text:
BETHEL COMMUNITY HALL, CHHURA HMUN HMAN DAN LEH ENKAWL DAN TUR SIAM A NI
Bethel.Tau Thla 12 (Sunday) : Bethel Community Hall, Chhura Hmun Committee chuan Hall hman dan tur leh enkawl dan tur relin Committee an nei.
Ni 7.4.09(Thawhleh) zan khan Bethel Community Hall, Chhura Hmun Committee te chuan Vice Chaiman PuM.Tlanghmingthanga, V.C.P te Inah Committee neiin Hall hman dan tur leh enkawl dan tur te leh kan hriat tur pawimawh leh zawm tur te a hnuai ami ang hian an rel a ni.
1. Hall kan lo hawn takah chuan hawh/hmang duh te an lo awm takin hawh theih nise tih a ni a, Sound system telin hetiang hian a hman man tur ruahmanna siam a ni.
(i) Ni khat atan = Rs. 2,500/-
(ii) Ni khat leh zan khat = Rs. 3,500/-
(iii) Zan khat atan = Rs. 2,500/-
2. Chair hawh man pakhat Rs 5/- zel a ni anga, tih chhiat palh a awm chuan pakhat man Rs. 300/- zel chawi tur a ni ang.
3. Sound System hi kan Hall ah dahna hmun tha kan la neih loh avangin VCP in kawl rih se tih a ni a, a dahna tur hi siam thuai ni se tih an ti bawk a, Sound System hi hawh chhuah phalloh nise tih a ni bawk.
4. Hall chhunga dah tur Dawhkan leh Lecturn siam tir nise tih a ni. Tin, PHE Department ah Tui Connection dil nise tih a ni.
5. Hall hmang tur reng reng in Hallchahbi chowkider hnenah lam thin tur a ni a, hman zawh ah dah leh nghal zel tur a ni.
6. Hall chhunga infiam reng rengin Hall chhung hi uluk leh thianghlim taka vawn tur a ni a, Hall chhunga infiamna hmanrua reng reng hi uluk leh dimdawi thei ang bera hman tur a ni.
7. Zan dar 9:00 hnu lam ah Hall chhungah infiam theih a ni tawh lovang.
8. Hall kawta Football khel thin ten Hall bang ti bal lo thei ang berin inkhelh tur a ni ang.
Heng a chunga dan leh dun zam te hi Dt. 13.4.2009 atanga hman tan nghal tur a ni ang. Tin, Hall (Chowkider) lak dan tur leh a mawhphurhna tur chungchang ah pawh hetiang hian ruahman a ni :
(1) Ruihtheih thil an ti tur a ni lo.
(2) Ruihhlo an zuar tur a ni lo.
(3) Hall leh a vel te fai takin an enkawl tur a ni.
(4) Hall chhung bungrua reng reng fai takin an enkawl tur a ni a, a bo thu ah pawh Chowkider in mawh a phur ang.
(5) Infiam leh Hall hmangtur an awm loh chuan Hall hi hawn loh tur a ni.
(6) Chowkider term hi kumkhat chhung atan a ni ang.
-------------------------------------------
DAMLO
(Kan Hriattheih Chin)
V Pi Lalkutthangi W/o H.Vanlalthanga N-Sec. chu Kalna avangin Aizawl lamah in entir turin Zirtawpni khan an kal.
V Tv. C.Hranghluna N-Sec chu Bike a a chetsualna lamah a kutzungtang pahnih a titliak, enkawl mek a ni.
-------------------------------------------
TUAK THAR
Nl.Lalrokhumi chuan a lungdumtu Hmingthansanga (Sangtea) of Emmanuel After Care Centre a mi nen YMA Certificate dawng lo chi in a hruai lut ve leh ta rup mai.
-------------------------------------------
BABY SHOW
Champhai District Baby Show neih zawh takah Lalnunpuii d/o Lalramliana V-Sec (PWD Complex) chu pakhatna niin Lalnunsiami Tlau d/o B.Lalramnghaka T-Sec chu pahnihna a ni bawk. Lawmman atan tangka fai leh Certificate mawi tak an dawng a ni.Hetiang lawmman dawng thei kan veng chhung mi kan nei hi kan lawmpui takmeuh a ni.
-------------------------------------------
FAMCHANG
Joshua Lalrinawma kum 3 S/o Rokunga Ch-Sec Asst. Leader chu ni 8.4.09(Nilaini) tlai khan damdawi lem sual avangin an mahni chenna Inah a boral a , a ruang hi tlaivarpui ni in tuk ah Thlanmual No. II ah vuiliam a ni.
Lalmawii Ralte (50) D/o R.Khawhluna (L) T-Sec ami chu Dt. 10.4.2009 (Zirtawpni) zan dar 9:15 khan anmahni chenna Inah Cancer vangin a boral a, a ruang hi tlaivarpui niin a tuk ah Thlanmual No.I ah vui liam a ni.
Lusun/Khawhar chhungte Editorial Board ten kan tawrhpui takzet a ni.
-------------------------------------------
Editorial
Mihring tawh phawt chu tupawh mai hi han fak ila fak lawmlo kan awmlo ang, kan in fakna ki a zirin kan dawnsawn dan pawh a dang ngei ang. Fak lawm lo chu kan awm àwm kher love.
Mizo te hian kan Zo ze nunmawi te hi vawng nung zel tur chuan kan khawtlang nu leh pa, YMA, etc. te hian kan thalai tlawmngai leh fel tak tak te hi chawimawi dan kan hriatchhuah a hun tawh tak zet a ni. Hmanlai pawh khan khang mi tlawmngai leh hmingtha te kha an chawimawi thiam in; nula tlangval te rilru ah in chawimawina leh fakna te khan kawngro a su em em a ni. A la chawimawi ve loh nula tlangval te pawhin rilru siamin chawimawi ni ve ngei tumin tan an la ngei ang.
Tunlai a kan thalai tlawmngai tak tak te hi ka fak em em na chu, an tihturah an chiang, an thiltih te hi an tan hlawkna a awm miahlo, fakna leh chawimawina nopui an tlawmngaih a vang hian an dawng lemlo. Mahse an theih tawp an chhuahna te hi erawh ah hi chuan nu leh pa , YMA etc te hian chawimawi dan thar hi i ngaihtuah sak ang u. Tuna kan chawimawina pakhat vanduaini ah chauh mai lantir thin hi chu ngaihtuah chiang deuh ila, hei aia tihdan tha deuh hi chu kan hmuchhuak ngei in a rin awm.
Keini BYMA chuan kan thalai tlawmngai tak tak te hi kan hrechiang lawm che u in kan fak tak zet zet che u a ni.
-------------------------------------------
PHE HRIATTIRNA
Sawrkar kum a lo thar leh ta a, PHE tui Point-a tui dawng duh turte chuan Ni 15.4.09(Nilaini) hian Bethel Veng tan tui Card PHE Office ah siam thar tir tur a ni. Tui Card hi April atanga september thla thleng atana siam tur a ni a,
Chhungkaw member 1-5 - Rs 65
Chhungkaw member 6-10 -Rs. 125
Chhungkaw ember 11 chunglam Rs 185
Tui Card siam tur chuan Tui Card hlui ken tur a ni a, a neilo chuan mahni Ration Card dik tak ken tur a ni.
-------------------------------------------
HRIATTIRNA
IKK Biakin pan thlak dawna YMA Sign-Board ti rang leh thil ziak kan awm a. Tin, Pu R.Khawhluna In chhaka YMA sign Board ah pawh hian Poster tarna hnuhma a awm bawk a,tun hnuah chuan ti tawh lo turin kan in hriattir a. Tin, Vengchhunga YMA thil ziah Sign Board leh banga thil ziah leh lehkha tar phal a ni lo. Zawm theuh i tum ang u.
-------------------------------------------
LAK BELH
Kan Branch YMA zaipawl member atan Nl.Linda Vanlalruati d/o K.Thuamluaia V-Sec leh Nl.Linda Lalngaihawmi c/o Lalbiakkunga Pachuau T-Sec te chu lak belh an ni.
-------------------------------------------
SPORTING CLUB NEWS
Kan hma lawk Ni 28.4.09(Thawhlehni) atang khian Champhai District Football Association te huaihawt in Second Division Screening neih tur a ni a, heta tan hian Second Division Players te taima taka Practice leh theuh turin kan in hriattir a.Practice tha peih lo te chu khelh tir an nih loh pawhin sawisel theih a ni lovang. Hemi a nih avang hian Executive Committee pawh neih thuai a ni ang.
Tin Jersey a la lut kim lo fo, thehlut thuai thuai thin ang u. Discipline vek a nih si.
-------------------------------------------
HSSLC RESULT
Kan hriat theih chin ah kan vengchhung atangin heng mi te hian kumin result chhuak ta ah khan hlawhtlinna an chang, chung mite chu :
1. B. Lalhmunsiama S/o B.Biakvela I Div.
2. Vanlalzawmi D/o C. Keilianthanga II Div.
3. Jerry Vanlalkima C/o Zomuankima II Div.
4. Lalhmachhuana S/o Lalbiakthanga II Div.
5. R. Lalnuntluangi D/o R. Thangseia III Div.
6. Biakrinawmi C/o C.Rinliani III Div.
7. Malsawmtluanga S/o B.Rothuama III Div.
8. Mary Lalruatfeli D/o M. Tlanghmingthanga III Div.
9. Malsawmtluanga S/o Lallianmawia III Div.
Hlawhtlinna chang tu te BYMA Editorial Board te chuan kan lawmpui tak zet zet a, kan tarlan hmaih in awm anih chuan ngaihdam kan dil nghal bawk e.
-------------------------------------------
BETHEL LOCAL MPF HRIATTIRNA
M.P inthlan kan hmachhawn tur ah hotu te hnen atanga thu kan hmuh angin hetiang hian duty leh tur a ni a, duty tura kan ruat te tlawmngai taka lo thawkchhuak leh theuh turin kan in hriattir e. Hetiang hian ruahmanna siam a ni.
ZION VENG BOOTH
1. Pu C. Lianthangvunga, Leader
2. Pu S. Lalruatsanga 3. Pu C. Roenga
4. Pu Thangromawia 5. Tv. Thangkhanenga
6. Tv. C. lalthazuala 7. Tv. Vanlalringa
8. Tv. Malsawmtluanga 9. Nl. Lalduhawmi
10. Nl. B.Lalrinawmi
BETHEL BOOTH -I
1. Pu Lalmuanpuia Ralte, Leader
2. Pu H.Lalduhawma 3. Tv. Kaizasiama
4. Tv. Mungngaihsanga 5. Tv. Kapsianpianga
6. Nl. Laldawngzeli 7. Nl. Rosy Lalawmpuii
8. Nl. P.C Lalthanmawii 9. Nl. Lalrinchhani
10. Nl. C. Lalnunthari
BETHEL BOOTH -II
1. Pu C. Rohmingliana, Leader
2. Pu C. Zohmingthanga 3. Pu Nelson Khiangte
4. Tv. Keneth Lalthanzauva 5. Tv. H. Lalfaka
6. Tv. Malsawmthara 7. Tv. Kapthuama
8. Tv. P.C lalmuanpuia 9. Tv. Lalngaihawma
10. Tv. Lalengthanga 11. Nl. Vanlalruati
12. Nl. Zosangpuii 13. Nl. Lalnunsiami
14. Nl. Lallawmzuali
Sd/- P.C LALHMINGLIANA
Secretary
Bethel Local M.P.F
-------------------------------------------
ENKAWLNA HMASA(FIRST AID)
...Din Dini Pa
Pu Hriata chuan ho a lo ti viau maithei a, Pu Buata chuan ‘Hetiang Tha na lam pawh ni hlei lo’ te pawh a lo ti maithei. Mahse kan thianpa Rokunga’n a tuai duh lawm lai a chan atang khan First Aid pawimawh zia ka thinlungah a lang tlat mai a, ka hriatna tawi hle mahse tlem te ka han tarlang ve ang e.
Thil hak/lem sual : Naupang hian an thil ei hi lem sual an ching duh viau a, pawisa thir, marble, chana etc. an ei hian an thawkna dawtah lem pawlh a awl thin, naupang damdawi ei tirin mi thenkhatin an hnar hup sak an hmang bawk, a hlauhawm khawp mai, tih hauh loh tur a ni. Hetianga thil an lem sual chuan :
1) Amah chu i malchungah bawh tir la, naupang chu a awm hnuaiah a lu uai fual tir deuh ang che. I kut veilamin a dar pheng inkar velah beng thek thek rawh.
2) Naupang chu a letling zawngin khai vat la, a hnungah na lutuk lovin chum/beng rawh.
3) A hrawk chu a ka lamah zut rawh(Khai reng chungin)
4) A thil hak chu a la chhuak thei lo a nih fo chuan, mut zangthal tir la, a ka-ah puan pan deuhin khuh la, mi pakhatin a ka-ah fawp vak se, a fawh rual chiahin mi dangin a awmah nem rawh se. Vawi tam tak tih tur a ni.
Khawsik : Taksaah natna hrik a luh vang emaw, chhan tam tak avangin khua a sik thei a, damdawi ei ngai lovin kan taksa a natna do tute avangin a lo dam leh mai thin bawk. Naupang hian khawsik hi an nei duh viau mai a, a enkawl dan chu :
1) Naupang chu a kawr hak lai tawt deuh leh phuartu awm chu phelh thawl la, thawmhnaw thawl deuhin thlak rawh.
2) Taksa, hmai leh chal te chu tui lum pip pep a puan tih huhin dep rawh.
3) Dam lo chu tuivawt tam tawk, chini tlem leh chi tlem tuia pawlh in tir rawh.
4) A khawsik tih hniam nan nachhawkna ei tir tur (Naupang kum nga hnuai lam chu damdawi tui(Syrup) chuah pe thin ang che).
5) Puitling khawsikah chuan pem emaw pan vang a nih loh phawt chuan emaw a chhan hriatchian loh avanga khua a sik a nih chuan thisen lak tir a, Malaria damdawi mithiamte rawna ei vat a sual lo ber.
Pem/hliam :Hliam, pem kan neih reng reng in enkawl uluk a tha hle, a pawng ataka Dettol hnawih mai a tha lo, Dettol hi pema hnawih tur a ni lova, tui nena pawlha pem te hliam te silfaina tur a ni. Chumi hnuah damdawi hnawih tur a ni. Pem i neihin :
1) Thisen chhuak a awm chuan hup/hmeh pin vat tur.
2) Lapua thianghlim deuh puanthem thianghlim a tuam hnan tur. Tlangsam hnah, khiang pil tuam hnan hi damdawi In pan a ngaih leh si hian tih fai a harsa a, hliam na deuhah chuan tih loh tur a ni.
3) Pem satliah leh pan satliahah chuan Betadine Ointment hnawiha tuam hian awlsam tein pem leh hliam a enkawl dam theih.
4) Hliam nasa deuh leh thui ngai chu Hospital pan vat tur.
-------------------------------------------
Enge an sawi
M Kan veng nula thenkhat, Khawhar Ina zai lai mai pawh nilo Biak In ah lehzel pawh Mobile Phone khalh ching hmuh tur kan la awm cheu. Nu leh pa te lam pawh khan kan fa te hetiang lam kawng ah hian i zilh deuh teh angu.
.....RVss
M Zion Veng panna kawng thingzai khawl bula Vawkin hi tunge sawntir thei ang le. Vengchhung hmel a tibal in hriselna kawng atan pawh a tha lo hle mai.
