text:
Ziektu: Pu L.Keivom*, Inpui.com columnist
Thim lal kulh bei ula, Thriat rawh u, thriat rawh u. -Salvation Army hla
Manipur sim thlanga um Pherzawl, in za vel umna, ka puhai khaw sat le ka seilienna, Churachandpur Biela High School a ngirna hmasa tak (1951) le Cachar, Tripura, Mizoram le Manipur hmun hrang hranga inthoka hung inchuklaihai an fuon khawmna khuoa khan kum 1960 vêl bawr chen khan kohran pawl pahnih, Independent Church le NEIG Mission chauh an um a, a tam tak chu Independent Kohrana inlawi kan nih. Sienkhom, thil mak deu el chu, kohran ngîr ve si lo, inlâr êm ĕm bok si a um a, chu chu Sandamna Sipai Pawl (Salvation Army) a nih.
Muolveng, lal in tuol ela um kan ni a. Kan in epa chun kan sungkaw hnai Pa Zulawm hai an um a, a nuhmei hi ka nu sangnu (zuorpui) a nih. Pa Zulawm pa hin zû a lawm ĕm leiin chu chu a naupain hminga a som pha hiel a nih. Hminga a som chu huntawk a ti ni ngei a ta, ama hin zu a dawn ngai naw a, zu lawm le du lem chu a sangpa Fela (Dr. Lal Dena pa) a nih. Chuleiin, hming inthleng an rot tawng hlak a nih. Pa Zulawm chun zû nêkin Salvation Army a’n vet chilh a, kan khawa member mal um sun, a thi chena sandamna sipai pawl ta dinga ringum le zum le za dawn loa tlâng insampuitu a nih. Mani sungkawa mi pakhat takngiel khom thrang nawna kohrana ringum taka intâl hlum thrak huoma a’n pek zona lungril hnètu thlarau hi a hŭ le hǐpna, a zawlaidi a hrât awm hlein ka ring hlak. Nawleh, Mosie mit inril ang put ve a, hi pawl ditumna le ropuina rŭk, mi naran hmu thei lo chu a hmu thei bik leia hieng khopa a kop det el hi? Kei chun a donna ka hriet nawh.
Ka mit a kèu trana ka thil hmu le hriet hmasak laia mi, ngaituona mit le naa la châm zing laia pakhat chu Pa Zulawmin kan pansak lal tuolzawla tlanna thisen rong puonzar put a, thim lal kul tawn dinga Kalvari kros sipaihai a fielna hla a nih.
Thim lal kulh bei ula,
Thriat rawh u, thriat rawh u;
A ram neih apiang kha,
Ramhuaite chhuhsak rawh u;
Thim kulhpui bei ula,
Thriahsak rawh u.
Chuong ang hla chu Lusei trongin sunnithlâk thlăkin a khekpui hlak a. A rawl a truo thra a, a lien a, a’n ring bok a. Puonzar putin khuo a fang a. Naupang hoklak ruolin kan zui dam dam a. Hmun remchang le indawna photah Pathien thu le kros sipaihai hlapui chu a thret a. Miin ngaithlain ngaithla naw hai sien, hril le sak a thrulh chuong nawh. Sipai ringum a ni a, a thaw dinga a hriet kha chuh zum le za dawn loin, sik le sa le rinum ieng khom poisa loin, a hlen el a nih. Baptistu Johan le zawlnei dang danghai ang khan, mihai lungrila chi thra tu chuh a chanah a ngai a, a dang chu Pathien kutah a sie top el niin a’n lang. A thlarau chang insang lai lem chun, tawtawrawt, khuongpui le darbenthek hmang ve naw sien khom a rihau a na a, a khuoin a mi chìm a ni tak. Chuleiin, hla sak ve ruol kan hung ni khan Salvation Army hlapui chu a hrana inchûk ngai loin mani dumbêl tlukin kan hriet bel hman tah a nih.
Thu a hril changin Pathien thu mu hlŭm ringot ni lo, mi mal le khawtlang nun siem thratna tieng zu dawn, zielhawp le ruihlo ieng khom ching thrat nawzie a hril uor a. A châng chun hril uorna hmangruo dingin ti-elna hla, nuizatum tak tak, sienkhom umzie inril tak nei, a phuok a, chuonghai chu ama ngeiin mi chok hlimna dingin a sak rak rak hlak a. A hlahai chu miin an hlimpui tlat si leiin, thil hril rinum, thu kha tak khom olsam deuin a hril fâi kĕl thei pei a nih. Kam zalenna hmanga inbei dan tektik a thiem hle a nih.
A hla sak laia a non inzing pakhat chu ‘Self-denial ah tel ve ang che’ ti a ni a, a umzie hre chieng naw inlang khom kan sak ve rop hlak. A hla sak inzing taphot kha, tu laia hla sak thiem hmingthanghai hla sak, a ram phêka ei inbukpui el hlak ang hin, a hun lai khan chu kan khawa hla ‘hit’ a ni pei leiin, a khawnawt khan kan thiem a, nau inawina hla chenin, an hmang hlak a nih. Ringna le hrietnaa sirbi insang lema ka hung chuong kai ve hnung chun ‘Self-denial’ chu Saptrong kulmut le inril tak, mani, ‘kei’ intina sie kieng a, mani inpei hmangna le tlak faina nun, sakhuo po po innghatna thlung poimaw a lo nizie ka hung man tung pei a. Krista lungril, mi dang ta dinga hringna pek huomna ‘Self-denial’ chu hmangaina thrang, tlawmngaina nun chie a lo nizie ka hung hmu suok pei bok a. Hi filawsawfi ropui tak, nun konga ei thlarau vitamin mamaw ĕm êm, Sandamna Sipai Pawl thupui le Lal Isu thupui (Mat 16:24-25) hi a umzie ieng am ti kan hriet hma daih khan Pa Zulawmin thrahnemngai takin a mi’n ba mol mol a lo ni zing.
Kum 1956/57 khan Pherzawl suoksanin Churachandpur khawpui bula um, ka puhai khaw sât bok Saidan-ah Pa Zulawm sungkuo leh hin kan inpĕm tung a. Saidana khom hin Pa Zulawm chu Salvation Army um sun a la ni zui ta pei a. Sienkhom, tu hin chu Churachandpur le a se vèl khaw hrang hrangah a pawlhai thrahnem tawk tak an um tah leiin a mal nêp deu tah a. A nun zûr thla tieng pang hmawra intûl tah, phai lum del dê bok a ni leiin, Pherzawl tlâng thengthaw le boruok inhoia a cheng lai ang khan a chakvak ta naw a. Chuong sa khom chun, a thlarau a thok chang chun to trok trok thei loin, Sandamna Sipai puonzar putin, Churachandpur kotthlêrah a la mal beiruol zeu zeu hlak.
Threnkhat chun invêt bilingah an ngai a, a thŭ barah an khon nawh. Sienkhom, khawvela hin invêt chilh ding dang a tam vei leh, Pa Zulawm khan ieng leia Salvation Army pawl kher kher hi a thi chena a’n vĕt chilh am ning a ti aw? Mi chungchuong le hlawtling, hnam tin histawri phĕka hniekhnung langsar le inzaum maksantuhai chanchin ei bi chun, mani inhnikna tieng invêt chilh, an hun laia mi hriet thiem phak lo lampui hrawtu an lo ni deuh vong chu tie! Salvation Armu phuntu William Booth (1824-1912) ang dam kha London khawpui mihriem nuoi tam lai an um nawh. Kalna le dodalna nasa tak kara Mizorama Salvation Army indintu Kawlkhuma khom kha pa mei mei a lo ni nawh. Pa Zulawm khom hin mi tam tak hmu phak lo thil iemani chuh Salvation Army pawla hin a hmu ve ni ngei ding a nih. Muol a liem hma khan indon chieng nachang lo hre inla ni ta ding!
Ieng po khom ni sien, keini Pherzawl khaw mi, Tuizang le Tuibum chep dè, khawvel chiktea chênghai khan chu Pa Zulawm chauh kha Salvation Army pawla mi kan hriet um sun a ni leiin Salvation Army pawl chu ama, Salvation Army aiawtu a ni top el a nih. Tu chen hin Salvation Army pawl ka hmu zatin ka mitthlaa hung inlang hmasa tak chu Pa Zulawmin SA uniform hâk a, kros sipai puonzar sen le kan khaw tlang a fang lai hlimthla a nih.
Kum 1976-a Kenya khawpui Nairobi-a kan um tran hlimin Pathienni chawhnungin a khawpui lailia um park mawi takah kan lèng a. Kan inthrung fel chauh ti chun ka ri hriet hlak, hlimum le lungleng thlak tak hin a mi hung thrawng tho a. Ka hei ngha a. Midum ruol, SA uniform hak, kros sipai puonzar put a, khuongpui, tawtawrawt le darbenthek tum a,
Krista hmachhuanin thim lal kulh i tawn ang u,
In khandaih phawi ula hma lam tawn r’u;
Lalpa Krista chuan in hmaah ka ding zel ang a ti,
A thutiam ang zelin kan ngam ngei ang
ti hla, Pa Zulawmin a sak vet, ui tol inleta kan inlet hlak chu, phûr taka a ram trong Swahili-a sakin, an hung marching phei thrap thrap lai ka hmu a. An pheikhai a zângin, an thothang a thra hle a. Thim kulpui an tawn ding khom chu zuom hmêl an put hle. Kan inthrungna bul ela chun an chawl a, Saptrong le Swahiliin an thruoitu chun thu hrilna hun a hmang a.
Africa khawmuolpuia um khom ni lang, hienghai hi ka hmu charin Pa Zulawmin kan khaw dung le vaia beipui a thlak lai dam chu ngaituona mitah sinema angin an hung inlang ier ier a, lung hlui a’n lĕng vong vong a. Chu chun mit khap kar loin Pherzawl tlang, kawlvalensam nun hlui chul rama uma chun a mi vuong lutpui a. Pa Zulawm sipaipuihai ka hmu lei chun Nairobi khom chu kan khuo Pherzawl angin ka ta-chei a, Pa Zulawm khawvel chun Pherzawl le Nairobi chu zêng khatah a khum lut ta vong tah a nih.
Chuongchun, ka thrungnaa inthok chun ka tho a, an ni lai ka thrang a, kut benin an zai ka zawm ve a. An mi lawm khop el a. China pa tu amanih, British ramper Hongkong vela inthoka hung, an pawla mi ni ve dingin an mi ring a. An prokram an zo chun an thruoituin, “SA i ni ve a ni maw? Hongkong-a inthoka hung i ni?” tiin a mi’n don a. Kei chun, “Ni lo e, India hmar sak, ram kilkhawra inthoka hung ka nih” ka ti a. “Chuong chu ni si, SA hla i va hang hriet de! In khawah SA an um ve am a ni?” tiin a mi’n don pei a. Kei chun, “Mi pakhat chauh, a hming Zulawm a um a. Ama leiin kan khawnawtin in pawl hlapuihai hi kan hriet vong a nih” ka ta, a lawm khop el a. “I pa Zulawm chu misawnari ropui tak a ni chuh” a ta. A sipaipuihai chu mi’n hmelhriettirin, kut sil rak khopin kan inchibai lăwp lâwp a. Kristaa chun hnam tin chi tin trong tin hi unau ei lo ni takzet a nih.
Kum riet hnungah, New Zealand khawpui Wellington-a kan um laiin Pathienni zan tieng hin SA Band Party khaw fang ka tong rop a, ka’n hman chang chun ka zui ve hlak a. Kohran hrang hrang inkara inunauna le inruolthratna siemna dingin thla tin Pathienni nuhnung tak zan tieng hin veng tina kohran hrang hrang hai chu biek in khatah an inlawi khawm hlak a, biek in tum tumah an inson kuol pei a. Kan veng Lower Hutt-a chun SA pawl chu an Band-pui leh an hung inthok hlak a, a thaw hlawk tak, ri na tak le mi chokphŭr dan thiem tak an ni rop. Anni rawi an thrang chun a puok thrak el. Khuong vuok dam hi an thiem a, an khuong ri hi a lâm fawn hlup hlup el a nih. Chuleiin, khuongpui le SA phuntu Kawlkhuma rawia kum 1920-21 laia Mizoram an hung rŭn tran zet khan chuh, miuzik tienga Zo hnathlakhai lung innona hre zingin Welsh misawnari D.E. Jones (Zosaphlui) hai ang dam kha an phi vêl ruoi a, phalna boa khuong le tawtawrawt le khawlai fang khap dingin Borsap a hni chul el a nih. Mingohaiin an rama an khap nuom lo hrim hrim ding Borsap-in a lo khappek el khan thu tam tak a hril a nih.
Vêng tin deuthawa hin threnkhatin ‘Rethei Dawr’ an ti el, Charity Shop, sekhonhan zorna SA hin a nei a, chuong dawrhai chu penson tah, pitar putar, a’n hman ta photin hlaw boin an thok a. Mi thilpek la khawmin, an dawra hai hin man tlawmtea an zor bakah ram hnufuol hmun hrang hrangah rethei thrangpuina dingin an thon suok bok a. Hieng dawrhai hi mi rethei le rimsi, saruoka leng el dinghai ta dinga an innghatna le muolpho loa tuom mawitu a nih. Mi hausahai chun SA dawr an mamaw nawh; rethei le vakvaihai ta ding ruok chun an sekibusuok a nih. Chuong mihai mitthli chu hru fai dingin Pa Zulawm khan a rawl nei sunin, “Self-denial ah tel ve ang che” ti hla sakin a khawnawtin a mi lo fiel hlak a nih. Tu hin chu a umzie ka man ve tah.
