text:
KAN BIAK MI PATHIAN Cu ZO ASI?
KAN BIAK MI PATHIAN THU ( THEOLOGY PROPER)
I) Pathian a um a si tiah a zum tu pawl ruahnak:
I. II) Baibal vekin Pathian kan hawldan ding:
II. III) Baibal sungah kan hmuh thei mi Pathiann hmin pawl
III. IV) THUMKAWM PATHIAN (Trinitarianism)
IV. V) Pathian khawkhan dan:
V. VI) Pathian in a sersiammi pawl a kilhimnak
Milai in Pathian cu ziangvek a si ding tiah ruahnak a phunphun an nei nan zohman Pathian sinak taktak a sim fiang thei tu an um lo ih mi hrekkhat santhar fimnak lamah a hngat aw tu pawl cun Pathian a um hman an zum nawn lo. Asinan Pathian in a mah le amah Baibal Thuthianghlim sungah a lar awknak vekin fimkhur zetin Thlarau Thianghlim bawmnak thawn kan hawl lawngah Thlarau Thianghlim theihternak thawn Pathian cu zovek asi ti famkim lo zetin kan thei thei. Kan zummi Pathian cu zovek le ziangvek asi ding ti kan theih fiang lo ruangah voi tampi cu mi tampi in kan sakhua biaknak nunah a tak ram thleng thei loin zumnakah kan vavai ttheu. Curuangah kan zummi Pathian cu zo a siih ziangvekin milai parah le sersiammi parah hna a ttuan ti Thuthianghlim in a sim vekin zoh hnik uhsi.
Pathian a um maw um lo ti ziangtin kan thei thei?
I. Pathian a um a si tiah a zum tu pawl ruahnak:
Milai sakhua biaknak par ah hngat aw aw in ruahdan:-
Zovek milai khalin milai hnakin thilti thei huham nei tu Pathian a um asi tiah an zum thluh ruangah Pathian cu a um hrimhrim ding, ti ah an zum.
Milai thinungah diknak ngansannak – moral/anthropological view:-
Zovek milai khalin diknak kan hawlih milai thinlungin diknak timi ruahnak kan neih cio ruangah cui ruahnak a suah ter tu diknak ih hram Pathian a um hrimhrim ding.
Ontological View:-
Milai pawlin a famkim mi Pathian a um asi tiah ruahnak an neih cio ruangah Pathian cu a um hrimhrim ding asi.
Leitlun sersiammi hmuihmel le mawinak zoh tikah Pathian a um hrimhrim ding tiah ruahnak a um.
Cosmological view:-
Leitlunah ziangkim a cangmi ih a hram thawknak “cangtertu” “cause” a um hrimhrim ding ti ruahnak a um.
Pathian a um lo tiah a ruat tu pawl ttansan:
a. Polytheism- Milai in Pathian tampi biakmi a um ruangah Pathian ngaingai a um lo dingih milai phuahcawp men asi tiah an ti ( Dungthluntu 17: 22-31)
b. Pantheism- Pathian cu ziangkim a siih ziangkim cu Pathian asi.
c. Materialism-
02 July 2001 Page -32
Mithmuh theih thil le ri pawl hi a kumkhua in a hmun ding
d.Deism – Pathian cu a um ko nan anih cu a thianghlimih leitlun cu a thianghlim lo ruangah leitlun thawn zianghman hnaihnawk nak a nei lo.
e. Evolution- Ziangkim cu tikcu a rei vekin a thleng aw vivo mi asi.
A tlunlam vekin leitlun milai pawlin Pathian a um maw um lo tiah ruahnak a phunphun an nei ih zohman fiangfai ten simfiang thei tu an um lo ruangah mah le sakhua nak cio ah an hngat aw ih mihrek khat cun zumnak mumal nei loin an um ih mi hrekkhat cu an biakmi an Pathian zovek le ziangvek asi ti ruahnak hnget khoh nei loin thinlung buainak ah an hmang.
II. Baibal vekin Pathian kan hawldan ding:
Thuthlunghlun sungih Baibal thutlang hrekkhat pawl: Sam.119:2; Jer.29:13; Daan 4:29; I Sansiarnak 22: 19; II San 22:9; Sam. 17: 3,4; Sam 34: 10. Thuthlungthar thuthlang tthenkhat: Eph. 1:17; 3:7; 4:13; Kol. 1:10; II Pet. 1:8; 1: 2,3; 3:18.
-Khristian zumtu pawl ni tin nunah a tumtah sangbik cu Pathian theih asi. Thusutnak tthenkhat pawl: -Ziangruangah vanram ah um sawn loin leitlun ah na um? Pathian in ziangtuah dingah leitlun ah tikcu le caan ttha a lo pek? Ziang hrangah sersiam na si? -Na dam sungah ziangvek thilttha bik na nei/tuah thei ding tiah na ruat? -Na nunnak cu ziang parah a hngat aw? Filed on 12th August 2000Na ruahsannak cu ziangvek parah na tthum aw? Leitlun na damsan cu ziang a si?
Pathian theih cu leitlun thildang theihnak hnakin a harsa sawn mi asi. Pathian theihnak cu Pathian thawn mimal pehtlaih awknak asi, Jn.10:27. Pathian theihnak cu mah mimalin tel a ttul, Sam 34:8. Pathian theihnak cu Pathian zangfahnakin amah le amah a lang awknak thil a si, Jn. 15:16; Kal. 4:9; Jer. 1:5. Pathian theih ih hlawknak: Pathian thei tu cun Pathian hrangah thil tampi tuah theinak an nei ding. Daan. 11:32… an cak ding. Pathian thei tu cun Pathian ruahnak le ngaihtuahnak vek an thinlung sungah a um. Dan. 9:4,7,9,14. Raltthatnak an nei, Dan. 3:13; Dungtluntu 5:28,29; Sam. 63: 3-4. Leitlun nun diriamnak sangbik an nei, Sam 73:25; Dan.3:16-18; Phi. 1:21; Rom. 8:1,16,28.
Cuticun Pathian a theifiang tu pawl cun an leitlun nun rori ah Pathan thawn mimal pawlkawm awknak an nei ih leitlun nun hi Pathian in a sersiam san vekin le an nitin nun ah Pathian duhnak vekin an nun tikah an lung a awi ih an hna a ngam. Leitlun milian bik le mi ropi bik hnak khalin Pathian thei tu pawl cu mi lungawi bik an si.
III. Baibal sungah kan hmuh thei mi Pathiann hmin pawl
Thuthlunghlun:
a. Hmantlangpi mi pawl
El, Elah, Alohim-‘God’- Pathian
Jehovah-‘Lord’ ‘God’-Lal Pathian
Adonai-‘Lord’- Lalpa
Hmin hram pawl
b.‘El’ thawn a kawm aw mi pawl
El-Shadai-‘Almighty God’- Huham cahnak Pathian (Sem. 17:1)
2) El-Elyon-‘Most High God’- Cungnung bik Pathian (Sem.14:18)
El-Olam-‘Ever Lasting God’-Sankhuk Pathian
c.El, Elah, Elohim
Himi Hebrew ttongfang pawl hi anmah cafang pakhat cio in a falten hman tikah cun a tam (pakhat hnakin a tam-plural form) ah hman mi an sinan catlang sungah hman tikah a mal (singular) vekin hman mi an si. Cucu kan Pathian cu thumkawm Pathian a sinak langter tu pakhat ah kan la thei.
Elohim: Ex. 18:11; 10:3; Dan. 13:2 ; Thutthentu 10:13-
Elohim timi tongfang cu amah tongfang vekin kan let asi le “Gods”, “Pathian pawl” tinak asi.
“El”- timi tonghram ih san cu “a cakmi’-‘the Strong One’ tinak asi. Sem.1:19 sersiamnak thu ah kan hmu thei.
“Elah”- timi san cu Thukam Pathian sinak a kawk ih mirang cun “Bind with the Oath” tiah leh theih asi.
3) ‘im’ timi tongfang hi Hebrew tongfang pakhat hnakin a tammi sim tikah hmanmi (plural) asi. Curuangah ‘Elohim’ timi cu kan let tikah ‘Ziangkim ti thei Thukam Pathian’ tiah kan let thei ih Pathian pakhat sinak neiin thumkawm Pathian a sinak langter tu pakhat asi.
Jehovah-‘Self Existent One’-‘Mahte ummi Pa’-himi ttongfang hi ‘Cungnung bik Pathian’ tinak ah an hmang, ‘The Most High God’ – ‘A sangbik Pathian’ ‘A cungung bik Pathian’, zianghmuahhmuah tlunah a ummi Pathian ti simnak ah an hman mi asi. Daanpeksalnak 6:4
Jevovah hmin pasarih pawl
Jehovah Jereh-‘the Lord will provide’-Lalpa in in cawm ding Sem 22:14
Jehovah Rapha-‘the Lord that Health’-Lalpa tidamtu Exodus 15:26
Jehovah Nissi-the Lord our Peace- ‘Lalpa kan Daihnak’, ‘Daihnak Lalpa’
Jehovah Shalom- “Lalpa kan rin-umnak”.
Jehovah Raah-the Lord is my Shepherd-“Lalpa cu ka Tuu khal” Sam 23:1
Jehovah Tsidkemu-the Lord our Righteousness-Lalpa kan Diknak, Jer 23:6
Jehovah Shammah-the Lord is present-Lalpa cu a um, Umkim Pathian,
Ezekiel 18:35.
Adonai-“Lord-He is Authority”- Lalpa-amah cu thuneitu a si.
IV. THUMKAWM PATHIAN (Trinitarianism)
Thumkawm Pathian (Trinity) ti mi hi Baibal sungah kan hmu lo nan Thuthlungthar le Thuthlughlun la khawm in kan khaikhin tikah kan Pathian cu thumkawm Pathian a sinak kan hmu thei.
Pathian mizia cu pakhat a um vekin, Pathian cu dinhmun pathum asi lole mi pathum vekin a lang aw ih pakhat le pakhat karlak ah an tthen awknak cu milai pakhat le pakhat lakih tthen awk nak vek a silo. Aisinan Pathian pakhat sungah pathum sinak nei in a takih a ummi asi.
Baibal in Thumkawm Pathian thu a simmi
Dan 6:4 Our God is One Jehovah
Hebrew ttong ahcun “Echad” (Ekh-awa) –to unite as one, pakhat vekih kawm khawmmi tinak asi.
Samuel 1:1 Elohim in lei le van a sersiam
a. 1) Pa Pathian I Kor 8:6
2) Fapa Pathian Jn 1:1 ; Kol 1:16
3 ) Thlarau Thianghlim Pathian Job 33:4
b Baibal sungah plural (pakhat hnakih tam) vekin a hmannak, Sameul 1:26-27,3:22; 11:7,8 etc.
Messiah cu Pathian lakih Pathian pakhat vekin a sim, Semuel 2:1-12; Iswai 53:16.
Thlarau Thianghlim cu Pathian lakih Pathian pakhat vekin a sim, Semual 1:2; Isai 48:16; 63:9-10.
B.Thuthlungthar ah kan hmuh thei mi
Jesu Khrih in amah le amah kha Pathian lakih Pathian pakhat vekin a sim aw. Cun a ra lai dingmi thlakamtu kha Pathian a sinak thu a rak sim cia. Jn 6:17-27; 6:32-48, 62-69;8:42, 44-59;10:28-30; 14:11-16:27,28;17:1-4, 21-22. Jn 14:15-17, 26; 16:7-15
Tihnimnakah Mth. 3:16-17; 28:19; Thlawsuah peknak II Kor.13-14.
Curuangah Pathian cu Pathian pakhat mizia pakhat sungah pathum sinak nei in a ummi a siih milai ruahnak thluak in a thei famkim thei dah lo ding. Pathian pathum a um ti cu kan zum lo, Baibal khalin a zirh fawn loih Pathian pakhat sungah Pa Pathian, Fapa Pathian le Thlarau Thianghlim Pathian tiah thumkawm Pathian cu kan zum asi.
Pathian pakhat sinak sungah sinak Pathum
a. Pa Pathian: Khrih ih Pa ( II Kor.11:31). Fapa cu Pai sungsuak asi, ( Sam.2:7; Jn.1:14,18; 3:16). Pa in Fapa a thei, Mth. 3:17. Fapa in Pa a thei, Math. 11:27; Jn.8:16-29. Fapa leitlunah a um laiah pa’I duhnak ah a hngat aw, Jn.8:28,29. Milai cun rualran ten upatnak le cawimawinak pek ding asi, Jn 5:22,23. Milai le khawsia khalin an thei, Mth. 16:16; Mk.15:39; Jn. 1:49.
Khawsia pawlin an theihnak Mth. 8:29. Zumtu hmuahhmuah ih Pa a si Jn.1:12,13.
b. Fapa Pathian-Jesu Khrih
c. Thlarau Thianghlim Pathian
Cuticun Pathian cu mal-sinak pathum neiin milai ttong cun Thumkawm Pathian tiah kan bia.
Pathian ih sinak
Pathian cu Thlarau asi:
Pathian cu thlarau asiih milai mitih hmuh theih lo, sinak ciangfel zetin a um mi asi. Jn. 1:18; 4:24; I Tim. 1:17; 6:15-16. Asinan milai hmuh thei dingin a lar aw thei asi.
Nunnak:
Pathian cu nunnak a siih ziangkim nunnak ih hrampi asi. Exo. 3:14; Jer. 10:10; Jn 5:26; I The 1:9. Nunnak pe tu Semual 2:7; Jn 3:16, 36.
Ziangkim thei:
Pathian in thilcang mi le a cang lai dingmi pawl khal a thei thluh Sam. 139:1-14; 147: 4-5; Math. 11:21; Jn. 3:20. Ziangkim a hmu ih a thei thluh.
Fimnak-a fimnak le a mizia ah a famkimih zianghman hnawmkai lo asi. Sam. 92:5; 104:24; 136:5; Thuf. 3:19; Rom 11:33
Thianhlimnak:
Pathian cu a thianghlimih ziang hnawm hman kai lole sualnak thawn a hnawihnih aw lo mi asi. I Pet.1:16; I Semuel 2:2; Sam 99:5-9; Isai. 6:3; 57: 15; I Pet. 1:15; Thup. 4.
Diknak (Righteousness):
Pathian dan le a tuahnak pawl cu a dik thluh. Sam. 19:7-9; Jer. 9:24.
Dingnak (Justice):
Pathian mizia le thinlungput cu a ding asi: thleidannak a nei lo Dung. 10:34; Rom. 2:11.
Duhdawtnak (Love):
Pathian in a sersiammi milai pawl tthatnak dingah amai sungsuak ziangkim a tuahsak. Sam 103:17; Eph.2:4-5; I Jn. 4:8,10.
Tthatnak :
Mai bul hrang ruat loin a duhdawtmi pawl hrang a ruat, Daan. 7:8; Jn 3:16.
Zangfahnak:
Milai phu lo in milai parah thilttha a tuahsak, Exo.34:6; Eph.1:5-8; Tit. 2:11.
Duhdawt lainatnak:
Harsatnak a tuartu pawl a lainat. Daan. 4:13, 31; Sam. 103:1-17; 108:4; I Pet. 3.
Rin umnak:
Pathian cu a rin umih a thukam a pelh dah lo. Mipum 23:19; Sam 89:1; I The.5:24; Daan. 7:9; 42:4; I Kor.1:9.
Thutak:
Pathian cu amah le amah ah, a thu le a tuahnak ziangkimah thutak asi. Sankhuk Thutak a si. Jn 14:6; 17:3; Mipum 23:19; Sam.12:6; Thuf. 30: 5; Rom. 3:4; Jn.18:38.