.....Bilk Hack
M Engatingeaw? Kan tana a hnawksak lo leh kan hlawkna tur a nih rihngawt avanga midang leh khawtlang ngaihtuah lova a chep zawngte leh a hnawksak zawngtea kan awm thin aw. Kristian tih atan chuan a mawi lo hle thin lo maw. Chuvang chuan a tu ate pawh hian dik tak leh fel taka hun hman i tum tlang ang u hmiang.
.....Nundik Zirmeka
-------------------------------------------
VOTE THLAK ANG AW
Tunkar awm tur ni 16.4.09(Ningani) khian Mizoram pumah Lok Sabha MP thlanna neih tur a ni a, kan vengah pawh Vote thlak turin a buaipuitu tur leh MPF Duty turte pawh na in ruat fel tawh. Vote nei chin chu a bo a bang awm lovin kan tih tur a ni tih hriain Vote i thlak vek ang aw.
-------------------------------------------
A DUH APIANGIN
BYMA chanchinbu-a chhuah atan ‘Khawtlang nun siam that’ leh Zo ze nunmawi’ tih thupui hmangin thumal 600 atanga 700 bawr velin a duh duhin han ziak rawh u. Branch OB leh thuziak thin te phei chuan rawn ziak ngei ngei ru. Ni 17.4.09(Zirtawp) aia tlai lovah Editorial Board hnenah thehluh mai tur a ni. Sum a remchan chuan lawmman pawh siam a ni ang.
-------------------------------------------
TUNLAI BETHEL
Tunkar chu kan sual zawng zawng tlantu amah kan biak Pathian ngei Kross-a ankhenbeh na ni an hmang a, kan sual min tlanna a ni tih pawh kan hre thar bawk e. Vawiin a thawhleh ni champha kan thleng a, lawm leh hlim takin kan kalna tur dik tak Biakbuk lamah kan lawi dial dial dawn lawm ni.
Chutih laiin Sawrkar kum thar a ni a, April Full ni pawh mi tam tak chuan thenawm te pawh kan tibuai phah bawk kha. Nimahse Sawrkar hnathawk ten an thawhhah an lak thin an la har deuh chuan khawlai leh Bazar-ah sum leng vak a vang deuh niin a lang bawk.
Lehamah Van atanga tui rawn baw pheuh chu kan duhthu anga a la tam loh avangin kan tui mamawhna leh Nu ho thlai chin ten harsatna an tawh phah deuh niin a la lang bawk.
Kan sawi fo tawh ang zelin thlahphung tur lam kan pung zel a, min siam chhan dik tak kan tihlawhtling tlanga kan lawmpui zel bawk a niang chu. Pawl sawmpahnih result chhuak avangin lawmna In tam takah a thlen a, a hmui hmer lam pawh buatsaih an tum chho zel bawk.
Kan In chhunga a pawimawh ber lamah Uisa ti Uisa tu Phuihnam chuan par a rawn chhuah tan a, Alu, Khanghu, Antam, Farm Artui leh thil dang dang ten a changin Dawhkanah hmun rawn chang mahse naupang lungmawl chenin nakin lawka Dawhkana kan ban zir ber turin kan Hrawk a ti fawk tan leh tawh a nih hi.
-------------------------------------------
BYMA Shotgun
M U Biakhlir damlai lu ka sun lo a nia.
..... Ruata of Langsung
M Damlai lusun hi a lungthu kimna ani ta der mai...
....Tv. Tha-a Ch.Sec.
M Ngaiteh!!?? Ka mumang ah te chuan Chhura hmun hi a lo langruih mai a...
....Tv.Ngaihawma T.Sec.
M Hman zan ka leng chu a ni lo zawk Sihal ka hawn daih mai. A pawi chuang lo e, hlawkna ani tho
......Tv.Chhana T-Sec.
M Kei pawh Tlangsam lamah ka mit ka len phei a.
.....Pu Oh Tv. Notea N-Sec.
M Min hre thiam hram ru, in awm zin a ngaih hun lai a nia. Duh leh Pa lo min ti rih mai ru.
.....Pu Maremruata V-Sec.
M Ka tih reng kha, OB-ah chuan Nula ka hruai thei ber.
.....Fin. Secretary
M Hriata, khulai ami kha rawn hruai zel rawh. Ka vei leh ta bur mai, VC a ni lo ti rawh.
.....Pu Biakhlira T-Sec.
M Tunlai chu Thla bial vang ngeni, kei leh kei lovin ka haihawt a zual tlat, ka Bike ka theihnghilh thul Pu Ruatsang.
.....Branch Treasurer


c: text/html

text:
11. PATHIAN FA JESUH KHRIH
Key G No pum
1. Pathian fa Jesuh Khrih ka pom, ka zum hnu cun,
Pathian fa sinak cu ka co;
Setan fa ihsin Pathian fa ka si zo,
Ka aiih thihnak tuartu van Bawi Khrih ruangah.
Pathian fa ka si hnu, Bawipa ka thang`hat ding,
Leitlun mi in theihpi lo hmanah;
Van mi hman sak theilo thisen thang`hat hla cu,
Thih hnu suikhawpi sungtiang cui hla ka sak ding.
2. Khak tuarih um kei hi thingih khen ding ka si,
Thinglamtah misual thihnak hmun;
Hmanseh Bawi Jesuh ka aiah khak tuarin,
Ka aiih khak tuar Jesuh thihnak thing Kros-ah.
3. Ka sualnak tam hmanseh, Amah ka pom hnu cun,
A thi-in ka sual tlengfai zo;
Ka tuahmi umlo amai zangfahnak in,
A thlet mi thi-in misual, mi fel ka si zo.
4. Zangfahnak zumnak in Pathian fa ka si zo,
Ka umnak ding a umnak hmun;
Leitlun mi pawlin an theilo mangbangin,
A kumkhua Bawipa thang`hatnak hlamawi ka nei.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
6. THANSOHNAK
"Kan Lalpa le in
Rundamtu Jesu Khrih zangfah lainatnak le amah theihnak sungah tthang vivo
uh"( 2 Pet.3:18).
Himi thuhmaihruai
bungcang hi thianhlimnak thu thawn peh aw in ka hrelh siang lo. Khrihfa diktak
hmuahhmuah cun tthansohnak cu kan
neih hrimhrim dingmi asi. Hi bungcang hin thusutnak a suahter mi cu
zangfahnakah kan
tthang maw? Kan biaknakah hma kan sawn maw? Kan sakhuanakah hma kan sawn maw? Tthangso dingin kan hmang aw maw? ti
asi.
Khrihfa
sathliah pawl hrang ahcun hi hliakhlainak pawl hi ngai pawimawh tlak an si lo
ding. Thildang hnakin cawlhni sakhua neitu-a khrihfa sinak cu a cawlhni thuam
vek, zarhkhatah vawikhat a hrukih a rettthat sal theu vek asi. Cuvek minung
pawlin zangfahnakah tthansoh ding thu a ngaihven thei lo hrimhrim. Cuvek
tthansohnak thu khal theihmi a nei lo hrimhrim. Cu pawl cu a hrangah atthlak
asi ( I Kor.2:14 ). Asinan a thlarau hrangah ttanla mi le thlarau rilrawng ti
halih umtu hrang ahcun huham cahnak mamawhnakin a khat ding. Cule a nun in
Pathian a halnak cu a sunglam nunah a thei aw ding. Kan
sakhuanakah hmasawnnak ding tuah mi kan
nei maw? Kan
tthangso maw?.
Hi thustunak hi a
kumkhua in a thupi mi thusutnak asinan a hleice ih pawimawh zualnak can a nei.
Zarhte zan, cawlhni khawm awk can, birthday tuahnak, kumcem zan-hi tikcu pawl
ahhin kanmah le kanmah cek fel aw ding kan
si. Tikcu cu rangzet in a zam hlo rero mi asi. Nunnak khal hi rang zetih
tawplam pan asi. Nazi pakhat hnu pakhat hin kan
khrihfa sinak a tak asile silo hliahnak ding tikcu lamah in hruai vivo ih
lungpi parah maw vunnel parah inn kan sak ti kan hmu cing ding. Hihi cankhat hnu cankhat
kanmah le kanmah cek aw felin kan thlarau
hrangah man siar rero ding kan
si. Thlarau lam thilah hma kan
sawn maw? Kan
tthangso maw ?.
Hi thusutnak pawl hi
tulaisanah a thupi hleice mi an si. Ruahdan bulhlawk le a tlamtling lomi thu
fehpi dan pawl hi zirhnak hrekkhat thluntu pawl lakah a suak vivo. Cun
khatlamah zangfahnakih tthansohnak hi thianhlimnak hmasawnnakah a ttul taktak
mi asi tin mi hrekkhat pwlin an zum. Cuti asi laiah mi hrekkhat pawl cun
thianhlimnakih hmasawnnak hi an el thla lellel. Cun a hrekkhat pawl lala cun an
simfiang tum tukah zianghman lo ah an canter. Cuticun mi thawng tampi in hi
thutak hi an theihsualih an ngaihthah men. Tulaisanah khrihfa thansohnak hi
ciang zetin zohsal ttul mi asi.
Hi thutak kan ruat khawmnak ahhin
thil pathum run tarlangin hmuhter ka duhmi a um:
1) Sakhua hmasawnnakih a
tak nunram. Pathian zangfahnak ih thansohnak.
2) Thlarau lam
tthansohnakih theihtheihnak. Pathian zangfahnak thansohnak ahhin hminsinnak a
um asi.
3) Thlarau lam
hmasawnnak thil pawl. Zangfahnakah thansoh a duhtu pawl hrangah hman dingmi
Pathian rua hman mi a um asi.
Zo na si ti ka lo thei
lo. Hi cahnah hi zo hnenah le zawi kutah a thleng ti ka thei lo. Asinan a sung
um thu lakih a ttha bik lo sut dingah ka ning a zak lo. I zum aw, hihi thu
tuahcawp men le thu el awknak men asi lo. Mi pakhatkhatin sakhua nun ka nei a
ti asi ahcun a tak ramih a nunpi ding hi a thupi ngaingai asi. Himi thu hi cawp
le cilh in le then theih rual loin thianternak thu thawn a pehtlai aw mi asi.
Hihi mi thianghlim pawl an tthansoh theinak hmuh theimi pawl an si. Thlarau lam
hriselnak, lennak, lungawinak, khurh awmnak suahtertu asi ih thinlung takin
sakhuanak nun a nei tu le a thianghlim mi khrihfa pawl hrangah cun thlarau lam
hmasawnnak thawn cawp le cilh in a pehtlai aw mi asi.
1. Sakhua hmasawnnakih a tak
nunram.
Ahmaisa bikah talrang
dingih ka rua hman mi cu zangfahnakih thansohnak thu asi.
Khrihfa pakhatkhatin hi
thu hi a el asi ahcun cucu ruatdan danglam le ngiofeo thu asi ding. Curuangah kan theih ding mi cu
milai sia-tha-theihnak hi milai tisa hiarnak le duhnak hnuai ah a tlu se zomi
asi. Zirhnak thu ah kan lung rual lonak hi
thildang hnakin tongfangih san pawl kan
lak dan a bang aw lo theu mi ruangah asi theu. Cucu tui ka thu ah hin a dik asi
tin ka ruat. Zangfahnakah thansohnak ka ti mi thu ah ka unau pa in i el asi
ahcun anih in thildang a ti duhnak asi tiah ka zum. Curuangah ziang ka sim duhsan
ti ka run tarlang tum ding. ( Tongfang cun a tongtu pai duhsan lenglamah san a
neih lo vekin ka sim duhsan hi thei tum in ka sim duhsan lenglamah tongfang ka
hman mi pawl hi san nei ter lo dingah ka casiartu pawl ka ngen duh hai ).
Zangfahnakah
thansohnak ka ti tikah khrihfa hmasawnnak hi a phur zawngin ka tinak asilo.
Himdam zetin Pathian kilvennak hnuai ah a tthang so ding ka tinak asi fawn lo.
A hram thawk ih a zumpek hnakin thiamcoter sinsin, ngaidam sinsin, ngaithiam
sinsin asi ding ka tinak asi fawn lo. Hihi ciangzetin ka pom, zumtui
thiamcoternak cu a cemzo mi le ttheh zo mi, a famkim zo mi hnatuan asi. Cuticun
a cak lo bik zumtu hman amah cun a thei aw lo men ding nan, a cak bik pa thawn
bang aw cekci in thiamcoter asi. Hitin fiang zetin ka pom asi. Thansohnak ka ti
tikah mi pakhatkhatin thiamcoternakah thansohnak tiin a rak theih asi ahcun ka
sim duhsan pumhlum in a rak theihsual asi. Pathian bawmnakin ka sim fiang asile
thutak ropi sungah thiamcoternak thuthawn peh aw in, Pathian hmai ah zovek
zumtu khal Khrih ah famkim kan si ( Kol.2:10). A zumthawk pek hnakin ziangtik
lai khalah thiamcoter a sinak cu zianghman bet theih asilo ih zianghman lakhloh
sak theih khal asi fawn lo.
Zangfahnakah thansohnak ka ti tikah Thlarau Thianghlim in
zumtu pawl thinlung sungah a ( ret sak mi) pek mi zangfahnak pawl hi duhdawtnak
le huham cahnak hnuai ah hmasawnnak a um ka tinak asi. Zumtu pawl
hmuahhmuah cun Pathian zangfahnak laksawng pawl hi an nitin nunah a tthang so
ringring in an thei ding ti ka zum. Hihi ka pom, zumnak, ruahsannak,
duhdawtnak, hnuaidawrnak, phurnak, raltthatnak, le thildang pawl hi zumtu
pakhat cio nunah a cak maw cak lo maw, a tam maw a mal maw, a ttawnttai maw a
ropi maw, zumtu pakhat cio nunah can khatkhatah a bang awk lo can tampi a um
asi. Mi pakhat cu zangfahnakah a tthang ka ti tikah
ka sim duhsan cu thu awlte asi: amai nunah sual hi thuk sinsin in a thei, a
zumnakah a cak sinsin, a ruahsannakah hmailam a pan sinsin, duhdawtnak kau
sinsin in a nei, a thlaraumi sinak cu hmuh theih sinsin in a lang ka tinak asi.
Cu pawl cu a nunnakah a lang sinsin. A thinlung sungah Thlarau Thianghlim
umpinak le huham cu a karzai sinsin. Zumnak ihsin hmasawn sinsinnakah a feh
vivo. Hivek zumtu pawl dinhmun hi mi-in an hmuh tikah an hmuh vekin anmai duhzawng
ttongkam thawn an sim dingah ka tanta men ke. Keimai hrang ahcun a ttha bik le
a dikbik ka ti mi cu himi hmasawnnak ahhin a tthang vivo mi hi asi.
Zangfahnak thansohnak
zirhnak ka laksuak nak thuhrampi pakhat cu a fiang felfel mi Baibal thutlang
sung ihsin asi. Baibal ttongkam pawl hin san an neih asi ahcun hmasawnnak timi
hi a umih zumtu pawl hi hmasawn dingin fawrhfial ding an si. Paul in ziang
simmi a nei? "Na zumnak kha nitin nuncandan ih
langkhawp in a tthang so " (2 The 1:3 ). "Cuhnakih ttha sinsin
in nungcang dingah ka lo fawrhfial duh asi" ( 1The.4:10).
"Pathian nan theihnakah tthang
sinsin ding" ( Kol.1:10). "Nan zumnak a tthang sinsin ding ti hi kan
ruahsan mi sawn asi" ( 2 Kor.10:15). Pathian in duhdawtnakah tthangso
dingah a lo tuah " ( I The.3:12). "A phunkim in amai sungah kan
tthang ding asi" ( Eph.4:15 ). Pakhat le pakhat nan duhdawt awknak cu
tthang sinsin hram seh ... tiah thla kan cam" (Phi.1:9). "Pathian
duhzawngih nan nunnak dingah ziangtin nun ding ti cu kan hnen ihsin nan zir zo.