Italy hmar tienga an hmunpui Milan-a ka um sungin (1990-93) kum tin kar khat vel chawl hmangin Salvation Army pieng le murna London-ah kan inzin hlak a. Kan inzin nuhnung tak (1993) lem chun SA indintu William Booth (1824-1912) in kum 1865-a ‘The Christian Mission’ ti a tranna London East-End ah kan naunu kuomah kan tlung nghe nghe a. Dodalna nasa tak karah, lung inah voi tam a’n tang pha hnungin hi a Mission tran hi kum 1878 khan Salvation Army ti hming chawiin a hung ngir tah a nih. Hi venga hin SA Dawr, thil hlui chi hrang hrang zorna a tam a. Chuong dawra hai chun pitar/putar, fel le hawihawm tak tak, trong nuom em em, fiemthu thienghlim thaw thiem an thok tawl a. An titi le fiemthu ngaithlak malamin kan nu leh kan leng hlak a. Lekhabu thra le vang ka khonkhawmhai laia tam tak chu hieng dawra inthoka ka hmu fuk palh an nih.
Sak-sim tawp kristien ram New Zealand le thlang kawlrawn optu America khawmuolpui inkara ka khuolinzinnaa Sandamna Sipai Pawl ka titipui po poin chanchin ngaithlak inhoi an ti tak chu kan khuo Pherzawla an sipaipui, kros sipai mal tla, sienkhom zâm ngai dĕr lo a,
Thim lal kan bei dawn e,
Hneh hnu an tho, sual a thim ta;
Mi huai leh râl kâp turte inring rawh u,
Sipaiten in puanzar chawi sang r’u
ti hla, lungril le thlaraua sak thei le sak rop hlak, muongna kim rama August 27,1978-a mi lo inlawisan tah, Pa Zulawm chanchin a nih. SA Pawl an vet chilh san ka hriet nawh. Sienkhom, an vĕt chil tlat si lei le chu ra siktu laia pakhat chu ka ni ve leiin hi artikul hi ama hriet zingna dingin ka ziek a nih.
*Pu Keivom is a retired Indian foreign diplomat.


c: text/html

text:
13. KHRIH
IH DINMI KAWHHRAN
'Hi lungpi
parah hin ka kawhhran ka din dingih thihnak
hman in a
neh thei dah lo ding' (mth.16:18).
Lungpi parih dini
kawhhran milai kan
si maw? Kan thlarau runam co thei nak ding
kawhhran milai kan
si maw? Hi pawl hi thusutnak pawi mawh zet an si. Thu ngaithlak ih ruat tlak an
si. A dikmi, a thianghlim Catholic kawhhran thu pawl ka sim rero lai ah le hi
kawhhran pawl hin kekar dikzet an feh thei nak dingah ka ruah rero lai ahhin ka
casiar tu nan zaten ngunzet in na ngaithlak ding ka lo ngenduh. Cui kawhhran
dik cu ziang kawhhran saw a si? Kawhhran dik ih langdan teh ziangvek saw a si?
Khui tawk hmun ah saw cui kawhhran dik cu kan hmuh thei ding? Hivek thusutnak
pawl thawn peh aw in malte sim ding ka nei. Thuhmahruai ih ka hman mi Lal Jesu
ih tongkam hi ka runsim fiang tum ding. 'Hi lungpi par ah hin ka kawhhran ka
dinding, ih, thihnak hman in a neh thei dah lo ding' a ti.
Himi tongfang kan
theihnal zet mi ihsin kan theihding thil panga a um :
1) A Innpi : 'Ka Kawhhran'
2) A dintu : 'Ka kawhhran ka din ding'
3) A hrampi : 'Hi lungpi parah ka kawhhran ka din
ding'
4) Thil tihnung : 'Thihnak'
5) Venhimnak simcia mi : 'Thihnak
hman in a neh thei dah lo ding'
Tulai kan tikcu le caan
hin himi bungcang hi ngaihsak dingah in phut. Ahmaisabikah kan theih dingmi cu,
thianhlimnak hi kawhhran dik ih ummi milai pawl theihtheinak tumpi umsun a si.
1) A Innpi :
A hmaisa bik ah 'A
Innpi' tiah kan thutlang sungah tarlang mi ka nei. Cucu Khrih in 'Ka kawhhran'
timi cu a si.
Cuti a sile, cui
kawhhran cu ziangvek kawhhran saw a si? Hihnak ih thil thupi ngaihven ciamco
ding kan nei lo ding. Himi thu hi nan ngaihvennak dingah, hi leiltun ah himi
thu fehsual pi nak hi namen lo si ti nan theih ding ka duh.
Kan thutlang sungih
Innpi kan timi cu leitlun bungrua ih sakmi innpi a si lo. Hihi lungto,
tlakrawh, le thingrua thawn kut ih sakmi biak Inn pi a si lo. Hihin nunau maw
mipa maw Khrih zumtu mibur a sim duhsan mi a si. Hi leitlun ih mithmuh theih
kawhhran pakhatkhat a sim duhnak a si lo. Hihin nisuak nak lam kawhhran maw, ni
tlak naklam kawhhran maw a sim duhsan a si lo. Hihin mirangram kawhhran maw,
Scotland ram kawhhran a ti duhnak san a si lo. Cu hmuahhmuah tlun ah Rome
kawhhran a ti duhnak san khal a si lo. Himi bung cang in a sim duhsan cu milai
mit hmuh theih ih kawhhran pakhatkhat a ti duhnak san a si loih Pathian mit
hmuh ah a thupi sawn mi Zumtu mibur kha a sim duhsan mi a si sawn. Himi
bungcang ih a sim duhsan mi cu Lal Jesu zumtu taktak mipiangthar le mithianghlim
pawl kawmkhawm mi miburpi kawhhran a sim duhsan sawm mi a si. Cucu Pathian
mithmuh ih a lngmi Khrih taksa peng zawmtu zumtu unau miburpi cu a sim duhsan
sawn mi a si. Himi sungah atel mi cu, mi zokhal a suar a sir ih zumnak thawn
Khrih hnen ah a pan hnu ah Khrih ah sersiama thar ih tuahmi pawl an si. Pathian
ih hrilmi hmuahhmuah, Patian zangfahnak cotu hmuahhmuah, Khrih thisen ih
kholhzo mi hmuahhmuah, Khrih ah diknak ih thuam aw zomi hmuahhmuah, a piangthar
zo mi le Khrih Thlarau ih thianter mi hmuahhmuah an tel thluh. Kan thutlangpi
sungih kawhhran a timi sung ahcun miphun dangdang, tong dangdang, ram dangdang,
hnam dangdang ihsin kawm khawm mi Khrih ih milai pawl an tel thluh. Hihi khrih
ih takasa pum cu a si. Hihi Khrih ih tuu rual pawl cu an si. An mah pawl hi
Khrih ih mo an si. Hihi Pathian Tu fano ih nupi cu an si. Hihi thianhlimmi
Catholic kawhhran le a dungthlun tu pawl ih kawhhran, Nicence thusuah le a dung
thlun tu pawl ih thusuah kawhhran cu a si. Mirang kawhhran pawl in an sim dan
cun hihi Pathian ih mi rinum pawl, thlawsuah mi mibur kawm khawm a si'. Hihi
lungpi parih kawhhran cu a si.
Himi kawhhran milai pawl
hi leiltun milai kawihhruai awk dan le biaknak ih kaihhruai awk dan cio ah a
bang aw htluh lo. A hrekkhat cu Bishop in a kai hruai ih a hrek cu kawhhran upa
pawl in an kaihruai. A hrek cun thalcamnak bute kha an khawm awk nak ah an
hmang ih a hrek cun an hmang lo. Mirang kawhhran thusuah 34 nakah hitin ng a
si, 'Khawm nak kan hman dan ah zaten bang awk thluh tengteng a tul lo. Asinan
kawhhran milai an zaten Pathian zangfahnak tohkham ah ra mi an si. An zaten
thinlung pakhat ten Pathian an bia. An zaten Thlarau pakhat ih kaihhruai mi an
si. An zaten an nunah a tak ih thainghlimmi an si. An zaten 'Halleluiah' ti
tlangin 'Amen' ti tlang thei an si'.
Rawngbawltu pawl in hmuh
theimi kawhhran hranhran hnuai ah rawng cu an bawl thei nan, hi mibur pi
kawmkhawm hi kawhhran ti mi cu a si. Episcopalian, Local kawhhran, Presbyterian
le ziang kawhhran kahl va siseh la duhnak thawn thinlung tak ih Pathian a
rianmi an si. An zaten Innpi pakhat hrangih hnatuan an si. An nih cu thlaici
sungmutuamtu a hawng vek an si. An mah le an dinhmun cio ah tangkai nak an nei
cio. A man khung lea tha bik pawlcu Khrih ih kawhhran hrangih hmantlak dingah
zirh mi pawl an si. Asinan hmuhtheimi kawhhran zo hman in kan mah lawng hi
kawhhran diktak kan si an ti thei lo. Ti theinak khal an neilo. Kan mah cu zoci
khal milai kan si ih, zohman in fimnak cu kan mai hnen lawng ah a umih kan mai
hnen ah a thi ding tithei nak an nei lo. 'Hmuh theihmi kawhhran zohman in a
kumkhua in kan mah cu kan tha ringring ding titheihnak khal an neil, thihnak
hman in in neh thie dah lo ding titheinak an nei lo!
Himi kawhhran ahhin a si
a kumkhua ih kalvennak, catbanglo ih cawmdawlnak le lehhnu ih cawimawi nak pawl
Lalpa'n thu a rak tiamkam. Zoin ziangvek khal in sim khal hai seh la, thuthiang
sungih kan hmuh vek in Pathian in a cemdahlo mi a duhdawtnak le
rundam-zawnruahnak thawn a kilven le a ngaihven mi kawhhran cu himi kawhhran a
si, a dang zawngin ka sim a sile, kan mit ih kan hmuh theilo mi Khrih ih
ruangpi a si. Pathian ih kawhhran diktak cu milai mithmuh ah ziangtluk fate le
ngaihthah men mi si khal seh la Amai mithmuh ahcun a sunglawi a si. Solomon ih
sakmi Biak inn pi kha tui Khrih ih kawhhran thawn kan tathim tikah Solomon ih
Biak Inn pi cu zianghman titham a silo.
Ka sim rero mi pawl hi
casiar tui thinlung ah a lut zet tin ka ruat. Kawhhranthu thawn peh aw in
zirhnak dik na theih in na buai lo nak dingah thaten zoh aw la i ngai thla
hnik! Himi thu ah na feh sual le na cang sual a si ahcun na thalrau hrangah
thihnak tiang le siatnak tiang a lo thei a si. Kan nih rawngbawl tu pawl cu
zumnak dik thawn dinmi kawhhran ah thuthangtha sim ding in hriakthih mi kan si.
An sual sir ih thuthangtha a zum tu pawl umnak kawhhran cu na umnak ding
kawhhran ah ka lo duhsak mi a si. Sersiam thar na sih ih kawhhran dik milai na
si hlan lo cu ka thinlung di a riam thei dah loih kan hnatuan khal kan theh
hrih lo. Lungpi par ih dinmi kawhhran lenglam ah khui hman ah rundamnak a um
thei lo.
2) A dintu :
Na ngaihthlak dingih ka
rak ruahman mi a pahnihnak ah ka feh vivo ding. Kan thutlangpi ahkhan a innpi
thu lawng a sim lo ih a dintu thu tla a sim tel. Kan Lal Jesu in 'ka kawhhran
din ding' a ti.
Khrih kawhhran diktak cu
Thukamtu Pathian in an sinak cio in a kilven mi
asi. hihi rinhlelh ding a um lo, Bible in a simvek in rundamnak hrang
kuakhan nak ahcun Pathian in a rak hrilcia hai ih Fapa Paian in a runsuak, cule
Thlarauthianghlim Pathian cun mit ih hmuh theihlo Khrih ih ruangpi sungah a
hruai hai ih a thianhlim hai a si.Mi pakhat cio rundamnak ahhin Pa Pathain,
Fapa Pathain le Thlarauthainghlim Pathian cu an tuan tlang a si. Hihi
theihhngilh dah lo dingmi thutak a si. Asinan kawhhran hin Khrih parah hngatawk
biknak a nei. Khrih cu a hran pa liolio in kawhhrna runsuak tu le thlen tu a
si. Curuangah kan thutlang sungah hitin ngan kan hmuhnak a si, 'ka Kawhhran ka
Digndihng'- cumi sak ding hnatuan cu keimai hnatuan a si'.
Khrih in a kawhhran
milai pawl cu a tikcu te ah a ko cio hai. An mah cu Khrih ih kawhmi an si
(Rom.1:6). Khrih ih thangharh mi an si. Fapa in a duhmi pawl cu a thangharh hai
(John.5:12). Khrih in ansualnak a kholhfai sak hai. 'In duhdawt ih a thisen in
kan sual pawl in kholhfai sak zo' (Thup.1:5). Cule Khrih in daihnak a pek hai.
Nan hnen ah hnangam daihnak ka lo pek a si. 'An
hnen ah kumkhua nunnak ka pek hai ih ziangtik hman ah an siatral lo ding' (John
10:28). Khrih in an hnen ah sir awknak a pek.'Pathian in amah cu Siangpahrang fapa
le Rundamtu vek in a kut vawrhlam kap ah to ter tahrat in a cawisang, cuticun
Israel pawl hnen ah sir awk nak le sual ngaidamnak cu a mah in a pek'
(Dung.5:31). Khrih in Pathian fa si theinak a pek hai' (John 1:12). An sungih
hnatuan thawk tu cu Khrih a si. 'Keimah ka nun ruangah nan nih khal nan nung ve
ding' (John 4:19). A tawizawngin, 'Khrih ah ziangkim a famkimnak cu Pai
lungawinak a si' (Kol.1:19). Amah cu kan zumnak a thawh tertu le a pitling
tertu a si. Amah cu nunnak a si. Amah cu kan Lu a si. Amah in Khrih ih thlarau
ruangpi peh zawm awknak hmuahhmuah cu a tuah thluh. Amai sungah an hnatuan
tuansuak thei dingin cahnak a pek hai. Amai sungah tluksiatnak lak ihsin humhim
an si. Ni neta bik tiang a kilhkim hai dingih mawh nei lo le lungawinak ropi
thawn Pai hmai ah a hruai thleng thluh hai ding. Amah cu zumtu pawl hrangah
ziangkim a si.