Zalennak:
Pathian cu kai awktu zianghman a nei lo. Sersiammi zianghman Pathian a kai awk thei tu a um lo. Pathian cu amai dingnak, diknak le thianhlimnak ih a duhthlan vekin ziangkhal tuah dingah a zalenmi asi. A sersiammi tlunah ziangkim a tuah thei ih ziangvek cangvaihnak khal a duh mi pohpoh tuah thei nak dingah zalennak a nei. Sam.51:12: Hos. 14:4; Rom. 8:32; Sam. 115:3.
Huham cahnak:
Pathian cun ziangkim huham cahnak a nei. Amai sinak sunhih a tuah duh mi hmuahhmuah tuah thei dingah huham cahnak a nei. Math. 19:26; Thup.19:6; Semuel.18:14; Job. 42:2; Isai. 44:2; Math.19:26; 12:18.
Pumkhat sinak ( Unity):
Pathian pakhat a sinak (Pumkhat sinak). Pathian cu pakhat asi. Daan.6:4; I Kor.8:6. Pa le Fapa le Thlarau Thianglim thumkawm Pathian hnattuanakah zianghman a kalh aw mi le a rem aw lo mi a um lo, Daan. 4:35; Isai. 44: 6-8; 45:65; I Kor. 8:4-6; I Tim. 2:5; 3:16; Isai. 40:8; Mth. 26:39.
Umkim Pathian:
Thumkawm Pathian Pa, Fapa le Thlarau Thianghlim cu khui tawk hmun khalah a um ringring as,. Sam. 139:7-12; Jer. 23:23-24; Zumtu sunglam nunah Pathian a um, I Kor. 3:16-17.
Tikcu caan a her rero mi hin Pathian a hnaihnawk lo, Sem. 21:33; Sam. 90:2; Isai 40:28; I Tim. 1:17; Thup. 1:8,18; 15:7. Sankhuk Pathian asi.
Tawpnak nei lo:
Sersiammi pawl cu amah ah an hngat aw. Jn 1.
Cemnak nei lo:
I Siang. 8:27; Sam. 145:3; Dung. 17:24; Job. 11:7-9
Thleng aw dah lo:
A tumtah, a mizia, a thutthennak, a umtuzia ah a thleng aw dah lo, Sam.107:27; Mal. 3:6; James 1:17; Mipum. 23:19; Isa. 46:9.
V. Pathian khawkhan dan:
Sankhuk rei ihsin (Eph. 1:4; II Tim 1:9; I Pet.1:20) Pathian khawkhannak cu a hram a thawk ih a fim ( Rom. 11:33) nak thawn zalen (Zohman thurawn mi a nei lo, Isai. 40:13,14) zetin amai lunghmui zawngin khua a khang. A khawkhannak cu thleng theih lo ( Heb 13:8) asi. Thildang pakhatkhat dinhmun parah hngat aw in khawkhang mi asi lo, (Isa 46:10; Eph.1:11).
Theihding: Pathian khawkhannak cu thilthleng ding a theih cia ruangah a tuah mi asi loih amai duhthlannak lio lio in ziangkim cang dingah a remruatih a tuah mi asi. Sualnak siar lo cu amai duhnak ih cangmi an si thluh. Cun sualnak hman cu amai siannak (permisive) um loin leitlunah um theinak a nei lo.
A khawkhanmi a tuahsuak daan:
a. Sersiamnak- Hebrew ttongin “Asah” lole “Aw-saw” timi cu thil zianghman um cia loin thilthar tuah tinak asi. ersiamnak cu ttumkhatah a ttheh zo ih a cawl. Cui hnu ah amah in a kilkhawi ih a cawmdawl (Heb. 1:3; Job. 7:20; Heb. 9:6; Sam. 104:29,30; Dung. 17:28; Kol.1:17).
Pathian in a sersiammi pawl a kil him (Semual 20:6; Sam. 19:13), hmanrua pakhat khat hmangin a kil thei.
Sersiamnak
A. A tirah Pa Pathian, Fapa Pathian le Thlarau Thianghlim Pathian cun leitlun le a sungih thil um hmuahhmuah le ziangkim cu fimnak, huham cahnak, tthatnak le thilti theinak langternak dingah niruk sungah sersiam dingah a lunghmui mi a rak si vekin thil ziangkim cu sersiam asi. Sersiammi ziangkim cu Pathian mithmuh ah a ttha ngaingai mi a si. Pathian tumtah, duhdan le lunghmui zawngin Pathian in ziangkim cu a sersiam asi, Semuel 1-2; Jn.1,2,3; Heb. 1,2; Job. 26:13; Rom.1 :20; Kol.1:16.
Pathian in ziangkim cu a THU sungin a sersiammi asi. THU cu Khrih asi. Jn. 1:2,3; Heb 1:2; Kol.1:16.
Pathian in sersiamnak hna a ttuan tikah a Thu sung in, a um hrih lo mi thil a sersiam asi. Sem.1:1.
A sersiamnakah niruk sung a rei. Sem.1:30-31. Ziangkim sersiammi cu Pathian mithmuh ah a ttha tuk. Sem.1:31. Sersiam mi hin Pathian a um asi ti milai thinlung sungah a theihter. Rom.1:18…
B. Ziangkim ramnung pawl a sersiam thluh hnu ah Pathian in amai hmuihmel kengin milai, nunau le mipa a sersiam ih thinlung, ruahnak le a siat thei lo mi thlarau nei in theihnak, diknak le thianhlimnak ah Pathian bangnak nei in a sersiam. Cui an sinak pawl cu nitin nunpi thei nak dingah huham cahnak thawn zalennak nei in duhthlannak zalennak Pathian in a pek hai.
Milai cu leivut ihsin sersiammi asi, Sem. 2:7; Milai cu Pathian sersaimmi asi, Sem.1:27; Milai nunnak cu Pathian in a nungmi thaw a pek mi asi, Sem.2:7; Pathian in milai cu dingnak nei in a sersiammi asi, Thuf.7:29; Milai thinlung sungah Pathian ih daan in a phut mi pawl cu ngan thluh asi, Rom.2:12-15; Milai cu Pathian in amai hmin sunlawinak hrangah a sersiammi asi, Isai. 43:7; Eph. 1:11.
Milai thinlung sungah Pathian daan in a phutmi pawl cu ngan thluh in a um tlunah sia ttha theihnak sung theihnak pek asi.. Cumi thupek an lunnak in Pathian thawn an peh zawm awknak cu tuah ttha in Pathian thu hnuaiah nung in milai cu leitlun sersiam mi tlunah thu nei tu ding asi.
Milai cu cithlah zai dingin pathian in a sersiammi asi, Sem. 1:27-28; milai cu sersiammi, ramnung pawl tlunah uktu a si, Sem.1:28; milai cu Pathian thu hnuai ah thu thlulunak in nung ding asi, Sem2:17; milai cun Pathian thupek thlun dingah mawhphurhnak a nei, Thus. 12:13.
Pathian in a sersiammi pawl a kilhimnak
Sersiamtu Pathian cun tawpcin nei loin a fimnak, huham cahnak, thuneihnak le lainatnakin ziangkim sersiammi pawl cu a kil vengih a kai hruai in a cawmdawl asi, Heb. 1:3; Job.38:11; Isa. 46:10,11; Sam.135:6. Sersiammi a te bik ihsin a tumbik tiang Pathian kilvennak hnuai ah an um thluh, Math.10:29-31.
Sersiammi parah theikim Pathian a sinak in ziangkim a be-khiah cia mi pawl cu pakhta te hman pelh lo ten a cang ttheh. A Fapa thihnak ding khal a remruat vekin a cang asi. Amai tumtahnak vekin zaingkim a cang theh mi asi, Dung 2:23. Pathian hmaiah zianghman rin lo pi in a cang mi a um loih Pathian khawkhannak vekin a cang mi lawnglawng an si, Thuf.16:33. Tikcu le caan thleng aw mi khal Pathian rua-hman cia vekin ziangkim a cang mi an si. Sem.8:22. Pathian thu in leitlun hman rua pawl cu a hmangih ziangkim cu a cang thluh mi an si, Isa. 55:10-11. Pathian cu leitlunih thilcang pa-ngai lenglamah thuneihnak a nei ih ziangkim a cang mi parah a duhvekin tuah thei nak a nei. Hos. 1:7; Rom.4:19-21; Dan.3:27. Amah ah ziangkim cu a um ih a ruahnak le suangtuahnak cu milai theihban asilo Rom.11:32-36.
Milai cu Pathian in a duhdan vekin a mawng thei, II Siang 19:27-28. Asinan sualnak cu Pathian hnen ihsin a ra suak mi asi lo, Sam.76:10; Sem. 50:20:Isai. 10:6,7; Sam.50:21; I Jn 2:16. Pathian in Fapa sung in ziang a tuah dingih zo pawl hnenah ziang a tuah ding ti mi cu a theih cia le a ruah cia vekin asi, Rom.8:28-30.
Pathian in milai thinlung sungah a daan in a phut mi pawl cu a ngan ih cu mi zawm duh lole thlun duh lo tu pawl cu an thinlung sual suangtuahnak pawl tuah suak dingah a thlah dah ih zalennak a pek hai, Rom.1:24-26,28; 11:7; Daa.29:4;2:30; II Siang.8:12-13; Sam.81:11-12; II The.2:10-12; Suah 8:15,32; Isa. 6:9, 10; I Pet.2:7,8.
--
Posted by FALAM CHRISTIAN CHURCH OF INDIANAPOLIS, IN , USA at 11:53 AM 0 comments
Thursday, October 18, 2007


c: text/html

text:
Inrinni kalta (Dec. 13, 2014) chhun dar 12:15 vel khan Lunglei District-a Tuipui Darzo kai lei dawh mek chu a chim a, lei hian mi 10 chim hnanin hliam an tuar a, hliam zinga pakhat chu damdawi In panpui a nih laiin a boral bawk.
Thudawn danin he Lei dawh hna hi thawh mek niin Inrinni chhun khan anchor Block (a banpui) a lei tlangpui thirzai lian kilhbehna chu pit in a lei dawh lai hi a chim a, Lei dawh chim lai hi chhun thingpui an in dawn lai a ni a, hnathawk \henkhat chuan thingpui in turin lei hi an kalsan hman tawh a, hnathawk laklawh lai mi 10 chu lei hian a chim hnan a ni. He vanduaina thlenga hliam zinga mi Fateh Mohammed (52), Matia Buru, Kolkata Garden Rich chu Hnahthial damdawi In panpui a nih laiin a boral a, pakhat chu First Aid pek hnuah chhuahtir a ni a; na zual deuh 3 chu Aizawl Civil Hospital panpuiin midang 2 chu Lunglei Civil Hospital panpui an nih bakah midang 3 chu Hnahthial Hospital-ah enkawl an ni bawk. Lei hi dawh zawh \ep tawh niin thingzai pawh mihring kalkai theih chuan phah vek tawh a ni a. Thingzai 100 vel chiah kilhbeh hmabak an nei tawh a ni. He Lei dawhtu contractor hi Guha and Niyogi Associate, Kolkata a ni a, Nov. 19, 2012 a\anga hna thawk \anin thla 12 chhunga zo hman tura ruahman a ni a. Mahse an hna hi a huna an zawh hman loh avangin a zawh hun tur hi vawi thum pawhsei sak an ni a. Senso atana sum ruahman chu Rs. 252,75,000 niin heta \ang hian Rs. 212,17,000 pekchhuah ni tawhin tun thla ni 20-a zawh hman tuma hmalak lai mek a ni.
Nimin khan sorkar chuan thuchhuah siamin he Lei chim chhan hi chiang taka sawi mai theih a ni hrih lo nia sawiin, Lei khaitu thirhrui lian, a sir tawna 4 ve ve, khawmual lama thlun nghehna (Anchor) khawthlang lam a mi zawk a inbat, a hmawr thleh hnua chep/clip nghet tur chu, lei level siam dik tura la siamrem (adjust) leh ngai anih avangin a nih dan tur angin an la kilh nghet tawk lo nia a lan thu leh hei vang hian lei dawh mek chungah pawh mi tam tak awm phal a ni lo reng tih an tarlang bawk. He vanduaina thlenna hmun hi bialtu MLA, Pu John Siamkunga leh PWD thuneitute chuan an thlen nghal thu a tarlang bawk a. He thil thleng hi vanduaithlak a tih thu leh sorkar chuan pawi a ti takzet tih sawiin, “A chhiat dan nghun taka enfiahin Public Works Department chuan a dawh \hat leh dan tur ruahmanin hmaa la thuai dawn a ni,” a ti bawk.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Van Pangpar
(Lyrics)
Key : E
Sualnak in vawlei pi cu a hngilh lio ah
Pathian nih dawtnak thlaici cu a run tuh
Cu pangpar cu caw rawlkuang ah a chuak i
Dawtnak in vawlei dam tertu par a si..
Dawtnak in vawlei ah a hung parmi Khrih cu
Kan miphun le chungkhar a dam tertu zong a si
Thihnak zong a tei i a tho ṭhanmi Bawi a si
a fale nunnak thar kan ngeih ṭhan khawh nak hnga
Vawlei ah a kheomi van pangpar a si..
Dawtnak in a khatmi Bawi duhnung te cu
Vawlei mang Bawi Herod nih tei lai phan ah
Kum thum tang pa ngakchia thisen luan ter maw
Bawi nunnem a pa van Bawi vel hngal lo in..
Vawlei aw na that kho lai lo hrinhniang cu
A vengtu van ralkap rel cawk lo an si
An dawtnak na taang nem ah pom in cohlang
Zungzal in lawmhnak an petu a si philh hlah..
Van Pangpar
Tial Tu:
Lai Pathian Hla


text:
TLANGTAR: KHRIHFA KAN SI TAK TAK MAW?
Lamkaltu 11:26
By Johny Uk
Biahmaithi:
Ka hmuhning le ka pawm ningah, Krihfa ti mi hi Biaknak (Religion) pakhat men men ah ka ruat bal lo. Khrihfa cu Biaknak nak in a sang deuh. Minung tampi nih Krihfa hi Biaknak (Religion) pakhat men men kan hmuh ton caah kan nunzia le kan um tuning hi biaknak dang pawl he kan i dan lonak asi. Khrihfa cu Biaknak men ah ruat lo in biaknak (Beyond Religion) ah kan ruah khawh ahcun cu nih cun kan nun, na ruahnak, kan tuahserhnak zong a kan thlen lai ti zumhnak ka ngei. Cu caah Biaknak le khrihfa an i dannak hi tlawm tein fian ter ka duh.
