text:
A SUNG THU UM PAWL
THUHMAI
HRUAI
Thunetnak
THIANGHLIM UH
THUHMAI HRUAI
Khrih
an zumnak an phuang mi hmuahhmuah cu thinphannak a si ti laiah hnatuannak ih
sin suah mi an um. Tamtak cu an piantir ih sin tluang zet an bang ih thaten an
tuansuak thei. A si nan, can a rei ih sual sungah an tlu ih, thim lakah an tlu
sal. A si ko, Christian ka si a ti aw tu hmuahhmuah rundam ngaingai an si cuang
lo, sikhalsehla a ngaingai ih tarlang tu pawl lakah khal hriamhma pu an um hi
ruah ding a um.
A
cang theu mi hi thil hi cu voikhat a tlak nak in milai pakhat nunnak a tang lai
mi hrangah a khaisan ter. Amai sualnak si aw in phuan ding sikhal sehla, a
phuan thawk in sin a nunram hi thim in a thei aw. Pathian hnatuan ding hrangah
ka tling lo ti a hmu aw. A khawruah har bangtuk in a tonglo lawlaw. Mah le mah hnongaw bang in a nun ram hi a
feh pi vivo.
Hitivek
ih ruahding a si lo. Pathian ah ngaithiamnak a um. A thlaa a kiak zo mi vate khal a sang ah a
zuang thei sal. Kharbok eizo hnu kum pawl khal Pathian in a remthasal thei. Mi tamtak in ngaithiamnak ziang ti bang in
a remcang ding ti hi an zirdah lo hi a poi na sa . An sual an phuang
sikhalsehla Pathian thu ih ngaidam an si zo ti hi an theilo tla a si hmang pei.
A si lohle ngaithiamzo an si ti an thei aw nan an mah le mah an ngaithiam aw
theilo tla a si men thei. Cui si cun an nunnak paltlang hi a sung mi Khristian
bang tuk in a feh pi vivo.
Hibang
milai pawl bawm dingah hi cabu hi ngan mi a si. Sikhalsehla a pakhatnak si duh
ringring zumtu pawl herter tuding ah khal ngan a si ve. Hmuh le theihnak hi a man khung mi
tlawng a si. Pathian thu hi
hmaiton in zir kan duh a si ah cun, a harsa lam ih kanzir a tul lo. Bible hi a
sivek ih zumnak thawn in Khristian mi in thianghlim nun ih thawsuah pawl a
theithei ding ih, cun sual ruang ih ningnatza hmuahhmuah a hrial thei ding.
Ziang ruangah ningzahnak le hmaisongnak ih sin kan zir a tul? Bible zirdingah
caan tha ten a hmang tu hi ziangah a theihthei ce?
A KHAN 1
KHRIHBANG IN
A
sangbik tiih tarlang mi tongkam hi cu 'Khrih bang' ti hi a si. Zumtu in kan nun
pi tikah hihi cawn ding le upat nak sang bik a si. Bawi Jesuh vek ih nung duh
ti hnak ih sang a dang a um lo.
Henry
Drummond in, 'Khrih vek siding hi leilung tlun pumpuluk ah kan ngaihsak ding
lawng ah, minung ih tumtah mi thilpawl hi aatnak le thil zing kim kan ngah mi
hi zianghmanlo a si' a ti.
Khrih bang in, Khrih bang in!
Ka dilnak pawl a mah bang ding!
Leitlun ka nun sung,
Ka khualtlawn sung a mah thangthat ding,
Ka
dilnak hmuah a mah bang ding.
Anonymous
Hihi
laksawng thabik a si tih
Mi
tamtak cun thlarau hlo kaitu hrangah tumtahnak tum pi an nei. Hi hna hi tuisun
ih hmingthang zet a si vek in
Jesuh
in, 'Ka hnenah ra uh la mi kaitu ah ka lo tuah ding,' ti'n thu a sim. Amai dung
thlunding ti mi cu a nun daan vek ih nung ding tih nak a si, hihi
PATHIAN HMAISAK DING
Pathian
in a mi pawl hrang ih tumtahnak tumbik a neihmi cu a Fapa hmuihmel vek ih tuah
hi a si. Jesuh ruangah a lung kim ih Amah vek a si pawl cu vanram co tu ding ah
a duh. Amah dan zoh ah cun Amah kan bang cih ding a si. Hi bang in kan feh pi
ah cun Pathian hming a sunglawi sawn ding a si.
Carole
Mayhall in tahthimnak pahnih in pek; pakhatnak ah cun a thau tuk mi nunau nu
kha tawl saal ding a duh thu hi a si.
A
thuron (supervisor) mi ih tuah sak mi pakhat cu ziang ti vekin a cangduh tih mi
kha thlalang ah a lemdum a tuah sak. Thlalang hnuai ih a din tik ah a mai
lemdum hnak in a tum sawn. A suh takmi thu cu, 'na hrangih kan tumtah mi cu hi
lam thawn bawngaw ding hi a si' a ti. Cui nunau nu cu zarh tam nawn rawl ei lo
in a zir rero. Zarh tin
tawl ding in thlalang hmaiah a ding nan a tawl thei cuang lo. Cu ruangah cui nu
cu a hlan hnak in a zir tam ih, rawl a ulh tam sawn. A netnak ah nikhat cu
thlalang hmai ih a din sal tik ah a lemdum zuk bang in a ra cang ta a si.
Tahthimnak
pahnihnak cu zuktuahtu (sculptor) ih lungto hak tak ih sin kiosa lem a tuah nak
hi a si. Ziangtin himi thil hak deuh ih sin a tuah theh thei ti tik ah, 'A awl
tuk si. Ka tuahmi pawl hmuah
cu kiosa a bang lo mi pawl kha hlon thluh ding hi a si' a ti.
A
hnuai ta pawl ah, minung bang tuk ih kan nunnak a bang hlanloh ziang tin
Pathian in tuahthat a tumtah, ti mi hi kan tarlang ding a si.
Nangmah
thawn kan um khawm kumkhua a si tih hmu hai seh,
Jesuh, ka Bawipa le Ruundam tu;
Nata ka si tih thei hai seh,
Ka tongka le ka nunnak za te in,
Na sih nak bang in ka sinak hmu hai seh.
A KHAN 2
KHRIH IH ZIRHMI CAWNTLAK TANGDOR NUN
Zumtu hmuahhmuah hi leitlun ah Bawi
Jesuh aiawh kan si. Amah cu cawntlak Ruundamtu a si ih Khrih ziang vek a si ti
leitlun ah kan theih ter ding a si. Hihi tuanvo tumpi a si.
Kannih
cu Khrih ih pumpi kan si. Pupi cu cet (vehicle) a si ih minung pakhat ih a mah le a mah a phuan
awk theinak hi a si. Khrih ih pumpi, Kohhran cu cet a si ih leitlun ih a mah le
a mah a phuanawknak ding ih a hril cu a si.
An
zohmi kha Jesuh Khrih a si ah cun na sungah Amah cu ziang tin an hmu?
Mi
hrek khat in hi tin an ti. Pathian
in hminfate a nei. Amah cu Abraham Pathian, Isaac Pathian le Jacob Pathian an
ti. Amah cu kan Pathian tiih an kawh tikah Pathian a ning a zak lo (Hebrews
11:16b). A hmin neta bik ah ka hming vuah ve seh la ziangtin si a ruah ding?
Charles
Swindell in hitin a sim: 'Na duh maw, duh lo, tipi vate (seagull) in tidai puan
tak in hum sihte cu a zoh rero bang in leilung pi in in zoh ringring a si.
Zumtu hi catlaklo ih zoh kan si. Himi cu huaisen tak ih
Ruundamtu
le a nun in peknak thu
Dungthluntu
pawl ih nunnak ih sin Khrih cu harsatnak tum bik a tuar hi riah siat za a si.
Amah cu a rualpi inn ih sin hliam tuar in a um.
James
Spink cun:
Siatnak tam sawn hi
Khristian rinnak ih sin ra suak hi a si Khristian dodalnak hnak in duhpinak a
tam sawn ziangah ti le Khristian pakhat ih tuah mi le a cawmawknak kha leitlun
mi in an tahthim theu ruangah a si. Khristian zumnak hi
Hudson
Taylor khal in:
Zumtu pawl ih rem awk
lonak, Bible zum dingih rel tu, asinan cuvek cabu um lo hman seh an duh vek ih
um thei, ka rinhlelh mi rualpi pawl ih relpihi pakhat cu asi.
Bawipa
Jesuh cu ziangtin sual
Sumdawn
nak lam kan pan leh hnik ke. George
Duncan in a hnuai ih thuanthu a sim:
zan hmaisa ah
sumtuah tu pakhat cu Christian thuthan nakah a tel ve ih a tuan zo nak nu in hi
thu a thei. Cui zing cu cupa a thin a nuam lo zet. Ziangah tile an rin vek ih
thil a tluang lo ruangah cu pai thinhengnak cu cui nu ih tlunah a thleng ta a
si. Office ihsin a feh suak laiah a hnen lam ra mi nunau pakhat hnenah, "a
dik e Sunday zan ah Jesuh hnen a ra ih, Monday zingah hell ah a feh sal" a
ti.
Christian
sumdawng pa pakhat a rinnak ihsin a thlengawk tikah, amah do tu in hitin a sut,
"ziangtivek kohhran ah na um?" Cupa cun hitin a let, "cui thil
ruangah kohhran in ka suak. Kohhran thawn zianghman tih ding ka nei nawn
lo." A rinnak a ngah thei nak ding hrangah kum kul lai a reithei, asinan
kum kul sungah a siat theh sal.
A
hmin thang lemcang tu (actor or actress) in rundamnak an co ngah tikah tipi ral
khat ihsin ral khat tiangin thu an than theu. Thuthang an than cu si ko nan a
nunnak hlun kha thiang ten a hlon lo tikah, lem a can nak a that vak lo tikah,
Khrih khal in a nun nak a thleng danglam hran lo.
A
si lole leilung pumpi ih cawn tlak khop music thiam "Christian music
thiam" (Christian musician) pawl ih puaituah mi ruahtlak khop mi pumpi
(body) canghriat leh hla mal tha pawl khal a si thei. Hi hi Christian dan maw si? Asilole cawn ding tha lo hnihsuak za a si maw?
Misual
pa pakhat cu nasa zet ih Pathian thu simnak hmun ah a pianthar nak thu a phuang.
Thuthang cu kat mei alh bang in a zel. Asinan sualnak a tuah mi khal a tuah leh
thotho. Christian sinak kha capoh nak thawn a hman tikah, mi pakhat in a sut ih
hi tin a sawn, "zohman in Jesuh pom ding in in sim dah lo, ka tuah kel mi
ka tuah sal a tul. Cui hnuah, Christian bawhlung lektu, Christian cowboys,
Christian ram thu thei (politicians) pawl tla an um. Ziangah Christian misualpa ti a um lo?
Cun,
Christian TV than nak ah nunau tha lo bang ih sam man khung tak ih cei aw, pil
zik khop ih lung man khung thawi cei aw mi cu an ron than.(Nazareth ihsin ra,
paisa pia khat hman nei lo vek si lo in, hi TV sung ih ta vek in a si tin an
than).
Jesuh
cu hi TV sung ta vek a si, Nazareth ih sin a ra ih paisa pia khat hman nei lo
vek in a si lo, tin an than.
Fih Fir Hlah Uh
Inn ropi taktak ih um leh motor leh
vanzam man tam taktak to ih khual a tlawng rero pawl kha theih hngilh hlah uh. A rei hlanah thuthan tu in a cang mi
thu pawl a ron than tikah Christian mi in mualpho nak
America
TV thuthantu hminthang pakhat in Versailles innpi (the place of Versailles)
dung ih um sim thiam lo khop ih mawi mi hmaun hrang ih inn leh tibual nak tili
(pool) pawl thawn sak mi khan 12 thawn mawi te ih sak mi inn pi ih um dingin thu
a than. Hmun dang feh thei nak hmun fate tin a nupi ih a phuah mi Los Angeles
ih um million dollar hrek man inn pi a lei leh. Mercedes motor leh rannung dang
pawl ret nak ding ah "Rolls Royce" timi inn a sak bet.
Hmun
san nak bik ih um rinnak lam hmai hruai tu, ningzah thlak tak nu le pa lam khal
ih hmin lang ban Christian hmai a hruai tu ziang e maw zat thu
'Khristian
ramthu thiam' (Christian politicians) pawl ih an tong sia, an rinhlahnak thu,
an pawl thatak, nuam tak bang an um nak ih sin Khrih cu ziangtin saw an rel
siat na sat ding. Jesuh hming an relsiat nak cu siar cawk le ruah ban ding a si
lo.
Ruundamnak
a cozo mi a hmingthang thawngtla pawl khal tarlang ve a tha ko ding. Ringhlel
ih thuthen hman duhlo tu thuthentu in zumtu pawl ih huaisen tak ih an rel
saknak ruangah thawngtla pawl suah sal ding in a lung kim. Thenkhat Khristian
pawl cun an hrang paisa hawlnak dingah cui thwangtla pawl cu feh suak siang lo
in thuthangtha sim ih feh suak ding ah an fial. A rei hlanah an tlusal ih
thawng an tla sal.
Camibuai
nak ih cafir tu Khristian tlawngta pawl, veng le hnen thawn to aw tu innsang nu
pawl, misual le thin tawi pawl cu Bible tel o in camsiat an si. Khrihbang nun
nei lo nu pawl hmuahhmuah cu an ral pawl ih relsiatnak an tong. Tangdornak nun
neilo tu pawl ruangah zum hrihlo tu pawl an na, ti san cu, 'ziangah ringzet in
na tong, ziang na sim tih ka thei lo.' Cu ti vek thotho in John MacArthur khal
in hi tin a sim, 'Jesuh in a hnatuantu pawl hnak in class tam a nei sawn a sih
ka zum' a ti.
Thungaithlak
lo ruang ah Alexander the Great kiang ah ralkap pa pakhat cu an ra hruai.
'Na hming ziang ha? Tin Alexander cun a
sut.
'Alexander,' tin ralkap pa in
ningzak nawn ten a sawn.
'Alexander
maw? A si ah cun na hmingmaw, na um dan maw thleng aw!' tin ralkap lalpa in thu
a pek.
Khristian
ka si a ti aw tu pawl
'Na duh lo mi na tuah
lai ah na duh bang in a um thei ti hi rualrem awk lo tak in
H.G. Bosch
E.Stanley
Jones in nikhat Mahatma Gandhi thawn
'India hi Khristian mi an
sinak ka hmuh tik ah tampi lungawinak ka nei, curuangah ram dang mi le ramdang
ukawknak um nawn lo in India ih mipi pawl nunnak hmang in India thansonak ding
le ruundam an sih thei nak ding ah an mai cahnak an hman a tul. A si thei tin
na zum maw, in sim thei kem? Gandhi cun ruat rero cingte'n hi tin a sim: ka lo
sim duh mi cu nan nih Khristian pawl Jesuh Khrih bang tuk in nan nung ding. A
pahnihnak ih ka lo sim duh cu, nan biaknak hi zianghman lo ruang ih nan sinak a
nuam loh nak ding ah zuam uh. Ka sim duh mi pathum nak cu, duhdawtnak hi
Khristian pawl thupit ter tu le ruahsan cu a si.
Gandhi ih rel mi an sim mi
pakhat cu;
'Khristian pawl hi tin si lo hai
seh la, kei khal an mah bang ka si thei ding.'
Brian Goodwin ih sim mi:
'China nauhak pa te cu Khristian tlawngah missionary pakhat pa ruangah caa zir in a um. A sayapa cu a zah zet. Kum rei nawn hnuah, an khua ah a kir sal tih a theih cun a riah nak hotel ah hong ton a tum. A sinan, missionary pa cun tong duh lo in hotel ih sin a rak dawi. China nau hak pa te cu phun rero cing in a suak ih, 'hi bang in maw Khristian pawl an si theu.' Missionary sayapa ih kum tamtak a tuamhlawmnak le a ngaihsaknak kha hi ti vek ningzah thlaknak tum pi ruangah a hlo ral ta. China nau hak pa te hming cu Mao Tsetung a si.
Thuthang cu a va han thalo tak em. Hman seh la Pathian ah lung awi aw, hi thuanthu hi
a za ten a si lo.
A KHAN 3
JESUH THU IN RU
A
khan netnak ah Khristian dik le a hminglawng ih Khristian pawl in ziangtin
leilung Ruundamtu hi an rel sia tih an sim. Thinnaunak za a si aw. Si khal sehla, a dang ih
simfiang theinak a um ruangah Bawipa ka thangthat. An kiang nai ih um tu hnen
ah Pathian Fapa rinum daan thu a sim fiangtu zumtu u le nau pawl khal an rak
um.
Ka
rualpi a si mi ka tlawngta pakhat cu ka vun ruat. A ni cu melanoma natnak thawn
thizik duahdo khal sehla a ihnak room hi cu vanram te a bang. Sayamah (nurse) nu khan a mai caan
ih a hung veh tik ah hitin a ti, 'Rob in Jesuh thu in theih ter sal.'
Robert
C. Chapman in tangdor te in hi tumtahnak tumpi a tuah:
'Khrih
thu sim tu tampi ka hmu nan Khrih bang ih nung an mal keicu Khrihbang ih nun hi
ka tumtah mi a si.' A neta ih John Nelson Darby ih a thusim nakah, 'A simbang
in a nung,' a ti.
William
Arnot thu ka rualpa ih simdaan cu, 'A thusim a tha, a cangan a tha deuh, a si
nan a nundaan hi cu a mawi hlei ce' a ti.
Sikh
miphun ih sin a piangthar mi Sadhu Singh kha Khristian inn pakhat ah leng ding
in sangkaadar (door bell) a hmet ih, an hnen um nute khan sangkaa cu a ong ih,
cun a tlan kir sal ih Khrih a ra zo ti'n a pinu hnen ah cun hlawptla zet in a
sim.
Jesuh Milai Bang
Robert
Murray McCheynes ih thuanthu ngannak sung ah, James A. Stewart in hitin a ngan:
Mr McCheynes ih thianghlimnak theihthei nak cu thu a sim hlan hmanah a nun
ziaza in thu a sim theh zo.
Stewart
in:
McCheyne thawn a
Thianghlim hmun ah nuam zet ih thangthat le duhdawtnak thawn thianghlim pawl
komnak reipi tuah hnu cun Kalvary duhdawtnak ih bual
Tlan
zuamnak le missionary tuan ih hmingthang Scottish mi Eric Liddell ih thu Sally
Magnusson ih a ngan nak ah, Eric Liddell hi Japan thawnginnpi ih an khung lai
ah Pathian a bang a si a ti.
Khristian a sinak bang
in a nun tikah milai tampi khal a mai hnen ah an ra leng theu. Eric hi
Siaochang ih Tuluk (Chinese) lakih um a si ih an thawnginnpi sung ah khal Khrih
hmel a lang ter. Nunau thalo le mi ih ziang hman ih an siar lo mi sumdawng pawl
thawn khal an kawm aw; mi farah hrangah meihol a phurh ih, mino pawl khal
Pathian thu a zirh; a sui nazi khal zuar ding in a man ringring ih, hockey lehnak
hrang ih tul mi hrangah a ihphah tiang in a thlek a si.
Richard
Hillary in a cabu ngan mi The Last Enemy sungah fiangten a sim mi cu a vanzam
mawnpi Khristian pa le a ton mi minung lakih thiam a ti bik Peter Pease in a
relsiat na sa ti a ngan. Hi pa ih tumtah mi pakhat cu amah te um ter ih
zaangfah lo tak in do le a zumnak hi ti kuaikek thluh ding hi a tum dan a si.
Hi pa cun Montrose ihsin Edinburgh lam pan in tlangleng thawn khual an tluawn
khawm nak ah caan tha a ngah rori. A tuarnak pawl zoh ringring cing in,
"na biak nak cu a lem a si, pupa san lai ihsin mal te tang lai mi, mi
thawi pawlkomnak hrang lawng tha in a cem zo mi a si" a ti. peter do tu
kha tong thiam leh mawi zawng hmang thiam a si ruangah peter tong fianglo leh
tong hak a si bang tuk in a tong zawng ah a sup aw theu. Asinan Hillary in
Peter ih ziaza kha a sim thei lo ruangah a thu rel nak ah a sung zo ti a thei
aw. A thu sim mi le a zir nak
kha tha ten a sim fiang thei lo ruangah, a net nak ah cun awn lo in le fiang lo
in a bang ta.
Cui
ruangah J. H Jowett in hitin a ngan:
Minung pawl in sim fiang
ding har deuh nawn in an lo el rero mai thei. Theih nak lam in ol samtak in na
neh nak ding khalah na tuar thei. Asinan rundam zo mi thu ah cun an lo do thei
lo ding. "a dam zo mi pa thawn a um tlang an hmuh ahcun, ziangtin sim
ngaih nak an thei nawn ding".
R.
W. Dehaan ih ca ngan nak ah:
Kan
fehnak ding hmun kan thlen hnu reilo te ah missionary pa cun cuikhua ih um hrek
khat hnen ah thu simnak a nei. An hnenah rundamnak thu sim ding in a tim aw. Jesuh Khrih tinak ding ah
Jesuh kha milai pakhat bang in a sim ih, amah cu mi zangfah thei, mi ngilnei,
duhdawt tu, ngaihsak thei mi le thil tha mi lawng a tuah tu cu a si. Cu tin a
sim laiah hni siamso ten lung kim zet in lu rak suhnguthngo tu pawl kha a vun
hmu. Cu tin thu a sim rero lai ah a thusim lai kha vun cawl ta hrat in thu a
sut ta hai: 'Zo ih thu ha ka sim nan thei maw?' a ti. An lak ih sin pakhat in
'Aw, kan thei, kan khua ih ra leuhleuh tu'i thu si na sim a ti.' Hmunhla ih sin
ra ih an taksa damnak hrang ih a ra tuamhlawm theu tu missionary sibawi pa ih
thu kha an rel duh mi a si. Milai a ngaihsak dan kha Khrih a bang ih a nunnak
ah Bawi Jesuh cu an hmu. A nun ziaza kha Khrih bang in a nung.
Sir Henry M. Stanley in:
London mi pawl biaknak lam lawnglawng ngaihsak ih an fehsual na sat lai ah thu sim ding in Africa ah ka feh. Kan ram ah cun ramthu hla le raldonak thu ruahnak pawl kha a dai zo. A si nan caan rei pi nawn thu ruat in ka um theu. A mah ten um mi putar David Livingstone ka hmuh tikah hi tin ka ruat, 'ziang ruangah hi vek hmunah a um? Ziang in saw hi tin um duhnak tuah?'
Thla tampi a liam hnu ah putar pakhat ka tong leh ih thu mak tak mai a rel mi cu, 'ziang kim tan in ih thlun aw' a ti. A fahnak, a ngilneihnak, a tuar theinak, a thatnak, le ziang tin a hna daiten a tuan thei tih ka hmuh tik ah a mah in ziang tin hman ih sawm lo pipi in a mai ruangah ka piang thar riangri.
Billy Graham cu President Gerald Ford, Jack Nic
Ni
khat India ih missionary then khat in missionary pa Silas Fox hrangah lehpannak
an tuah sak lai ah an inn hnen Hindu nu cu Mr Fox a ra tong ih a suak sal. A
suah hnu ah mak ti zet in a ra tlan lut sal ih, 'A hmel ah Pathian ka hmu' a
vun ti. Pathian tamtak a ringtu nu cun Silas Fox hmel a hmuh tikah pakhat lawng
a um mi Pathian nung cu a hmu ngah riai.
A
sin an thianghlimnak cu milai pawl ih zuamnak loh cun a ra thei lo tih kan
thei. Hi nah hin milai ih tuahduhnak (will) a tel. Zumtu pawl cun thianhlim an
duh ding ih an mah le an mah khal thianghlim ding in an tuah aw ding. A sih le,
'ziang tin milai in thianghlimnak lam kan pan thei ding?' ti ngiah tuah a tul.
Siar
zom aw!
A KHAN 4
ZIANG
Ziang
ruangah zumtu mi in thianghlim a duh ih? Ziang ruangah 'ka Bawipa bang sinsin
ka duh?' Ziang ruangah Khrih bang in harsatnak tuar theihnak cu a neih?
A
si, hihicu a pianthar ih sin thawkin a mah te ih um mi a si. Sual huatnak cu a
neithar ih, thianghlimnak nun khal a thar in a ngah. Thiangthlarau ih
pawlkomnak in thianghlim nun cu a suah ter. Nunthar cu a mai nunnak ah nehduhnak in a mah te'n
a ra lawng mi kha a si.
Cuihleiah,
ziang ruangah Khristian pakhat in thianghlimnak cu a hawl ding, ziang ruangah
leilungtlun thlemnak le taksa duhnak le khawsia cu a doding tih kha ruah na sat
ding a um.
Sualnak
ih a thalo bik pakhat cu Bawi Jesuh hming kha zahpalhlohnak kha a si. Bawipa le
dungthluntu pawl ih tuah mi ruangah leilung lenglam hi cu dinghter in a um.
Dungthluntu an sual pangah cun minung pawl in Bawipa le a hming cu rel siat in
an um theu. 1987 ah TV ih thusimpa kha nu le pa sualnak lam ah a tel ve tikah
an ram ih an theih tak bik Pathian a um lo ti ih rel tu in hi tin a sim, 'ziang
ruangah biaknak cu a siat theh, a mawi lo, fihnungza si tih hi himihin a
hmuh ter.' Nu le pa lam sualnak le tualthah ruang ih sualnak raung ah hin David
cun, 'Bawipai hmin cu hmuhsuam ter tu ah a cang' (2 Sam. 12:14). Victor Jack in
sual tuah hnuah thil pali a thi a si tin ca a ngan: Pathian hmuihmel a thih ter
'Pathian duhloh zawng thil' (2 Sam. 11:27); David ih hnangamnak a thi 'ka
sual zo'; a hnget mi David ih lal tohkham a thi 'na inn ihsin naamhriam in a
lo taan dahlo ding'; leilungpi hmai ih a tetti (witness) kha a thi 'raal pawl
in Bawipa an relsiatnak ding in na tuah zo.'
Thianghlimnak
hrangih tuah ding mi dang cu kan sualnak ruangih man in peek sak tu Ruundamtu
kha theihnak a si (1 Pet. 2:24). Thinglamtah par ih a thimi Pathian Fapa kha
zumtu in kan ni ruah a tul lo tla kan ti thei ding. A si ah cun kan sualnak
ruangih thihnak tuar ih A thisen luan ter tul a si ah cun ziang ruangah a
dungthluntu pawl in sual an puh tik ah a ngai dam thei theu?
Khrih
ih duhdawtnak ruangah thianghlim ih nun theih kha a si sawn. A ral kan si lai
khal ah in duhdawt thotho a si. In rundamnak ding hrangah a duhdawtnak kha siar
cawk loh man peknak thawn in in hmuh a si. Biaknak lam ih thaten kan nun
theinak ding hrangah a tul mi thil pawl in tuah sak theh zo. A tuahnak hnak ih duhdawtnak dang a
um thei lo. Hi bang duhdawtnak thei na cing in kan nun hlun ah kan kirsal leh a
si ah cun riahsiat za thungrulh sal nak a si ding.
Hngilh
thei theumi thupek an ti mi olten kan hngilh theu mi cu, 'Keimah ka thianghlim
ruangah nan nih khal thinghlim ve uh' (Puithiam 11:44; 1 Pet. 1:16). Peter cun
rinhlehnak umlo in in tan ta si khal seh la tuisun ih a cang rero lai cu a si,
hi thupeek hi OT ah kan hmu thei lai. Pathian ih thianghlimnak a ti mi cu Amah hi a si ih, A Fapa thaten a zoh mi
poh cu Amai sinak cu coter an si ve.
Sualnak in Pathian
thinlung a Kuai ter
Thianhlim
duhnak in Khrih kan duhdawtnak hi a lang ter ih Amai hrangah hmanruatha kan si
ding. Amah kan duhdawt taktak ah cun Amah kan lung awi ter ding. sualnak lawng
in Amai daan bal a si lo, a si nan Pathian thin khal a nat ter, a dikah cun
thianghlimnak in Amah cu a duh. Jesuh in 'Keimah in duhdawt ah cun ka thukham
pawl nan thlun ding' (Jn. 14:15). Thianghlimnak cu thupek a si (1 Pet. 1:15,
16; Heb. 12:14).
Sualnak
in zumtu le zumlotu pawl a siat suah. Zumlotu in Khristian thatlohnak an hmuh
tikah ziang tin an ti ti ah cun thuthangtha in minung nunnak a tuah thalo
hrimhrim an ti ih an ngaihsak duh nawn lo. Bawipai dung an thlun duh lo lawng
si lo in Khristian rinnak kha phurzet in an nautat bet lai. Mark Twain in Khristian
a sinak ih sin a baan san, ziangah ti le Khristian pawl ih saal sinak kha an
ngaidam thei ih, fihnung thu an sim ih, thilthalo an tuah tin a thei. Mahummad
in Jews le Khristian pawl hnen ih sin Pathian thu diktak cu a thei. Brian
Goodwin cun hi tin a sim, 'Khrih le midang ih duhdawtnak hi a tu Muslim pawl
sinak bang in a thuanthu fehdaan lamzin hi a thleng ding a tul' a ti.
Sualnak kan tuah tikah zumtu dang pawl khal an tlusia ih, an bei kan dong ter ih kan tlu sia ter ve. Kohhran a si loh le sungkhar ah maw kan mah in rinsan tu pawl hi kan natter a si. Kan mai inn sungsang khal in ningzahnak le harsatnak kan tong. Kan sualnak hi midang thawn a pehpar ah cun kan Kohhran khal in hmingsiatnak a ngah ve, a si nan sualnak kan nei thup khal a si le thlarau lam khal a niam ter ih a hming khal a siat ter. Zumtu mino pakhat cun Pathian hnenih a thlentu khan amah le amah a tih khaw aw lo ruangah a mah phatsan tu le a buaiter tu a si tin a ruat.
Thianghlim nun ti mi cu a thabiik ih
nunnak hi a si thlarau, thinlung le taksa hrangah a thabiik. Taksa le thinlung damnak hrangah a
tha. Sualnak, ningzahnak le natnak phunphun ih sin in ruundam. Lungawinak kim
le kumkhawnomnak ah in hruai (1 Jn. 1:4; Ps. 16:11). Nauhak te pakhat cu
mithmai sia zet in an meeting nak ih sin a hun ding so ih, ziang a cang ti kha
mi pakhat in a vun sut. 'Can khat sungih lungawi le thianhlim hi a har' tin a
let. A si nan thudik ah cun
thianghlimnak tel lo cun lungawinak ngaingai a um thei lo.
Theihzom
zel ding ah cun kan pumpi hi Thiangthlarau ih biakinn a si, hi ti hin thazaang
in pek, 'cu ruangah taksa pum siseh thlarau si seh a balh tertu pohpoh cu hlon
in thianghlim ten um uh si; Pathian upat tihzahnak thawn nung uh si' (2 Kor.
7:1). Kan sungih in cencilh ringring tu le kan rualpi a si ringring tu pathian
hmuahhmuah hnak ih tum Pathian a si mi ih a ropitnak hi kan hlohter dah lo
ding. 'Ziangah ti le a tu ah siseh, hmailam hrang khalah siseh, nunnak in
tiamkam a si (1 Tim. 4:8). Hihi cu kumkhua hrangah timtuahnak tha bik cu a si.
Ni khatkhat ah Bawi Jesuh cu kan tong ding. A thu thennak tohkham hmaiah kan ding ding. A
tiduh san cu a tihnung mi thimlak ih sin tleunak ah a tu kan um thlang ding a
si. Cu micu thianghlim nun tih nak cu a si.
Sualnak thu thentu
Hmurka
Thianghlimnak
in Bawipa hnatuannak a nuam terih sualnak in hmurka cu thu a then. Sualnak le
thilthalo theihnak hi phuanawkloh sual a si ih minung tha a nem ter. Thlarau
pawlkomnak lam ah nuam a ti lo. A mai sinak kha a siatsuah ter ih a zum theihnak khal a fiang nawn lo.
Thianghlimnak in thlacam a nuam ter.
'Kan thinlung in in mawhthluk
lo a si le Pathian hmaiah ralthatnak kan nei a si. A hnen ihsin kan dil mi poh
kan ngah, ziangah tile a thupek mi kan thlun ih a duh mi kan tuah ruangah a si
(1 Jn. 3:21, 22). A sim duh mi cu 'ka sualnak hi zianghman poisa loin um
ningla, Bawipa in ka thlacamnak a ngailo ding' (Saam 66:18). Sualnak in thlacamnak lam zin a cat
ter.
Cun,
Pathian thawn pawlkomawknak a cat ter. Cu micu a besia zet a bang nan a rak sia zet. Zumtu pawl Pathian thawn an
hlatawk tikah tihnung za a si. Pathian thawn a zom aw ding, a si lohle amah
zuar thlai thei tu thlemnak kha a sung a peek hai, a nunnak thimtertu kha a
hlonhlo ding a si ti ih thu relcatnak a nei ding.
Pathian
tihzahnak hi thianghlimnak hrangih forhfial tu cu a si ih; cucu thazaang tam pi
in petu a si ding. 'Pathian tihzah' ti hi kan rel duhdah deuh a bang, a sinan a
relduh mi sawn cu tihzah le upat ding dang zianghman a um lo ti hi a si. A
caancaan ah 'tih' ti mi kha hiti vek in khal a duhnak a um thei Adam Pathian
tihnak, Amai lungawilo zawng tihnak, Amai daan (his discipline) tihnak hi a si.
Pa ih sualnak ruangah tu le fa sin thum tiang le fa sin pali tiang in Bawipa in
a tong (visit) tih khal ruahsannak a sum; pacing tamtak an nupi hnen ih an
rinumlonak pawl kha an fapa hmang in a sualnak theihter sal in a um.
Cui
hnu cun, ziang ruangah thianghlimnak hawlnak hi kan thlauthla dah lo ding ih,
ziang ruangah in Ruundamtu bangnak ding ih thansonak ding ah forhfial mi kan si
ding ti pawl hi ruah ding a um.
A
tu cun thianghlimnak thu ah nasa zet in kan ngaihtuah caan a si ta.
Thianghlimnak (sanctification) ti mi hi thianghlimnak (holiness) ai ah tongdang
hman a rak si ta ti kan thei pei.
A KHAN 5
THIANGHLIMNAK PALI
Joe
cun rundam a sihlan ah Thiangthlarau in hminsinnak a tuah zo tikha a thei aw
lo. A dik ah cun a pian hlan
ih sin hminsin kha a rak si zo. A vun thanglian ih a rin vek in thil pawl cu a
ra cang suak lo. Zumtu diktak pawl thawn komawknak cu a tuah. Nikhat cu midang pakhat in cahnak
(tract) cu a ron pe. Khristian thuthannak aw kha rinloh pin a vun thei. A
hnatuan nak ah a rualpa cun thu a sim. Thuthangtha simnak cu TV in a zoh. A
nupi a pianthar hnu ah an inn cu lamdang zet in a thleng aw. Rundamnak a
ngahnak hrangah Thiangthlarau ih a rak tuah sak zo nak thu thawn 'a mil awk'
(coincidences) thu kha a vun mang leh sal.
Joe
cun Jesuh Khrih kha Bawipa le Rundamtu ih a zum hnu cun Pathian hmai ah
thianghlim ih umding daan kha a zir leh. Tu cun 'Khrih sungah a um' ti Pathian
in a hmuh ta. A simduh san cu Khrih hi a mai thianghlimnak cu a si ih,
cuiruangah khal vanram a co theinak a si. Satan ih uknak leilung tlun thil ri
pawl thawn hi cun a buai nawn lo. A tu cun leilung thawn a pehparlo ih Khrih ih member a si zo.
Joe cun a nunnak danglamnak a thei
tan ta. Sual huatnak a nei thar ih, thianghlim ih nun khal a thar in a hiar. Sual a tuah lainan a hlan bang in a si lo.
Sualnak in a nunnak a neh nawn lo. A duh daan bang in sual a tuah duh nawn lo. Cun sual a tuah tikah a tuah mi thil
ruangah a ning a zak theu. A nunhlun cu a hlon theh ding a si ta. A tong daan
khal a fiang ih ngaihthlak khal a nuam. Thianghlimnak lam ah a thang so na sa ti hi rinhleh rual a si lo!
Thawhlehni
ah khan Joe cu a thi ta. Ruundamtu thawn hmaitawn te in an tonawk tik ah
danglamnak nasazet cu a ra thleng. Joe cu taksa le thlarau lam ah Jesuh a bang ta. Sualnak phunkim le siatsuah
thei mi phun kim ih sin kumkhua in thlahsuah a si zo.
Tumtahnak dik lamzin pan uh si
Hi khan pali nak sung ih Joe nunnak hi Thukam Thar sung ih kan hmuh mi thianghlimnak hmuh daan pali thawn tahthim mi a si. A si nan cui thu kan sim hlanah ziang mi ha' thianghlimnak' ti ih a rel duh san cu ngaihtuah sehla a tha ding.
Thianghlimnak (sanctification) cu tongdang in thianghlimnak (holiness) a
si. Thukam Thar ih tongmuril ah cun a pahnih ih lehdaan le tongkam cafang bang
aw a si ih, a duhnak khal a bang aw.
Thianghlim
(holy) ding le thianghlim (sanctified) ti mi hi thenhrang ding a si. Bible sung
ih sim duhnak cu a bang rep aw mi a si.
Thianghlim
ding ti mi cu famkim deuh ih tuahding a si tin ruahsual pang khal a um thei
theu. Hihi cu a dik thei lo, ziangah tile Jesuh khal a mah le amah a thiang aw
ter ti'n kan hmu (Jn. 17:19), kan thinlung in Khrih cu kan thian ter ding (1
Pet. 3:15). Amai sinak hnak in famkim sawn in amah le amah a tuah aw thei lo,
cun a famkim nak kan bet thei cuang lo. A si nan A Pa ih tuan ding ih a timi cu
Amah ten a tuan thei, cun kan nunnak ah Amah cu Bawi bik le Pathian bang in kan
tuah thei a si.
Bible
sung ah thianghlimnak (sanctification) a si lohle thianghlimnak (holiness) hi
cu minung le thildang pawl hrang ih hman a si. Thumkom Pathian cu a thianghlim
ih, cu mi cu thiltuah mi pawl ih sin a dang te'n an um ih an sinak le an
tuahnak ah a thabik in an tuah (Puithiam 11:44-45; Jn. 10:36; 1 Cor. 6:19).
Sinai Tlang thian terih a umnak san cu daan peek nak hmun a si ruang ah a si
(Exo. 19:23). Thukam Hlun sungah Pathian in a ni sarih nak a thian ter (Sem.
2:3); a hnatuan nak ihsin a colh ni ding hrangah a tuah mi a si. Fapa tir
hmuahhmuah le tilva lak khalah a pa fatir hmuahhmuah cu Bawipai hnen ah an
thian ter (Exo. 13:2) ih Pathian ta a si tin an ruat cia. Puanthlam le a sung
ih a um mi hmuahhmuah kha an thian ter, cu mi cu Pathian biaknak hrang ih ret
cia mi a si (Exo. 40:9). Israel mi pawl an sual nak ruangah an mah le an mah an
thianfai aw ter (Is. 66:17). A sim duh mi ah cun an mah le an mah an thianghlim
aw ter thei ngaingai lo.
Zumlo
tu pawl hman thianfai ter a theih tin ruahnak a um. Tahthimnak ah, 'a nupi
thawn an komawk ruangah cui Pathian theilo pasal cu thianter in a um' (1 Cor.
7:14). Cu pa ih rundamnak cu
a dik ngaingai a si ti duhnak a si lo. A duhnak ngaingai cu cu pa cu a lenglam
thil thawn a hran te in a um ziangah ti le Khristian nupi a neih ruangah a si.