Cuvekin nan nun thei sinsinnak dingah Lal Jesu hmin in kan lo fawrh asi"
(1 The.4:1). St.Piter in ziang a sim? "Nan tthansoh theinak dingah thutak
hnawi kha duh uh" ( 1 Pet.2:2 ). "Kan Lalpa le in Runtu Jesu Khrih
lainatnak le amah theihnak hi ziangtin an ruat ti ka thei lo. Ka hnen ahcun ka
lungkim zetmi zirhnak an simih cumi bak lo thildang ruah thei mi ka nei lo.
Zangfahnakih hmasawn dinghi Baibal in a zirhmi asi. Hinah ka cawl hrih kei ka
sim nawn lo ding.
Zangfahnakah tthansohnak
hrangah thutlangpi ka laknak dang pawl cu hmuhtonmi dik felfel pawl an si.
Thuthlungthar siar tu pawl hnenah ka zirh duhmi cu Thuthlungthar sungih mi
thianghlim pawl nuntudan an tonmi zangfahnakah an thansohnak pawl hi sunlai
fangih a fiang keukeu mi ni vekin an hmuh thei maw, ti asi. Milai cu tisa
sinakah naute ihsin pitling tiang a tthanlen vekin thlarau lam khalah cankhat
hnu cankhat ah a tthanglian rero mi an hmu thei maw?. Thuthiang in hi thu a sim
tikah a fiangzetmi ttongkam a hmanmi pawl hi an thleidang thei maw? A ttongfang
hman mi tthenkhat pawl hi an fiang zet; zumnak caklo le zumnak cak, khrihfa upa
le naute suak pek, nauhak te, mino le mi upa tivek ttongkam pawl hmanmi kan hmu
thei ( 1 Pet.2:2;1John 2:12-14). Tulai zumtu pawl thlirthlak tikah an
tthansohnak pawl hi na hmu thei maw? Zovek milai in maw zumtu pakhat cu a
pianthar veten zumnak le theihnakah tthansoh a ttul lo titu ding an um maw?
Nitin nunnah khrihfa nun a tthanglian mi hi thingkung vek asilo maw? Zangfahnak
a dawnmi pawl hi a thu cun an bang aw ringring ko nan an tthangso asi. Hi thu
hin mi dang pawl ziangtin a khawng ti ka thei lo, ka mithmuh ahcun hi pawl hi
an fiangih eltheih rual an si lo, zangfahnak ih thansohnak cu a tak asi.
Himi thutlangpi ah
reituk ka cambangih ka ning lamlam a zak zik. Mi pakhatkhatin piangthar pek pai
zumnak, theihnak, ruahsannak, le thianhlimnak pawl hi a rak piantharnak a rei
zo tu pai dinhmun thawn a bangrep asi a ti ahcun cuvek el rero cu khabe kham le
tikcu cem men asi. Piangthar pek zumtui nun ahcun rinhlelh ding um loin a dikin
an thei aw ding nan hro thak zetin an au ngam hrih lo men ding; a tak cu an si
ding nan thazang a cak hrih lo ding; Thlarau ci tuhmi cu an si ding nan rah an
rah hrih lo ding. Cuvek pawl cu ziangtin a cak zetah an cang thei ding tiah in
sut ahcun, ka sim dingmi cu thildang nunnak nei mi vekin an tthan a tul, ti
asi. Hihi zangfahnakah tthansoh ka timi cu asi.
Ka sim rero mi hi vun
hersan in thildang a tak nunram ih thupi sawn mi zohhnik uhsi. Zumtu pawlin
zangfahnakah tthansoh ding hi an thlarau hrangah a siat thei lomi thilttul
pakhat vekin an ruat thiam ka duh. Midang in ziangtin ruat khal hai sehla, ka
ngaihven tthat bik dingmi cu thusutnak hi dikzetin an sang thei ding, ti asi:
Kan tthang so maw?
a. Zangfahnakih tthansohnak
hin zumtui nunah thlarau lam hriselnak le lenngannak a ummi langtertu asi ti
thei uhsi. Milai nuahak te maw, pangpar maw, thingkung maw, an tthan lo ahcun
thil ziangmaw tal a ciangkuang lo a um asi tin kan ruat thei . A hriselmi rannung siseh, rawlkung siseh anmah
te an tthansohzia le hma an sawn zia hmuhtheih in an langter theu. Kan thlarau
hrang khalah cutivek cun asive. Dinhmun ttha le hmasawnnak a um asi ahcun an
tthang tinak asi.
b. Cuitlunah zangfahnak ih
tthansohnak hi kan sakhuanakah kan lungawinak asi ti thei uhsi. Pathian in fim
thiam zetin kan tthansohnak le kan lungawinak hi pakhat le pakhat a peh awk ter
asi. Khristian pitling nun lam kan pannakah hma nawr sinsin in kan phurnak ding
hrangah Pathian in ngilnei zetin kan hrangah a rak ruat cia mi asi. Pakhat le pakhat kan
tahtthim tikah biaknakah kan nawmnak le phurnak cio hi bangawk lonak tampi a um
asi. Asinan, awlaiten na theih fiang ding mi cu, 'Thlarau
cencilhnak thawn zumnakah lungawi in thinlung daiten mai dinhmun a fiang aw tu
cu a tthangso mi asi.”
Zangfahnakih tthansoh hi
mi hrangah ttangkainak thuruk pakhat asi. Midang hnenah thilttha kan hmuhter
thei mi cu kanmah ah ziang an hmu timi parah a tthum aw asi. Hi leitlun milai
pawl hin khristian sakhuanak hi cuai an thlai tikah an mitih an hmuh mile an
hna in an theih mi parah hngat aw in an buukton asi. Khrihfa zumtu a kumkhua
ttawnttai ringring le mitin hnenah langdan kel nei ringring, tlaksamnak le
thiamlonak a kel thawi um ringring, sualnak le thlarau hliamhma thawi um
ringring pa cu thilttha tampi a tuah tu khrihfa si dah lo. A lu ttha ten
thingih a ruahnak tthangharh terin leitlunah a nitin nun tthaten a ruattu zumtu
cu catbang lo ih to delh aw mi le hmai lam pan vivo tu asi. Tthansohnak hi
mi-in an hmuh tikah nunnak le a tak thil a um asi ti ah an ruat.
d. Cuitlunah zangfahnakih
tthansohnak hin Pathian a ti lungawi asi ti thei uhsi. Rinhlelh ding um loin
hihi thilmak tla a bang men ding. Kannih sersiam mi milai hin sersiam tu
Pathian tla kan ti lungawi thei ding ti hi, mak na ti men ding. Asinan hihi a
dik asi. Thuthiang in Pathian ti lungawi ih nung dingah in sim; Pathian lungawi
zawng thawinak a um thu Thuthiang in in sim ( 1
The.4:1; Heb.13:16). Thlaici cingtu cun a thazang sengih a cin mi pawl an
tthangin rahttha an rah cu hmuh a duh a si. Hmasawnnak um loin an um
kelten an um ringring asi ahcun a riahsia in a bei a dawng ding asi. Kan Lalpa
amah rori in ziang a sim ti zoh hnik uhsi. "Cuticun rah tampi nan rah
tikah ka pa cu cawimawi in a umih cuticun ka dungthlun tu nan si" (John
15:1,8). Lalpa cu a mipi pawl parah a lung a awi. A bik takin a tthangso mi
pawl parah a lung a awi.
e. Cu hmuahhmuah tlunah
tthansohnak hi thilcang thei men lawng si loin zumtu pawl mawhphurhnak le zuam
ding hrimhrim khal asi. Piangthar lo, sual sungah a thi mi pai hnenah
zangfahnakih tthansohnak thu kan sim ahcun zianghman umze nei lo a si ding. A
piangthar zomi le Pathian in nunnak a pek zo mi hnenah tthangso dingin kan sim
tikah Thuthiang vekin a mawhphurhnak le a tuah ding hrimhrim khihhmuhnak asi. A
nunnak sungah nuntudan thar a nei ih cucu titawp loin tthanglian sinsin dingah
mawhphurhnak tumpi a nei. Mi hrekhatin tthansonak an ngaihthah ruangah
hmasawnnak can tha pawl a cem lakih Thlarau riah siatterin an thlarau-rangleng
ke cu her cak thei loin a um asi. Zo ih mawh asi ti cu ka thei fiang. Pathian
kan mawhthluk thei lo. Pathian cun a milai pawl hnenah zangfahnak tam sinsin
pek a duh ih, 'A rawngbawltu pawl ropitnakah a lung a hmui asi' ( James
4:6;Sam.35:27). Zianghman ruahhar ding a um lo, mawhnak cu kanmai mawh asi. Kan
tthansoh lo ahcun zohman mawhthluk ding kan nei lo, kanmah le kanmah mawh thluk
aw ding kan si.
2. A tthangso
mi thlarau cu ziangtin an theithei?.
A pahnihnakah thutlangpi
ka hman duhmi cu, zangfahnak hnuai ah thlarau nun tthansohnak cu ziangtin kan
theithei ding ti asi.
Zangfahnakih tthansohnak
a tak a sizia le a thupitzia pawl hi zohman in an ngaihven lo asi ahcun keimah
in hma ka run la hnik ke. Cucu thilttha asi tiah ka ruah ruangah asi. Mi pakhat
cu Pathian zangfahnak hnuaiah a tthang so maw tthangso lo ti ziangtin kan thei
thei ding. A pakhatnakah hihi ka sim zo, kanmah te thutthen aw dingin theihnak
kan tlasam tuk ruangah kan kiangkap ummi pawlin thaten in thei fiang sawn a si.
Cuitlunah hitin ka sang bet duh, zangfahnakih tthansohnakah theihtheihnak le
hminsinnak tumpi a um asi. Cu pawl na hmuh tikah thlarau tthangso mi na hmu
asi. Himi hminsinnak le theihtheihnak pawl hi a sangsang ten ka run tarlang tum
ding.
a. Mi pakhatkhat
zangfahnakah a tthangso ti kan theihtheihnak pakhat cu tangdawrnakih
tthansohnak hi asi. Thlarau lam a tthangso mi pa maw nu cun kumtin te
amai sualnak, a tlaklonak le a tlinlohnak pawl a hmu fiang aw sinsin. Pathian
mi pawlih an rak sim vek hin sim duhnak thinlung a nei ve: Job vek in, 'Mi
bawrhhlawh ka si'; Abraham vekin 'Kei cu leivut le vutcam men ka si'; Jacob
vekin, 'Na zangfahnak a fate bik hman hmu tlak lo ka si' , David vekin,
'Ti-bawrhlawh tu ka si', Isaiah vekin, 'Hmur thiang lo mi ka si', Piter vekin
,'Lalpa, keicu misual ka si’ (Job.40:4;Semtirnak18:27;32:10;Sam.22:6;Isai.6:5;Luke5:8).
Pathian
cu a naih deuhdeuh ih Pathian thianhlimnak le famkimnak a hmuh fiang sinsin
tikah amai nunah siar cawk lo tlaksamnak
le bawrhhlawhnak pawl fiang sinsin in a hmu aw asi.
Vanram
zinzawh ih a khualtlawnnakah a feh hlat poh le Paulin ziang a rak sim duhsan
tihi a thei fiang sinsin, "A famkim cia mi ka si lo", "A tirhmi
tiah kawh ka tlak lo", "Mi thianghlim pawl lakah a tebik hnakih a
tebik ka si", "Misual khawnbawlpa ka si" ( Phi.3:12;II Kor.15:9;
Eph.3:8;I Tim.1:15). Cawimawinak ni a naih vivo tikah theirah hmin bangin a lu
a kun deuhdeuh asi. A nunnakah eng a tam
poh le a thinlung sungih sualnak le tlinlonak pawl cu fiang sinsin in a hmu. A
pianthar pek ahcun tui a hmuh hnakih malte lawng a rak hmu asi ti a lo sim thei
ding. Zotalin zangfahnakah tthangin a thei aw maw? Hihi fiang aw, a tthang a
si ahcun tangdawnakah tthang ding a si.
b. A
dang pakhat, zangfahnakih tthansohnak hminsinnak cu kan Lalpa Jesu Khrih zumnak
le duhdawtnakah tthansoh hi asi. Hmasawnmi thlarau cun Khrih ah hngat awknak a
nei sinsinih hivek Rundamtu a neih hi a lung a awi sinsin. Rinhlelh ding a um
lo, a zumpek te ahcun Khrih ah thil tampi a hmu ding. Khrih aiawhnak cun zumnak
le ruahsannak a pek. Asinan Khrih ah a tthansoh vivo tikah a mang hmanih a rak
man ban lomi thil thawng telin a hmu ding. A duhdawtnak le huham cahnak, a
thinlung le a tumtah mi, a duhdawtnak le a aiawhnak, a palai ttuannak, a
puithiam ttuannak, thutthentu a ttuannak, Sibawi, Tuukhal, Rualpi ttha sinak,
hi pawl tlunah sim cawk loin a tthangso
mi thlarau cun Jesu thawi an peh thlaih awknakah a hmu fiang sinsin ding. A
tawi zawngin a thawkih a rak hmuh dah lomi a thlarau in a mamawhmi pawl kha
Khrih ahcun a hmusuak thluh hai asi. Mi pakhatkhatin zangfahnakah a tthangso
maw ti a theih a duh maw? Khrih ah a tthangso mi a theihnak kha zoh seh.
c. A dang zangfahnakah thlarau
nun tthansohnak hminsinnak pakhat cu nun thianhlimnak le ttongkam thianhlimnak
hi asi. Thlarau ah a tthangso mi pa cun kumtin ten Sual, Satan le Leitlun parah
nehnak a nei sinsin. A thin tawinak, a ttongkam, a tuahnakah a fimkhur
deuhdeuh. A nunnak ziangkimah a nuntudan hi fimkhur zetin a zoh fiang deuhdeuh.
Ziangkimah Khrih bang dingah le a hmuihmel keng dingah a zuam sinsin. Cuitlunah
amah Zesu zohtthim in a thlun tum ringring. Cuticun Khrih ah a hngat aw sinsin.
A hlanih a hmuh tonmi le a dinhmunah a lungawi tawk lo. Dunglamih thil pawl cu
a hngilhta hai ih hmailam thil pawl kha a ban vivo. 'Saang deuh deuh,
tlunlam pan deuhdeuh', 'hmailam pan deuhdeuh', hmasawn deuhdeuh' ti hi nitin a
thuput mi asi ringring (Phi.3:13). Hi
leitlunah Pathian duhnak thawn a rem aw mi thinlung duhnak neih ding hi a duh
ih a cak zet. Vanramah a thupi bik thilih a ruahmi cu Khrih ih
hmaika hmuh hnu ah sualnak hmuahhmuah thawi then awk hi asi. Zotalin
zangfahnakah a tthang tiah a thei aw maw? Cuti a
sile a tthangsomi thianhlimnakah zoh aw seh.
d. A dang zangfahnak hnuaiah
thlarau nun tthansohnak hminsinnak pakhat cu thlarau ah a thaw ti mi le
ruahnakah tthansohnak hi a si. Thlarau a tthangso mi-pa cun kumtin ten thlarau
nunah phurnak a nei sinsin. Hi leitlunih mawhphurhnakah a ngaihthah lo. A
nunnak thawn a pehtlai mi hmuahhmuah ah rin um zetin a ttuanih zaidam zetin le
fimkhur zetin a tuah. A insangah maw a hnattuannak hmunah maw khuitawk hmun
khalah a mawhphurhnakah a fimkhur ringring. Asinan a duhbik mi thil cu thlarau
lam thil a si. Hi leitlun mawinak, phurnak, le leitlunmi ih ngaisan mi thil
pawl hi a thinlung sungah a nep sinsinih cuvek thil pawlin a thinlungah hmun
tampi a luah nawn lo. Hi leitlunah a hnawmhnawih aw mi pawl khal misual tuk
vekin a ngai cuang hai lo, hivek pawl cu hremhmunah an tla ding tiah a au
ciamco lo. A thlarau mi sinakin a in hnen pawl thawn ralah a can ter lo.
