c: text/html

text:
He Ho'ālohaloha no Lilinoe
Hiapo Perreira
Synopsis: A beautiful remembrance of Lilinoe Wong.
'Auhea wale ana 'oe, e ka Luna Ho'oponopono hanohano o kēia kolamu nūpepa o ka Hōkū Buletina e kuāua hele aku ana, a kuāua hele aku ana kona mau paka ua ho'ona'auao ma luna o ko Hawai'i pae 'āina nei a puni, 'o Kauakūkalahale ho'i, ke aloha maika'i kāua a nui loa.
I ka pa'ē 'ana mai o ka leo kūmākena e ho'opū'iwa launa 'ole mai ana i ka no'ono'o no ka mea hele loa, ne'e akula nō ho'i e noi i ko 'olu'olu i kauwahi po'opo'o ka'awale o ko kōlamulamu ho'oha'aheo lāhui i ala e hō'ike aku ai i ka lu'ulu'u 'ana, i ka 'eha'eha 'ana, a i ka pilihua 'ana nō ho'i i kaua mea 'o ka hā'ule honua 'ana o ka mea i aloha nui 'ia, 'o Lilinoe Wong ho'i ka inoa.
'Oiai ua hikilele a na'au'auā ka mana'o i ka lohe pepeiao i kēia lono ho'okaumaha nui, a piholo wale ihola nā ha'awina o ka papa na'au i ia ha'alele loa 'ana o ua makuahine aloha nei i noho ma ke kūpa'a lua 'ole ma hope o kāna kāne aloha, ma hope o kāna mau keiki e ola ai nā iwi, ma hope pū ho'i o kāna mo'opuna kani ho'i i ke alo, a ka'i akula ma ke ala pū'olo 'ole e kau ai ka pōuliuli o ke ao polohiwa a Kāne.
A 'oiai ua ho'omana'o 'ia 'o ua 'o Lilinoe Wong nei he wahine e hāpai mau ana i ke ola o ka mauli Hawai'i a i luna i kona ho'oikaika 'ana i kēlā lā, kēia lā ma luna ho'i o nā keiki a me nā mākua e 'imi ana i ka 'ōlelo Hawai'i, 'o ia ka 'ōlelo ola o nā pō'ai kūmau o ka 'ohana 'ana o kākou.
A 'oiai he 'olu'olu wale nō ka lawena e kau mau mai ana ka mino'aka, e hea aku ana kona leo ho'okipa, a e mākaukau ana i nā wā a pau e kōkua aku iā ha'i me ka ho'okoe 'ana iā ia iho i hope.
No laila, ua ho'oholo 'ia: 'o mākou pū kekahi, nā hoa a me nā 'ohana o ka 'ōlelo Hawai'i o ka 'Aha Pūnana Leo, Ka Haka 'Ula O Ke'elikōlani, a me Ke Kula 'O Nāwahīokalani'ōpu'u pū kekahi e komo aku nei i loko o kēia kaumaha nui 'ana i ka hele loa o ka wahine.
Ua ho'oholo hou 'ia: 'o mākou pū kekahi e ukū pū aku nei ma ka pule e komo pū aku ana he hokua a he hokua me nā hoa o kēlā pe'a, kēia pe'a o ka 'āina kupuna nei e ho'ohiki aku ana i ko kākou hoa hele loa i loko o ka hālāwai 'ana o ka Mana Kahikolu o ka lani.
Ua ho'oholo hou 'ia aku: 'o ko mākou aloha nui pū kekahi e apo pū aku nei, e pū'ili pū aku nei i ka 'ohana pono'ī iho nō i ho'onele 'ia ma kēia wā 'ōpiopio wale o ka noho 'ana.
Pouli wale 'o loko e noho pio nei i ke ake e 'ike hou, e honi hou i ke 'ala o ka lilinoe lahilahi o ke au ho'omana'o.
Me ke aloha ho'omau,
na nā Kōmike na ke aloha.
This column is coordinated by the Hawaiian Language Department at the University of Hawai'i at Mānoa.
E ho'ouna 'ia mai nä leka iä mäua, 'o ia ho'i 'o Laiana Wong a me Kekeha Solis ma ka pahu leka uila ma lalo nei:
a i 'ole ia, ma ke kelepona:
» 956-2627 (Laiana)
» 956-2624 (Kekeha)
BACK TO TOP
He Ho'älohaloha no Lilinoe
Hiapo Perreira
Synopsis: A beautiful remembrance of Lilinoe Wong.
'Auhea wale ana 'oe, e ka Luna Ho'oponopono hanohano o këia kolamu nüpepa o ka Hökü Buletina e kuäua hele aku ana, a kuäua hele aku ana kona mau paka ua ho'ona'auao ma luna o ko Hawai'i pae 'äina nei a puni, 'o Kauakükalahale ho'i, ke aloha maika'i käua a nui loa.