Zumtu pakhat in mi tlunih thuneih theinak, thlacam pi nak hi that hnemnak tumpi
a si.
Hi
thuthawn pehpar aw in 'hran ih um' ti mi hin thianghlimnak (sanct.) ti ih hman
mi hmuahhmuah cu a huap theh.
A
tu ah Thukam Thar sung ih kan hmuh mi thianghlimnak pali pawl hi kan zoh sal
hnik pei. Cu pawl cu hi ti hin a theih thei.
Pianthar
hlan ih thianghlimnak
Sinak
thianghlimnak
Kut
tuahmi lole A thang somi thianghlimnak
A famkim thianghlimnak.
Pianthar hlan ih
Thianghlimnak
Zumtu
hmuahhmuah cu rundam an si hlan ah Thlarau Thianghlim in a thianghlim ter zo.
Paul in Thessalonica pawl rundam an si thei nak kha pathum in a sim (2 Thess.
2:13).
Pathian
ih hrilnak.
Thlarau
ih thianghlim ternak.
Thutak
an zumnak.
Peter
khal in hi bang thiamthiam in a ngan (1 Pet. 1:2).
Pa
Pathian ih hrilnak le kaih nak.
Thlarau
ih thianghlimternak.
Jesuh
Khrih thungainak.
A
Thisen ih bualnak.
Hi
pahnih ih sim bang tuk in, thianghlimnak hi pianthar hlan ah a ra zo. Thlarau
Thianghlim in cu pa cu Khrih ta a si tin a ret cia. Cu ti cun cu pa cun thutak
kha a thlun, cun Khrih ih thisen sunglawi thawn bualnak cu a hrangah a khiah
cia.
Sinak Thianghlimnak
Mi
pakhat rundam a si ve le ten, a sinak kha thianghlimter a si zo, a san cu
Pathian in Khrih ah a um ti a hmu ih, Amai hrangah leilung thu thawn pehpar lo
ding in a then sak (1 Cor. 1:2). Khrih hi amai thianghlimnak rori a si (1 Cor. 1:30).
Zumtu
dik hmuahhmuah cu mithiang an si; Pathian ih khiah cia mi an si. A thizo mi
Khristian nauhak te pakhat kha mithiang ah ruah a si. A khatlam in zoh sehla,
Khristian taktak a si pohpoh a thi maw, a nung maw a si khal le mithiang a si.
A si nan a ni cu tisa daan in a nung thotho ding (1 Cor. 1:1,2; 3:1,3). Amai
sinak khal thianter in a um dingih a si nan a nun caanah cun a thiang ngaingai
thei lo. Mi thianghlim pawl cu lehhnu khalah thianghlim dingih forh mi an si (1
Pet. 1:2, 15, 16).
Dungthluntu
20:32 sungah, 'Thianghlim terzo mi hmuahhmuah' ti mi cu zumtu hmuahhmuah ti in
a phuang. Dungthluntu 26:18 sungah Bawipa in a mi pawl hi tin a sim 'zumnak
thawngin Ka sungih thianhlim terzo mi hmuahhmuah,' Korin mi pawl khla hi tin
sim in an um, 'Khlohfaizo
thianghlim terzo
ding terzo' an si (1 Cor. 6:11).
Hi thu hmuahhmuah cun sinak thianhlimternak hi a kawh hmuh theh.
Kut tuahmi lole A thang
somi thianghlimnak
Cu a si ruangah kuttuahmi thianghlimnak ti khal a rak um. Hi mi hin nitin kan nunnak ah ziangtin kan um ding ti hi a kawhhmuh a si. Kan nunnak ah Pathian thawn in then aw ter thei tu sualnak le thilthalo tuahnak pawl lakah kan nung tla a si thei. Ziang tik lai caan khal ah thianghlim ding ih thazaang in pe tu thianghlimnun hi a tak ih tuah ding a si. Hi hi thianghlimnak ih umdaan kan rel theu mi cu a si.
John 17:17 sungah Jesuh in Amai hrang ih thla a cam ah khan hi thu hi a sim: 'Annih cu na hnen ah thudik in thlenter hai aw; na tongkam cu thudik a si.' Paul in Korin mipawl thazaang a pe 'Cu ruangah taksa pum siseh thlarau siseh a bal tertu pohpoh cu hlon in thianghlim ten um uhsi; Pathian upat tihzanak thawn nung uh si' (2 Cor. 7:1). Cu bang thiamthiam in Peter in hi tin a ngan, ' a lo ko tu Pathian cu Pathian thianghlim a si bang tuk in nitin nan nunnak ah thianghlim in nung ve uh' (1 Pet. 1:15).
A hrante'n kan um ding a si ah cun kan kiangkap ih um rundam si lo mi pawl thawn kan dangaw rori ding a si. Caan khatkhat cu hi mi hi eithei (swallow) ding ih thudik haktak cu a si. Danglamawk ter hi kan duh lo. Rannung rual bang sitla kan duh. Mai kiangkap hrawng ih hminglangh kan duh mai. Si khal sehla Pathian in dangaw rori ding ah in duh.
Pathian in Israel mi pawl a kawh tikah, Balaam ih sim bangin, 'An mah te ih a nung mi mi phun an si, Miphun dang lakah a siarcih aw mi an si lo' (Mipumsiarnak 23:9b) hi bang in siter a duh. A hran ten phun dang zet ih um hran ding ah thu dik a zirh. A rawiaw mi thlaicii cu an lo ah an tuhkhawm lo ding (Puithiam 19:19). Pat phunhnih ih tahmi kerfualpi an hruk lo ding (Lev. 19:19). Caw cang le rangpa cu hna an tuan tlang ter lo ding (Deut. 22:10).
Si khal sehla Israel mi pawl cun an duh lo. A rei hlanah an ni cun miphun dang pawl ih an neih vek in uktu ding an dil (1 Sam. 8:5, 20).
Cu bang thiamthiam in tuni kohhran khla in thil fate tiang in tuah ding a tul lo.
A Famkim Thianghlimnak
A pali nak thu cu a famkim thianghlimnak
a si. Hi hi zumtu hrang ah
hmailam thil a si. Ruundamtu cu hmai tonte ih a hmuh tikah sualnak hmuahhmuah
le a balter thei thil hmuahhmuah ih sin kumkhua in a then aw ding (1 Jn. 3:2).
Bawi Jesuh thawn an bang aw ding ih famkim thianghlimnak nun a nei thlang ding.
Kolose
1:22 sungih kan hmuh bang in: 'A Fapa taksa pum rori in thihnak a tuarnak,
remnak a tuahnak cu a hmai kawh mi thianghlim, mawhnak nei lo le soiselnak
neilo in thlenter a lo duh ruangah a si.'
A
dang khalah Jude in kan Bawipa ih in umpinak thu khal hitin in sim, '
sual
mawhnak nei lo in lungawinak thawn a sunglawi mi a umnak ah a lo thlenter thei
tu' (Judas 24) a ti.
Himi
pawl hi thianghlim nak ih ruah ding pali pawl cu an si: pianthar (conversion)
hlanah ziang a cang; pianthar laiah ziang a cang; nikhat hnu nikhat ziang a ra
cang rero; cun Bawipa kan hmuh tikah ziang a cang ding. Hi mi hi hi cabu sung
ih ruahding thupi pathum nak cu a si. Tahthimnak ah, Khristian pawl ih hmasawn
daan cu ralkap ih ralthuam thawn tahthim in a sang tu khan ah a sim.
A KHAN 6
PATHIAN RALTHUAM FA
Thianghlimnak
ti mi hi Thukam Thar sungah a phunphun in a um.
Thianghlimnak
cu a hlunmi hlon, nunhlun suahih nunthar hruk, a tharih thuam awk thawn a
bangaw a si (Kolose 3:9-10). A tharih thuamawk timi hi Khrih ih nunnak diktak a
si. 'Kan Bawipa Jesuh Khrih kha raldonak thuam vek in hruk uhla tisa sual
duhnak le hiarnak pawl cu bang thlang uh' (Rom. 13:14).
Thianghlimnak ih a dang tahthimnak cu sabit kung ih rah tha vek a si. Khrih cu sabit kung a si. Zokhal Khrih sungih a um tu cu rah tampi a rah ding (Jn 15:1-17). Paul khalin hi thu hi, 'Thalrau ih rah' ti in Galati 5:22-23 ah a rak sim ve. Khrih ih duhdawtnak kha Paul in thianhlimnak vekin a hmu a si. Cu vek in zumtu sungah khal a si ve (1 Kor. 13). Paul khal in ralkap ih ralthuam vek ih ruahnak a pe (Efesa 6:10-18).
Ziang ruangah Ralthuam
kan tul
Khristian nun cu ralpi vek a si ih zumtu
cu ralkap vek a si. Raldonak na sa zet ih a um rero laiah, a minung pawl hnak
in doawknak hi a thupi sawn a si. Ral bawipai hnenih pum a petu le amah thawn a
nai bikih a dingtu ralkap pawl cu an tinmi bik an si. Ralkap in a hriamhrei kha
a hmingmen ih zumtu pawl parah a lak in a hmang lo.
A
netnak ah cun fiang ten a lang, 'Kannih in duhdawtu thawngin hi thil hmuahhmuah
tlunah nehtu kan si' (Rom 8:37). Pathian kan lamih a tan ah cun, zoso in dodal thei ding (Rom 8:31). Neta
bikah amah a dodaltu hmuahhmuah cu Jesuh hmai ah an khuk an bil dingih Jesuh cu
Bawi a si, Pa Pathian sunlawinak ah tiah an za ten an phuang ding (Filipi
2:11).
A
si ah cun ziang ruangah raldonak ah ralkap pawl ih ruang pawl an phurh mi kan
hmuh? Ziang ruangah thuthangtha sim thiam tampi le zirhtu thiam pawl an hantuan
nak in an suah thluh? Ziang ruangah kan tlaksiat nak a tam tuk.
Midang pawl in an rak ton zo vek in, kan zaten a tihnung mi tlaksiatnak sungah kan um a si. Hi thil tong lo ding in ralring in umuh, Dungthluntu Paul in Efesa 6:10-18 sungah raldo thu a rak sim zo. Cui sungah him teih kan um theinak dingih a tulmi le doawknak ih a nehnak kan co theinak ding a um a si.
Kan cahnak silo, Amai Cahnak
A
hmaisabik ah, 'Bawipa thawn nan pehzom awknak le Amai cahnak thawngin nan
thazaang cu cakter sin uh (v. 10). Kanmai cahnak kan rinsan sungcu thihnak lam
kan pan rero a si. Kan ralpa cu micak bik a rak si. Kanmah te cun amah neh thei
ding in cahnak kan nei lo. Kan thiltitheinak tumbik cu kanmai tawntaihnak thei
tahratin Amai thiltitheinak kan parih a thlentermi a si. Paul ih a rak sim mi
kha a dik lo maw, '
Ka tawntaih tikah ka cak a si' (2 Kor. 12:10). Kan
tawntaihnak hmuah cu Pathian in a thiltitheinak in in ti famkim a si (2 Kor.
12:9).
Ralthuam Famkim
Cui hnuah Pathian ralthuam kan hruk ding khla a tul. Kan hmuh vekin, taikhap, taangphaw, kedam, thirphaw, lukhum, ralnaam le thlacamnak pawl an tel a si. Paul in hi thu a rak ngan laiah amah kiltu Rom ralkap pawl ih ralthuam a rak hmuh ruangah, cui ralthuam ihsin thlarau lam thawn tahthimnak a rak lak tla a si thei. Cu ruangah kan ruah ding mi cu, 'ziangah Rom ralthuam le thlarau ralthuam a bang awk?' A dik ngaingai ah cun himi cu ralthuam ngaingai a silo, ziangah tile, 'Raldonak ih kan hman mi cu leilung hriamnaam an si lo; a cakzet mi Pathian ih hriamnaam sawn an si' (2 Kor. 10:4). Mi hrekkhat in hi thu in Khrih ih kansinak a langter a si tin an zum. Tahthimnak ah, taangphaw ai ah dinghnak cu rundamnak kan ngah ih Pathian ih in pekmi dingnak a si an ti. Ralthuam ti mi in Khrih thawn kan pehzomawknak ruangih kan ta a si mi dingnak, thudik, zumnak le rundamnak a kawhhmuh a si ahcun zumtu pawl an siatral thei lo ding. Khristian pawl hi a diklo mi zirhnak a silole nuncan ziaza thatlohnak ruangih an tlaksiat kan thei dah lo ding. Hmunkhawm ih a feh tlangmi Khristian pawl hrangah thildang hrukding a thupi lo, ziangah tile, annih cu ralthuam thawn an thuamawk cia ringring ruangah a si. A sinan Khrih sungih kan sinak a kawhhmuh cu a si lo. Cu micu nitin kan nunnak ah a takih kan tuah tengteng ding mi a si. Pathian ralthuam in Khristian nundaan timi a tarlang a si tiah kan zum. Khristian ralkap in soitonglo nun a neih ahcun, a dotu ih relsiatnak a neh a si ding. A ti sancu, thiltha tuah dingah ralthuam hruk ding fialmi kan si. Ziang tivek ralkap so kan si tile ziangtin kan nung tihi suh theih asi.
Satan Tumtahnak
Satan bumsiatnak do thei dingah Pathian ih in pekmi ralthuam kan hruk ding asi (Efe. 6:11b). Satan cu a depde ih Pathian ih minung pawl do dingah lamzin a phunphun hmangtu a si. Kan ralpa cu zo a si ti kan theih a tulih thlemnak a phunphun a hmanmi sungah tla sual pang lo dingin kan ralrin a tul a si. Cu a sile satan thlemnak tihnung cu ziang vek pawl so a si?
A hramthok ihsin satan cu thuphan pertu
a si ih, thuphan hmuahhmuah ih pa asi (Jn. 8:44). Satan in Eve hnenah Pathian ih a lo simmi a diklo
asi tin a bum.
Satan
cu mibum hmang a si. Ani khal tleunak kha vancungmi bangtuk in a tuahaw terih a
hnatuan tu a hnenum pawl khalin dinghnak hnatuan tu pawl vekin an tuah aw ter a
si (2 Kor. 11:14-15). Vei khatkhat ah Bible hmangin mi a bumih, mangbangza le
khuaruah harnak a phunphun khal mi bumnak ah a hmang theu a si (2 Thess. 2:9).
Mibum hmang rulpi a si vekin, kimzet le thiangzetih Khrih a thluntu Pathian
minung pawl hruaisual dingah lamzin a hawl rero a si (2 Kor. 11:3).
Satan
cu mi relsiatu asi ih, kan unau pawl sualpuhtu asi (Thup. 12:10). Bawipai
minung pawl a dodal tu pawlcu Satan hnatuan tu an si.
Satan
cu mi thu cawngtu a si. Pathian ta a si mi thil hmuahhmuah a cawngtu a lemmen
lawng a si. Moses in mangbangza a tuah vekin Egypt mitkhelh dawithiam pawl khal
in tuahthei ve dingah Satan in a rak bawm a si (2 Tim. 3:8).
Satan
cu mi beidong tertu a si. Paul in Korin mi pawl hnenah riahsiatnak a tuartu
khan an ngaithiam lo le, satan in thanau sinsin dingin a rak forh pang ding ti
kha ralrinnak a pek a si (2 Kor. 2:7-11). Pathian in mi ralhrut pawl a
hmangtheu tikha satan pa in a thei.
A
tuah duhmi lamzin pakhat cu mi thekdarh le nehtu si ding hi a si. A siat ciami
inn a mah ten a dinsal theilo bang tukin, satan pa cun mithianghlim pawl lakah
remawklohnak thlaici a tuh a si.
Satan
pa cu a caancaan ah kiosa rilrawng bang dehding hawlah a tawi rero (1 Pet.
5:8). A mah le a hnatuantu pawlih tumtah mi cu mi siatsuah ding hi a si. Kohhran a soisel (Thup. 2:10). Cuvek
in minung pawl siatralnak dingah ritheimi thil, thlarau sual, zu, tisa hiarnak
le sualnak a phunphun a hmang a si.
Satan
pa in Peter hmangin Jesuh thinglamtah parih tuarloding in a thlem. (Mark
8:31-33) vekin Khristian pawl khal thinglamtah parih tuar dingmi ningzahnak,
tuarnak, le thihnak pawl hrial dingah a thlem ve a si. Thlarau lamih nehnak
nasazet kan neih ih kan parhawk lai fangah satan pa cu nasazet in in rak do
rero a si.
Satan le A Rualpi
pawl
Zirhtu
sual pawl, zumnak sual pawl, uktu thalo pawl le thutak dotu pawl kan do theu
sihmansehla a cui kan domi pawl cu thi le sa a neimi an si lo ti fiangten kan
hmu. Raldonak ih a teltu cu Satan le a rualpi pawl an si, Paul ih a rak sim
bangin, 'Kan do mi pawl cu milai an si lo, van ih a um mi thlarau sia cahnak
pawl, uktu pawl, thuneitu pawl, le hi a thimmi leilung pumpi uktu pawl an si'
(Efe. 6:12). Hi Bible cang in
thlarau sia a simi hmuh theilo ka do a si ti in sim fiang a si. Cui thlarau sia
pawl cu ralkap pawl lungrual vekin, lungrual ten an um. Cui pawl cu ziangvek
sinak neimi an si ti kan thei lo nan, an zaten satan thupeknak hnuai ih a um
thluhmi an si. Cui thlarau sia cahnak pawl cun Pathian hnatuan siatbal dingah
le a hnatuantu pawl hrem dingin lamzin phunkim an hmang.
Paul
in kannih kan domi cu hi a thimmi leilung uktu pawl an si a ti tikah, cui pawl
lawng kan ral an si ti duhnak a si lo. Kan ralpi pawl cu hi leilung, tisa le
thlarau sia (khawsia, khuavang) timi pathum hi an si. A sinan Paul cun kannih
kando mi cu satan le a rualpi pawl ansi tiah a sim.
Nan Umnak Hmunin Tanla uh
Kan umnak hmun ihsin tan kanlak theinak dingah Pathian ralthuam famkim kan tul. Kan ralpa cu ziang tinkim a thei thluh lo nan, thu tamtak a thei ih, kan cahlohnak zawnte khal a thei. Kan sinak pakhat te hman kan thup thei lo.
2
Paul cu ralthuam famkim hruk dingah a tiar aw cia zo a si. Zirhtu hrekkhat
pawl cun raldonak ah a neta ralthuam pathum hnakin a hmaisa pathum kha a thupi
sawn asi tiah an sim.
Taikhap ai-ah Thudik
A hmaisabik ralthuam cu taikhap aiah
thudik ti mi asi. Taikhap ih thupitnak cu ralkap pa in raldonak ih a buailohnak
dingah a korfualpi kha taikhap in a tenhnget a si. Cu ti a sile,
Khristian pawl khal zumnak in ral kan do laiah in hnaihnok tu thil pawl hrial
thei dingah thutak kan hmang ding. Jesuh in a dungthluntu pawl hnenah paui
tuahnak ih zu in le sa ei in siseh, nun khawsaknak helhkam ih um lo dingin
ralrinnak a pek (Luke 21:34). Paul khal in ralkap a tuantu cun a hotu pai'
thulung ih ralkap a si lo mi mi menmen ih thuhla sungah cokkalh awlo dingin
ralrinnak a pe ve a si (2 Tim. 2:4). Duhhamnak, lennak, tisa nun, hminthannak,
duhhiarnak, nomsaknak pawl lak ihsin kan luat theinak dingah taikhap aiah
thudik kan tul a si.
Taikhap
aiah thudik kha kan kaihnget ding asi. Cathianghlim ih simmi pawl kha fekten
kan kaihnget a tul. Cathianghlim sungah a hramthok ih sin a nettiang a diklo a
um lo. Bible hi Pathian thunung a si tikha kan thinlung ah rinhlehnak kan nei
lo pei. Cathianghlim tlunah kan thinlung ruahnak kha thu kan nei ter lo ding
ih, cu aiah Cathianghlim sawn in kan tlunah thu nei sawn seh.
A sinan, thudik kan kaihnget lawng
hi a tawk hrih lo. Thudik khal in in kaihhngeh a tul. Thudik in kan
nunnak in uk thei ding a tul. Fiang teih tiah cun, himi ih a tiduhmi cu nitin
ten Bible siar ih caan kan hman ding hi a si. Cui hnuah Cathianghlim vekin kan
thlun thei ding khal a tul mi asi. Cathianghlim vekih kan thlun lawng a tawk
lo. Kan parih a thlengmi thu hmuahhmuah khal kan thlun thei ding asi. Khristian pawl raldonak in an sunnak
hi Bible an thlunloh ruangah a si. Cu ruangah 'Hi cabu in sualnak sungin a lo runsuak ding, a si lole sualnak
sungin hi cabu in a lo run suak ding' ti mi hi a dik a si.
Zumtu
pakhat cu Pathian thudik sungah a um ih, cun thudik a thlunih, dingnak le
felnak nunin thudik a langter a si ahcun a hrangah himnak a um a si.
Tangphaw aiah Dingfelnak
A
pahnihnak ralthuam cu tangphaw aiah dingfelnak hi asi. Dingfelnak timi cu
Pathian lam le milai lam ih a dikmi tuah hi a si. A tiduh mi cu a diklo mi le
rinhlelh tlak a simi pawl hrial thei dingin sia le tha thleidan thiamnak neih
ding asi. Dingnak tangphaw kan hruk tikah mi in in relsiatnak pawl kha kan kham
thei ding asi.
Thamnak, nehduhnak, a silole thungrulhnak pawl kan hrial ding. kan ngah salding mi a si ahcun thil fate tiang in kan hmin sin. Exam phitnakah ca kan firding ai cun kan sung sawn mai ding. Kannih cu daan vek in kan thlun a si. Jesuh in dingnak cu thir tangphaw bangin a hruk asi (Is. 59:17), cu ruangah Amah kha kan zohthim ding a si.
Kedam ah Thuthangtha
Cui hnuah, 'Daihnak Thuthangtha phuang hiarnak' timi kha kedam aiah kan hruk ding (v. 15). Hi miin ziang maw a sim duh? A sim duh mi cu, Thuthangtha phuang dingah hiarnak neih ih tim cia ih um ding a si. 'Bawipa Jesuh, tuini ah thlarau hlo pawl hnenah in hruai aw. Nangmah in sangkaa in ron ong awla cuti cun mi hnenah Na thu ka sim thei ding' tiin zingtin thla kan cam ding. Cun, mi pakhat khat kha harsatnak le thlarau lam a tlaksam a si ah cun, Khrih hnenah hruaitu ding kan si. A luatih kan ngah dingmi Bible bungcang pawl cu minung sualnak, Khrih hnatuannak, misual pawl ih covo le Thlarau Thianghlim in mi thling kan si tiih in simnak thu pawl an si.
Besia zetih a nami putar pakhat cu sizung ah a it. A thaisun ah a sungte
pawl in an va veh ih, 'Na dam maw?' tiin an va sut. Cu tikah putar pa cun, 'Ka
dam! Hi sizung ih sin ka suah le Pathian thu cu mi hmuahhmuah hnenah ka sim
ding' tiah a sawn. Daihnak thuthangtha phuang dingah (a ke pawl) a ralring zo
asi.
Thirphaw aiah Zumnak
A
palinak ralthuam cu thirphaw aiah zumnak ti a si. Cui zumnak thirphaw cu
khawsia in meiling bangtuk a si mi thal in in kap tikah kan khamnak ding a si
(v. 16). Khawsia cu Cathianghlim vekih zum lo ding le Pathian thatzia tep
theilo ding in rundamnak kan comi hloter ding ah, mi beidong ter dingah,
sualforhnak, thuphan rel dingah le ruahnak sual pawl thawn kan hnen ah a ra.
Pathian thuah fekte'n kan dingih a nundan vek ih kan nun ih a thukamnak bangin
kan zum tikah zumnak thirpaw kan hmang asi. Cu ruangah satan pai' thal ih in
kapnak pawl cu leiah an tla thluh men ding.
Pathian
in Paul hnen ah Caesar hmaiah ding dingah thu a rak tiam, a sinan Rom khuapi
pan ih khual a tlawn laiah a tomi tangphaw lawng kha thlipi in a hrual
ciamco. Zumnak thirphaw keng tahrat in Paul in, 'Pathian ka rinsan ih i sim cia
vek cekci in a si ko ding' tiah a ti (Dungt. 27:25).
Lukhum aiah Rundamnak
'Cule
lukhuam aiah ruunnak kha lak uh' (v. 17a). Lukhum cun kan lu a him ter bangin,
Pathian thu kan theih mi pawl hlo thei lo dingin cui lukhum cun kan ruahnak kha
a humhim asi. Mi relsiat
hmang pawl, thuphan per hmang pawl, Bible a diklo a si titu pawl in nasa zetin
in do rero a si. Cu ruangah kan thinlung kan kil thei ringring a tul.
Sual
ih hramthoknak cu rulpi in Eve a thlem nakin asi, cu vekin Paul khal in Korin
mi pawl hnen ih a thlen ding a phang ngaingai. "Ka phan mi cu: rulpi in a
depdetnak in Eve a thlem ngah bangin nan thinlung thatlonak in a lo thlem
dingih kimzet le thiangzet ih Khrih nan thlunnak hi nan tanta pang ding tihi a
si" (2 Kor. 11:3).
2
Korin 10:5 sungah, 'Pathian kan theihnak dingah puarthaunak thawn an dawl mi
khamtu hmuahhmuah kan bal theh; minung ih ruahnak cu sal bangin kan kai ih
Khrih thu ngaitu ah kan can ter' hi Bible cang hi Paul cun a do a si. A tiduh
mi cu, hi Bible cang hi Pathian ih in zirh daan thawn a mil maw mil lo ti
theilo in midang tlunah kan zumhmang in thu kan then ti nak asi. Cuti a sile
cui thu kan pom ve lo asi.
Sikhal
sehla, lukhum ah rundamnak ih duhnak dang tla a um thei ding. 1 Thessalon 5:8
sungah, kannih kan ruahsan mi ruunnak kha thirlukhum aiah hmang dingah fialmi
kan si. Kan ruahsan mi ruunnak cun kan ral a cem ding caan le Bawipai ramih him
ten kan thlen nak ding caan a khihhmuh asi. Ziangtin Khristian in hi lukhum a
khum ding? Ral pawl in kan mah in do caan ih khum ding a si. Kan ral
pawl in in neh zik thlang. In hotu ralbawi pawl an sung thlang, sikhalsehla a
tu ah cun an tlan hlo theh zo. Mi hrekkhat pawl cu an nun khawsaknak dingah an
buai tuk ih raldonak ding caan an nei lo. Pathian lam ih kan thazaang a nem
laifangah satan le a rualpi pawl an cak deuhdeuh a bang. Thuthang ca an suah mi
pawl a mal tikah kan ruahsan mi rundamnak lukhum kan khum ding hi a thupi nasa.
Hi tin kan sim thei, 'relsiatnak in indo hman sehla kan neh ding asi. A netnak ah nehnak cu kan ta asi.
Pathian lam ah nehnak kan co thlang ding.'
Ralnam aiah Pathian
Tongkam
A
netabik ralthuam cu thlarau ih in pekmi ralnam aiah Pathian tongkam asi (v.
17b). W.E. Vine in hithu hi a hnuai lam vekin a rak sim: hi mi in Bible sung ta
hmuahhmuah a tinak si lo in amai caan te ih kan hman dingah thlarau ih in pek
mi Bible bungcang pawl a sim duhnak asi ih cui Bible cang pawl cu kan thinlung
ah kan khum ringring ding a si' tiah a sim.
Thlarau
ih in pekmi ralnam aiah Pathian tongkam kan hman daanding cu kan Bawipa in
satan ih thleemnak cu Cathianghlim hmangih a dawi bangin kan hmang ve ding a
si. Hniksaknak a ton laiah Bible bungcang tampi a hmang loih cui caan ih a kaih
dingmi Bible bungcang pakhat lawng kha a hril asi. 'Cathianghlim in a ti' tiah
a vei thum in a hmangih Thlarau ih pekmi thu pawl kha satan pai' hniksaknak
pawl khamnak ah a hmang.
Thlarau
Thianghlim in a caan thawn a kaihaw mi Bible bungcang pawl in pek vekin kannih
khal in a luat in kanngah dingih kan ngah thluh thei lo hmanah a theih tawk an
theihthluh ding a tul. Himi in Bible a luat ngah ih thupit zia a langter.
College thlawngta pa in a rinmi a rualpa hnenah ka saya pawl ruangah ka zumnak
hi mal teten a tla vivo tin a sim tikah a rualpa cun, 'Ka fapa, zirhnak na
bansan ah cun na theih cia mi kha an hngilh sal ding' tikha a sim. Cui a rualpa
cun Thufim 19:27 kha a luat ngah losehla thlarau ih pekmi thutak ralnam kha a hmang
thei lo ding.
Thlacamnak
Ralthuam
paruk pawl kha kan tuah tikah thlacamnak in a ron thlun a si. Thlacamnak hi
ralthuam pakhat vekin kan ruat lo ding, a sinan cui thlacamnak cu ralkap pa in
ral a nehnak dingah a tuah tengteng ding mi a si. Cui mi cu ralkap pa ih nunnak hrangah thupi mi a
si. Thlacamnak in Pathian remruahnak le hmuhtheihlo mi Bawipai' ralkap pawl a
hmu thei a si (2 Siang. 6:17). Thlacamnak in nehnak a co a si.
Thlacamnak
cu a cangcang ah silo in catbanglo in tuah ding a si.
Thlacamnak
phunphun pawl: ngaidam dilnak, sualphuannak, zangfah dilnak, le lungawi
thusimnak pawl kan hmang cio ding.
Thla kan cam tikah thlarau in kan khat ding ih, Amai in zirhdaan vek in kan cam ding.
Thlacamnak ah thangphawknak 'a netnak tiang thinsau ten hngah ding' le ruahsannak 'dil uh, hawl uh, king uh ti kha kan thei ringring ding' ti mi a um ding a si.
Cu ruangah mi hmuahhmuah hrangah thla kan cam ding, ziang ah tile kan zaten raldonak ah kan um thluh a si.
Thunetnak
Hi ralthuam pawl hi Khristian ralkap
pawlih hrukding ti ih kan ti tikah, Pathian in an dunglam ih kham ding in a
tuah mi a si lo. Tongdang ih ti ah
cun, dunglam ih kir lo ding tinak a si. Pathian ih ralkap pawl cu dung sip in
an thlan dah lo ding. Napoleon in a minung pawl nasazet ih ral an do rero
laiah, khuang tum tu pai hnenah dung sipnak dar tum dingah thu a pe. Khuang
tumtu pa cun, 'Bawipa, dungsip nak dart um ding in in zirh dah si lo' tiah a
ti. Cui tongkam cun Napoleon ih thinlung a tongih ralneh dingin tan a la sal
asi.
Sikhal
sehla Khristian pawl cu dung an sip dahlo ding kan ti tikah an hrial dingmi
tampi a um asi. Nu le pa sualnak kha a hrial ding (2 Cor. 6:18). Milem biaknak
a hrial ding tuahcop mi milem pawl lawng silo in a nunnak ah Pathian hnakih
thupi sawn ih a ret mi hmuahhmuah kha a hrial ding (1 Kor. 10:14).
Duhhamnak
a si mipawl paisa duhnak le lenduhnak pawl khal a hrial ding (1 Tim. 6:11).
Nolai taksa hiarnak khal a tlansan ding a si (2 Tim. 2:22). Cumi cu raldo
awknak ih neh theinak ding lam zin a si.
Kan zaten cui raldonak ah kan tel a si. Sunnak kan ton lohnak ding le a net tiangih rinum ten kan do vivo theinak dingah lungrual tein pakhat le pakhat thlacam sak uh si. Missionary fehtupa cu sual sungih a tlak ah cun a hnatuan mi a tansan tikah a rualpi in midang hnenah, 'Cu pai hrangah thla ka cam sak dah lo tikah cutin vun sim dingah ka ning a zak. Cu vek sualnak sungah ka tlu sual pang ding ti ka rak ruat dah lo' tiah a ti. kan zaten thlacamnak kan tul. Kanmah lakah cui thil cu a cang thei mi a si. Kan zate in kan zumnak hloral ter theitu thil tihnung lakah kan um asi.
John Dorsy in satan pai thleemnak pawl doding in zumtu pawl ih humawknak
cu hi vek in a sim:
Tuini
ah ka thlacamnak hmunah nasazet in ral ka do;
Pathian
thawn thu rel tlang ding ah Amah tongding in ka feh,
A sinan cu nahcun satan pa ka hmu.
Satan
pa cun dimte in i sim,
'Thla
na cam ngaingai theilo, na cam lohnak khal a rei tuk zo;
Khukbil in na tong rero nan
Thla
na cam theilo tin a thei.'
Cu
ruangah ka lukhum cu ka phelh ih
In simmi kha ka ngai sal,
Cu
tikah a au aw ka vun thei sal ih
Ka
tihnak hmuah an hlo theh.
Ka
ralthuam pawl ka vun ceksal ih;
Daihnak
sungah ka ke pawl a rak um;
Ka
taiten pawl kha thutak in ka ten tha zo;
Pathian thu cu ka hriamnam.
Dingnak
taangphaw ka hruk lai,
Ka thinlung ih duhdawtnak humhim ding in.
Ka zumnak thirphaw kha a him thluh lai,
Khawsia ih meiling bang tuk a si mi
Thal ih in kahnak ka kham thei,
Jesuh hminin Pathian ka ko,
Thisen sunglawi ka dil
Cutikah satan pa cu ningzah nak thawn daiziar in a tlan ih,
Pathian
ka tong ih Amah thawn thu kan rel tlang.
A
tlunih kan simzo bang tukin, thianghlimnak thuah Pathian cu zirhtu a si ih kan
tuahding mi pawl kan tuah a tul ti fiangten kan hmu. Thlacamnak dik ti mi cu
thianghlimnak dik khal a si: Pathian tel lo in, kan um thei lo; kanmah tel
loin, Pathian a um thei lo.
A KHAN 7
PATHIAN LAM KANMAI LAM
Thianghlimnak ti miah a danglam zetmi
Pathian lam le minung lam a um a si. Pathian in kan zaten thianghlim
ding a duh. Amah lawngin in
thianghlim ter thei. Cule kan tulmi thazaang khal in pek a si. Sikhal sehla kanmah
lam ih pumpeknak tel locun cu pawl cu a tuah duh lo.
Thlawsuahnak
ngah ding lamzin ah kanmah le kanmah kan ret awk a tul.
Mitkher thiamtam mi ko
tahrat ih thinghlimnak hawl hi cu a sual a si, a silole theihzo mi le hmuh zomi
thil umtu daan pawl telo in rinlohpi ih vanthatnak ruangah Pathian bomnak
ngahding tin rin hi cu a sual. Tlimno lakih ding ten fehih thlentheinak ding
lamzin pawl an um; cui lamzin pawlah cun feh cio uh si. Tahthimnak ah,
thlacamnak le biaknak tello ih thianghlimnak kan dil mi hi cu lamzin pakhat hnu
pakhat fehduh thawn a bang aw.
Thianhlimnak
cu zumnak lawng in a si tiih a simtu Khristian pawl cu mi hruaisual an si. Cu
mi in Khristian pawl kha anmai lamih zumnak tello in Khrih vekih si ding in an
umnak hmunih um sal ding ah thinlung buainak a thlen ter. Thukam Thar sungih
khihhmuh mi tukforhnak za tampi hi a duhnak le thu ngai ding ih kawhnak hrangah
himi hi lungawi ten an zohthlak mi a si.
Cu
tivek thiamthiam in 'Thianghlim kawhnak' ruangih a phi ngah mi hi nehnak nun hi
a si tiih zirh hicu lamzin hruaisual a si leh. Hitivek ih a tongmi mi pakhat
Bawipa hnenah a nunnak thaten a pe sal tu hi cu zohman ih hnon theilo cu a si.
A sinan himihi a si theh ding, hi tihin a cemtheh ding tihding a si theh cuang
lo. A taktak ah cun, himi ih man le a thupitnak hi thinsau ten zuamnak a um lo
ah cun zamrang in a ziam theh mai ding.
Cu
ruangah kan ralrin ding mi cu a tha mi aupi mi thuhla pawl a si mi 'Fehter uh,
cun Pathian sun loih uh', 'A thukamnak zum uh; thlarau kawhnak cohlang uh,' a
siloh le 'Zuamnak cawluh la, rinsannak thawk tan uh.' Donald Campbell ih sim
bang in, 'Zumtui nunnak ah Thlarau ih mahte caw cang in hna a tuan dah lo. Amah
rinsan ding a hngak.
Thianghlimnak Hmakhat
ten Atheih lo
Pathian
thiltitheinak a bang, hmakhat te in thubuai cu a tuahsuak thei ding timi
thianghlimnak zemsuah ding hi Pathian mithmuh ah a remcang thei lo. Zamrang ten
remtheinak a peek lo, a silole thianghlimnak hrangah pumpelh in a pek lo. Cutin
silo in huham a pek mi cu nunsung feh vivo hrangah a tuahsuak ih, cun ni khat
hnu nikhat a remcaan daandaan in in ko hai.
Rundamnak
hi zumnak lawng in a si, sikhal sehla thianghlimnak cu zumnak le tuannak ih sin
a si.
Zo
khal thlengawk nak kan tul ringring. Thinlung sual, thinheng olzet mi,
thintawi, midang lungkim ter thiam lo mi, duhnung lo, mi tawl, mah hranglawng
ruat mi, mi bum hmang mi sikhal nungna, thil fate te ih thukam le bulpaak
hminthan duh mi sikhal nung la, a silole Khrih zah lo nak daan nei khal nung
la, thlengawk kan tul. Bawipa in a lo thlengaw ter thei. A dik ah cun, cumi
tuahding ah a lo hngak ringring. A sinan kan mah lam ih pawlkawmnak dingah khal
in hngak thotho.
Kanmai
pawlkawmnak pitlin ter dingih Amai thilti daan cu kanmah hi daan (law) tangah
si loin, zaangfahnak tangih retding hi a si. Zumtu thianghlim an duhnak hi
Ruundamtu an duhdawt ruangah a si, cun hremnak an tih ruangah a si lo. Hi thuhi cu a lehhnu ih kan sim ding mi hi
a si.
A KHAN 8
ZIANGTIN MINUNG KAN THIANGHLIM TER DING
Thusuhnak cu, 'veikhat rundam zo a si mi cu, thianghlim nun ih a nung ti ziangtin kan fiang thei ding? Sualnak le leitlun daan pawl thlunlohnak dingah a tha bik mi lamzin cu ziang a si?
Ro zemding tuanvo cu minung hnen ih kan ret tikah, a nih cun minung daan vekin a rel cat dingih a zem mai ding. Cu pa cun daan hnuaiah Khristian pawl na ret ding tiah a lo sim ding. Cu ti ih na tuah tikah zumtu pawl cu mi thianghlim ah an cang ding. Hi vekin tuah aw la na nung ding.
Himi cu daan thlunnak in thianghlimnak a si. Cui daan pawl cu thukham pahra, Sabbath ulh thu, zu in khamnak, ritthei mi sii, kuhsi, lamnak, nun thalo ih nung, tivek pawl a tel a si. Kan tuahding le tuah lohding mi cu sim cawk loin a tam a si.
Sikhalsehla hremnak tel lo mi daan cu ruahnaktha peknak lawng a si, daan thu vekih a thlun lo tu hrangah hremnak timi a um a si. Hremnak ti duh micu rundamnak hloh ter hi a si. Tong dangih tiah cun, zumnak ruangih rundam kan si, sikhalsehla Khristian nun daan ih kan nung lo ah cun, kumkhua nunnak cu laksak kan si ding. Pungsaan pakhat a silohle a dangih daan thlun theinak in rundamnak a din pitu pawl ih an zummi cu zumtu pawl lamzin ding le fiakih a hruai thei tu thil pakhat cu hremnak hi a si.