Leitlun thil pawl cu a mithmuh ah an nep deuhdeuh ih a thinlung sung te cun
thil lolam men in an lang thluh. Thlarau lam rualpi, thlarau lam hnattuan,
thlarau lam thurel khawm le ti-ti nak pawl hi a hrangah man nei sinsin in an
lang. Zangfahnakah a tthangso ti zotalin a thei aw maw? Cuti a sile, a sunglam
nunah a thlarau in 'thaw' a timi kha zoh seh.
e. A dang zanfahnakah a
tthangso mi hminsinnak pakhat cu a tthangso mi duhdawtnak a si. A tthangso mi
thlarau neitu cun kumtinte duhdawtnakah a tthangso sinsin- a biktakin Khrih ah
u le nau pawl a duhdawtnakah. A duhdawtnak a tthangso ti cu amah le amah a lang
awter ding; ngilneihnak, midang hrangih har tuar duhnak, zohrang khalih
thilttha tuah duhnak, tirhsiannak, lainatnak, thuruat thiamnak, thinlung
nemnak, le mi zawnruah thiamnak pawl ahhin duhdawtnakah a tthansohzia cu an
lang ding. Cuticun amah le amah mi hmai ah thinnemnak le thinsaunak pawlin a
lang aw ter dingih a kiangkap minung pawl thawi pawlkawm awknakah el awknak
hnakin zawiawinak le ngaithiamnak pawl a suahter sawn ding. A tthangso mi
thlarau cun midang pawl nuntudan khal a ttha bik siter a duh ding, mi tthatnak
dingah ziangkim a zuam dingih ziangkim a ruahsan ding. (Ziangvek misual hman
Khrih ah rundam si in Thlarau in a ti danglam thei a si ti zumnak a nei dingih
ruahsannak thawn a pawlkawm ding). Zangfahnak hnuaiah mi pakhat cu a thlarau
nun a tlusia ih a dunglamah a tawlh a si ti kan theihtheinak (hminsinnak)
pakhat cu thildang ziangdang hnak hmanin midang tlaksamnak le tlinlonak pawl
phawrhsuaknak hi a si. (Zumtu pakhat thlarau lamah a tluksiat tikah amah le
amah misual vekin a hmu aw thei nawn lo ih a kiangkap um pawl hrangah
mawhsiattu le sawiseltu ah a cang riangri). Zotalin zangfahnakah a tthangso maw
ti theih a duh maw? Cuti a sile a sunglam nunah a tthangso mi duhdawtnak kha
zoh seh.
f. A dang zangfahnakah a
tthangso mi theihtheinak pakhat cu thlarau hrangah thilttha tuah duhnak ah
felnak thawn hmasawnnak hi a si. A tthangso mi thlarau cu kumtinte thlarau hlo
kaihnakah a phurnak a tthang sinsin ding. Ramsung ramlengah rawngbawlnak,
Thuthangttha karhzaiternakah a hmang aw sinsin ding. Thuthangttha
phuansuahnakah a phurnak a tthangso sinsin ding. Ziangkim a tuahnakah a pitling
lomi a hmuh tik khalah a bei a dawng lo ding. A upat vivo tikah a hrangah
zianghman hlawknak um lo hman sehla Khrih hmin hrangih ngaihtuahnak le
khawkhannakah a ttumsuk lo dingih a tumtahnakah Khrih hmin phuanzarhnak cu a
thupi bik ringring ding. A rah suakmi cu ziangvek si hmansehla a tuah sunzawm
vivo ding, peknak, thlacamnak, thusimnak, thu phuansuahnak, zumtu unau
vehvaihnak, le thlaru lam hnattuannak pawlah a nun a hmang aw ding. Thlarau
lamih tlakniamnak pakhat cu midang thlarau hrang tthatnak ngaithahnak le Khrih
ih lalram ngaihthahnak pawl hi a si. Zotalin zangfahnakah a tthang so maw tthang
so lo ti a thei aw ding maw? Cuti a sile thlarau hlo a ngaihvennak hi zoh seh.
Hi pawl hi zangfahnakah
a tthangso le tthangso lo theihtheihnak le hminsinnak pawl an si. Hi pawl hi
ziangtin kan thei ti tthaten cekfelin ruat hnik uhsi. Tulai ih khristian ti aw
pawl hin an duh lo ding ti ka thei. Vancaler ih sakhua nun neitu pawl, sakhua
nun cu a kumkhua ih hnih ziamziam ringringnak ti phun ih hmang tu pawl,
harsatnak le thlarau doral lenglam sakhuanak nei tu pawl, cuvek sakhuanak nei
tu pawl cun tui thlarau lam tthansohnak hminsinnak pawl ka lo hmuh mi hi
'dan-pa-ngai', 'tisa sinak', 'mah le mah hrengsut awk nak' le thil mumal lo men
a si an lo ti ding. Zianghman bawm thei mi ka nei lo. Ziang ti ttha! Himi thu
ahcun zohman upatnakin 'Pu' ti ah ka ko hai lo. Ka thu fehpi mi hi Thuthiang
thawn feh tlangih buuk aw ton ding lawng ka duhmi a si. Ka simmi pawl hi
Thuthiang thawn mil aw le buuk aw ton lawng si loin hi leitlunah a rak nung dah
mi thianghlim pawl nunah an rak hmuh tonmi pawl thawn a mil aw a si ti ka
fiang. Sankhat hnu sankhatah mi thianghlim pawl nun hin tui ka sim mi pawl hi a
takin zumtu mi thianghlim pawl nunah a thlen zia an lang ter. Hi hminsinnak
paruk ka tarlang mi pawl kan hmuh theinak mi pakhatkhat in hmuh hnik aw. Amah
cu tui ka thu sutnak hi lungkim um zetih sang thei tu a si ding: Kan tthang so
maw?
3. Thlarau hmasawnnak bungrua
pawl
A pathumnak le a netabikah ruat tlang dingih
ka rua hman mi cu, zangfahnakih tthansoh a duh tu pawl hman dingmi 'bungrua' a
si. St.James ih ttongkam pawl hi theihhngilh lo ding mi an si. 'A ttha mi le a
famkim mi laksawng hmuahhmuah cu vancung ihsin a ra mi an si' (James1:17). Hihi
thildangah a dik vekin zangfahnakih tthansohnak thu khalah a dik a si ti cu
rinhlelh ding a um lo. Hihi Pathian laksawng a si. Asinan kan thinlung sungah
kan ret ringring ding mi cu a rua hman cia mi 'Bungrua' pawl hmangih hna
ttuannak ahhin Pathian a lung a awi a si. Pathian in zumtu pawl
tthansohnak hrangah hman ding mi Bungrua
(Hmanrua) pawl le ziangkim tawpnak pawl khal a rua hman cia. Curuangah zokhal
zangfahnakah a tthangso ding mi cun Pathian rua hman cia hmasawnnak bungrua
pawl hi a hman tengteng a ttul a si. Zumtu pawlin hi Pathian rua hman cia
hmasawnnak bungrua pawl hi an ngaihthah pang ding ti ka phang. Mi tampi cun
anmah in hma sawn an duh vekin mi dang hmasawnnak khal an duhsak. Asinan hitin
a hrek cun an ruat, “Pathian in tthangso dingah laksawng pek hleice mi a nei ih
cu pawl lawng an tthang so”. Cule annih cu cui tthansohnak laksawng hleice cu
an co ve lo ruangah an tthangso loin an um kel te ah lungawi tawk ding an si
tiah an ruat aw. Hivek ruahnak hi thuphan tawmtawhlawt a si ih tu ah ka tha
neihsun suah ih ka sim rero mi thaw khalin a kalh aw a si. Ka simmi hi ka
casiar tu pawlin an thliarhrang thei ding ti ka zum. Zangfahnakah tthansohnak
cu Pathian rua hman cia 'bungrua' pawl hman thiamnakah a tthum aw ih zovek
zumtu khalin hman theih thil a si. Curuangah zokhal thlarau lamah a tthangso tu
pawl cu hi Pathian rua hman cia "bungrua" pawl an hman ruangah a si.
Pathian ruahman ciami hmasawnnak hmanrua pawl
pakhat hnu pakhat ka tarlang hlanah ka casiartu pawlin an ngai pawimawh theinak
dingah thu malten ka sut ta hai ding. Zumtu pakhat a tthansoh thei lo nak hi
amai mawh asilo tiah a ruattu pai thuphan suangtuahnak hi sanmureng hrangin
hlawn hlo aw. Cule hihi na ruahnak sungah ret aw, Thlarau kaihthawhmi pakhat
zumtu hi mithi vek si dingah Pathian in a sersiam thar mi a si loih
mawhphurhnak le thiltitheinak tumpi nei dingin Pathian in a kaihthawhmi sawn a
si. Solomon ih ttongkam hi na thinlung sungah cam ringring seh, 'A taima mi pai
thlarau cu thau ter a si ding' (Thu.13:4).
a) Thlarau nun tthansohnak
dingah a lotheihlo ih ttul mi thil pakhat cu zangfahnak bulpak hmanrua pawl hi
taima zetih hman ttangkai hi a si. Hi bulpak thlarau lam hmanrua pawl hi zumtu
mimal pakhat cio in hman ttul mi a si ih midangin hman sak awk, ai awhsak awk,
le bawm awk theih khal a si lo. Hi mi mila hmanrua hnuaiah a telmi pawl cu:
mahte thlacamnak, mahte Baibal siarnak, mahte hlan awknak (meditation) le mahte
cek awk felnak pawl an si. Hi thil pathum pawl hmangih nunpi dingah harsatnak a
tuar paih lo tu cu ziangtik hmanah tthansoh ding khal beisei hlah seh. Hi
hmanrua pawl hi khristian mimal nunah a lotheihlo ih hman dingmi hmansawnnak
hrampi pawl an si. Himi a tuah paih lo le a ngai pawimawh lo tu pa cu a feh
sual pumhlum a si. Hi mi an ngaihthah nak ruangah khrihfa ti aw mi tampi pawl
cu hma an nawr vivo thei lo. Anmah te bulpak thlacamnak hi zianghmanah an ngai
lo. Thinlung phur lonak thawn an Baibal cu khui maw lak cang ahcun an siar
theu. Anmah te ttha te ih ngaihtuahnak can an hmang dah lo ih an thlarau
dinhmun an ruat dah lo. Anmah te mimal nunah Pathian Thlarau thawn pawl awknak
nun an nei lo.
Tuisan zumtu pawl hi
ttihnung zet can le dinhmunah kan um a si ti au rero hi umze nei lo a si.
Tuisan hi sakhuanak lamah hmanhmawh zetih cangvaihnak, phur hlawptlonak,
pawnlang sakhua mi sinak san a si. Mi tampi cu 'khatlam le khatlamah' an vak
celcelih theihnak cu a pung a si (Dan.12:4). Mi thawng tampi cu mipi khawmnak
hmunah feh in, thusim tthattha ngai dingah, ziangvek khal sisehla an sunglam phurnak a cawkphur
tertu cangvaihnakah tel dingin an man cia rignring. Mi malte lawngin 'thinlung
ciamciam ten ruahnak an nei' (Sam 4:4). Asinan mah le mah thinlung tthaten ruat
aw ciamciam dah lo tu pawl nunah thlarau lam tthansohnak taktak a um khaat zet.
Tui hlan kum zahnih hrawngah kawhhran zumtu pawlin tulai zumtu hnakin an Baibal
hi an rak siar ttha sawn ding ti ka zum. Kan thlarau lam hmasawn kan duh ahcun
mimal sakhuanak hi hmaisa ah thinlung pe uhsi.
b) Pathian zangfahnak hnuaiah
tthangso dingin a lotheihlo ih a ttul mi a dang pakhat cu vangtlang hman mi
hmanrua pawl fimkhur zetih hman thiamnak a si. Hi hmanrua pawl hi zumtu mi
pakhat cio in Khrih kawhhran milesa sinakin a neihmi a si ti ka thei. Hi
vangtlang hmanrua pawl cu: cawlhni hmannak, Pathian minung pawl thawi Pathian
biaknak, thlacamnak, thuthangttha simnak/ngaithlaknak le Lalpai zanriah
kilkhawmnak pawl an tel. Vantlang hmanmi hmanrua pawl hman thiam danih zirin
zumtu pawl thlarau lam hmasawnnak a um a si. Pathian in kan tthansohnak dingah
in pekmi hmanrua pawl hi phurnak um lo le thinlung tel loin hman a awl zet. Hi
pawl hman nal dekdeknak hin a man khunnak a nep ter sawn ttheu. A thawmvang
kelte theih salnak, ttongkam kelte hmansalnak, le tuahdan pa-ngai ih tuah ttheu
nak pawl hin ihhmuh a suakter ih phur lonak a suahter men thei. Hihi a hmin
thangih khrihfa ti aw pawl an tluksiatnak a si. Tthansoh kan duh ahcun kanmah
le kanmah kan kil awk thiam a ttul. Hi hmanrua pawl ngaihthahnak ruangah
Thlarau cu vawitampi riah siatter in a umih a hma laknak pawl vawi tampi cu ti
siatin a um ttheu. Kan zum pek kumih kan thinlung phurnak vek thawn kan
thlacamnak hlun pawl kha cam in kan hla hlun pawl kha sakin, kan khuk bilnak
kelte ah bilin, thutak kan theih mi pawl cu thinlungah tharter ringringin kan
nun hi tharter a ttul. Mi pakhatkhatin a rawl a ei ttha duh lo ahcun a
hriselnak a ttha lo a si ti theihtheihnak pakhat a si. Cuvek thotho in kan
thlarau lamih hmasawnnak hmanrua pawl kan ngaihthah ih a manhlatnak kan hloh
tikah thlarau ah kan tlaksiatnak langtertu a si. Vangtlang bungrua hman mi pawl
kan hman tikah thinlung ti tak zetin hmang uhsi (Thusim. 9:10). Cucu kan
tthansohnak lamzin a si.
c) A dang pakhat ka sim duh
bet mi cu kan nitin nunah thil fate bik tiang fimkhur zetin hman thiamnak a si.