Khrih in a kawhhran
milai pawl hnen ah hna a tuan suak ih cumi hnatuannak ah palai tuan tu cu
rinhlelh ding um lo in Thlarauthainghlim a si. Thlarauthianghlim cun Khrih le a
hnatuan cu minung thlarau hnen ah a tak in hmual a neih ter. Thlarauthianghlim
cun hrintharnak, thangphawknak, cianternak, khros hram ah kaihruainak,
siamthatnak pawl cu minung nunnak ah a tuah ih cu in an par ah hna a tuan hnu
ah an mah pawl cu leitlun ihsin la suak in Khrih ih Thlarau Innpi hmanrua ah a
canter hai. Asinan, Insaktu ropi, nundamnak famkim rak tuahsuaktu Pathian Fapa
Khrih a si, 'A hramthawh ihsin a rak cumcia mi "THU" tisa ih a ra
cang mi kha a si'. Khrih in Innpi cu a
sak a si.
Kawhhran diktak innpi
saknak dingah Khrih in hmanrua tangkai hman mi a nei, thuthangtha rawngbawlnak,
thuthiang simfiangnak, duhdawtnak ih zirh le kaihhruai awknak, a tikcu te ih
thu simmi, Pathian lam ih mi hruai tu harsatnak-an zaten, hi pawl sung ihsin a
hnatuan cu tuan suak a si, cule Thlarau in nunnak a neih tr hai, Asinan Khrih
cu a ruangzingtu, remruattu, kaihruaitu, le khih hmuhtu le a tul mi bungrua
pawl cawmdawl tu le zianghmuahhmuah tuan suak tu a si. Paul in thlaici a rak
cing ih Apollos in ti a tawih, asinan a thangtertu cu Pathian a si (I Kor.3:6).
Rawngbawltu pawl cun thuthangtha cu an sim ding ih cangan tu pawl cun ca cu an
ngan ding a sinan ti pitling tertu cu Khrih lawng a si. Amah ih a din lo ahcun
hnatuan cu a mahkel in a tang ringring dingih hnatuan tu pawl cu an bang lak
men ding.
Khrih in a kawhhran a
dindan hi a fim in a ropi a si! Ziang hmuahhmuah cu an mah le an tikcu te ah a
tha bik in a tuah hai. Innpi saknak ih thingbel lungbel khal an mah le an umnak
cio ah hngetkhoh zet in a um cio. A caancaan cu lung fate a hril ih a caancaan
cu lung tumpi a hril. A caancaan cu hnatuan cakzet in a feh in, a caancaan cu
hnatuan nuam teten a feh. Minung in thil saupi ruat lo in zianghman tuansuak
mi aum uallo an ti theu. A mit hmuh ah
kum thawngkhat cu nikhat vek a si. Innsaktu Ropi cun thil zianghman a tuah sual
dah lo. A tuahmi cu a thei, a thawk ihsin a cemtiang a ciang thlepthlep.
Ziangkim a hmu tlangthluh. A tumtah vek in zianghman remsal tul loten famkim
zet in a tuah. Inn ruangzing thiam hmin thang Michael Angelo le Wren pawl tla
cu Khrih in a kawhhrana dindan thawn tahthim ahcun zianghman rel tlak an si lo.
Khrih in innpi a sak nak
ih hmanrua pawl a hman dan hi a maksak in a ropi a si. Awm lo taktak le a hak
remrem lungtlo tivek tla a hril theu ih hnatuan maksak dingah a hmang theu. Tui
hlan ih an sual nak le an thilti sual nak ruangah zo vek minung hman a hnawng
dah lo ih a thlei dang dah fawn lo. Farasi le misual pawl khal kha a inn sutpi
ban pawl ah a hmang thotho. A hna tuan nak ah a ngilneihnak langter a duh.
Ruahnak nei mal le Pathian mi lo zetzet pawl khal a hril hai ih a tha le a ngil
zet mi Biak inn kil remnak ah a hmang hai .
Khrih kawhhran Innpi
saknak ah a hman mi huham cahnak hi a ropi a si! Leitlun,tisa le satan doral karlak
ah a hnatuan cu fel famkim in a tuah suak. Thlipi le thlemnak tihnung karlak
khal ah daiten, aukhuang loten, pawnzai loten, le thlabar lote, Solomon ih biak
inn an sak vek khan innpi cu sak a si thotho. 'Ka tuahmi cu zohman in an thleng
thei lo ding' a ti (Isai.43:13).
Hi leitlun fale pawl cun
kawhhran innpi saknak dingah zianghman ngaihsak nak an nei lo. An hrangah
thinlung a kuai mi le thinlung a pemmi cun sullam a nei lo. Sual theihternak le
Khrih ah zumnak pawl cun an hrangah zianghman sullam a nei lo. Hi pawl cu an
mit hmuh ah atnak men lawng a si. Cutin leitlun fa le pawl in zianghman an
ngaihsak lo laiah Pathian hmai ah lungawinak tumpi a um a si. Kawhhran dik
humhim nak ah leitlun boruak hi vawi tampi ti danglam in a um theu. Cui Khrih
ih kawhhran thatnak ding hrangah leitlun ih thil um le cangvai hmuahhmuah hi
Pathian in thazet in a remruat hai. A hrilcia mi pawl zar ah ral pawl cu
cawlhter a si theu. Leitlun rak uku, siangpahrang, lal le hotu pawl in an mah
le ruahnak vek in tumtahnak cu an nei cio ih cu pawl cu tha an ti zet. Asinan
anmit ih an hmuh thei mi an hnatuan pawl hnak ih a thupi sawn mi hnatuan a feh
rero lai mi a um ih an nih pawl cu Pathian kut ah hreitlung le namtong men an
si. (Isai.10:15). Cui hnatuan cu Khrih ih kawhhran Innpi dinnak hnatuan a si.
Kawhhran Innpi hnatuan
hi Cungnungbik ih liangpar ah a hngat awk hi lungawi thu sim ding kan si. Milai
liangpar ih rak um le thum aw siseh la cu dinsual theih a si ding. Asinan,
Pathian hmin cu thangthat in um ko seh, inn saknak cu innsak tu ropi kut ah a
um ih a ruangzingmi hmuahhmuahcu a ti sual dah lo tlun ah a zingcia mi pawl cu
famkim zet in a sak thluh fawn. Khrih cu Cungnungbik Insaktu a si. Ramtin ih mi
phun pawl le mit ih hmuh theih mi kawhhran pawl in an hnatuan mawhphurhnak an
theih lo lai khal ah a hna cu a tuan sunzawm vivo ding. Khrih in thil a ti sual
dah lo. A tuah thawk mi cu a tuah famkim thluh ding.
3) A hrampi :
A pathumnak ih kan ruat
dingah ka tarlang zomi ah kan feh vivo ding : Cucu himi kawhhran innpi a dinnak
hrampi a si; Jesu in insimmi ci 'Hi lungpi par ah ka kawhhran ka din ding'.
Lal Jesu in a kawhhran
hrampi thu a sim tikah ziang a sim duh ti na thei maw? Jesu in a biak rero mi
Piter kha a sim duhsan a si maw? A si lo lawlaw tiah ka ruat. A si theinak ka
hmu lo, Piter a ti san si seh la, 'Na par ah ka kawhhran ka dinding' a ti lo
ding maw? Piter kha a rak tisan siseh la 'tawh ka lo pe ding' a ti vek khan
fiangten a sim lo ding maw? A silo, dungtlun tu Piter a si lo. Pa in Piter hnen
ih a rak theihter mi thu kha dinhmun hngetlo le mi tawngtai Piter ih thu a
simmi a si lo. Lungpi a simi Khrih thu sawn a sim mi a si. Thlawsuahmi thutak,
Khrih kha minungle Pathian karlak ah rakkam ciami rundamtu, a famkim tertu le
Palai a si nak thu a simmi a si sawn. Hihi Lungpi, kawhhran, Hrampi,kawhhran
dinnak ding sawn cu a si.
Kawhhran hram cu man
tampi thawn rak dinmi a si. Pathian fapa ah a rungcan a tul, cuticun milai vek
in nung in a mai sualnak ruangah silo in leitlun sualnak ruangah thingkhros par
ah a thih a tul. Cui milai sinak thaw cun Khrih kha thlanmual ah phum a si hnu
ah a thawh sal a tul. Cuticun milai hrangah thlennak a tuah famkim hnu ah Khrih
cu vancungram ah kai so in Pai vawrhlam kap ah a to a tul. Bawmtu nei lo
misual, a cak lomi, a tha lo mi, a bawrhhlawh le a hlo mi misual pawl hrangah
ziangdang hman a tlakmi hrampi dang a um lo.
Cui kawhhran hrampi
vawikhat din zo mi cu a hngetkhoh tuk. Cui hrampi cun leitlun pumpi sual nak ih
rihnak khal a dawl thei a si. Cumi hrampi par ih a um, zumtu pawl sualnak ih a
rihnak khal a dawl thei. Ruahnak sual, suangtuahnak sual, thinlung sual, ngaih
tuahnak sual, mit ih hmuh theih sual, milai theihlo mi sual, Pathian dan kalh
ih sual, Pathain dodalnak sual, milai dodal nak sual ziangvek sual khal-leitlun
ih sualnak hmuahhmuah ih rihnak thaw khal in lungpi par ih dinmi kawhhran cun a
phur thei a si. Khrih ih aiawhnak hin leilung sualnak hmuahhmuah hrangah
tlennak a tuah famkim thei a si.
Hih kawhhran hrampi ah
hin Khrih ih kawhhran milai hmuahhmuah cun zawm thluh a si. Zumtu pawl cu thil
tampi ah lungruallonak le ruahdan bang awk lonka an nei. Asinan anthlaraulam
hrampi ahcun an zaten thinlung hmunkhat an si. Baptists, Methodists,
Episopalians, le Presbyterian zumtu pawl khal himi thu ahcun thu hmunkhat te ah
an tong aw thluh a si. An zaten Lungpi par dih dinmi an si. Khui tawk in
daihnak, ruahsannak, le lungawi um zet hmailam thilthleng din pawl ruahsannak
an nei ti sut hai hnik aw. An zaten hrampi pakhat, Khrih in misual pawl
famkimnak dingah puithiam sang vek ih a hna tu tuan nak ihsin a si thu an lo
sim ding.
Nangmah le nangmah kha
ziangvek hrampi ah na toh aw ti zoh hnik aw; Khrih ih kawhhran dik sung ung na
si maw? Hi cu nangmah te thei aw thei ding na si. Mipi lak ah na khawm awknak
cu kan lo hmu thei lo. Lalpia zanriah na kil ve cu kan lohmu thei nan nangmah
kha Khrih ah hrambun aw tahrat in Khrih thawn pumkhat nan si taktak le kan lo
hmuh sak thei lo. Na sungah Khrih Thlarau a um le umlo kan lo hmuh sak thei lo.
Nangmai mimal rundamnak thu ah thil na ti sual lonak dingah hmala aw. Na
thlarau kha Lungpi par ih bultohmi a si maw, zohfiang hnik! Cuti a si la ahcun
thildng peitlun mithmuh ih na tuah mi hmuahhmuah cu zianghman lo a si. Hi
hramdik ah bultohnak umlo in thuthennak ni ah Pathian hmai ah din theinak na
nei lo. Lungpi par ih thlamte cu vunnel parih siangpahrang inn hnak in a let
thawng khat in a tha sawn deldel a si!
4) Thil tihnun :
A palitnak ah kan
cangthlan ih a khihhmuh mi kawhhran hrangih thil tihnung thu ka run sim hrih
ding. (Thihnak helrak sangka) a tarlang mi a um. Cumi a simnak ihsin helram
lalpai thiltithei nak cu kan theithei (Zohhnik : Sam.9:13;107:18; Isai.38:10).
Khrih ih kawhhran
thuanthu ahhin a kumkhua in buainak, raldonak pawl a um ringring mi kan hmu
thei. Hi leitlun lal, satan cun thihnak thlen thei khawp in a beih ringring mi
ka hmu thei. Satan cun Khrih ih kawhhran cu thihtheih khawp in a hua. Zumtu
pawl cu a dodal ih a tawlrel ringring. Hi leitlun fale pawl hnen ah duhzawng
tuah dingih a fawrhfial ringring ih Pathian fa le pawl siatsuah nak ah le hrem
nak ah a hmang ringring hai theu. Khrih ih kawhhran milai pawl cu an lu a
siatsuah thei lo hman ah an kemit tal cu a siatsuah theu. Zumtu vanram lamzin
awh in khual a tlawng rero lai tu pawl cu a siatsuah thei lo hman ah an khualtlawnnak
lamzin ah a cawk buai ringring theu.
Helram lalpai thiltithei
nak thawi do awknak cu Khrih ih ruangpi in kum thawngruk lenglo a tuar zo.
Hrambur a alh rero nacing ih a kang lomi le nunau hramlak ih tlan na cing ih
zianghman siatsuah lo mi vek a si (Suah.3:2;Thup.12:16). Mit hmuh theih
kawhhran cun lennak le daihnak an neih caan a um theu nan Khrih ih kawhhran
diktak pawl cun cuvek an nei dah lo. A sungih buainak cu a khumkhua in a si. A
ral donak cu a cem dah lo.