Biaknak le Khrihfa an i Dannak
Kan khrihfa pa (Church Fathers) pawl nih cun “Christianity is not religion” ti an pawm i an nun le an tuahserh nak zong in an langhter. Biaknak ti mi hi vun fianter ta usihlaw, Biaknak (Religion) timi cu minung thlarau nih hin keimahnak in thil a ti kho deuh tu, a thawng deuh mi huham a ngei deuh mi a um ti a theih peng i cu cu a hlam i a kawl. Cu a kawlnak hmun cu Biaknak kan ti mi cu asi. Khrifa cu Pathian sin in a tlau cang mi misual kha Khrih hmang in Pathian nih a kan kawl than i a kan hmuhnak hmun kha asi. Minung nih Pathian kawlnak hmun si lo in Pathian nih minung a kawlnak kha Khrihfa cu asi. Biaknak cu minung Pathian theih, hngalh (Knowledge) i zuamnak hmun asi. Anselm nihcun “Pathian kong hi ka hgalh dih caah ka zumh, ka biak si lo in, ka zumh i ka zumhnak nih a mah hngalhnak ah a ka hruainak hnga caah asi ati”. Biaknak cu Pathian kong hngalhnak hrama bunh i Khrihfa tu cu zumhnak ah hram a bunh. Zei he dah a lawh ti ahcun Biaknak cu a thur mi thil suk dingin tikhur i va kalpi mi he aa lo i Khrihfa cu thianh cia in tikhur in rak kirpi thil thiang he aa lo. Cu caah biaknak cu thianh i timhnak hmun asi i Khrihfa tu cu Khrih thisen ah thian cang mi kha asi. Hi thil vialte kan zoh tikah Biaknak le Khrihfa kan i dan nak fiangtuk in a lang i a hlei ce in kan biak mi Pathian hi Biaknak dang i an Pathian lakah Pathian nung (gods of God) asi ti hi Khrihfa nih kan i dirh pi peng a hau tiah ka ruah. Khrihfa hi Biaknak asi lo ti kan theih fiannak nih hin nitin kan nunzia biaknak minung pawl he kan i dannak zong tampi a langhter lai.
Hmakhat Thil Sining (Immediate Context)
Biakam thar chung ahhin Khrihfa ti mi biafang hi hika Lamkaltu 11:26 lawngah kan hmuh khawh i cu cu an mah tein an i auh kha si lo in Greek zumlotu hna nih a kum in an nunzia an zoh hna hnu ah Khrihfa (Krih bantuk asi mi, Krih nunzia a ngeimi) tiah min an rak pek hna. Steven an thah hnu ah hremnak cu a dai lo i a karh chin i Jesuh zumtu hna cu a pawngkam ram ah an tli atu chan holh in cun refugee in ramdang cio ah an va um hna. Mi cheu Cyprus le Cyreen in Antiok khua ah an ra i thawngtha bia kha Greek mi sinah an chimh hna. Kan um nak hmun kip ah Khrih thawngtha phuan hi Jesuh zultu,zumtu nunzia asi.(11:20-21)
Thawng pang kha Jerusalem Khrihfabu (Mother Church) sinah a phanh tikah Barnabas cu va veh awk ah an thlah. Amah lawng si lo in Saul kha a va kawl i a hmuh tikah a ratpi ve. Pathian rianah thazang a der mi mawhchiat si lo in thazangpek hi zumtu dir hmun tu asi deuh rua. Kumkhat chung Khrih thawngtha an chimh hna hnu ah zum lo tu pawl nih an nun an zoh hna tikah an nih cu Khrihfa (Khrih bantuk nunning a ngei mior Khrih bantuk asi mi) tiah dawtnak min an pek hna.
Kan tlangtar kan vun rel le cang ka in kan thinlung ah biahal nak a chuak ding mi;
- Aho pawl dah khrihfa tiah kawh cu an si?
- Zeiruang ahdah Khrihfa tiah kawh cu an si?
- Zeitindah Khrihfa tiah kawh mi pawl an nun zia asi?
Hi pawl hi kan thinlung ah I ha cio dingah le ruah cio dingah ka cuh.
1.Aho pawl dah Khrihfa tiah kawh cu an si?
Ka thinlung ahhin nihin zumtu pawl, Jesuh zultu aa ti mi hna nih hin Khrifa ti mi hi sullam puan tuk in kan lak i man kan ngeih ter lo ngai tiah ka ruah. Khrihfa chungkhar in a chuak mi kan si ruangah le Khrihfa chungkhar ah kan than ruangah khrihfa cu kan si hrim lo. Kan khrihfa sining hi kan passport le kanmah he aa lo. Zoh ah aa khat mi a lo nain kan i dannak cu nunnak thaw chuah le chuahkhawh lo ah an i dang. Khrihfa cu van nun a kengtu kan si. Paul nih cun Nun hi ka caah Khrih asi ati (Phil 1:21),A nung mi hi keimah ak si lo Khrih asi ati. Antiok ah hin Jesuh zultu pawl cu Greek mi hna nih an nun ah Khrih nun kha fiang tein an hmuh.Khrihfa ka si ti au len nak in zum lotu nih kan nun ah khrih an hmuh hi a biapi ngaingai.
2.Zeiruang ahdah Khrihfa tiah kawh cu an si?
Tawifiang in kan chim ahcun Jesuh kha Pathian fapa khamhtu tiah zumh long si lo in keimah pumpak khamhtu asi ti kha an zumh caah asi ti hi keimah pumpak ka fian ning asi.Ephe 1:13 chungah cun “ nan nih zong cu ti cun nan si ve: khamhnak an phorh tu hna thawngtha biatak khan an theih tikah Khrih khan an zumh I Pathian nih a mah tan an si hmelchunhnak cu nan cungah a khenh; cu hmelchunhnak cu bia an kamh mi hna thlarau an pek hna cu asi.” Rom 8:9 ahcun Aho hmanh khrih thlarau a ngei lo mi cu khrih ta an si lo.” Afiang mi cu khrihfa sinak hi pupa ro cu a si hrim lo pumpak zumhnak tu a rak si deuh ko rua. Khrihfa sinak cu khrih thlarau ngeihnak ahhin asi deuh.Rom 8:14 ah Pathian thlarau nih a hruai lo mi cu Khrihta an si lo ati.
3.Zeitindah Khrihfa tiah kawh mi pawl cu an nun?
Lamkaltu 2: 44-47 kan rel tikah Jesuh zultu, zumtu pawl nunzia fiangte in kan hmuh. Jesuh nih thawngtha nan chim ahcun ka zultu nan si lai ati bal lo, Bible sianginn nan kai ahcun nan si lai a ti fawn lo thawhlawm hman tein nan pek ahcun nan si lai a ti fawn lo. John 13:35 chungah fiang tein a kan chimh mi cu ‘Pakhat le pakhat nan i dawt ahcun mi vialte nih hi hna hi ka zultu asi tiah an in hngalh hna lai a ti. 1 Korin 13:1-13 tiang kan rel ahcun zeitluk in dah dawtnak a sunlawi I a ngan ti cu kan theih cio lai. Biaknak dang zong nih dawtnak an ngeih ve ko tung kan ti men hnga. Khrihfa dawtnak cu khrih sin in a ra mi nunnak aa tel mi dawtnak asi.
Bia Donghnak (Conclusion)
Khrihfa kan si hi porhlawt pi phu, hmai hngalh pi phu kan si. A ruang cu kan biak mi Pathian hi Pathian vialte lakah Pathian a lian ngan bik le fapa ngaihchunh pek tiang in misual cung dawtnak a ngei i khrih thihnak thawngin kan sual a kan ngaihthiam tu asi kha kan philh lo ah a tha. Biaknak nihcun dawtnak kong a chim tiah kan ti kho men. Asi nain Biaknak nih minung cungah dawtnak a langhter ning le Khrihfa dawtnak cu aa dang hrim hrim mi asi awk si. Biaknak nihcun (conditional love) dawtnak hi a kalpi Khrihfa nih cun Khrih kan zumh i kan chungah amah ta kan si hmelhchunhnak Thiang Thlarau thawngin Khrih sin in a ra mi dawtnak (unconditional love)hi Khrihfa nih a kalpi mi cu asi. Dawtnak aa tello nak khrihfa cu Biaknak asi ve ko lai. Cu caah biakna minung kan si lo i khrihfa mi kan si kha nitin kan nunnak ah a langh awk asi. Khrih sin in a ra mi dawtnak (Unconditional love) kan ngeih lawngah kan nih cu Khrihfa kan si ti hi kan i fian awkah ka duh ngaingai. Cu dawtnak kan ngeih khawhnak ding caah cun Khrih kha kan nun ah a nun a herh. Khrih kan nun ah a nun khawhnak ding caah cun Khrih kha khamhtu le Bawipa ah zumh, cohlan (personal Saviour) a herh. Cu cohlannak nih cun a hrin mi cu biakam (promise) Thiang Thlarau conak a hrin i cu Thlarau bawmhnak thawngin kan nun ah khrih le a dawtnak kha midang nih an hmuh fian khawh.
Cu caah cun biahalnak vun tuah ka duh mi cu;
- Khrifah na si taktak maw?
- Zeiruang ahdah khrihfa ka si ko na ti khawh?
- Khrihfa na ti, kaa ti ko ahcun zeibantuk nunzia dah kan ngeih
- Midang nih kan nun ah Khrih an hmu ve maw?
*Kei Cu Khrihfa taktak ka si ko, ZEI CA TIAH Nun hi Khrih asi ko*
Remnak I A RianTuannak
By Johny Uk
Remnak timi biafang hi mi rang holh reconciliation in lak mi asi i remnak ti lawng hmanh si lo in rem thannak ti hman ah a dik deuh mi si.Hi remnak ti mi biafang hi chungkhar in lak mi asi.Vulei cung minung kan nunnak ah kan herh bik mi cu hi remnak hi asi tiah ka ruah.Miphun pakhat a than cho nak dingah a cun rualremnak hi a hrampi pakhat a si.Lungthin I khah le lungthin rualrem tein nun hi minung hmunsang ah a kan cawi tu thil pakhat asi. Cu caah thancho nak lei ah apanh cuahmah mi miphun pakhat nihcun hi remnak ti mi biafang hi lung fian lawng si lo in nunpi(practice) hrimhrim a herh. A hlei in kan theih fian awk ka duh mi cu hi remnak hngalh fian I theih fiannak lawng ah dih ter lo in nunpi kan lu asi mi khrih lei ah a lam kip in than ding hi kan Pathian nih kan duh piak mi cu asi.Jesuh nih vailam cung a nunnak a pek hnawhchan cu Remnak hi asi.Remnak a umnak hmun ah dawtnak a um.Cu dawtnak chungah cun minung vialte hi nun I kan Bawipa Jesuh kan lu asi mi lei ah a lam kip in than ding hi Pathian nih a dawtmi miphun caah a timhlamh mi cu asi.Hi remnak hi thluachuah nak lam a kan hmuh sak tu si lo in, thluachuah lam ah kan hruaitu zong si lo in amah I ruakremnak chungah hin thluchuah cu a thup mi asi.
Hi remnak hi biapi tuk ain a ruat i a cawnpiak tu hi Paul asi.Paul cu Judah mi Benjamijn hrinthlak a si nain Gentel ram Cilicia khua ah a chuak I Gentel pawl khuasak tuntuk ning a hngal i a theih hnu ah Jerusalem ah sianginn akai mi asi.Jerusalem ah Paul nih a hmuh than mi cu Judah biaknak chungah an Pathian an zumhning le an pom ning(Theology) an i khah lo ruangah farasi le sadusi tiah an I then i harnak an ton ning kha a mit in a hmuh.Judah biaknak tanh ruangah krihfa hrem tu Paul nih Damuskus hau kaa ah Jesuh he an i ton hnu ah fiang tein ahmuh mi rih mi cu Khrih vailam I khamhnak hi van thil siseh vulei siseh,Sertu Pathian le sermi thil vialte remnak sertu asi ti hi asi.Cu caah Paul cakuat ah hmun kau bik a tingtu cu remnak hi asi.Hi remnak hi minung nih phun hnih in kan hmuh i kan lung afian ning asi.Pakhat nak cu midang ca I fahnak atuah tu nih fahnak a pek mi chungkahr hn sinah remnak a ser mi le pahnihnak cu aa ral mi minung pahnih karlak ah remnak ser hi asi.Hi minung nih kan hman mi ramnak le kan Bible nih a cawnpiak ning hi an I khat lo.Paul nih 2 Cor 5:18-20 ah achim mi cu, “Hi thil vialte a tuah tu cu Pathian asi.Pathian nih cun Khrih thawngin kan nih a ral kha a kan remh i midang zong rem ter kha akn fial” tiah a ti.Dawt mi carel tu hna Pathian lamhruainak chungah ah remnak a um i remnak nun a ngei mi miphun cu Pathian nung hruai mi an si.
Vunlei sining ahcun minung nih Pathian sinah lamkal thlah i remank va ser awk asi.Sihmanhselaw a lettalam in Pathian tu nih a mah nawl a buartu minung pawl sinah khrih vailamtah hmang in remnak cu aser.Rom 5;10 ahcun Paul nih, “ Kan nih cu a ral kan si ko lio a fapa thihnak thawngin akan remh i a hawi ah a kan ser” tiah ati.Pathian nih minung a dawt tuk ruangah a fapa ngeihchunh vailam thihnak le thisen luan tiang remnak asi.Carel tu unau hna dawtnak hi hmurka in asi awk asi lo.Tuahserhnak a tel mi dawtnak hi kan miphun nih kan herh mi cu asi.Tuahserhnak aa tel lo mi dawtnak cu dawtnak tling kan ti kho lo.Kan miphun kan dawt tiah hmurka chim hi santlaihnak a um lo.Kan i dawt nih hin hnu zultu a ngeih hrimhrim awk asi.Cu hnu zultu nih atuanchuah mi cu remnak hi asi awk asi.Pathian khrih vailam cung thihnak in a timhlamh mi cu i ralnak le I dohnak ralhruang kha hrawh i dawtnak i a thaitlai remnak lungrual rua hi Pathian duhnak cu asi.
Hi remnak capar nihhin kan miphun hna lungthin ah thluachuah luanpi hram seh ti saduhthah nak he khrih vailam i a nun a pek hnawhchan remnak phunthum,pakhat hnu pakhat kan vun zoh lai.
1. Pathian le Minung Remnak
Thancho nak lam ah a kan hnuk tu thil sunglawi pakhat cu Pathian he remnak ngeih hi asi.Pathian he aa rem mi miphun cu Pathian thlauchuah mi miphun le Pathian nung nih a hruai mi an si.Pathian nih a hruai mi miphun cu thancho nak nih a tlik tak lo mi miphun asi.Cu caah kan nunnak ah um seh ti ka duh mi cu Patian he i rem nak tihal in a hal mi miphun kan si awk asi.Rom 5:10 kan rel cia bang khan Pathian nih a ral a si mi minung kha khrih vailam thisen luannak in a kan remh.Cu Pathian nih khrih vailam thisen luan nak in ak an remnak kong zumhnak in a co hlangtu cu Pathian ralnak lungput a tlau i amah tanh tu lungput ah a kan thlen.American a oi (16) nak president Abraham Lingcon nih a ram hrawktu tupung pawl a tlai hna I rawldang nak atuahpiak hna lio ah a chim mi cu. “Teinak vialte lakah a sunglawi bik mi teinak cu kan ral hna kan hawi ah ser khawh hi asi” ati.Cu rawldangh nak I rawl a eitu tupung vialte cu Abraham Lingcon bia an theih tikah tupung lungthin in cozah lungthin an I thleng i an hrawh cia mi ram vialte an remh than dih ti asi.Cu bantuk in Kan biak a nung Pathian nih a ral asi mi kan nih minung phun,apennak le aram a hrawk tu cu teirul cham lo in a fapa jesuh khrih vailam thihnak theisen le taksa in thlarau rawl cu a kan dangh ve i cu thlarau zumhnak ain a ei tu hna cu Pathian ral thin lung an ngeih mi kha a tlau i am amah tanhnak thinlung a thlen lawng siloin Pathian pennak an hrawh cia mi remh than nak dingah thazang chuah in Pathian rian ah an anunnak pek in an tuan.Dawt mi carel tu hna Pathian he remnak nih ram thluachuah a phorh i Pathian duh ning in thancho nak lam chungah a kan nun ter. Kan ram kan miphun kan dawtnak le kan ram nih thluachuah hmuh she ti kan duh ahcun le a ding mi thancho nak lam ah panh khawh ve nak ding ah cun Pathian he aa rem mi miphun kan si a herh.