Kan thinsaunak, kan ttongkam (Kan lei hmandan), kan mawhphurhnak, kan tikcu
hmandan pawl hi ralring zetin hman thiam ahcun thlarau lam hmasawnnak ah mi lam
a hruai a si. Nunnak pakhat cu a rei lam kan tuak a si ahcun ni tampi kawm
khawmmi a si ih, nikhat cu nazi tampi kawm khawm aw a si vekin nazi pakhat
sungih thil cang mi pawl hi ngaihsak lo dingle pawi ti lo ih umsan men ding a
si lo. Thingkung pakhat hi a hram sunglam in maw, a kung sung muril in maw a
nget thawk tikah a hnah zimte in maw, a hnge zimte ah maw theih thawk a si
theu. Ca ngantu pa cun 'Thil fate a ngaihsak lo tu pa cu malteten a siat ding'
tiah a ti. Hitin a cang mi a takin hmuh ding a um. 'Fimkhur tuk, thil cik fel
tuk tiin' midang pawl in an duh le in hnihsan hai seh. Kan fehnak lamzin hi
thinsau ten thlun uhsi, ziangkim cikfeltu Pathian kan bia asi ti hi thei
ringringin, kan Lalpai in hmuhter mi pawl hi a fate ihsi thawkin a tumbik tiang
fel le famkim zetin thlun ding kan si. Sualnak hnak cun kan khros hi nitin nazi
kar tin ten phur ringring ding kan si. A nung mi thingkung pakhat cun a hnge le
a ttek tinte ah hnahhring le tuaino a neih vekin kan khristiannak khalah cerhno
thawn a hring ringring mi nunthar neih kan tum ding mi a si. Hihi tthansohnak
lamzin pakhat a si.
d) Kan thlarau lam hmasawnnak
dingah a lotheihlo ih thil ttul mi pakhat leh cu kan rualpi pawl mi le kan umpi
mi pawl ralrin a si. Rualpi pawlmi hnakin mi pakhatkhatih nuntu hi a danglam
tertu thildang a umlo kan ti asile kan sual lo men ding. Kan kiangkapih um pawl
nuntudan le ttongkam pawl kan cawngih tthatnak hnakin siatnak cawn awk a awl,
cucun lungawilonak mi a thlen theu. Damnak si loin nathrik pawl kan kai awl
deuh ttheu. Khristian ti aw mi pakhatkhatin Pathian rualpi a si lomi pawl,
leitlunih a thlaih aw ringring tu rualpi kha a mai duhnakin a hril asi ahcun a
thlarau cu hliam a tuar tengteng ding. Leiltunah cutivek dinhmunih rawngbawl hi
a har ti tlak a si. Asinan Pathian mi lo le leitlunmi pawl thawn kan rualpi
tthat ahcun cuhnakin a har sinsin. Rualpi le nupi ham mi fuhlo ruangah mi
hrekkhat cun an thlarau lam hma an sawn thei lo phah. 'Rualpi ttha lo cun ziaza
a siatter'. 'Leitlun thawi rualpi tthat cu Pathian thawn ral a si' (IKor.15:33;
James 4:4). Kan thlacamnak, Baibal siarnak, hna ttuannak tikcu, kan thlarau,
kan rundamnak, a ra thleng lai dingmi lei thar le vanthar thu thawn peh aw in
kan tthansoh theinak dingin bawmtu rualpi ttha kan neih tum hrimhrim a ttul.
Rualpi ttongkam in siatnak a suahter ding maw, tthatnak a suater ding maw ti
zoso a sim thei um? Rualpi ttha neih hi
tthansohnak lamzin pakhat a si.
e) Cun, Jesu thawn catbang lo
ih pawlkawm awknak neih hi ttansohnak ah a lotheihlo in a ttul mi a si. Cutiin
ka sim tikah zohman in Bawipa zanriah thu ka sim tiah ruat hlah seh. Cuvek thu
ka simmi a si lo. Ka simmi sawn cu zumtu pakhat nitin te a Rundamtu thawi
pawlkawm awknak nun, zumnak, thlacamnak, le
thutak ah hlan awknak pawl lawngin a cang thei mi a si. Himi khrihfa
nuncan hi minung malte lawngin an theih mi le an nunpi mi a si ding ti ka
phang. Mi pakhat cu zumtu diktak, lungpi parah a bunmi aw mi nunak neitu si
nacingin Khrih insangah a canpual hnakih niam dinhmunah a rak nung ringring thei.
Jesu Khrih thawn peh zawm awknak nei na cingin Jesu Khrih thawn malte lawng
pawlkawm awknak neih theih a si. Cuvek cu mi tampi tonmi a si.
Mi thianghlim pawlin an
nitin nunah an rak nunpi mi Khrih ih sinak le Khrih ah zumtu’i dinhmun pawl hi
milai suangtuahnak men an si loih a takin a um mi a si. Khrih le a zumtu pawl
pehzawm awknak Thuthiangin a simmi pawl cu: Mopa le monu, Lu le taksa peng;
Sibawi le mina damlo; Thureltu le thubuai neitu; Tuu khal le tuu rual pawl;
Zirhtu le tlawngta pawl - hi pawl hi an si. Himi pehzawm awknak pawl hin Khrih
le amah zumtu pawl kar lakah neihniam zetih pehtlaih awknak a um a si ti a
langter ih zumtu’i nitin nun mamawh mi pawl dilnak; phurrit tthumnak; thinlung
ruahnak lam hmuh tu le ziangkim nun khawsak danah kai hruai tu ah a takin hman
a si. Khrih thawi nitin nun pawlkawm awknak ahin Khrih in misual hrangah a rak
tuah mi pawl zum satliah men hnakin danglam zet nunpi ding a um a si. Cuticun
Khrih thawn nai aw vivo in' (rinsannak thawn amah ah tthum aw sinsin in) duhdawtnak
le rinsannak thawn Khrih ah hngat awknakin pawlkawm awknak neih a si. Khrih ah
hnat aw in Khrih in ttha a ti mi cu ttha ti ve in le ttha lo a ti mi cu ttha lo
ti ve thei nak neih sinsin a si. Hi pawl hi pawlkawm awknak ka ti mi cu a si.
A diktakin Khrih thawi
pawlkawm awknak nun a takih nunpi lo tu cu Pathian zangfahnakah an tthangso
thei lo ding tiah ka zum. Kulmuk pawl theihdan tlangpi vek, Khrih cu Pathian le
milai lakah palai a si ih thiamcoternak cu zumnak in a si ti kan zumnak hin
lungawi tawk ding kan si lo. Khrih ah kan hngat awknak ahhin kan ziangkim tthum
ding kan si ih kan nitin nunah amah thawi pawl kawm kan zir a ttul. Umhmun
zumnak hnakih hla fehsuak ding kan si. Kan rualpi kan nel hnakin Khrih cu nel
sawn ding kan si. Kan duhmi hmuahhmuah amah theihterin, kan harsatnak
hmuahhmuah amai hnen thlen in, kan kekar tinte amah rawn in, kan riahsiatnak
hmuahhmuah amah sim in, kan lungawinak hmuahhmuah ah amah telter in, nitin kan
nunnakah amai parah zau in, amah zoh ringring ding kan si. Hihi St.Paul ih rak
nun khawsak dan a si: 'Tisa ih a tui kan nun hi Pathian Fapa zumnakih nung ka
si'. 'Kei ka hrangah nun hi Khrih a si' (Kal.2:20: Phi.1:21). Hivek nun an neih
lo ruangah mi tampi cun Pathian thangttatnak hla kan sak mi pawl mawinak
zianghman an hmu theilo. Curuangah hivek nuntudanin a nung tu, Khrih thawi
tlaitluan pawlkomnak a nei tu hi a thlarau a tthang ding ti ka khihhmuh duh mi
a si.
Pathian zangfahnak hnuai
ih tthansohnak thu hi vialin ka tanta hrih ding. Tikcu in in daih sehla cu tampi
simding a umlai. Asinan a mawitawk cu ka sim zo tiah ka ruat. Ka casiartu pawl
hnenah himi thu hi a thupi le a kau zet mi thu a si ti ka theihter zo tiah ka
ruat. A tak kan nunram hrangah kan zir ding thu pawl thawn ka thu ka ti tawp
hrih ke.
1) Himi cahnah hi zangfahnak
hnuai ih tthansohnak thu zianghman a thei lo tui kutah a thleng thei men.
Sakhuanak thu hi malte lawng a silole zianghman ngaihsak lo lawlaw a rak si men
thei. Cawlhni tinte biak inn feh ttheu ih khawm ttheu nakin khrihfa tla a bang
men thei. Cuvek minung cun thlarau nun an nei lo ih hmasawn ding khal an nei
lo. Cuvek pawl lakah mi pakhat na si ve maw? Na si ahcun zangfah um zet dinhmun
ih um na si.
Kum le can hi an liam
vivo ih tikcu hi a zam in an zam. Thlanmual hi a khat deuhdeuh ih insungsang
minung khal a mal aw deuh deuh. Thihnak le tthen awknak hin in neih deuhdeuh .
Asinan, na thlarau hrangah mi itthat vekin na nung! Ziangtluk mumal lo saw na
si! Ziangtluk atnak hnuai ah saw na um? Hi hnakih mah le mah thah awknak a um
nawn kei maw?
Khua a tlai tuk hlanah
tho aw, tho aw, thihnak ihsin tho aw la Pathian ah nung aw. Na Rundam tu le
Rualpi a si theinak dingah Pathian kut vawrhlam kutih a totu hnenah her aw
thlang aw. Khrih hnenah her aw la na thlarau hrangah naa pi’n ttap aw. Ruahsan
ding a um lai. Lazarus kha thihnak ihsin a kai tho tu kha a thleng aw hrih lo.
Nuhmei nui fapa mangbang thlak zetin a kai tho tu khan na thlarau thihnak ihsin
a kai tho thei a si. Hmakahtte ah, a tu rori ah amah cu hawl aw: catuan ih
hloral ding na si lo ahcun Khrih cu hawl aw. Tum ringring, ruahsan ringring,
sim rero, le ziangmaw puhmawh rero, ziangmaw beisei mi nei ringring, duhthusam
ringringin um hlah aw. Khrih cu hawl aw la na nung ding. Thinlung thup in
puhmawh ding le beisei ruk mi nei ringring aw hlah. Cuticun na nung dingih na
tthang ding.
2) Himi cahnah hi zangfahnakih
tthansohnak a duhtui kutah a thleng men ding. Asinan, tufangah zianghman theih
mi nei loih um a si thei. A thawk ih an pianthar ve ten zianghman hmasawnnak
ding an tuah lo. Cuvek cu, 'mah le mah zum aw zet le hnangam zetih um tu pawl'
(Zaph.1:12) an bang. Kumkhat hnu kumkhat an hmasawnnakah a mah kel, an
hmuhtonmi a mah kel, an theihnak a mah kel, an zumnak a mah kel an tuahnak a
mah kel, sakhua cangvaihdan a mah kel, an ttongkamseh a mah kel,cutiih anmah
kel dinhmunah a kel an awh thei ahcun an lungawi tawk men a bang. Putar, pitar
thizik bangin an ttunghmunih an kel an awh ahcun an lung a awi tawk. Hmasawnnak
nei in an lang dah lo. Hivek milai pawl lakah mi pakhat na si ve maw? Na si ve
ahcun na canvo le na mawhphurhnak thawn na siding mi hnuai lam pi ah na nung
lai ti nak a si. Tuican hi nangmah le nangmah cek aw fel dingah tikcu can ropi
a si.
Khrihfa taktak ka si ti
awk theinak na nei si, na tthnsoh lo ahcun nangmah ah thil ciangkuanglo
(felfailo) a um ti nak a si. Hmun khatkhatah ttha lo zetih damlonak na nei a si
ding. Na thlarau kha amah kelin um ringring ding cu Pathian duhdan a si lo.
'Pathian in zangfahnak cak sinsin in a pek' hai ih 'a siahhlawh hlawhtlinnak ah
a lung a awi a si' (James 4:6; Sam 35:27). Na thlarau a mah kelin na um ter tikah na lungawinak maw na
tthathnemnak khal a si thei lo. Hmasawnnak um loin mi hrangah tthatnak khal na
tuah thei dah lo ding. Himi hmasawnnak neih hi thil thupi ngaingai a si! Hihi na
thinlung sung ihsin thungaithlakin hawl ding na si. Na tthangso lo asi ahcun
thil thuhruk mi a um tengteng ding (Job15:11). San a um tengteng ding.
Ka
lo khihhmuh mi hi tuah aw. Ziangruangah na dinhmun kelah na ding ringring ti hi
thei suak dingah tuisunah tthaten ruatsal aw. Rin um zet le thutak zetin na
thlarau kut thawn na sunglam kha vun dap hnik aw. Na sunglam nun kha khatlam
deng ihsin khatlam deng tiang vun dap ttha hnik aw la na kut a lo bangter lole
a lo dohtu ziang maw tal a um ding. Thlarau lam Sibawi thiam Lal Jesu hnenah
feh aw la, na sunglamih na thlarau natnak kha lo ti dam dingah na thinlung za
ten rinsannak thawn va pan aw. Tuihlanih na dil dah lo vekin phundang le duhnak
nasa zet thawn pan aw la na damnak ding a si ahcun na kut vawrhlam tan maw na
mit vawrhlam phorh khal pawi ti aw hlah. Asinan na thlarau cu a tthansoh lo
ahcun na lungawi taktak dah aw hlah. Daihnak na neih theinak dingah le hman
ttangkai mi na si theinak dingah ziangruangah na tthangso lo ti zoh aw fel aw.
3) Hi ca hnah hi a tthangso
zet nan tthansohnak a ngaihsak lo tu pawl hnenah a thleng thei men. An tthansoh
ruangah an tthangso ti an theih awk lonak a si. Hnuai dawrnakah catbang loin an
tthansoh ruangah an hmasawnnak pawl thei aw loin an um sawn a si.
Moses kha Pathian thawn
tlang parah an pawlkhawk awk hnu ih a rung ttum tikah eng thawn a khah vekin an
nih khal an eng ve a si. Asinan, Moses bangin an sinak an thei aw lo (Sualhlan
34:29). Hivek khrihfa pawl hi an tam lo kan ti thei ding. Asinan khui maw lakah
cun hmuh ding an um a si. Vancungmi rung thlawng vekin khui maw hnihkhat
ngaingai an si. Cuvek a tthangso mi khrihfa innhnen nei tu cu an vanttha a si.
Anmah pawl thawi hmuh le ton awk hi leitlunah vanram hman vek a si.
Cuvek
minung pawl hnenah ziang thu saw ka sim ding! Ziang sim thei ding saw ka neih?
Ziang sim ding saw ka si? An sia-ttha-theihnak cu tthangharh in an tthansohnak
cu theihter in an lung ka awiter ding maw? Cu pawl lakah zianghman ka tuah lo
ding. An hlawhtlinnak pawl ka hmuhter hai dingih midang hnakin an ropit deuh
nak ka theihter hai ding maw? Pathian in a duh lo. Cu pawl zianghman ka tuah lo
ding. Cuvek pawl sim rero nak cun zianghman an hrangah thathnemnak a pe lo
dingih tikcu cem men a si ding. A tthangso ti a theih awknak pakhatkhat a um a
si ahcun a sualnak ih a thukzia, a kauhzia le a thlinlo zia a theih awknak hi a
si ding. Amah le amah ah cawisan awknak ding zianghman a hmu dah lo. Amah le
amah hi a ttangkai lo nak le misual khawnbawl a sinak pawl lawng hi a thei aw.
Hihi mi thianghlim pawl in thutthennak ni ah Lal Jesu an sannak ding a si,
"Lalpa ziangtik ahsaw na ril a rawn ih rawl kan lo pek dah? (Mth.15:27). A
cancanah misual pawl le mithianghlim ropi pawl hi bang awknak te an nei. Zohman
an dinhmun taktak an thei aw lo. Pakhat cun a mai sualnak a hmu thei lo, cun a
dang pakhat cun Pathian zangfahnakah a tthansohnak a thei aw lo.
Sikhalsehla a tthangso
mi khrihfa pawl hnenah ziangtal ka sim lo ding maw? Ttongkam khat tal sim
theimi ka nei lo maw si? Aza te kawmih ka sim thei mi cu catlang pahnih te
sungah a famkim: Hmailamah feh vivo aw?' 'Feh vivo aw' ti a si.
