelo 'ōiwi? Inā 'o ka 'ōlelo haole wale nō ka mea e mōakāka ai, he makehewa ke kākau 'ana i ka hua'ōlelo 'ōiwi. E aho ke waiho 'ia ma ka 'ōlelo haole wale nō. He ho'oha'aha'a ka hopena ke wehewehe 'ia nā 'ōlelo 'ōiwi ma o ka 'ōlelo nāna lākou i pepehi.
Nui 'ino nā hua'ōlelo o nā 'ōlelo like 'ole i 'ike 'ia ma loko o nā pepa noi'i i kākau 'ia ma ka 'ōlelo haole. Ua 'ike au i nā hua'ōlelo Kelemānia, Palani, Lātina, Helene, a pēlā aku. A i loko nō o ka pohihihi o ia mau 'ōlelo 'ana a hiki 'ole ia'u ke ho'omaopopo, 'a'ohe wahi unuhi e akāka ai. Me he mea lā, he mau 'ōlelo loa'a wale o ka mana'o i nā kānaka a pau o ka honua nei a 'o ka hūpō wale nō ke 'ike 'ole. 'O ka 'oia'i'o, 'a'ole paha e like a like ka mana'o me ka unuhina ma kekahi 'ōlelo a he kūpono kona waiho 'ia me ia nō.
No ka po'e e paio nei no ka pono o nā 'ōlelo 'ōiwi, 'a'ole nō e pū'iwa. Nui hou aku nā mea e kaulike 'ole ai nā 'ōlelo 'ōiwi me ka 'ōlelo haole. 'A'ohe wahi 'ike 'ia o ka hua'ōlelo haole e wehewehe 'ia ana ma o ka 'ōlelo 'ōiwi. No ka 'ōlelo Hawai'i ho'i, i loko nō o kona kūlana he 'ōlelo kūhelu no ka Moku'āina 'o Hawai'i, i kēia wā a kākou e noho nei, 'a'ole nō e 'ae 'ia ma nā wahi a pau. A no laila, e nā mea e kākau ana i nā pepa noi'i me ka ho'ohana pū 'ana i nā hua'ōlelo 'ōiwi, 'o ko kākou chance kēia e ho'ohanohano ai i kā kākou mau 'ōlelo. Mai nō a unuhi mai i ka 'ōlelo haole. He haumia ka hopena.
E ho'ouna 'ia mai nā leka iā māua, 'o ia ho'i 'o Laiana Wong a me Kekeha Solis ma ka pahu leka uila ma lalo nei:
» kwong@hawaii.edu
» rsolis@hawaii.edu
a i ‘ole ia, ma ke kelepona:
» 956-2627 (Laiana)
» 956-2624 (Kekeha)
This column is coordinated by the Hawaiian Language Department at the University of Hawai'i at Mānoa, supported by the Initiative for Achieving Native Hawaiian Academic Excellence.