2. Minung hawi he i Remnak
Jesuh khrih vailam acung a nun nak a pek ahnawh chan mi chungah Pathian le minung remnak lawng hi Khrih vailam i a rian tuannak a si lo.Mah minung hawi he rualrem tein khuasak i dawtnak ti thiang luan ter hi khrih vailam i aa tinh mi asi ve.Jesuh nih na ral va daw a ti mi hi minung sining ahcun thil har tak a si kho lo mi khi asi.Khrih lamkaltu Paul nihcun Phil 2:5 chungah achim mi cu, “ nan lung put ning cu khrih nih a rak ngeih mi lungput siseh” tiah ati. Zeitindah khrih lungput cu kan angeih khawh lai. 1 Cor 2:16 ahcun Paul nih a chim than mi cu, “ Kan nih cu krhih lungthin angei mi kan si” ati.Khrih cu ka khamtu le ka Bawipa tiah zumhnak in a cohlang tu a nunank achungah khrih cu a nung.Paul nih nun hi khrih a si ati.Cu khrih nung a ngei tu zumtu cu an nun kha khrih nun asi caah an lungthin zong kha khrih lungthin Pathian tanh nak le dawtnak tling tak cu angei. Paul hi Khrih he an i hlan ahcun Gentel nmi hi ral zoh in a zoh peng tu asi.Sihmanhselaw khrih he an I ton hnu cu\n Gentel ram ceu ter tu Pathian lamkaltu asi.Pathian sin in kan co mi remnak kirhih vailam thawngin kan co mi a theitlai cu zumtu pakhat lungthin ah a dong hrim hrim lo i a minunghawi sinah a lunglan lai i a ral asi ami a minung hawi sinah a lut lai ti hi kan Bible cawnpiak ning asi.Efesa 2:16 kan zoh tikah, “ Vailam cung I a thihnak in khrih nih i ralnak kha a hrawh i mipnun pa hnih kha pakhat a ser hna i Pathian sinah a kirpi than hna” tiah a ti Hi Remank thawngtha bia Paul nih theology(Zumhning,Pom ning) in azoh bal lo.A nunnak chungah aa nun pi(practice) ah a hman.Rom 12:18ahcun, “Asi khawh chung in nan mah leikam tal in mivialte kha rem i zuam hna uh” tiah ati.Kan khua kan tlang ah hi remnak hi a lennak dingah kan biak Pathian Pa,fapa le Thiang thlarau duhnak cu asi.
3. Sermi Thilnung vialte he Remnak
Kan Bible nih khrih vailam i a nunnak a pek hnawh chan ah Pathian le minung remnak, Minung hawi hi i remnak lawng a pek hnawh chan asi lo.Sermi thil vialte he i rem tein nun hi Khrih nih a nun a pek hnawh chan ah aa tel ve mi asi.Hi kong ah kan miphun cawlcangh ning le kan khua kan ram le kan um tu ning le kan vulei kan thingram kan zohkhenh ning zoh tikah kan theology hi kan remh deuh a herh tiah ka ruah..Kan vulei a kan cawmtu kan zohkhenh ning ka zoh tikah lungthin a fak tuk hringhran ko.Kum chiar kan ram mei kan duah, thing kan hau Pathian nih saram azohkhenh dingah akan pek mi kan duh poah ah kan thah,kan nga a herh ko in kan thah mi ka zoh tikah kan miphun nih hin sermi thil vialte he remnak Khrih vialam i athih hnawh chanh le khrih nih krihfa caah a kan tinh piak mi kan tlolh ko tiah ka ruah.Pathian kan vulei i a kan chiah piak mi sermi thil hna he rualrem tein khuasak ti hi a kan duh piak mi asi.Sertu Pathian he ka rem ati mi nih sermi thil ka rem lo kho lo ti hi zumhnak hman lo asi tiah ka ruah.Pathian duhnak zong a si lai tiah ka ruat lo.Kan ruah ngai a herh.Kan pawngkam sermithil hna kan zoh tikah ngai a chia ko,kan ruah than a hau ko tiah ka ruah.Mark 16:15 kan zoh tikah kan Bawipa Jesuh nih a kan cah tak mi cu , “Vulei khua zakip ah za kal uhlaw sermi thil vialte sinah thawngtha va chim uh”tiah a kan cah tak mi asi.Vailamtah i khrih nih a nun a pek hnawh chan ah sermi thil vialte sinah rem nak thawngtha thanh ding asi.Jesuh zultu James nih ati mi cu, “Sermi thil vialte lam hruaitu kan si khawhnak dingah Pathian nih a mah duh ning in biatak chungah a kan hrin”James 1:18.Cu caah remnak thawngtha thanh dingah kan theology hi kan thlen a hau tiah ka ruah.
Biafonh
Dawt mi unau carel tu vialte hna hi remnak thawngtha bia nih kan miphun sining le kan lungput hi tampi ruahnak thlennak a kan pek lai tiah ka ruah. Thlarau nun kan ngeih khawhnak dingah misual a kan remh tu kan Pathian he remnak,mah minung hawi he rualrem tein khuasak le sermi thil vialte sinah remnak thawngtha thanh hi kan biak Pathian nih kan miphun a dik mi thanchonak hmun,hmunsang deuh ah cawi nak ding ah hriamnam ah a hman ding mi cu an si.Kan ram kan miphun thanchonak dingah rianngan bik a ngeitu cu kan mah kan si.Thluachuah hlei a kai cuahmah mi kan miphun hna nih hin hi remnak thawngtha hi kan nun ah theology ah ruat loin i nun pi in khrih kan lu asi mi lei a lam kip in vulei kan nun chungah than dingah kan sawm hna.
Speaker: Rev. Dr. Stephen Hre Kio
1. Salm 33:12. "An Pathian ah BAWIPA a simi miphun cu lunglawmmi miphun an si. BAWIPA nih a mi ah a thimmi hna cu lunglawmmi an si."
2. Jeremiah 29:11. "Keimah lawng nih nan ca i kaa tinhmi cu ka hngalh. Cu kaa tinhmi cu nan hatnak a si i nan rawhnak a si lo; nan hmailei cu ruahchannak in a khatmi a si," tiah BAWIPA nih a ti.
3. I Piter 2:20-21. "Palhnak nan tuahmi ruangah nan in awk a simi tuknak nan huah ahcun cucu thanghat awk tlak a si maw? Asinain a hmaanmi nan tuah ruangah hremnak nan in ahcun Pathian nih thluachuahnak an pek hna lai. Cu bantuk mi si awkah cun Pathian nih an kawh hna cu a si."
Thlacamnak: A kan dawtu le kan dawt vemi Bawipa kan Pathian, nihin atu caanah hin na Thiang Thlarau in run kan umpi ko. Kan sinah thli bantukin ra law kan sualnak kan chemhlo piak ko. Ti bantukin ra la kan thurhnomhnak kan tlengfai ko. Mei bantuk zongin ra law a thlithup i kan sualnak le kan lung chung a thuhnak bik hmun i kan i kenmi sualnak zong run kaang dih ko. Na mi thiang kan si khawhnak hnga. Na bia thiang cu nangmah nih run phuang ko. Kan Bawipa Jesuh Khrih min in kan in hal kan Pa Pathian, Amen.
Bia cherhchan (theme): Adam cu dai ziar in a um, biatak aw cu a thang.
(The silence of Adam, and the voices of truth)
HRAMTHAWHNAK:
Nihin hi Laimi kan i lawmh ni a si, zeitintiah kan zumhnak kum 100 a tlin ni a si. Nihin hi Laimi hla kan sak ni a si, zeitintiah Thawnghabia nih kum 100 a kan umpi cang. Nihin hi Laimi lunglawm in kan laam ni a si, zeitintiah misifak, mihrut phun kan rak si nain, kum 100 chung Pathian nih a kan thlauthlak lo, ti a fian ni a si. Cucaah Laimi hna i lawm u. Nan thinlung dihlak in i lawm u. Fakpi in hla sa u. Nan chung i a ummi vialte he Bawipa cu thanghat u. Nan fimnak le nan thiamnak he Bawipa cu thanghat u. Nan i dawhnak le nan hawnnak he thanghat u. Nan ngeihchiah le nan sui le nan ngun he thanghat u. Nan laam dawhdawh hna he Bawipa cu thanghat u. Nan khuang le nan daar, nan guitar le nan sumsel he Bawipa cu thanghat u. Zeitintiah Bawipa nih, muihnak chungin ceunakah a kan phanh ter cang, hruhnak chungin fimnak hmunah a kan hruai cang, hnipuan chumcheu lawng hruk miphun in hnipuan tlamtling te i aa hrukmi phunah a kan tuah cang, saram bantuk dir hmun in minung dir hmunah a kan chiah cang. Lutan duh ah lu a kawlmi phun in minung thinlung duhah Bawipa caah lung a kawlmi miphun ah a kan ser cang. Baibal Cathiang zong kan ngeih cang caah vawlei cung miphun lakah relcih kan si cang. Satan ram a simi kan Lairam hi Bawipa ram si awkah aa mer cang. I dohnak ram in i dawtnak ramah kan i mer cang. Cucaah Laimi hna i lawm tuah u, i lawm u tiah ka chim han. Nihin ni thawk hin kan Ram cu Bawipa ram si cang seh. Cuti lawng cun kan Ram hi ram nuam a si lai. Salm 33:12 chung i a ummi hi ruat tuah u: "An Pathian ah Bawipa a simi miphun cu mi thluachuak an si" a ti. Nihin ni thawk hin kan Ram cu Bawipa ram si cang seh, tiah kan phuan caah: Kan Lairamah hin i tukvelhnak um ti hlah seh, Kan Lairamah hin pakhat le pakhat, phun khat le phun khat i huatnak umti hlah seh Kan Lairamah hin a thiang lomi leeng ti hlah seh. Jesuh lawng hi Bawi si cang seh. (Centenary Theme). Kan Pathian min le kan Bawipa Jesuh Khrih min lawng leeng cang seh. Kan Ramah hin dawtnak le ngaithiamnak lawng leeng cang seh. Kan Ram cu daihnak le hnangamnak ram si cang seh. Jesuh Khrih lawng hi kan biakmi si cang seh. Aa dawh lomi cu kan Lairam hin hlonh si cang seh, Mirum hna nih an hlawmthil Bawipa ca i an siannak ram sisehlaw, Misifak hna kha aamhaal loin zohkhenh an tonnak ramah si cang seh. Nutar patar, mahte aa zohkhenh kho lomi hna kha, tlamtling tein zohkhenh mi an sinak ram si cang seh. Ngakah kingro, mi nauta hna kha upat le zohcho an tonnak ram si cang seh. Kan tlaang hna an saan bantukin Pathian kan dawtnak le pakhat le pakhat kan i dawtnak cu saang sehlaw, kan horkuang hna a thuh bantukin Pathian kan zumhnak le zumh tlak kan si-nak cu thuk ve cang seh. Cuti a si ahcun kan Ram cu Bawipa ram taktak a si lai, Kan Bawipa Jesuh Khrih muihmel cu kan ramah a cuang lai. Cucaah ka dawtmi Laimi Khrihfa u le nau hna, i lawm tuah u. Kum 100 Jubilee kan phan cang, i lawm cio ka tuah u. Pathian cu kan i lawmhnak chungah hin thanghat in um ko seh. Amen.
Kum 1949 kum April 3, kum 500 Jubilee ah Hakha khuaah hin tipilnak ka rak in. Kan dihlak tipi a ingmi cu 373 kan rak si. Nikhat tipil a ingmi ahcun a tam bik a si rua. Cu lio i tipil a rak ing vemi hihin ah hin pa zeizat dik nan um ve! Culio Jubilee caanah cun Thlantlang Farrawn nih hlaremh an rak sak i: "Jubilee caan kan phan cang, kannih rual u cheu khat vialte cu, Kan chan ai liim riang mang cang," an rak ti. Atu i rual u pawl nih nihinah hin hi hla hi sak ve kan si. Zeitintiah kannih zong kan chan ai liim riangmang ve cang. Nihin i kum 50 le a cung pawl hi cu hmailei kum 50 kan nung leem ti lai lo.
Hmailei kum 100 chung zeitindah kan kal lai, ti ruah hi a biapi tuk hringhran. Hi kongah hin rual u vialte ai-awh in kaan cah duhmi hna cu hitiin a si:
A. DAL KHATNAK:
Mifim nih: Hnulei thuk deuh i a zoh khomi nih hmailei hi tlamtling deuh in an hmuh tawn, an ti. Kan Laimi lakah cathiammi hna nih an ial ningah cun, Laimi hi Laitlang ah hin AD 1040 hrawngin um kan rak thawk cang, ti a si. Cucu Kawl siangpahrang Anawrahta nih Pagan Uknak (dynastry) a rak thawk ka hrawng hin Laitlangah um kan rak thawk cang, tinak a si. Atu-ah Lairamah hin Laimi hi minung 400,000 hrawng kan um. Cun Mizo ram leiah Laimi 100,000 hrawng cu an va kal. Cun Laitlang in Kawlrawn ah a um chuk hanmi an tam ngaingai i, Rangoon hmanah Laimi ting khat (100,000) hrawng kan um, ti a si. Cucaah Laimi hi kan dihlak in Nuai Khat (one million) dengmang um dawh kan si. Laimi chungah hin khua cheukhatah cun zakhat ah zakhat Khrihfa kan si, Hmun tampi ah (Thlanglei Laitlangah) cun zakhatah 35 hrawng (35%) Khrihfa an si. Buaktlak in kan tuat tikah Laimi hi zakhatah 70-75 hrawng (70-75%) Khrihfa kan si.
Atu-ah hin ZBC (Zomi Baptist Convention) tangah Bible sianginn 6 a um. Cun Laimi nih thokmi le hruaimi Bible sianginn hi Rangoon lawngah 18 a um. Laimi hi Bu tampi ah kan i hen i a hmanung bik ka theihmi cu Bu 60 an um ti a si. Bu hizat kan tuahmi hi a dihlak in Nitlak lei ram in a ra i kan pom mi an si. Bia kan i hal awk a hau mi cu: Bu hizat kan tuah hi Midang nakin Thawnghabia phuan kan duh caah maw a si? Asiloah pawcawmnak caah kan kawl khawh bikmi rian a si caah dah a si? Hi biahalnak a phi hi cu nanmah cio nih rak ruat u law ka duhmi a si. Atu-ah cun Laimi nih Cozah department kipah rianuantu kan um cang. Vuanthok le cung upa an dihlak 127 kan um. Cathiamnak leiah Ph.D., le Th.D., degrees a hmutu hi 14, kan um. Biaknak leiah D. Min., ti bantuk doctorate hmutu hna hi 30 hrawng kan um. Atu-ah Laimi siangngakcia hi a minung cun kan tampi ve ko cang:
Kum 1901 ah Laimi siangngakchia 7 an ram um, (pa lawnglawng an rak si.)
Kum 1920 ah Laimi siangngakchia 160 an rak um. (Nu 15 an i tel.)
Kum 1962 ah Laimi siangngakchia 32,820 an rak um. (Nu 6706 an si.)
Kum 1998 ah Laimi siangngakchia 89,526 an um. (Nu 42,229) an si.)