Hivek ih thianghlimnak hawl cu a famkim
lo. Cathianghlim thawn khal a
kaih awlo. Daan pawl thlun ih tuahlo dingih ih khammi pawl kan tuah lo nak in
mithianghlim kan si thei tiah Bible in a sim maw si. Tahthimnak ah, Paul in
Galati mi pawl kha cuvek ruahnak ruangah a kawk hai, 'Hitluk lawman in nan aa maw
si! A hram nan thok laiah cun Thlarau thawn nan thok; a net lamah hin nan mai
cahnak thawn net ter nan duh maw si' tiah a ti (Gal. 3:3). Tongdang ah cun, a
hramthoknak ah daan thlun nak in rundam na si lo tikah, ziangtin cuvek lamzin
cun mithianghlim na si thei ding?
Hi
vekin Cathianghlim thawn kaih aw loin thianghlimnak hawl cu a san a um lo.
James Denney in a raksim zo vekin, 'Thianghlimnak a suah tertu cu Sinai Thlang
a si lo ih Calvary Thlang sawn a si.' Daan ih duhmi cu zianghman a nei lo mi, cahnak a neilo mi, le tuahthei lo
ruangih camsiat a si mi pawl thazaang pek a si. Cu tivek thiamthiam in, daan
hnuaiah sualnak a um (Rom 7:8-13). Minung cu sualnak ih a tluk ruangah, thuah
lo ding ih khammi kha a tuah duh deuhdeuh a si. Cu micu daan thlun lonak silo
in minung sungih a um mi sualnak ruangah a si sawn.
Pathian Duhdaan vekih
Thianghlimnak
Pathian
duhdaan vekih thianghlim timicu a danglam zet. Cumicu zaangfahnak in a siih,
daan ruangah a silo. Bawipa in fiang ten hi tin a sim; 'Ka zaangfahnak ruangah
rundam nan si. Duhdawtnak thawn tih lo in fehsuak awla ka lo zirh daan vekin
nung aw. Thlarau Thianghlim cu na sungah ka lopek zoih cuih Thlarau cun
lamzindik zawhthei ding in thazaang a lo pe ding. Cule thlemnak na do ih sual
na tuah lo ding tin na ti ruangah laksawng ka lo pe ding.'
A dik, thusuh awk ding mi cu, 'Khristian nundaan thawn a kaih aw mi cu ziang vek nundaan so a si ti ziangtin kan theithei ding?' Curuangah Pathian in kan hnen ah hitin in sim, 'A tha, nan hrangah Thukam thar cu dinghnak in a tak ih tuah ding mi pawl thawn ka khat ter zo. Tuahthat ding ih fialmi hrekkhat pawl cu thupeekmi pawl ti khal a si thotho. A sinan cui pawl cu sual tuahnak ruangih a si mi daan pawl an si lo tin an thei ding. Hi pawl hi lungawi ter theitu nundaan ih kan zohthim ding mi an si.
Rundam kan si ih sin thokin, Pathian hmaiah thianghlimnak pekcia mi kan si. Ziangruangah tile Khrih sungah kan um ih, thianghlimnun kan nei. Kan tuanvo cu kan tuah mi kha kan sinak thawn a kaihaw maw, kan dinhmun hi ka dinnak thawn a kaihaw maw ti kan zoh thiam ding a si.
Duhdawtnak ah Tihphannak a um lo
Zaangfahnak hnuai ih thianghlimnak cu
duhdawtnak a si, tihphannak a si lo. Zumtu pawl cu Bawi Jesuh in an sualnak
pawl hlonhlo dingih a pekmi man an theih tikah thianghlim ding hi an duh cih
hngal a si. Calvary ih duhnak cu ralring zet, dingfel zet le Pathian mi zet ih
nung ding ah nasazet ih tha in petu a si. Zumtu in thu a sut ih zamrang zet ih a saannak cu:
I
humhim thei ding daan ka tul
Na hnenah i kai aw.
Ka
thinlung ukin a um,
Lungawinak
thlah thlam dah a si lo.
Mi
pakhatkhat in hitin kankuat mai thei, 'Khristian pawl cu zaangfahnak hnuaiah na
ret a sile an thlansuak dingih an duhmi thil hmuah an tuah dingih an duhdaan in
an nung ding.' Tongdang
ih tiah cun, zaangfahnak in sual a forh a si.
Spurgeon
in hitin a let:
Hi hi cu taksa daan in
a silo in Pathian thatnak ruangih sual thuhla ah minung pawl hrangah cun
zaangfahnak a si
Ka parih a thatnak ruangah Pathian cu kan hua ding maw? In
thlawsuah ruangah ka camsiat ding maw?
Zumtu pawl Jesuh an zumnak hi
thildanglam a si. Pathian hi a thatuk lo maw? A parah ka riah a sia lo ding. Ka sualnak pawl ngaidam ding in a timlam
cia si lo maw? Cun Amah ka duhdawt dingih ka kham dah nawn lo ding.
Cui zaangfahnak cu a dik a si, thildang vek khal in relsiat theih asi. Rinhlelhmi cu mi hrekkhat in sualtuah duh ruangah phuahhlam an hawl vekin daan ih sin an caan tha an hmang. A sinan cuipawl cu telhlohin an um duhloh ruangah a si.
Daan ihsin miluat kan si ticu a dik, a sinan daan neilomi kan si lo. Cuvekin Paul in 1 Korin 9:21 sungih a rak sim bangin, kannih cu Khrih daan hnuai ih um kan si. Bawi Jesuh daan cu zumtu ih daan le nunnak cu a si.
Kan duhmi hmuahhmuah kan tuah ti khal a
dik, a sinan cumi laiih kan duhmi cu a tu thawn cun a dang aw a si. Thianghlim
ding cu kan duh. Thleemnak do
thei ding le cui thleemnak ihsin tlansuak theiding khal kan duh. Khrih thinlung
kim tertheitu thil tuahding tla kan duh. Cuvek pawl tuah lawng in kan nunnak ah
kan di a riam ding maw.
Tuini
caan ah, Kohhran tinah thianghlim nun ih a nungmi Khristian pawl tampi an um ti
khal kan hnong cuanglo. A sinan midang pawl cun an tuahthei ziangah tile
Pathian zangfahnak sungah thaten an thum aw.
A
tu ah cun a takih a racang dingmi thusuhnak ruahnak kha kan bang thlang ding.
Zumtu pakhat hrangah a famkim mi thianghlimnak ngahding le sual tuah nawnlo
ding ti hi a cang thei pei maw? Cathianghlim in ziangtin a sim?
A KHAN 9
KHRISTIAN NUNDAAN THUPI PAWL
Thusuhnak
cu, 'Zumtu hrangah nundaan tha cu ziang a si? Ziang tivek thil a tuah dingih,
ziang vek thil a tuah lo ding? Hi vekih a tuah ding hi a dik maw dik lo?
Bible
in zumtu cun a sinak thawn kaih aw ding in ziang vekin a nung ding ti thu in
sim. Cumi cun thusuahnak tampi pawl cu fiangzet in a phi ih hlapi thu ruah a
tul lo. Thuthimnak ah, cui thui thwn a kaih aw lo mi tuah tlang ding a thatloh
thu in zirh a si (2 Kor. 6:14). Zumtu in zumlotu kha nupi, pasal ah a thit lo ding,
zumlotu thawn hna an tuan khawm lo ding, zumlotu thawn Pathian an biak khawm lo
ding. Cu mi thu ah thlacam ding a tul lo. A phi cu Pathian thu sungah a um cia
zo.
Sikhalsehla
Cathianghlim ih zirh daan thawn a kaih aw lo mi Khristian nunnak daan ih a ra
cangmi thil tampi a um a si. Bible in thubuai hmuahhmuah kha let thluh sehla
kan phurh theilo tiangin thubuai cu a tam tuk ding.
Curuangah
Pathian ih tuahmi cu hitin a si. Nundaan thupi pawl in pek. Cutikah thusuhnak a
ra suak mi cu, 'Cuvek ih tuahding cu kan hrangah a tha thluh maw si?' Nundaan
ding thupi pawl cu pakhat hnu pakhat kan tuah ding. Hi mi lamzin hmang in
tuahsuak a theih lo mi ziang vek thubuai khal ka ruat dah lo. Cumi cu computer
sungih ka tuah duhmi kha tuahsuak dingah kan hmeh ding mi hmet ngah lo in a
dang a silo mi kan hmeh ngah pang a si ah cun kan duhmi a phi kan ngah theilo
thawn a bang aw a si. A hnuai ih thusuhnak hi kan zoh hnik pei.
Nundaan Thupi sungah
Pathian Sunlawinak pakhat tal a um maw?
Thu
kan suh ringring mi cu, 'Cui sungah siatsuahnak pakhat tal a um maw?' Cu lawng
siloin hi tin khal kan sut thotho ding, 'Cumi sungah Pathian sunlawinak pakhat
tal a um maw? Dungthluntu Paul in 'Ziang bangtuk thil nan tuah hmanah, nan ei
ah siseh, nan in ah siseh, a zaten Pathian sunlawinak hrangah tuah uh' ti ah
nundaan ding thupi pawl cu 1 Kor. 10:31 sungah a rak sim. A hminthang mi
thuthangtha simtu in Pathian sunlawinak ah thuthangtha a phuang ih, cuvek
thotho in a nupi in inn ih pakan pawl kha a rak kholh. Cuinu cun nikhat ah
veithum zel Pathian hna a tuan ringring a si.
Ziang
tin kimah tihzahnak ih tuah mi hmuahhmuah cu Pathian sunlawinak a si. Khristian
sal pawl hna an tuan tikah 'Khrih hnatuan bang in', 'Khrih ih sal bang in,'
'milai hrang men ah tuan lo in, Bawipai hrangah; an tuan asi (Efe.
6:5-7).
Sikhalsehla
Pathian sunlawinak a si ter lotu thil tampi an um, cu pawl cu, mibum
duhmi, a thiangfai lomi, a dik lomi, a silole a ngaingai a si ti a fiang lomi
pawl an si. Hi thil pawl kan tuah hlan ah khukbil ih thla kan cam daan ding cu,
'Bawipa Jesuh, ka tuah ding mi thil hi na hmin sunlawinak ah si hram
seh.'
'Leitlun Daan' in a si
maw?
Piangthar
lomi leitlun mi pawlin anmah le ciar in nundaan, thuamawkdaan, aw le zai,
thilthiamnak, biaknak, khawruah daan an nei cio. Cu micu thlarau lam hnak in
taksa lam a duh sawn ih, Khrih ih thupeekmi hnak in minung siatnak lam a duh
sawn.
Zumtu pawl cu leilung ih ta an si lo (Jn. 17:16). Ziangah tile leilung a duh tu cu Pathian ih ral an si (Jeim 4:4; 1 Jn. 2:15).
Mi pakhat a pianthar tikah, leilung thil
pawl cu ziang vek a si ti theihnak kha Thlarau in a pek asi. Cuihnu ah, zaangfahnak in a thang lian vek in,
cuih theih nak cu a thahiar tertu ah a cang thei a si. Vei khat cu zumtu pakhat
in an ramih suak mi TV thar kha a cah. A rak phurtu mawtaw a ra thlen tik ah, a
sang kate in a leng lam a vun zohih a kiangih ca tar (caw ngia) kha a hmu:
'leilungpi khan a umnak khaan ah kenglut aw.' A tawk ee! Mawtaw mawngtu pa kha
TV tlunleh saal ding ah a fial ta mai.
Jesuh in Nundaan Tha a
rak Tuah maw?
Khrih
in a keneh kan thlun thei nak dingah zohthim ding in tanta a si (I Peter 2:21).
Jesuh in ziang a tuah?
Kum
tampi liam zo hnuah, Charles Sheldon in "a kehneh vekin" ti mi cabu a
rak ngan, cui sungah cun Christian pawl in hi thusuhnak cu nitin in ruat dingah
an relcat.
Mihrek
khat in Jesuh cu siahkhongtu le misual pawl thawn rawl an ei tlang ti ah an rel
vivo mai thei (Marka 2:15,16). A dik e, sikhal sehla, cu vekih a tuah tikah a pa, Pathian hnen ah a rinum
ringring a si. "Khrih ih a rak tuah mi zohthim tlak a keneh cu
thianghlimnak dingih lamzin pakhat lawng a si vekin kan thlun ding a si"
(R. C. Chapman).
Jesuh Ratsal tikah Na
Tuah mi Na Hmu Ngam Ding Maw?
Zohman
in Jesuh a ratsal nak ding caan an thei lo. Ziangtik caan khal ah a si thei.
Dungthluntu Johan in amah a rat tikah ningzahnak a cang thei mi pawl in theih
ter a si (I Johan 2:28). Sual sungih ka um lai ah maw, a silole mi kan relsiat
laiah, TV kan zoh rero laiah, a tha lo mi ca kan siar laiah, kan taksa duhnak
kan thlun laiah in hmu sehla kan ning a zak ding. Jesuh in kan hnenah hitin in
sut sehla kan ning a zak ding, "hitawk ah ziangsaw na ti?". Cu a
silole Piter hnenih thu a suh vekin, "midang pawl hnakin in duhdawt sawn
maw?" tiah in sut sehla kan ningzak ding.
Khrih
a ratsal nak dingih ruahsan mi cu zumtu pawl ih nunnak ah thianghlimnak an neih
ding a duh a si (I Johan 3:3). Sikhal sehla thutak kan kaihnget ding lawng in a
tawk lo, cui thutak khal in a tak in in kaihnget ding a si. Duhdawtnak thawn
amah a lang ding a hngaktu hmuahhmuah hrangah laksawng a um (II Timote 4:8).
Ziangvek Sinak Cawn a
Tul?
Chapter
dangah, sinak pahnih ih thu thuk deuh in kan zoh leh ding. a tawi zawng in hi
tawk ah kan sim hnik ding. zumtu hmuahhmuah in sinak pahnih an nei sinak hlun
le sinak thar a si. Sinak
hlun cu a dam thei lo mi sualnak a si ih; sinak thar cu simcawk lo thatnak a
si. Hi sinak pawl cu
pakhat le pakhat catlo in an do aw rero. Kan neih mi sinak cu nehtu a si.
Kan
ni cun kan hmuh mi, kan theih mi le kan tuah mi in, kan fehnak hmun in; kan
pawlkom awknak in; ruahnak nun kha in pe tu ihsin kanun ram hi kan cawm aw.
Cinghnia kan cawm a si ahcun, tuu ih neh ding cu kan zum thei lo.
Na Taksa cu Thlarau Thianghlim
ih Biakinn a si
Mi
pakhat rundam a si tikah, Thlarau Thianghlim in a sungah umnak hmun a la a si
(I Korin 6:19). Thum kom ti mi pathum cu taksa hi biakinn a si umnak dingih a
thianghlim mi hmun a si. Kan taksa cu a thianghlim ih a sungah a thianghlim mi
mi Pakhat a um ti thei in kan nung a si.
Cui
thutak ih in hrem sung hmuahhmuah cu a thianghlim lo mi nu le pa um khawmnak,
duhhamnak, zuritnak pawl kan neh thei ding asi. Kan mah le kanmah kha khensa
nat a suahter tu sii ritnak a simi kuhsii, a tihum mi sii pawl zongsang lo ding
in kan kil khawi aw ding. Bawipai ram hrangah, kan taksa cu harhdam tha in le
himte ih a umnak dingah harhdamnak hrangih thupi pawl kan thlun sawn
ding.
Pathian ih Fale hrangah Umdaan Tlamtling a um maw?
Siangpahrang ih fa kan si vekin, a sannak bik hmun ih thlen ding hi kan hngakhlap a si (Efe. 5:8b; Kol. 1:10).
Thuanthu pakhat an rel theumi cu (cumicu thuanthu lawng a si mai thei) France ramih siangpahrang Louis XVI ih fapa thu a si. Mi thalo nu pakhat in cui siangpahrang fapa cu tongthalo tong in a siatral ter ding in a zuam tikah siangpahrang fapa cu a kut a tumih a ke napi in a turih hi tin a sim,'Ka tonglo ding, cuvek ih tenum mi tongpawl ka tong lo ding. Siangpahrang dingih hrinmi ka sih si. Cuvek cun ka tong hrimhrim lo ding!'
Mi farah pakhat ciarbek lakih a bual awk rero kan hmuh tikah, kan riah a sia maithei, a sinan mang bang ding a silo. A sinan a ra hmutu bawi ih fapa kha ciarbek lak ih a bual kan hmu a si ah cun kan mang a bang na sa ding. Ramuktu bawi ih fapa cu vek ih a umding cu kan zum lo.
Leilungthlun minung pawl khalin anmah le
mah ziang antuah ti hnak in zumtu pawlih nundaan ziangvek asi ti an
ngaihsak sawn. Zumtu pakhat kha a bah tikah, hitin a ti, 'Oh! Khristian nasi
hmang ka ti.' An tuah theumi
sualnak ah an tlu lala tin an rel lo.
A sinan cumicu a si thei mi a si. Leitlun
mi pawl in in thlingtla ringring a si.
Zumtu pawl nundaan ding ah
paisa hmannak telseh la
Kan nunnak ah thilhrekkhat pawl cu
an tha; a hrek cu an tha deuh; a hrek cu an tha tuk. A thabik cu ziang asi ti
kan theih thiam ding a tul.
A thabik ih raal a si ringring mi cu a tha
ti hi a si. Sualnak a siter lo mi thil thlun ah paisa kan hmang mai thei, si
khalsehla cui thil pawl cu a thupi lo mi, a laangte a simi, le a tullo mi an si
thei. A dang ih sim ah cun, an paisa kha thuthangtha phuan darhnak ah kan hmang
thei, cutivekih kan tuah tikah sunglawinak sangka in in rak hmuak a si (Lk.
16:9).
Hi
thuin paisa tampi an hman nak in minung parah sual an tuah ding a tumtah mi a
silo, a sinan cuvek in paisa an hmannak cu kum khua hrang asimi Pathian
ramhrang hnatuannak ah an hmang sawn ding asi.
Caan thaten kan hmang ding maw?
Pakhat leh cu, kan caan hman daan hi daan ih temtawnnak vek silovin zalen tak ih hmang ding kan si. Kan zaten nitin in nazi 24 ciar kan nei cio ih ziangvek ih hman ding tikhal kan relcat thei. Cui kan caan cu, thatnak hrang le sualnak hrangah a si thei ih a heulak men mi caan tla a si thei.
Hnatuan tu tha kan sivek in, kan caan
kha man kan neih ter a tul, cumi cu, caan tha nan neih mi kha fel ten hmang uh
ti a si (Efe. 5:16). Cumi ih a
duhnak cu kan tuah mi poh ah a tha bik in kan tuah ding. Cumi cu sawmnak pawl
kha kan hnawl ding tinak tla a si thei. Pathian thusim ding le pumpaak thlacam
nak ah kan caan tha kan hmang ding. Cu hnuah sungkua khawm awknak le midang
pawl thawn pumkhawm nak ah caan kan hmang ding.
Hi
vekih rinum zetih kan tuahnak in Pathian ram a kausin ding asi.
Na Nundaan in Midang
tlunah ziangtin Hna a tuan?
Kan nunnak ah amah te ih a racang mi a tha
le a sia timi thil tampi an um a si. Cu pawl cu ruahdaan dang hi a si. Khristian cun cu pawl cu tuah sian a si. An mah le anmah cu a sual an si
lo.
A
sinan an unau dangpawl an soisel a si ah cun cuithil pawl cu a diklo ah a cang
ding. Paul in Rom 14 sungih a ngan mi kha cing ringring uh:
na unau sualnak ih a tluk
rilh lonak ding khua na ruat cia sawn pei (v. 13b).
pakhat khat na ei ruangah
na unau thinlung na nat ter a si ahcun cumicu duhdawtnak ih a langter mi
tuahnak a sinawn lo. Rawl na ei mi in Khrih thisen ih tlen mi mi pakhat kha
siatsuahnak tong ter hlah (v. 15).
Rawl ruangah Pathain ih a tuah cia mi kha
siatsuah hlah uh (v. 20a).
1 Kor. 8:9-13 sungih a sim
lehmi cu: sikhalsehla ralring uh: mi luat nan sinak kha zumnak lam ih a derdai
mi pawl sualnak sung ih an bahnak ah cangter hlah uh. Thuthimnak ah 'ka thei
ko,' a titu nanmah milem biaknak hmunih rawl nan ei kha thinlung a derdai hrih
mi pakhat in a lo hmu a si ahcun cupa cu milem biaknak sa le rawl eiding a
poilo tiah a forhtu ah a cang ding a si lo maw? Cutin 'ka thei ko', na ti
ruangah cuih zumnak ih a derdai hrih mi, Khrih ih a nunnak a pek san mi na unau
kha a hloral ding a si!
Cuticun an thinlung derdai
mi nan siat ter ruangah le Khristian unau parih nan sual ruangah Khrih parah
sualnak nan tuah a si.
Cuti a si hrangah sa le rawl
ka ei mi in ka unau a sualter a si ahcun ziangtik hmanah ka ei nawn lo ding; ka
unau sualnak sungih a tlak ding cu ka siang lo.
Paul
in 'ziang hmuahhmuah kan thuah thei ko,' sikhalsehla 'ziang hmuahhmuah hi a tha
theh lo' (1 Kor. 10:23b) ti ih a sim tikah, kan tuah mi thil hi midang hrang ah
a tha thluh lo bang in kanmai hrangah khal a tha lo.
Midang hrangih kan tuahding
mi pawlcu midang hrangah a thabik in kan nung ding, cumicu, thlarau lamih kan
thansoternak a si. Midang pawl tluksiat ter dingih kan duhhrilnak cu kanmai
hrang ah khal a san um lomi a si.
W.E. Vine
Curuangah
Khristian mi cun voksa maw ngasa maw a ei thei ko ih sabit ti tla a in thei ko
nan, Bawipai lamah a unau pawl sual sungih a tlakter lo ding kha a ralring sawn
ding.
Charles
Haddon Spurgeon cu kuak pham a si ti kha kan thei cio ding. A ni in cu Kohhran
hrangah Pathian ih laksawng tumbik pakhat a si nan, a nihcun cui kuakfawh a
zongsang zo. Ni khat cu
calungpi parih an tar mi a hmu, 'Spurgeon in kuak a fawh ruangah kuakfawp ve
aw.' Cumi a hmuhin a kuakfawh a bang ro ri.
Rinhleh a um maw?
'Ziangkhal zumnak um loin tuah cu sual a
si' (Rom. 14:23). Ruah daan bangawk
lonak thu kan rel rero lai a si, cumi cu thilsual a silo mi thil pawl an si.
Thil pakhat a diklo ti ka thei ih, ka feh in ka tuah thotho a si le ka sual
tinak a si. Cumi cu a dang Khristian hrangah a diklo si lo hman sehla; cupa cun
dikfel zet in a tuah ding a si. Ka thinlung ah tha lo tin ka ringhlel ih zumnak
in le upadi thawn a kaihaw mi rinnak thawn ka tuah thei lo; a sinan cumi ka
tuah tikah ka sual a si.
Caan
khatkhat ah puansawp tu in puan a sawp mi kha a fai maw failo ti a theih lo
tikah, a ra cang mi cu, 'Na rinhleh a sile, a failo a si.' Ruahnak bang aw lo
pawl remter dingah cun 'Na rinhleh a sile, na tuah dingmi cu a diklo a
si.'
A Tha lomi thil a um
maw?
1
Thesalon 5:22 sung kan siar tikah, 'A thalo mi hmuahhmuah cu hrial uh' ti kan
hmu. A thalo hmuahhmuah ihsin hrial uh tin Bible thar tete pawl in in sim,
sikhalsehla Bible hlun in cun Bible thawn a kaihlo mi le tuahding tul mipawl in
sim. A thit aw hrihlo mi fala le tlangval kha khaw leng ah an lengtlang ih an
thinlung cu a thianghlim mai thei, a sinan rinhleh ding an um thotho. Sunday
school saya pakhat cu a daai (coke) mi in dingin dawr (bar) ah a feh thei, a
sinan a mah cu cutawkah a rat tikah a tlawngta pawl hrangah cun cutawk ih feh
ding a har mai thei.
Thilrit a um maw?
Sualnak le thilrit timi hi a bang aw lo.
Sualnak cu a diklo ringring; cuaitahnak kha a diklo a silo mai thei a sinan
cumicu mi kham tu a si. '
In temtawn tu kan sualnak thilrit cu tlansan tahratin
kan hmai ih a um mi tlan zuamnak ah teimak suah in tlan uh si' (Heb. 12:1).
Olympic
tlan zuam awknak ah, thlun tengteng ding mi daan pawl a um a si; an thlun lo a
si le, tlan zuam awknak in hnon an si. Tlan zuamnak ih a tel tupa kha pawng
hnih a ritmi thuamhnaw hruh lo dingih kham dingah daan ah a um lo. Cui
thuamhnaw cu a hruh thei ko nan tlan zuam nak ah a neh lo ding.
Paul
in ca a ngan tikah thilrit timi hi a ruat theu, 'ziang hmuahhmuah kan tuah thei
ko, a sinan ziang hmuahhmuah hi bawmtu an si theh lo' (1 Kor. 6:12a; 10:33a).
Cui pawlcu Khrih lamih kan than sonak ding ah ziang hman an si lo. Cui pawl cu
an sual thluhlo a sinan a tha hnem lo mi an si.
Khristian pawl tlan zuamawknak ah an
thilrit cu ziang asi? Thlarau tel lo ih rualawknak, caan hman lak nak, mai
duhduh mi a luan ih tuahnak, lehnak lawnglawng ah caan hman theh nak, thleidan
thiam lonak le TV zoh luan tuknak
hi thil hmuahhmuah hi zumtu pawl nehnak co
ih laksawng an ngahnak ding kham thei tu cu an si. A ngaingai ah cun, ziang tin
kim tuahnak ah a hleifuan ih caan hman nak in thilrit a thlen ter thei.
Sal canter nak a si maw?
Upadi
thawn a kaih mi thil tampi a um a sinan cumi cu zongsang theih mi an si ah cun
tuah hrimhrim lo ding a si. Paul in, 'Ziang hmuahhmuah tuah a thiang ko, ka
tive ding; sikhalsehla ziang hman ih sal ah ka pe aw duh lo ding' (1 Kor.
6:12b) a ti. Anmah ah a dik lo si lo in mi in an kuthnuai ah sal vekih in uk
ahcun a dik lo a si thei. Paul in amah le amah kha rawl thalo le zu pawl ei le
in dingin a kham aw a si. Kannih khal cumi tlunah rit thei mi sii, le duhhamnak
le TV zohduh tuk nak pawl khal kan tuah lo ding.
Khrih ih Hmuhnakah Ziangvekin in a Lang Ding?
Mi hrekkhat in hitin an zum, Christian nundaan ih saan nak ding tha bik cu khrih ih mithmuh ah ziangvekin a lang ding ti hi a si. A lung a kim ding maw? Kan kiangah amah um dingah kan hnaihnok ter maw?
Ziang tik lai khalah kan kiangah a um ringring a si. Thlarau lamih mi upa ih sim vekin, "Oh, a nih cun ka tuah mi hmuahhmuah a hmu, ka rel mi hmuahhmuah a thei, ka Bawipa cu ka hnenah a um ringring".
A thianghlim mi Rundamtu cu ziangtik lai khalah kan rualpi tha a si ti thei ringring uhla kan nunnak ah thianghlimnak in khualuah seh.
Cumicu, kan thinlung ih thurelcat nakah lam in hruai tu dingah Pathian ih in pek mi daan a si. Cui pawl cu kan theih vekin, kan cingkeng dingih, kan tuah ding, amai thinlung tongih a lungkim ter thei tu ding thil kan tuah dingih cumi cu thianghlimnak lamzin ah in hruai tu ding a si.
Vansiatnak ah mi tam sawn cun kan nunnak
ah thiltha lo kan tong theu. Nehnak le sunnak karlak ah kan um. Kan duh mi cu
sual ih thiltithei nak sung ihsin luat ding hi a si. Thangphawknak khal kan
duh. Cumi pawl hmu thei dingah lamzin a um.
A KHAN 10
DINGNAK LAMZIN ZAWH UH SI
Thu dik ti mi tam pi an um, cumi pawl cu sual ih thiltithei nak sungin kan luat thei nak dingah in bawm thei tu ding pawl an si. Cu pawl cu kan zoh tlang hnik pei.
Sinak Pahnih
Khristian hmuahhmuah in sinak pahnih an
nei ti cu kanthei cio ko ding (Rom. 7:14-25). A pakhat nak cu a suah ihsin a tel cih mi a hlun, sual, a siatral mi sinak
a si. A dang pakhat cu
a pian thar caan ih a ngah mi a thar, a thianghlim, Pathian thawn a pehaw mi
sinak a si. Cu mi pawl cu Adam sinak le Khrih sinak tin kan ti thei. Khristian
pakhat in hitin a ti, 'Sualnak cu ka thinlung ih sin lak hlo asi zo, a sinan
sual hrampi cu ka ruh thlik sungah a um lai thotho.'
Sinak hlun cu a sia thluh a si. Paul ih
tonmi vekin kan nih khal kan si thotho; a simmi cu, 'Minung ka sinak taktak
sungah hin zianghman thatnak a um lo ti cu ka thei' (Rom 7:18a). Curuangah kan
sinak hlunah thil tha zianghman kan hawl dah lo dingih kan hmuh lo tik khalah
kan mangbang lo pei. Sinak hlunnak cu a sia thluh ti lawng hman silo in tha sal
thei lo tiangin a sia a si. Thianghlim nun ih kan nun can hnakin caan sau pi
kan nun hnu khalah a tha sawn thei cuang lo. A ngaingai ahcun, Pathian cun
nunhlun cu a ngaihsak nawn lo. Sinak hlun cu Calvary tlang thinglamtah parah a
hnong zo ih, kan nih khal cui nunhlun ah thi in nunthar ih nung dingah in duh.
Paul in sinak hlun cu mithi ruang
thawn a rak tahthim. (mithi
ruang cu a rop ih a thu mi a si). Cu mi cun a fehnak tinkim ah a thlunih nasa
zet in a tap ter, "O, thinnuam lo mi ka va si so! Thihnak lamih I khortu
hi taksa pum ihsin zoso in run suak thei ding?".
Sinak
thar cu Khrih ih nun a si ruangah a tha thluh ih thiltha um sun a si. Cumi cu a
thianghlim mi, a tha mi, a ding mi, a duh um mi le a dik mi a si. Cumi ih a
ruahnak pawl, a duhnak pawl, a tuannak pawl le a tuahnak pawl hmuahhmuah cu
Khrih bang an si.
Cui
sinak pahnih cu catloih an do awk ringring hi mangbang ding a si lo. (Lungrual
tak ih an um khawm ding a har a si lo maw?). hi doawk nak cu pianthar can in a thok. Zumtu
thar in a rak ton dah lo mi sunglam buainak a tong. A sinak hlun cun tlusal
dingin a rak tuah, asinan a sinak thar cun thianghlimnak ah thang so sinsin
dingin a rak bawm. Doawk nak cu a nasa ngaingai ih rundam a sinak kha ringhlel
dingah thlemnak a tong rero. Asinan a ringhlel lo ding. A ngaingai ahcun, cui doawknak a ton mi cu
rundam a si ti theih nak a si. Sinak pahnih nei lo bang sehla cui doawknak cu a
tong lo ding.
Sinak
pahnih ih doawknak cu Rebekah ih tonmi thawn an tahthim, a pumsung ih faphir an
doawk rero a theih tikah "ziang ruangah hi ti vek ka tong?" tiin a
tap. Rebekah pumsungih a cang mi vekin Pathian fa ngaingai a si ih amah thawn
fehkhawm a duh tu pawl ih thinlung ah a cang ve a si:
Thlarau ih umpinak kan theih
tikah, in heektu a um ti kan thei thei. Christian thangthar pakhar in ziangruang ah hi
ti vek ka tong?" tiin a tap. Taksa lam a si mi a upa sawn in a zawh mi lamzin a duh. Thlaraulam a si mi
anau ta sawn cu thinlung dai ziar mi a si ih, mi neh thei lo ding a bang.
Asinan kannih khal, Rebekah ih fale vekin, a upa sawn in anau a rian ding.
Pathian in Thlaraulam ih a ra mi hmuahhmuah cu thlawsuah pe ding in thu a tiam,
asinan taksa lam ih a ra mi cu a pe dah lo ding.
Barnhouse
Kan
pianthar caan ihsin a tan mi doawknak cu kan nunsung hmuahhmuah in a um vivo.
Cui doawknak cu thihnak le thianglawrnak siar lo doawknak dang a um lo. Asinan
thuthangtha ti mi cu Runtu Bawi kan hmuh ih kan sinak hlun ihsin kan luat thei
nak ding a si ih amah kan hmuh tikah Amah vek kan si ding.
Pathian
ih fa le in hi doawknak an tong a si ti hi fiangte ih kan theih ding a thupi
ngaingai. Paul in in theih tersal mi cu sualforh hniksaknak nan ton mi pawl hi
miding hnen khalah a thleng theu mi sualforhnak a si(I Korin 10:13). Thangthar
mino pawl cu an duhhiarnak thawn an buai rero ih upa pawl, thusimtu pawl a silole
mission pawl in cui mino pawl cu thimlakin le thlemnak nasazet sung ihsin luat
ter thei dingah an zuam. Asinan zianghman a si lo! Rebekah hman a pum sungah
naute pahnih an do aw rero (Seemtirnak 25:22,23), curuangah zumtu pawl khal an
sungah sinak pahnih an do aw rero asi.
Sinak
thar in a thianghlim mi le a fai mi a duh laiah, sinak hlun cun a thianghlim lo
mi hmuahhmuah a rak duh. Cui pawl cu Noah in a lawng ihsin a thlah mi tlangak
le thuro vek an si. A thianghlim lo mi tlangak cu sathu le rawl bal pawl hawl
in a ei rero. Asinan
thuro cu hmun thiang le ei ding tha a hmuh in lawngah a ra kir sal (Seemtirnak
8:6-12). Curuangah sinak hlun in Hollywood hiarnak le TV sungih thilthalo tuah
ding a duh. A sinan sinak thar cun duhnungza Pathian thu a duh a si. A thupi mi
pakhat cu kan cawmthat mi sinak cu nehtu a sinak a si. Mi pakhat pa cu a uico
pahnih kha an sual aw ringring. A rual pa in 'khui mitu in so neh?' tin a suh
tikah, hitin a let, 'Neh seh ka ti mi in a neh.' Sinak pahnih khal hivek in a
si. 'Neh seh' kantimi in a
neh a si. Hi thu hi
uk-aw vate (cuckoo) thawn khal an tahthim. Cui vate cu a tii pakhat kha a
dang vate cu ah a hong ret (tii) ih vate dang cun cui uk-aw vate tii cu a keuh
ter. Vate pinu in rawl a va hawl ih a ra tlun tikah, vate fate pawl an kaa an
angih an rak hngak ringring kha a hmu. Ziang tin kim hi rawl a ngah tu vate
parah a thum aw a si
Sualnak a tuahtu cu
sinak hlun a si
Sinak
hlun ih kan sualnak pawl kha kan ngaithiam hrimhrim lo ding. Cumicu tuannak nei lo mi sual puhnak vek a
si. Pathian in minung ih sinak si lovin, a tuanvo sawn kha a pom a si.
Tlancakzet pai thu khan an thei zo men ding, thuthentu pa hmaiah hitin a sim,
'Upat tlak mi thu neitu, a tlan rero tu cu ka sinak hlun asi.' Thuthentu pa cun
hitin a sawn, 'Na sinak hlun cu a thlan rero hmanah pound 50 ka lo cawh dingih,
na sinak thar cu thudik hmai ih a fehthei ruangah pound 50 ka lo cawh ding.'
Sinak hlun kan bum rero hi kan fehsuak nak ding lamzin a si.
Sualnak ih Tuahnak v. Sualnak
ih Hnatuannak
A
dang thudik a simi kan theih ding mi cu sual ih hnatuannak ih pekawk ti le sual
ih uknak timi hi a bang aw lo a si. Khristian hmuahhmuah cu an nunnak ah sual
in ukthluh lo hman sehla sual ih hnatuannak ah an pe aw a si. Sual neilo a
silo, a sinan sualnak malte a tuah.
John in a cakuat pakhat nakah, zumtu
pawlin sual an tuah thu fiangte in a sim. A simmi cu sualnak kan nei lo kan ti
ahcun kanmah le kanmah kan bum aw ih Pathian hmai ah thuphan per ah kan can ter
a si (I Johan 1:8-10). Asinan hitin a sim leh: "khrih sungih a um tu poh
cun sualnak a tuah lo. cule sualnak a tuah ringring tu cu Khrih a hmu dah lo mi
le a thei dah lo mi an si. Zokhal sualnak a tuah ringring tu cu satan ih ta a
si, ziangah tile satan cu a hramthok ihsin sualnak a tuahtu asi. Zokhal Pathain fa a si mi cun sualnak a
tuah ringring lo, ziangah tile Pathian nunzia a sungah a um. Cule Pathain cu a
Pa a si ruangah sualnak cu a tuah ringring thei lo (I Jn. 3:6,8a,9). A ngaingai
ahcun, Johan in a hramthok ihsin sualnak a tuahtu satan pa cu sual tuah ding ih
forhfialtu a si thu a sim a si (3:8); cumi cu amai ton mi a si. Asinan zumtu
pawl cu satan ta an si lo, an nunnak cu sual in a uk lo.
Thusuh
nak hitin a ra suak, "sual sinak cu sual tuahnak ah ziangtik caan ah a
cang?". Bible in
hi thusuhnak a letlo. Ral let bang sehla, a tawp nak tiang sual tuah sian kan
si ding. Curuangah a daiziar
mi Pathian in sual a si mi hmuahhmuah do ding in ralrin nak in pe a si.
Sual Nei Lo ti hi a si Thei
Ding Maw?
Christian
pakhat cu thianghlimnak a ngah ih, sualnak a nei thei nawn lo tiih a zumtu mi
hrekkhat an um. Cui pawl cu thlarau thianghlim ih a sim fiang tiang an buai
rero, pianthar hnuah, sual sinak cu siatbal theh a si. Cumi ih si thokin sual
an tuah nawn lo.
Hi
vek ih a ring tu pawl cu sual ti mi hi ziang a siti an thei thiam hrih lo. Cucu
Pathian ih sunloihnak co ban lo dingih kan tuahnak, ruahnak le kan tong mi pawl
an si (Rom 3:23). "Zokhal a sualtu cu Pathian ih daan a buar a si, ziangah
tile sual ti mi cu daan buar khi a si" (I Jn. 3:4). Thil tha a tuah ding
mi thei cingih a tuah lo tu cu misual a si (Jeim 4:17). Ziangkhal zumnak um
loih tuah cu sual a si (Rom 14:23). "Sualnak in zumtu ih a tha bik ih a
tuah mi a bal ter. A sualsirnak a hnaihnok. A mit ah hnawm bal a um ih a zumnak
a ring lo." Thlarau lamih mi thianghlim pakhat ih sim mi cu a sualsirnak
kha Khrih ih thisen in tlengfai a tul a si a ti. a dang pakhat cu, a tuah mi
thil poh cu sualih hnawihnih mi a si ti ih a ti tu a si zia hitin a ngan:
A
thianghlim bik caan ka hmang
Khuk bilih thlacamnak in,
A tha bik ih kan ruah mi caan pawl cu
Kan
thangthat nak hla in in lungawi ter,
Nang,
ka thinlung hmuah a hmu tu,
Hi
pawl tlunah ngaidam hram aw.
"Christian
diktak cu a thiltitheinak hlo ter tu a si lo, asinan a ruahnak le a duhnak a
hlo ter a si." A tu ahcun sual cu a hua. Sual a tuah tikah a ning a zak, ih thianghlim
lonak cu a satbal theh a si.