Helramlalpai huhamcahnak
le thilti theinak thawi do awknak cu Kawhhran dik ih zumtu hmuahhmuah ih hmuh
le ton mi a si. Zokhal Khrih ih kawhhran ah peh zawmmi ka si ti tu pohpoh cun
an do cio a tul. Mithianghlim pawl ih nunnak ah ziangsaw kan hmuh thei? Paul,
James, Piter, John, Polycarp, Chrysostom, Augustine, Luther, Calvin, Latimer,
le Baxter pawl ih nunnak ah kan hmuh thei mi cu raldonak ih a tel ringring tu
ralkap sinak a si lo maw? A caancaan cu mithianghlim pawl in an mai nunnak ah
siatsuahnak an tong theu. A caancaan cu mi relsiatnak, mi hnawnnak, thuphan
puhnak le mi cam le riam tiang an tuar ih, a caancaan cu langhngan zet ih
hremnak an tuar theu.
Cuticun Khrih ih
kawhhran pawl cun ziangtik laikhal ah ziangti kawngzawng tal in maw Satan ih
dodalnak an tong ringring. Thihnak (Helram sangka) cun Khrih ih ralkap pawl cu
a kumkhua in a dodal ringring.
Thuthangtha simtu kan
nih cu Khrih hnen ah a ra tu hmuahhmuah hnen ah a sunglawi le ropi thukam cu
kan sim thei ringring (2 Pit.1:4). Raltha zet in ka lo sim ngam, Bawipai hmin
in, Pathian daihnak ziangkim theihtheinak cu nan hrangah kam cia in a um si.
Khrih a zum ih ruahsannak thawn a hnen ah a ra tu hmuahhmuah hnen ah Pathian
zangfahnak, alak ih pek mi rundamnak cu a um. Asinan satan le leitlun thawi
rualrem awknak cu Khrih dungthlun tu pawl hnen ah lo kam theinak ka nei lo.
Cuti sisawn loin hi lei taksa thawn na nun poh sung cu satan leitlun le tisa
ral na do ringring ding. Mithi khua hnar na thlen tiang an nih khal in an lo do
ve ding. Asinan cui doral ruangah Khrih ih rawng nabawlnak ah thukthun aw hlah.
A sinan na pek dingmi men le Khrih rawngbawl ticu ziang a si ih ziangtin na um
ding ti na thih cia nak le na ruatcia theinak ding ah ka lo simnak sawn a si.
Na hmailam ah cuvek ral pawl na ton tik ah an mangbang lo ding ka duh mi a si.
(Lk.14:28.
a. Thihnak (helram sangka) ih
ral na si ruangah na mang bang hlah seh. Leitlun ih ta nasi ahcun leitlun cun a
mai ta cu a duh a si. (John.15:19). Leitlun cu a si kelten, le satan khal cun a
umhmun kelte cu a luah poh sungcu Khrih ih dungthlun tu pawl cu ralkap an si
ring ring a tul. Leitlun in Khrih cu a hua ih leitlun cu a kel a awh karlak
sung cu Khrih ih dungthlun tu pawl cu a do ding a si. Hramtohsal nak rak hoha
tu Luther in a sim vek in, 'Kawhhran cu leitlun ah a um sung cu Cain in Abel cu
a that ringring ding'.
b. Thihnak ral do dingah na
tim tuah aw. Pathian ralthuam thawn thuam aw aw. Pathian minung (ralkap) pawl
hman ding ah hmanrua cu ticawk lo in a um a si. Khrih in ralthuam a tlasam dah
lo. Kan mah vek mi caklo, mi farah, misual, milian, tampi in tui kan ralthuam
hi an rak hmangih ral tampi neh in ralram ah an sung dah lo.
c. Thihnak ral na do tikah
thinsau ten do aw. Thil zingkim kha nathatnak ah an cangmi a si. Na ral pa ih
thatnak hrangah a si lo. Nang mah lo thianter nak dingah a si. Kha ral pa ih
thatnak hrangah an si lo. Nang mah lo thianter nak dingah a si. Kha pawl khan a
lo thangharh ter ringring ding. Kha pawl khan Khrih dung thaten a lo thlun ter
ding. Cu pawl cun leitlun thawn a lo thenhnih aw ter ringring ding. Cu pawl cun
thla tampi a lo cam ter deuhdeuh ding,
Khrih hnen ihsin bawmnak lakdan thiam ding ah a lo zirh ding. Cucun na
thinlung sungle na hmurka 'Khrih, ka Lalpa, ruangthlang aw' tiah a lo sal suak
ter ding. cule cu pawl cun varam a lo naih ter deuhdeuh ding. Cucun, 'Lalpa, na
lalram thleng hramseh' tiah a lo ti ter ding. Pathian in leitlun ah na thin
lung phum in a mah na theih hngilh dingle a lalram ngaihsak lo ih na um ding a
lo duhsak lo.
d. Thihnak ral cun lo neh hlah
seh. Pathian fa taktak in thihnak a ral donak cu a sunglam inun ih a nawmnak
vek thotho in theihtheih a si. Khros telloin lukhum a um lo.Buainak tel loin
rundam-khristian sinak a um lo! Khrih in hitin a sim, 'Keimai ruangah mi'n an
lo ti duhdah ih an dodal, an lo hrem ih ziangvek thil sual khar an lo phu a si
ahcun mi lungawi nan si'. Na sakhua nak ruangah hrem na tuar dah lo ih, mi
zokha in mitha anlo ti ih an lo duh hluahhlo ahcun Lungpi par ih kawhhran dik
ah na um maw um lo tihi rinhleh um a si (Mth.5:11;Lk.6:26). Cuti sihlah kawh,
Khrih ih kawhhran dik dodal tu lak ah na tel pang a si ahcun Satan ih rualpi
tha le a ralkap na si ti thei aw mei aw.
5) Venhimnak simciami :
Adang pakhat kan ruah
hrih dingmi a um: Khrih kawhhran dikih himnak. Insaktu ih thukam cia mi ropi a
um: 'Thihnak khal in a neh thei dah lo ding'.
Thuphan a per thei dah
lo tu in hitin a sim, thihna (helram) ih thil ti theinak hmuahhmuah in a
kawhhran cu a siatsuah thei dah lo ding a si. Ziangvek dodal nak karlak khal ah
a ding ringringding a si. Zianghman in a neh dah lo ding. Sersiammi thil dang
pawl cu an hloral thluh ding, asinan Lungpi par ih dinmi kawhhran cu a siatral
dah lo ding.
Lalram tum pipi pawl cu
an suak ih midang in anrun neh cingcing. Igypt, Assiria, Babylon, Persia, Tyre,
Carthage, Rome, Greece le Venice-hi hmuahhmuah pawl hi khui ah an si thluh ti
na thei maw? Cu pawl cu milai kutsuak an siih an hloral thluh. Asinan Khrih ih
kawhhran dik cu a nung ringring.
A cak bik le a ropi bik
khawpi timi hman kha a siatral. Babylon phardawl pawl kha leilungah an tlu
thluh. Nineveh khawpi kha sunhrul le leivut inan khuh thluh. Thebes ih sangka
pawl kha thuanthu ah an cang thluh. Tyre cu nga kai pawl ih sur bannak ah a
cang. Carthage cu zohman um nawn lo nak hmun rawp ah a cang. Asinan hi hmuahhmuah
pawl lak ah kawhhran cu a ding ringring. Thihnak in a siatsuah thei dah lo.
Hlanlai ih mithmuhtheih
kawhhran tampi pawl cu thu a phunphun ruangah an hlo ral thluh. Khui ah saw
Ephesi le Antioch kawhhran pawl teh ansi thluh? Korin, Philipian, Thessanonika
kawhhran pawl teh khui lam ah saw an si thluh? Pathian thutak thawn an then aw
ih an tlan hlo zo. An bishop, an synod, an puithunak, le an zirhawknak le an
khua hlan hmin thatnak pawl ah khan an rak duh aw tawk ih tu ahcun khui lam ah
an um ti zohman in kan thei nawn lo. Khrih ih khros taktak ah cawimawinak an
rak pe lo. Thuthangtha cu an rak pom hnget lo. Khrih hrangah umnak hmun dik an
rak pe lo ih Khrih ah zumnak dik an rak nunpi lo. Tu ah cun hlanlai ih thil rak
um dah pawl lak ah thil pakhat menmen ah an cang. An en nak meifar cu laksak in
an um zo. Asinan hi hmuahhmuah lak ah Khrih ih kawhhran cu a ding ringring .
Ram pakhatkhat ah
kawhhran dikcu ti duhdah in a um maw? A um khal a sile hmundangdang ah a thawk
thotho ding. Dinhmun pakhatkhat ah ti duhdah in a um maw? Asi khal le dinhmun
dangdang in a thawk thotho ding. Meisa ihurnak, thawn gih thlak nak, nam ih
sunnak, cawhkuannak, le liamkuannak pawl hin a thatnak hi a cemter thei dah lo
ding. A rak hrem tu le a dodal tu pawl u an thi ih an hloral thluh cingcing,
asinan, Pathian thutak cu a nung ih a thanglian vivo. Kawhhran dik cu ziangtluk
ih cak lo le tawntai in a lang men ding nan a siatsuah tu le a dodal tu cu ti
siat an si ringring ih tikcu cem hlanlo cu a pehzawm vivo ding. Kawhhran par ih
kut a thlak tu cu Pathian mangmittawk an si (Zech.2:).
Kan thuhmahruai
bungcangih thukam micu kawhhran zate hrangah a tak a si mi a si. Khrih theihpi
tu umloin leitlun hi ziangtik hman ah a um dah lo ding. Boruak siat lai bik
caan hman ah Khrih ih milai cu an um ringring a si. Ahab san lai hman ah khan
Israel mi thawng hnih a nei a si. Tulai ih a thimnak zet Rome le Grece ram pawl
lak khal ahhin Khrih a rian rero tu an um ding ti ka zum.Satan cun tuksumza in
Khrih ih kawhhran cu a tisia in a sitsuah men ding. Ram hrek khat ah kawhhran
pawl cu ti duhdah inan ummending. Asinan tihnak ih ti theinak cun ziangtik hman
ah siat suah lellel dah lo ding.
Kan cangthlan sungih
thukam nak pawl hi zumtu mimal hrang khal ah a dik a si, hmun hrekkhat ah
Pathian minung pawl cu namthlak an si ih an himnak hranghman ah thlaphan a um.
A hrekkhat pawl cu David le Piter pawl in an rak ton dah vek in riahsiatnak
ngaingai an tong. A hrekkhat cu Cramer le Jewell vek in tikcu ziangmaw zat sung
cu an zumnak hman kha an hnawl ih an tlan san. Mi dang hrekkhat pawl lala cu rinhlelhnak, tihnak tumpi in a
cim hai. Asinan, a neta bik ahcun a nauta bik ihsin a tumbik tiang, a cak lo
bik ihsin a cak bik tiang, an zaten dam le, lungawi ten inn ah an thleng thluh
thotho. Cutivek cun tikcu cemtiang a si ding. Thaisun ih ni cu tlang lo ding in
na kham thei lo ding. Bristol ti luannak cu luang nawn lo ding in na kham thei
maw? Leilung hlum pi pawl hi an hernak lamzin cio ah her nawn lo dingin na kham
thei maw? Cuvek pawl na tuah thei hnu lawng ah zumtu pawl rundamnak, ziangtluk
in tawntai le cak lo an si hman ah, Lungpi par ih dinmi kawhhran misa pawl
rundamnak cu na kham thei men ding.
Kawhhran dik cu Khrih ih
taksa a si. Khrih ih taksa ruangpi sung ihsin a ruh peng pakhat te hman a
hloral dah lo ding. Kawhhran dik cu Khrih ih 'mi' a si. Pathian in sankhuk daih
thukam nak thawn a zawm zo mi cu zohman in an then thei dah lo ding. Kawhhrna
dik cu Khrih ih tuu rual an si. Kiosa cun David ih tuural lak ih ta tuu pakhat
kha a keu ih a laksak tikah David in a kaa sung ih ta a lon sal. Khrin in, cuti
vek in a tuu rual pawl cu a kil him ding. Amah cu David ih fapa a si. Khrih ih
tuu rual lak ah a hrisel lo bik pakhat te hman a hloral lo ding. Ni neta bik ah
Pai hnen ah hitin a sim ding, "ka hnen ih pekmi pawl lak ihsin pakhat hman
ka hlo ter lo' (John 18:9). Kawhhran dik cu leitlun ah sangvut vek an si. A
caancaan cu thli in a hran men ding, a caancaan cu khatlam le khatlam ah an lu
a zing seksek men ding. Asinan thlaici fangkhat hman a hlo lo ding. A hi le a
hnawm pawl cu hlawn ih meisa ah ur an si ding. Kawhhran diktak cu Khrih ih
ralkap an si. Kan rundamnak ih kan ral bawipa cuna ral kap pawl lak ihsin a cak
lo bik hman a hlo ter dah lo. A tumtahnak pawl cu ziangtik hman ah siatsuah an
si dah lo. A cawmdawlnak cu ziangtik hman ah a tawp dah lo. A kaihhruai dan cu
a thawk ihsin a tawp tiang a thleng aw dah lo. Mirang ram ih Crimean ral do
dingah minung tampi an feh ih minung tampi cu an ra tlung nawn lo ti kan thei.
Ral bawi cak le thiam zet pawl cu lungawi zet inan feh ih an ram ah an ra kir
nawn lo. Asinan Khrih ralkap pawl lak ahcun cuvek zohman a hlo ta ti an um dah
lo. Ni netabik tiang ah a ralkap lak ihsin mi pakhat hman an hlo dah lo ding.
Amah rori in a sim, 'An hloral dah lo ding' (John 10:28).