Laimi minung nuai khat dengmang, siangngakchia 90,000 dengmang hna hi, hmailei kum 100 zeitindah kan umhut ning a si lai? Zeitindah lam kan kal lai? Zeital i zohchum awk, i tlaih awk a um lo maw? Hi kong hi rual u hna nih kan in cah duh bikmi cu a si.
Kan Baibal nih, "Keimah lawng nih nan ca i kaa timhmi cu ka hngalh. Cu kaa timhmi cu nan hatnak a si i nan rawhnak a si lo; nan hmailei cu ruahchannak in a khat, tiah Bawipa nih a ti." (Jer 29:11). Pathian he kan kal i lawngah kan ca i aa tinhmi cu kan hngalh lai. Chim hau lo a si nain: Pathian he aa hlaatmi hna nih aa tinhmi cu an hngal kho lai lo.
Pathian miphun kan si, aa ti pengmi Israel mi hna, Pathian nih kan ca i aa tinhmi kan theih, a timi Israel mi hna vun zoh ta hmanh u: Pathian miphun kan si, an tinak hi an miphun ziaza in a lang tawn. Israel mi/Judah mi hna nih Israel mi ka si, Judah mi ka si, tihi an philh bal lo. Israel mi, Judah mi ka si, tihi an i zahpi bal lo, Israel mi, Judah mi a si lomi cu an hi an va tawn hna lo. Mi phun dang an hit an vaat hna ahcun an phun in an dawi tawn hna. Pathian minung an sinak kha cuticun an langter. An miphun an hloh ter siang lo, an miphun an tunmer zungzal. An holh zong a thih lai an siang lo i, a herh ahcun an nunnak tiang an pek. An holh a nunnak hnga le a hannak hnga an thilchaw an pek siang. Khrihfabu hi Israel miphun thar kan si, tihi chim han haumi a si. Zeitintiah Khrihfa hi Pathian thimmi kan si, ti cu nizan ah kan theih cang. Hiti kan ti tikah kan ruah awk a haumi cu: Kan Khrihfa zumhnak hi Pathial i pom lomi thil dang he kan cawhchih maw ti a si. Cutikah kan ruah awk cu: Kan Khrihfa Zumhnak hi tiva thiang bantuk si sehlaw, tiva dang i tinawi nih a nawiter lo awk kha i ralrin ngaingai a hau. Tiva ti thiang a luangmi tinawi he cawhchih i nawiter lo awk kha i ralring tuah u. Ti thiang le ti nawi kan cawh tikah tinawi nih a tei heu kha philh hlah u. Ti thiang hrai khat le ti nawi hrai khat na cawh ahcun ti nawi ah a cang lai, ti kha philh hlah u. Baibal ca nih, "Bawipa cabuai le khuachia cabuai zong nan hman kep kho hna lai lo," a ti. Nan hman kep ahcun thluachuah nan tong lai lo i, aa lawm lomi nan si lai. Thlarau thazaang nan ngei lai lo i, Satan i fawite teimi nan si lai. Cucu a si ahcun Bawipa cu nan Pathian a si kho lai lo i, a ram chungah saupi nan um kho lai lo, tinak a si. Bianabia: Tlauhmun ah caw pakhat ka hmuh i safee tamtuk nih a seh caah a der tuk i zeihmanh ah hman awk a ha lo; ei awk zongah a hami a si lo. Cubantukin Pathian minung le Pathian minung a si lomi, Pathian hrai le khuachia hrai, Pathian cabuai le khuachia cabuai, Thlarau mi le khuachia minung kan cawhchih lengmang ahcun, Thlarau thazaang ngei lo in kan der ngaingai lai i, Pathian hman awk ha kan si lo lengah, kan thlarau tiang a thi kho. Laitlang ti thiang, Khrihfa Zumnak ti thiang hi nawi ter hlah u.
B. DAL HNIHNAK:
Adam bang dai ziar i um hi sual a si. Phung kan chim tikah "Adam sual ruangah..." tihi voi tampi kan chim tawn. Adam a sualnak thawngin mi vialte kan sual dih, kan ti. Cucu Baibal chim ningte a si ko. Kan palh lo. Paul nih Rom cakuat a ialmi chungah tampi kan hmuh ko. (Rom 5:12-21) Adam sual loin rak um sehlaw... kan ti tikah Adam sual loin rak um sehlaw, kei zong kan sual hnga lo, ti khi kan chim duh. Asinain vun zoh thuk deuh tuah u sih: Ahodah a sual hmasa? Adam maw Evi? A sual hmasatu cu Adam a si lo, Evi a si. Pathian nih "Ei hlah" a timi kha Evi nih a ei i a sual hmasa. Adam cu Evi i pekmi lawng pei a ei ko cu! Zeicaah Adam kan mawhchiat? Evi tu mawhchiat awk a si lo maw? Aho pauh nih Adam kan mawhchiat zungzal, amah nih i theih sehlaw a ngeih a chia hnga hmanh maw! Nan ka mawhchiatnak a luan tuk, a kan ti meen hnga. Zeicaah dah Evi sual ruangah kan ti lo? Zeicah kan ti ahcun: Adam cu innchungkhar lu a si i lu a si nain daiziar in a rak um, Rulpi nih Evi sual a forh lengmang lioah! Lu a si nain daiziar in a rak um kha sual a si. Evi nih "Ei ve" tiah thingthei a pek tik zongah daiziar in a rak i lak hoi; aa lak lawng si loin daitein a rak ei hoi. Sual a si, ti theih nain daiziar i rak um hi sual a si. Kan Baibal chungah daiziar i a ummi hna zoh tuah hna u sih:
(1) Solomon: Siangpahrang Solomon a min a chiatnak bik pakhat cu "Khuazing dang leiah a lung aa mer"nak hi a si. Zeicahdah a lung cutiin aa mer? Nupi 700 a ngeih caah! Zeitindah nupi 700 cu a tawlrel khawh ka thei lo; pakhat hmanh kan i harh sikaw! A dang cu vun chim lo an hmursensi nupi 700 ca cawk hrimhrim a fawi lai lo. "A hramthok tein nu pakhat le pakhat i um awk a si," tiah Jesuh nih a ti. Hihi Solomon nih a rak thei lo maw? A theih lo zong a si kho. Pathian bia a rak chaangtu profet hna an um lo maw? Ziah an chim lo? Profet an rak um ko; Solomon hmaiah cun daiziar in an rak um cio ko. Hohmanh nih zeihmanh an rak chim ngam lo. Cutiin siangpahrang Solomon cu nupi 700 a ngeih caah a thinlung aa mer i, Khuazing dang leiah thinlung a ngeih caah a ram ukmi cu amah a thih tikah aa hen.
(2) Judah Siangpahrang Manasseh: Manasseh nih Judah ram cu kum 55 chung a uk. Ram uktu siangpahrang lakah a sau bik pawl a uktu a si. Anih zong nih khuachia biaknak biakheng hna tampi a donh, a fapa lila hmanh kha raithawinak ah a pek hna. Pathian a thei lomi siangpahrang hna nakin a zual deuh, sual leiah cun. Zeicaah dik Pathian nih hi tluk misual hi kum 55 tiang ram a uk ter? ti cu ka thei lo. Atu kan chan zongah hin misual uktu pawl hi kum tampi ram an uk heu. Cutluk in a sual ko nain a chan lio i profet aho hmanh nih an chim lo; daiziar in an um ko; "Faale raithawinak i pek hi sual a si," ati ngamtu an um lo. Aho hmanh nih an ti ngam lo! Daite i um kha an vun himnak a rak si!
(3) Bawi Jesuh thah awk i taza an cuai tikah: Judah hruaitu hna nih sual an puh tikah, aho tal Bawi Jesuh a tanh ngamtu an um lo maw? "Rom Siangpahrang Sizar sinah ngunkhuai pe hlah u, a ti," tiah sual an puh. "Keimah hi Judah siangpahrang cu ka si, a ti," tiah an puh rih. Hiti in fiangte i a chimnak khuazei hmanh ah a um lo. Bia an phuahcop caah a si. Asinain ahohmanh nih biahmaan an chim ngam lo. Judah mi zumhnak lei hruaitu hna nih Biatak a simi Jesuh cu an tanh lo; Amah a zultu hna zong nih an tanh lo: Daiziar in an um lawng a si lo; an zaamtak dih! Pathian biakinn ah thla a cam lengmangtu vialte zong nih an daiziar dih ko. "Bawipa nih hatnak le dinnak (a taza mi) a duh" ti an rel ko (Salm 33:12). Asinain Pilat hmai le Herod hmai ahcun an daiziar cio ko.Jesuh tanhtu a ngeih lo caah le Amah an hrawh caah, an daihziar caah, Judah mi hna cu kum 1900 chung miphun vaivuan ah an cang. Hitler kut lawng hmanh in million 6 (6,000,000) an thi. Nihin zongah hin Adam cu a daiziar heu ko. Pumpak kan nunnak ah siseh, kan innchung khar ah siseh, Kan Khrihfabu le kan Ram chung zongah siseh, daiziar in kan um heu ko, a sual mi a si ti kan theih ko zongah! Cucu Adam kan lawh heu zungzal nak cu a si. Bianabia: Hitler chanah, Germany ramah, Hitler palik pawl (SS pawl) nih mi an tlaih hna. A hmasabik ah nulenu-palepa sualnak tuahtu (homosexual) an tlaih hna. Asinain hohmanh an au lo, Khrihfa zong nih zeihmanh an tuah lo, daiziar in an um. Kannih homosexual kan si lo, homosexual cu kan huat hna, an ti. A changtu ah Komunist an tlaih hna, Khrihfa zong nih an bawm hna lo, kannih Komunist kan si lo, Komunist cu kan huat hna, an ti. Cuhnu-ah Judah mi an tlaih hna i an thah hna. Khrihfa nih an au piak hna lo, an bawm fawn hna lo. Kannih Judah mi kan si lo an ti hiamhiam. A hmanung bikah "kanmah tlaih awkah an ra" - Khrihfa hna an kan tlaih. "Cutikah ahohmanh a autu an um ti lo, tlaih an si dih cang." Khrihfa hna nih a hramthok tein midang caah au loin daiziar in an rak um caah, anmah an tlaih hna tikah a auto hohmanh an um ti lo. Aho pauh daiziar in an um dih cang. Cucaah Hitler chan sualnak cu a mui a chia bikmi sualnak a si.
C. DAL THUMNAK: Biatak aw cu ring seh.
Biatak timi hi dinnak in a lang tawn. Biatak um ahcun dinnak nih a zulh tawn.
(1) Bianabia: Abraham le BAWIPA bia an ruah kha ruat hmanh u (Gen 18:25). An biatlangpi an i ruahmi cu Sodom le Gomorrah kong a si. Sodom le Gomorrah cu dinnak a um lonak khua an si. Abraham nih dinnak a tlaihchanmi kha BAWIPA nih a theih piak: "Vawlei cung dihlak biaceihtu Dingthlu Lairel nih nih dingtein pei a ceih ko lai cu," tiah a ti. A taza mi, a dingmi, a hmaanmi kan chim tik pauh ah biatakah kan dir i, biatak aw cu a thang.
(2) Joseph: Egypt ralbawipa nupi nih Joseph a tlaihhrem hnek tikah Joseph nih: "Cu bantuk thil sual cu zeitindah ka tuah khawh lai i, Pathian cungah sual in ka um khawh lai," a ti (Gen 39:9). Biatak aw cu an daihter hnek, Joseph thongah an thlak. Asinain an daihter cawk lo, a ka an phit kho lo. Thong chung zongah cun mi nih a dinnak kha an rak hmuh thiamthiam. Biatak cu thuh khawh le phih khawh a rak si lo.
(3) Profet Nathan: Siangpahrang David nih Uriah nupi a fir tikah profet Nathan cu daiziar in a um lo. A nunnak ca zongah phan awk a um. A riantuan - Pathian bia phuannak - khan David nih a kham khawh. Thong zongah a thlak khawh, a thihnak lam zong a sial khawh ko. Asinain Nathan nih ih loin David sinah a kal. Bianabia a va chim: Mirum pakhat nih tuu tampi a ngeih, Sifak pa nih cun pakhatte a ngeih. Asinain mirum pa nih misifak pa ngeih chunte cu a lak i a thah, a ti. Cucu David nih a theih tikah, "Mirumpa cu thi seh," a ti. Cutikah Nathan nih, "Cupa cu nangmah hi na si," a va ti. Nathan hi Israel miphun nuntertu pakhat a si.David nih a sualnak man cu a in: Uriah nupi a chuh caah David fapa a thi. Cu lengah David nupi hna kha midang nih a mithmuh ah an sualpi hna.
(4) Esther: Siangpahrang bawinu Esther nih a nunnak pek awkah aa tiim. A va cu Persia siangpahrang Ahasuerus a si i, nawl ngei tukmi a si caah a nupi hmanh nih siangpahrang amah nawl loin an tong kho lo. Esther ca-uk chung i kan rel bantuk in Esther cu daitein a um kho lo. Zeitintiah a miphun Judah mi kha thah dih awkin khuakhangtu an um. Cucu a vapa siangpahrang Ahasuerus nih a thei lo. Thih le thih tiah a va siangpahrang Ahasuerus cu a ton. A pu (Esther pu) Mordecai bia hi ruat hmanh u: "Hi bantuk caan i daite in na um ko ahcun Judah mi caah cun himnak le luatnak cu hmun dang le kaa dangin a chuak hiam hiam ko lai... Hi bantuk caan caah hin dah kaw pennak chung i
na phak hi a hei si ko hnga cu." a ti (Est 4:14). Pathian nih Esther bia cu a hman i Judah mi thah dih si loin an luat. Esther daiziar in a um lo caah a miphun khamhtu ah a cang.
(5) Jesuh Khrih: Jesuh hi a daihziar caan nak in biatak a chimnak aw a ring deuh. A daihziarnak caan cu: Messiah a si ning an theih sual, a hmaan in an thei lo, ti a zumh tikah "Hi kong hi va chim hlah u" a ti theu. Cudah ti lo ahcun Jesuh hi biatak a dirpi ngai mi a si. Judah mi hruaitu hna a soisel hna tikah hin a bia a fak ngai tawn. Cuti a fah lo ahcun an sualnak a chah tuk cang i a hlan kho hna hnga lo. Farasi mi a tinak hna pakhat cu: "Khua kan hmu nan ti caah nan sualnak cu a taang rih, Khua kan hmu lo ti ulaw nan sualnak hi ngaithiam a si hnga," a ti. A chim duhmi cu: Mi sual kan si, ti i thei ulaw nan sualnak hi ngaithiam a si hnga. Atu cu sualnak kan ngei lo, nan ti caah nan sualnak ngaihthiam a si lo, ti hi a si. Thlarau nih a hruai mi hna lawng nih midang thlarau kong hi an theih khawh. Daiziar i Jesuh a um lonak hi mi sualnak kha fiang tukin a hmuh caah a si. Fiangtein a chim hi mi sual caah ceunak a si. An caah a nuam lo nain an damnak a si.