Asinan mi pakhat khat in thu an sut theu. "Christian pakhat sual neilo si thei lo sehla, ziangruangah I Johan 2:1 ah hitin a sim, 'ka fa le tla, sual nan tuah lonak dingah hi ca hi nan hnenah ka ngan a si'." A phi cu Pathian ih sinak a famkim ringring a si. A thianghlim mi Pathian cun sual a si mi hmuahhmuah a ngaidam thei lo. A sim khal a sim thei lo, tahthimnak ah, "sualnak cu a mal thei tawp ih mal ter ding". hi mi in sual ti mi le Pathian in sual a tuah thei lo thu a tar lang a si. Curuangah Pathian cu a minung pawl hrang ah a sinak a famkim a si. Asinan rin lo piah an sunnak ding a tuah. I Johan 2:1ah, a sim thotho mi cu, "sikhal sehla pakhat khat in sualnak nan tuah a si ahcun a ding mi Jesuh Krih, kan ai awh in Pa Pathian hnen ah thu in sim sak thei kan nei". A hlan ih chapter ah, Christian pawlin sual an tuah thu a rak sim zo. Hminsin ding mi cu:
Sualnak kan nei lo kan ti ahcun kanmah le kanmah kan bum aw ih kan sungah thutak a um lo (I Johan 1:8). Sualnak kan tuah lo kan ti ahcun Pathian hmai ah thuphan perah kan can ter hi a thu kan sungah a um lo a si (1:10).
Zumtu pakhat cu sualneilo a si thei tiih
sim thei ding in Bible bungcang tam pi a um. A pakhat nakah, Rom 6:2 ih sim mi cu zumtu cu sualnakah a thi zo. Hi mi in a sinak a lang ter. Pathian in khrih thawn an thi tlang
zo tin a hmu. Kan nunhlun cu krih thawn thinglamtah parah khen bet a si zo.
Asinan v.11 ah, Paul ih sim mi cu sualnak ahcun mithi kan si tin kan ruat aw
ding, cumicu nitin kan tuah ding a si. V.12 in sualnak kan neih lo thu a sim duh nak si sehla, v.11 ih sim mi cu a
tul lo ah a cang ding.
A dang bungcang pathum in zumtu cu sualnak ihsin luatter mi an si zo thu an sim (Rom 6:7,18,22). Hi bungcang hmuahhmuah ah , ca ngan tu in sal le bawi ih thu tahthimnak thu a hmang. Rundam kan si hlan cu sualnakih sal kan si. Krih ih thihnak in, bawi si ding in sual ah kan thi zo. Sual ih huham ihsin luatter kan si zo ih dingnak le Pathian ih sal ah kan cang zo.
Cuhnuah, Thukamthar sungah famkim, famkim zo, le famkim mi ti a hman nak Bible cang tam pi a um, cumi in sual nei lo thu an sim (Matthai 5:48; Phi. 3:12; phil. 3:15 AV; II Timote 3:16,17 AV; Hebru 6:1; 9:9: 10:14; 13:20,21 AV; Jeim 3:2b; Thuphuan 3:1,2).
A tlang pi thu in famkim timi tongfang ih a san cu a kim, a thanglian a silole puitling ti a si. Leitlun ih a nung lai mi Christian pawl thawn kan thim tikah, sualneilo ti mi hi a duhnak a si hrimhrimlo. Heb. 9:9 ah, thinlung famkimnak a khihhmuh, Heb. 10:14 ah, Pathian hmaiah mi famkim sinak a lang ter.
Sualnak nei lo mi famkim ti simnak a dang bungcang pakhat cu I Thessalon
5:23 a si. Hitawkah Paul ih thalcamnak cu, "Daihnak in petu Pathian amah
in famkim zetin lo thianghlim ter sehla, kan Bawi Jesuh Krih a ratsal tikah nan
thlarau, nan thinlung le nan taksa, nan ziangzongza in mawhnak neilo ah lo tuah
hram she" ti a si.
Cuhnuah,
Johan ih cakuat pakhat nak ah khal cui thu pawl a um (3:6,9; 5:18). Kan
sim zo bangtukin, hi Bible cang pawl in kan tuah theu mi um daan thu an sim. A tongfang hman mi pawl cu 'ringring' ti a
si. Zokhal Pathian fa a si mi cun sualnal a tuah ringring lo. sualnak ah a nung
lo. sualnak in a nunnak a siatsuah thei lo.
Asi
le sualnak neilo mi famkim ti zirhnak hi a poimawh maw? Pathian thu thawn a
kaih aw lo mi zirhnak (doctrine) hmuahhmuah cu a poimawh a si. Sualnak nei lo
mi famkim mi si ding ih a zuamtu, a taima zet mi le zumtu ngaingai a dik mi
theihnak in a tawp ter, cun, buainak tampi ah, thinsiatnak le thintawinak pawl
an tuar thei. H. A. Ironside in a cabu ngan mi Thianghlimnak, a Dik le a Sual,
timi ah amah te ih thianghlim a rak tum thu, a thinlung kekkuai nak thu, le
Christian thainghlimnak ti mi zirhnak ih a luh tikah a nunnak ah a ra um mi
daihnak thu a sim.
Ka Bawm Thei Lo Sual Nak Ka
Tuah
Sualnak
ka tuah ding tiah kan ti dah lo ding. Bible in khal a sim dah lo ih a dik khal
a dik lo. sualnak ka tuah ding kan ti tikah, kan sim (rel) a si, cumicu,
thlarau thianghlim cu thlemnak do thei dingah cahnakin pe thei lo ti a si. Asinan in pe thei. Buainak cu Amah thawn a si lo, kanmah le
kanmah a si. Thlarau ih cahnak kan hnon tikah kan sual a si. Kan tum tikah khal
kan sual thotho tinak a si.
Sualnak ka tuah ding ti cu, Christian sinak a hnong a si, sualnak cu zumtu tlunah uk tu bawi si nawn hlah seh (Rom 6:14); sualnak ka nei lo a ti tu cu amah le amah a bum aw a si (I Johan 1:8); Krih Jesuh thawn pehzomnak thawngin nunnak in pe tu Thlarau daan in sualnak le thihnak daan sung ihsin in luatter zo (Rom 8:2). Nehnak in petu Pathian hnenah ka lungawi!
Pehzomawknak le Pawlkom awknak
Christian pakhat a sual tikah, a rundam
nak a hlo lo asinan a rundamnak ih lungawinak a hlo a si. Pathian sungkua ih pawlkom nak a cat asinan
Pathain thawn pehzomnak cu a cat lo. Hrinthar sinak in Pathian fa ah a cang, ih
zianghman in a then thei lo. Asinan a sual tikah, Pathian thawn an pawlkomnak a
cat a si, ziangah tile "Pathian cu tleunak a siih a sungah thimnak
zianghman a um lo" (I Johan 1:5). Kan sualnak kan phuan hlan lo le kan
hlonhlo hlan lo cu Pathain thawn sungkua kan sinak a cat lai a si (I Johan 1:9;
Thufim 28:13).
Neh Thei lo mi Sual a Um Maw?
Zumtu
in a theih ding mi cu sualforhnak ihsin luat thei nak a um ti a si (I Korin
10:13). Kan zaten sualnak a silole sualnak pawl in in temhrawn a si, a hrek cu
in kaihrem dingah kan sawm lo piin an ra; a hrekkhat leh cu in dirtla tu ding
daan an si. Kan duh mi kan ngah thei lo le kan duh vekih kan um thei lo tikah
ziangtlukin kan thin a bang theu! Thudik cu Pathian thu le Pathian hrangah thil
harsa zianghman a um lo ti a lang ter tu minung ih kan ton mi pawl an si,
Pathian thiltitheinak hnakih tum sawn mi sualnak hrimhrim a um lo.
Tuahnak si lo a Mah teUm
Sualih
thiltitheinak sung ihsin voikhat tuahnak ih rundam nak in pe thei mi thil dang
an um lo ti hi kan theih ding ah a poi mawh. Vansiat thlak tak in hi thu hi
tuni tiang kohhran tin in an el. Thusim tu pawl mi pi pawl hnenah thianghlimnak
hi a tawizawng in an sim theu. "A sangbik, thianghlim kawhnak"(Altar
call) ah, thusimtu pawl in mipi pawl kha thlarau ih khahnak, tipilnak, a silole
nehnak nun an ngah nak ding ah a hmaiah rasuak ding in thu an sim. Mipi pawl in, cu vekih zirhnak in
mithianghlim bik siding ah a thlen ter thei a si tiih an ruah ah cun bumnak an
tong a si.
Luatternak timi cu a tu le a tu ih a cang
mi a si - asinan hmakhatte in tuah mi a si lo. Thu tiam mi cu, '
Hnangamzet ih khaw sa mi si hram seh' (Daanpeksalnak 33:25). 'Thlarau in khat
uh' (Efe. 5:18) tiih kan sim tikah, a cafang ih duhnak cu, 'Thlarau in khat
caamcin uh' ti a si. Tukforh nak a tlen tik ah neh thei nak aamahkhan kan neih
thei nak ding ah a si sawn.
Sual Tuah Duhnak
Zumtu hrekkhat pawl cu sual an
tuah duhnak ruangah a tul lo mi khawruah har nak an tuar (Heb. 10:26-27).
Sualnak an tuah tikah an duhnak a tel a si, curuangah sual an tuah duhnak ah an
sual ih Pathian thu thennak le Pathian a dodaltu pawl a kaangfai theh tu ding
tihnung za meisa kha tih thluahthlo in an hngak ding a si. A sinan cumicu a dik
thluh lo. Sual tuahnak le sual tuah duhnak kha a bang awlo a si ti kan theih
ding a tul (Heb. 10). Sual tuah duhnak cu zianghman ih siar lo ti a si. Cumicu
v. 29 ih, Pathian Fapa ziangih a siar lotu le sualnak ihsin mi a thiangfai
tertu Pathian thukamnak thisen zianghman ih a siar lotu, le lainatnak a neitu
Thlarau a nautat kha asi. Zumtu dik cun cuvek in a tuah dah lo ding! A ngaingai
ah cun hi sualnak a tuah pang ding ti a phang tu cu sualnak a tuah lo tinak a
si. Khristian zumnak hnongtu pawl cu thu a ruat saal dahlo mi mithinlunghak le
porh aw hmang pawl an si. Pathian an tihzah loih a hremnak khal an tih lo.
Neh dingah Bawm tul a umlo
Thil
pakhatkhat kan tlansan hlan ah kan theih ding cu, thianghlimnak hrang ih in
bawm thei lotu tuahnak le tuannak pawl a um ti kanmah le kanmah kan theih sal
thei nak ding in in bawm theitu thil a um a si. Biaknak lamih mah le mah hrem awknak in mi a bawm
thei lo. Kolose 2:23 sungah Paul ih sim mi cu, 'vancungmi nan biak pei tiih an
hnek awknak le mi hmuhnak lawngah tangdor cuang vekin an umnak ah le anmai
taksa lala an hrem awknak ah cun hi daan terek pawl cu mifim daan a bang ngai
men ding. Sikhalsehla taksa hiarnak neh thei nak taktak ah cun zianghman
thathnemnak an neilo.' Phungki sinak (monasticism) in mi a bawm thei lo. Mi
pakhat cu phungki cang in leitlun dan ihsin amah le amah a then aw mai thei, a
sinan a sinak diktak ihsin amah le amah a then aw thei lo a si. Mah le mah thu
ruat aw sal nak (introspection) in mi a bawm thei lo. Mah le mah ah nehnak a um
lo; mah le mah ih hnatuannak cu lawng sungih fungzum hlon thawn a bang aw a si.
Dai teih umnak (passivity) hi a phi a silo. Thinghlimnak cu zianghman tuahlo ih
um men ih a hngaktu tlun ah a ra menmen lo. Thleemnak ih hnatuannak theihnak khal in a
ralo. Thleemnak thu kan ruah deuhdeuh le kan tong deuhdeuh a bang. Neta bikah, nehnak cu beidonnak in a ralo.
Cumicu sunnak a siih Pathian ah beidong mi Khristian pawl a hmang lo.
Kan
theihding thil tampi a um. Kan tuah ding mi hi a tu ah a tak in kan tuah thlang pei uh.
A KHAN 11
NEHNAK LAMZIN THLARAU THAWN KHAT DING
Pathian
lawngin in thianter thei, sikhal sehla kan mai tuannak tello in a tuah cuang
lo. Khristian nun khawsaknak tam tak lak ah hin a kopaw mi Pathian a sinak le
minung a sinak hmu duh mi an um. Pathian in thazaang cahnak in pe, a si nan cui
cahnak cu kan hrangah kan hman a tul. Hi hi cu kan taksa hiarnak lam hrang ah tuah
lo in Thlarau lam ih kan feh theinak hrangah lam zin pakhat a si. A si le Thlarau thawn khat ti mi ih duhnak
cu ziang a si? Hihi
neemtak le thuthup tak a bang. Cun thusimtu le missionary pawl hrangih ret hlei ce mi tla a bang. A si lo!
Hi hi Pathian mi pawl hmuahhmuah hrangih fial mi le thil pakhat khat hrang khal
a si lo ih zumtu pakhat khat hrangah khal a si thei lo. Kan fiang thei nak
dingah Thlarau thawn thawn khat ti mi kan zoh tlang pei uh.
Sualnak Tamter hlah
Kan
mah le mah thianfai aw ternak ding hrangah kan nunnak ah kan sual a si tiih kan
theih le veten kan sualnak cu kan phuang pei ih, kan tlansan ding a si (Thufim
28:13; 1 Jn. 1:9). Sual hmuahhmuah cu Amah do tu a si bangtuk in sual
hmuahhmuah cu Pathian hnen ah kan phuang a tul. Minung pawl an sual a si ah cun ngaidam an dil
a tul. Sual phuannak dik cu:
A Tuah Hngal ding: - Ni cem tiang le zarh cem tiang
hngah ding a tha lo.
A
Thupi lo: - Tihlah, 'thilsual pakhat khat ka tuah a si ah cun
' lohle 'Ih
ngaidam le ka lo ngaidam ding.' 'Thilsual pakhat khat ka tuah a si ah cun, lo
ngaihdam ding ka duh' ti'n nunau tong bang in tong hlah.
Za
Ten: - Mi pakhat in hridai saupi pakhat a fir tin a phuang, a si nan cui
hridai khat lam zimah khan rang an khit a si ti ih sim ding cu a hnong.
Cip
Ciar tak in: - A si bang in sim aw. Mikei kha a mai hmin vek in ko mai aw
zurit hmang ti hnak in fimkhurlo, rukru ti hnak in thilsaan. Peter in 'Mi famkim lo ka si,' a ti lo, a
si nan, 'Bawipa, sual ih khat mi ka si' a ti.
Sual
Hnong ding in Thancahnak ih Fehpi: - Hi mihi phuannak a si lo: 'Bartlett
peerthei rah (pears) bawmpi khat ka ruk, a si nan bawmhnih ruk a tha sawn. Tu
zaanah a dang bawm khat ka hong ru sal ding.'
Thinlung
Taktak in: - 'Ka thleh. Ka sual a si. I ngaidam aw' ti mai aw.
Kan
sualnak pawl thaten kan phuan tikah, ngaidam kan si zo tihi Pathian
Thuthinghlim thiltitheinak thawng in kan theithei. Kan sual kan phuan ah cun
Pathian in ngaidam ding in in tiamkam zo ih, Amah cu a tiamkam mi ah a dik. Zumnak ruangah ngaidamnak kan co
thei.
A
si nan thenkhat in, 'Ngaidam ka si ti ka thei aw lo' tin an rel thei. A si thei
lo nan, na theih awk khal ah, theih awk loh khal ah ngaidam na si zo. A
thlengaw thei mi ruahnak pawl ih sin rundamnak theifiangnak hi a ra thei lo, a
sin an thlengaw theilo ti mi hi Pathian thu ih sin a ra a si.
Thenkhat
in hitin an sim thei, 'Pathian in in ngaidam zo ti ka thei nan keimah le keimah
ka ngaidam aw thei lo.' Hi
bang tuahnak hi cu a tul lo mi a si ih mah le mah hrem aw vek a si. Pathian in
in ngaidam zo a si ah cun, a thu cu a thleng aw dah lo. Ziang ruangah sualnak
sungah na um lai ding?
Pathian
in in ngaidam le, a ciingkeng nawn lo ti hi a dik a si (Heb. 10:17). Pathian hi
ciinkennak thinlung a thalo tinak a si lo ih, kan hrangah hi sualnak pawl hi a
ra thiansak nawn lo ding tinak a si. Thu hnaihnok a um le an theihhngilh thei tuk a si. Thinlung kekkuai khop
ih a sir aw mi pakhat sualnak sungah a bual sal tikah hi tin thla a cam, 'Maw
Bawipa, ka sual ka phuang. Hi
hi ka tuah sal leh a si.' Bawipa in hi tin a sawn, 'Ziang tin na tuah sal
lala?' a ti. Hi bang ih
kekkuai ih thla a cam sal tikah, Bawipa in a ngaidam sal.
Pathian
cun a theihhngilh lawng si lo in NGATE KAI HL
Pathian
tlun ah siseh, midang tlun ah khal siseh, kan kohhran tlun ah khal siseh kan
sualnak hi a tam bang tuk in kan sual phuannak khal a tam ve ding ti hi theih
bet ding a tha. Leith
"Na ruahnak ih
sin na sualnak a um, na sual phuannak khal na ruahnak in siseh. Nunau thenkhat
hnenah va feh hlah, na thinlung in na duh nak, hnaihnoknak le thin nomlohnak
pawl va sim hlah. Lehhnuah hi pawl hi sual tuah tertu an si leh ding
Kan thinlung
sungah a thupte in kan sual a si le, na thinlung sungin a thupte in phuan
siseh, midang thinlung ti hnaihnok le tibuai theinak hmun mipi hnen ah si lo
sehla,
Kohhran pawlkomnak ah a tuah sual pang a si le Kohhran pawlkomawknak
ah ngaidam nak dil seh. Na mual phoh lem ding sawm? Ka sual a si ti'n sim aw."
Harry
Lloyd cu a rualpi pawl le a dawrtu pawl in a phulo tiangtiang in a thianghlim a
si tin an ti. A pe aw tak Khristian mi pakhat bangih zoh thim ding engmawi bang
in an faknak le an zahnak ruangah a don har a ti aw na sa, cu ruangah mipi
theihthei ding in a hrialnak cu hi bangin a ngan:
Ka
hnatuan lawngte ka ti thupit ter sawnih,
Kei
mai nomnak ding hrang ka hawlnak ah
Ka
cahnak hmuahhmuah ka hmang theh zik.
Bible
ka siar dah lo hrimhrim.
Ka
ruahsannak le ka tuahsual nak pawl laihsuah in an um.
10%
Pathian hnatuannak hrang ah ka pek awk
Raithawinak
ih ka pek mi le ka pek theimi thil man ol te bangin hnihsuah za a si.
Kei cu mi hausa (boss) bangih
tuul mi le mi sawisel hmang mi ka si.
Vei tampi a duhdawt nak theilo tu
pa bangih a theithiam lo mi ka si.
Nauhak lai ih ka tuah bang in
khawmawk khal ka khawmaw suak dah lo.
Mi pawl in in fak caan ah hi bang
hi bum awknak a si tiih ka ruahnak hi na hmu theiding.
Cu a si ruangah ningzah nak thawn
phuang dingah in fial hramhram ti hi ka ruat.
Tetti a piah tu ding sawn kei mah
vek Khristian pakhat ih riah siat za cu.
PAKHAT siarlo zohman ka
thang that lo.
Kan mah khal hi ti vek ih sual phuang ding kan si.
A Sithei ah cun Pekirsal
aw
Pathian
ih zaangfahnak ih in zirhmi cu a cem zomi caanah ziang tluk in sualnak tampi
tuah hmansehla a dik in kan tuah ding a si. Kan laak sual pang mi thil pawl, a
neitu diktak hnen ah thaten peksal ding tinak a si. Rukmi paisa kha pekduhnak
thinlung nei tinak khal a si thotho.
Zacchaeus
hi himi Thukam Thar sungah cun a thabik tahthimnak cu a si. A pianthar hnuah hitin a ti, 'Bawipa, I
ngai hnik! Ka neih mi ih hrek cu mifarah ka pe ding; cule ka bum mi an um ahcun
a let li in ka samsal ding,' tiah a ti (Luke 19:8). Rundam a conak ding hrangah
a tuah lo; a si nan in rundam a rak si zo.
Peksalnak hi thinlung le kimzet ih
tuah ding a si. Internet Revenue Service ih cangan tu bang kan si lo ding, hi
pai ca ngan daan cu, 'Ka ihthah thei lohnak a rei thlang ziangah tile nikum ka
siah (tax) sumlut reportnak ka pun tikah ka sumlut kha a diklo piin ka tuah
hrim. Check $ 150 ka thun ih,
ka itthat thei lo thotho a si le a tang lai mi pawl ka lo kuat ding.'
Caan
a liam rero ruangah maw a silohle thil umtudaan pawl thlengawknak ruangah maw
thilri pawl hi pekkirsal theilohnak hmun a um. Hi thuhi Bawipa in a thei ih,
sual phuansuah a si ahcun thinlung ngai ih a tuah taktak duh tu cu Amah in a co
hlang.
Caan
tampi liamzo hnuah khan W.P. Nicholson in Belfast ih thu a sim lai ah Pathian
Thlarau nasazet in a cang vai ih cui milai pawl in an umnak hmun cetzung ih sin
anthil tuahnak thilri ruuk mipawl kha an pe kir sal. Milai tampi cu an keng sal ih company pawl khal
in an thilri retnak hrangah inn fatete pawl cu an sak thei. A netnak ah, mipi
hnen ih theihternak ca an ngan ih hitin an sim, 'sal a um nawn lo ding; inn dan
(room) a um nawn lo!'
Cu
tivek thiamthiam in, veikhat F.B. Meyer in Keswick Convention pi ah thu a sim
tikah, Khristian mi tampi in an thilri hlanmi pawl le an ruk tak paisa pawl
zamrang ten pekkirsal na tum tikah an post office kha cirhdup in a khah theh
ruangah lamzin dang in an pe kir sal.
A Nungmi Raithawinak
bangin Na Pumpi Pe aw
A
pathumnak tuahnak kan thlen thlang ruangah a takih thianghlimnak theihnak ding
hrangah kan zuam a tul. Bawipai hnenah kan pe aw dingih, kan taksa ruangpum cu
a zaten dingnak ih sal si ding in kan pe ding (Rom 12:1-2; 6:19). Pekawknak hi
thil hliahfiannak in a tan, a si nan thlengawknak phunphun in a tlun ding.
Bawipai hnenah kan pumpi hi a nungmi raithawinak bang in kan pe hmaisa ding. Cu
ticun nikhat hnu nikhat, a tu le a tu in kan mai duhnak aiah Amai duhnak kha
kan cohlang ding a si. Amai kilkhawinak lam ah kirsal ding. Maizawn ruahnak kha
tlansan ih nitin ten thinglamtah phur le Amai dungthlun ding kan si. Sual
phuannak in a thianfai ter bang tuk in, pekawknak in hmantheih ding in in
tuah sak zo.
Anne
Grannis in thianghlimnak (consecration) ih duhnaksan diktak cu a hnuai ih ta
bangtuk in a hmu:
Ka nun thiang ka duhnak cu ka duh mi
Ka Bawipa ih umnak ding hrang ah,
Cun Amai thuam pawl hrukih ka thinlung hi
A umnak ih hman ding;
Cun
ziang a tul ti ka theih tikah,
Dai
ziarzi te ih um zing tin in,
Thianghlim
nak hmunah dai ziarin ka thawn ih
Ka
duhnak cu A hnen ah ka taan.
Zaangfah
thawn I cohlang ringring,
Amai duh bangin ih um ter.
Cui ni hrangih tuah ding hmuahhmuah cu thiam dingin a hiar aw cia.
Hihi ka Bawipa in ka hiarnak pawl, thatlohnak pawl ziangtin I kilkhawi,
Ziang ruangah ti le ka duhhiarnak pawl thleng aw ding in
Khua vantir ihsin kan tonawk ruangah.
Bishop Taylor Smith cu zing a thawh tin te'n a ihkhun ah cun khukbil tahrat in zingtin hitin thla a cam, 'Bawipa, ka ihkhun hi Nangmai biaktheng, ka pumpi hi Nangmai hrangah a nungmi raithawinak.' Bawipai duhdan bang ih um dingin nitin in a hlan aw.
Arthur Pierson in Goerge Muller kha thu a suh tikah,
"Ziang a si hnatuannak
ropi takih thuthup cu, cun Pathian in nangmai hrangih thilmak zetzet a tuah mi
pawl?' Mr Muller cun malte sung a vunzoh lawkta ih, cui hnuah a luu malte te'n
a khup karlak a thlen ziktiang a kuun vivo. Dai ziar in reilote sung a um hnuah
a vun tong sal mi cu, 'Kum reipi a liam hnu George Muller ih thih caan kha
nikhat ka hrangah a ra si leh ding. Mino pakhat ka si bang tuk in, ropi tak
tumtahnak tampi cu ka nei, a sinan cung thilpawl hmuahhmuah ah ka thih caan
ding ding nikhat a ra thleng leh sal ding, cun ka sim bet mi cu, 'Bawipa Jesuh,
a tu ih sin thokin keimai duh bang silo in Nangmai duh bang si seh,'cu ti cun
cui ni ih sin thok in Pathian in ka sungah le keimah hmang in hna a tuan
thok."
General
Booth in hi thu hi lamzin dang in hitin a sim, 'Kum 17 ka silai ah William
Booth ih neihmi kha Pathian in a neitheh ve ding tih ka fiang.'
Na Nunnak kha Pathian
Thuthawn Ciah aw
Umlo
theilo a pali nak cu Pathian thu thawn naite ih um ding a si, kan nunnak thawn
naih aw deuhdeuh ti cu cui thu thawn ciah tinak a si. A rel duh san cu siarnak,
cinkennak, zirnak, ruahnak le Pathian thu ngainak hi a si. A thu siarnak in kan
hrangih Pathian a sinak daan a tlangpi in kan zir. A thu cinkennak thawn in
tetti tul caanah, thlemnak ton caanah le thu theihfiang loh caan ah a remcang
thu kha Thlarau Thianghlim in-in theih ter sal. A Thu zirnak ih sin zirhnak
sual sung in le rinnak sual pawl ih sin lamzin dik ah in hruai. A Thu ruahnak
ruangah a thu a simtu Amah kan hmuhnak ih sin in thlengaw ter. Cun, A Thu ngainak
ruangah hin dingnak lamzin ih hruaimi kan si.
Saam
cangan tu in thianghlimnak (sanct.) le Thu (Word) kar lakih pehawknak a
theithei; hitin a ngan: 'Ziang tinso mino in ziaza thiang a neih thei ding? Na
thupek mi thlunak lawng in a nei thei ding
Ka thinlung sungah na daan cu ka
ret zo, Na parih ka sual lonak dingah' (Saam 119:9, 11). Jesuh kha thla a cam
tikah hi thu thawn pehpar awknak kha a nget ter, 'An nih cu na hnenah thudik in
thianter hai aw, na tongkam cu thudik a si' (Jn. 17:17). Hi pehawknak hi tusan
thusimnak pahnih in langhter a si:
Hi cabu in na sualnak ih sin a lo kilkhawi
ding, a si lohle sualnak in hi cabu ih sin a lo kilkhawi ding.
Pathian
in thentheilo thil pahnih a nei; Bible ih leidipte (dust) le thinlung sungih tikhal
(ice).
Thlarau
thawn khat le Thu thawn khat ti karlakih pehtlaihnak hi theih sual thei a si
lo. Efasa 5 sungah, Paul in Thlarau ih khat ti mi hi a hnuai ih ta bang in a
sim,
"Pakhat le pakhat Saam
Hlabu sung hla, aapawknak hla, thangthatnak hla, le hlathiang in be aw uh.
Bawipa cu aapawknak hla le thangthatnak hla thawn nan thinlung takten thangthat
uh" (v. 19).
Kolose
3 sung ih a sim mi cu Khrih Thuthang Tha cu kan thinlung sungah a tlamtlinnak
phunzakip thawn a cam ringring tikah hi bang in a rak si thei, 'Pakhat le
pakhat zirh aw in nun sim aw uh. Aapawknak hla, thangthatnak hla le hlathiang
pawl sak uh. Nan
lungawinak hla in Pathian kha thangthat uh.' Thu khupnak: Thlarau thawn khat
ding ticu Khrih Thuthang Tha cu kan thinlung sungah sualnak tuah kan tum tik ah
sum thei ding mi a bawm.
Bible
tello in thianghlimnak a um thei lo. Pathian zum tak mai McCheyne in hitin a
sim, 'A Thu (Word) tello in Pathian in in thianter thei ti ka zum. Vancung mi
pawl khal a Thu tello in thiang ten a tuah, cun Adam khal a Thu tello in thiang
ten a tuah; a sinan a Thu lo in a tuah lo ding. An nih cu Na Thudik in thianter
hai aw, Na tongkam cu Thudik a si.' Naute pakhat a nu in rawl a cawm bang in,
Jesuh in a thlarau kha lak tahrat in a Thunung thawn a cawm.' Minung pawl cun
an mai hmuh le theihnak an rinsan ah cun bum an tong, cuihleiah an Bible khal
zarh khat hnu zarhkhat an kau dah hrimhrim lo.
Cat baanglo in Thlacam
aw
A
si lohle thlacam loin thianghlimnak a um thei maw le. Bawi Jesuh ih thlacam
danding in pek mi kha el a theih lo, zaangfah dilnak khal a tel cih ding: 'A
harmi hniksaknak in tuarter lo in, siat nak ih sin in hum hram aw.' Sualnak ih
sin kilkhawinak ding hrangah thinlung tak thawn thlacamnak a um loh ah cun
ziang tivek thlacamnak hi a famkim thei lo.
Hinah hin nitin thlacam ti ih telhding mi te a um:
"Bawipa, thianghlimnun ih ka nun theinak ding hrangah thazaang i pe aw."
"Thlarau Thianghlim ih cencilh ka si ti thei thei ding in ih bawm aw,
cu ticun A riah siatnak ding hrangah zianghman ka tuah lo ding."
"Vangcungram thianhlimnak a co tu bang tuk in a cang thei tawp in
ih thianter aw."
"Sual
ka tuah duh a si khalah sualnak ih sin ih humhim aw."
"Sual
tuah ding ih thlemnak le sualtuah vovo theinak ding cu ih siang hrimhrim
hlah."
"Putar le pitar ka si hnuah misual
hming nei in ih thih ter hlah."
"Na
Hming siatnak ding thlen theitu thil hrimhrim tuahnak ding ih sin ih kil
aw."
"Na
Vancung Inn nuamah i hruai aw cu lohcun sual sungah ka tla leh pang ding."
Khukbil
ih thlacamnak um lo cun zohman hi an thianghlim theilo tihi a fiang tuk
rori.
Khristian Pawlkomnak ah
Telve aw
Thianghlim
theinak a dang ngah theinak hi cu zumtu dang pawl thawn pawlkomawk hi a si. Vate
pawl tla kha an hmun khat bangin Pathian mi pawl khal umkhawm a tha.
Puithiamsang (Sanhedrin) in Peter le John an suah tikah an Khristian pi pawl an
tong hngal (Dung 4:23). Hmun khatih kan pumkhawm mi kha baansan lo ding in forh
kan si (Heb. 10:25). Dungthluntu cabu sungah, Thlarau Thianghlim cu lamdangzet
ih a rat lai kha mipi pawl an pumkhawm lai tak a si kha. Hi hi ziangtin kan
thei ti ah cun, 'Mi tampi hrangah Thlarau ih hnatuan nak' tin kan hmu thei.
Ziang
tlukin sual tuah ding ih fialtu a cak zia le kan sualnak pawl ruangah ziang
tluk in Rundamtu man a khun zia hi Bawipai thihcam theih ringring nak hrangih
Sang kan phel mi in in theih ter. Bawipai zaanriah hi Pathian in sualih man
khunzia in theihternak ding le khawsia kan kham theinak ding hrangah thazaang
in cahtertu a si ih Pathian hrangah hman a si. Cui ruangah hmunkhat te ih
tonawkkhawm ding hi a tha in a dik a si.
Bawipai hrangah Tuan aw
Nehtu
Khristian pawl in Bawipai hrangih hnatuan nak ding kha an langter (Thus. 9:10).
Isaac Watts in hitin a ngan:
Hnatuannak sungah riannak,
A
silole thiamnak hrangah ka buaizet a tul;
Ziangah
tile satan in thil thalo, mi zaangzel pawl ih kut a kai a si.
Hihi
thlemnak nasa bik le tihnungza tumbik caan cu hnatuan kan buai loh caan hi a
si. David khal in a
ningzah ter tu ding ah hi thu hi a zir zo. Cui kum thal sung Sianpahrang pawl
raldo ding ih an feh laiah David cu a colh um, a zoh ih, cun a hiar (2 Sam.
11). A rei hlanah, sualnak a tuah, cu thehin tualthahnak in a sualnak cu
thuhhloh thei lo in a um.
Sodom
thu kan ruah tikah, nu le pa sualnak thu kan thei, a sinan Ezekiel in hi
sualnak dang thupi pawl cu, 'hnangam le thindai ten an um ruangah' hi tin in
sim (Ezek. 16:49). Hihi sual
tuahduhnak hrampi a si ti mangbang ding a um lo.
Bawipai
hrangah hnatuan ringring nak in thinlung kha a thatnak lam ih feh ter tiih kan
theih mi kha kan tuah thei, cu micu, nunphung daan le ziaza umtu daan diktak a
hlan ih daan um mi theihtheinak ding hrangah kan taksa thazaang hrangih felten
in tuah ter tu cu a si.
A
hleice in nupi pasal nei lo ding ih kawhmi pawl hrangah an taksa thazaang
banglo ih tuah ding hi a sim duh nak a si. Mi pakhat ih sim le reldaan bang in
hnatuannak in anmah le anmah an that aw ding ih, thlacamnak thawn an nung sal
ding. Nitin ih tuanthei ding mi hna tampi a um a si.
Taksa Hremnak
Taksa
hremnak thawn khal a peh aw. Paul in a sim, 'Zuamnak hmun ah tel ciar uh tiah
midang ka sawm rero hnuah keimah riangri hnon mi ka si pang ding, ti phan ah ka
taksa cu ka hrem ih felten ka kilkhawi' (1 Kor. 9:27). Today's English Version in hitin a sim:-
Cu a siruangah ka
tumtah mi ka thlentheinak ding hrangah ka tlan; boxing thongpa bang in a thong
rero tu bang ka si. Midang pawl thong nak ih sin ka khamaw ding ih, keimah in
ka neh ih midang lek dingin an kawh leh hlan tiang ka taksa cu ka kilkhawi
ding.
Paul in a taksa pum ngaingai a relmi a
silo tin fiangten a sim. A rel duhsan sawn cu nu le pa sualnak lam, ihthah
duhnak, ei le in le thiltuah dangdang mi pawl ihsin khamawk ding kha a
rel duhnak a si sawn. A taksa hiarnak pawl a ngaihsak lo. Kannih khal zarhkhat
ah vei thawng tampi 'duh lo' (no) tin kan tih ve ding a tha. Hihi leilungtlun
fimnak hnonnak a si: 'A tha tin na ruah ah cun tuah aw.'
Pathian
in hniksaknak kan ton tinten laksawng in pe ti kha hngilh hlah uh si. James in,
'Hniksak harsatnak a tuar ih hnget teih a ding theitu cu mi lungawi an si
'
(1:12). Cun Ella Wheeler Wilcox in hitin a ngan:
Oh! A hmun ringring mi sinak
ngah hnu ah, kan hmuthei kem maw ti hi a caancaan ah ka mang a bang. Cu mi cu,
kan tuahnak ruangah si lo in tuanvo in pek mi kha kan hrialnak ih sin a si
sawn.
A
tiduh mi cu ihthahding caan hi kan bekhiah dingih: nazi awnthei (alarm
clock) hman hi thlarau lam hrangah thil hman tangkai zet a si thei ding. A
tiduh sancu rawl le rittheih hmantamnak ih sin hrial awk ding, Sodom mipawl ih
an sualnak dang theih ding cu 'ei ding tirawl tampi' ti hi a si (Ezek. 16:49).
A sim duh mi cu taksa hardamnak thawn pehpar aw in dungthluntu pawl ih sim mi,
'ziang hmuahhmuah in man a nei' (1 Tim. 4:8).
A
tawizawngin sim sehla: hniksaknak in sangka a ra king cun, Jesuh kha sangka ah
um tir aw.
Na Ruahnaknun Kilkhawi aw
Pumpi
hremawk nak hrang ih a thupi mi cu ruahnaknun kha kilkhawi ding asi. A
tihsan cu a tha khal siseh, a sia khal siseh, kan ruah mi pohpoh kha kan
kilkhawi thei. Kan thinlung ih ruah mi hi in tuahsuak ter tu ih bulpi a si
(Thufim 4:23). James in (1:13-15) nakah fiangten a simmi cu sualnak hi ruahnak
ih sin a ra a ti. Reipi kan ruat a si ah cun, cui ruahnak in a tak in tuahsuak
ter. Tuahsuaknak in
thihnak tiang in a thlen. Hihi cu kan nunnak sung ih ruahnak, suahkehnak,
thanlennak, thihnak vek ih her aw rero mi a si.
Kan
thinlung ruahnak bang in kan tuah. Ziang ruangah tile a nih cu a thinlung put
bangtuk in thil tuah hmang mi a si (Thufim. 23:7). Cu a si ruangah TV, video,
radio, lamzohnak, thuthang caa siarnak le kiangkap in ti buaithei tu pawl
zohnak ih sin kan kilkhawi awk ding a thupi a si. Bible sungah TV tiih ngan mi
voi hnih lawng ka hmu ti ih ka sim nak in veihnih veikhat hnihsuah ka sai phah.
'Cu tikcu ah BAWIPA
tongkam a mal vivo ih BAWIPA langnak (television) khal a um tuk nawn lo' (1
Sam. 3:1b).
'Ziang hman silo mi a
hawl rero tu ka si lonak dingah i kilkhawi hram aw' (Saam 119:37) (TV Mirang
Bible 'AV' sungah a hmaisa bik cafang 'T' le a neta bik cafang 'V' ih si laak a
si).
Kumthar
hlan zaan ih Khristian nupa kopkhat cun an TV dawngte a siat tikah a thar an
thleng ding maw, a si lohle an hlonhlo ding maw tiin Bawipai hnenah an sut. A
thaizing zingpit teah Saam 101 nak an siar. An dil micu caang (verse)
2b, 3a nak an siar tikah an dil mi cu an ngah: 'Ka inn sungah thinlung thiangin
ka nung ding. A thalo mi cu ka zoi
thei hrimhrim lo ding.'
Kan
nunsung hmuahhmuah ah sualnak a phunphun kan hmu thei ih kan tuah thei. Cui
sualnak pawl huatnak in kan thinlung kilkhawi nak ding ah Jude in in forh (Jude
23).
A
sinan kan nundung ih kan ruah mi kha kilkhawi dan a tha zawngih hmuh daan a um.
Sual ruahnak hi kan hnong lawng silo in, a thiang in le a thianghlim kha kan
ruahnak sungah kan khah ter ding a tul (Phil. 4:8). Hihi cu 'a tha lam zawng ruat hi Cathianghlim
thiltitheinak cu a si.'
Kan
hmuh le theihmi ih zirhnak cu caan khat teah pahnih kan ruattlang thei lo. A
takih tuah theinak thu cu sual le Khrih hi hmun khatah a cangtlang kel lo.
Cui a si ruangah, Bawipai' thu kan ruah caamcin ah cun kan nun khal a thiang
sinsin ding. Bawipai' thu kan ruah caamcin ah cun AM
"Kannih tla cu
kan zaten kan hmai puan in tuam mi kan si nawn lo ruangah Bawipai sunlawinak hi
thlalang bangin a lang ter tu kan si. Cui sunglawinak cu Thlarau a si mi Bawipa
hnen ih sin a rat ruangah kan nunnak hi sunglawi sinsin in le Amah bang sinsin
in in thleng viso a si."