Satan
cun Khrih ih ralkap pawl cu thawng inn ah a thlo men ding. Hremnak a phunphun
meisa ih urnak, thing par ih thlai that nak in maw hremnak a phunphun thawn an
that men ding. Asinan, taksa nunnak a that hnu ahcun zianghman ti theimi a nei
nawn lo. Zumtu thlarau cu hnaihnawk thei nak zianghman a nei nawn lo. Kan
dunglam rei tuk loah, French pawl in an rak lak lai ahkhan, thawng inn phar par
ah an ngan mi cu an hmu. A ngan tu cu zo a si ti an thei lo. Asinan a ca ngan
mi pawl hi thiehtlak zet a si ih a thihhnu khal ah cui ca cun thu sim ringring.
Hremnak a phunphun a tuar hnu ah thawng inn phar par ah, beidawng zet hnu ti
theihtheih in, hitin a ngatn, "Thlawhsuahtu Jesu, na kawhhran sung ihsin
zohman in in hlawnhlo thei lo'. Himi cangan mihi a dik a si. Satan ih thil ti
thei nak cun Khrih ih kawhhran dik sung ihsin zumtu pawkhat hman a hlo ral ter
thei lo a si.
Tui casiar tu lak ah
zohman in tihnak ruangah Khrih an rian duhnak le tumnak cu an thulh dah lo ding
tiah ka zum. Na thlarau na hngat nak pa cun lei le van ih thu neihnak
hmuahhmuah cu a nei ih a lo kil him ding. Thai hloh ding men ah a thisen suak
khawp in a lo runsuak rero zik lo. Na sungkhat pawl cun anlo dodal men ding. Na
inn hnen pawl cun an lo hnihsan in an lo zawkzet men ding. Leitlun cun a lo rel
se dingih hmuhsuam nautatnak thawn a lo ti duhdah men ding. Tih aw hlah? Tih
hrimhrim hlah! Helram thiltitheinak ruangah na thlarau cu siatsuah a si dah lo
ding. A lo dodal tu pawl hmuahhmuah hnak in na lam ih a tang tu cu a cawk sawn
a si.
Khrih ih rawngbawl tu
lak ihsin mithianghlim pawl lak hloh an si tikah na thin thir hrimhrim hlah
seh. Khrih in a thu cu a kumkhat khua in a hmun ter thei a si. Rawngbawl tu tha
tha le duh um zetzet a suah ter leh ding. Van ih Arsi pawlcu a kut sungah an
um. Na hmailam hrangih na khuah ruahhar nak hmuahhmuah cu a ke hram ah thum mei
aw. Leitlun mifim ti aw pawl le tuu hmul hruh cinghnia kauham pawl ih
tihsiatnak ruangah na beidawng hlah seh. Khrih cun a kawhhran cu a kumkhua in a
enkawl ringring ding. Khrih in a humhim dingih helram thil ti theinak ih a
siatsuah lo ding. Kan mit ihkan hmuh thei leifang khal ah ziangkim cu a thatnak
in a feh rero a si. Hi leitlun lalram hmuahhmuah cu kan Pathian lalram, Khrih
ih lalram a si thluh leh ding.
A takih kan nunpi ding
thu malte thawn tui thu cu ka tawp ter hrih ding.
1). A pakhatnak ahcun thusutnak
a si ding. Ziangvek thusutnak saw sut awm bik? Ziangso ka sut ding? A hrem ka
thawknakah ka kir sal ding. Hi thu ka thawhnak tongkam ah ka kir sal ding. Ka losut mi cu, Khrih kawhhran dik milai na
si maw'? Kawhhran misa tihi Pathian mithmuh ah ziang a si ti theihtheinak na
nei maw? Ziang ka sim duh ti cu theihtheinak na nei ko ding. Ramsung kawhhran
hnak ih hlaswn thlir in ka sut mi a si. Ziang pawl le Biak inn thu ka sut mi a
si lo. Lung prih dinmi kawhhran diktak sungah member na si ve maw? A ropi mi
kawhhran hrampi tobul cu na zawm ve maw? Thlarauthianghlim na co zo maw? Na
thlarau cu Khrih thawn pumkhat an si tiah Thlarauthianghlim ih theihternak
nenei maw? Na thinlung sungah thaten ret ih ngaihtuah ciang dingah Pathian hmin
ih ka lo sut mi a si. Na piangthar hrih
lo a si ahcun Lungpi par ih dinmi kawhhran milai na si hrih lo.
Ka thusutnak pawl hi
thaten a sangthie lo tu casiar tu cun hi thu pawl hi a mai hrangah thaten la in
ngaihtuah aw seh. Na thlarau sankhuk siatralnak na htlen lo nak dingah hma la
aw. Thihnak in ni neta bik ah a lo neh lo nak dingah le Satan cun a mai ta ah a
lo siar tel lo nak dingah hman la aw. Cuticun sankhuk hrangah na hlohral lo
nakdingah hma la aw. Bible a umnak ih thlawsuahnak ram le thuthangtha eng umnak
ihsin na tlak siat lo naki dingah hma na pin la aw. Baptists, Presbyterian,
Methodists, maw ziang kawhhran pawl hmun sung ah na um khal a si len na pawl na
tan tektek ih hma na lak nak Pathian thu ih dungle hmai hman thei nawn lo in,
na phurnak ah na hmang aw ih Khrih ih kawhhran hrampi cu rak zawm ziar si loin
ni neta bik ah Khrih ih kehlam ah feh dingmi pawl lak ah na tel lonak dingahna
thei tawk suah in hma la aw.
2) A pahnih nak ah nunih
lakdingmi ka sim duh mi cu sawmnak a si. Zumtu diktak a si hrih lo tu pawl hnen
ah ka sim. Na hnen ah ka lo sim, ra aw la, kawhhran dik hi zawm ve thlang aw.
Ra aw la, Khrih thawn sankhum thukam nak hnuai ah zawmawknak nei ve thlang aw.
Cuticun theihhngilh ih na um lo dingah.
Ka simmi hi ziang a si
ti thaten ruat aw. Ka lo sawmnak ih ka tong hman mi pawl hi theihsual lo dingin
thaten ruat aw. Mit hmuh theih na kawhhran pawl kha tanta aw ka lo ti nak a si
lo. Pawl le kaihhruai awknak ih hngat aw mi thil lem biaknak hi ka hua
hluahhlo. Pawl sawmnak thlarau hi ka hua. Asinan ka lo simmi cu Khrih ah rundam
na si theinak dingah ra aw. Na thenhnih awk thei nawn lo nak ni a ra lai ding.
Ziangruangah tufangah a cang thei lo. Ziangruangah tuisun ah a cang thei lo?
Ziangruangah tuisun hi tuisun tiah kan kawh lai ahhin a cang thei lo?
Ziangruangah thaizing nisuahhlanah, tui zan ah a cang thei lo? Misual hrangah
khros par ih a thi tupai hnen ah na rualpi misual pawl kah sawm la, misual
rundam theitu Jesu hnen ah na rualpi misual pawl kha sawm aw la, misual rundam
theitu Jesu hnen ah ra aw. Ka Lal le Rundam tu Jesu ah ra aw. Na hrangah
zianghmuahhmuah cu tiar aw cia in an um. Zangfahnak cu na hrangah tiarcia in a
um. Vanram cu na hrangah tiar cia in a um. Vancungmi pawl cu na rat tiktik ah
lungawi thu sim dingah an man cia zo. Khrih cu lungaw zet ih lo pom dingah le a
fale pawl lak ih lo ret dingah a man cia zo. Khua a tlai hlan ah ra mei aw.
Pathian thinhengnak cu tilik bang in leitlun ah a ra thleng cing ding. Lawng sungah
ka ra lut aw la na him ding.
Nunnak lawng a si mi
kawhhran dik ah ra aw. Hi leilung hlunpi cu a siatral cingding! Hihi thei aw la
cumi tihtu lak ah na tel lo ding. Leilung pi cu tipi kap ih vunnel parih a siat
mi lawngpi vek a si. Zan cu a rei cuahco ih thlipi cu a hrang thawk rero
thlang, thlipi cun a siatral ciami lawng pi cu a siatsuah thluh leh ding . Cuti
a si lai ah nunnak lawng pi cu rem a si ih, kan nih thuthangtha sim tu pawl hin
nunnak lawngpi sung ah ra lut in a luat dingmi lak ah na tel ve nak dingah kan
lo sawm a si. Hmakhat te ah tho in Khrih hnen ah ra dingah kan lo sawm a si.
Ziangtin ka ra thei ding
tiah na sut maw? Ka sualnak pawl cu a tam tuk si, na ti maw ? Mi tha lo tuk ka
si, ka ra ngam lo, na ti maw ? Cuvek ruahnak thaw cun a hla aw tuk . Cucu satan
ih thlemnak a si . Misual na sinak vek in Khrih hnen ah ra mei aw. Na sinak vek
ciah in, zianghman zep lo in ra mei aw. Hi hla mawi zet ih tongfang pawl hi
ngai hnik !
' Ka sinak
vek in, zianghman thatnak nei loin,
Asinan na
thisen cu ka hrangah na thlet zo '.
Cuticun na
hnen ah ra ding in i ko aw,O,Pathian tufa no,
Na hnen ka
ra '.
Hihi Khrih hnen ah rat
dan ding lamzin cu a si . Ziangthil hman hngak mi nei lo el ruahhar ding um
loin na rat a tul. Misual rilrawng pumpuarnak hawl vek in ; mi farah misual
lennak hawl vek in ; mi tha lo misual diknak ih thuam ding vek in Khrih hnen ah
na rat a tul. Cuticun ra mei aw Khrih in a lo co hlang ding. Khrih hnen ih a ra
tu hmuahhmuah cu ziangti lam hman in dawi suak sal an si lo ding . Aw, ra mei
aw, Khrih hnen ah ra aw ! Rinnak in kawhhran dik sung ah ra aw la rundam na si
ding .
3). A netabik ah zumtu himi
casiar tu pawl hnen ah tha pek nak malten kan run sim ding.
Thianghlim nun nung
dingah zuam aw . Na umnak kawhhranih hman tlak mi si tum aw . Vanram mi sinak
nei vek in nung aw . Na eng cu leitlun ah eng seh, cuticun leitlun mi in na nun
an hmuh tikah hlawknak an neu ding . Zo ih ta na si le zo na rian ti lo thei lo
an lo ti lo ti lo nak dingah, mi zokhal ih siar thei mi Khrih ih cakuat si tum
aw . Thianhlimnak zianghman a thei lo tu cu Lungpi par ih bultoh mi kawhhran
member a si ve lo .
Raltha zet ih nun tum aw
. Mi hmai ah Khrih cu phuang aw . Khui tawk hmun na luah khal len Khrih thu cu
phuang aw . Ziangruangah a mah cu na zah pi ding ! Thingkhros par ah a nih cun
a lo zahpi lo . Ziangruangah a nih cu na zahpi ding ? Ralkap tha cun a ral
thuam cu a zahpi lo . Zumtu dik cun Khrih thu cu a zahpi dah hrimhrim lo .
Lungawi thiam ringring tum aw . Khrih ih ratsalnak dingah ruahsannak nei vek in
nung thiam aw . Hihi kan zate ih kan zoh dingmi a si .
Vanram lam pan ih feh kan si vek in vanram
thil in kan
thinlung cu in rung luah khat thluh ding a si. Pathian mi pawl hrang ahcun
ziangkim hi a tha bik tikcu le caan ah an um thluh. Khrih ih kawhhran hrangah
cun cantha bik a um. Zum lo tu le leitlun mi pawl hrangah cun harsatnak le
beidawnnak can tha a si ding nan Khrih kawhhran sungih a zawm tu pawl hrang
ahcun ziangkim hi thil tha hrangah a cang mi an si. Cui caantha pawl hrang ah
fimkhur ten thlacamnak thawn kan hmailam
caantha cu hngak ringring ding kan
si.
Siatsuahnak cu rei lo te
ah thlawnthlak a si cing ding. Lungto neta bik cu lakthlak a si cing ding. A
tlun ih lungpi cu famkim zet in a umnak hmun ah rem a si thlang ding. Cuticun
Khrih in Lungpi par ih a dinmi kawhhran cu fiang le fel zet in kan hmu thei cing ding.
Insaktu Ropi cu a mah
rori a ra thlang ding. In pi cu a zianghman famkim lonak um loin a mawinak
thawn leitlun ah hmuh theih a si cing ding. Rundam tu le rundam mi pawl an
zaten an nuak aw cing ding. Sersiammi hmuahhmuah inh Khrih ih kawhhran a dinmi
cu athatzia an hmu cing ding. Zohman in Khrih hmin cu thlawsuah le thangthat in
um ko seh an ti dah lo nak hmun ah Khrih hmin cu thangthat in um ko seh ti ah
an au ding.? Cule ' Lungpi kawhhran ah a tel tu hmuahhmuah cu mi thlawsuak an
si ' tiah mi zapi in an au ding.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
¢ Tuikhuahthanga
Thuziak hi ka thiam lem lo a, mi thuziak sawisel erawh ka peih fu thin. Mizo mi tam ber angin ziak thiam si lo, sawi thiam vak si lova titi zuah zuah hi ka thiam tawk a ni a. Chuvangin he thuziak hi a chhiartute'n titi angin lo ngaithla teh mai u.
Kum 2003 leh 2004 vel kha kan thlir kir em aw? Khatih hun lai kha Mizorama weekly chanchinbute vanglai kan ti thei ang. Mizoramah computer printing hmanga chanchinbu an rawn invawrh kan lai kha a ni a. Chanchinbu lah a tam nangiang mai. A hman apiangin chanchinbu an chhuah emaw tih hun lai tih tur kha a ni a. A thenin Kasauti an ti, film serial transalation lama inelna chi hrang hrang nen. Market lah a tha. Weekly chanchinbu te khan copy 10000 chuang te an hawlh nawk asin. Chanchinbu lama mi inhmang thar naupang fel tak tak lah an tam bawk.