Biatak aw a rin tikah, bia hmaan kan hmuh khawh i kan khamhnak a si. Mi nih a aw phih an duh nain an phit kho tawn lo. Zeicahtiah biatak cu Pathian ta a si: Jesuh Khrih a si. "Keimah hi lam le BIATAK le nunnak ka si" a ti (Johan 14:16). Hi bantuk biatak aw a rin, a than tikah hin hatnak le dinnak, a taza mi hi fiang deuh in kan hmuh tawn. Hi bantuk biatak aw hi kan ziaza kan i zohnak tahfung a si. Hi bantuk biatak aw hi kan i zohchunh awk kan aalaan a si. Zeitintiah Biatak cu Jesuh Khrih a si caah Biatak an phuannakah cun Jesuh Khrih an phuan a si ve. Cucaah atu chan kan ram nih hin biatak cu a herh ngaingai ko. Biatak aw hi a ring lo deuh lengmang rua tiah ka ruah. Cu aw a phittu an tam chin lengmang caah a si hnga maw? Khrihfa nih biatak kan chim lo ahcun a ho dah a chim kun lai? Khrihfa nih dinnak tahfung kan langhter lo ahcun aho nih dah an langhter kun lai? Khrihfa nih a taza mi aalaan kan taar lo ahcun aho nih dah an taar kun lai? Biatak nih Jesuh Khrih a langhter a si ahcun Khrihfa lawng hi biatak a phuang khotu cu kan si. Biatak aw cu ring chin ko seh.
C. DAL LI-NAK: Ralrin awk a herh.
Kan chan hi chan chia a si caah i ralrin awk tam ngaingai a um:
(1) Cheukhat nih biatak kan phuan an ti i, anmah BU hmai hatnak lawng an phuan.
(2) Cheukhat nih "Baptist cu an thi" ti zau in biatak phuan an i tiim.
(3) Cheukhat nih "kan BU ah ra law tangka tam deuh kan in pek lai," tiah an i, cucu biatak kan phuan an ti ve.
(4) Cheukhat nih, "Nan Baibal Sianginn hi a min thleng ulaw tangka tam deuh in kan in bomh hna lai," an ti i biatak phuang taktak an i lawhter.
(5) Cheukhat nih "Bu dang mi minung cuzat na lak khawh ahcun laksawng cu zat kan in pek lai," an ti i cucu biatak tuamnak ah an hman. Hi bantuk cu zum hna hlah u, zeitintiah an biatak cu a deuh a si caah anmah bia lila in an foih te ko lai.
(6) Cheukhat nih "AD 2000 ah Jesuh Khrih a um lai," tiah aamahkhaan in an phuan. Hi bantuk biatak phuannak hi AD 150 hrawngin a rak thok cang i, nihin tiang a um. Kum 1975 ah Pastor Nung Kam zong nih Jesuh a um lai, a rak ti. Kum 1992 ah Korea Pastor pakhat nih Jesuh a um lai, a ti. A Khrihfabu nih rawl ul-in Jesuh cu an hngah- thla khat chung! Fapawi nu cheu khat nih an fa an thah, kan rit tuk lai lakcho ka si tikah, an ti. Cu Pastor pa cu thla thum hnu-ah palik nih an tlaih i thongah an thlak. Hi bantuk hi zum hna hlah u, voi tamtuk an palh cang i an palh rih ko lai. Sihmanhselaw Jesuh cu nihin zongah a ra kho, tiah i tiim cia u. Cun tuhnu kum 1000 zong a rau rih kho, tiah hmailei ca cu damh kanh in rak tuattan cia u.
CCOC kongah tlawmte chim chih ka duh: Tukum hi CCOC program dih kum a si. Cun CCOC tuzan in a dih cang, tiah ZBC Upa nih April 1, zan i an chim tikah, CCOC a rak kal cia mi ngaknu tlangval tampi nan ah kha ka hmuh. Khati i nan ah kha ka ngeih a chia ngai nain khat lei kamah cun kaa lawm: Pathian caah uan mi ngol lai nan sian lo caah a si, ti ka hmuh. ZBC nih nan uan awk cu an in ruah piak ko hna lai, tiah ka zumh. Cun CCOC nih harnak tampi nan ton mi ka theih ko; Nizan ah ka tonmi CCOC palai pakhat nih a kut zaphei ruh a kiak mi kha a ka zohter, lung in an cheh caah a kut a kiak i amah a nun hmanh khuaruahhar a si. Hiti i harnak nan ton tikah nan khuaruahhar hlah u. Harnak nan ton hi nanmah lawng a si lo. Vawlei khuazakip ah a si. Atu lioah hin: Indonesia zongah Khrihfa hremnak an tong, Khrihfa 120 tluk an thi cang: Kan hnulei March thla ah khan Columbia Ram ah siangbawi 6 an thah hna. Sudan Ram ah Khrihfa an hremnak hna i kum 12 tluk a si cang. A dong hlei lo. Tuluk Ram ah Khrihfa thongah an thlak lengmang ko hna. Za zeizat set dah ti kan theih khawh lo lawng a si. Khrihfa nih hiti hremnak kan ton hi, kan kawlmi a si lo; kan par i a ra phanmi a si. Kan kawlmi a si lo nain kan hrialmi zong a si ve lo. Pathian remruah cia a si. I Piter 2:20-21, i kan relmi kha ruah hmanh u: A hmaanmi nan tuah ruang i hremnak nan in ahcun Pathian nih thluachuahnak an pek hna lai, ti a si kha.Biatak a si mi Jesuh kong phuan hi a man a fak ko. Fawitein phuan a si khawhnak ram hi vawlei cungah an tam lem lo. AD 150 ah Smyrna khua ah Bishop Polycarb a rak um i, Jesuh cu chiat serh ko, cucu kan in thlah ko lai an ti. Polycarb nih, "Kum 85 chung ka biak cang i a ka hleng bal lo" a ti caah mei in an khangh i lampi mei vannak ah an hman. Khrih zultu Paul zong nih rel cawk lo hremnak a rak in ve: Voi 5, Judah mi nih an ka tuk, voi khat tukah voi 39 tuknak ka in, Voi 3, Rom mi nih an ka tuk, Voi 1, lungchehnak ka in, Voi 3, ti parah ka lawng a rawk, Voi tampi zanah it lo in le rawl am tihal le hnipuan ngei loin ka um, ati. Paul nih a rak in cang bantuk in kum 1900 renglo chung Khrihfa mi nih an in. Thahnak zong an in: Martaar thisen cu Khrihfa hannak thlaici, an ti tawn. Khrihfa mi nih Biatak a simi Khrih caah harnak an in, i an in khawh ko. Hiti an in khawhnak cu Jesuh Khrih an ngeih caah a si: Biadang in: Hiti an in khawhnak cu Jesuh Khrih nih a ngeih hna caah a si. Jesuh Khrih kha an thazaang a si. Paul nih, "Thazaang a ka petu Khrih thawngin Zeizong vialte ka tuah khawh," a ti (Filipi 4:13).
Philh hlah u: Jesuh nih "Vawlei ka tei dih cang," a ti. Cun, "Van le vawlei ah nawl ngeih vialte kha pek ka si cang," a ti fawn. Van le vawlei tuanbia a donghnak bia a ial laitu cu minung an si lo, Jesuh Khrih a si i, thihnak teitu Bawipa si cang.
BIADONGHNAK:
Tiva thiang bang a thiang mi kan Zumhnak hi nawiter hlah u. Adam bang daiziar in nan um lai maw? Biatak aw dah nan than ter lai? Biatak aw rinternak nih Israel miphun a khamh tawn hna. Biatak hi nan phuan ahcun a man a fak tawn. Sihmanhselaw cuti a tuarmi hna nih cun Pathian thluachuahnak an co tawn. "Cu bantuk mi si awkah cun Pathian nih an kawh hna cu a si." Philh hlah u: Jesuh Khrih nih van le vawlei hi a tei dih cang. Pathian cu thanghat in um ko seh. Kan Lairam Pathian ah Bawipa cu si cang ko seh. Thlacamnak: Hi kan chimmi bia hi Pathian nih a min thannak caah hman a duh ahcun hmang hram ko seh, Amen.


text:
By Ngin Khua Pau, Muipi Khua
John Wesley ii pa sia Rev. Samuel Wesley hi a, a nu sia Susana Ammesley ahi hi Unau numei le pa 25 pha hi A pa sia Edward khua Pawlpi sya seam hi. Ni khat a nupa thungen khawm a, Kumpipa William atu a thunget sia a zi in Amen na ci nuam ngawl ahikom a nupa kikhen hi. Kumpi William hong thi ciangin a nupa kingawm kik hi. Tua zawk 8 June 1703 ni in John Wesley piang hi.
A nu Susana sia tano 25 teng nasia takin uk hi. Atate ngeaktang sak ngawl, an neak ciang zong pau ngawl tu bangma a nging omsak ngawl tu ci hi. Nisim a tate teng theampo a baban in thugnetsak a, nipi zawk ni Ii ni veu in John Wesley atu a nu ii thungetsak ni ahi hi. A no pan kipan mawna a ci sia sawk ngawl hi. Jeremy Taylor ii Holy Living a ci laibu a sim a kipan Thiangtho nuntak tu hanciam cip hi. Kum 14 sung a sia khat zongh vawt ngawl napi thiangtho zo kisa tuan ngawl hi. 1725 kumin Oxford sang ah Hu sya seam a, 1726 kumin Lincoln College ah Syapi seamin, 1728 kumin England Pawlpi pan Phongyi ki pia hi. Ama le a sep puite sia Tapidaw a thiangtho nuntakna thupisak a, hanciam tana min tatuam neisak a, a khakbel ciangin mite in Methodists te ci hi. Ahihang Methodist pawl khi hi ci ngei ngawl hi. Asuapui pa Charle Wesley taw a unau in lungdamna thu son a, paikhia tu ci sia a lawpbel uh ahi hi. Mizawngte hu in thongtaakte ve in thu son pui tawntung hi.
1735 kum America ah pai in Lungdamna thu son tu a kithoai laitak a pa in thisan hi. A unau in khuangai mama a, tawp kik tu a ci uh le a nu in “Tapa 20 kong nei teng lungdamna thu sonin pai le uh te a, ka thi dong ka tate hong mu nawn ngawl tu ka hi hial zong phamaw sa bong. Pai po tavun” a ci ciangin pai kik hi. Teambaw taw pai a, lampi ah vuipi in a teambaw mutcip in a thi tu lau mama hi. Tasia laitak teambaw tungah a to numei pasal pawlkhat maitai in lasa in khutbeangin a om mu hi. John Wesley te unau in lamdang sa a, “No na thi tu uh lau ngawl nu ziam? Hi za ta a lauhuai sungah banghangin lasa in khutbeang thei nu ziam?” ci dongh hi. Tuate in “Ko thi tu lau ngawl khu hi. Jesu nei zo khu hi” ci in zo hi.
Tuasia ciang John Wesley in “Hite ii a nei thaa muanna a ci sia nei ngawl thong khi hi ci thu phawk hi. Tua ahikom amate lampuipa Spangenberg taw kimu in thu dongh hi. Tua syapa in “Wesley awng, Pathian ta na hi hunlam Thaa Thiangtho in hong telsak zo ziam? Jesu sia na Honpa le na Topa in na saang tatak ziam? Jesus na he tatak nam?” ci in dongh hi. John Wesley in a zo natu he ngawlin na sa peuma hi.
Tua hun laitakin a it mama numei khatin vawtsia zazan ahikom thinkiam in England ah cia hi. Kum nii sung mission a sep sia ii a nga mu ngawl hi. ahihang kitelna khat nei hi. I who went to America to convert other, was never myself converted to God. Ngualdang kikheal natu thuson a paipa keima a kikheal ngawl hi thong ngawl khi ziam ci tel hi. Kum 14 tawntung thiangtho nuntakna hanciam a, mission seampa tu in bangma ahi ngawl hunlam phawk hi. Ni khat ni in Sya Peter Bohler a ci pa taw kimu a, tua pa in “Wesley awng na upna lui vawk in. Ngupna Thaamuanna sia Upna bek taw kinga a, Thiangto nuntak natu hanciamna taw kinga ngawl hi” ci sonpui hi. Tuasia ciang a thin kikheal a, hesuakna lampi tawn ngawl a, Thukham lampi a tawn hi thong ngawl khi ziam ci hi. Pathian thu son tu zongh a maizum hang hi. Ahizong Peter Bohler in “Wesley awng, na thu son tawlnga heak in, Upna hangin Midik hong kisuaksak hi ci in thu hil tan” ci hi (Kep on preach in the Protestant Doctrine of Justification by Faith. Preach Faith till you have it. And this because you have it, you will preach faith ). Hi kammal teng Peter Bohler tung pan 24 May 1738 ni zan nai 10 in za a, a upna kikheal ahikom kikhopna pan cia vingveng sia a suapuipa Charle Wesley tungah son hi. “Ka nau awng, kei piangthak zo vahai thong khi hi” ci hi. A suapui pa Charles Wesley sia 21 May 1738 ni in na piangthak zo hi.
Tapidaw nuntakna ahi Thiangtho nuntakna a hanciam Mipha Wesley te unau hong pianthak thong ciang, om thong thei nawn ngawl a, mun theampo ah Lungdamna thu sonin mi tam mama piangthak hi. Khatvei John Wesley in Sawltak 4 sung thu son a, a thunget laitak mi pawlkhat liingin pukvawk a, a kam pan Topa pok top hi. A thu hilna ah tuabang om tawntung a, Wesley zongh in Doai nasepna sa phot hikale a khaak sang ciang Thaa Thiangtho nasepna ahi hunlam phawk kik hi.
Mun theampo ah langpanna, thusitna, nalhna, nunauna, vawtsiatna thuak bul hi. Ahizong thin uai na taw, kuama thuk ngawlin seam suak hi. Wesley te sia Methodist pawl kici hi. Mite ii nahna pawl min hi bek a, John Wesley nuntak sung Methodist Pawlpi kiphuan ngawl hi. Church of England pan taikhia in pawlpi tuam phuan ngawl hi. John Wesley kum 88 nungta a, 1791 kumin thi hi. A thi dong England Pawlpi pan pusuakin Pawlpi thak phuan ngawl hi. Tua ahikom Church of England Pawlpi keam Phongyi pa zongh in samin Biakinn sung ma ah thuson sak hi. John Wesley in a pawlte tungah Pawlpi thak phut tu hong kisawl ngawl hi ci tawntung hi. Leitung mun theampo Lungdamna thu sonna sungah a kihelte in 1795 kum ciangin nasia tak kikupna nei in Methodist Pawlpi piangsak hi.
John Wesley in Lungdamna thuson bekma thupisak ahikom a ki it pui mama ngaknu tam ma taw kikhen a, a khaakbel ciang Mrs. Vazeille a kici meingong khat taw kiteang hi. Zi nei ahihang Lungdamna thu son in khualhaw tawntung a, a zi taw om ngei ngawl ahikom a khaak sang ciang a zi in a paina po ah zui hi. Zui zo tawntung ngawl ahikom ta zongh nei ngawlin a nupa kikhen a, 1781 kumin a zi thi ci sia a khualhawna pan za-lai bek hi. Leitung nopsakna malkhat zongh nga ngawlin Lungdamna thu sonin paisuak a, thasum zongh kum khat Pound 27 bek la in a dang teng sia mizawngte huna le Lungdamna thu laibu vawtna in zangh siat hi. John Wesley sia Pathian in hi za in banghang zangh thei ziam ci ih et ciang
- Tapidaw nuntakna thiangtho taw a nuntak tu, Pathian a zatak tu a nu ii thungetsak, a pattak hang hi ci kimu hi.
- Ama mama in thiangtho nuntakna taw nungta, luheak muuktuk theampo dong a kidawm Pathian a zakta khat a hina hang ci kimu hi.
- A nuntak hun sung peuma Church of England Pawlpi pan pusuak ngawl a, Pawlpi tung thumaanna a nei hang hi ci kimu hi.