Hi Bible caanghi Khristian
thianghlimnak hrang thaten kan ruah tikah a thupi tak hi a rak si.
Kan
nih khal cu kan zaten hihi, zumtu dik ngaingai pawl hrang a si.
Kan
hmai puan in tuam mi kan si nawn lo sualnak in kan hmai le Bawipa karlak
in tuam ter thei. Kan sualnak cu kan phuang ih cun kan tansan tikah kan hmai
puan ih tuam kan sin awn lo. Rundamtu le kan karlak ah rem awk lo nak a um nawn
lo.
Thlalang
bangin a langter Pathian thu hi thlalang a si.
Bawipai
sunlawinak Bible sungah, Bawipa Jesuh ih thatnak famkim, a ziaza tha
famkim le a hantuan le a lamzin duhnung za pawl kan hmu.
Amah bang sinsin in in thleng vivo Amah duhdawt tak in kan biak tikah, Amah kan bang rori a si. Amah zoh nak ih sin kan danglam theh. Mi hrekkhat ih sim bang in, 'i runtu zoh ka hi; thianghlim ter tu zoh cu a si.'
Sunglawi sinsin in Himi hin
Amai sinak ih sin a sunglawi ter sinsin. Voikhat te ah tuahter a si lo ih, sikhalsehla Aman in neih sung hmuahhmuah
cu a si vivo.
Thlarau
a simi Bawipa hnen ih sin a rat ruangah Kan ziaza thlengthei nak cu
Thlarau Thianghlim ih hnatuan mi hi a si. Bible ih a sim bang tuk in Rundamtu
zumnak ih sin Amah a zohtu hmuahhmuah cu Khrih bang nak a suah ter.
William D. Longstaff in a hnuai ih
ta bang in fiangten a sim:
Jesuh
na zohnak ih sin
Amah na bang ding;
Na rualpi pawl in na tuah mi ah
Amah bangnak hmu hai seh.
Tluk ding hnak in Tlan
hril sawn aw
Tlan
ngam ding ih huaisen ding caan khal tampi a um, nangmah le a ra rero mi
tukforhnak lak ah khal hla deuh nawn tlan ding caan a um. Joseph khal a tlan ve
(Seemsuah. 39:12). A si ko, a
korfualpi cu a hloh, a sinan sui lukhum a ngah. Hi tin a sim fiang, 'a nunnak
hrangih a dotu le a tlan tui hrangah cun ni dang ah khal an do ding.' Kan ni hi
cu nu le pa sualnak (1 Kor. 6:18); milem biaknak (1 Kor. 10:14); duhham nak (1
Tim. 2:22) ih sin tlanhlo rori ding ih sim kan si.
Jesuh
in kan thazaang cak ter ih taima mi si ding ah in zirh. Hi ti hin a sim, 'Nan kut in siseh, nan ke in
siseh, nan zumnak a lo pialter a si ah cun tan uh la hlon uh. Kut pahnih le ke
pahnih thawn kum khua meisa sungih nan tlak hnak cun kut lo le ke loin nunnak
sungih nan luh cu a tha sawn. Cule nan mit in nan zumnak a hlo ter a si ah cun
phorh uh la hlon uh. Mit pahnih thawn hell meisa sung ih tlak hnak cun mit
pakhat lawng thawn nunnak sungih luh a tha sawn' (Mt. 18:8-9). Kan taksa pum
kan tan ngaingai ding tiih sim duhnak a si lo; cungpawl cu Thlarau Thianghlim
ih biakinn an si.
Mi
thenkhat ih ruahnak pek mi cu tukforhnak ih sin kan tlan tikah hmai no lo ih
kan um lo nak ding ah ral rin a tul.
Tukforhnak kha Mithi vek
in Thungrul aw
Sikhal
sehla kan tuah awl lai ding bang ih kan tuah ding thil pawl tuah mi ih sin kan
bang thei hrih lo. Paul in hi
tihin in sim mi cu sualnak thu ah cun mithi kan si tiah kan ruat aw ding a ti
(Rom. 6:11). A thinlung ruahnak hi cu a fiangzet mi le hngilh a theihloh mi a
si. Khat lam lawng a naal mi puan thawn tuahmi mithi thingkuang sungih mi ruak
vek a si. Hruaitu nu hlun kha mithi kuang lam pan in a feh ih, amah cu a bia.
Ziang hman sawn kirsal nak a um lo! Cui nu cun zaan lam ih ra suak dingin a
sawm. Cui mi thi ruang cu caanglo in daiten a it. Cui nu cun cupa cu sualtuah
dingin a phunphun in a forh rero. A sinan cupa cu a thihzo ruangah
zinghman lo ah a cang theh. Hi hi Augustine ih hmuhsuah mi ih sin ruahsal
lehnak a si. Ni khat a pianthar hlan ih a hruaitunu a rak si dah mi in amah cu
ci bai a buk. A kirsal ih zamrang ten a feh hnu ah cuinu cun a kokir sal ih,
'Augustine, keimah ka si, keimah ka si!' Zamrang ten a feh vivo ih, a hun auh
kir sal. 'A si ee, ka thei a sinan keimai ta ka si nawn lo.'
Cu
miruak pa kha sualnak tuahding in a thlem ih a sawm bang tuk in sualnak thu ah
cun mithi kan si tiah kan ruat aw ding. A sinan kan tawkter mai lo ding. Kan
Bawipa Jesuh Khrih ruangah Pathian ah kan nung a si tiah kan ruat aw ding. A tiduh
mi cu Bawipa cu a thu lung ringring nak thawn Amah lungawi tertu hna tuan
hawlnak thawn kan sawn kir sal ding a si.
Tihnungza Daaiawknak kha Hrial
aw
A
dang kut tuah mi ih ruahnak malte pekmi bang in, daaiawk, pom, tongthlum,
cangvaih daan, zawhte bangih cang vai rero theih thiam ding thil ziang maw
tete ruahak pawl kan hrial ding a tul. Moody Thla tin Caa (Moody Monthly) ih
ngan mi sungah Jerry Jenkins ih 'daan le zin' tawlrel mi pawl cu a mai hrang, a
nupi, a sungte, a hantuannak a pu, a kohhran le Khrih ih mithmai pawl a
humhimnak ding hrangah a hruang (dai) kulh mi kha a thlun.
1.
Ka theih lomi nunau thawn kan tonawk a silole zanriah kan ei tlang, a siloh le
khual thlawngtlang a tul caan tinten veithum lai ka ruat nawn. A netnak ah hrial
theilo khop ih hnoksak ih a si theile theilo ding thu cu ka nupi ka sim thei
hmai sak a tul.
2.
Daaiawknak thu ah ka ralring zet. Ka cibai ding caan, a siloh le pomawk ding
caan, a silohle cibaiding aiah kuah awk ding caan ah kei mai rualpi tha le ka
laicin senpi pawl lawng kha midang hmai ah ka pom.
3.
Porhnak ka pek tikah an mah kha porh silo in an hnipuan hruk le an sam tuahdaan
kha ka porh sawn. Ka hmuh daan an cun nunau pakhat zoh a mawi ti hnak in a
hnipuan hruk a mawi tiih porh hi a dang lam na sa.
4.
Caizawng vek ih um a siloh le duhsaktak ih thurel khawmnak, hnihsuah sainak
tiang in ka hrial.
5.
Caathawn le tongkam thaw ka nupi ka sim leuhleuh mi cu kan thitawk lai ih ka
kam mi: 'ka dam sung in nangmah lawng ka lo kil khawi ding
' ti hi a si. Diana
hi cu thikthu sia mi a si lo, ka hnenih sin rinumnak I dildah lo; a sinan ka
thusim mi le amah ka kilkhawi daan pawl a lung kim zet.
6.
Ka hnatuan nak ih sin inn ka thleng ih nauhak pawl an ihthah hlan tiang caa
ngan nak le zung hnatuan nak ka tuah lo. Hi ti ih ka tuah nak ihsin ka sungte
thawn caan tampi kan hmang thei ih, kei le ka nupi khal thaten caan kan hmang
tlang thei.
Ruahnak nemter tu thil pawl
hmuahhmuah Hrial aw
Tongkam
le tuahnak pakhat khat ih sin hrial ding dang cu, sualnak hnong ding ih kan
pian ih sin in thlakniam thei tu zu innak, ruahnak buaiter thei sii pawl hman
nak pawl kha kan hnong ding a si.
Sii le zu hmannak ruangah mi tampi in an tuah lo ding mi hi an tuah pang thei theu.
Erin Lutzer in hitin ruahnak a nei:
Zu ritnak le ningzahnak hi an feh tlang theu tihi Noah ih thu ih sin kan hmu. Hihi Bible sungih zu ritnak thu kan hmuh hmaisak bik a si ih Noah hi a thlamsung ah lawngte in a it ti hi na thei. Zu ritnak hin minung ih ruahnank a niam ter ringring. Mal te in hnuah, supawk theinak hmuahhmuah a hlo theh ih, minung ih thuruah thei mi pawl khal ziang hman poisa lo in an tuah ta mai. Tu baite ah amai zawn lawng ruat tu mi pakhat thawn thu kan rel thlang: 'zu in minung pawl hi zianghman ruahnak neilo rannung bang in a tuah thei. An thin bangnak hlohter nak ding hrangah zu innak lawng in lamzin an hmu thei.
Bawmnak Dil aw
Tukforhnak nasa zet in in neh neknek
caan le bawmnak kan neilo tinkan ruah caan ah ziang kan tuah ding? 'Bawipa ko aw' tihi a sawnnak a si. 'Bawipa cu beunak innsang pi a si,
miding pawl cu cutawkah an feh ih an him' (Thufim 18:10). Peter cu tifawn lakah
pil ding ih a ruah awk tikah hi tin a au, 'Bawipa, I run aw!' (Mt.
14:30). Bawipa cun hmakhat te in a run. Hi bang in a tuah ringring.
Pathian in Nangmah
hmangin Hna a tuan ti zum aw
Harold
Wildish in a Bible caa hmaisa bik sungah hi bang tuk in thazaang pek nak a nei:
"Na sualnak ih phur rit hmuahhmuah tanta tahrat in le Khrih ih hnatuan
theh zo mi tlun ah thumawk a si ah cun na um nak le na hnatuan mi phur rit
hmuahhmuah kha na tan a si ih, Thlarau Thianghlim ih hnatuan rero lai mi ah na
hngat aw ti nak a si. Zing tin in Thlarau Thianghlim ih lam hruainak ding ah
aap aw aw la, cun thangthat nak thawn aap aw in nangmah le nahman ding mi kha a
lo tuansak nak dingah a hnen ah taan aw. Cui ni cu lungawi sopar ten Amah cu
rinsan in le a thu ngai ding in ruat aw aw, na lamzin hruaitu, lungfim ter,
tuah that ter, zirhter, hmanter le Amai duhnak bang in nangmai sung in le
nangmah hmang ih tuah ding in Amah cu rinsan aw. Na hmuhmi le na ruahnak ih sin
hrial ta hrat in Amai tuannak tlunah hngat aw mai aw.
Thlarau
thawn khat ti mi cah thinphan nak ding zianghman a um lo; hihi cu thianghlimnak
a si. Vei tampi cu tuah keel tuahnak leitlun ah le harsatnak tiang in a khat
theh thei. Thazaang in petu ding ah mangbang nak tampi tak toncaan khal a um
ding. A si nan nunnak lamzin hruaitu in in hruai ding. kan tuan mi hi nasazet
in a tlangsuak ding. Pathian cu kanmah sung ah le kan mah hmang in hna a
tuan a si ti kan tei fiang ding ih, a sinan porhawknak ding hrang ih tuah ding
hi a si lo. Midang pawl thawn kan komawk tikah Pathian ropit nak hrangah thil
pakhat khat a ra lang suak leh ding.
Thiltitheinak
(Lk. 24:49; Acts 1:8); tetti hrangih huaisennak (Acts 4:13, 29, 31); lungawinak
(Acts 13:52); thangthat nak (Lk. 1:67-75; Efe. 5:19, 20); le tuhlutawknak pawl
kha a tul.
Tu
ah cun thianghlimnak thu ah ruah daan dang deuh in kan her ta hnik pei.
Khristian pawl in an hrangah uknak (kingdom) pahnih an hmu Bawipai uknak le
leitlun uknak hi a si. A danglamnak a thei ih, cun a zumnak khui ah si a um ti
khal a theih a tul rori a si.
A KHAN 12
UKNAK P
Hithu hi uknak pahnih thu a si. Pakhat tu cu leitlun thu a si ih, a pakhat cu Pathian Fapa ih uknak thu a si. Annih cu an bang aw hrimhrim lo ih, a remsal har mi an si. Pakhat tu cu thinlung ruahnak le thlarau thiamnak thu a siih, a dang pakhat cu khuavang thu a si. An karlak ah tipikel in a dang.
Leitlun Uknak
Leitlun thu kan vunruah tikah, leilung
bial thu kha vun khihhmuhnak si lo in, amai mawinak le minung hlohralnak
leilung pi ti sim duhnak a si. Pathian theilo tu ih fimnak le thansonak thu kha
rel duhnak sawn a si ih, cu mi cu minung in Pathian ih an hngahawknak hrangih
an tuah mi cu a si. Pathian cu
hnong tahrat in milai khawsaknak thu hi a sim mi sawn a si. Hihi Pathian tello
ih milai in anmah le anmah an nuamawk theinak hrangih an hawl nak ruangih a
tuah le a tuannak thu a si. Hihi
cu sual bulpi, sualman, le sual pathian (khawzing) cu a si. Hihi taksa hiarnak,
keimah tinak le maizawng ruahnak ih sin dang aw mi a si. A takah cun hihi milai ih Pathian an
donak thil pawl a si. Bawipa
ziang rello le tlansan lawng si lo in; mawilo takih Amah an dodal mi kha
asi. Himi cu rualremnak siat tertu hnak in a nasa sawn a si; ralpi rori a si lo
sawm.
Bawipai Uknak
Pathian
Fapa ih uknak kan ti tikah, minung pawl khawsak nak ah Jesuh Khrih hi Bawipa le
Rundamtu a si tin a pom ding ti hi ka ti duhnak a si. Himi tuahding ih tumtah
mi hmuahhmuah cu Khristian pawl hrang a si. (Uknak le Kohhran lakah sullam a
nei mi doawknak um hman sehla, a bang rep bang in kan tuah thei a si).
Satan le Khrih
Satan
hi hi leilung pi uktu a si, a thu neihnak le a ukdaan thu kha a phuang rero.
Amah cu hi leilung uktu (Jn. 12:31; 14:30; 16:11), hi leilung ih pathian (2
Kor. 4:4), le misual pa (1 Jn. 5:19) tin kawhmi a si. Amah cu mibumhmang le
thuphanper mi a si (Jn. 8:44) ih a danglam theilomi a mai tumtah mi cu rukru
ding, thatding le siatsuah ding (Jn. 10:10) hi a si.
Bawipa
Jesuh Khrih cu uknak dang ih uktu a si. A tumtah mi cu nunnak tlamtling zet pek
ding hi a si (Jn. 10:10). Uktu tampi a um ti hman hai sehla, 'kannih hrangah
cun pakhat
Bawipa pakhat, Jesuh Khrih lawng a um ih Amai sung ih sin ziang
hmuahhmuah semsuah a si ih Amai sung ih a nungmi kan si (1 Kor. 8:6b).
Zo ih ta deuh saw?
Pathian a zumlo tu hmuahhmuah cu leilung tlun uktu ih ta an si (1 Jn. 5:19). An pian thawk ih sin leitlun ta an si cih. An ni cu leilung hluumtu pawl tin ruah an si ih leitlun ah inn an nei. Saam cangan tu pa in an nicu ziang tin a sim tiah cun, 'annih pawl ih covo cu, an nunsung ih a co mi lawng hi a si' (Saam 17:14). Leilung hi an duhdawt ih leilung khal in a duhdawt (Jn. 15:19).
Mi pakhat a pianthar hnuah cun, a pakhat
nak uknak ihsin a pahnih nakah a thleng thei (Jn. 3:3,5), cun tipilnak thawn in
a thlengawknak cu a fiang ter. Leilung tlunah um hrih hman sehla, leilung thu
thawn a buai nawn lo (Jn. 14:18; 17:11). A ni cu mikhaul le raltlan mi a si (I Piter 2:11). Leitlun thil pawl
zianghman keng lo in van inn lam panih leitlun ih khual tlawng rero mi a si
sawn. Leitlun thil a duh lo ih, a tuah pang a si le Pathian ral a si ding ti a
thei aw ( I Jn. 2:15). Cuihruangah leilungin amah hua ding in tha ten a hrial
sawn (Jn. 15:18, 19; 17:14; I Jn. 3:13). Leilung in amah a tuah duhdan kha a
hnong ih leilung thu thawn a rualrem aw nawn lo ti sim duh nak sawn a si (Rom
12:2). Leitlun thawn
pehpar aw in thlemnak thawn a um khawm dah lo, a silole kham ringring in a um.
Leitlun thil pawl a tha lo tin a sim (Jn. 7:7), a sinan ziangtin leitlun ih
hremnak ihsin minung pawl runsuah ih an um thei ih, Krih ah luatnak diktak an
hmuh thei ding tin thuthangtha phuan a si thotho (II Korin 5:18-21).
Leilung hi mi thinlung a la thei mi, mi
thlem thei le mi kaihrem thei tu a si. Christian hrekkhat cu himi in a thlem rero ih a
hi sung ihsin suah thei a si lo ding tin beidong in an ruat. Curuangah a
kham tu hruang cu lan ding in an zuam. Leilung pahnih hrang ah a tha bik in an
zuam. Hi thu ruangah leilung le kohhran an doawknak hi a fianglo ter theh. Mi
pakhat in hitin a sim, "kohhran ka hawl ih, leitlunah ka hmu; leitlun ka
zoh tikah, kohhran sungah ka hmu." Cun Wordsworth in hitin a sim:
Leitlun hi kan hnenah
a tam tuk;
A rei maw, a zamrang,
kan ngahih kan hmang,
kan cahnak pawl a
lakin kan hmang theh.
Pathian
fale leitlun thawn unau bang in a um ah cun Pathian in amah cu leitlun thil
tuah dingah a siang theu, cuti a si ahcun leitlun hi a kawlawng nasa mi a si ti
hi a thei suak ding. Hi mi cu a lem lawng a si. Thin diriam nak a pe thei lo.
Hi mi in lungawinak a thlen thei asinan dunglam thuhla ruat sal tikah riahsiat
za a si.
Bawipa,
a sia zo mi tikhuah pi cu in ka tum,
Asinan ee! Tidai ka in ngah lo.
Kuun phah ih in ka tum khalah,
A cem theh zo,
Cun
in hnihsan ih ka tap ruangro.
Leitlun ah Ziang an um?
Dungthluntu John ih in sim mi cu
leilung a si mi thil hmuahhmuah sualnak tisa in a hiar mi, milai in an hmuh
mi le an duh mi thil, minung ih hmaihngal porhawk nak ih an ruah mi thil
hmuahhmuah hi a zaten leilung ihsin a ra mi an si theh (I Jn. 2:16). Tong dang in sim sehla, leilung in
nu le pa sualnak, tuarnak, rumronak, rak, liannak, misenpi thu, le huham pawl
hi a sunloih a si. Leilung ih minung pawl hi caan ri lo te lawng an nung ding,
a kumkhua a si lo; thil ri pawl hrang ah a si, minung hrang a si lo, an mai
hrang a si, Pathian hrang a si lo. an zaten an thlennak ding cu thlanmual a si.
Khristian
pawl cun ruahdan danglam an nei. Cu mi cu hiarnak si lo, duhdawtnak, tuarnak si
lo, thianhlimnak, buainak si lo, pumkhat sinak in a hminsin. A nih cun
dingfelnak, hnangamnak le Thlarau Thianghlim sungih lungawinak hi a thu pi ter
(Rom 14:17). Mithmuh ih tisa in a hiar mi aiah zumnak ih hiar mi hi a
tuah duh sawn. Tisa sualnak
hiarnak aiah, Thlarau ih hiar mi hi a tuan duh sawn. Hmaihngal porhawknak aiah,
Pathian ih sunlawinak hi an hawl duh sawn.
Leitlun Thil hi Ziang a
si?
A
cem zo hnu caan sungah, leitlun thil tiih an ruah mi kuakfawhnak, zuinnak,
lamnak, phe leknak, le video zohnak ti ih khammi a rak um. A tu cun an thlaih
mi darper cu a lehlam ah a vawk thlang. Hi kham mi pawl hi hi bang in a ring
thlang, "ka in lo, ka fawp lo, ka thial lo, cun fala hnen ah mibang in ka
feh lo" tin hnihsuah an sai mai. Hi thil pawl hi leitlun thil a si lo tin
an ruat. Thil hmuh dan sual, umdan sual, ruahdan sual pawl hi ziangtin kan
hrial thei ding? Hi thil ruangah Erwin Lutzer in hitin a sim, "Khristian
mi tampi in sual thu pek pawl hi an hnong ve ko, NT ih a hram a si mi Khristian
nun khaisan ding duh ruang ah si lo in, an mai sinak khai an duh ruang ah a si
sawn. Ei le in le nu le pa nomnak tuah ngah lo ding tla an phang. Cuiruangah a
hlan ih khammi pawl kha ruahnak diklo tak in an sawi sel a si. Ti cun ruahnak
dik lo sul bawm sungah cun a lut deuhdeuh.
Khuimi deuh Leitlun?
Leilung pi in hmel dangdang a nei. Ramuk
tu do awk nak leitlun a um; amah leilung um dan hrimhrim hi a sia theh.
Sumdawnnak leilung a um; ziazadik lo takih tuah mi pawl thawn a feh. Biaknak lam leilung a um; a kutpawl
cu Jesuh ih thisen thawn a hnawihnih theh. Thilthiamnak, music le munphung
leilung a um, Krih hmel an ti bal, ziangah tile himi hi hnaihnok ter tu a si.
Cun hnawmbal, nu le pa lam elawknak, pahnih lungkimnak thawn ih lungawi hawlnak
leitlun khal a um. Hollywood le TV pawl khalin a phunphun in hi leitlun thu an
zir rero.
Zumtu
in leitlun ih duhnak a phunphun cu ziang tin an sawn ding? Ramuknak thuhla
leitlun a um bangin Khrih siseh dungthluntu siseh zohman an tel lo ti a fiang.
"Kei ka uknak ram cu hi leilung tlun ah a si lo" tin Bawipa in a sim
a si lo sawm? (Jn. 18:36). cun Paul in kan ram ngaingai cu vancung ram a si tin
a sim thei a si lo sawm (Phil. 3:20). Minung ih harsatnak a phi suahternak cu
ramuk thuhal tlunah a si lo, asinan zaangfah ruangih rundam nak thuthang a si
sawn.
Pathian
mi pawl hi sumtuahnak leitlun ihsin an pen hrang thei lo, curuangah Paul in
fimzet in ruahnak in pe, "leitlun thilri buai pi uh, asinan leitlun thilri
a buai pi lo vekin um uh" (I Korin 7:31). Ralkap cun amah hotu bawi ih
duhnak kha a thlunih ralkap a si lo mi mi menmen ih thuhla sungah a cokkalh aw
lo (II Timote 2:4).
Biaknak
lam leitlun thu kan ruah tikah, Bibleih Krih tuarnak a ti mi kha kan telh lo
tinak a si. Christian ih dinhmun cu Amah pan ding hi a si ih, riahbuk lengah
fen in a tuar mi ningzah nak tuar ve ding a si (Heb. 13:11-14).
Thilthiamnak,
music le nunphung leitlun a um bangin hi miah hin a hmaisa ah ziang mi ha a thu
pi bik ti suh ding a um. Paul cu nunphung lam hmun pi bik Athens ih a feh tikah
an thilthiamnak in a ni cu ziangtin hman a buaiter lo, asinan an milem khuazing
biaknak in a riah a siat ter riahsia zet cingin Mars tlang an ti nak ah cun a
hungfeh ih rundamnak thuthangtha cu a sim (Dungthluntu 17).
A
siah cun lomawknak leitlun teh ziangha a si? Hell lamzin ih minung pawl lawm
nak a si maw? Minung nunnak timi hi hi vek lawng maw si? Hollywood teh in a
siatsuah ter maw? Lamcawnnakin teh thlarau lam a khai sang maw? Hmaisong um lo
tak ih sawnnak cu hivek fihnung le hnawmbal thawn a khat mi cu ziangtik hman ah
Pathian hrangah thawnthu mawi an tuah thei lo ding.
Fimnak Phunhnih
Pathian
fimnak a dodal tu leitlun fimnak hi kan zoh leh kei uh. Tahthimnak pek mi phun
hmanih zoh hi a tha bik ding.
Paul
in leilung le Pathian ih fimnak tahthim nak cu hitin a ngan: "
Minung in
anmai fimnak in Pathian an theih thei lonak dingah amah Pathian in a fimnak in
a rak tuah cia zo a si. Sikhal sehla kan phuan mi 'at thlak' an ti mi
thuthangtha hi hmangin a zumtu pawl ruun dingah Pathian in a tuah mi a si
asinan kan nih cun thinglamtah ah khenih an tar mi Krih thu kan phuang ih
cuithu cu Judah mi pawl hrangah rilhbah nak a si ih Greek mi hrang ah cu at
thlak an ti mi a si. Cun Judah mi siseh Zentail mi khal siseh, cuti kan phuan
mi cu Krih a si ih Krih cu Pathian cahnak le Pathian fimnak a si. Ziangah tile
Pathian ih atnak a bang mi cu minung ih fimnak hnakin a fim sawn, cule Pathian
ih tawntaih nak a bang mi cu minung ih cahnak hnakin a cak sawn (2 Korin
1:21,23-25a).
Uknak Pahnih ih Thilti
Dan
Uknak pahnih ih fimnak pawl hi a lamdang nasa a si ahcun, an thiltidaan leh tawlrelnak pawl khal a cang rori ding a si. Hi nah malte a danglam awkna cu:
Ziangti vek Ralthuam?
Leitlun
ralthuam cu meithal le tibawm lawng silo in paisa, mai that nak ding ih thuhla
suah mi, zapi theih ih umnak le dinnak, minung thinlun hman theih nak, ding lo
zet ih tuahnak pawl khal an tel. zumtu ih hriamnam (ralthuam) cu Pathian thu,
thlacamnak, zumnak, le duhdawtnak a si. Hi pawl hi "a cakzet mi Pathian ih
hriamnam sawn an si ih ral hauhruang khoh zetzet siatbal nak ih kan hman mi
hriamnam an si" (2 Korin 10:4).
Sunloihnak
A
tu leitlun sunloihnak thu kan ruat hnih pei. Ziangvek in hi thu ah thinlung tho
ter le a cangvaih ter? Hi mi in puanthlep, zuk tar mi, thiamnak let hmat,
hminthatnak tacik, nehman thil hlawn, bang aw mi thuam, le covo pawl a hmang a
si. Napoleon in voikhat cu rawng puanthlep tawite pakhat hmang in thu a sit,
"hi ti vek puanthlep bangin ram pakhat a din thei!" a ti. na ruah
tikah a lamdang in na theih ding mi cu puan than dawr ih sin tangka man mal te
in puantlep cu na duh zat na lei thei. Mipa le nunau pawl cu a tha lo mi, a
vuai thei mi pangparkual lukhum an ngah duh hrangah thingkung pakhat ih hnah lo
duh in peng 26 tlan a zuam a si. Hi bang pawl hi leitlun sunloihnak cu a si.
Paul in an nih cu a vuai thei mi pangparkual lukhum men a si ih, sikhal sehla Christian pawl cun a vuai thei lo pangparkual lukhum kan hawl a ti (1 Korin 9:25). Pathian ih tongkam in zumtu pawl thazaang in pek mi cu dingnak lukhum hrang, nunnak lukhum hrang, lungawinak lukhum hrang le sunloihnak lukhum hrangih zuam aw dingah in forh. Zokhal sisehla Khrih kha mi hmaiah a phuang ngam tu cu mi Fapa in Pathian ih vancung mi pawl hmaiah cubangtuk in a phuang ve ding (Mt. 10:32; Lk. 12:8). Rundamtu ih sunloihnak hi ziang in kan tahthim thei ding "hnen um tha, rintlak zet hnenum na si! (Mt. 25:21,23). Rinnak in zumtu pawl hitin in tong ter thei:
O leitlun, a ropi mi le sunloih tlak,
Na lunghmuinak hi a lakin a karh!
A thlumzet mi thu ka rak thei!
A hman taktak mi ka ngah zo tin ka thei.
Khrih in hmun pakhat I tuah sak ih,
Cunah cun inn nuam pi ka nei;
Cunah cun Jesuh cu ka hmu ding;
Cunah cun Pathian thawn kan um tlang ding.
Hannah K. Burhngham
Rammi Sinak Theihtheinak
Leitlun rammi sinak theihtheinak cu mineinung, porhaw le hmaihngal mi an siih, a hminthang duh pawl hi an si. Khrih ih uknak ahcun hitevek a um lo. ram mi sinak theihtheinak hi cu thlarau lamih farah, ninghang lungsia pawl, lungnem mi, Pathian ih duh mi tuah a duh tu, mi zaangfah thiam tu, thinlung a thiang mi pawl, remnak a tuah tu pawl, le Pathian duhnak tuah ruangih hremnak a tuar tu pawl hi vancung ram cu an mai ta a si (Mt. 5:3-12). Jesuh cu mi aa pawl, mi tawntai pawl, mi nauta pawl, mi ih hmuhsuam mi pawl, le zianghmanih an siar lo mi kha a hril sawn a si (1 Korin 1:27-29; Jeim 2:5).
Thunetnak
Tusan sansia sungih sin kan nih in
luatter dingah Khrih cu a thi (Galati 1:4). Hi leilung hi kan hrang a thi zo
ih, kan nih khal hi leilung hrangah kan thi zo (Galati 6:14). Kross hi kan uarawknak a si.
Leilung
cun Rundamtu zianghman a pe lo, asinan Kross le thlanmual cu a pe a si. Pathian
cun inn ih um men tahratin hiti vek ih hawl ding a kham.
Hinah
cun mikhual kan siih, kan thlamuang lo ding,
Leitlunih a lo pek mi inn cu thlanmual.
Na kross cun fek zet in in fun khawm,
Nangmah hi kan tleunak hlawnthil na si.
(James G. Deck)
Leilung
hi Pathian ih thuthennak hnuaiah a um. Dungthluntu Johan cun hitin a sim,
"leilung le a sung ih a um mi thilri pawl an hloral vivo". Cun Donald
Gray Barnhouse in hitin a bet: "Kan ni cu leitlun thil kan duh ding a si
lo, ziangah tile hihi leitlun fim le thansonak thawn mawh tuar ter a si ih,
Bawipai thih nak ruangah vanduainak thawn siatter theh ding a si. Kan nunnak ih
thuhram, duhnak le thiltidaan pawl hi leitlun ih uire mi le thianghlim lo mi
pawl thawn a rawi aw thei lo.
"Leilung
le a sungih a um mi thilri, milai ih an tlaihsan mi pawl hi an hloral vivo zo;
asinan Pathian duhhak a tuah tu cu kumkhua in a nung ding" (1 Jn. 2:17).
Leilung
le a sungih a um mi thilri vek siloin vancungram mi kan si ti theih a tul nasa.
Asinan kan theih hrelh lo ding mi dang a um, cu micu, sual umtu dan le
sirawknak diktak hi a si. Curuangah, theih ding mi cu, a cozah thuhla zirnak
ihsin a dang taksa umdan lam zirnak kha thlen theh thei a si.
A KHAN 13
SUALNAK LE SUALSIRNAK IH SULLAM
Sualnak
cu ziang asi? Sualnak cu Pathian ih sunloihnak in coter thei lotu kan tuahnak,
kan tongkam, kan ruahnak thalo pawl a si (Rom. 3:23). Cumi cu Pathian in
duhdaan thlun lonak a si. Thiltha lo tuah lawng siloin, thiltha a tuah ding mi
thei na cingih a tuah lotu khal mi sual a si (Jeim 4:17). Zumnak um loih tuah
khal sual a si (Rom. 14:23). Sual cu daan buar a si Pathian ih daan a buar
ter tu cu sual a si (1 Jn. 3:4).
Sualnak cu leitlun pum huap mi a si. 'Leilung tlunah thatnak lawnglawng a tuah ih siatnak a tuah dah lotu zohman an umlo' (Thusim. 7:20).
Sualnak cu suahkeh ihsin a si. 'Ka suah ihsin mitha lo ka si ih ka nui pum sungih sin misual ka si' (Saam 51:5).
Sualnak cu hmun tinah a um. Minung cu selinglet (totally depraved) an
si. Sualnak in milai ih taksa hmun tin kim ah hna a tuan (Rom. 3:13-18). Hi
cabu sungah sualnak phunkim a tuah lo tla a si thei, a sinan a tuah thei.
Sualnak
cu thinlung in a thok a si (Jeim 1:13-15). Milai in a ruahnak ah, minung mitih
hmuh theilo mi sualih lamzin kha a thlun thei. Sual thu a ruah deuhdeuh le, a
kaa sungah rawl thlum vekin a rial ding ih, sual tuah kha a duh deuhdeuh
ding.
Sualnak
cu tihnungza asi ziangah tile Pathian dodaltu a si (Saam 51:4a). Cumiih a
tihnunzia cu milai sinak ih tuarnak pawl; kan sualnak hrangih Bawipai tuarnak
pawl; le zumlo tu pawl hell ih an tuarnak pawl vek a si.
Sualnak
cu sal ih kaih a si (Rom. 6:15-16). A kaih mi pawl cu duhhiarnak, duhhamnak, le
fihnungza asi mi daan pawl hmuahhmuah thawn a telcih a si.
Sualnak
in mi a bumter. Sualnak in caantha cu a pe thei nan diriamnak a pe thei lo.
Hremnak ihsin a tlansuak ter nan luatnak a pe thei lo. Ralrinnak hrang a duh um
mai thei nan a thu theih hnu ah cun zoh a sia mi a si.
Sualnak
in mit a cawt ter. Kanmah le kanmah hnak in midang tlun ah sualnak cu kan thei
ol sawn asi. Kanmah ah upat tlak zet in a lang; midang tlunah cun kham theih mi
a si. A diklo mi mi pakhat lawng kan hmuh ahcun kanmah le kanmah kan
ngaithiam aw. Himi in a sia mi
kan thinlung a hnem.
Sual
in thinlung a har ter. Sualnak kan tuah leve ten thinphan nak a thlen
ter. Kan tuah deuhdeuh ih, kan poisa lo deuhdeuh nak cu kan thinlung ruahnak
kha kan phuang suak tinak a si. A rei deuhdeuh ih, ol takin sual kan tuah thei
ih poi kan ti nawn lo. A cem zomi ruahnak ah kan tlu saal.
Sualnak
in sualpuhnak a thlen ter. Adam a tluk siat tikah, Pathian le a nupi kha sual a
puh: '
Ka hrangih na tuah mi nunau nu' (Seem. 3:12). Eve in satan sual a puh:
'Rulpi in i bum ih ka rak ei a si' (Seem. 3:13). Atu cu an tefasin pawl in an
kiangkap um mi, an nu le pa pawl , a silole an rualpi pawl an bum. Tahthimnak
ah, hitawkah mawtaw accident nak thu kha aamahkhan zungih simfiangnak then khat
a um.
Ke
thawn a fehtu pakhat khuilam ih pialding a thei lo, amai umnak lam ah ka feh
ve:
Cupa
cun lamzin a luah thluh. Ka khawng hlan ah ka kian a tul a si.
Lamzin
sir ah mawtaw mawng in hlapi kha ka vun zoh duak, cu tin lamzin dawlnak
leidawlnak lam ka pan vivo.
Rinlopi
ah telephone thuam umnak ka thleng thutthi. Ka mawtaw hmai kha a khawng ngah
tikah lamzin dang ah pial in ka mawng.
Sualnak
cu ziangtik hmanah thuh theihmi a si lo (Heb. 4:13). Leitlun ih tuahthup mi
sualnak pawl cu vancung ah phuan thluh an si ding.
Sualnak
cu a um meen dah lo. Col (ritthei thil) vekin hna atuan. Thil pakhat in a
dang pawl kha a khuh thluh ter thei. Mi pakhat in thithalo a tuah tikah hmun
hlapi ih a feh ruangah hmun tinkim ah a feh zo tiin a ruat. Minung in an mai
sualnak ngaidam ding a duh le ve ten a tamsawn cun an tauh deuhdeuh ih, mawhter
nak a mal ruangah, ai tamsawn in an tuahduh deuhdeuh a si. Cu ruangah sulnak cu
vurhlum vek a si.
Sualnak
in mithiang mi hnen ah tuarnak a thlen ter ih thangthar pawl hnen ah khal a
thlenter. Zutama in a fale pawl a riahsiat ter. AIDS natnak cu mithianghlim mi
hnenah thisen thunnak in a kai. Sii suai miin a hrin hrih lomi a pum sungih
naute kha a siatter. Mithiang pakhat hman an um lo. A tuahmi pawl, a that
le a siat khalah, midang pawl a sawn a si.
Sualnak
cu a tu ah le a ra laiding mi caan ah a rungcang ding mi a um ringring asi. A
tu ah minung ih thlarau, thinlung, le taksa tlunah hna a tuan rero. A ra lai
ding miah sualnak in kumkhua thihnak le hell ah mi a hruai a si.
Bawi
Jesuh Khrih ih rundamnak zumnak tello in sualih hnatuannak in kan luat thei lo.
Tu
ah, Israel siangpahrang David ih tonmi sual ih hna tuannak kan zoh hnik
pei.
David
in thil tinkim a nei mawinak, lennak, hminthannak, sinak, mithmai ngahnak,
sung khat le rualpi pawl a nei. A felnak ih sin lal tohkham co tu ah a cang.
Fiang tein, Pathian ih mithmai a ngah ih a hrangah a ra laiding mi cu thukamnak
in a khat. A hrangah cun leilungpi hi tikep vek men a si.
A
sinan, amah le amah kha a thahnem lo mi le daithlang nak ah a pe aw. A ralkap
pawl raldo ih an feh laiah, David cu hnangam zet in le thinnuam zet in inn ah a
rak um. Hnatuan nak nei sehla, a zohthup mi nunau nu hnen ah amah le mah a
mualphohaw ter lo ding. A sinan a taksa duhnak a thlun nak in, satan pa kha
nehnak a pe.
Hniksaknak!
A ralrin loh lai caan ah, a inn tlun ih a feh rero laiah a mawi ngaingai mi
nunau a hei hmu. Cu nucu ti a kholh rero lai a si.
A
thinlung a phur that! A taksa hiarnak a suak ciamco. David cun cui nucu a duh
ih a tul ngaingai a si. Ziang ruangah David in cui nunau cu a tul? Nuamnak a
duh ruangah a si lo maw? Kan nunnak hi hivek lawng ding a si maw?
Cu
ticun ralrinnak meisa sen cu hmun tinkim ah a eng a si. A thinlung cu a hrum
rero, 'A silo! A silo! Himi cu na tuah hrimhrim lo ding. Hi micu sualnak a si.
Hi micu uiretnak a si. Bang aw!' David cun a siahhlawh pawl cu cui nunau va
hruai ding ih a thlah lai hmanah an lakih mi pakhat in cui nu cu a rinumzet mi
na ralbawi pakhat ih nupi a si tiah a eel a si.
Raldonak
thawm a thang ringring. Khui mi a dikih khuimi a diklo tiih thusuhnak a um lo.