Thinnemtuk,
Khrih ah zumnak tamtuk, thianghlim tuk, ruahnakah thlarau mi tuk, duhdawtnak
nei tamtuk, midang hrangah thilttha tuah tamtuk ti ding khawp in neihmi kan nei
thei dah lo ding. Kan dunglamih thil um pawl cu theihhngilh in hmailamih thil
um pawl kha ban sawn uhsi (Phi.3:13). Hi thu khalah khrihfa pakhatin a tthatnak
bik cu a Lalpa thotho ah a si. Hi leitlun kan nun sungah ziangtlukin kan zuam
rero hmanah tha tuk dinhmun kan thleng thei dah lo ding ti hi fiang uhsi.
Leitlunmi pawl cun tthatuk ih theih awknak tla an nei men thei, asinan khrihfa
pawlih tthatnak cu Khrih Thlarau ihsin a ra mi a si ih kan zohtthim ding mi cu
amah kan Lalpa Jesu Khrih a si ringring ti thei uhsi.
Sakhuanakah
a ttha tuk le a luan tuk dinhmun kan thleng thei ti ruahnak dik lo hi hlawnhlo verver ding a si. Hihi satan ih
thuphan duhzawng tak a si ih a thuphan khawl ihsin a suahter mi a si. Curuangah
leitlun sakhua mi ti aw pawl mitampi cu ttha tawkin an theih awk tikah porh
awknakin an khatih an kiangkap ih a ttawnttai deuh mi an unau pawl parah
zangfahnak thawn bawm hnakin nautat awknak le zohniam awknak a suahter ttheu ih
zumtu lakah buainak a suahter ttheu. Cun anmah le anmah cu satan thang sungah
an tla a si ti an thei aw lo ttheu. Hivek zumtu ti aw pawl at le hlawptlo nak
ruangah khristian sakhuanakih tthat lo nak tiang mi hrekkhatin an sim theu.
Cutikah kan theih dingmi cu hivek phurnak le thlarau mi si awk ternak ahhin
ziangmaw phurnak thlarau cu a um a si ti a fiang. Asinan mi pakhatkhatin a siat
thei mi milai taksa ahhin zumtu pakhatkhat cu a nunnem tuk, duhdawtnakin a khat
tuk, a thianghlim tuk, thilttha a tuah tam tuk a si, a ti ahcun cu-pa-cu mibang
lo maw thluak kim lo a silole theihnak famkim lo mi a si ding. Nawmcennak le
sumpai hawlnak ahcun a hla tuk thlen theih a si. Asinan, a dik mi khristian
biaknak sungah thilttha tuah tamtuk ti le Khrih dungthlun hla tuk ti a um thei
lo.
Kan sakhuanak ahhin kan
innhnen pawl zoh in cuai thlai aw ding kan si lo. Cutin kan inhnen pawl zoh in
kan tuah a si ahcun kan innhnen pawl hnakih kan tuah tthat deuh nak kan hmuh
tikah kan lung a awi tawk dingih mahte porh awknak thang sungah kan tla pang
ding. Hihi satan ih thang pakhat a si. Kanmai hnatuan te hi zoh uhsi. Cucu na
hrangah ziang a pawi? 'In thlun sawn aw' tiah ngan a si (John 21:22). Famkimnak
taktak hi kan thleng thei lo a si ti thei cingin hmailamah nawr sinsin uhsi.
Khrih ih nuntudan hi kan nuntudan ah le kan zohtthim dingah hmangin hmailamah
nawr sinsin uhsi. Nitin kan nunnakah kan tthatnak bik hman hi Pathian hmai
ahcun rapthlak zetih sual le bawrhhlawh a si ti thei cingin hmailamah pan
sinsin uhsin. Midang hnakin kan ttha deuh maw, ttha deuh lo maw ti hi Pathain
hmai ah zianghman a si lo ti thei ringringin Khrih dung thlun vivo uhsi. Kan
tthatnak bik khalah hin Pathian fa te dinhmunah kan si ding hnakin a sual tuk
mi kan si ringring lai a si ti thei cingin hnuaidawrnak thawn Pathian
zangfahnak hnuaiah hmai nawr vivo uhsi. Kan damsung cu hmasawnnak ding hi a um
ringring a si. A netabik tiangah Jesu Khrih ih duhdawtnak le zangfahnak hi
leiba pek ding kan nei ringring ding a si. Midang nun zoh ih mah le mah ttha
zetih thei aw dingin cuai thlai awknak dik lo hi tanta uhsi. Kanmai thinlung kan
zoh a si ahcun sual sir ding le kan ttuan ding mi pawl hi kan hmu ringring
ding.
A netabikah, a nepbik si
cuang loin, zangfahnak ih tthansohnak hi malte lawng kan thei ih kan thei duh
sinsin a si ahcun hi leitlun buainak le harsatnak hnuai ah kan feh a ttul ti
kan hmuh tikah mangbang hlah uhsi. Hivek buainak le harsatnak pawl hi tui hlan
mithianghlim pawlin an rak ton zo mi a si. An Bawipa vekin riahsiatnak an
tuarih ninghannak in a zel hai, asinan tuarnak sung ihsin famkim nunah hma an
sawn vivo (Isai.53:3; Heb.2:10). Hihi kan Lalpai simmi a si: 'Rahttha a rah mi
kan par ihsin hnge ttek pawlin rahttha an rah sinsin theinak dingah rahttha a
rah lo tu hnge ttek pawl cu (Ka Pa in) a
thianhlim hai a si' (John 15:2). Hihi thu fal zetih um le theih awl te a
si, zumtu pawl cu thianhlimnakah hma an sawn theinak dingin an thlarau hliam a
tuar ter theu. Hihi mitampi in kan tuar thei lo ttheu. Natnak, hlohnak, khros
putnak, thinthipnak, beidawnnak pawl hi in thianhlimter tu dingah le fimkhur
zetih tangdawrnak thawn thlarau thinlung in neiter tu ding an si. Hi pawl hi
Grape hri thianfai ternak dingah namhriam zet a ttul vek le sui thianfai ternak
dingah meisa a ttul vekin kan thlarau thianternak dingah a tul hrimhrim mi an
si. Hi pawl hi thisen le tisa ahcun tuarhar zet an si. Hivek harstnak pawl hi
kan duh lo zet ttheu ih an um ttulnak khal kan thei lo theu. 'Hremnak kan tuar
tikah kan tuar lai ahcun kan lung in awi ter tu a si lo ih kan riah in siat ter
tu a si. Sikhalsehla, a hnu ahcun cu bangtuk hremnak in nunsimnak a tong tu
pawl cu an nunnakah daihnak le dingnak laksawng an ngah ding a si"
(Heb.12:11). Vanram kan thlen tikah ziangkim hi kan tthatnak dingah a rak cang
mi an si ti kan hmu leh ding. Zangfahnakah hmasawnnak kan beisei a si ahcun hi
thutak hi kan thinlung sungah ret uhsi. Kan nunnakah thihnak le lungngainak
pawl a thlen tikah thildanglam pi ah ruatt hlah uhsi. Kan theih dingmi cu cuvek
dinhmun lai ih kan zirmi pawl hi nisa remrem lakah zir theih an si lo. Kan
thinlung sungah hi tin kan pawm thei ve a ttul, " Hi pawl khal hi ka
hrangah tthatnak a si ahcun Pathian thianhlimnak cu ka pawm ve ding". Hihi
duhdawtnakin thlentermi an si. Pathian minung pawlih tlawng (zirhawknak) ttha
bikah kan um a si. Hremnak hi zirhnak a si. Hihi kan tthansoh theinak dingah a
si.(Hi harsatnak meisa hin kan thinlung sungih hnawmbuar pawl hi a kangfai
thluh dingih thianhlimnakah hma kan sawn thei nak ding a si).
Hitin zangfahnak ih
tthansohnak thu ka tanta hrih ding. Ka casiar tu pawlin tthaten an ruat ding
tawk cu tarlang famkim pam in ka ruat aw. Ziang hmuahhmuah hi tarlam an pan
vivo; leitlungpi hi a tar deuhdeuh, kanmah khal kan tar deuhdeuh. Tthal tikcu
malte, thlatang malte, fur malte, natnak malte, riahsiatnak malte, nupi pasal
neih awknak malte, phum awknak malte, khawm awknak malte tthen awknak malte,
cun cumi hnu ah-ziang? Ziangruangah kan thlan tlunah an ding hliarhliar ding!
Tu cu mah le mah sunglam
vun zoh aw in kan thlarau hi thusutnak malte le awlte vunsut hnik sehla a ttha
lo ding maw? Kan sakhuanakah, kan thinlung hnangamnak le daihnakah,le mimal
thianhlimnakah hin hma kan sawn vivo maw? Kan tthang so maw? (Nangmah le
nangmah cu ziangtin na sang ding na thei ko).
Theihttulmi pawl :
1. Pathian zangfahnak taktak
cun zumtu sunglam nunah hna a ttuan tikah a tthangso in a karhzai ih hma a sawn
mi a si. Zangfahnak hi eng vek a si; a hmaisa bikah khua a vang thawk ih cui
hnu ah maltete in eng cu a rung suak hnu ah sunlai padir-eng keukeu ah a rung
cang. Mithianghlim pawl ih ennak hi arsi pawl thawn tahtthim a si; an
tthansohnak ah thingkung pawl thaw khalin tahtthim an si (Isai.61:3;Hosi.14:5).
Khristian diktak dinhmun cu Hezekiah ih 'Ni' vek kha a si lo, cun a dinhmun ih
a ding ringringmi Joshua ih 'Ni' vek kha a si fawn lo, asinan thianhlimnak ah a
tthangso vivo ih Pathian thianternak thawn a tthang vivo.
2. Zangfahnak ih tthansohnak
hi mi pakhatkhat cu Pathian zangfahnak thutak hnuai ah a um a si ti
theihtheihnak ttha bik a si. Ziangkhal nunnak a nei lomi cu a tthangso dah lo
ding. Asinan thlaici ttha rah tampi a rah ding mi cu a tthang vivo ding.
Zangfahnak ih tthansohnak in a thlarau a nung a si ti a lang ter ding.
3. Zumtu unau, Zangfahtu
Pathian cawimawi dingin midang tha na pek vekin nangmah le nangmah kha
zangfahnak hnuai ah na tthangso maw tthangso lo ti cek aw fel ringring aw. Mi
fahrah zet hnen um pa pakhat hman khan a pu pa ih zumnak, duhdawtnak , fimnak,
tuarfainak, le thinnemnak pawl kha van ih arsi eng vekin a hmuh tikah, cuvek
insang nuamaha rak um ngah ve ruang ah a pupa ih biakmi Pathian kha a thinlung
ten a cawimawi ding. Zumtu pawl hin zangfahnak hnuai ah Moses ih eng vek an
neih ih Joseph vekin an nun in thu a sim tikah midang pawlin Pathian an
thangtthat ding. Nitin nun mawinakin khristian sinak diktak an au suak ding.
"Hi pawl hi khristian diktak sinak neitu pawl cu an si ih, cui an nuntudan
cun an Pathian cu cawimawi in an Rundam tu Zesu Khrih cu an thuammawi ding.
Cucu zumtu diktak cun Khrih thuthangttha parah leiba an pek ding hrimhrim a si
! (T.Brooks,1661, Unsearcheble riches).
4). Hmasawnnak dik umtuzia cu
mai mithmuh ah tthansohnak men a si lo. "Kei cu milai khal ka si lo, cangcel men ka si"(
Sam.22:6 ). Tisa sualnak le theihlonak ruangah khristian diktak pakhat cu amai
tisa duh lo zawngin a tthan a ttul . Amai mithmuh ahcun a siat thluh zomi a si.
Job khan amah le amah leivut tluk fangin a hmu aw ( Job.42:6 ). Porh aw
phahphah ih tthansohnak hnakin hnuaidawrnak thawn tthansohnak hi a ttha sawn a
si. ( Thomas Weston: A Body of Divinity, Banner of truth trust, 1974).
5). Sualthu hi kan buaipi lo
tikah kan tthangso fello tinak a si . Tuisan hi sualnak a fate bik hman in
zumtu'i nunah riahsiatnak a thlen thei tikcu can a si. (Mit sungih samphang
phangkhat te in mitthli a tlak ter bangin), asinan mitampi khristian ti aw ve
pawl hin sual cu zianghman pawisa loin kan tthial hmuahhmo. Tui kan tikcu can
hi khrihfa pakhat in thlacamnak a daithlan ahcun riahsiatnak a ton ding can a
si, asinan insungsang thlacamnak kan theihnghilh men ttheu. Tui hlanah ruahnak
ttha lo pawl hin zumtu pawl a rak cawkbuai lo can a rak um dah, asinan, tu ah
mitampi cu tuahnak ttha lo pawl an tuah tikah an zianghman a pawi lo. Sakhuanak
ah riahsiat thlak zetin tlakniamnak a um rualrualin Pathian zangfahnak hnuai ih
tthansohnak cu thawmvang theih ding a um nawn lo.
Zangfahnak ah tthangso
sinsin dingin na nuntudan kha zoh ttha aw. Hihi theihnak thlarau le ttongkam
tamnak thlarau men a si lo. Pathian thawi a fehtlang mi thlarau, thu awih mi
thlarau le a tthangso mi thlarau a si sawn. Midang pawl cu ruahnak le neihnak a
phunphunah an lian zet men ding, asinan, thlarau lam ih hmuhtonnak,
thianhlimnak le vanlam zangfahnak thilah tthansohnak an nei lo. ( Thomas
Weston, A body of Divinity , Banner of Truth trust, 1974).
6). Tisa lamah kan tthansoh vivo
ahcun thlarau lamah kan tthangso lo ti hmuhternak a si. A vawikhatnak ahcun
boruak zangkhai zetin in tuam dingih kan thinlung cu vanlam thilah tthumin Kanaan pawl ttong
tla in kan ttong men ding. Asinan, tu ahcun kan thinlung cu vanlam thil ihsin
kan la kiang salih satan umnak leitlunah kan tisa diriamnak ding khur kan lai
ciamco. Hitin a si tikah, zangfahnak lam ahcun kan ttumsukih zangfahnak kan rak
comi cu a ziam cuahco a si. Hihi thudik a si, milai pawl hi tisa lamah an ziam
cuahco ih an thihzik thlang tikah anmah le anmah an tthum aw niam ih
tthansohnak hmuh ding a um nawn lo hnu ah an lu an kun ttheu a si. Hi khal hi a
dik a si, mi pakhat cu tisalam thilah a tthanglian tikah vanlam thilin a
thinlung sungah hmun kaupi a luah thei nawn lo ih a zangfahnak co mi cu a thi
hrih lo a si hmanah a hnuk a catlo fangfang a si ttheu.' ( Thomas Weston: A
Body of Diviniy, Banner of Truth Trust, 1974).
7). Nitin hmuh le tonmi in
khristian pawl hi a sim fiang ding, Pathian thawi naih sinsin le catbang lo ih
feh tlangnak ahhin mawhphurhnak khal a tam sinsin ih cakzetih tthansohnak khal
a um a si. Ziangkimah hma lak ngamnak mizia hi tuahnak ih rahsuakmi a si.
Maicam par ih halral thawinak thil pawl kha kangral dingah vancung ihsin meisa
a rung thlak hmaisak hnu ah a kang sunzawm vivo ding kha puithiam pawl kilkhawi
a ttul vekin zangfahnak hnuai ah thlarau lam kan tthansohnak hi Pathian ih
thawh hmaisak mi asinan kanmah in kan ttuannak le Pathian catbang lo ih kan
pehzawmnakin Pathian mi kan sinak hin hma in sawn ter vivo a si. Khrihfa pakhat cu amah le amah a hman awk tam
poh le a tthangso vivo ding ( Collinges on Providence,1678).