- Pawlpi thak phot tu sangin Lungdamna thu son tu liansak zaw a, mi tampi thaa a suataksak nop
hang hi ci kimu hi.
- Inn pha lo pha sungah zi le ta taw tawm vei om tu sangin Pathian sawlpi na (The Great Commission) a thupisak zawk hang hi ci kimu hi.
- Pawlpi lampuite ii thusitna, mingilote vawtsiatna, ngensiat sonsiatnate thin uaina taw thuak a, thinkiam ngawlin Lungdamna thu a son suak hang hi ci kimu hi.
Ekkak laibu:
1 Methodist by E Davirs
2 John Wesley by John Polecock
____________________
Heaktu: The Siyin Baptist December pan akila kik hi.


text:
a. zatak
b. tenna nusia heak
c. kibang nawn heak
2. Amawna taw kiphu in daan apiak thu amate in ___ hi.
a. tel ngawl
b. awlmawk ngawl
c. tel thiang
3. Vantung lalang sia siphu san taw koi sungah ding ziam?
a. Thingkung kawm
b. Vantung
c. Khuapi puasang
4. Topa in Jerusalem tungah kum bangza thinuk ngei ziam?
a. 120
b. 70
c. 400
5. Topa in akua henepna kammal taw paupui ziam?
a. Zachariah
b. Israelte
c. Vantung lalang
6. Mukholna sung ah bang le bang mu ziam?
a. Peangdap le ciangkhut
b. Meikhuam le naamsau
c. Sakii li le pasal li
7. Mukholna sung pasalpa in piteena taw bang te sawm ziam?
a. Jerusalem khua
b. Nile ngun sauna
c. Leitung zaina
8. Pi te tu pa kungah tai tu in vantungmi in akua sawl ziam?
a. Ngamukpa
b. Vantungmi dang khat
c. Suphu vom khat
9. Jerusalem pi te tu vai kison ciang ___te tam peuma kici hi.
a. mihing kisiate
b. mawna zongte
c. mihing le nganno
10. Jerusalem khuapi sia bang taw ki-uum sawm ziam?
a. Uksuang
b. Thik khuam
c. Mei
11. Jerusalem mite awng, ___ vun.
a. lungdamin lasa
b. kiitna nei
c. kidawm
12. Akuate sia Topa ii mite hong suak tu ziam?
a. Mawneite
b. Ngam tam mama
c. Syriate
Zechariah 1
TOPA kungah A Mihingte A cia kik natu Sapna.
1Persia ngamah Darius ngam uk lianpa a maan zawk a kum niina a thaliat tha sungah TOPA in Iddo tupa, Berechiah tapa kamsangpa Zechariah tungah hi thu pia hi. * 2Vaanglianbelpa TOPA in mihingte tungah hi thu son tu in Zechariah sawl a, “Keima, TOPA sia na pu na pate tungah ka thin uuk mama hi, 3ahihang tu in no tungah kong ci hi, ‘Kei kungah hong kiheak tavun, tua hile kei zongh no sangah kong kiheak tu hi. 4Na pute na pate taw kibang nawn heak vun. Khuangeipi lai in kamsangte in amate kungah ka thu son uh a, ngamtat siate ngamta ngawlin a maw nawn ngawl natu in thu hil uh hi. Ahihang amate in ka thu hong ngai nuam ngawlin hong mang nuam bua uh hi. 5Na pu na pate le tua kamsangte nungta nawn ngawl hi. 6Na pu na pate tungah ka naseam kamsangte tungtawn in thu piakna le kidop natu thute ka pia hi, ahihang amate in tuate thusim ngawl a, a ngamtatna taw kizui in ngimna thuak uh hi. Tasia ciang amate kisiikin, Keima, a Vaanglianbelpa TOPA in amate taw a kiphu bang le ka sep tu tatak a ka khensat bangin daan ka piak sia hong telthiang uh hi,’ ” ci hi.
Kamsangpa ii Siphute A mu kholna
7Darius ngam uk lianpa a maan zawk a kum niina (Shebat tha) a tha sawm le tha khat, ni kul le ni li ni zanin TOPA in mu kholna sungah thu khat hong pia hi. 8TOPA vantung lalang khat siphu san khat tungah a to ka mu hi. Ama sia myrtle kici thingkungte kawm kuam sung khat ah ding a, a nung sangah siphu dang a san, a pawl tiptep, le a kaangte om hi. * 9Ama ka dongh a, “Topa awng, hi siphute in bang khiakna nei ziam?” ka ci hi.
Ama in, “Bang khiakna nei ziam ci sia kong lak tu hi. 10TOPA in amate leitung a enkot tu in a pai sakte ahi hi,” ci in hong zo hi.
11Amate in vantung lalang tungah, “Leitung theampo ah pai zo ung, leitung buppi sia cimaw in ki zothal zo hi,” ci uh hi.
12Taciang vantung lalangin, “Vaanglianbelpa TOPA awng, Jerusalem tung le Judah ngam khuapite tungah kum sawm sali sung thin uuk zo ni hi. Amate na hesuak tu bang tan vei hai lai tu ziam?” ci hi.
13Henepna kammal taw vantung lalang tungah TOPA in zo kik hi. 14Taciangin Vaanglianbelpa TOPA pauna taangko tu in vantung lalangin kei hong sawl hi. “Ka khuapi thiangtho Jerusalem atu in thinbotna le itna thukpi ka nei hi, 15taciang kilemna le ngamdaina taw a om ngamte tungah ka thin uuk mama hi. Banghangziam cile ka mite tungah ka thin uukna iip kenkon in ka om laitak tua ngamte in ka minamte thuakna nasia sak seseam hi. 16Tua ahikom Jerusalem khuapi tungah ka hesuakna lak tu in kong pai kik zo hi. Ka Biakinn kipua pha kik tu a, khuapi kisa kik tu hi,” hong ci hi.
17Vantung lalang in TOPA kammal hi teng taangko tu in hong sawl hi. “A khuapite nuamsa kik tu a, ama in Jerusalem khatvei hu kikin, ama khuapi in nei kik tu hi, Vaanglianbelpa TOPA in ci hi,” hong ci hi.
Sakiite Mu kholna
18Mu kholna dang sungah khuital kii li ka mu hi. 19Keima hong paupui vantung lalang tungah “Hi sakiite a khiakna bang ziam,” ci in ka dongh hi.
Ama in “Tuate sia Judah, Israel le Jerusalem mite a kithethaang sak leitung ngamliante a ci nopna ahi hi,” ci in hong zo hi.
20Taciang TOPA in sek a toai naseam pasal li hong lak hi. 21Keima in “Hi mite bang vawt tu in hong pai ziam?” ci in ka dongh hi.
Ama in “Amate in Judah ngam sutham in a mite a thethaang sak ngamte a lau sak tu le a lawnthal tu in hong pai hi,” ci in hong zo hi.
Zechariah 2
Piteena Khau Mu kholna
1Mu kholna dang khatah a khut sungah piteena khau a keng pasal khat ka mu hi. 2“Koisung pai tu ni ziam?” ci in ka dongh hi.
Ama in, “Jerusalem bangza in sau a, bangza in zai ziam, ci in tee tu khi hi,” ci in hong zo hi.
3Taciang keima hong paupui vantung lalang sia mai sangah kal hong suan ka mu a, vantung lalang dang khat ama taw kisi tu in hong pai hi. 4A masa sia in a khat sia munah “Zia sung a pi khau toai khangmoipa sia munah vatai tan a, Jerusalem ah mihing le ngannote tam leilam tu ahikom luphung taw uum tu in lianlei tu hi. 5TOPA in ama mama khuapi huu tu in khuapi kiimkot a luphung bangin mei taw uumci tu a, ama tua munah a minthanna theampo taw teang tu hi, ci in kamciam zo hi va ci tan,” ci hi.
Saltangte Inn ah Cia kik tu Kisam
6-7TOPA in a mite tungah, “Mun theampo ah note kong thethaang hi. Ahihang tu in, no saltangte awng, Babylonia panin suakta in Jerusalem ah heak kik tavun. 8Khat papo in note hong saat le, ama in manpha bel ka sak sia saat ahi hi,” ci hi.
Tua ahikom Vaanglianbelpa TOPA in a minamte vanh a suttol minam tungah hi thu son tu in keima hong sawl hi. 9“TOPA ama mama in note hong sim tu a, khatvei lai a na sal ahi ngeite in na vanh uh hong suttol kik tu hi,” hong ci sak hi.
Hi thu hong pian tak ciang TOPA ii kei hong sawl hi ci in, a kuama theampo in he tu uh hi.
10TOPA in, “Jerusalem mite awng, lungdamin lasa vun! Note taw teangkhawm tu in kong pai hi!” ci hi.
11Tua hun ciang ngam tam mama sia TOPA kungah pai tu a, ama mite suak tu uh hi. Ama sia note sungah hong teang tu a, note kungah kei hong puak hi cisia na he tu uh hi. 12Judah mite sia ngam thiangtho sungah TOPA ii neituam hong suak kik tu a, Jerusalem khua sia ama itbel khuapi hong suak kik tu hi.
13Mihing theampo awng, TOPA mai ah thim dide in om vun, banghangziam cile ama sia a tenna mun thiangtho panin hong pai hi.


text:
Lairam Hringtu nu upatnak (May 7, 2009)
Hringtu Nu le Ni kan phan tthan cang. Mitthlam ah tleicia kan nu le mui an cuang tthan. Lenglio nu le hna mui aa dawh khun. An thisen in hrinsormi fanu le fapa hna mit ah vawlei cung nu vialte lakah aa dawhbik nu ti dih an si. Kan nu le cio kha mitthlam ah van cuan ter hna usih.
Kan nu le nih thla kua chung a kan pawi. Lairam ahcun naupawi ruangah an i din kho hlei lo. Lo ah a kankalpi. Fing le hawr kuang kip an zawh. Thing an hlam. An phur. Facang vuitun an phur. Lo an kan thlawhpi. Thingkung cung ah kai herh can a um. An pawpi he lamcho an kai. An hni kha an paw nih a cawi. Ngalrek langh hmanh a siang lo mi kan nu le cu an tanpor cung tiang hrim in an hni aa hlim. An i veng peng. Retheih baak ah ningzak nawn in an um. Zing zan a chuak. Fa dawt ruah ah tuan te ah a tho. Fa le caah rawl a chuan. Lo ram ttuan ah a kal tthan. Thlan he inn ah a rak tlung tawn. Ram kal lio ah fa le caah thingkung kip a ngia. Theipi kung hram a bih. Theipi senduk tete a hmuh hna. "Maw, khuazing! Cu tak cu! Aw, pate caah, nute caah, cu ka thin, a ti. A thinlung cu a sertu Pathian sinah lawmhnak he a phan. Theipi cu pakhat hnu pakhat in a van lawh. A chem pah. Thianghlim tein a tuah hnu ah a hni hliah in a fun. Tlun lai aa ngaih tuk. A thilritpi cu a zang huap. Fa le dawtnak ruang ah.
Ku-tlertlur tiah thing ngalh thawng a thang. Fa le nih ka nu, an ti. Inkaa in fa le an chuak. Van zoh ah a thlan hripi he, a sam zong choi viar in, hmaikhah lo awk dengmang in. A hmai a panh tuk tthiam. Fa le nih khuhlu tal akan phurh hnga maw an ti. Sei an zoh ah zei an hmu lo. Thachia ngai an lo. A hni hliah in a fun i a paang ah a pawi mi theipi cu a van chuah. Fa le cu merh zimziam in. Nubik cu aa lawm tuk. Nun chung vanram ciamman. Mawtor he ramttha um he dang hlah. Lawmhnak cu thinlung in tah a si. Rumnak le ngeihchiah in tah a si lo. Lairam sunghnokan nu le lawmhnak cu a sangbik a si zungzal ko.
Nihin sunghno kan nu le hna lennak Lairam cu a tthing chin lengmang cang. Thing le ram a car cang. Thingphurh ah meng tam kal a hau. Theipi kung zong an tlai kho ti lo. Khuhlu hmanh nih ciam an ser cang. Hringtu nu le fahniang rual lawmhnak cu a tlau cang hnga maw? Hringtu nu hna cu an li a leeng. An dawtmi fa le hna nih mithmuh lo rili ral ram ah an pehtaak cang hna. Nu le thinlung cu Lairam lawng ah a leeng kho ti lo. Fa dawt le umnak mithmuh bal lo ram kha an ngai. Zing zan a chuak, lungleen le lileennak lawngte an si cang. Tintling cungah a co val he hmanh me rem thiam kho ti lo. Ka caah lei cung nun hi! a ti cang.
Lo ram ttuan ah kal a hau. Thing le ram nih hnawl mi ko hi a lo cang. Thing le ram cu a caah duh a nung kho ti lo. An car. An phawng dih cang. Lairam dawhtertu par ttha hna an ziam dih. Hring dildel Lairam ti mi kha phawng tululpi ah a can hnik cang caah. Ruah khawh mi dang a ngei lo. Cu ngai Lairam leen le ttuan har cu ti lawng kha a thinlung ah a khat. Pasal santlaih lo ah a phawt deng mang. An mawh lo, an mawh lo. Lairam duhnunnak a tlau cuahmah cang caah.
Hringtu sunghno nu le hna lennak Lairam cu Kanaan ram ah kan ser lai kan ti lo maw kha! ***Tho usih law sa usih. Hringtu nu hna lawmhnak caah Lairam ser tthan hna usih***


text:
Vawleipi cung Laitlai Chin khrihfabu vialte riantuan tinak caah November 15-16, 2014 ah tuahmi International Chin Christian leaders hna tonnak ah tuah ding in hnatlak a si. International Chin Christian Fellowship [ICCF] tiin min kan bunh hmasa. CBCUSA BT nih ICLS min hi a tha in an ruah caah an ti ning tein kan hman. Laica, Laiholh, le Lai nunphung thanchonak caah vawlei cung Laitlai Chin biaknak bu vialte nih rian tuan ti ning ah ruah a si. A telmi hna cu:
- CACC, Hakha
- Chin Baptist Churches USA, Indianapolis, Indiana
- Chin Christian Council in Australia [CCCA], Australia
- Chin Christian Association of Europe [CCAC]
- Chin Evangelical Church, Bawm, Bangladesh
- Hill Tract Churches Fellowship [HTCF], Bawm, Bangladesh
- Lairam Jesus Chris Baptist Church [LJCBC], Lawngtlai, Mizoram
Tuah ding in timhmi:
- International Chin Youth Confernence: Lawngtlai, Mizoram ah November 23-26, 2017 ah tuah ding in timh a si. CACC mino 500 tluk hi tel kho ding in ruah a si. Ram dang in Chin mino nih telpi kho ding in timhtuah lio a si. CBCUSA in mino thlah ding in hnatlaknak ngeih a si.
- CACC, Hakha ah Photo offset ngeih ding ah saduh kan that.
- CACC, Hakha hruainak in Hakha ah minung 3000 a tlummi hall lianpi sak ding ah hnatlaknak kan ngei cang hna. CBCUSA BT nih a hnatlakpi cang.