Lung a fimmi, thu ruat thei mi, theihthei mi si ding cu tuah saal lo ding,
thinlung ih au aw ngaihsak ding a si. A sinan hi nunau nu neiding in na sa
zetih hiarnak a um a si. A duhnak cu, a fimthiamnak kha mi hmuahhmuah ih
relsiat celcelnak dingah a zuar a si hmanah, a duhmi cu a nei tengteng tum a
si. Tuarnak hnakih thupi sawn zianghman a um lo. Rei lote taksa duhnak a thlun
duh ruangah, a lungawinak, a sungte, a hminthatnak pe ding in a duh a si.
Mu le Mal neilomi Tuahnak
David cun mu le mal neilomi thil a tuah.
Thinlung ih tuar nasatnak in
thianghlimnak a hlo ter. Tisa hiarnak ih thleemnak pawl cu a hrangah cun a
thuhla elnak hnakin leemthiamtu a si sawn. Vancungram ruahsannak le hellram ih
tihnun zia cu a hla aw ngaingai a si. Reilote a duhnak ruangah, Pathian
tihzahnak, a maithuhla, a sungkua pawl ih ngaisannak, a rualpi pawl ih upatnak,
le a thiltitheinak pawl a thleng aw ter a si.
Alexander
Maclaren ih hmuhdaan cu, 'Dinghnak a duhnak a theih hngilh, Pathian thawn an
pawl komnak ih a lungawinak a hlon hlo, a thlarau nunnak a thimter, a lennak a
cemter, a tanglaimi a nunnak ah a lungsung ah vansiatnak suumpi a thlen ter ih
a mai hmin le a biaknak kha capoh tuahnak ih hmuhsuam mi ah a can ter. Milai a
si vekin, siangpahrang a si vek in, ralkap a si vek in hlawhsamnak a suah
ter.'
Esau
vek in, a fimthiamnak kha tisa hiarnak hrangah a zuar.
Sualnak
hi cu duhnak ah cun a mawi ngaingai; vun zohsal ah cun tihnung za asi. David
cun a ten um mi a tong zo. A thuhla a vun ruahsal tikah, sualnak in a ei cem
theh zo. Sualnak ruangih a phuhrungnak in a na sa zet mi tuarnak a tanta. A
himnak ding a tuah thei tla a si mai thei. A rinum mi a ralbawi kha a thah
tengteng nak ding ah ral hrannak bik, hmailam bikah a feh ter. Cutin a suak
hrih lo mi naute cu ralbawi pai fa a si tiah an zumding ih, nu hmeinu cu ka nei
thei ding tin a ruat.
Siangpahrang
cun zohman in an theilo ding tin a ruat. A sinan Pathian in a thei ih Pathian a
thinheng ngaingai. Pathian in David cu cui thilsual cu hrial ding in a duh
ngaingai. Caan a rei hnuah Bawipa in uiretnak le mithahnak ih a sualnak pawl cu
a theihter sal ih David in a rak el. A sualnak cu hrial ding in, sirding in, a
silole phuang ding in a tum khal le ningzahnak le mualphonak in a khat. A lung
haknak hi duhawknak maw sualnak ruagh ah maw asi, a silohle a pahnih in
a si maw?
Netabik
ah, Bawipa in a profet Nathan cu tahthimnak thawn va sim dingah David hnen ah
cun a thlah. Cui thu cu milian pa in mi farah pai tuu neihsun a lon thu a si.
David cu a thinheng ih, thiltha lo tuah tucu thi ding in thu a pek.
Cu
micu thang a si ih siangpahrang cu cui thang sungah a awk a si. A nih cu misual
pa a rak si. Midang tlunih sualnak cu a hmu theinan amai sualnak cu a hmu thei
lo. Milian pa a mawhter nak in, amah le amah a mawh awter a si. Tongding thei
lo in le khamnak ding nei lo in a ding a si.
A Hmanmi Sualsirnak
A
tawpnakah a sir aw. A nasazet mi tuarnak in bul pi cu sirawknak a si. Pathian
hnen ah a sual a sirih a sualnak a phuang. Saam 51 kha kan hrangah a ret ta a
si. Nan hnen ah simfiang sal dingin in siang hram uh.
In zaangfah aw,
Bawipa! Na zaangfahnak ka lo dil! Hremding tlak ka si. A sinan Nang cu
duhdawtnak ih a khat mi Pathian na siih ka lo dil mi cu ka tuah mi hi in
thungrul siang hlah. Na zaangfahnak cu a tum ngaingai ruangah Na daan
thianghlim ka pah bal nak hi hnawtfai thluh ding in ka lo dil. A dingmi na
lamzin ihsin ka pial ruang ih ka that lonak cu kholhfai thluh aw la, a tihnung
mi ka sualnak ihsin i thiangter hram aw. O ka Pathian, Na daan ka pahbalnak cu
ka thei ringring. Ka sualnak cu mizapi ih theih mi a si ih ka sirawknak khal mi
zapi ih theih a si. Ka sualnak le ka mawhnak cu ka thinlungah sun le zaan in a
caam ringring, ih um ngaihnak ka thei nawn lo.
Sualnak ka tuahmi in
Nangmah a lo do a si ti fiangten ka thei ih Na par lawnglawng ah ka sual
a si. Oh, Bathsheba tlun ah khal ka sual ih a rinum zet mi a pasal Uriah tlun
ah ka sual a si ti fiangten ka thei Pathian hi miral tha ralbawipa hnen ih ka
rintlak lonak hi in ngaidam maw. A sinan sualnak hmuahhmuah in Nangmah an lo do
hmaisa bik ti fiangten ka thei. Na daan cu pahbal a si zo. Na duhnak cu do mi a
si zo. Na hmin cu upat a si lo zo. Cu ruangah keimah le keimah do aw in
Na hnen ah ka lo pan. Na tuah mi kipah na dingfel ih Na thu relcat mi ah zo
hman in a diklo nak an hmu lo.
Bawipa, keicu mi thalo ka si, sualnak sung ih um mi ka si. Hi thu ka sim tikah ka nu ning zakter dingih ka duh nak a silo, a silole keimai sualnak malter nak khal a silo. Ka tiduhnak cu sualnak ka tuah lawng silo in ka sinak hmuahhmuah ah misual ka si.
A si nan Nangcu sualnak na hua ih milai ih an sunglam rinumnak cu na duh, cu ruangah a tu ah ka thinlung ah fimnak thuthuk zirding in Na hnen ah ka ra.
Phaarnat neipa a dam theinak dingah hissop kung le tidai thiangfai
hmang ding in thu na pek (Puithiam. 14:1-8). A si, Bawipa keikhal thinlung
phaarnat in ka na a si. 'Hissop
kungin i thiang ter aw la, ka thiangfai ding; in kholh aw la, vur hnak in ka
vaar sawn ding.'
Ka sual tikah, ka hla pawl ka hlo ter theh. Thinnomnak le lungawinak ngaingai ka theih nak in ka hlo zo. Lungawinak awnmawi cu voikhat in intheiter sal aw. Ka dunglam thu ah, ka ruhpawl khiak in in zennter zo. A thianghlim mi puai tuahnak ah Na hmai ah ka ra thei nawn lo ding. A kiak mi ka ruh pawl kha in dam ter thlang aw, cutin lamphah in Nahmin thangthatnak Na minung pawl hnen ah ka tel thei ve ding.
O ka Pathian, thuthennak le hremnak in ka sualnak na zohnak in Na
mithmai her ter hram ding in zaangfah ka lo dil. A tum ngai mi ka that lonak ih neh cu hlon hlo
aw. Cui pawl ka ruah tinten ziang tluk in ka thin i nat ter!
Ka vun zohsal ih, ka
thinlung ah thinharnak in ka khat ti fiangten ka thei. Ka ruahnak cu a
baaltheh. Sualnak ka tuah netabik tiangin a tha lo mi ruah nak ka cawng a si.
Cu ruangah ka sungah thinlung thiang seemter ding in ka lo dil. Tihna thiangfai
ah cun, a ron luangmi ti khal a thiangfai ve a si ti ka thei. A si, Bawipa, ka
sung lam hi tuahthar sal awla cutin a ra suak lai dingmi sualnak do thei ding
ah a fekmi a si ding.
Ka parah beidong hram
hlah, Bawipa, a silole Na umnak ihsin in doihlo hram hlah. Nang thawn hlat nak
ah, le Na Thlarau Thianghlim ka hnen ih sin na laknak hmun ah keimah ten ka um
thei lo. Ka damsung caan ah, Na thu ngai lo ih an um tikah milai hnen ihsin Na
Thlarau Thianghlim cu na laksak. Saul hnen ah na tuah (1 Sam. 16:14) Hi thu
ruahding hi ka tih thluahthlo a si. Zaangfah ten, Bawipa, hivek canvo ihsin in
luatter aw.
A hlan ih ka sim vekin, ka hla pawl ka hloh theh. Ka thlarau si loin ka hla a si. Na rundamnak siloin Na ruundamnak ih lungawinak a si. A tu ah sualsirnak, sualphuannak, le sualnak hlonthlanak thawn Na hnen ah ka ra, Na rundamnak ih lungawinak cu ka hnen ah na ret nak ding in thla ka cam, thlarau ih duhnak thawn in bawm ding in khal thla ka cam. Tong dang in, Na duhnak thlun ding in le ziang tin kim ah na hnen ih lungawi in thiam ter dingah ka lo tul a si. Cutin na dingnak cu ka au pi ding.
Ka sualnak ngaidam a sinak in a dang mithalo pawl hnen ah zohthimtlak in ka nung ding ih an hnen ah ngaithiamnak le daihnak thu ka sim ding. Ka parih na tuah mi pawl an theih tikah, Na hnen ah ra kirsal ding an duh ve ding a si.
Cu vek thotho in, sualnak tipi ih sin in runsuah ah cun, Bawipa,
leilung pumpi in na ruunnak thu an thei ding. Uriah ih thisen man cu ka parah a rit tuk, O in
ruundam tu ka Pathian. Ka sual thawn hlo aw la kumkhua in na hmin ka thangthat
ding.
Ka hmur cu sualnak in
in khaar zo. Na ngaidamnak in run ong awla ka kaa in na thangthatnak ka phuang
ding.
Maw Bawipa, ngaidamnak
ding hrangah biaknak le thawinak pawl ka rinsan lo. Nang cu thawinak a duh mi
na si lo ti ka thei. Thawinak na duh a si ah cun na hnen ah ka rak keng zo
ding. A sinan meiur thawinak in Na thinlung a lungawi ter thei lo. Thawinak le
peknak na tuah mi a si ko nan cui pawl cun na lung an kim ter dah lo. Cu
ruangah na hnenah thinlung kuaikek in kara cumicu na duhmi thawinak a si. Hi
a kuaikek mi thinlung cu na hnong lo ding ih na hnen ih ka rakkan mi ka
thinlung hi in rak sang hram aw.
A tucu, Bawipa, keimai hrang vek in na minung pawl hrangah thla ka cam duh. Thil tha hmuhnak in lungawi ter hram aw. Jerusalem khua kulhnak pawl cu dawl saal hram aw. Na tuah mi cu ka sualnak in rinhlehnak a nei lo. Na hmin ka mawhsiatnak cu ka rak keng zo. A tu cu hnaihnoknak um loin na duhnak vekin tuah si hram seh.
Kan zaten nangmah thawn pawlkom ih kan feh tikah, kan sualnak pawl cu
kan sirih kan phuang asi, cutin kan thawinak le kan dingnak in na lung a awi
ding. Na hnen ih kan peknak in na lung a awi ter ding. Na biaktheng parah cawcang pawl cu thawinak ah
kan pe ding. Kan thatlonak le kan sualnak in ngaidam tu Pathian cu thangthat in
um seh!
Hi thu in nu le pa
sualnak thu, mi pa veve, nun au veve, pawl awk nak sual pawl tha te ih ruat
ding in lamzin in hmuh asi. Nu le pa sualnak lakih nun khawsak kan si vek in a
ra lai ding mi khal ah kan tong vivo lai ding.
A KHAN 14
THINLUNG THIANFAINAK
A
thlangpi thu in, thit-awknak cu Pathian in milai hrangih a duhmi a si.
Thit-awknak cu nupi le pasal pakhat lawng neihnak siding in a rak tumtah,
cumicu, nupi a si lole pasal pakhat lawng nei ding a si (Seem. 2:24; Mal.
19:5,6; Efe. 5:22-33). Thitawknak cu hmun ringring ding a duh, cumicu, zumtu
pawl hrang lawng ah si lo in kan zate hrangah thiltha pekmi a si. Khristian
pawlkomnak ah a tello a si hman ah, Bawi Jesuh in Cana khua ih thatawknak ah a
serh ih a thianghlim te a si (Jn. 2:1-11).
(A
dik, mi hrekkhat cu nupi le pasal nei loin an um, a sinan cu mi cu daan ah a
tel cuanglo).
Nu le Pa sinak ih Hmannak ding Pakhat
Thitawknak ih nu le pa pawlawknak in lungawinak le diriamnak a pek; thatawknak um loih nu le pa sinak hman cu mah le mah siat ter aw a si. Sualnak dangdang cun milai taksa hi a siatsuah tuklo; sikhat sehla nu le pa sualnak a tuah tu cun amai taksa par hrimhrim ah sualnak a tuah a si' (1 Kor. 6:18b).
Thitawknak ih puaituah nak a si lole
lungkim nak tuah hi a tul lo tiih a zirh mi kan thei theu: mi pahnih cu an
duhawk veve a si ahcun, hmunkhat ah an um tlang thei, Pathian in nu pa vek in a
ruat. Thitawknak cu vancung ah
tuah a si zo, ti in an sim.
A
sinan cu micu Bible ih simmi a si lo. Isaac in Rebekah a thit tikah lungkimnak
le thukamnak a um a si (Seem. 24:53-58). 'Hi pa thawn na feh ding maw?' tiih na
suh tikah, Rebekah in 'ka feh ding' tiah a sawn. Lungkimnak ah ngun, sui le
thuamhnaw pawl a tel.
Pathian
in Israel mi hnen ih thitnak a tuah nakah thukamnak a tel thu a sim (Ezek.
16:8b; Micah 2:14b).
Galilee
ram Cana khua ih thitawknak ah lungkimnak a um ih puaituah nak a um (Mt.
22:1-14; Lk. 14:8). Cu mi cu ni sarih ih sin ni hleili ni tiang puai a si ih mo
puai korfual hruk a si (Mt. 22:12). Luka 12:36 sungah, thitawknak ihsin Bawipa
a ra kir thu kan hmu.
Nupi
le pasal pakhat lawng neih nak hi Pathian in minung hrangih a duhmi a si (Seem.
2:24). Nupi tampi neih le a dang buainak thu pawl Cathianghlim ah a um ticu a
dik a si. Cumi pawl cu ca sungih ummi an si nan lungkim pinak a um dah lo.
Pathian ih duhmi cu a minung pawl in a thalo mi hmuahhmuah an hnong ding
ti a si (1 Thes. 5:22).
Hnatuan Hlennak
Minung
pawl in an thu ngailonak kha suah ding in an zuam rero. Cathianghlim cu an
duhawknak fekter dingah le thitawknak daan umlo ih an um tlangnak thu ah an
her. Chuck Swindoll in 'A tawk le a mawi ih tuahmi Pathian thu' (accommodating
theology) tiih a kawhmi cu hitin a ngan:
A hnuailam ta kan bet hrih ding:
Hi thu hla pawl hmuahhmuah a cang a
si hmanah, nupa sualnak cu kham mi a si (1 Thess. 4:3). A lampi cu a hmang vivo
lai. Kan tuh mi cekci kan khawm ding ti hi a dik ngaingai a si (Gal. 6:7). Zum
tlak a silo mi pawl cu siatnak lamzin ah an feh (Thuf. 13:15b). Nu le pa
sualnak a tuahtu le nupa tangthentu pawl cu thuthen nak an tong ding (Heb.
13:4b). Nu pa sualnak a tuahtu pawl cu Pathian Uknak an co theilo ding (1 Kor.
6:9-10), nu pa sualnak a tuahtu pawl cu tilipi vek a si mi meipi sung ah an um
ding (Thup. 21:8).
An
eel rero na-in, minung pawl cu sualnak le thianghlim lonak ih sin an suak thei
lo. Tisa duhnak le an khuaruah thatlonak in an tlansuak thei lo (Rom. 1:27; 1
Kor. 6:18). Sii le vai in an tuamhlawm aw na-in, zah-mawh nat nak in a tihthaih
re ro.
A
sinan hithu hi a tawpnak a si lo. Ziangah tile minung a tluknak hi Pathian ih a
um pi tinak a si lo. Ruundam a silo ah cun, a sualnak a sir thei ih Jesuh Khrih
cu a Bawipa le a Ruundamtu ah a zum thei asi. Cutin Pathian in a sulank le
sualnak dang pawl cu a dung ah a retthluh zo ti kha a thei thei ding. Pathian
in a ngaidam zo ih a hngilh sak zo. Hi thu cu a tawp a si.
Mi
pakhat ruundam a si ah cun, a sualnak a phuang ih a tansan ih ngaidam a sinak
thu cu fiangten zumnak a nei. Pathian cu mi ngaidam dingah a rin um ih a ding a
si. A thukam nak ah a rin um. Ding zet in sualnak a ngaidam thei ziangah tile
Ruundamtu in a man a pe zo.
Nupi Maaknak
Thitawknak
ah lungawinak hlo ral sehla ziang a cang ding? A ngaingai ah cun Pathian in
Khristian cu a thupi bikmi lungawilonak le nomlonak tuar ding ah a tuahmi a si
lo. A sinan minung pawl in an mai duhnak vekin an ruat thei, Pathian ih tongkam
cu tlansuaknak ding lamzin hrangah sangkaa a on lo. Bible in fiangten in zirh
mi cu Pathian ih duhmi cu nupi le pasal pakhat lawng neih ding a si. Khristian
hmuahhmuah cun Pathian ih duhnak cu an thlun ding ih a dang mipa a silole nunau
in zaangfah dilnak a tam deuh ih a silole thit awknak ih buainak tumpi a um ah
cun maaknak a cang thei tiih ruat in a ummen lo ding.
Nu le Pa Pawlawknak ih Ningzahnak
Tu
baite ah America cu Kohhran hruaitu pawl tel in ningzahnak in a khuh theh. Mi
theih tam mi TV ih thuthangtha simtu pa cu kum hleikhat reizo ah uirenak in a
mual pho. Profet thu cangan tu in a nupi kha midang nupi dingah a tansan.
Thitawknak lam ih midam ter nak ih cangan thiam le zirhtu thiam pawl cu midang
pasal nei dingah an pasal cu an maak. Tlawngta pawlkom hotu in hnatuan a suahter
ziangah tile tu hlan kumthum ah daan an tuah ruangah a si. Cutin riahsiatnak cu
a darh.
Khristian
mi pawl lakih ih a tlangpi thu ih lehrulhnak cu cui ningzahnak pawl hmuahhmuah
tlunah zaangfahnak neih ding asi. Hi thu hi theihthiam thei lomi a si. Mi
hrekkhat in an thu kan rel ah cun mi relhmang kan si ding tin an ruat. Hi mi
khal hi theihthiam thei lomi a si. A sinan a damng zawng ih rel fiangnak ding a
um. Hi a thalo mi tluknak pawl kan thuh ringring nak in, kohhran siatnak kan
tuah tla a si thei. Hi tuksumza thu pawl phuan darh theh (an hming cu rello in)
a si ahcun, a dang hniksaknak an ton tikah ralrin nak an nei thei ding. Bible
in hivek ih hniksaknak ihsin luatter ding ah midang ih tluknak pawl a hmang a
si.
Thianghlimnak lamzin ih tluknak ih tetti kansi bang in, kanti theilo nan kan mangbang, 'Ziangruangah a hrek cu an tlu ih a dang pawl an tluk lo?' Sawi tonglo ih a nung mi pawl cu an mailam thatnak siloin Pathian ih zaangfahnak sawn a si ti kha theih ter ding an si. An nih cun an mai cahnak in hniksaknak khamthei dingah an ruat aw.
Mi hrekkhat
in mi dang pawl hnak in hniksaknak tamsawn an tongthei ti kan theih a tul.
Thlarau lam raldonak in a hmaisa bik tlar ih a umtu pawl cu satan pai doding ih
hmuitin mi pawl an si. Cun zoh
a mawi mi, thiamnak a nei mi, sinak a nei mi pawl in midang pawl an do a si
thei.
Mi
hrekkhat cu Khristian pawl in a hrangih thlacamnak an neihmi in thlawsuah tampi
an dong lo.
A
sinan mi hrekkhat in midnag hnakih tamsawn an tuah hmanah, Khristian pawl cun
phanank an tong asi. Hi pawl hi kanmah le kanmah kan ruat aw sal pei.
Tlacamnak: Bawipai cahnak kan tual zia kan theihloh tikah tih a nung ngaingai.
Sual dingih kan duh lonak le kantul mi cu Bawipai hnenah kan sim leuhleuh ding
a tul a si.
Cathianghlim tel lonak: Bible hi a tawpnak tiang in ralrinnak, forhnak, le tha peknak in a
khat asi. A san cu, kan tluknak dingih hniksaknak kan ton tikah Cathianghlim in
ringzet in le remcangzet in thu in sim thei a si.
Kohhran ih pawlkomnak ih sin mah te hrial awknak: Amah te lawng a um mi tuu cu
cinghnia hrangah deh a ol ti a si. A kaang hlio zetmi meihol cu meisa mit lohli
ding ih thiat ding a si.
Ruahnak kilkhawi lonak: Sualnak cu thinlung in a thok (Jeim 1:14, 15). Nu le pa sualnak a tuah
tu cu a ruah mi kha a tuah mi ah a cang ter. Curuangah a si, Jesuh in nu le pa
sualnak thu ralrin nak a rak pek (Mt. 5:28). Mi pakhat in uirenak thu a ruah
dah lo ah cun, a tuah khal a tuah dah lo a si.
Caan tawite hmannak: 1 Korrin 7:5 sungah, Paul in nu pa cu khat le khat an duh hiarnak el
aw lo ding in le cuihnuah hmun khat ah um saal in thlacam ding in in zirh a si.
Caan tawite sungah an suup thei lo ruangah satan ih sual thlemnak sungah an tla
pang ding.
Mahte lawng umnak: Mahte umnak in thinheng nak le khuaruah cem ih umnak a thlen ter. Cumi
damter nak ding lamzin pakhat cu Bawipai hrangah bang loin a pe aw dingih
midang hrangah khal a pe aw ding a si.
A thalo zawng ih tuahnak: Jesuh in hitin a sim, 'Na kut in na zumnak a lo pial ter a si ah cun na
kut cu tan aw' (Mk. 9:43). Pathian thu zirhnak tlawng ih thusim tu ih sim mi
cu, 'Nunau cu dai hlah. Paisa khal dai hlah. Sunlawinak khla dai hrimhrim hlah'
ti hi a si. A tiduh mi cu, tuahmawh lo ih pom, lawm, le dimdawi ding a ti nak a
si. Radio sungih thuthangtha sim thiam pakhat cu nunau pawl ruangah a tlu sia.
A rah suah mi cu, thlarau lam ah a tla sia a si.
Remawknak hrial dingih Hlawhsamnak: Zungkhaan sungah secretary thawn reipi umtlang nak hrial aw. Ruahnak petu thawn nel-aw tukih umtlangnak hrial aw. Midang nupi thawn vanzam tlun, hotel asilole mawtaw sungih umtlangnak khal hrial aw. Hi vek ih um nak in nasa zetin buainak a thlen ter a si.
Nu le pa sualnak thawn
pawlkomnak kha hrial aw. Thinlung lam thuzirhtu ih sim mi cu, nunau thawn an
ton awk nak ding a hrial. Pathian riantu in a thuzirh mi thawn hmundang ih um
tlangnak kha a hrial. Doctor pa in mina nunau kha thu a sut tikah sayama nu kha
a khan sungah a ko. Bawi le secretary in an mah pahnih ten zanriah ei tlangnak
a silole zaan simpi tiang hnatuan tlangnak an hrial thei. In teeknu in a pasal
khual a tlawn tikah a innhnen thawn leemsiahawknak a hrial thei. A mawi mi nupi
in khua leeng ih um inn fate ah thlathum tiang caan a hmang lo ding ih, a pasal
kha amah ten a taansan lo ding. Thal sung ih a thizo mi nunau ih pasal khal a
kom lo ding. A silole hmunhla ih hna a tuan pa ih a nupi hrangah pasal dang a
tul ti khal lang ter ding a si lo. A pasal lawng in a tulmi a kimter thei tikha
a theih ding a tul.
Zaangfahnak: Hnatuan peihlohnak cu nasa zetih natnak a si. Zaangzelnak in nikhat ih kan tuahding mi kan tuah thei lo. Kan zaten thlemnak kan ton lo nak ding ah um men lo ih hnatuan kan neih a tul a sinan Pathian thawn kan pawlkom awknak cat ding tiang cun kan hna tuanah kan buai lo ding.
Porhawknak: Khristian hrekkhat pawl an
khaisan awk tuknak in mi pakhat cu nasa zetih porhawknak ah a hruai ngah theu. Cutin amah le amah kha leilung pi
hia kut sung ah um terin mi maksak ah a ruat aw tan a si ah cun a rauhmi hi a
diklo a si. A tihphannak cu a tum ngaingai a si. 'Hngalnak in siatral nak a
thlen ter, Porh awknak in tumsuknak ah a hruai' (Thuf. 16:18).
Milangsar si duhnak: Zokhal milangsar si a duh tu cu 'a taksa natnak dingah a khawng aw
asi.' A tlangpi ih an sim theu mi cu, mi langsar siduhnak cu Khristian nunah le
pawlkomnak ah a tha lo mi a si.
C.A.
Coates in hitin a sim:
"Langsarnak ah
kanmah le kanmah kan relawk duh tikah, kan tisual a si ih biaknak lam thawn a
kaih aw lo. Bawipa in mi zapi thei ternak ihsin a hrial aw; cumicu kan hrangah
a tha ngaingai a si, ziangahtile kan mah lam ih kan siduh nak thawn a kalhaw mi
a si. Kan nih cun mi langsar si kan duh, a sinan Bawipa cun mi a damter tikah
midang hnen ah va sim loding in a ti
Mi langsar si duhnak cu
mi siatsuah thei
tak a si; Bawipa in mi hrekkhat hnen ih a tuah bang in, Bawipa in hihi a pek a
si ah cun, himihin zaangfahnak tam a tul zet."
Television:
Nu le pa sualnak tuah ringring nak, thinlung harnak, le thiltisualnak in a
zohtu ih thinlung ah nasa zet ih sualnak a thlen ter ih tlakniamnak khal a
thlen ter. Paul ngaihtuahnak le catlaklo ih a hnatuannak hin a thalo mi tuahnak
ah a thlen. Nu le pa sualnak thawn pehpar mi cabu pawl, khui (films) pawl, cabu
dangdang pawl, le video ketset pawl cu TV thawn bangaw in ningzahnak an suah
ter a si.
Thangkamnak:
Khristian hnatuantu pawl in thangih awk lo dingin kiltu ding an nei ti an thei.
Ram pakhat ih missionary pa cu nunau pakhat in thlarau lam ih a tul mi thape
ding in phone a set. Cui nucu telephone zungpi ih um asi. Cu pa cu vafeh
tahrat in cui nunau nu thawn an biakaw ding maw? Missionary pa cun a nupi kha a
hruai lo. Zungpi ah nunau nu a va ton tikah, palik pawl rin lo pi ah an ra ih
cu pa cu nunau thalo thawn an um khawm tin an puh ih an kaih. Acozah in cupa cu
an dawi hlo. Hi thu ah sualnak thu a um lo nan thudang ih ruah ah cun
thangkamnak a si.
Hi mi khaan ih hivek thu ngan hi riahsiat za a si. Hi vekthu um lo vek in kan lan men a si ah cun a riahsiat thlak sinsin ding. A sinan a dikmi cu zumtu pakhat cu Thukam Thar sungih ralrinnak a pek mi pawl do in sualnak sungah a tla thei, cun cui sualnak cu pakhat kha a si. Hi thu kan ruah lo ah cun thinlung lam in zianghman kan ngah lo ding, buainak cu a cemral sawn ih Rundamtu thawn nitin ten naizet ih pawlkom nak in thinlung lam tluknak do dingah kanmah le kanmah kan kil aw ding asi.
A KHAN 15
PATHIAN IN SUAL A SIM DAAN
Mi
tampi in a her aw rero mi kan nunsung ah nunau le nunau sualnak le mipa le mipa
sualnak an tuah duh theu. Ai puannak cu a nai zetih a ra mi a si ih nuamnak a
dil theu.
A
sinan zumtu pawl cu mipi pawl ih relmi an thlun lo ih kan daan ih kan tuah mi
khal a si lo. An nih cu tongkam in, 'mi hmuahhmuah in an tuah' timi in
an sawn lo ding. Hniksaknak
tumbik cu, 'Bible in ziang a sim?' ti a si. Curuangah Cathianghlim lam ah
kan her hnik pei.
Mipa
le mipa, nunau le nunau sualnak thawn a pehpar aw mi Bible cang pawl cu:
Seemtirnak 1 & 2. Pathian in mipa le nunau a tuahih a minung hrang ih A duhnak vekin
thitawknak a tuah. Curuangah nunau le nunau sualnak, le mipa le mipa sualnak in
nu le pa sinak langternak ah Pathian ih tummi a dik lo ah an can ter. Cumicu
sualnak a si.
Seemtirnak 19:1-26. Sodom mi pawl cu nunau le nunau, mipa le mipa sualnak an tuahnak ah an
thang sia ngaingai. Fiangten Sodom bangin 'Sodomy' tiih tongfang ih a san cu
nunau le nunau sualnak, mipa le mipa sualnak ti a si ih khawpi hmin ihsin a ra
mi a si. Sodom mipawl in Lot ih mikhual pahnih sual pi an tum tikah, Pathian in
a mi pawl suah ding in a fial, cui hnuah meisa le kaat in Sodom khuapi cu a
siat bal a si.
Puithiam Hnatuannak 18:22; 20:13. Moses ih daan ah mipa le mipa sualnak tuah cu
thahding ih thupek a si. Rinloh pi in, himi in Sodom mi ih natnak thu
tahthimnak in pe asi. Pathian in minung cu natnak ih thiding in thu a then
lo.
Rom 1:18-23.
Minung pawl in Pathian ih sinak dik fiangten an thei, a sinan cui an theih mi
cu an hnongih milem biak tu, thingkung le lungto ih tuahmi milem pawl biak tu
ah an cang. Pathian an theihnak an hnawl tikah, Pathian in thilthalo an
tuahnak, nu le nu, pa le pa sualnak an tuahnak ah a hnon hai a si. Paul in
fihnungza a simi hi thil pawl a tuah tu cu thitlak an si tiah a sim.
1 Korin 6:9.
Hi mi bungcang in nupa sualnak a tuah tu, a silole nunau le nunau sualnak, le
mipa le mipa sualnak a tuahtu in Pathian uknak an cothei lo thu fiangten a
sim.
1 Timote 1:10. Sodom mi pawl cu mithat tu, nu pa sualnak tuahtu, milai rutu, Pathian ih
daan thawn a kaih awlo zawng ih nung tu pawl an si. Pathian ih daan pahbalnak
ih ngahmi cu thihnak hi asi.
Curuangah
Bible ih fiangten in zirhmi cu nu le nu, pa le pa sualnak cu Pathian ih a
sersiammi hrangah a tumtah mi a pahbaltu sualnak a si. Ziang thu hla hmanin
Cathianghlim ih tongfang pawl a hnawl thei lo. Kan sim leh mi cu
Khristian pawl cu leitlun ih thuthennak pom lo dingin an ralring ding ih,
Pathian ih tongkam in lam a hruai sawn ding a si.
Nunau
le nunau, mipa le mipa sualnak hi ngaidam theih a si maw? A sannak cu, ngaidam
theih ti a si, a sualnak a sirih Jesuh Khrih cu a Ruundamtu le a Bawipa ih a
pomah cun ngaidam a si (Jn. 1:12; Rom 10:13).
Khristian
mi cu hi sualnak sungah a tla thei maw? Zumtu cu tawntaih nak in a tlu thei ti
cu ruahding mi a si. Cuti a si ahcun, sualphuannak in le sualnak a tansan nak
in ngaidamnak a ngah thei (1 Jn. 1:9). A sinan zokhal nunau le nunau, mipa le
mipa sualnak in a nung a si ah cun, mipiangthar a sidah lo ti cu fiangten a
lang. jesuh in 'Cuvek in profet pawl cu an tuah mi in nan thei thiam ding' (Mt.
7:20)tin a sim.
Theihfiangternak le Atak ih Tuahnak
Nunau
le nunau, mipa le mipa sualnak tuahding ih fial nak le a takih tuahnak ih a
bangawk lonak a um maw? A um, a thupi zet mi bangawk lonak a um. Nupa sualnak
tuah ding in a forh ih amah in cui sualnak a tuah lotu mi tampi an um.
Thleemnak
kham theiding ah le thianghlim nun ih nungding in an mah le anmah an tuah aw
nan, an hiarnak in a leem ngah ih natnak an tuar theh.
'Nu
le nu, pa le pa sualnak veikhat an tuah tikah, an tuah ringring ta' tihi a dik
maw? A duhnak cu cui sualnak an tuah taktak a si ahcun a diklo lawlaw a si. Mi
tampi cu Khrih ah an thleng aw ih an nun hlun cu an tan thluh. Thlarau Thianghlim in cu ti ih an
tuah theinak dingah thazaang a rak pek. Korin mi hrekkhat pawl khal Khristian
an si hlan ah nu le pa sualnak ah an pil thluh, a sinan annih cu cui sualnak
ihsin thianter an si zo (1 Kor. 6:9-11). Nu le pa sualnak tuah duhnak a um vivo
vekin, zumtu in a taanglai mi a nunsung ah cuithu thawn doawknak a nei thei, a
sinan Siangpahrang Bawi Jesuh hrangah baanglo ih thazaang a suahnak in nehnak a
ngah thei a si.
Mi
pakhat in nu le pa sualnak a tuah tikah Pathian in ziangtin a mawhthluk ding?
Pathian in cuvek thil thalo tuah ding in zohman a sersiam lo. Adam cu Pathian
ih kutsung ihsin a rat tikah, a thiang mi le a suallo mi a si. A sinan Adam a
sualhnu cun, a cithlah hmuahhmuah cu, Jesuh tello in, mi bumhmang, midinglo le
misual ah an cang theh. Mawhthluk nak cu minung ih liangpar ah a um. Pathian ih
a khammi a tuah ruangah mi pakhat sual a tuahnak ruangah a tuanvo laksak
tumkhal a dik lo a si. Nu le nu, pa le pa sualnak hi suahpi mi maw, mah ten
ngah mi maw a si? Pakhat sangsang a si thei. Mi pakhat cu cui sualnak thawn
hrin cih mi a si ti cu a si theilo. Minung an sinak cu selinglet theh mi an si,
cun cabu sungah sualnak an tuah thu khal a um. A hrekin thil pakhat ah
tlaksamnak an nei ih midang in khal a dang thu ah tlaksamnak an nei. Zokhal nu
le nu, pa le pa sualnak thawn hrinmi a si ruangah mawh ter a si lo, a sinan cui
sualnak cu a takih a tuah a si ahcun mawh ter a si. Nunau le nunau, mipa le mipa
sualnak hi thil tha lo mi tla a si thei. Tahthimnak ah, nu tling pakhat in
hivek ih nun ih mipa kha a leem thei. Zokhal hi sualnak a tuah tu cu Jesuh ih
mawhternak an tong, Jesuh ih sim mi cu, 'Hi nauhak pakhat khat a sual ter hnak
cun a hngawng ah fang rialnak lungtumpi kha thlaih tahratin fitinriat sungah
hlon aw sehla a mai hrangah a tha sawn ding' (Lk. 17:2) a ti.
Daan Pahsiat tuih Lamzin
Nu
le pa sualnak a tuahtu mipa le nunau in an nunthat lonak hrangah a man tampi an
pe. Paul in 'An thil sual tuah ruangih an hlawh man cu an parah a thleng ' (Rom
1:27b) tin a sim. Himi sungah zahmawh natnak, cuap phaw natnak, Kaposi natnak
(khensa natnak vek), le AIDS natnak a tel a si. Cun thinlung sualnak,
thinlunglam hnaihnoknak le daan lo vek ih thlengawknak pawl khal an tel ve.
America
ih Academy laksawng peknak an tuah hnuah, 19 san (nineteenth century) ih Mirang
(English) cangan tupa cu nupa sualnak in a rak mualpho ih hitin ca a ngan:
Khawzing pawl in ziangtinkim deuhthaw in in pe thluh. A sinan keimah le keimah sullam neilo in le nupa sual duhnak in in leem ngah Hmun saang thlen ka tum nan taksa hiarnak hawl in hmun niam ah ka tla. Ka ruah nak hi ziang vek ruahnak saw a si, ka thinlung sungah a diklo mi ruahnak a ra thleng. Daithlang zet in ka nung zo. Sualnak in ka lung in awiter tikah nuamnak ka cen. Thil fate in thatlonak a tuah thei le theilo kha ka rak theih hngilh, mi pakhat cu khaansungah a thupten thil a tuah, mi pakhat cu inntlun zim ihsin ringzetin a tap. Keimah le keimah ka porhawk cu ka bang. Ka nunnak uktu ka si nawn lo ih a theih khal ka thei nawn lo. In uktu dingah taksa nomnak ka rak duh ih tihnung mi ningzahnak in ka can a cem ta.
Nu le pa sualnak ihsin luatternak lamzin cu duhhiarnak thawn a bang aw, ih duhhiarnnak thu khal ah kan sim zo a si. Ziang khal si sehla, Bible lam thawn zirh nak hi ziang vek thu khal a thu pi bikmi a si.
Nu le pa
sualnak lamah kan hmuh daan ziang ti vek a si ding? Khristian kan si vekin an
nun daan relsuak lo in anmah a minung pawl kan pom ding a si. Ziangah tile
ruundam an sinak ding ah Khrih cu a thizo, kan nih khal in cuipawl cu
thianghlim nun ih an nun thei nak ding a si thei vek in lamzin kan hawl ding a
si. Thin neemzet in kan pawlkom ding a si, kanmah le mah ruat aw phah in, cu tilo
cun kan nih khal thlemnak le sualnak sungah kan tla sual pang ding. Pathian thu nasa takih an el in an
hman sual le mi an zomtaih ah cun, an hnen ih thuthangtha va sim ding a tul tuk
lem lo.
A KHAN 16
THINLUNG RU
Thinlung ruahnak cu sunglam thuthentu a si ih ruahnak, tumtahnak le tuahnak parah sia le tha thleidang tu a si (Rom 2:15). Thinlung ruahnak in mi pakhat kha tidai thawl sungih a kut a hnim bang in a khan hmin sin thei ding ah a mit a vang ter. Thinlung ruahnak in mawtaw mawngtu kha a hmai thlalang sungih palik mawtaw a lang tikah a mawtaw a colh ter. Mi bum hmang kha zo hman in an dawi lo tikah thinlung ruahnak in a tlan ter. Shakespeare sim vek in, cui thil in kan zaten in tihhrut ter thluh.
Cu micu
sumluhnak ah le thurelnak zungah, a silole khansung ih exam phit nak ah a sang
bik tuahnak a si. Bible in
cumicu, 'Bawipa in ruahnak le siatha thleidan theinak thinlung in pek, kan
thinlung ih sin khui ahso kan relh thei ding?' ti in a sim (Thuf. 20:27).
Zo
zokhal thinlung ruahnak thawn hrinmi an si. Milai in mi bumding, rukding, le mi
thatding a tha lo tin a thei. Ziangah tile midang in a mah an hrem
ruangah a thalo ti a thei ih, midang tlun ih va tuah ding khal a hrangah a tha
lo ti a thei.