Khatih lai khan alawm, keini printing lama eizawng tih takah, hna thawh tur kan lo nei em em lo nen, kan nau Lalramdinliana (Tea) leh kan nu Ngaizuali pek chuan chanchinbu chhuah an chak ve ta tlat mai a. Kei lahin ka huphurh si. Chanchinbu lamah hian a hahthlakzia ka lo hriat ve nual tawh avangin ka huphurh a ni. A tawpah chuan “kei chu ka peih lo a, ka tel dawn hauh lo a nia” ka han ti a. Ka tel loh hlei hlei chu an lawm emaw tih turin an cho at reng mai si a. A buk rit lo lam chu ka tlawm a. Zozam chanchinbu lo pianchhuahna turin bul kan tan ta. Tih dawn rau rau chuan khawnge hetiang lama experience nei ka thianpa HC Vanlalruata ka han rawn teh ang tiin ka han bia a. Anni zawng ziak lama ram rawngbawl tih takah chhuah theih chuan a tha alawm an lo ti. Ka naute chu ring zo chiah hek lovi, an computer hna buai nen, Senhri chanchinbu buaipuitu hlui leh ka kalsual hlau tak thin U Kaia (VZ Kaia) te nen chuan editor interview kan ko ta thut mai a. Nuihzatthlakin, kan koh ni chuan mi pahnih chiah an lo kal! Pakhat chu Mizo tawng pai a ni phawt. A pai lo zawk chu lak loh theih ni hek lo. Duhthlan tur a awm lo a ni. Ka thianpa Ruata erawh min thlahthlam hauh lo turin ka ngen zui. Chutiang chuan kum 2004 August ni 18-ah bul kan tan ta phut mai a nih chu.
Sawi leh sawi hnu, kha'ng hun laia weekly chanchinbu ho invawrh kanna ber chu entertainment lam kha a ni a. Bul kan tan rual rualin kan hna hmasa chu Vanlalsailova te leh Liandingpuii te thlalak nena a kawm duanchhuah kha a ni phawt mai a. A hun lai ni miau hek. Zaithiam leh milar kha a tlawnin kan tlawn a. An 'where about' hi kan eizawnna a ni tan hawt mai a. An lan fuhna thlalak hi kan zawng ruai a ni ber mai. Kan 'market' ber a ni tlat si. Thu tak lama tui thin inti si khan camera nena celebrities um ve chang a awm lo thei lo. Patlingin nula tleirawl hmel tuai deuh um um tak mai chu fate pawh an zahawm rum rum thin hian ka hria. Chutiang chu kan kalhmang a ni. Zep thu a awm lo. Chanchinbu zuarho (dawr ak, in luah man chawi ve hauh lova sumdawng ho) hi kan innghahna an ni lo thei lo. A kawma nula an hmelthat loh deuh chuan zinga an pawmchhuah zat deuhthaw hi tlaiah an rawn pawm kir a. 'A hralh theih thlawt loh, a kawma mi hi a fuh lo a ni' an rawn ti leh thin si. Manganthlak rilru thin tak a ni.
Chutiang chuan kan buai ve mawp mawp thin a. Entertainment lam boruak man thiam ta lo mangang chuan hetiang lama specialist tih hial tur Sangzuala Hmar (Times of India correspondent, tuna Lunglen Editor) chu zah pawh dawn lovin kan sawm lut ta tawp mai a. Kan ziaawm sawt. Zozam pawh a kang nghal. Thu tak lam buaipui turin a college kal lai atanga ka mi hriatchian Lalthlamuana Ralte (PUC lectuer) kan sawm bawk. Kan phuisui tan e. Mizo zinga thu leh hla thiam mi lungleng leh miril Tluangte Hnamte (RIP) in min rawn fin bawk. A nuam pawh kan ti. Chumi hnuah Lalhruaitluanga Chawngte leh Remruata Renthlei an lo tel. A tir atanga sports ziak rengtu Hmingsanga te nen hian vawiin thlengin kan la hlim viau. Kan vannei khawp. Zoa Tlau te, Remruata Tonson te, Musa te, BCh-a te, Lunglei lam atangin Rochana te'n thu tha tak tak an rawn ziak reng bawk. Zozam tihlutute chu an ni chiang khawp mai.
Chutianga kan kal bang bang lai chuan ram boruak a rawn inher chho a. Mipui rilruah thil dik lo huatna a lo thleng lian chho a. Chanchinbu chu mipui mamawh anga kal kan nih thin ang ngeiin thil dik lo inthup ngaihven lamah kan lut chho tial tial a. Kan rilru chhungrilin chu lam chu a chhui a. Nula hmeltha leh zaithiam thla la thin khan mi document fel lo kan chhui a, thlalak kan neih pawh a dang ta. Mi fuihpawrh kan ni nge kan tui ve reng pawh ka hre lo. Zaithiam thlalak aiah OPD building thlalak te chu kan computer-ah a tam ta. Muantea duh fo thin a kawma hmeltha ringawt zawrh tum ta lovin Pu Zoramthanga thlalak te kan zuar ta chu a ni ber. Mi ram chanchinbu kalhmang angin i kal ang u a tih thin chu risk-in kan zawm a. MLA hmeltha lo ve tak tak thlalak te kan tlar ve ta chuai chuai a. Chutiang chu kan kan lo in change chhoh ve dan a ni.
A mar put put lam ka han sawi pur pur a. Harsatna chi hrang hrang kan tawk ve zeuh zeuh thin. Han sawi tel ve pawh hi a nuam e. He kum nga kal ta chhunga thil tawn vo tho chu. Mipui hriat duhzawng chhuah tum thin ta na na na chuan lo zen ril deuh chang pawh kan nei. Vawi khat chu nula Remsiami vai pahnihin an thah chungchangah khan a buaipuitu police lam te duh aiin kan lo chhuah thui deuh nge ni, court-a thu inthup la puanchhuah loh kha kan chhuah pek a. Telephone a lo ri ral ral a. Ka han chhang chu - “Zozam a ni em?”
“Aw” ka ti a. 'In thuziak chungchangah police office-ah lo kal nghal rawh' min rawn ti tawng mai a. Ka thinlung hlui a chhuak pek a. Chuti taka min hmusit chu “ka hman lo” tiin ka han chhang ve a. Ani chuan “I lo kal loh chuan a pawi zawk ang,” a rawn ti. Kei chuan “Chu min vau elaw? Invau ngawt te chu a tunlai lo em mai,” ka han ti a. “Ka vau lo che, lo kal nghal mai rawh,” min han ti chu phone kan dah rual chiahin ka hria. Police officer lian lam ka phone a. "Hetiang mai maia intih tur a ni lo, rawn ti tawh suh se," kan han ti ve a. An rawn chhunzawm ta bik lo. Hei hi ka han sawina chhan chu rambuai laia lal lo hrawt thin police senior lam thenkhat hian ram fel hnu 'manner' hi an hre lo leh lek lek thin a. Kan thian thenkhat pawhin hetiang hi an tawng leh zeuh thin. Tunhnai hi chuan a ziaawm tawh e.
India ram pum puia dan tha ber pawl an loh tih hial zinga mi Right to Information Act 2005 chu kum 2006 atang khan Mizoramah pawh hman a lo ni ve ta a. Chanchinbumite tan chuan kan chawbel a ni tih kan hre theuh. He dan hmang hian tunhmaa kan la tih ngai loh leh tum pawh tum chhin chia ruat ngai loh sorkar document pawimawh tak tak chu ziakin kan dil ta char char mai a. Mipui lam lahin chu lam chu an lo bengkhawn tih kan hria. Thla khat chhungin min chhang tur a ni tih kan hriat ang chiahin officer lam lahin a hun chhung an hai lo. Kan zawhna thehluh ni te chu calendar-ah kan chhinchhiah a. Department hrang hrang nen kan innawr chu a ni ta der mai a. Mi thuruk ni thin inhaichhuahsak tum ta chu lawm hi kan han hlawh lo em em mai thin a. A chang chuan mi office-a kan kal ve te hi huat melhin min melh kar hlawm ni te'n kan hre thin. Hreh takin mi office-ah kan leng a. Huat viau nia inhriat chuan khawi hmun mah hi a nuam thin lo. Mahse, kan ti laklawh tawh thin si. A tlangpuiin sorkar officer te hian dan hmanga an thuruk chhuhsak hi dan a ni tih hre tho mah se na an ti fo. Lawm hlawh chu a har a ni. Vawi khat phei chu tualthah thubuai vanga post mortem result min pek duh loh chu chief information commission hotupa-in min pe tura a tih luih avangin min pekchhuah pahin police officer pakhat chuan, “Misual man leh chhui pawh chanchinbumiin ti tawh rawh u, in thei zawk alawm,” min ti zui ngat a. Tuang tih chhah luih loh chuan nuam lo ve tak thin a ni.
MLA ho zin bill lem kan chhuah tum phei kha chuan tu party mah hian min han lawm lo phawt mai a. Democracy rama thuneitu sang rual zawng zawngin min han ep mai kha chu mahni inthlamuanna thu hi inlengte zingah kan sawi kan sawi ringawt mai. Khatih lai khan thurawn hi kan han dawng nasa khawp a. MLA thenkhatin Privillege Committee hma-ah koh tur an ni min tih thawm kha kan han hria a. A thenin "ko ngei che u sela in chanchinbu tan a lawmawm ang" an lo ti a, a thenin "in ti lutuk a ni" an lo ti bawk. Vanneihthlak takin mipui hawi lam an hria a, kan chungah action lak a awm ta lo hlauh a. Lehlamah chuan RTI Act hi kan chanchinbuin kan hlawkpui a, mipui pawhin an hlawkpui chiang a ni. Kei ngei phei chu ka la tawn phak ngai hauh loh India rama Right to Information khawmpui lian neih hmasak ber New Delhi-ah khan ka zuk tel ve phah a, keini ang tan chuan damchhung sawi tur mawle!
Dan te hi a eng anga dan tha pawh a kengkawhtuin a zir loh chuan dan tha a awm thei lo. Mizorama RTI a lar chhuah hluai chhan pawh kha chief information commmissioner Robert Hrangdawla kan neih vang hi a ni chiang khawpin ka hria. RTI hmang tangkai deuh chanchinbu dangte pawh hian sawi duh se an hrechiang hlawm khawp ang, ani hi chu. A dam lai hian ka han fak law law teh ang, a thih hnua fak ai chuan. Tu takin he sakei huai hum hi luah ang maw.
Zozam Weekly hi zawng vannei thei ta reng reng kan ni a. Kan naute hi hlawhfa anga thawk an awm ve lo. A neitu vek kan ni. A thu ber leh thu lo ber pawh kan awm tak tak lo. Kan chanchinbu tana tha ber tur hi an ngaihtuah vek mai a. Kei, a kum lama upa ber pawh hi zin bo daih mah ila a chhuah dan a ngai reng a, chu chuan ka pawimawh ber lohzia a tarlang chiang khawp mai. Neitu rilru put tlan vang a ni. Kawng lehlamah chuan Mizorama chanchinbute thawh hahzia leh income a tam hleih theih si lohzia hriatchian chuan rilru a hah chang a awm. Mahse, hetiang reng hi chu a ni kumkhua bik lo ang chu maw.
Zozam Weekly office hi a zalen khawp a. Chanchinbumi a duh apiang hi an lut a, an chhuak a. A chanchinbu-a thawkte hriat ve miah loh te hian tute emaw te hian Zozam Weekly office-ah committee tur tihte hian an lo inko a. Khawi lai kilah emaw hian an thu bial a, ram pum thilte hi an lo rel ve leh ngawt thin a. Zirlai pawl leh mi thahnemngaite'n Jet Fighter-in Aizawl a bomb ni Vanapa Hall-a an serh dawn tum pawh khan an rel dawn darkarah a neitupa ve ber chuan ka mobile phone-ah sms kohna ka han dawng chu ka nuihza ang reng khawp mai. Chutiang chu Zozam Wekly office awm dan chu a ni. A la ni zel ang a, hei hi Zozam Weekly-in mipui kan welcome thiam ve dan chu a ni.
Sawi lan nuam lo ang reng tak kan tawn zingah chuan Zozam Weekly hming hawh chak kan ngah riau leh chutianga kan hming lo hawh thintu thenkhat chuan pulpit thianghlim lam ni lo Central Jail lama lian pui chi thil an lo ti fo thin hi a ni. Kan editor te'n mi chi hrang hrang an interview thinna karah hian remchang lo la a, mi pawimawh tak tak lo interview a, chanchinbu-a chhuah tura an thla te la a, pawisa lo dil thin kan ngah riau hi kan manganna a ni fo mai. Kum 2007 leh 2008 phei kha chu politician te vote zawn hun lai leh chanchinbu lama lan an tana a hlawk hun lai a ni a. Chu hun remchanga MLA ni lai leh nih tumte lo interview-a pawisa khawn, anmahni kan hriatchhuah theih si loh thawm kan hre tam em em mai a. Misual hi chu an fing a, manchhuah hleih theih siloh vangin police-ah FIR te kan thehlut leh ngawt thin. Kan tih ngaihna hre lovin 'kan chanchinbu a lar a ni ang e' te kan han ti leh ringawt thin a.Vawi khat emaw chauh Central Jail lamah kan inum liam hram chauh mai.