text:
Blog & Article
Motor Mawng Lio Phone Zohlonak Upade TharCa le Nunphung
Motor mawng lio ah phone tongh lonak upade (texting while driving) cu Texas Governor Greg Abbott nih June 6 ah a min a thut cang i Sept. thla thawk in hman a si cang lai.Read More
Ngeihkhat duhnak hi zeiruang ah dah Sualnak dang he aa khah loCung Cin Thawng
Mithalomi nih cun Pathian Pennak cu an co lai lo ti kha fiang tein nan hngalh ko. Nanmah le nanmah kha i hleng len hlah u; misual mi le siasal a biami le vacung pa duhmi le...Read More
Tlangrai RalrinnakPar Chin Tial
October thla kan phak hin cun ahopoh nih kan theih ding cu Flu season (tlangrai) chung kan lut cuahmah cang caah i ralrin kan herh ti hi kan theih cio ding si.Read More
Temhin a Ngamhmi Nupi/Va Tha Kan DuhCung Cin Thawng
Na hawi pakhat khat sin in nupi silo le va caah a kawlmi sining pawl (qualities) a chimmi na theih bel teo lai. Lungthin tha, thluak tha, a style mi le aa capo pahmi khi kan kawl ciomi cu an si hna.Read More


text:
Leisetna hin Pathen in aumding dol thilho, acheng ding dol mihem le saho chule adang tamtah aumsah in ahi.Thilsem ho jouse chung’a thunei vaihom ding, gouching ding in mihem ngansena abonchan ape in ahi. Mihem chu lheplhah a ana um phat in chonset in vai ahom in ahi. Hiche chonsetna chu tuni chan in vannoija mihem te lah a aum jing in ahi. Apha le ase hetkhenna kipe mihem in chonset hi apel doh thei le galjona chang a, pachatna amu thei ahi. Hinlah chonset achunga thunei sah ho chun seiset na alujang dimma akipoh ahi.
Tunin eimite society a kipachatna le kiseisetna thua chomcha kihoulim hiute. Vannoija hin mihem jousen pachatna chan ding adei soh keijin ahi. Koima seisetna changnom aum poi. Tehse hole chapang neo ho jeng in jong pachatna thu angainom uvin ahi. Seisetna kiti hi Pathen na kon ahipon, Lucipher a kon ahijeh in seisetna hi koiman adeipon, ajah nompon ahi. Mihem jousen adei, amunom chu PHATCHATNA kiti thucheng bou ahi. Koima chan kiseisetna kiti thucheng hi angai nompon, ajahnompon, achang nompon, adei poi.
Achuti leh sopiteho idinga eimite lah a hi pachatna thu kihaseilouva, kiseisetna thujeng bou kisei jing ahitadem? Inam sung u, isociety sungu, iphung sung u, i-insung uva hin kipachatna thu jeng bou ging leh Christian ihinao toh kitoh ding ahin, hinlah kipachatna thu sang in kiseisetna thu joh akihasei in ahi. Hotel dunglah, lamlen dung lah ahilouleh kaimun(Bazar) dung lah pouva hin eimite pasal ho hihen, numei ho jijongleh ahon(group) na aum khom teng u leh mi pachat ding thu seijo jui louvin, mimit mona holla seise jing jong i-society sung uva atam thim lheh tan ahi. Hitobang hohi Pathenna kon ahinaisaipon, hinlah Pathen houten mi seisetna thu bou ikam sung uva ipotdoh sah jui uvin ahi.Phungle chang thu a ikiseise uvin, sakho thua ikisei se uvin, abolthei, anasa ho iseise kit uvin, seiphatna thu pachatna thu hi i-society sunguva alhasam lheh in, Pathen chate kahi itiuvin, hinlah ichonnao le ithusei uvin Pathen chate ihilou dan u aphuongdoh in ahi. Pathen lhagao kaihoija umte chu Pathen chate ahiuvin, Pathen chate chun mi aseise ngaipoi, adem ngaipoi, amavang mi setna seilouvin mi atilkhouvin, apahcha in, alhamon’e.
Kuki society sunga kakipana tah lamkai hon ahin boldoh u, ahin tohmolso uchu ahileh
1. Simlai kiloikhomna lamkaihon simlai Pol X, XII pachanna/lolhinna neiho loppihna anei uva,apachat uva, atilkhou uva, amakho diu asei pih uhi kahin pachatna lentah ahi.
2. Namsunga lamkaihon inam sung uva la tamtah isemdoh pih u mi alasem ho aoipih uhi ahi. La kiti hi ki-ai ngailou hel ahin, jaila oi kiti ahi. Chule jaila asemdohho loupi tah a i-oipih uva kipathilpeh nasatah jong inei pih uhi kakipana lentah ahi. Hiche nichun amanu pachatna thu isei uvin, seisetna thu isei ging pouve.
3. District a nam lamkai hon kanatoh asunggil lang hethem hih ujongleh vannoi miten kidang tah a eipachat uva, vannoi gamtinna kanatoh doh ho le kathilpeh doh ho seiphong ding le hilchen dinga eikou jing uva, tohphatman, kipa man, pachatna, seiphatna chule kanatoh ho hetpihna eineipih uva, Asia gam, Europe gam, America gam ho a kache jing a Award tamtah kahin pohlutna jeh a thilpeh(gift) a Eon Car(Magna)khat eipeh uva, pachatna eipeh uhi kadam sunga kasuhmil lou hel ding ahitai. Eipe lamkaiho chun iseise uleh thilpeh kiti hi umponte, ipachat jeh uva ikipa pinao aum jeh a eipeh u ahi.
I society sung uva hi ahithei channa hi kipachatna thu bou isei ding diu, kisei setna thu hi seiging lou ding ahi. Michingte, mi khangtou te koima akiseise topouve. Akipah cha uve. Kipachat to hi thahatna ahi, kipana ahije. Kiseisetto hi kinahna, thalhomna, lhasetna ahi. Eimi kahi a, eimi society a ka umma, eimiho hindan kahetna, eimiho dinga na katoh thei ja, vaicha tahpa in kipahtah a hinkho kamanthei kakipah e.
Mihem koi hileh pachatna holgun keija natong, thilgong, kalsongho chun pachatna amu louteng anatoh, athilgon, akalsonna ahiding bang tah a atohmolso joulou ding ahi. Ajeh chu thilnasatah, thilloupitah, gam le nampia ding, vannoi khantouna ding ho tongdoh ing e, gongdoh ing’e, tongmolso ing ‘e itileh “Great things can be done by great sacrifices” kiti hi chepi ding, “nothing dared, nothing achieved” kiti jong hi geldoh ding, “If the toil is great, so is the fruit thereof” kiti hi suhmil louding ahi. Pachatna hollou ding, seisetna ho jahda louding, itoh ding mission chu target nei tah a chepia, tohjing ding, akum, alha sottah lut jongle lunglha lou hella toh jing ding, tohmolso tei tei ding ahi. Chutengleh seisetna jammang intin, pachatna hung lhung ding ahibouvin ahi. Thilloupi, alen khat, mipia dinga khonunga pachuom ding khat tong doh inge tia ikipatna ahileh(atleast)alhompenna kum 5-10 sung lut ding ahin, thohhat ding, lung neng ding, pottho ding ahibouvin ahi. Vannoija computer, Televsion, Radio Aerophane, ship, chuleh adang dang hin geldoh a semdohho ihetauvin, kum sottah tah lutna na atoh dan u jong ihetaovin ahi.
Vannoi scientist hole discoverer ho hinana toh hou atoh lai ule, aboipi laitah uvin koiman pachatna thu asei dehpoi, ahethem lou ten mi ngol dan a amu uva, imacha ana simlouvu ahi. HInlah a mission hou ahintoh molsoteng uleh amaho bou chu miching pen, minasapen, miminthangpen, thijongleh thitalou mihem, pachatna sangtah kipe ahiuve. Eimite lah a hin pachatna thu, tilkhouna thu kiti hohi alhasam vallinahi.Achesa kum 1989 apat in mission lentah 4 kagong in, kahin chepi in, sun le jan in kahin tong in, kanatoh kathilgon eimiten ahetphah loujeh jong hintin, koima pachatna jong kachang poi, koima tilkhouna jong kamupoi.Pachatna le tilkhouna kamu beh poi, hinlah Pathen kakou jingjeh in Ama in eipanpi in, kanatoh, ka plan, ka mission kum 30 jen jouvin kachai jin, kapute, kapaten amu khah lou eikipe in, kapute kapaten achot khahnalou gam ho ah eikipui jin, kanam mite in amu joulou degree eikipe tan ahi. Hinlah tuni chan in pachatna le seisetna kamujing in ahi. Hichu ipi jeh ham itileh leiset hi sapsetna gam, kholjinna Pathen in eihin sollu ahi jeh a pachatna jong kimu, seisetna jong kimu ahin, lungdonlou ding, lunglhah lou hel ding ahi. Ahiti ding mong ahi.
Dr. Sir. H.H.Mate


text:
KHAWTLANG ENSAN LEH MOTOR TIHCHHIAT SAKAH VAU - CHAIRMAN CZMCW :
Champhai to Zokhawthar Maxi Cab Welfare te chu Zirtawpni atang khan Zonunsanga Huan hnai zawk bulah an duty tan.
Kum khat chhung vel chu Champhai to Zokhawthar hi Rs. 150 in an tlan hnuah Zokhawthar khuaa Consumer, YMA leh VC te chuan an Rate san hi an duh lova, rate hlui Rs. 100 a tlan leh turin Sumo neitute chu an ti a. Mahse Sumo neitute chuan Rs. 100 chuan an tan awmzia a awm loh avangin an tlan thei lova. Zokhawthar Sonsumer, VC leh YMA te chuan Zokhawthar khua luh phal lovin RIhdil kal tura Sumo Hire pawh kal tlang an phal lo va, an motor halsak leh vuakchhiat sakah hial vau in, Mualrawt ah Thawhtanni atang khan an Duty niin R. Kapthanga, Chairman Champhai to Zokhawthar Maxi Cab Welfare chuan a sawi.
Hetih lai hian khualzinte erawh chuan Sumo rate Rs. 150 chu awm an ti niin an sawi a. Zokhawthar Sumo Counter atanga km chanve pawh tlinglo Tiau Lei thlengin Taxi leh Bike hmangin Rs. 100 leh Rs. 50 a hran a Passenger te chu kal tir leh thin an ni a. Hetianga Passenger ten Lei thleng tura pawisa an chawi nawn leh hi pawi an tih thu sawiin Rs. 150 hian an kal duhna hmun Lei thlenga thlah an inhuam vek thu sawiin, he an rate Rs. 150 hi khualzinte chuan tha an tih thu leh na an tih loh thu an sawi niin an tarlang bawk. Thusawnna in a tarlan danin Zokhawthara Sumo neitute pawh Rs. 100 a tlan tura tih luih niin an tlan loh chuan khawtlangin ensan leh an motor tihchhiat sak hiala an vau thu an sawi a. Champhai to Zokhawthar Maxi Cab Welfare te hian tiam chin awm lovin Duty an tum a, Zokhawthar atanga Sumo rawn tlan reng reng chu an dang dawn a, Rs. 150 a an tlan theih hma chuan Duty hi an tum niin an sawi bawk.
TUIPUI LUI HUMHALH THA LAWMMAN HLAN :
Inrinni khan Biate leh Khawbung inkar Tuipui Lui kama Khawbung PHE Pump House ah Tuipui tlawhchhan joint YMA ten Tuipui luia Sangha humhalh tha Branch YMA te hnena lawmman hlanna inkhawm an buatsaih a. Pi Vanlalawmpuii Chawngthu, Minister of State for Fisheries, etc., chuan khuallian niin a telpui.
He lawmman semna leh hmalak dan report pekna inkhawmah hian Pi Vanlalawmpuii Chawngthu chuan, Tuipui lui ri tu Br. YMA intelkhawm khaw 13 ten tangruala Tuipui humhalh nachang an hria chu lawmawm a tih thu leh entawn tlak a tih thu a sawi a. Sawrkar anga hmalakna hrang hrang bakah YMA member a nihna atang pawhin ramngaw leh nungchate humhalh kawngah thahnem a ngaih thin thu sawiin, nasa zawka bei sauh sauh turin a ngen a ni. An hmalaknaah tanpui theihna a nei anih phawt chuan tanpui turin a inralring reng tih sawiin Minister hian, Sangha chi chhuah an duhna pawh tihpuitlin sak a tum thu a hrilh a ni. Kan ramah thing leh maute kan tihchereu nasat avangin kan lui tuite a kam chak tawh hle a, tuihna humhalhna kawnga chak zawka hmalak chu kan lui sanghate humhalhna atan a pawimawh thu te, ramngaw leh nungcha humhalh kawnga YMA ten nasa taka sawrkar an thawhpui thin vanga lawmawm a tih thute a sawi bawk. Thu a sawi zawh hian Minister hian Tuipui tlawhchhan Joint YMA member Branch, kum kaltaa Sangha fuan venghim kawnga thawk tha Branch te hnenah lawmman a hlan nghal a. Lawmman hi Leng Br. YMA leh Khuangleng Br. YMA in dawngin, Bungzung Br. YMA hnenah Special Prize a hlan bawk a, Tuipui lei hnuaia Sangha humhalh mek chu chaw pein he lai Sanghate tan hian Sangha chaw bag khat a pe nghe nghe a ni.
Tuipui tlawhchhan Joint YMA te hi Branch 13 intelkhawm niin, Tuipui luia nungchate venhim kawnga hnathawk ho an ni a. He luia Sangha fuan laiin lui sangha beih an khap a. Dan phal baka Sangha man chi hrim hrim kumtluana khapin Lenkhang No. 25 aia sina man an khap bawk a. Tuipui lei (Bridge) hnaih km chanve vela thui chu kumtluanin khauh takin an humhalh bawk a ni.
Inrinnia lui vengthate lawmman hlanna inkhawm hi an pawl Chairman Pu. R. Lalremkunga'n a kaihruai a ni.
Inrinni vek hian Pi Vanlalawmpuii Chawngthu hian Biate Water Supply Scheme - Pumping, 10% Lump- sum sum Rs. 1364. 67 lakh senga hnathawh mek a tlawhnghal bawk a. He tuilak hi Mizorama khawpui fai ber, Biate mipuiten mipakhatin nitin tui thianghlim litre 135 an dawn theihna tur ruahmanna niin First class contractor Pu. H. Sanga, Aizawl Chanmary in a thawk a. Hnathawktute a tlawhnaah hian Minister chuan hnate chu rang taka an zawh theih nana theihtawp chhuah turin a hrilh a. Harsatna an neia, tanpui theihna a nei a nih chuan an tan a inhawng reng tih a hrilh a ni.
Minister in Biate Water Supply Scheme Pumping a tlawh hi Pu V. Lalvuana, JE, PHE Lungdar Sub Division leh hnathawktuten an lo dawngsawng a. Tunah hian Tuipui atanga pump house, pump house atanga Biate tlang thlenga pipe fit zawh tawh niin Power Generator pawh a thleng tawha, a pump na khawl hi tunah la nghah mek a ni thung.
CASE 19 ZIAHLUT :
Champhai Police Station ah April thla chhung khan Case 19 ziahluh a ni. April thla chhung khan Champhai Police te chuan rukruk Case 8 an ziak lut a. ND&PS Act. hnuaiah Case 7 ziahlut niin POCSO Act hnuaiah Case 3 ziah luh a ni. Foreign Act hnuaiah Case 1 an ziaklut bawk.
EXCISE REPORT :
April thla chhung khan Excise & narcotics Dept. Champhai chuan MLPC Act hnuaiah Rakzu 65.2 Litres, Zu siamna hmanrua 4 te an man a, mihring 5 man niin MLPC Act hnuaiah hian Case 7 ziahluh a ni. ND&PS Act hnuaiah Heroin 126.6 grams leh Alprazolam 100 tabs man ani a, ND&PS Act hnuaiah mihring 9 man niin case 9 ziah luh ani bawk.