8). Na rualpi pawlmi kha Jesu
Khrih hi a nunnakih a thupi bik le pakhatnak ah a ret tu pawl hi si hai seh.
Pawnlang thil pawl ahhin zoh tuk aw hlah. Sunglam sinak sawn zoh aw. Mi tampi
cun a lenglam ih thuam awknak lawng ahhin an zoh ttheu. Asinan, sunglam nun a
zoh thiam tu khrihfa cu a duhthlannak ah Pathian thawn a neih aw bi a si
dingih, a rualpi pawl mi pawl khal Pathian a hril tu an si ding ( T. Brooks.
1661 ).
9). Khristian pawl hi an tthang
lo sihmang an ti awk lai ah an rak tthang ziar thei . ' A lian zet lai ah amah
le amah farah zet vekin a thei aw ter tu
a um a si' ( Thuf. 13:7) . Anmai tlaksamnak an thei aw ih, zangfahnak tam
sinsin an duhnak ruangah anmah le anmah tthangso lo ah an ruat aw ttheu a si.
Lo ram kau zet a duh tu cun a duh zat a neih lo ruangah farah ah a ruat aw
ringring a si. (T.Weston: 1660. A Body of Divinity, Banner of Truth Trust,
1974).
Thlarau cu zangfahnak ah
alian zet men ding nan cucu theih loin a um thei. Nauhak te cu lo ram kaupi ro
cotu ding asinan, a ro co dingmi theihnak a nei lo. Moses khan amai hmai a eng
hemhem mi kha miin an hmu nan amah le amah a hmu aw lo. Mitampi cu thlarau
lamah an lian zet nan miin an sim lawngah an thei aw ih Pathian an thangtthat,
anmah le anmah an thei aw lo ttheu. Hihi vawi tampi cu thlarau malsawm tumpi
beiseinak ruangah zangfahnak ih an tthansohnak hi an thei aw lo ttheu a si. Mi
duh am pawlih duhnak cu leitlun thil le ri neihnak ah an thinlung an pe ih an
len zet hmanah an di a riam thei dah lo. Hiti vek hin zumtu tamtak thlaraulam
ih an tthan lennak khal ah a si ve theu. Thlarau lam ah len duhnak thinlung a
cak tuk ruangah an sunglamah zangfahnak ih an tthansoh cu theithei loin an um
theu. Ziangah tile an zohtthim mi Jesu cu milai mitih zoh ngam lo ding khawpin
thianhlimnak thawn a khat mi a si ih milai tuahtthatnak le thianhlimnak thawn
tahtthim ding rual a si lo.
Zumtu tampi cu an sunglamah
mankhung zet a um nan anmah le anmah an thei aw thei lo. Hitin a sim tu pa hi
mi ttha pa a si, "Pathian cu hinah a rak um nan ka rak thei lo".
Hivek hi mah le mah cuai thlai awk a theihhngilh tu pawl hnenah a thleng theu.
Dung an tawlh maw, hma an sawn maw ti an thei lo ttheu . Hihi mankhung zet
thlarau tampi nunah a thleng ttheu mi a si . Cun khatlam zawngah , mah le mah
tu le tu cuai a thlai aw ttheu tu pawl nunah a thleng ttheu fawn. Mi pakhat cu
zarhkhat ah vawikhat maw, thlakhat ah vawikhat maw cuai a thlai aw ringring
ttheu ahcun a tthan le tthan lo a thei aw lo ding. Cucu thlarau lamah a tthan
zet laiah thil thleng thei mi a si. Asinan, kumkhat hnu ah vawikhat cuai a
thlai aw a si ahcun a tthansohnak cu a thei aw ding. Cuitlunah mah le mah cuai
thlai sual awknak in a cangthei fawn. A thlarau lam cuai a thlai ih a teh awk
nak ah zakhat cu pahra vekin le pahra cu zakhat vekin a ngai a si ahcun a sinak
taktak a thei aw thei lo ding. Mi porh aw pawl hi zoh hnik, an piasen cu sui
tluk ah an siar, an thilman cu bazar thil man hnak in a khung sawn ringring.
Cuti a si laiah mi zaidam zumtu ttha pawl hi an sinak hnakih niamah an ret aw
ringringih an neihmi thawngkhat tluk cu fangkhat hman nei lo tlukin an um thei
ringring. Bazar thilman hnak ih niam ah anmah le anmah an ret aw ringring. (
Thomas Brooks. Unsearcheble riches,1661).


text:
1. Thuhmahruai
Lal Isua Tuarna – Part 1 ah khan, Taksa-a a tuarna a
tlangpuiin kan sawi thuak tawh a. Vawiin chu chipchiar deuh hlekin kan
sawi ang. Rom mite hian Kros-a mi an khenbeh tur chu a hma ni aţangin an
sawisa phawt ţhin a. An khenbeh dawn ni chuan khenbehna tur Kros an
siam chu kawngtluanin an putttir a. An khenbehna tur hmun an thlen chuan
leia kros an mut chungah chuan an khenbeh tur chu zangthalin an muttir
a, a kutphah-ah emaw, a banpuam-ah emaw leh a kephah-ah thirkilhna-in an
kilh ta ţhin a ni.
Hemi hnu hian khur (Kros inphunna tur) an laih-ah chuan Kros chu
tungdingin an phunna tur khurah chuan dimna tel miah lovin an thlak
chawrh ţhin a, an taksa rihna in a uai avangin an tuar nâ êm êm ţhin. An
thih hma loh chutah chuan an dah ta ţhin a. Thi hma deuh se tih an duh
emaw, nâ tuar rei deuh tura an duh te chu an ngalruh leh banruh te an
vuak tliah sak ţhin. Vawiinah chuan, Vuak a tawrh aţangin kan ţan ang a,
Lal Isua tuarna râpthlak ber Kros-a khenbehna hi kan sawi uar deuh dawn
a ni.
2. Vuakna (Grk. phragelloó)
“Vua or Vuakna” (Mark 15:15) tih hi a ţawngbul lamah chuan Greek phragelloó hman a ni a. Hei hian “dân remtihna anga vuakna”
a huam a. In-vuakna satliah hi a ni mai lo tih hriat a ţha awm e. Lal
Isua hunlai hian Vuakna hi taksa sawisakna nasa tak zinga mi a ni a.
Kutphaha vawi 2/1 ben mai a ni lova. Mi an Vuakna tur hruiah khan thil
hriam te, thir te, leh darthlalang keh them te an ţawn bet a. An vuak
tur hnung chu an hlim a, patlingin zak kau meuhvin, nasa takin an vaw ta
ţhin a ni.
An Vuakna hian hliam nasa tak a siam ţhin a, thisen pawh a chhuak
nasa ţhin a, nasa takin an lo chauh phah ţhin. Ţhenkhat phei chuan
hetiang vuakna hi tuar zo lovin an thih phah ţhin. Paula pawhin vawi 40
tling lo vawi 5 lai a tuar thu a sawi a (2 Kor. 11:24). Mihring nunna-in
a tuar theih tawk awm chhutin, Juda dânah chuan vawi 40 tling lo (vawi
39 tihna niin an ngai) ţumkhatah vuak ţhin tur tih dân an nei. Lal Isua
hi darkar 2/3 dan lekah Sanhedrin leh Pilata sipaiten an vuak thu kan
hmu a, vuakna a tuar ringawt pawh hi namen lo tak a ni.
3. Kros Rit Tak A Pu
Chutianga sawisakna nasa chu a tuar tlang hnu-in, Kros rit tak (Kg 30-45 vela rit nia ngaih a ni)
chu pu-in Kalvari tlâng lam panin an hruai leh ta a. Kawngtluanin
nuihza siam nan an hmang zel bawk a. Zankhuaa lungngaihna nasa tak nena
hun a hman a, sawisakna chitin renga sawisak zankhua a nih hnu chuan, a
tukah chau êm êm leh lungngai êm êm chungin Kros rit tak an puttir zui
ta a ni. A lu-a hling lukhum avanga hliam leh vuakna avanga a taksa thi
hnuang leh thler hniang hnuang te, an hnekna avanga a hmui leh hmai leh
hnar duk churh leh vung cherh churh te chuan a tichau hle ngei ang tih a
hriat theih a. A Kros put zo lova, a tlukpui ţhin pawh hi amah Lal Isua
chak loh ve hrim hrim vang emaw, Kros rit lutuk vang emaw ni lovin, a
thil tuar hi a nasat êm avang a ni zawk a, a la pu thei cheu pawh hi
thil mak tak a ni zawk a ni.
Lal Isua’n a Kros put chu a zawh tak ngang loh avangin, Kurini khua Simon chu an man a, Lal Isua Kros put-pui turin “an ti lui” (forced him to carry the cross)
ta hial a ni. Simon hi Jerusalem-a Kalhlen kut chhim tura lo kal ve, a
awmna ram lama let leh lam ni ngeia rin a ni (Mark 15:21, Luke 23:26).
Ziaktu ţhenkhat chuan, ram (fields) lam aţanga a lo chhuah dan
aţang hian, Simona hian Lal Isua hi a ngaisang a, ţanpui leh chhawk a
duh êm êm a, a rukin a lo zui ru a, vawi tam a tlukpui hnu-ah a en thei
ta ngang lova amah zawk hi a lo in-volunteer zawk a ni e, an ti. Bible
ziak chin hi i pawm hahdam rih mai ang u.
4. Kros-ah Khenbeh A Ni
Kalvari tlâng an thlen chuan, Kros-ah dimna tel miah lovin an khengbet
ta a. Kros-a mi an khenbeh-te hi an tuar nasa-in, hrehawm an ti êm êm
ţhin a. Kros-a mi an khenbeh hian, dimna nei miah lovin an kut pahnih-ah
an kilh (thir kilhna-in) a, an ke pahnihah an kilh bawk a.
Rilţam leh tuihalin an thih thlengin an dah ţhin. Ni engemawti chhung
chu thi mai thei lovin, nâ tuar reng rengin an awm a. An taksaa thisen
chhuak leh pem-te chu thovin an rawn bawm a, rannungten an rawn sawisa
ţhin bawk a. An ban lehlam lehlam chu kilhbeh tlat an nih avangin an
invêng thei si lo. Engmah ti thei lovin nâ leh hrehawm hre vek siin an
awm reng ţhin a. Taksaa tuarna hrehawm ber chi zawng zawng chu tuar
kimin, zawiin zawiin an lo chau riai riai a, rilţam leh tuihalin ni
engemaw zat hnuah an thi ta ţhin a ni.
Josephus (Author of The Jewish War & Antiquities)
khan khenbehna hmanga inhremna leh intihhlumna hi hremna zinga râpthlak
ber leh nunrawnthlak ber leh nun-chhiatthlak ber niin a sawi a. A chhan
chu, a nâ thei ang ber leh a râpthlak thei ang ber-a hrem an duh avang
leh zawi zawiin thi se tih an duh avangin, an taksaa peng pawimawh-te
chu an sawisa ngai lova, thisen pawh chhuak tam lo turin an fimkhur a.
Hengte avang hian ni tam tak nâ tuar leh thi thei lovin an awm ţhin a. A
then chu nâ tuar rei lutuk avanga thawhchham-in an thi thin. A chang
chuan miruang chu Kros aţangin lâk thlâk an awih lova, an ţawih ral vek
emaw, chungleng sava ten an tlan zawh vek thlengin an dah ţhin. A
tlangpuiin Kros-a an khenbeh-te hi an thuamhnaw an hlihsak vek a, saruak
ngalngatin an khengbet ţhin.
A chunga kan sawi tak aţang khian, Kros-a Lal Isua khenbeh a nih
khan, a tuar nâ hle ang tih a rin theih a. Hemi avang hian, Fakna hla
siamtu chuan, Lal Isua Tuarna hlut zia leh ropui zia hria-in, a nun
inenfiah nan-a a hman theih nan Lal Isua tuar lai hmel hmuh a châk a, “Lalpa, kros-a i tuar nât zia en turin ka lo kal…kan tan chuti fakauvin a tuar…” a lo ti nghe nghe a ni.
5. Thiamloh Chang-te Hremna Nâ Ber
Rom mite chuan dân an nei a. Rom mi, Rom khua leh tui dik tak-te chu
khenbeh a thiang lova, hetiang Khenbeh inhremna hmanga Rom mi dik tak
tihhlum emaw, hrem emaw chu phal loh hulhual a ni. Rom mite ngaihdanah
chuan Khenbehna hmanga hremna chu mi hnuaihnung zawk te, tualthah ching
te, Rom sorkar laka hel leh sorkar hmelma leh sal te tihhlum nan
chauhva hman ţhin tur niin an ngai a. Rom sorkar thuneihna san zia leh
dân leh hrai kenkawhna kawnga an khauh zia lantir nan an hmang ţhin.
Chuvangin, Judai ramah chuan, Rom sorkar awpna ngaisang lo leh Rom
sorkar dotute chan tur hlimthla an tarlanna hmanrua a ni a, Kros-a
khenbeh chu ram dân leh sorkar dân-a thiamloh chang te hremna nâ ber a
nih avangin Lal Isua an khenbeh pawh hian Rom mite tan pawh hlawtling
hle-ah an inngai tho niin alang.
Rom mite ngaihdan zulzui ni lem si lovin, Judate chuan, Deuteronomy 21:22-24 tlawhchhanin, “Thinga khaikan apiang chu (Pathian) anchhedawng a ni”
tih ziak ang khan, Pathian leh mihring laka thiam loh changte hremna
leh tihhlumna leh mipui hmuh-a tarchhuah nan an lo hmang tawh ţhin a.
Misualte chunga Pathian phuba lâkna tarlanna-ah an ngai hmiah a ni.
Tichuan, heng Rom mite, Persian, Assyrian, Greek mite, Indian leh Judate
chuan Misual, Pathian leh mihring rorelna-in nung tlâk tawh lova a
ngaihte tihhlum nan Kros hi an lo hmang ţhin a ni. Fakna hla siamtu
pawhin, Misualte sual-zia tarlanna leh mualphona vawrhtawp chu Kros a
nihzia hria-in, “Kros chu misual ber thih nan-a thlan, hmingchhiat, mualpho an tarlanna chu…” tiin a lo auchhuah-pui hial a ni.
6. Kros – Thlarau Saltang Chhuahtu
A chunga kan sawi tak-te ram tiam lo khian, mi ţhenkhat leh ram
ţhenkhatah chuan Kros-a khenbeh leh tihhlum chu a ţha zawng leh awmze
thuk zawk nei anga ngai an awm ve thung bawk! Stoic mite pawhin, Kros-a inkhenbeh hi entirna ţha tak (metaphor) nei angin an ngai a, “Mihringin,
he khawvela nâtna leh hrehawmna lak aţanga a zalen theihna kawng awm
chhun chu Kros-a thihna chauh hi a ni. Kros-a thihna chuan taksaa
thlarau saltang chu a chhuah ţhin” an ti ve hlauh thung!
Stoic mite ngaihdan hi Thuthlung Thara ringtute ngaihdan leh thu kalpui dân nen a inzul hle. Marka 10:45, Luka 24:25-27, Johana 12:23-28 te kan chhiar chuan, Kros-a Lal Isua thihna chu Lei leh Van Lal, Isua Krista rawngbawlna vawrhtawp (climax of Jesus’ mission)-ah
an ngai a. Kohhran hmasa-te pawh khan, Kros-a Lal Isua thihna kha
thlarau saltangte chhuahtu, zalenna siamsaktu, malsawmna hnar leh
zalenna kawng hawnnaah an ngai tih Rom 4:25, 1 Kor. 15:3-5, Gal. 2:20-21-te han chhiar hian a lang chiang hle bawk.