Titi a laklawh a, sawi zel teh ang. Mizoram political party hrang hrangte hi an rilru a lo zau tawh khawp mai. Tunhma anga buluk taka inhnial mai mai te kha tumah hian an lo duh tawh hauh lo mai a. Zozam Weekly-ah hian Congress an lo kal a, MNF an rawn titi a, ZNP an inthlahrung lo a, MPC lahin an taah an ngai bawk. Hetiang boruak kan political party te'n an nei thei hi kan hriat loh hlana hmasawnna nasa tak a ni. Khawi khuaah emaw chuan feh kawngah pawh PC leh Congress an kalho thei lo an tih lai nen kha chuan kan ram politic hi a lo dang tawh a ni. Ruling-in thingpui a chawi thei tia hlim taka inho dar dar te hi nuam ve deuh ania.
Han sawi tel hram ka duh chu chanchinbuah ram pum ngaihven hlawh thu lian ang reng tak tak- MLA zin bill te, Suangpuilawn kidnap drama te, OPD building thu te, cheng nuai tam tak bona Nursing College thu te, Chiahpuam tih ang reng vel kan han vawrh vak tum te kha kan chanchinbu hralh tam tum zuk ni mang hauh lo! Kan copy pangngai bak hi kan pel chuang meuh lo. Tin, khang thil kha tute emaw kan huat vanga ziak kan ni lo a, ramin a mamawh nia hriat vanga kan han tarlan te a ni thin bawk. Kan ziak tam tak hi a mihring chuan tunge a nih kan hriat mang hauh loh, document atanga kan hriat tawk tawk te an ni thin a. Miin a mi hriat ngai loh tihhmingchhiat a tum thei lo tih kha kan dinhmun a ni deuh reng mai. Vanneihna chungchangah bawk ti tawp dawn ila, he kum nga chhung hian Zozam Weekly hian thubuai tak tak, magistrate han thlena han buai deuh map map na tur kan nei lo hi Pathian kaihhruaina a ni ang tih ka ring, kei rinna lama chau tak hian.
Monday, August 24, 2009
Editor-in-Chief awka : Titi Nan Zozam Aw
¢ Tuikhuahthanga


text:
DONG NI NGEI LO key - . 1. Ka Pa sinin ka zaam hnu , Ka ngeihmi hlawn thil a dih,Fapa tlaupa lam thluan ah, Dawttu hmanh ngei ti lo in,Hmanhseh ka Pa mitthli cu, Hul ni ngei loin a luang,A dawtnak in a kan auh , A Tang nuam ah kir dingin .
Download Policy: Content on the Website is provided to you AS IS for your information and personal use and may not be sold / licensed / shared on other websites without getting consent from its author.While downloading, if for some reason you are not able to download a presentation, the publisher may have deleted the file from their server.
1. Ka Pa sinin ka zaamhnu, Ka ngeihmihlawnthil a dih,Fapatlaupa lam thluan ah,
Dawttuhmanhngeiti lo in,Hmanhseh ka Pa mitthli cu, Hulningei loin a luang,Adawtnak in a kanauh, A Tang nuam ah kirdingin..
Duh dawtnak// CungPathianiduhdawtnak,
Ramri a ngeilotluk in a san zia hi,
Rilipinakin a thuk,Vannak in a sang chin ee,
Nun chungin ka aupilai,Dongh Ni ngeilo a dawtnak
2. Prophet hnanih an rakchim, Donghkholomi a dawtnak,Lamkaltuzongnih an phuan, A cheuhmanh an chimkholo,Cachungitialcawklo le, Kaa in chimkhawhcawklomi,CungPathiani duh dawtnak,Kanthlarautaksa dam nak.
3. A dinnakzong ka phu lo, A fimnak ka ruatkholo,Athawnnak cu khuaruahhar,
Rumnak in a khatPathian,Dawtawktlak lo a kandawt,Zaangfahtlak lo a zaangfah,
Ka dawtmi ka fahniangtiah, A kanauhHalleluijah.
4. Minungnihmirummiṭha,Chungkharunaukandawthna,SihmanhsehcungPathiannih,
Amah ralkha a kandawt,Fapangeihchun a kanpek, Van nunnak cu co dingin,Zeihmanhnih a then kholo, A dawtnakchungahkan um.


text:
Hmel leh nungchang, vawikhat hmuhnaa hmangaih nghal mai theih hi a awm niin an sawi a, a dik chiah em tih ka hre lo. Hmangaihna hi chu a mak khawp a, mi dang tana dik hi mi dangah a dik vek kher lo va; thenkhat tana theih loh hi thenkhat tan a theih leh lutuk lawi si thin.
Thenkhat chuan hmangaihna hi eng vang pawhin a piang thei a, pian duhna hmun leh hun a nei hran chuang lo niin an sawi a. Hausak leh retheih a hre lo va, chi leh hnam hrang inkarah pian a hreh lo va, a thenah phei chuan kawppui neih leh neih loh pawh a thliar chuang lo; a lo piang ve tawp mai a ni awm e.
Thenkhat tan chuan hmangaihna lo piang hi hmelma ang hial a ni thei a. Phu loh zûna uai phei chu a hrehawm hle a ni awm e. Mahse, mi rethei thinlungah hmangaihna chu a piang thei lo bik lo va, a chawrno hreh map lo bawk si. Hmangaihna tak takin retheih leh hausak thliar lem lo mahse, mi tam takin hmangaihna ni a kan chhàl, hmeichhe hmangaihna tam ber hi chuan hausa a hria a, hmel tha a hria a, dinhmun a thlir a, thiamna leh theihna a en deuh em ni chu aw? tih hi khawvêl puma mi engemawzat zawhna a ni ngei ang.
Ni e, mipa hmel sawrbawl leh bawk ve tak takin hmeichhe hmel tha leh pian nalh tak an sirtlûkpui ve fo tih hre reng mah ila, chuai awm si lova hmel chuai chuk ringawt mai leh hnar tawk, biang puar satliah tan chuan hmeichhe hmel tha nena hmangaihna thlunzawm tum luih talh ngam chu harsa ve tak a ni. Lianchhiari leh Chawngfianga te inkarah hmangaihnain par a chhuang a, an champion-pui tih hriat avang ngawtin kawla ni chhuak chhiara sadai êk thai thin tan kamding nula hleitling hmangaih ve ngawt a zuamawm phah awkawng hlei nem!
Chutiang a nih vang chu em ni dawn, hmangaihna lam puanchhuahna hla zawng zawng deuhthaw hi tlin lohzia lantirna ni maiin a lang a. Kolasib model leh zai thiam, journalist ni tel bawk Rita-i hla, "I Tan Ka Tling Tâwk" tih kha Mizo lengzem hla zinga tlin tâwkzia tarlanna awmchhun a ni hial awm a sin! Lalzova atanga John Mawitea te nupa thleng hian, hmangaihna hla phuahtute hian an phuah riang ngawih ngawih vek mai rih chu a nih hi!
Khawvêl changkâng chho zela tel ve Mizo zingah pawh kan thu leh hlain a hrut kim chho vel zel a. Chutih lai chuan kil khat atanga thlirna ringawt mai, "Ka Riang Chuang E," tih te, "Mahriakte'n Ar Ang Ka vai e, Parte" tih te, "Rairah Tan Zawng," tih te ringawt mai kan kûrpui chhungin sapho khu chuan hringnun ze hrang hrang hawl kim hla hi an ngah khawp mai a. Sak chi te, chham chi te, chhiar chi te pawh a ni awm e, an nei kûr ngei nguai a. Keini lam hi chuan a saka sak theih loh hi chu hla-ah kan pawm hlei thei lo va, thu leh hla lama mi ril ni a kan hriat tam tak pawh hian 'hla' kan tih huang a la zau tehchiam lo tih chu kan ram zirna ina kan Mizo tawng zirlaibu atang hian a lang thei awm e.
A enga pawh chu ni se, hetiang thu min ngaihtuahtir a, min ziahtirtu chu Tim Hardin-a hla phuah, Johnny Cash-a sak, "If I Were A Carpenter" tih hi a ni a. Kan tihdan pangngaiin i'n pathlawi leipui fan leh thuak thuak ang hmiang.
If I were a carpenter
And you were a lady,
Would you marry me anyway?
Would you have my baby?
If a tinker were my trade
would you still find me,
Carrying the pots I made,
Following behind me
Retheih leh harsat lam emaw, dinhmun lam emaw pawh a sawi chuang lo va, a nihna takah chuan he hla hi zawhna hlir a ni ringawt a; a zawttu hian eng dinhmunah pawh ding se hmangaih a ni ang em tih a hre chak niin a lang.
Thingremsiamtu hna hi hna tha tak, thiamna leh theihna bakah thahrui ngah ngai zet a ni na a, khawvel mihringte hian hna ropui takah kan ngai lo niin a lang. Ni lo se mihring ngaiha hniam taka bul rawn tan kher kher duhtu Isua Krista khan pazawnah thingremsiamtu a rawn thlang kher kher lo maithei. Chutiang chu a nih avang leh chutiang thu chu a hriat vang a ni chek ang, "Thingremsiamtu ni ta ila, nang nula tlâwntlai tha tak ni bawk la, min nei duh ang em? Ka fa i pai duh ang em?" a ti tawp mai!
Mitthlaah hian a rawn lang nghal uai uai a! Belvawtu nupui chuan bel chhipchhuan leh khai bawr chungin a pasal a zui ngei a rinawm nghet tlat. Chutiang hna chu thawk ta ila, ni tin mai ka hnungah min zui ziah turin ka hmangaihi hmangaihna hian a tlin ang em? Car chhuak thar ber kawngkhar veilam khar rik thawp sat paha hmangaih ber melh nghal theih dinhmun nen chuan a inthlau a nia, i thlang meuh ang maw?
If I worked my hands in wood,
Would you still love me?
Answer me babe, "Yes I would,
I'll put you above me."
If I were a miller
at a mill wheel grinding,
would you miss your color box,
and your soft shoe shining?
Thingkittu hna hahthlâk leh rothapzia hi sawi tam a ngai lo. Hreipui leh chem hriam a ngai a, thluak aia tihrâwl ngah zawk mah tan lo chuan a beiha beih rual a ni lo. Tihrâwl nei mang lovin thingkih hna thawh ngai tlat se, pawisa thir indelh ri aia hreipui leh thing insi ri ngaithla zing zawk chiang bàng tur hmangaih hi khawvêl hmeichhe tam zawk hmangaihna hian a thleng phâk kher ang em? Ni, chutiang dinhmunah pawh chuan ding se, a hmangaih chuan, "Aw, ka hmangaih ang che. Hmeichhe lu chu mipa a ni e," a tih zel theih a duh a, a ngên zuk nia!
Cement bag put te, maipâwl put te, chhangden te hi chu hmabâk a ropui tehchiam lo. Faina leh thianghlimna lam rim a nam lova, nalh leh mawina kawng a hawi hran lo khawp mai. Chhang her leh deng chunga pheikhawk tle var reng mai bun chu thil theih a ni lova, chutiang dinhmun atang chuan thinghlimna leh mawina dinhmun beisei loh law law a awlsam zawk. Chutiang dinhmuna ding tura hmangaihna hmachhuan tlattu thinlung ngei pawh chuan Aigupta sa bel a ngai leh mai ang tih a hlauhawm a ni!
Save my love through loneliness,
Save my love for sorrow,
I'm given you my onliness,
Come give your tomorrow.
If I were a carpenter
and you were a lady,
Would you marry me anyway?
Would you have my baby?
Would you marry anyway?
Would you have my baby?
Khawhar leh riangvai tak chungin, harsatna thlipui karah pawh a hmangaihna chu a hmangaih ber tan a lo khêk ve tang tang a. Amaha amah ngei mai chu a hmangaih tan a pe a. A hmangaih chuan, "Damlai par chu i hmang chul dun ang," a tih ve a beisei tlat.
Khawvêlah hian rei lo tê kan tel ve zawk a, rei tak tel a, century hial siamte pawh hian chiang taka an hriat chu kum 60 lo liam a ni lovang. Chutiang hringnunah chuan engkim hi zawhna hlir zawhna hlir a ni mai a. Kan dam chhunga kan chhan theih loh zawhna hi mihringte hian engzat fakau tak zawt ang i maw? A chhang theituin a chhan tâk lêm loh zawhna te, a zawttu turin a sawi chhuah lohva a rilrua zawhna a neih, thlanmuala a liampui tak engzat tak awm ang maw?
A hla phuahtu pawh hian zawhna a zâwt tam mang e! A zawhna zawng zawng chhanglêttu tur hian eng ang takin chhang ang maw?


text:
Kawlram Uk nak tuanbia theihtlei na kan kuat mi hi record ttha taktak cu si. Mino nan si atu hi thil achia le attha theidan khawh ding ah kan pawngkam chan tiluan tampi he kaihkawh a hau.Hi mino nan lungthin hi kan hmailei kan suikhur kan ngunkhur nan si lai. Nan biapi tuk. An hring tu nanu napa nih nan duh nak hi an thei thiam maw?
Ruahding ,
Atu lio kan vulei ah Tsunami, Lihninh, Meitlang puah,Thlichia hran le tilet thawnh, Vulei acim or amin.Minung zeizat lengluang dah kan thih. Minung kan tidin mi ah chemical. kan anhring cinthlak mi le theikung ah chemical.Kan thlitu an thiang ti lo. Hihi zeiruang ah dah si?
Vulei cung world leader vialte nih Nuclear power hi an power ah an hman. Nuclear nih Pathian kutzung ahrawh dih. Nuclear an ser nak hriamnam an ser nak chemical lengluang kan vulei an hrawh dih phaisa tamtuk aden an hman ruang ah vulei pi ah Bank crisis achuak dih.Sipuazi vilate atlak dih nak aruang cu hihi bak hi si.100% ahman mi si.