I ka pa'ë 'ana mai o ka leo kümäkena e ho'opü'iwa launa 'ole mai ana i ka no'ono'o no ka mea hele loa, ne'e akula nö ho'i e noi i ko 'olu'olu i kauwahi po'opo'o ka'awale o ko kölamulamu ho'oha'aheo lähui i ala e hö'ike aku ai i ka lu'ulu'u 'ana, i ka 'eha'eha 'ana, a i ka pilihua 'ana nö ho'i i kaua mea 'o ka hä'ule honua 'ana o ka mea i aloha nui 'ia, 'o Lilinoe Wong ho'i ka inoa.
'Oiai ua hikilele a na'au'auä ka mana'o i ka lohe pepeiao i këia lono ho'okaumaha nui, a piholo wale ihola nä ha'awina o ka papa na'au i ia ha'alele loa 'ana o ua makuahine aloha nei i noho ma ke küpa'a lua 'ole ma hope o käna käne aloha, ma hope o käna mau keiki e ola ai nä iwi, ma hope pü ho'i o käna mo'opuna kani ho'i i ke alo, a ka'i akula ma ke ala pü'olo 'ole e kau ai ka pöuliuli o ke ao polohiwa a Käne.
A 'oiai ua ho'omana'o 'ia 'o ua 'o Lilinoe Wong nei he wahine e häpai mau ana i ke ola o ka mauli Hawai'i a i luna i kona ho'oikaika 'ana i këlä lä, këia lä ma luna ho'i o nä keiki a me nä mäkua e 'imi ana i ka 'ölelo Hawai'i, 'o ia ka 'ölelo ola o nä pö'ai kümau o ka 'ohana 'ana o käkou.
A 'oiai he 'olu'olu wale nö ka lawena e kau mau mai ana ka mino'aka, e hea aku ana kona leo ho'okipa, a e mäkaukau ana i nä wä a pau e kökua aku iä ha'i me ka ho'okoe 'ana iä ia iho i hope.
No laila, ua ho'oholo 'ia: 'o mäkou pü kekahi, nä hoa a me nä 'ohana o ka 'ölelo Hawai'i o ka 'Aha Pünana Leo, Ka Haka 'Ula O Ke'elikölani, a me Ke Kula 'O Näwahïokalani'öpu'u pü kekahi e komo aku nei i loko o këia kaumaha nui 'ana i ka hele loa o ka wahine.
Ua ho'oholo hou 'ia: 'o mäkou pü kekahi e ukü pü aku nei ma ka pule e komo pü aku ana he hokua a he hokua me nä hoa o këlä pe'a, këia pe'a o ka 'äina kupuna nei e ho'ohiki aku ana i ko käkou hoa hele loa i loko o ka häläwai 'ana o ka Mana Kahikolu o ka lani.
Ua ho'oholo hou 'ia aku: 'o ko mäkou aloha nui pü kekahi e apo pü aku nei, e pü'ili pü aku nei i ka 'ohana pono'ï iho nö i ho'onele 'ia ma këia wä 'öpiopio wale o ka noho 'ana.
Pouli wale 'o loko e noho pio nei i ke ake e 'ike hou, e honi hou i ke 'ala o ka lilinoe lahilahi o ke au ho'omana'o.
Me ke aloha ho'omau,
na nä Kömike na ke aloha.
This column is coordinated by the Hawaiian Language Department at the University of Hawai'i at Mānoa.
E ho'ouna 'ia mai nā leka iā māua, 'o ia ho'i 'o Laiana Wong a me Kekeha Solis ma ka pahu leka uila ma lalo nei:
a i 'ole ia, ma ke kelepona:
» 956-2627 (Laiana)
» 956-2624 (Kekeha)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Kākā o Nōpoke
Ko te Kākā o Nōpoke (Nestor productus) he manu ngahere nō te moutere o Te Moutere o Nōpoke. He kākā nui, he nui te ngutu, he whanaunga tata ki te Kākā, ki te Kea hoki, o Aotearoa. Kua ngaro atu i te mata o te whenua, ko te take, nō te wā i tae mai ai ngā Pākehā mauherehere ki Nōpoke, kāhore kau he kai mā rātou, ā, ka tahuri rātou ki te kai i ngā manu o te moutere rā. Ko te ingoa pūtaiao ko Nestor productus. Ko te ingoa reo Pākehā ko te Norfolk Island Kākā. He manu hoki o ngā ngahere o te motu itiiti nei, o Piripi. Ngaro noa i te tau 1851.


text:
For Saturday, July 6, 2013
POSTED: 01:30 a.m. HST, Jul 06, 2013
Synopsis: What is the meaning of the Law of the Splintered Paddle? Does it cover camping on sidewalks?