Lal Isua kha Kros-ah khan lo khengbet-in, thi ta lo se, tuna kan
ngaih-hlut leh ngaihsan ang hian Kros hian ngaih-hlut leh ngaihsan a
hlawh hauh lovang! Lei leh Van Lal, Isua Krista thihna avangin Kros chu a
hlu-in a lo mawi ta êm êm a ni. Chuvangin, Lal Isua kha Kros-a a thih a
ngai a, khaikan-a a awm a ţul tlat a, “Kei, Lei ata khaikan-in ka awm chuan, mi zawng zawng keima hnenah ka hip ang”
(Joh.12:32) a lo tih kha a dik zia a lo lang chiang lehzual a ni.
Chuvangin, Lal Isua Kros-a a thihna hlutzia hrechiangtu chuan hrehawmna,
tihduhdahna leh harsatna avanga bianga mittui luang chung pawhin Kros
chu a vuan tlat a, a phatsan phal tawh ngai lo. “A saw raltiang
tlangah Kros hlun tak chu a ding. Tuarna leh mualpho tarlanna chu. Kei
ka tan chu Kros chu ngaihlutawm ber a ni. Misual tan Mitha ber a thih
vangin…”
7. Ngaihtuah Zui Atan…
Hetiang khawpa insawisakna, inthahna leh inhremna râpthlak (Kros-a in-khenbehna) chungchang hi chiangkuang taka ziahna (detail description)
hmuh tur a vang êm êm hi thil mak tak a ni!!! Biblical &
historical Scholar-te chuan, Rom mite hian, an thiltih leh chindân
râpthlak leh ţha lo tak hi an hnam ti-mualpho thei thil a nih avangin an
lehkhabu leh chhinchhiahna dangah pawh ‘khenbeh an nih thu bak’ hi chu ziakin an dah ţha (record) duh ngai lo a ni, an ti!!!
Kan Bible thianghlim-a record kan neih awmchhun Chanchin Tha Bu 4 –
Matthaia, Marka, Luka leh Johana-ah tak ngial pawh hian, Khenbehna
chungchangah hian, “Kros an puttir a… an khengbet ta a…”
(cf. Mat.27:35, Mk. 15:25, Lk. 23:33, Joh.19:18) tih vel bak hi…
chipchiar deuh hleka ziakna zu han awm hauh lova!!! Kalkawnga kros an
puttir te, a hma zana an vuak te, an ben te, an hnek te, chil chhak te,
leh nuihza siam nan-a an hman te pawh hi, a hming chauhva record a ni a.
Chiangkuang tak leh fiah taka record pakhat mah a awm lo!!! Hemi avang
hian, Bible scholar-te chuan, Chanchin Ţha Ziaktute tak-ngial pawhin Rom sorkar kha an lo hlauvin, an lo vengthawng hle tih a hriat theih, niin an ngai a ni.
Kros-a inkhenbehna leh tuarna râpthlak tak hi nang leh keiin Chatuan
nunna kan neih theih nan Lal Isua’n rawn thlangin, a lo tuar ta a ni, a
va ropui em! Amaherawhchu, misual te, Pathian leh ram hmelma te, nung
tlak lohva an ngaih te an tihhlumna hmun-a Vanlal Fapa a rawn thih avang
hian, inkhenbehna chanchin (crucifixion history) hrechiangtu
Rom mite, Greek mite leh Judate tan chuan Pathian Fapa Kros-a thi kha an
awih thei lova, an pawm thei thlawt lova, Kross thu chu an tan chuan
âtna, thu âtthlak leh nuihzatthlak a lo ni ta thung! (1 Kor. 1:18-25,
2:1-2 etc.). Kros-a Lal Isua tuarna leh thihna râpthlak tak hian i Nun-ah engtin nge awmzia a neih ve le?
Hun remchang hmasaberah, Rilru lama Lal Isua Tuarna chungchang kan chhui leh ang.


text:
Genesis (Zenesis) ti hi a sullam cu ‘hramthawknak’ ti a si. Genesis cauk nih hin Pathian nih van le vawlei vialte a ser hnanak kong le minung thawhkehnak le vawlei cungah sualnak le nganfahnak an i hramthawknak le Pathian nih zeitindah minung cungah rian a ṭuan tinak kong kha a chim. Genesis hi ṭhen hnih ah ṭhen khawh a si:
1. Angan 1 in 11 tiang. Hi chungah hin vawlei sernak kong le minung phun kong kan hmuh. Hi chungah hin Adam le Evi kong tehna, Kain le Abel kong tehna, Noah le buanchukcho kong tehna le Babel (Babilon) Innsang kong tehna kha an um.
2. Angan 12 in 50 tiang. Hi chungah hin Israel mi a hringsortu hna tuanbia kha kan hmuh. A hmasa bik cu Abraham a si i amah cu Pathian a zumhnak le aa bochannak ah minthang a si. Cun amah a hun zultu ah cun a fapa Isak le Isak fapa Jakob, Israel ti zongah timipa kong kha a si. Cun Jakob fapa hleihnih, Israel miphun hleihnih a hringsortu hna kha an si. Cu dih cun cu hna lak i Josef kong kha tam khun in a hung um i amah chan ah cun Israel le a tefa vialte kha Izipt ram ah khan an pem.
Hi cauk nih hin a chimmi cu minung kong si hmanh seh law aa tinh bikmi cu Pathian nih rian a ṭuannak kong a si. Pathian nih zeizong vialte a ser dih hnanak kong khan aa thawk i Pathian nih a mi hna cu an zawn a ruah zungzal hna lai ti biakamnak in a dong. Hi cauk chungah hin a hramthawk in a donghnak tiang a biapi bikmi cu Pathian a si, Pathian nih ṭhat lonak a tuahmi hna an bia a ceih hna i dan a tatnak hna kong le a mi a hruainak hna kong le a bawmhnak hna le an tuanbia a sersiamning kha kan hmuh. Hi cauk hi hlan lio pi i a rak ummi miphun pakhat an zumhnak kong le cu zumhnak cu zeitindah a nun tinak kong cinken zungzalnak ding caah a si.
1A hramthawk ah, Pathian nih van le vawlei a ser hna tikah, * 2vawlei cu mui zong a ngei lo, pungsan zong a ngei lo. Rilipi cu muihnak nih a khuh i ti cungah cun Pathian ṭhawnnak * cu aa chawk. 3Cun Pathian nih, “Ceunak um seh,” tiah a ti i ceunak cu a hung um. * 4Ceunak cu a zoh i aa lawm. Cun ceunak le muihnak cu a ṭhen hna i 5ceunak cu “Chun” tiah min a sak i muihnak cu “Zan” tiah a ti. Zanlei cu a hung dih i zinglei kha a hung um — cucu ni khatnak ni cu a si.
6Cun Pathian nih cun, “Ti le ti a ṭhentu hna ding caah aa kuaimi van pakhat in um seh law, ti cu hmun hnih ah um hna seh,” tiah a ti i cu tining cun a hung si. * 7Cuticun Pathian nih cun van kuai cu a ser i a tang i a ummi ti le a cung i a ummi ti cu a ṭhen hna; 8van kuai cu a min ah “Van” a sak. Zanlei cu a hung dih i zinglei kha a hung um, cucu ni hnihnak ni cu a si.
9Cun Pathian nih cun, “Van tang i a ummi ti cu hmun khat ah i pum hna seh law vawlei kha hung lang seh,” tiah nawl a pek i cu bang cun a hung si. 10Vawlei cu a min ah “Vawlei” a sak i a pumhtermi ti cu “Rili” tiah a ti. A tuahmi kha a zoh i a lung a si. 11Cun aa thawh i, “Vawlei cungah hin thingram a phunphun kho hna seh, a tlaimi kung hna le rawl a phunphun thei a phunphun a vuimi rawlkung hna,” tiah a ti i cu bang cun a hung si. 12Cucaah cun vawlei cungah cun thingram a phunphun an kho, rawl a vuimi rawlkung hna le thei a tlaimi thingkung hna an si. Pathian nih a tuahmi cu a zoh i a lung a si. 13Zanlei cu a hung dih i zinglei kha a hung um, cucu ni thumnak ni cu a si.
14Cun Pathian nih cun, “Chun le zan a ṭhentu ding le ni le kum le caan kha zeitik in dah an i thawk cio ti hngalhtertu dingah van ah khin ceunak um hna seh; 15cun cu ceunak hna nih cun vawlei hi ceuh hna seh,” tiah a ti i cu bang cun a hung si. 16Cucaah Pathian nih cun ceunak ngan pipi pahnih hi a ser hna, ni hi chun uktu dingah a ser i thlapa hi zan uktu dingah a ser; arfi zong khi a ser hna; 17ceunak hna cu van ah khin vawlei a run ceuhtu dingah a chiah hna, 18chun le zan a uktu hna ding le ceunak le muihnak a ṭhentu hna dingah a chiah hna. A tuahmi kha a zoh i a lung a si. 19Zanlei cu a hung dih i zinglei kha a hung um, cucu ni linak ni kha a si.
20Cun Pathian nih cun aa thawh i, “Ti nih hin thilnung phun tampi a hrin hna lai i va hi thli lakah hin an zuang lai,” a ti i cu bang cun a hung si.” 21Cuticun Pathian nih cun rili chung i a ummi sahrang ṭihnung pipi le ti lak i a tlongmi thilnung a phunphun le va a phunphun kha a ser hna. A tuahmi kha a zoh i a lung a si. 22Cun thluachuah a pek hna i, “Ti chung i a ummi thilnung hi karh u law rili hi khat u, va hi tampi in karh u,” tiah a ti hna. 23Zanlei cu a dih i zinglei kha a hung um, cucu ni nganak ni a si.
24Cun Pathian nih cun, “Vawlei nih hin inn zuat saṭil a phunphun le ramlak saram a phunphun, a hme he a ngan he, hring hna seh,” a ti i cu bang cun a hung si. 25Cuticun inn zuat saṭil a phunphun le ramlak saram a phunphun a hme he a ngan he a ser hna. A tuahmi kha a zoh i a lung a si.
26Cun Pathian nih cun, “Atu cu minung kan ser cang hna lai; kanmah mui an keng lai i kanmah he kan i lo lai. Nga si hna seh, va si hna seh, inn zuat saṭil si hna seh, ramlak i a ummi saram a hme he a ngan he si hna seh, an uk dih hna lai,” tiah a ti. * 27Cuticun Pathian nih minung cu amah mui lo in a ser, minung cu Pathian mui in a ser hna. Mipa le minu kha a ser hna. * 28Thluachuahnak a pek hna i, “Tefa tampi in ngei u law nan tefa cu vawlei cung khuazakip ah khat hna seh, cun annih nih vawlei cu uk hna seh. Nannih cu nga cung le va cung le ramlak saram a hme he a ngan he an dihlak cung i nawlngeihnak kan pek hna,” a ti. * 29Nan ei awk caah thlai phun kip le thei phun kip kan pek hna; 30Sihmanhsehlaw ramsa vialte hna le va vialte hna le vawlei ah a lawn in a lawnmi vialte nunnak thaw a ngeimi vialte hna caah ram hring le thlaihnah borbor ka pek hna,” a ti i cu bang cun a hung si. 31Pathian nih a sermi thil vialte cu a zoh i a lung a si ngaingai. Zanlei cu a hung dih i zinglei kha a hung um, cucu ni ruknak ni cu a si.
[Remove Footnotes]


text:
Ukpi Pu Do Tual leh Pi Pum Khaw Man-te sung pan March 15, 1907 ni-in Saizang khua-ah suak hi.
Saizang gamukpi Pu Thawng Za Khup, 1924 kum in Mawlaik Gov’t Middle School pan tan 7 zo hi. Saizang khua Pu Tun Khaw Lian leh Pi Goih Hau-te tanu upen Pi Tel Za Kai tawh kiteeng hi. Tanu tapa tampi nei a, aneulai un tampi si ahih manin tanu thum leh tapa thum bek khansuah hi. Laitan 7 azawh khit ciangin Tedim Anglo Vernacular Middle School-ah sia seem hi. 1928 kum apa Pu Do Tual asih khit ciang, Saizang gamukpi seem hi.
Leitung galpi nihna hong tun ciang gam leh lei huutnang, Japan galkapte do nangin, Tedim gam “A” Levies-ah Company Commander seem in, galmaai muntuamtuam-te ah panmun la hi. Japante ukna sungah Japan galkapte lehdo a, nawhkhiat nang vaihawm S.I.A (Sukte Independent Army) makai seem hi. Sep 14, 1944 zan in nitumnalam gungaal pan a hongpai S.I.A galkapte tawh kikop in, Mualbeem khua a om Japan galkapte anawhkhiat khit ciang, Zawngkong, Siallutaak mual, Saizang, Phaileeng khuakhung leh Suahliim a Japan galkap phualpite sim kawikawi hi.
1947 kum in Shangam, Pinlong khua-ah Kawlgam khempeuh kipawl in, Mangkang kumpi tung pan suahtaakna la a, Democracy ngeina tawh ki uknang, thukimna-ah Zomite tangin lemat thuh hi. Kawlgam suahtaakna ngahzawh Democracy ngeina tawh ki ukna hun ah zong, Village Council Chairman(hausa) leh Circle Council Chairman(Khawk-uk) munte ah kiteel suak lai hi.
Taangpi vai ading sepna
1. Innmun logam zuak in, leiba thaangba tawh anaute pilna sinsak hi.
2. Saizang khua-ah saang a kihon theih nang in, amun agam saangmun dingin pia hi.
3. Leitung galpi nihna khit 1945 kum Tedim gam, Tedim khua-ah sang a kihon kik nang vaihawm makai khat hi.
4. Leitung galpi nihna sung a, Mangkang kumpite’n Tedim khua-ah Zalui tui alaakna siik tuizawn-te kumpite tung siau in, Saizang khua ading Zozaang tui lakna ah makai hi.
5. Kumpi tungah Pyidawthar huhna tawh tuizawn siau hi. Vatui-tui laakna in kizang hi.
Biaknalam panpihna
1. 1939 kum in Roman Catholic phungzi (Piantite-te) Saizang khua-ah sam in Pasian thu gensak hi.
2. Tuiphum Tapidaw-te kipatcil nangin Kansan lui gei, tu a Catholic phungzipa innmun san teng biakinn mun in zangsak hi. (Tuiphum Tapidaw te’n zong tu laitak a Biakinn mun-ah akituah ding ciang, voktal tuuk nga khat tawh lungdam kohna nei in, limtak kinekhawm hi.)
3. Tu a RC phungzipa innmun leh leitang pawlkhat zong amah piak hi. (Tu a RC biakinn tualzang teng pen, nidang in Kansan lui, keenthukpi hi a, Saizang khua a ih thah Japante luang zong tua lui suangah kipai hi. Catholic Father Rullen in ama siamna tawh tua hawkguam thuukpi pen zaangsak a, tu in Biakinn tualzang asuah hi.
Pu Thawng Za Khup in April 18, 1966 in Falam zato ah hong nusia hi.
Ukpi Pu Thawng Za Khup suan leh khak-te
1. Pi Man Za Go – Pu Song Khan
2. Pi Mang Do Cing – Major Tual Khen Pau
3. Menzi Pu Tual Khaw Mang
4. Lt. Colonel Lian Khan Thang
5. Pi Lian Khan Vung – Lt Colonel Tual Do Dal
6. Pu Nang Cin Pau
Source: Saizang Tuiphum Pawlpi, Diamond Jubilee (2003)
Views: 148