Sual theilo ih Lamhruaitu a si lo
A
sinan thinlung ruahnak cu sual theilo mi a si lo. Kan ruahnak dang pawl bang
in, tluknak in a siat suah ve a si. Kan thinlung ruahnak cu kan zirmi thuhla in
a thlengter thei. Cu ruangah an sim theu mi, 'Na thinlung ruahnak cu lamzin a
lo hmuh tu si seh' ti hi a tawk lo.
'Thinlung
ruahnak in Thlarau Thianghlim ih tleuter mi Pathian Thu thawn a zir ding a tul.
Thinlung ruahnak cu a harh ding ih thuthan tu a si ding, Pathian ih phunlangnak
thawn kaihaw in a hruai ding ih a thlun
ding.'
Barnhouse
A
hmaan mi sualsirnak ah thinlung ruahnak a tel ve. John Newton in hi tin a ngan:
Ka
thinlung ruahnak in sualnak a nei ih a tuar
Cu
tin thinpihnak ah in thlen ter.
Tarsus
khua ih Saul cu a rauhnak in a fial ih cui fialnak cu el in amah le amah a
soisa aw (Dung. 9:5). Robert Murray McCheyne cu tlangsang parah tleu nak thawn
zaangfahnak a thang tikah, a tih tukih thizik tiang in a khur ciamco.
Thinlung
tha lo cu Khrih ih thisen in thianfai ter zo a si (Heb. 9:14). Cu micun kan nun
run uk sehla, kumkhua thuthennak tihnak a um nawn lo, ziangah tile Khrih in
zumtu pawl ai-ah a rak tuar zo a si.
A
tu cu ka thinlung ruahnak in in ti buai nawn lo,
Amai thisen sunglawi ruangah
Kumkhua daih in in kholh ih in thianfai ter zo,
Pathian mit hmuh ah in thiangfai ter zo.
Thinlung derdai pawl cun ei le in thuah an mai hrangih that nak ding ah an ral ring zet (1 Kor. 8:7-8).
Thinlung cu a neitu in a thu a ngainak in thinheng olnak ah a cang thei. Ka mawtaw sungih ka lut tikah, awn ring zet mi in, ka mawtaw taikhap khap ding in in thei ter. Cu tiih ka tuah hnu cun, cui awn ring ka thei nawn lo. (Cu mi cu, daan kan lan hlan lo taikhap khap ding tinak a si!).
Minung in a thinlung a thlun lo deuhdeuh ih a aw suak a mal deuhdeuh. Cumicu siatrethri (rabar) kha a dok-awk theinak naum te ten a hloh vivo vek a si. A silole thirhling ih holhkang mi taksa vek a si (1 Tim. 4:2). Mi lai cu sualnak sungah an paih aw ih suupnak an nei lo (Efe. 4:19). Milai in sual tumpi a tuah ih an bual awk thluh hnu ah, 'Ziang hman sualnak ka tuahlo' an ti lai (Thuf. 30:20).
Sualnak dodal ih kan himnak tumbik
cu cui sualnak in a thir ter rero a si tin an rak sim dah.
Thinlung
borhhlawh cu sualnak in a baal ter theh (Titas 1:15). Milai ih nunnak a sual a
si ah cun, a thinlung khal a dang lam thei lo (Heb. 10:22).
Thinlung
thiang ih um ding kan si (1 Pet. 3:16), Pathian hmai le minung hmaiah thinlung
thiang nei ding in kan zuam ding (Dung. 24:16). Thinlung tha cu Pathian thu thawn remawknak a
si.
A KHAN 17
MINUNG RU
Christian
pawlih an ton mi a thu pi bik nuncan cu nunnak kilkhawi hi a si. A thinlung
sungih a ruahdan bangin a nunnak ah lam a hruai ih, amai sinak khal a hruai
kawi thei. Cathianghlim ih sim bangin a thalam ih ruahnak in a tha mi a phi a
ngah ding (Phil. 4:8). Thinlung thianghlim lonak in duhum lo zet nun hi hrial
thei lo in a hruai ding.
Hi
thu ruangah Bible in hitin a sim, "ziangruangah tile anih cu a thinlung
put bangtukin thiltuah hmang mi a si" (Thufim 23:7). Asi lole Alfred P.
Gibbs in a sim thei theu bangin, "nangmah na ruah awk bangin na si lo.
asinan na ruah awk bangin na si!". Milai ih thinlung thupi pawl cu a ziaza
khihhmuh tu a si.
Mifim
bik pa in a sim, "Ralring ten khua ruat aw, ziangah tile na ruah mi in na
nunnak a sersiam ding" (Thufim 4:23). Khuaruah nak hi thinlung hnak in
kaudeuh hman sehla khuaruahnak hmun kha thinlung thawn thleng awla hi caang in
ruahnak tha tak a pe thei thotho. "Ralring in khuaruat aw, ziangah tile na
ruahnak ihsin na nunnak a lo sersiam ding". Thinlung hi kan um daan
sersiamtu a si. A hram na kilkhawi ahcun, cu mi ihsin a ra luangsuak mi thil
pawl a kilkhawi thei tinak a si.
Thukham Pahranak
Nunnak
hrangah thukham pahra lakah pakhat lawng hi thupi ter tinak a si lo.
"Midang thil nan daw lo pei. Mi inn siseh, mi nupi le mi pasal pawl siseh, an caw an rang le midang ih neih mi hmuahhmuah nan daw lo pei" (Suahlannak 20:17).
Daw timi hi thinlung ih ruahnak a si. Pathian lungkimnak tel lo ih thil
pakhat khat duhnak hi a si. Pathian in hitin a ti, "Nan daw lo pei".
Hi
mi hi si, Tarsus khua Soul thinlung sungih thukham dinpi mi cu! A nunnak sungah
amah an zah thei nak ruangah amah le amah a porh aw. A poimawh cuang sualnak
pawl pakhat hman a tuah hlei ce lo. asinan thukham pahra nak hin amah cu a
hunglang ter ih, a thalo mi tuah bang tukin ruahnak sual hi thilsual a si ti a
thei aw. A nunnak a vun ruah tikah, amah cu sualnak sung thukpi ah a dawp tinak
a si.
"
Daan hrimhrim hi
sualnak a si, kan ti ding maw? Ti hlah! Sikahl sehla sualnak hi sualnak a si ti
in theihter tu cu daan a si. Daan in, "midang thil daw hlah". Asinan
sualnak in cui thukham cu hmang tahratin ka pum sungah duhnak le hiarnak a
phunphun a thoter. Daan a um lonak ahcun sualnak cu a thi asi. Keimah khal hi
daan tel loin a nung mi ka rak si, asinan thukham a ra thleng ih sualnak cu a
nungih kei cu ka thi. Nunnak petudingah ti mi thukham cu keihrangah cun thihnak
a si. Sualnak cun thi cu tha a ngah ih thukham cu a hriamnam ah hmang tahratin
I bum ih I that a si" (Rom 7:7-11).
Ziangtin Hna a Tuan?
Jeim
cun sual um daan a thuk deuh in a hmuh daan a sim mi cu:
"Cubangtuk hniksak nak
miin an ton tikah, "Pathian in I hniksak a si," tiah zohman in ti
hlah she. Ziangah tile Pathian cu sualnak in a hniksak thei loih amah khal in
zohman a hniksak hai lo a si. Sikhalsehla minung cu sualforh nak a ton tikah
amai taksa hiarnak in a thlem ih zinpeng a zawh pi theu ruangah a si. Taksa
hiarnak cu an fa bangin an von mi le a hrin mi cu sualnak a si; cu le sualnak
cu a thang ih rah a rah tikah thihnak a thleng" (Jeim 1:13-15).
Hi
tawk ah sualnak cu milai nun um tu dan thawn a tahthim. Ruahnak pakhat a um.
Naute cu a suak ta. Cun a thang vivo ih a pitling thlang. Cun a thi. Sualnak
kan ti cu hitivek hi a si. Milai thinlung sungah bu a sak hmai sa. Cun a vun
tuan suak ta. Cun a tuan mi khal daan ah a neih ta. A netnak ah thih nak tiang
a thlen. Hi tin langter lo ahcun, sualthu hi rei pi kan vonruah tikah a rei maw
rei lo in kan tuah suak thotho ding a si. A silole hlanih a sim bangtukin:
Ruahnak
thlaici tuh awla, tuahnak na at ding.
Tuahnak
thlaici tuh awla, zongsangnak na at ding.
Zongsangnak
thlaici tuh awla, sinak na at ding.
Sinak
thlaici tuh awla, laihri tannak na at ding.
Bawi
Jesuh khal in nunnak hrangih ruah ding thu pi zetzet mi mak sak tak pawl cu a
thu zirhnak ah a sim. Nikhat cu a sim mi ziang a si ti fiang thei ding in Jews
thenkhat cu a hnen ah a ko khawm. Hi mi lai pawl cu a sunglam thuah lamdang zet
in dang tahratin a lenglam thu lawnglawng an buai pi. Moses ih daan hnuai ah
anmah cun voksa, sabeksa, kaikuangsa, cangai sa, sa pawl, a phunphun an ei le
an fihnung pang ding tin an zirh theu. A dik ko, hi tivek rawl cu daan thu
hnuai ah cun hi vek rawl ei hi cu milai hi a thianghlim ter lo. asinan, a tu
Jesuh in cuti vek rawl pawl in milai a balh ter nawn lo nan ruahnak thalo kha a
si sawn tin cui thu simnak pawl cu a cem zo thu a phuang zo.
"Cule Jesuh in
misenpi kha a hnenah a ko salih an hnenah "Nan zaten ka thusim mi hi ngai
uhla thi uh! Minung hi lenglam ihsin sunglamah a lut mi thil in a baal ter lo.
a sunglam ihsin a ra suak mi in a baal ter sawn a si," tiah a ti. Jesuh in
misenpi pawl cu a feh san ih inn sungih a luh tikah a dungthluntu pawl cu cui a
tong mi sullam sut dingah an ra. Jesuh in "midang pawl hnakin nan fim
cuang lo a si hi! Nan theilo ngaingai maw? A lenglam ih mi sungah a lut mi in
mi a baal ter thei lo, ziangah tile cui thil cu a thinlung sungah fehlo in a
pumpi sungah a feh ih cuticun zunpawng ah a suak sal a si," tiah a ti.
(hitin Jesuh in a sim tikah ziang bangtuk rawl hman hi ei thiang an si theh ko,
tiah a ti duhnak a si.) cule Jesuh in "mi a baal tertu ngaingai cu a sung
lamih sin a suak mi an si. Ziangah tile thatlonak a tuah tertu ruahnak thalo
pawl cu minung sung lamih sin a suak mi an si: ruk ruknak, mi thahnak, nupa
sualnak, duhhamnak, thil siava dangdang tuahnak, mi bumnak, a mawilo mi thil
tuahnak, iksiknak, mi simsiatnak, puarthaunak le aat thlakza thil tuahnak, hi
thil siava pawl hi minung thinlung sungih sin a suak mi an si ih hi pawl hin mi
a baal ter a si", tiah a ti." (Marka 7:14-23).
Minung
pawl ih ruahsual nak pawl hi sakhua zet mi ih simfiangnak in an ngaithaim theu
ti hi na thei phahphah ding: "Na lupar ih vate a zam lai khan a cawl ter
thei lo, a sin an na lu parih buu a sak tum ah cun na kham thei." A sim
duh mi cu na thinlung ih na sawm lo pi ih a ra mi taksa hiar nak pawl kha na
kham thei a si, sual ti mi cu cumi pawl na rak hmuahnak le na sonkir lehnak hi
a si. Thu suhtheih a um mi cu, " a sile cu pawl sual a si lo ahcun, an
thiangfai ih an thianghlim maw si?" A sawnnak fiang bik mi cu sualnak
phunkim, thinlung hiarnak, sawm khal sawmlo khal siseh an tenum theh ih, cun
daan tuar ding an siih cun Khrih ih thisen thawn thianfai an tul. Zoh mawi lo
tarlang nak, relsiatnak le a dang ruahnak thalo ruangah hi leitlun kan umnak hi
a baalter ringring lo ding ti hi cu a si thei lo a si. Asinan a tha ter tu cu a
thiangfai lo a si tiih ruahnak hnon ringring a si ih, rak hmuak loih hnon a si.
Ruat Buai Duh Hlah
Jesuh
in Tlangpar Thuzirhnak ah a nasa zet mi sual thu kha a hleice in a thu pi ter.
Hitin a sim:
"Hlan lai ah cun
'mi va that hlah, mi a that tu cu thuthennak a tuar ding a si,' tiih an rak ti
mi nan thei zo. Asinan kei cun a u nau parah a thin a heng tu cu thuthennak a
tuar ding; zokhal sisehla a u nau kha 'ziang hman ih thahnem lo,' a ti tu cu
thuthentu hmaiah suahpi a si pei ih a unau kha 'Mi aa,' a ti tu cu hell meisa
sungah a tla ding tiah phan a um a si, tiah ka ti. "Nu-pa sualnak nan tuah
lo pei, ti ih an ti theu mi nan thei. Asinan kei cun nunau kha hahiau mit in
a zoh tu cu a thinlung in cu nu thawn a sual zo, tiah ka lo ti" (Mt.
5:21,22,27,28).
Daan
in a sim, "Mi nan that lo pei," asinan Jesuh cun, "Mi va that
ding na ruat lo pei." Ziangah maw? Ziangruang ah tile na ruah lo ahcun, na
tuah dah lo ding. Daan cun, "Mi nupi, mi pasal nan sualpi lo pei,' asinan
Jesuh cun, "sualpi duhnak thinlung in nunau cu zoh hlah."
Ziangruangah hitin a sim? Ziangruangah tile tuahsuaknak cu ruatcia mi ih sin a
ra. Na thinlung ih hiar nak khan a tuah ahcun cui hiar nak tuah suak ding
hrangah na siraw dah lo ding.
Dungthluntu
Johan cun a cakuat pakhat nak sungah hivek thuhram a rak than:
"A unau a hua tu
cu mi that a si ih mithat tu sungah cun kumkhua nunnak a umlo ti nan thei"
(Jn. 3:15).
Huatnak
cu mithat tu a si tiih sim hi a luantuk deuh tla a bang, kan theih ding mi cu
hiarnak le kimternak, hiarnak le cangsuakternak hi a peh aw tlang a si. Huatnak
hi mithahnak seemtertu a si. Huatawk le thinheng olnak um lonak hmunah
thahawknak a um lo. Minung thinlung hi simthiam lo ih thup aw le rel cawk lo ih
tam mi a si. Hi mi hi thupek nak thawn a khat mi ralkap umkhawmnak hmunpi thawn
a bang aw. Thinlung in kut hnenah ca ngan dingah pen la aw tin a fial.
Hi mi hin ziang an ngan tum ti hi a sim. Hi hi a kau mi zomawk dan a si ih,
ruahnak ih nasa zet ih a fial rero mi cu a si. A siah cun ziangtin hi mi cun hmun a la thei
ding? Cun ruahnak teh ziang a si?
Hi
ti ih an sim mi cu computer pakhat ih a bang aw a ngan ding ahcun ram pi
tumnawn an sak bangin milai thluak ih hnatuan nak pawl hi tum hman sehla
thinlung thu hi a zaten a hman thluh theih cuang lo.
Kan
ni mi tam sawn cun kan thinlung hi pek dingah kan ruat. Sikhal sehla Bible in
fiangten in sim mi cu Pathian in kan tuah ding mi hrangah a ruah mi cu kanmah
hnen ih ruahthei nak thinlung in pek hi a si. Kan nih mi bulpak ciar hi
siangpahrang in a kau zet mi a uknak bang kan si. Cun a thil ruah mi pawl ziang asi ti le
ziangtin a ruat ding ti hi kan thei ding asi. Cu cu, a tha le a sia hrang san a
tlai maw, tlailo ti pawl rel nak ah kan hmang thei a si. Kan ruah mi thil hi
kan kil khawi thei.
A Tha Lam ih Ruahnak
Ruahnak
hi a thalam si thei dingah ka ruat. Tahthimnak ah, minung to ter daan thiam tak
le Messiah thuhla thiamzet ih ngan mi ka vun ruat. Ka thinlung sungih a awn
mawimawi nak ngai lo ih Cathianghlim sungih ka siar dah lo mi cu a music le a
hlafang pawl ih rualrem awk dan hi a si, cun a tuah mi hmuahhmuah hi thlarau
lam hrang ah a tha zet ding ih vancungah hitivek hlamawi kan nei ve ding ti hi
ka vun ruat thei.
Isaac
Watts ih hlapi, "Thinglamtah ka zoh tikah" ti ka vun mang. Bawipa
hnenah a thinlung a pe ih, cun hi hlahi Christian pawl hnen ih a pek thei sun
cu a si. Asinan kaimah le keimah ka ruahawk mi cu, "ka nun sung hmuahhmauh
ah hi ti vek hlapi pakhat ngan sehla nun in man a nei ding" ti a si.
Milton
ih a thinlung kilkhawi dan, a caan le zuamzet ih hna a tuan caan pawl le a
hnatuan mi ka vun ruat. A ruahnak in ziangtluk in ka hmai ih ngan mi thuhla
pawl a that ter.
Cu
si lole Michelangelo ih kut thawi a suai mi zuk le a milem tuah teh hi.
Thiamzetih rawldiltu ih umdan sim fiang nak ih a tuah tluan dan le zoh mawi dan
hi! Vanthat nak ah kan hrangah le leilung pumpuluk hrangah ruahnak a nei ih, a
ruahnak pawl hi zuksuai mi le sailing var in a lang fiang ter.
Cun
thusimtu hmuah lakih siangpahrang Charles Haddon Spurgeon thu khal ka vun ruat.
A. T. Pierson in a thu a sim mi khal ka vun ruat, "Pathian in a pek mi a
ruahnak hmuahhmauh in le a caan tha neih hmuahhmauh kha a tha bik in a
tuah". A thusim mi ka siar tik le rah a rah mi a nun thuhla hi ka vun siar
tikah rah tampi a rah ti cu ka theithei mai.
Asilole
kan mai caan hrangah tahthimnak ah hmang sehla, thinlung ap hi thla pi par
kainak dingah zamnak phunphun pawl tawl relnak le tuahsuaknak a si.
A Thalo mi Hrangih
Hmannak
Cu
ti a si ahcun a thalo mi hrangah thinlung ih thiltithei mi hi kan ruat ve pei
uh. Mi zaangfahnak nei lo lal sual ih hremnak khaan, hremnak hmun, datkhu (gas)
khaan, thirbelsa pawl kha kan ruat. Minung thawngtam pi sualnak nei lo a hremih
naza zet ih an siatsuahnak pawl kha kan von ruat.
Voltaire,
Tom Paine le Robert Ingersoll pawl bangih midang pawl ih zumnak siatsuah dingih
an thiltithei nak pe aw pawl hi kan vun ruat. Biaknak a zum lo tu pawl ih
thuthan nak ruangah Pathian ih a pek mi aipuannak thinlung nei tu pawl kha an
siatsuah theh.
Tuisun minung pawl ih lem ngan mi, le zohmawi lem lo an suah mi kan vun ruat. Ziangti zawng in thinlung an hmang! Fihnung thil zuartu pawl, ruahnak lam balter tu pawl, a thiang lo le lamzin pial ih hruai tu pawl hi an si.
Cun a zaraan ih ruah ahcun a thalo mi
ruahnak hrangah an thinlung pawl tampi kan hmannak hi kan vun ruat. Zarhkhat
sungih sual kan ruahnak hmuahhmuah hi nazi pakhat sung zapi hmuh dingih tarlang
ih feh vivo ding ti seh la zohman in kan duh lo ding. Ruahnak in milai zohman
ih hmuh theilohnak hmun a thimnak innlak lamzin fatet pawlah ziangtin mi a
hruaihlo thei ti kan thei. Hi hin lungawi theidaan pawl hmuahhmuah in bum
linglet thei ih, phawknak pawl khamtu khalah a tel. Himi thilpawl thei duh kan hawipi a tel ah cun
a hmaanmi thinhengnak thawn kan mawhter ding a si. A sinan thimlak ah tla a
sithei, mahtelawng ih kan um caanah hmakhat ten ruahnak thlengduh cuang si loin
duhhma le daan neilo bangin thinlung ruahnak hi kan thlun thei. A caan le ahmun
ih khamnak pawl ruangih hnaihnok ter lo in mi pakhat khat le midang pawl thawi
umtlang thei ding ih kan hrilnak le thinlung hiarnak pawl pakhat khat
tuahdingin thinlung in hmun kipah in hruai vivo thei. Zumtu ih ruahnak nunsung
ah a sual thei mipawl ruahtik ah thin a phan ter. Hi thilsual thei pawl hi daan
vekih tuah theu a siah cun a netnak ah vansiatnak lawng a si ding. 1988 kumah
leilung pumpuluk mi thawng za tampi hnenih TV ih Pathian thusimtu pakhat a
ningzahtlak nu le pa sualnak a tuah mi kha an ron than. Amah khal in a
nauhaklai ihsin caathalo le zuktha lo pawl tuahnak in in zeel a si tin a phuang
aw.
Tuini
ah sualnak temnak hnuai ah aihram rero milai tampi an um. Luatnak kan duh an
tinan an ruahnak nun can thleng ding cu an duh lo. Tubaite ah Khristian pa
pakhat vanzam tlunah ralkap mino pa pakhat kiangah a to. Cibai an bukawk hnuah
ralkap pa cun Khristian pa hnen ah magazine cu a vun pek. A hun zoh tikah hihi
a fihnung a si tin a vun hmu ih, duhsah ten a pek kir sal ih, cun a Bible sente
kha a vun pek. Reilo te sung daiten an vun um ta. Cuihnu ah ralkap pa cun
Khristian pa cu a ven sut, 'i vawm thei kem? ' a ti. Tihnung za thu a simi
sualnak le ningzahnak thu kha a vun sim thei ih, cun vomnak a vun dil. Nu le pa
sualnak ih sin luat ding a duh, a sinan zukthalo magazine pawl ih rawl a rak si
lai.
George
Goodman ih in theihter sal mi hi cu ruahnak pawl hi kan kilkhawi thei:
'sual-ruahnak hi datsi (petrol) ih puansia ciah mithawn a bang aw ih;
tukforhnak a tamtik ah meisa bangin a alh. Ruahnak sual cu na cawl ter thei,
cun hithu hi na thei hrihloh ahcun ruahnak-kilkhawi daan thuhi na zir a tha.
Taksa lam thu thawn peh aw in thinlung ih duhnak a thup ten thlun hi cu ngaidam
thei a si lo. Khrih thu ngainak in ruahnak hmuahhmuah hi Thlarau thu thawn
thawng na thlak ding. Ruahnak Thlarau a ning a natter a si.
Tuahnak Hram (Radical
Action)
A
tha, simfiang a har mi thu cu hihi a si: hreitlung hi thingkung hramah ret ding
a si. Ruahnak the le duh hiar nak a neih a tul a si.
Rundam
a si hrihlo mi kha, piangthar hmaisa ding ti duhnak a si. Bawipa Jesuh a zumnak
thawn, a piangthar ding a si. Cu tic un Thiang Thlarau in a cencilh ding ih
ruahnak pawl a neh ter thei ding.
Khristian
pawl hrangah kekar ding hrek khat theih ter a si:
A
pakhat nakah, Thlacamnak thawn Bawipai hnenah na thilri hmuahhmuah kha hlan aw.
Kan zate hrangah David ih thlacamnak rem cangtak tongkam hmang uh si: 'Maw
Pathian, thinlung ka sungah seemter aw, ka sungah a thar le a dikmi thlarau run
ret aw' (Saam 51:10). Hi tongfang pawl hi David ih nu le pa sualnak a tuah hnu
le tual a thah hnu ih a phuan awknak hi a si. Hi hi cu ka hrangah ka mi a si,
ruahnak sual nun kha a neh thei loh li ding a si.
A
pahnih nakah, na thinlung sungih a ra hmuahhmuah kha Khrih hmai ah phuang thluh
aw. A hmaiih kan hunglang bangin ruahnak pawl khal tuahnak thawn bangaw in a
lang leh ding. 2 Kor. 10:5 hi zoh hnik sehla:
"Pathian kan
theihnak ding ah puarthaunak thawn an dawl mi khamtu hmuahhmuah kan bal theh;
minung ih ruahnak cu sal bangin kan kaiih Khrih thu ngaitu ah kan can
ter."
Khrih
ih thuthen mi ngainak hrangah kan ruahnak hmuahhmuah hi saltang bang in kan dir
ding a si.
A
sang tuah sual bangin kan phuang dingih, cun ruahnak hmuahhmuah balh ter mi hin
Amai lung kim pinak a hmuh theih loh. Lamzin kan fehlai khal ah si seh, mawtaw
kan to lai khal ah siseh, khui ah khal kan um siseh, ruahnak thalo in kan
lamzin in pengter thei a si tin kan phuang dingih, kan sim daan ding ah cun,
'Bawipa, himihi sual asi. Ka thinlung i balh ter a si. I ngaidam aw la, i
thianfai ter aw. Tuufano thisen ih thiltitheinak ka lo ngen a si.'
A
dik, cun kan thinlung sungih ruahnak pawl kha kan dawi ding asi. Zaangfahnak ih
tiamkam mi cu sualnak phuan mi lawng kha a si lo, a sinan sualnak phuang tu
hmuahhmuah le a tlansan tu hmuahhmuah kha an si.
Na
sualnak thuh na tum ah cun na san sungah thil na ti suak thei dah lo ding. A
sinan sualnak a phuang tu hmuahhmuah le a tlansan tu hmuahhmuah cu zaangfahnak
an ngahding (Thuf. 28:13).
A
taktak ah tisehla, zarhkhat sung ah vei thawnghra lai 'ka duh lo' tin tithei
ding in zirding ti nak a si. A sia lam zawng ruat dingah vei tamtak tukforh in
kan um tik ah, hi tin kan sim pei, 'ka duh lo, hi ruahnak bangin ka tuah lo
ding. Bawipa Jesuh hmin in ka hong ih, cun ka hlon hlo a si.'
A dik rori mi Ruahnak
Cu ticun a dik rori mi ruat thei ding ah ka zir ding asi. Phil. 4:8 sungah Paul in kan hrangih in pek mi cu:
"Thunetnak ah, ka u le ka nau pawl, nan thinlung cu a tha mi le porhtlak a si mi in khat teruh: a dik mi, u pattlak a si mi, a hmaan mi, a thianghlim mi, duhnungza a si mi le hminthatnak a nei mi pawl cu nan thinlung ah um ter uh."
A tiduh mi cu hi thil pawl le sual thu pawl hi a ang aw rep in vei khat
te ah na ruattlang thei lo. Khrih le A thianghlimnak na thinlung ih a khah ah
cun, sualnak le dinglonak hi a hloral ding. Then khat cun hihi hitin an ti: 'A
thar ngainatnak ih dawisuah thei mi thiltitheinak.' Na duh bangbang in ko koaw,
a sinan hihi tuah aw tinak a si. Khrih thawn kan umtlang tam sinsin a si ah
cun, Amah kan bang sinsin ih kan thleng aw vivo a si (2 Kor. 3:18).
Mi
zaran ih theihtheinak hrang ih sim mi cu kan ruahnak nun kan neh duh a si ah
cun kan siar mi, kan hmuh mi le kan duhdawtmi unau pawl thawn ka um tlan tikah
siseh kan ziaza cu kan kilkhawi ding asi. Thinlung a la thei mi cabu pawl le
magazine pawl, Hollywood lem lamdang zetzet suahnak pawl, kha TV ihsin hmakhat
te ah a balhnak an ron piah. Cun, milai nunnak ah taksa hiarnak thangphawk ter
tu thilri tampi a um.
A
netnak tiang Bawipai hrangah hnatuan tam kan si ding a thu pi. Tihphannak a
tambik caan pawl cu zaangzel lai fang caan, pumpuar caan le um menmen caan hi a
si. Khrih hrang bangtheilo ih tuannak in nunnak ah a maksak zet humhimnak cu a
um. Caan thaten a hmang duhtu cu tumtah nak um lo ih tuahnak ih hawl mi
thinphannak kha a hrangah buainak a mal.
Thufim
16:3 sungih sim mikha a nai awbik mi a si thei:
"Na tuahmi
hmuahhmuah cu BAWIPA hnenah hlaan aw, Na khuakhannak cu na hlawhtling
ding."
Cun hihi zuamzet ih na thinlung sung ih na cinken ringring ding cu a si.
Ka khuakhannak hmuahhmuah, ka sung lam ih lungawinak pawl:
Ka thlarau tic au tu pawl kha
Bawipa nangmah in uk
thlh hram aw.
A KHAN 18
RU
Cathianghlim
ruahnak ih caan hmang tu mithianghlim zohman ka thei dah lo. Khuakhannak hrang
ih caan hmang le Pathian a zumtu lakah zuam aw tertu an tam.
Ruahnak
kan titik ah, thangso dingih ruahnak le Pathian tumtahmi khihhmuh tu ka tinak a
si. Khristian ruahnak cu ruahnak Bawipa ah. Pathian thu ah le Bawipai thil
hmuahhmuah hi thinlung lam nun ah a si. A menmen hrangah kan thinlung hi
tumtahnak umlo lamzin fiakzet ah vaakvaiter hnak in, a thahnem mi tumtahnak lam
ruat ding ih zirh ding a si. A lailak ih um men hnak in zaangfah le thutheihnak
lam ih thangso ding ah kan thinlung lam ih hiar mi kha kan hlon ding a si.
Ruahnak ti mi cu Khristian pawl ih zuam gear pi a si.
Caw
in a cilphuan a thial rero thawn tahthim hnik uh si. Rawl cu a ei theh zo, a
sinan rawl rialtu pumpi hmaisa sawn ih thialleh sal ding ah a rak keng sal. Caw
ih hmel um daan vun zoh tikah a uar um na sa. Cu tivek thiamthiam in zumtu khal Pathian thu
thawn cawmawk ding a si, cun a siar mi thu ah kha ruahsaalnak caan a hmang ding
a si. Hi mihin nunsung hmuahhmuah ah mithmai tha le diriamnak a pe ding
si.
Ruahnak Diklo
A
si ee, Cathianhlim ruahnak hi a thabik a silole ni suahnak lam ih biaknak pawl
ih biaknak phundang pawl thawn hnokter ding mi a silo. Feh sual (cultic) pawl
ih ruahnak zumdaan cu Pathian cu milai sungah a um ih, cun cui milai ih ruahnak
ih sin Amah Pathian a si theinak kha a thei aw. A phun dang deuh ih sim daan ah
cun a thinlung a thianfai ter nak ding ah le a thinlung ih tangmi pawl hrangih
a hngak mi hrangah a si an ti. ruahnak zianghman neilo ih milai hnen ih a sim
mi le anmah lailang ding mi thuthang pawl hngahnak ruangah khawsia ram siimnak
hrangah a tih nung. Jesuh cun khawsia polh mi pa kha a sim, a sinan nun remsaal
nak rak cozotu kha a rak si. Thlarau sia kha dawisuah a si ih, a sinan a innpi
cu a lawng ten a tang. Thlarau sia hnak ih siava sawn khawsia pasarih thawn a
rakirsaal tikah a hlan hnak in a besia, cun cupai nunnak cu an lak (Mt.
12:43-45). Khristian pawl ruahnak cu Pathian thu thawn a khat ih, cun a thami
porhtlak a simi a dikmi, a thianghlim mi, a hmaan mi, upat tlak a si mi,
duhnungza a si mi le hminthatnak a nei mi pawl thawn an ruahnak cu an khah ter
(Phil. 4:8).
Ruahnak
in thlarau lam lennak le nehnak cu a kam a si. 'Thukham cauk cu hngilh hrimhrim
hlah. A sungih ngan mi bang tukih na nun theinak ding ah a sun a zan in siar
ringring aw. Cuti ih na tuah le na thangso dingih na tuah mi hmuahhmuah ah na
hlawhtling ding a si' (Josh. 1:8). Hinah ruahnak ih tumtahmi pakhat theih
ding cu umdaan thleng ter ding hi a si: 'A sungih ngan mi bang tukih na nun
thei nak ding ah.'
Ruahnak
in Pathian sungah milai ih hrampi a thuk ter. Hi hin a rah tha a rah suah ter.
'Amah cu tiva kiangih a kho mi thingkung, a tikcu ih rah a rah mi le, a hnah
tla a vuai dahlo mi bang tuk a si. A tuah mi kip ah a hlawhtling' (Saam 1:3).
Ruahnak
in milai Pathian thawn zomawk theinak lamzin a khihhmuh. Pathian cun A thuthup
pawl hi a thu a thluntu pawl hnen ah a sim (Saam 25:14a). Hi thu pawl hi
lamhruainak, thapeknak, forhnak, le nunsimnak thu khal a si thei, a sinan
zirhawknak thu dik cu a si lo. Bible sungih kan hmuh thei baak in a thutak a
sim cuanglo. Zumnak hi mi thianghlim pawl hrangah kumkhua diah ih pek a si
(Jude 3b).
Ruahnak
in milai ih thupi lo a tuahtumnak caan heulakternak ih sin a ruundam a si.
Ruahnak hi Bawipa lung kimternak lamzin pakhat a si. Cu ruangah Saam ca ngan tu in hi tin thla a cam, "Ka ruahnak hi A hmaiah thlum hram seh." Curuangah kan ni khal in a suak mi tongkam le kan thinlung in a suak mi ruahnak hin, 'maw BAWIPA, na hmaiah cotlak si hram seh; ka beunak lungpi le i runtu' (Saam 19:14). Cun hi hin Khrih bangnak a suah ter. Khrih thwan kan um tlang sinsin a siah cun, Amah kan bang sinsin ding (2 Kor. 3:18).
Ziangtin kan Ruat ding?
Ruahnak thu thawn pehpar aw in, mi hmuahhmuah hrangah a tha bik ti lamzin a um thei lo ding. Zumtu bulpak ciar in a mai hrangih a tha mi le a mai kiangkap um mi pawl thawn rem aw thei ding in hna a tuan ding. a dang deuh in sim sehla, hmun hlatnak, telephone um lo nak, television, radio, lamzin rongra, le a dang thinlung buainak caan pawl ih sin caan tha kan um ter thei a si. Isaac in zaanlam hmun khat ih thla a camnak ding hrangah hmun daihnak a hmu (Seemtir. 24:63). A silohle kan ni khal sun le zaan kan awl caan te kha kan hmang thei. David ih thlah theilo nak caan pawl kha Bawipai hnen ih thlacam nak le A thu ruahnak hrangah a hmang (Saam 63:6).
Kan rinloh ih thinlung ih a ra suak mi pawl tuahsuak ih a um nak ding, kan kawh thei nak ding le ruahnak ih a ra lut ve thildang pawl hminsinnak ding ah kutsung ah caphek te ken hi a tha. Cu mipawl kan vun phorh suah ve ten, kan thinlung ih sin kan theihhngilh thei ih, cun kan ruat zom thei cih ding a si.
Cui ruah ding mi ih tlunah a tangkai mi
thu hram pawl tulsamnak zianghman a um lo. Saam cangan tu in zanvar te itthat lo in a ruah mi cu Pathian thunung pawl
ruahnak ah a hmang (Saam 119:148). Saam 1 nak ih mi thaw suah a simi ih duh mi
cu Bawipa daan le cui daan kha sun le zaan in ruahding hi a si (Saam 1:2;
119:78). Thatnak lam ih fekzet pawl (puritans) in Pathian htu thukzet ih
an ruahnak ah an caan tamtak an hmang, cun an thlarau mi nasa. Seemtir
nak ah makzet ih Pathian hna tuannak pawl le a thiltuah mi hmuahhmuah ka
thinlung ah a hung suak (Saam 143:5). Cun mangbang za tlemnak in ruahnak
hrangah a cem theilo mi thilri a peek. Paul in Timote hnenah a tulmi Khristian
hnatuannak ih hmanrua thawn pehaw mi thil pawl ruat dingin a sim (1 Tim. 4:15).
A
thawk ah cun Cathianghlim tawite pakhat, cun thianghlimnak thu malte ruah ih
hman nak, cafang pakhat ciar hmang ih ruahnak, tongfang burkhat le a simduh mi
taktak pawl hmannak hin mi a bawm na sa. Tahthimnak ah, 'Pathian Fapa
i
duhdawt ih, cun ka hrangah a nunnak i pe' (Gal. 2:20b).
Pathian
Fapa Hihi vun ruat hnik aw! Milai menmen a silo, a sinan Pathian cu taksa ah a hungcang. Nunnak le
sunlawinak ih Bawi a si. Thil um hmuahhmuah Tuahtu le umtertu a si.
Duhdawt
A sinak sim fiangtu hrekkhat kan um tikah A duhdawtnak cu a lang thei. Hihi
tahtheilo mi, a tlaklo mi pumpe aw mi, a bangaw lo mi, duhsak cuang neilo mi hi
a si. 1 Korin 13:4-8a sung kan zohsal tikah hithu hi a sim.
Ka Hrangah Kan milai sinak thu Bible ih in simfiang mi lamzin pawl hrekkhat kan vun ruat hnik pei. Misual pawl, Pathian thu zumlo , mithi, Pathain raal pawl, Pathian neilo, Khrih neilo, ruahsannak neilo, thazaang neilo pawl cu an si.
I Pe
Duhdawtnak cu peek ti mihi a sinan in, Amai duhdawtnak in Amah le Amah a pe aw
tihi ruatding cek ci a si. Paisa kha a pe lo, cun hlawnthil dang pawl khal a pe
lo. amah le amah a pe aw. A ti duh san cu Amai thisen, Amai nunnak, asinak
hmuahhmuah hi a si. Kan rundamnak a him ter nak hrangah aman khung bik a pe zo
a si.
Ka
Hrangah A va mak ve! A santlai lo mi pakhat hrangah hitluk ih a ron
peknak hi aw. A tu hi bang duhdawtnak hi ziangtin ka thungrul ding? Isaac Watts
ih tongkam ka hrangah ka laak mai.
Rampi ih um mi thil hmuahhmuah hi ka ta si bang sehla,
Cumi pawl cu thil kual cemnak hlat bangin a fa te nasa.
Duhdawtnak
mangbangza, a lamdang Pathian in
Ka
thlarau, ka nunnak, ka sinak hmuahhmuah I dil.
Zumtu
thar pakhat ih Bible sung thu a theih nak dingah hi thil ah dan hi a hrangah a
har a bang ahcun, Cathianghlim sung ih thuanthu pawl kha a hmang dingih cumicu
ruah thei a tum dingih, cun a siarih a ruah bang in amai hrangah a hmang ding.
tahthimnak ah, Matthai (Levi) a kawh nak thu a siar thei ding (Lk. 5:27,28). A
siahkhonnak thu le a thil ti dan pawl a si. Milai tampi a tong. Cun Jesuh cu a
hnenah a ra. Amai thu lamdang dan Matthai ih theih thiam mi hi ziang a si?
Jesuh in "I thlun aw" a ti. matthai ih thinlung ruah nak cu ziangtin
a si ding? Ka thinlung ah ziangtin a cang? Jesuh a thlun ruangah ziang a taan?
Ziang si a ngah?
Hi
thil tuah dan mitthlam ih rak hmuh nak hi a si thei ding mi ruahnak thawn a
pehpar aw ti hi thinlung hnok ter ding a si lo. mitthlam ih rak hmuh cia nak hi
kan duh le duhlo khalah damnak, lennak, hminthannak, mit hmai ngahnak, le
nomnak pawl hi kan duh bangin kan hrang rori ding a si tin Hindu Sikh saya pawl
in a neta lamah zirh dan an rak nei. Sikhal sehla hi thu pawl hi Cathianghlim
sungah sirhsan mi a um lo.