Aloha mai e nā makamaka heluhelu o Kauakūkalahale. I ka pule nei i hala, ua ho'omaka iho nei ka ho'okō 'ana o ke Kūlanakauhale i ke kānāwai hou e ho'oha'alele ai i ka po'e e ho'omoana ana ma nā pīpā alanui o Honolulu. 'O ka Pila 7 ia, 'o ia ho'i, 'o nā mea ho'ouluhua wale a mea 'āke'ake'a paha e waiho ana ma ka pīpā alanui, he hiki i ka limahana kūlanakauhale ke lawe aku i ia mau mea i kahi 'ē. ‘O ka mana'o o nā luna kūlanakauhale, inā e lawe 'ia aku ia mau mea, e ha'alele aku ka po'e na lākou ia mau mea.
I mea aha lā ka Pila 7? Ua kipaku wale 'ia aku ka po'e e noho pa'a ana ma kahakai ma mua. Kohu mea lā, he mana ko ke aupuni e hana e like me kona makemake. I kēia manawa na'e, ua hāpai 'ia a'ela ke Kānāwai Māmalahoe, 'o ia ho'i, “E hele ka 'elemakule, ka luahine, a me nā kamali'i a moe i ke ala 'a'ohe mea nāna e ho'opilikia.” A 'o ke kumu i hāpai 'ia ai ua kānāwai nei, he paukū ia no loko mai o ke Kumu Kānāwai o Hawai'i nei. 'O ka paukū 10 nō ia o ka mokuna 9 o ke Kumu Kānāwai. Ua unuhi 'ia ka 'ōlelo haole mai loko mai o ka 'ōlelo Hawai'i, 'oiai, ua ho'opuka 'ia nō 'o Māmalahoe Kānāwai, a no laila, eia mai ka 'ōlelo haole, “Let every elderly person, woman and child lie by the roadside in safety.”
'O kekahi po'e, kapa aku lākou i ia kānāwai 'o Māmalahoa Kānāwai, akā, 'a'ole e nānā 'ia ka pololei a me ka 'ole o ka inoa o ia kānāwai. 'O ka mea nui o kēia mo'olelo, he aha lā ka mana'o o Kamehameha ma ka ho'opuka 'ana i ia kānāwai? He mau nīnau paha ke kupu a'e. 'O ka 'elemakule, ka luahine a me ke keiki, 'o lākou wale nō ke ho'omalu 'ia? He hiki ke ho'opilikia 'ia aku ke kāne a me ka wahine, ke kanaka makua ho'i? 'A'ole paha. Ma “He Moolelo No Kamehameha I,” 'ōlelo 'ia, “O ka manao nui o keia Kanawai, he maluhia.” 'Eā, inā 'o ka mana'o nui o kēia Kānāwai, he maluhia, helu pū 'ia ke kāne a me ka wahine ma loko o ia pū'ulu.
‘O kekahi nīnau, 'o ke ala wale nō kahi maluhia? Wahi a ka Meia Kirk Caldwell, i kona mana'o, 'a'ole e 'ae ana ia kānāwai e ho'omoana ke kanaka ma ke ala a mau loa. Ua 'ōlelo 'o Caldwell, he kānāwai ia no ka pono o ke kamahele, 'a'ole no ka ho'omoana 'ana ma ka pīpā alanui. Ua heluhelu paha ka Meia i ka mo'olelo i puka ai 'o Māmalahoe Kānāwai? He mau mana nō. Akā, ke kuhi nei ko 'oukou mea kākau, 'a'ole wale nō kahi maluhia 'o ke ala. “'O ka mana'o nui o kēia Kānāwai, he maluhia.” Ma nā wahi a pau nō paha. A 'o ke kamahele a me ke kanaka e ho'omoana ana ma ka pīpā alanui paha ke mālama 'ia.
A 'o kekahi mea nui paha, 'o nā Ali'i kekahi ke ho'opilikia 'ole aku i ke kanaka. 'O ka mālama kanaka paha ka mana'o nui. A no laila, 'o ka Pila 7, he kū'ē ia i ke Kānāwai Māmalahoe. He pono i nā luna kūlanakauhale ke 'imi aku i wahi e mālama pono 'ia ai ke kanaka hale 'ole.
———
E ho'ouna 'ia mai na ā leka iā māua, 'o ia ho'i 'o Laiana Wong a me Kekeha Solis ma ka pahu leka uila ma lalo nei:
>> kwong@hawaii.edu
>> rsolis@hawaii.edu
a i ‘ole ia, ma ke kelepona:
>> 956-2627 (Laiana)
>> 956-2627 (Kekeha)
This column is coordinated by Kawaihuelani Center for Hawaiian Language at the University of Hawai'i at Mānoa.