Mah lak ah Kawlram democracy lam hmanh kan zawh maw zawh lo kan ti ah mah le mah doh nak lunghmuh lo nak kan chuahpi. Khuale ram mah te uk duh ttung ah cun kamah kan ram hi kan i vengkho lai maw?Kawlram tlangcung miphun lak hmanh ah Laimi cu sifak bik kan si chapbai.Hawi cu Nuclear hna an neih hnu ah bia an chim kan nih Lairal kap cu rawlhmanh mah ten aichihkhah lomi kan si .Mauttam bomh in kan vah mi vulei pumpi theih. Rawl hal bu in zeiral dah kan tuk hnga..Kawl phungthluk ah rak tthuziar ning law rak ttha deuh hnga ka dir le ka kekiah lam mi nih an theih timi aum. Laimi kan dirhmun hi lung kamlo thlite teirial uh val rual hna timi can tilim sia bang kan i kilh aherh can asi.. Kan ttha zang kan i zumh hlan cu daiten to ah attha deuh.( Na u le pawl rakchim hna an ti hna, rak ti hna)
Kan dirhmun cu chan kan lak ah kan nau e,Hla sullam CWO ka fale karak in leh piak bal hna.Kha hlabia kha ruattthan uh tuak tthan uh.Lairam hla ciammam si khah.
Kan vulei himnak tu hi vulei cung um mi minung dihlak hmunkhat ttantti kan hau. Kan hriamnam sernak Nuclear sehzung pi hi hrawh aherh cang cu lo ah cun kan vulei nih akan celh ti lo.Vulei le Rili an hrum an an ai cang hih, an puak dih can hih,An thin hung tuk kan celh ti hna lo an ti cang .
Micheal Learn hla " Sleeping child kha rak ngai hmanh. The world is so wild ati khah. Ahlabia kha ttha ten rak ngai hmanh World leader kha zei ati hna kha sullam aum tuk khah ruahding...............??????????
Ka fapa chia le ttha thleidan nak lungthin Pathian pek mi kha ruah cikcek bu te in , Na nu dir hmun in ruahding ah kan kuat. Na hawi le he rak ruat tti uh.
Uhpade " Law" cu minung nih an ser an duh ah cun an hloh khawh, athar an ser khawh, an remh kahwh mi si. Ni zan cu aliam cang kan tlai kho ti lo,Caan nih alanhpi cang micu ttah hnawh len ah zei attha hnem hnga maw?"Pin Lung cachoh" Kumtampi aliam cang mi tlaihtthan an timh mi hi, Liamcia caan nih alanhpi mi tlaihtthan timh cu "thlitu lak innsak" khi asi ko cang lai.
Cah kan duh mi
- Pathian mithmai zoh bu in thilttha tuah i zuam hna usih."Sahngar politic Arpi ttap na sahngar nina" hmang ti lo ding ah kan duhpiak.Raltuk in teinak hmuh cu mitampi vathah khi si mitampi vathah khi kan i lunghmuih kan i lomh kan or diriam nak asi ah cun Sahngar Politic ti mi cu kan si hnga.Hi bantuk hi ding cu kan duh piak lo.
- Cun ka fapa nahrial awk kan duh piak mi cu " Kinglang/Laikeng politic pawl hi hrial hna,,Kinglang Politi cu Milawr hmang mi Bawi pawl an zitmuai nak ah an lungton an i zuam an mah ca tthatnak miaknak ah mithlak hmang mi,ziknawh ei hmang mi leirawi hmang mi mihlen hmangmi khi an si An bawh nak thingkung he rongkhat si ding in arong/azawng ai thleng mi lengmang mi Kinglang he an tahchunh hna. Hi bantuk minung hi hawikom ah rak ser hna hlah. rak hrial hna.
- Acheu cu Hauhruang tlang ah an dir. Thazang tthawng deuh mi kha ahman zong hman lo zong ah ttanh an hmang. Minung lei hi lihchim a hmangtuk zum hlah keneh nih achim mi tu khi na rak zumh hna lai.
- Acheu cu mahvan mi meifar or phazawngdai ceu seh tiah mi mei hmih piak ahmang mi an um.Hihi rak hmang hrimhrim hlah mittha lo hman mi hriam asi.
Hi ti na kal lo ah cun nalam tluan ah chuihpah ding tamtuk lai natlu naril zungzal ko lai. Asi na in tho tthan ko na lam kha pehtthan ko. Kawl phungthluk ah nikhat ah laamkhat te in kan kal ah cun Pagaan cu atli lo kan phak ko lai anti.
"Tlangsang pi cu na ke tang ah rakchia te"Hihi kan cah duhmi si.,
Michael Lean To Rock sleeping child hlabia le video kan cabia he ai kaih taktak mi si rak ngai ve te
Na nuzi
On Thu, Jan 26, 2012 at 3:43 AM, Fiakfairok Sang   wrote:


text:
[INPUI.com Exclusive]
By Pu Ramthienghlim Varte, Senior Anthropologist, Shillong.
Sikpuiruoi (Winter Festival) hi Manmasi thlahai laia naupangtak Nelachal thla(Hmarhai) Chauvin an hmang hlak Thlasik Ruoi tina a ni. A hung intan dan, a umzie, hmang nasan, hmangdan le inser dan tulai thangtharhai thawdan leh an ang tanaw emem a; hnam dangin an nei lo ei pilepu haiin inza taka an lo inser le hmang hlak nunphung danglam bikrieu ei nei hi hrietchieng le venghim chu ei mawphurna a ni. Thla a hungsika khuo/veng thenkhat an lo hmasuok that kum dam a ni leiin Sikpuiruoi hmang nuom ei um changa ei hun tawng le boruok zira hmang le inser ani theina ding in a umzie tawite in ei hung ziek a nih.
Pilepu hai chun FAPITE NU (Bu le fak le dawn Pathien Nu) suk lungsen hi an inlau thei em ema, chu suk lungawina dinga an thaw hlak a ni.Thlang ram lonei mi,mi taima, bu le bal hnieng-in-hnar taka lo khawsa hlak an na, lo va an bu chinghai duot takin an thlo fai a, bu sik hun a khawm bu vui maksan in lau em emin fimkhur takin an sik a, an sik hmai/thel dam an hmu chun pawi an tizie in samin an lak hlak.An nauhai bu sika an thuoi chang khawm ‘Bawi hai, bu vui kha kim takin la ro aw, in maksan vai chun ama khat Chauvin Hmaiphi buk hnuoi a thlasie em emin a tap kar kar hlak an ti’ tiin ngai maw em emin an hril hlak.Chuongang chun bu inchek meimei an thaw ngai nawh.Duot tak le ngilnei tak pumin an en kai hlak a, chuonga an thaw chun Fapite Nu a lungawi dingin an ring a ni. Naupang khawlai dunga bu thing dawm a fa pei lova dehawn/pei annawleh invuongdar ching dam an hmu chun Upa haiin an kova fel taka hrilin chingnawk ta ngailo dingin an khap hlak.Chuongchu pilepuhai fak le dawna an khawsakdan tlangpui mawi le inza um a nih.
Sik le sa zira ruotui that kum, bu le bal kum inzawna a tlung tha a Fapang-ralinsan*an nei pha an lawm thei em ema, kumtawp bu hai an hlu lut vawnga, thlasik boruok inthiengtak le awllen lai, a kum nawka an lo hma an tan hma, sin delrik tuding la um lova an zalen thei hun lai Mimtuk thla-Tuolbuol( December-January) sung ngei hin an hmang hlak.Hnam pum huopa kum tina hmang hlak ani naw a,khaw bing Fapang-ralinsan nei thei haiin Fapite Nu kuoma lawmthu hrilna ding le suklawmna dinga insukhlimna inthuruol taka hmang hlak a nih.
Khawsung Lal le khawnbawl haiin bu le bal an hau dan zirin hmangdan ding le a hunsung ding an rela,chanvo nei tudinghai leh.Chun hi ruoi hi hmang a thieng le thiengnaw khawsung thiempu(Priest) in aisan ata, chu zo chun Lal tuolhmai changtieng panga inki a zan khawvar in khuong khai an ta, vuokri a um le umnaw khawvar chenin an ngai thlak a, vuok ri a um vai chun Sikpuiruoi hmang thienglo nin an hriet a, an pam thul hlak.Vuokri a umnaw ruok chun a thieng ani tiin an in singsa mup mupa,Khawtlang mipui in tina hriltu ding nunghal-tlangval an ruot a, chunghai chu LAWMLAI SA an tih.Naupang a inthawk pitar-putar chenin an thangruola; mi lien,mi chin,hausa,rethei in thlierhrangna um derlovin phurna thlarau an changa, lungawinaw le kawi an um ngai nawh.Chun hi ruoi hi IN REMNA RUOI an ti bawk a,khawsung mimal annawleh pawl in hrietthiemnaw dam, in theida dam, in remnaw dam an um chun hi ruoithe hma ngeiin inzak derlovin in ngaidamtuona an nei hlak .Chuleiin, in remna ruoi tihi a phu hliehlie a nih.In cheina tha nei zolo dam an um chun a neinung deu le an chawngthei haiin an rel puontha hai phawrsuokin an inhaw tir hlak.Hi hun sunghin buoina le in halna siemlo dinga khaptlat ani a, Sikpui lamzawl lai taka sawngka andaw na a vaiza hruol in uoi le sei thatawk takel an khai a, mi sukbuoi tum le dawnvet nei anlo um chun thuoituhaiin an kut le ke khuopde pek an ta hmun danga anise hmang hlak.A hma a ei hril ang khan kumhlui bu hai chuh nunghak-tlangvalin an hrawta, bufai hai chu in tin a sem darin zu in an siem a,an zu bilhai chu a thova a tlum pha dawnin an in sukhlima, sikpuiruoi ni a tlungpha mani in senga an zu tlumta hai chu hung phurin sikpui lamzawl a an siekhawm hlak a nih.
Sikpuiruoi hi Lal tuolzawl a hmang hlak a na,zawl lien tawk lamna khawp a umnaw chun hmundang zawl thatna an zawnga nunghak-tlangvalin lamzawl chu an siemtha a, lungphek an lakkhawm a , lamzawl a chun anrem khup hlak a nih.Chun, lungphek lien,sa thatawktak khawtlang mipui inzawn zo tawk ramhnuoi a mi an laka, sikpui lamna ding zawllai taka andaw a chu ZAWLLUN DAWH an tih.Hienga mipui hei buoi mup mup chu an hawiin naupang le thalaihai tading chun nunkhaw chenna a tlingphak reng a nih.Chu Zawllung daw bul a chawrsawng(sawngka) andaw a, chu HMINGTHIR an ti a, chu ban a chun bawmrangte an khai a, a sunga zu peng bur le khailengte dam, umthei tuibur tui inhniktak dam dumhmuom kau phek le dumphuol dam hnachanghna hringa funin an sie hlak.Hi khuongpu, hla thuoitu le hlasaktu haiin phang lova anchen le dawnding a nih.
Sikpui lama thangding nunghak-thlangvalhai chun incheina thil le thuomnhaw an nei tha tha a inbelin an inchei hlaka.Tlangvalin an lu an kawm a,tawnlairang,sawnseng,vakul chang le archal chang hai tawnin an inchei a,puon an dierkei a, zakuo tuolkhawng puonphawk an hak a; nunghakhai ruok chun puonsil senfen chu tlangdung velin an thaw a (Awm chunga puonbi tina a ni), an zakuo hnuoi a inthawk an nene chunga puon kha dettakin tla thei meimei lo dingin anbi hlaka, an kawnga ngaingawn kawngchun an chun a, an natil verkuok a Hawlrawl** anbe a, hawlrawl kuo a chun patsum sen le parte chi hranghrang anbe sa hlaka, neinung deuhai chun silver an siema hawlrawl tle deu varin anbe .An ringa pumhril thi dam,ruongthei thi dam,theibuong hrui dam an hli hlak bawka, an ban a chaupheng ban bun (Dar eng a siem) dam,bonsai (Saiha a siem) an bun a, Harban ban bun silver tluon kepui tiet a siem sa deu lul ankiu chung an rekna lai taka chun an bun hlak bawk..A mawiin a vul chuka, mit a tlaiin en an hawi emem.
Sikpui Lam chi riet a um a, a hmasatakchu naupang lam Durte le Thlawram lam an ti, a danghai po chu puitling lam hieng Lamtluong lam,Ketet lam,Arvanlai lam,Thlawran lam,Simsak lam,le tinna lam haihi a nih.Sikpui lam hmasatak naupang lamin an tan a, lam dang danghai le ruoithe tumtiek ding zanhni hai chu chun nunghak-thlangval hai chun khawvar zaka lam in an insukhim hlaka Chu SIKPUI ZAWLSUOK LAM an tih.Chu lam an thaw zo zantieng chun mani in senga in lawiin Sikpuiruoi chu a tumtiek ta hlak a nih.
Khawtlang hlimtaka lam mupmup hlak a hang tawp thup el chu, khawtlang a re thup el a, zingkar nisa suok khawm a ngui ruoiin an hriet hlak.Khawtlang nunghak-tlangvalhai le mitin el chu khawtlang lungleng in a zem a, ngaizawngnaw lem inrai tir palh ang elin pantlang tieng dakin an ngha tlun rawng rawng el hlak.Hi ruoi hi Hmarhai Chauvin ei nei SIKPUIRUOI ana, ei hrietchieng le venghim tlat a tul,Mi haiin min chu pek rek hlau an tih. Assam sawrkar chun 5thth December hi Sikpuiruoi (Winter festival) tiin restricted holiday in an mi puong pek ta a, state dang a khawm thawve thei inla a tha awm ngei.
_____________________________________________________________
*Fapang-ralinsan ti chu Nikum a bu hlui muol ral khing tienga an fak senglo la um le tukuma bu thlung thar bu pang sipa muol danga um in eptuo tin a a ni.