Dr. W. E. Sangster ih
ngan miah, a pump e aw mi tlawngta cun Bible vekin nungding in a zir. A
thinlung ruahnak hi a ngaisannak in, cui cabu kawm pawl sungih nalsual pangnak
le cumiih mai thu ngan mi thil tuah nak dan a thiam. Mi phun uu pa bik ih
mitthlam ih rak hmuh cia nak ti mi cu a hmailam hrangah a tum mi a si lo ih kan
Bawipa ih nunnak ih mithmuh pawl le tuah zo mi pawl kha hminsin ding le a caan
a kim tikah cangdawl lamzin ihsin tlan kir leh hi a si, cun in Rundamtu ih
thuanthu a cang mi ngannak hmuahhmuah ah a si thei ahcun taksa pum hi tel ding
asi, Piter, Jeim le Johan kha Rundamtu kiangih an um ih an hlawkngah bangin le
a caan a kim tikih tlan kir sal ding; thlaan ih sin Lazaurs a ra suah lai kha
zoh ding; Jesuh kehram Mary thawn to tlan ding. Mitthlamih hmuh cia nak hman
dan mawi mi cu thil dik pawl lak ih, tuisun ih nunnak sungah cui pawl cu fiang
zet ih hman ding hi a si. A leng suah khal ah siseh, inn sungih um khalah siseh
Bible cu kan siar thei. Hi hi a tuah dan dang ten kan tuah pang a theih, cun a
lenglam thil a si ringring ding, a si lo le cui ca kawm pawl karlak ah kan nal
pang thei ih, cun amah Pathian thu sung lala ah kan um thei.
Hnatuan Tam Ruangih
Cingnak
Ruahnak
a rak kham tu tumbik pakhat cu kan hnatuan tam tuk hi a si. Hnatuan tam ruangih
cingnak hi a thi ter. Kan pumcawmnak hnatuan pawl in in ei theh. Sungkua hrang
le inn hrangih a tul mi in - inn lei ding, motaw pakhat maw pahnih leinak, rawl
leinak, hnipuan hrang, fimthiamnak hrang, tivek ah kan buai. A caan kimte ih
Christian hnatuan kan ti khal Charles Hummel in thu poi mi ih hremnak tin a ti
mi bangin a tanglam ih tlak hi a ol te. Thucah pawl timtuahnak, dungthlunih
hnatuannak, ruahnak ih a tulnak, bomnak hrangah voi thawng le pakhat dil ih Run
tu'i kehram ih to ding ah caan malte sung hman au duh lo hi a si.
Hna
tuan colh ding har tiah kan cang. "Ka tuah thei zo" tin porh aw zetih
au pi mi Japan pawl ih mawtaw vek kan si. Thungai ih cangmi thil pawl hrial ih
inn hngak le dawr thil leiih leitlun thil nepnawi pawl hrangah kan pe aw.
Asinan kan mah cekci cu kan ngaithiam aw thei lo ding, ziangah tile kan tuah
thei theh zo a si. Hnatuan tam mi minung pawl cu an ruat aw thei lai. Hi mi hi caan tawl rel thiamnak ih
poimawh bik a si. Nasa zet ih thil tuahsuak thei pawl in mithep kar sung lawng
hi caan hi an hlei ter. Hi caan pawl hi hnong thiam dingah vanlam duh zawng
tuah thei ding ah kanmah le kanmah kilkhawi awk ding in kan zir a tul. Hi mi
kan tuah nak dingah kan buai zet a si ahcun kan hnatuan a tam ngaingai tinak a
si.
Pathain cu manhlap zet
in khir phah ih amah le amah a phuang aw lo. Rin lo piih amah zoh duh, thei duh
tu hnenah a thinlung cu a hmuh dah lo. Thlaraulam ih khua hmu duh tu hnen ah a
sunlawinak a langter lo, asinan amai tlangthiang ih a ra tu hnen lawng ah a
langter. Pathian thawn ni sawmli sung pawlkom ih a ra kir sal tikah Moses ih
hmelah a sunlawinak a langter mi kha voile khat ih thla lak bangih a ra sauk a
si lo, asinan amai can in a tar lang mi asi.
Vancung ihsin Khihhmuh
mi Lamzin
A
hmaisa ih kan sim zo bang in ruahnak in milai sinak ah Bawipa hnenihsin a
biiktak ih pehzomawknak pawl a ngah ter. Hi miah kan ralrin ding mi cu a
caancaan ah phuanten kan thei, Christian ka si a ti aw pawl hmanin an sim thei,
"Bawipa in I sim' ti hi a si. Asinan Bible le a lehhnu ih thutheih mi ih
langter mi cu Bawipa in hi tivek thil pakhat hman an hnen ah a sim dah lo.
Ziangkhal sisehla, Pathian thawn naiaw ih a um tu pawl in Amai hnen ah phuan
suaknak an ngah ti hi cu el thei a si lo. Tahthimnak pathum thawn kan ruat hnik
pei.
Mrs.
Shepherd ih zummi cu Bawipa in a sungkhat pawl ih nauhak pawl in rundamnak an
ngah ding ti hi theih fiangnak a pe zo ti a fiang. Ziangkhal sisehla, thusimtu
pakhat hnenih hithu a sim tikah, cu pa cun cui ruahnak cu mak a ti zet. An
khua khatlam ih um mi dam lo a u pa in cui thil cang mi cu ziang hman a thei
lo. Asinan zankhat cu Isaiah
49 nak a von ruah tikah, a nupi hnenah hi thuthangca hi a naunu hnenih sim ding
in a fial. A thuthang cu v.25 a si: "A lo do tu hmuahhmuah cu ka do
dingih, nan fate pawl cu ka runsuak ding a si". Kum a liam cun a fa le
pawl cu rundam an si theh.
Alfred
cun Bawipa thawn naiawk hi nuam a ti. Peng thawng tampi hlat nak ih um a rual
tha bik Alex khal a thup aw mi hmun sannak bik ah a rak um ve. Nikhat cu putar
Alfred in a fanu hnen ah a sim, "Thlathum sung zaangfahnak tohkham ah Alex
ka hmu nawn lo tin a ti'. Cui hnu a rei hlan ah Alex a thihnak thlathum a si zo
ti ca a ngah.
Hi mi cu ni ruk ni zanlam a si. Zumtu mino pakhat khawsungih a zung sungah thinlung tuarnak nasa zet in Pathian thawn an buan aw. Bawipa in I hnongzo a si tin a ruat aw. Phone a ra. Saam cabu sungih ngan mi pawl bang ih a tuah ngaingai tu putar Allan Smith hnen ihsin asi. Cui putar pa cun "Bawipa in ka thinlung sungah nangmah a ron langter ih, cunah na hrangah thla ka cam a si ti ka lo thei ter duh a si" a ti. mi no pa cun mak a ti zet. Allan in rinlo pi in a theih ter. Mino paih thinlung natnak a theih thei hi milai men ih rel mai hi cun a si thei lo. Niruk ni zanlam ih a zungkhan ih a ra thlen thei tikha zum a um lo.
Murdo Macleod in hitin a sim:
"Zumnak in Bawipa
thawn a feh tlang mi hmuahhmuah le Amah cu lamzin ih khual tlawn pi tlang mi a
si ti a thei tu hmuahhmauh cu Amai duhdawtnak le a ngaihsak nak ih lungawi
rualrem nak pawl kha a hlawhsam dah lo. Hi ti vek thu ah a um menmen dah
lo. Hi ti vek thuah mikhual a
si kel lo
Christian pawl cun van lam khihhmuh mi leiba a nei ringring. Leilung
duh zawng ih nung sa thliah men a si lo ah cun.
A KHAN 19
HMURKA RALRIN NAK
Khristian mi
pakhat ih tongkam hi a nun khausak nak ih tahnak (barometer) pakhat a si ti a
thei tu hmuahhmuah in mak an ti lo ding, ziangah ti le 'kaa cun thinlung sungih
a um mi a tong a si' (Mt. 12:34b). Milai pakhat ih tongmi na ngaithlak menmen nak ih sin, a sakhua lam khui
ah a um tin a sim thei ding.
Kan
hmuhton mi ih sin ziang kan zirsuak zo ti hi James in in theihter sal mi cu
leihi fate zet hman sehla thiltha tampi le thilsual tampi a tuah thei. Minung
in ramsa hmuahhmuah hrem thei hman sehla, kasung ih leicu a hrem theitu
ngaingai zohman an um lo. "Leicu
a thalo mi a siih uktheilo mi a si, mithat thei tur a nei.' Hi thilumtu daan ah
thil dang pawl thawn a bang awlo, lei cun a kalh aw mi a suh ter thei, cung
pawl cu a thlum le a kha, thangthat nak le siatserh nak tongkam cu an si (Jeim
3:1-12).
Kan
lei kan uk theilo hman ah, a kumkhua ih kan lungawi thei mi cu Pathian in a
hrem thei. Thlarau ih thiltithei
nak thawn a hriam mi lei cu duhnungza ah a tuah ih mi a relsia tu lei kha a tha
in a tuah. Kan tongkam umtu daan ding ziaza then khat cu hi bang a si.
Thuphan per lo ding
"Thuphan
per nawn hlah uh. Pathian zumtu pakhat le pakhat thudik kan sim aw fingfing
ding; ziangah tile Khrih ruang pum sungah kan zaten sungtel ciar kan si"
(Efe. 4:25). Pathian cu thuphan a per theilo, cun zawi hnen khal ah thuphan per
a siang lo. Hi daan hin thuphan pernak, thuphan var (white lies), a hnak ih sisawn
ih rel nak, mi vaporh nak le thuthiamnak bal saal nak pawl hi an si. Khristian
hnatuan nak ih ngah mi thuhla simsaal mi pawl cu a cuang liam in a sim lo ding.
Cangan tu (secretary) cun a neitu (boss) a sungih a um lai caan ah a umlo tin a
sim lo ding. Cun nauhak pawl in a duhum lo mi innleng tu hnen ah thuphan an per
ngah lo ding.
Cu
pa cu mitluang tlam mi a rak si ah cun cinken theinak tha thinlung a raknei lo
tla a si thei. E. Stanley Jones cun, " Thuphan na per a si ah cun na permi
thuphan pawl humhim theinak thinlung thar a nei tinak a si; a sinan thudik na
sim ringring a si ah cun, thinlung thar a neih a tul lo thudik cekci an sim
ruangah a si. Hihi cu a hnai a hnok lo na sa."
Tongkahrang Hman lo ding
"Nan
biak awk tikah tongka hrang hmang hlah uh
" (Efe. 4:29a). Hitawk ih 'tongkahrang'
timi hi zianghamn sinak neilo, hman ding khal ah remlo, thathnem nak khal
nei lo tinak a si. Tape aw khumnak (Tape recorders) kha a vei khat nak a hun
suah tikah, a pakhat kah khum ih cabuai ih an biakawknak rak khum ding ah cun
hnihsuah lehnak men a bang. Tape kha an vun on saal tikah, a lawngih a hrap zet
mi an thusim nak ih sin thusimtu pawl an hnai a hnok theu. "Zo khal
sisehla ralring loih a tong mi kha Thuthennak Ni ah ziang ruang ah cutin a tong
ti a simfiang a tuul leh ding" tin Jesuh in ral rinnak ding a pek (Mt.
12:36). Curuangah, ziang pipa silo tong rero hi sual ah ruat in sual thupha
cawi a tul ih kan nun ih sin hlonhlo a tul.
Thathnemnak ih Hman ding
"
nan tong a theitu pawl in thathnem nak an ngah theinak ding in tongtha le
tongmawi hmang uh" (Efe. 4:29b). Tong dang hmang sehla, kan simmi
bang tuk in midang hrangah thathnemnak an ngah theinak hrang ah kan hawl
ringring ding. H. A. Ironside
in thathnemnak thu a sim tikah hiti hin a lam hmuh ringring. "Hi caangih
sim duh mi hi ziang a si ding tin na ruat?" tin suh leuhleuh ding. A dang
pakhat in a theilohle 'hihi a duhsan cu si ding in na ruat maw?' tin lungawi
sopar ten na ruah ding. A sim fiangnak thu pawl cu theih hngilh thei a si l o ding.
Ka
rualpi pakhat in mi dang thu kha a silo lam in sim a ron thok. Mi dang ih thu
rel sia rero hi a bang. A sinan a rel rero laiah a vun cawl ta duak ih, 'A
silo! Hi hi thathnemnak a nei lo' a ti. Ziang a si pei ti ka thei duh na sa, a
sinan cuih ni ih sin thok in hmur ka ziang tin hrem ding ti man nei mi thu ka
zir ngah.
A tik cu Caan ih zir in Tong thiam ding
"Nan
biak awk tikah tongka hrang hmang hlah uh, nan tong a theitu pawl in thathnem
nak an ngah theinak ding in tongtha le tongmawi hmang uh" (Efe. 4:29c,
NASB). A rem caan tik ih a rem cang thil sim thei ding hi laksawng tumzet
pakhat a si. Zumtu upa pakhat in thizik cuahco mi zumtu minapa ih ihkhun cu a
hngohsan ih Solomon Hla 8:5 nak hmang in, 'Hu sihmen maw thlaler ramthing lak
in a ra, lung a duh vaal pa thawn zatial tlai aw phah leen' tin a ti. A silole
a pastor pa in Saam 30:5 nak hmangin sungkhat riah siat nak a lon hloh, 'Zanah
tahnak um hmansehla, zinglam ah lungawinak a thleng a si.' A silole Khristian
nunau pakhat in Isaiah 49:4 hmang ih a beidong mi thu simtu pa caa a kuat nak
ah, 'kei in, ka tuan rero na in a lakhlir an cang, ka tha zaang a cem theh, ka
tuan suakmi zianghman a um lo ka ti. A sinan Bawipa cu a thalo mi thatter tu le
a diklomi dik ih a tuah theitu a si tiah ka ring; ka tuan mi ruangah a mah in
laksawng i pe ding.' Dr Alexander Whyte cu thuthen nak zung hmai ih a feh
laiah, 'putar mi sual pa hrang ah thucah pakhat khat na nei maw?' ti ih suhnak
ruangah a feh khal a nuam lo. A ruah rero mi thukah a vun ruahsaal tikah,
'zaangfahnak ah hin a lung a awi' (Micah 7:18). Daan thiampa cu amah a hnemnak
a petu caafang khat te ruang ah a lung a awi. Hi caafang pawl hi a tul daan ih
zir in mawi tak ih tong suak mi pawl an si Curuangah 'A caan a silai te ih tong
mi tongkam cu, Ngun bawm sungih sui thing rah bang tuk a si' (Thuf. 25:11). Cu
le ' A caan thawn a rem mi tongkam tong ngah cu, ziang tluk in so a that'
(Thuf. 15:23).
Ngainuam le Amawi mi a si ding
Kan
tongkam hi remcaan tik lawngah silo in, tongkam hi amawi in a ngaihnuam ding a
si. 'Na tongkam cu ngaihnuam mi le a mawi mi siseh la
' (Kol. 4:6a).
Kan Bawipa tongka khal a ngaih nuam, mipi tamtak in "hmual nei zet ih a
tongmi kha an theih tik ah an thinlung ah a lut zet ih mak an ti ngaingai' (Lk.
4:22b). Amah, Judah mi hrangah an hnong mi Samaria nunau hnen ih sin inding
tidai a dil kha a thiang sawm? (Jn. 4:7). Nu le pa sualnak tuah ih an kaih mi a
kuunmi nunau hnen ih a sim tikah 'keikhal in mawh ka lo phurh lo ding' a timi
kha a zaangfahnak ruangah a si (Jn. 8:11b). Zaangfahnak in a hriam ih, mi
ngaidam nak neih ding, a mawilo relawknak, hmualnei tak ih hmuhsuam nak pawl ih
sin suup aw ding ah a fial. Lady
Astor cun, 'sayapa Winston, kei hi na nupi sining la, na coffee innak sung ah
tuur ka thlak ding' a ti. Hi thu thawn pehpaw aw in Mr Churchill in, "Lady
Astor, keihi na pasal siningla, hihi ka in rori ding" tin a sawn. Capoh aw
a bang naan ngai nuam cu a si lo.
A
dik, kan tongkam hi ngaihnuam mi a si ding ih cite bang in a si ding. 'Nan
tongkam cu ngaihnuam mi le cite bang siseh' (Kol. 4:6b). Cu bang thiamthiam in
Bawipa in, 'in ding tidai i pe aw' a tiih, cun 'keikhal in mawh ka lo phurh lo
ding' a ti ih, a beet sal mi cu 'va feh aw la; va sual nawn hlah' a ti. Hi
tongkam pawl cun an nun a sun na sa ti a fiang. An mang a bang na sa.
A si ko ee, cite hi cu siatlo dingih ret himnak hrangah khal a tha; Cun cite cun tidai a hal ter. Cui a si ruangah kan tongkam in kan nunfelnak kha a lang ter ding ih mi in Khrih ih peek mi a nung tidai an hal ding a si.
A Thiangmi a si ding
A
si rori, zumtu ih tongkam cu a thiang roriding a si. "Pathian minung nan
si ruangah nu le pa sualnak, zoh mawilo ih nunnak le hamtamnak pawl cu nan
lakah a reel hman reel nawn hlah uh. Tong baal, tong sia le ngaih nuam lo tong
pawl cu nan tong dingah a mawi nawn lo. Cu hnak in Pathian hnen ah lungawinak
simsawn uh" (Efe. 5:3,4). Sual thu za len tak ih kan reel mi a thei tu
pawl hrangah mi a hlolak ter deuhdeuh a bang. Bible in a tihnung mji sualthu
pawl vei khat veihnih in sim ko ee, a sinan cuih sual pawl hi poi saklo ih
umding in duh lo ih fihding le hrial ding in duh a si.
Thukamnak tuah lo ding
Kan
biakawk nak hi thukham thawn hngetter ding a si lo. "Ziangtik hmanah siat
cam in tuah hlah uh: vancung hminsaal in thu kam hlah uh
leilung hmin saal
khal in thukam hlah uh
nan lu saal khal in thu kam hlah uh
'A si' cu 'A si'
ti le 'A si lo' cu ' Asi lo' ti lawng hi sim uh; cui hlei cu mitha lo khawsia
hnen ih sin a suak mi an si" (Mt. 5:34-37). 'U le nau pawl ziang
dang hnak in thu nan kam awk tikah siatsernak tuah hlah uh. Vancung siseh,
leilung siseh, thil dangdang khal siseh, a hmin saal tahrat in siatcam nak tuah
hlah uh. A si tiih na sim duh
mi a sile 'a si,' ti aw la, a silo tiih na sim duh a sile 'a silo', ti aw.
Cutin na ti a sile Pathian in a lo mawh thluk lo ding' (Jeim 5:12). Khristian
mi ih tongkam cu a tluangtlam ringring ding ih thukamnak thawn ziang tikkhal ah
hnetter a tul lo. Pakhat pa ih sim daan bang tuk in, 'Thukam pawl cu hman a
tlak lo. Mi tha pakhat in pakhat baak a tul lo ih, misual pa cun pakhat baak a
poi sa lo.
Bawipai
hming ziangsiarlo ih hman hi a sual a si tihi theih thei a har mi cu a si. A
sile tong kham mi pawl si ih lungawinak lam ih hman mi tete thawn thukam awk
the ziang tin a si pei? Tahthimnak ah, Pathian (God) tinak ding hrang ah
mangbang za ti ih hman mi (gosh le golly); Jesuh (Jesus) tinak ding ah
rangdawinak hrangih hman mi tongfang (gee, geez); Jesuh Khrih (Jesus Christ)
tinak hrangah keite, le kekortlawn ih ben mi (Jeepers) le hrizaam (creepers);
nautat (damn) tinak hrangah puanbelh (darn); meidiil (hell) timi hrangah
thilharsa (heck) ti ih hman mi pawl hi an si. Hithil pawl an bangawk cekci
theimi hi Cathianghlim ih khammi pawl hi a siat suah ter na sa.
A
tha ko ee, thurelnak hmun inn sungih thukam nak tuahteh hi ziang tin a si? Kan
Bawipa hniksaknak a tuar laiah, puithiam sang pa in 'Pathian Fapa, Khrih na si
ah cun na simmi Anung Pathian hmin in ngaidam ka lo sut' a ti. Pathian hmin in
ka lo sut ti micu siatserh tuah ding ih thupeek hi a si. Jesuh cun siatserh nak
thu reel ding ah an dil (Lev. 5:1), cun a tuah ko. Hi thuhin Khristian mi tampi
a dai ter. Sikhalsehla daan thukam nak hmang hi an thinlung ruahnak in a duh lo
thotho a si ah cun, a sivek ih simnak in thurelnak tuah sian an si ding. A
tiduh san cu suhnak letkirsaal a silole Pathian hnen ih thutiam nak zing hman
pek lo ding hi a si.
U pattlak a si ding
A
thiangmi thil pawl hi olsaam zet le upat lo zet ih rel ding a thalo.
Cathianghlim ih ta pawl hi hnihsuah sainak ah kan hmang ding a si lo, a
tiduh mi cu, Bible caang pawl hmangih hnihsuahsai le a si lo zawng ih hman hi a
si. Pathian tongkam a si ruang ah ralrin a tul na sa.
A
thiangmi hnihsuah sai hi zo hman in an dodal lo, a sinan thudik cu thlarau
thiltitheinak theihtheinak ah nasatakin mi a daithlan ter. Hnihsuah capo sai
ciamco nak ih tonawk khawm nak pawl in Thlarau Thianghlim hi a mit ter theu.
Thuthang tha pakhat ih ngen mi thupi zet nak cu ziaza maw lolamtak relnak pawl
in a dawi hlo theh.
Hnihsuah
sai thusimnak le danglam cuang ce ih thuamawknak pawl hi Khrih riantuantu pawl
cun hrial ding a si. Hnihsuah sai tongtam nak hi rinlohpi in taksa hiarnak a ra
lut thei.
A Tawimi le Sullamnei mi a si ding
"Tam deuh na tong le tam deuh na sual ding, mifim na si ah cun na tong suup aw" (Thuf. 10:19). Tongdang in sim sehla, kantong tam le kan sual tam. Tongtam ruang ih sual kan tuah lo nak ding ah tong lo a tha. "Ruat hmaisa lo in tong hlah; Pathian hmaiah cun hmanhmawh zet ih tong ding khal ruat hlah. Pathian cu vancung ah a um; nang cu leilung parah na um; curuangah na tong mi malter aw" (Eccle. 5:2). Hi Bible bungcang cun Pathian hnen ih thu kam kan tuah lok mi kha a sim duh a sin an thil dang thu khal ah tong zutzo ding in sim duh.
A ngaingai ah
cun mi tongtam hi cu nin an um tuk. Thli hman hipmanlo khop in a tong tam, mi dang khal in thu rel nak can
an ngah lo. Tongnak hmuahhmuah le a rangaitu ih caan hmuahhmuah le an ruahnak
hmuahhmuah hi a mahte lawng in a ham theh.
A netnak ah mi cangan mite ka hmang duh ih keimai ngan mi siseh la a vat ha zik ve ka ti theu.
Khristian pakhat in a tongkam
ziangtin a tuah ding? A kilkhawi ding ih, biakawk nak ah hnuaisiah ding a
tumdah loding. Thuphan pernak, a hrek lawng dik, huatawknak, a thiang lomi
reelnak, le ziangkhal silo mi tong rero nak pawl hmang hrimhrim lo ding. Hmaan
te ih thusimnak, phuanawk nak le thazaang ngahnak tongkam pawl hi a tulnak
hmunah hman ringring ding a si. Thieh dahloh mi hnenah 'ka lung awi' tiih rel
dingah harnak a tong mi pakhat a siah cun, a tongkam kha a zaten tongthluh lo
ding in a zir pei ih, cun anmah a khamtu a siavami porhawknak pawl kha a
fingkhawi ding a si.
Tongkam
cun ruahnak hi a thlun ding nan a hruai ding cu a si lo. Tongkam tam ih sirawk
leh hnak in daite ih um a tha sawn. Tong tu cu cituh tu a si ih a ngaitu pawl
cu a aat an si.
A KHAN 20
KAN TONGTAMNAK IN NGAIDAM MAW!
Kum
reipi liam zo hnuah Atlanta thuthang ah a hnuai lam thu hi a ra suak:
Hozet ih kio ciamco
nak in mi ka thi ter thei sawn. Thatlo in ka neh. A taksa ka bawhthleek, a thin
ka kuai ter, a nunnak ka siat suah. Thli in thla pawl parah khual ka tlawng.
Thianfai nak in in hringding in cahnak a nei lo, thianghlimnak in thinpit ter
thei lo. Thudik hrangah ngai saannak ka nei lo, dingnak hrangah tihzahnak ka
neilo, daithlannak hrangah zaangfahnak ka nei lo. Hrem ka tuarnak cu tipi kap
ih lungte zat in a tam ih thianfai nak vek ih tam a si. Thil ka hngilh dah lo,
mi ka ngaidam hi a vang na sa. Ka hming cu kamtam ti a si.
Jeim
in sualnak le tongtamnak thu hi ca a ngan tikah a rak ruat dah a si ding,
"
Kan zate in kan palh pang theu.sikhalsehla a tongkam in a palh lo mi cu
a taksa pumpi a uk aw theitu a si ih mi famkim a si" (Jeim 3:2).
Mi
reelsiat ding a ol ngaingai ih, bansan ding cu a har ngaingai.
Kamtam
ticu ziang a si? William R. Marshall in kamtam ticu simlo mi um loih zianghman
si lo rel hi a si tin a sim. Bill Gothard in khal kamtam ti cu a san umlo ih
mithu rel rero a si tin a sim ve. Mi pakhat a um loh sungah an thuhla
relsiatnak in kamtamnak kan pung ter a si. Kamtamnak in a tongtamnak cu thimlak
ah aret; cu tin zaangfahnak um lo in, thathnemnak um lo in le tullo pi in mi a
rel. Mirel hmangnak in mi pakhat hma ton ih remnak thu rel hnak in a dunglam in
mi a sawisel rero sawn a si. Mirel hmang cu a thup te ih mi that vek a si.
Bible sungah khal a um a si.
"Thuphan
thu va reel sin vovo hlah" (Puithiam. 19:16a).
"Katam
pawl in thuthup an phuang theu, A sinan zumtlak mipawl in an thup thei"
(Thuf. 11:13; 20:19).
"Mithalo pawl in mi relsiatnak an karhter, Harnak an suahter ih rualpi than hman an kuaiter" (Thuf. 16:28).
"Mi relsiatnak thu cu a thaw nasa, A thlum zetih kan dolh hluahhlo" (Thuf. 18:8).
"Zanthing a um lo a si le meisa
a mit, A thupten mi relsiat hmangtu a um lo le tawhawknak a dai" (Thuf.
26:20).
Rom
1:29 sungah Paul in mithah hmang pawl le mithalo pawl thu thawn mi relhmang thu
pawl a ngan.
Ka lo simmi Zohman va sim hlah
Vei
khatkhat cu thlacam ding thawh vekin thu kan rel ih kan mi reelsiatnak thup
ding in kan zuam theu. "Hi thu hi ka tarlang a si, cu tin thla nan cam sak
thei ding, a sinan cu mi cu nan thei maw
" A silole a thupten kan
reelnak in sualnak kan hrial thei tin kan ruat. A hnuai lam ta hi a rah suah a
si.
Brooklyn ah nunau thu an rel re ro:
"Tillie in thupte ka lo sim mi kha amai hnenah simhlah ka to ti mi na sim in ti."
"Cu nu cu an rel mi a si. Tillie hnenah cu nu in a sim lo ding in ka sim nan ka ti."
"A tha, cu nu ih in simmi ka lo sim lo ding tin Tillie ka ti curuangah ka reel mi va sim hlah."
Charles Swindoll in, seasons of
life, timi a cabu ngan mi sungah, thuphan reltu pawl theu a ngan, a sinan cumi
cu hmin dang in mi reelsiat hmang pawl ti a si. A simmi cu hi vek in a
si:
Thuphan a simtu pawl
cu an ten au, ih zum umlo mi an si. Lamzin fiakte sungah diriamnak an
hmu, mi thinlung sungah thinhengnak cu bom vekin an puak ter. Thuhram thei lo in a thluamthlam an theih mi
parah an hna a ngam
Hmunkip ah 'An sim' a silole 'Na thei zo maw?' a silole
'Midang hnen ihsin ka thei' ti pawl in thu phuandarhnak hrangah himnak an pe.
"Hysterical
Concrete Memorial Kohhran thu a kuai ding ti an thei zo maw?"
"Ferdinand
le Flo an thenawk thu ka thei zo, a nupi a rinum lo an ti."
"Ferdinand
ih nu le pa cu paisa tampi an nei an ti."
"Pastor
Elphinstonsky in a kohhran suahsan ding ih a sim thu na thei zo maw?"
"An
fapa sii a cuai ti ka sim
thil leinak hrangah fih a fir."
"Mi
pakhat in nupi a thi ding tin a sim."
"Mi
hrekkhat in cupa cu zutama a si an ti."
"Nunau
nu a ngai ti ka thei
cunu cu a zoh tha."
"Tong
a cem
a netnakah a lamzin cu thu hlolak ah a can ter."
"Zumtlak
a silonak cu mi tampi hrangah a poimoh mi a si."
Mi relhmang le thuphanper tu in mi pakhat hnen
ihsin a dang pakhat hnen ih an sim vivo nak in reelsiatnak an kharh ter ti kan
thei. Mi pakhat ciar in
thuanthu tawpnak kha a tannak thawn kaih aw ding in a sialam in an beet.
Paul in an Hmin a tar larlang ziangruangah?
Mi hrekkhat in Paul in misawiselhmang pawl a sim mi Himanias le Alexander thu (1 Timk. 1:19, 20); Figelas le Hermogenes thu (2 Tim. 1:15); le daar sosertu Alexzander thu (2 Tim. 4:14) ah an eel mai thei. Johan in Diotrefes a zuah lo (3 Jn. 9, 10). Hi mi hi a dik mi a si. A sinan a tumtah mi cu cuipawl relsiat dodal lo ding in zumtu pawl ralrin ter nak a si.
Himi hi
hruaitu pawl in thu an zirh ih an nundaan ding hrangah a tul zet mi a si. A
sinan cu mi cu mi thekdarh ter nak ding silo in, mi thanso ternak ding hrangih
tumtah mi a si. Cumicu mi
reelsiatnak vek a si lo.
Kamtam
thu ah kan cawnding mi a tha zawng in tampi a um.
A
pakhat nak ah, mi thu theihliah dingin kan sut thei. Paul in 1 Kor. 1:11 sungah
tahthimnak in pe: "ka u le ka nau tla, nan lakah tawh awknak a um ringring
ti kha khla aw i sungkhat pawl in fiangte in in sim."
A
pahnihnak ah, mi reelhmang in mi thu a reel rero kha va sim sawng dingin
siannak kan dil thei. "A thu na reel rero mi va sim sehla na thin a heng
kem maw?" "Oh, tuksum in, va sim hlah. Kan rualpi awiknak a tawpnak
tla a si pang ding!"
A
silole reelsiatnak ngailo in kan um thei. Kan ngai paih lo tiih simnak in kan
eel thei, a silole an nuncan tha deuh dingah thlengaw ding in kan fial saal
thei. "Zohman in reelsiat thungai dah losehla, zohmanin an reel dah lo
ding. Mi pi kha an hnaset ter awla mi reelhmang tu kha tongthiam lo ter awla mi
reelhmang tu kha tongthiamlo ah can ter aw."
William R. Marshall
Turkish
thufim in in theih ter mi cu, "Na hnenih mi a reel sia tu in nangmah a lo
reel sia ding."
A KHAN 21
THINGLUNG UMZIA T
Kohhran
meeting nak sungah a si ih cun amah ten lamzin a neilo. Amah cu thinhengnak
thawn a hliam aw. Sualnak ruahpi a sur ter bang in a baan pawl cu daan neilo in
a hmang. A mit pawl a ling, a khabe a thir ih a kut caang ruh pawl an daang
thluh. A netnak ah, a cum aw ih, a au, 'Ka fehnak ah Bawipa a feh ve.' A sinan
zohman in mithianghlim ah an ruat dah lo. Thintawi mi pawl Bawipa in a ngaihsak
ding ti cu zohman in an ring lo.
Thil
run cangmi pawl cu hi vek in a si. Colhni zing lam ah a si. Sungkua
pakhat cu khawm ding in an timtuah rero lai. Nauhak pawl in caan an rei ter, a
pa a au, a nu cu rawl suan ah a buai rero, cutin an inn cu a hnok ruri. A sinan
donhar ding a si lo. A reihlan ah an zaten hni siamsi ten Biakinn sung tohkham
sau ah an rak tozo.
Tu
cu Khristmas caan a si. Zo cio in a tul lomi laksawng ding hrangah hlawptlo zet
in dawr an feh cece, ziang kim a nei tu hrang ah til an lei rero. Tha a tho.
Phurnak a suak. Thinheng nak a mal.
Doawknak
a thok! Cutin thinnem te ih tangdor mi Jesuh suahnak an lawm!
Nunnak
cu thinlung hniksaknak in a khat. Mi pakhat in mawtaw colhnak ih na mawtaw thar
an rak siat suah. Na vanzam a tlai. A hngak tu an phun, na kawng parah tihaang
an bung ter. Na phone cu zinglam 3:30 ah a awn: "Sorry, Phone namber a
diklo a si." A ron awn saal tikah na kai nawn lo. Mi aa a bang. Nauhak in
na laksawng paw ah zuksuainak ih sithuh mi a bung ter ih, uico in a rak liak
thluh.
Khristian
zumnak hrangah thinlung um zia langter nak ih mitheih ter hnak in thami a dang
a um lo. Mah le mah nun tha zuam ih daiten um ter aw hnak in Khrih ih huham
thawn a nun a thleng aw mi in mi nun a neh sawn. Mangbang lo ding in Cathianghlim
ih sim mi cu, 'Thinsau cu tha cahnak hnakin a tha deuh, mah le mah uk theinak
cu khawpi pawl uk thei hnak in a tha deuh' (Thuf. 16:32).
Thinhengnak Caan
Mi
hrekkhat in Efesa 4:26 sungih thinheng ding thu ah an eel mai thei:
"Na
thin a heng a sile sualnak sungah na thinhengnak in lo luhpi hlah seh; na
thinhengnak kha nitlak pi hlah." A dik a si. Thinheng nak ding caan a um.
Bawipa ziang siar lo ih a nun tikah kan thin a heng thei. Cu ruangah Jesuh cu a
Pai inn kha fihfir relh nak hmunih an hman tikah a thin heng a si (Mt. 21:13).
Midang
in thil an tuah sual rero tikah kan thinheng thei. A tawi zawng in, Bawipa
ai-ah le midang pawl ai-ah thinheng dingih fial mi kan si, a sinan kanmah le
kanmah hrangah a si lo. Pathian lamah kiosa vek kan siding ih, kan mai
hrangah tuu vek kan si ding. Cuhleiah thinheng nak sual sungah a dik ih
thinhengnak ih tihnung zia langnak a sum. Thintawinak cu mu le mal nei loih thinheng nak cu a si. Curuangah Paul
in, "Na thinheng a sile sualnak sungah na thinhengnak in lo luhpi hlah
seh; na thinhengnak kha ni tlak pi hlah" tin a sim.
Mi
pakhat in thinheng ding in thu a pekmi kha do aw, thinsau ding in le thinheng
ol loding in in zirhtu Bible bungcang tampi a um.
"Thinlung sungih
mi huatnak le ral awknak, taksa hiar sualnak le thinhengnak pawl kha cemter uh.
Pakhat le pakhat hauh awknak, zomtaihnak le huatnak thinlung malte hman nein
awn hlah uh. Cu pawl aiah pakaht le pakhat zaangfah thinnemnak neiton aw uhla,
Khrih thawng in Pathian in a lo ngaidam bang in pakhat le pakhat ngaidam aw
uh" (Efesa 4:31, 32).
"Thlarau ih a rah
ter mi cu
thinlung saunak
a si" (Gal. 5:22).
"Thinlung neemnak nei uh; tangdor le thinsau in um uh. Duhdawtnak nan neih mi kha pakhat le pakhat nan zawi thei awknak in langter uh" (Efesa 4:2).
"Ziang hmuahhmuah nan ton tikah thinsaunak le tuar theinak nei dingah Pathian sunlawinak ihsin a ra suak mi cahnak in lo cakter hram seh" (Kol. 1:11).
"Mi thintawi pawl
cu at-hlawh zetin thil an tuah" (Thuf. 14:17a).
"Daiten na um ah
cun mifim na si, A sinan na thin a tawi ah cun na atnak kha, a langter"
(Thuf. 14:29).
"Thintawinak in
tawh awknak a suahter, A sinan thinsau nak in remnak a thlen ter" (Thuf.
15:18).
"Miaa pawl cun an
thinhengnak khi hmakhatte ah an langter, A sinan ruahnak a nei mi pawl cu an
thin a sau ih an sup aw" (Thuf. 29:11).
"Thin bahlah pawl
cun tawhawknak le buainak tampi an suah ter" (Thuf. 29:22).
"Miaa pawl cun an
thinhengnak khi hmakhat te-ah an langter, A sinan ruahnak a neimi
pawl cu an thin a sau ih an sup aw" (Thuf. 29:11, NASB).
Bawipa
in Jonah a sut, "Na thin a heng hi a dik na ti maw si?" Sup aw theilo
ih kan thinheng caan ah hi thusuhnak hi kan thei ringring ding a si.
Thinhengnak (anger) le tihnunnak (danger) karlak ah a cafang lawng in lamdannak
a um ti khal kan thei ding. Cun Julius Caesar ih rak tuah vek in kan tuah ding:
A thin ai thok tinten, a sawn kir hlan ah a tongding a ruat saal.
Mi
pakhat cu Khristian pakhat thawn tihnungza a thinhengnak thu ah an eel aw rero,
mi thalo pa in hitin a sim, "Oh a tha, ka tong a rei lo ding." A rual
pa in, "Ka rual pa, linghnin hi a reilo, a sinan rei lo te a hnin sungah
tihnung zet siatsuah nak a cang ter" tiah a ti.
A KHAN 22
ZIANGVEK KA HRUK DING
"Ziang saw? Na sim duh mi cu thianghlimnak hi kan hruk mi hnipuan thawn tuahding ti maw si? A sithei lo! Cumicu sunglam thu relnak a si. Pathian in ziangvek kan si ti lawng a thei duh ih kan hrukmi hnipuan a si lo."
Eelawknak a um vivo, a sinan a
taktak ah cun Pathian in a pahnih in a thei duh, ziangah ti le kan sunglam
umdaan kha a lenglam ah a lang ti a thei. Ngai hman uh, thuthimnak ah, Bawipa
in Zion fanu pawl ralrinnak a pek.
Jerusalem nunau hnenih sin an uar bikmi hlawnthil pawl Bawipa ih a lonnak tikcu a ra thleng ding. An lu le an ke ih an thlaih mi khiingte, an hngawng le an kutih an khih mi faute pawl a lak theh ding. An hmai khuhnak paunpate, an lukhum pawl, an baan le an taai ih an khih mi ai-camnak an thlaih aw mi baan thlaih le taikhap pawl, an kutzung ih an hruk mi zunghruk le an hnar ih an thlaihmi hnarkhai pawl, an hnipuan thatha, an puan le an korfual le paisa bawm pawl, a paa zet mi an hnipuan pawl, an pavua pawl, an hngawngngerh pawl le an lukhuhnak puanpaa te sau zetzet pawl cu a longtheh ding a si. Zihmui an hmang nawn lo ding, an rim a sia zet sawn ding; taikhap thatha ai-ah hridai siava an khap ding; sam mawi zetzet aiah an lu an kolh theh ding; hnipuan mawi zetzet ai ah puansia an hruk ding; an mawinak cu an ningzahnak ah a cang ding (Isaiah 3:18-24).
Ziangruangah
Bawipa in poi a ti ding? A phi cu v. 16 ah a um.
Jerusalem nunau pawl an hngalzia hi zohhnik uh. An puarthau tukah vantau eu-eu in an feh. Ningzah neilo in mipa par lawnglawng ah an mit an meng. Duh awzet le zum awzet in an feh ih an ke ih an khih mi khiingte cu an awn ter sulso.
A man khung mi an thilri pawl, le an thuamhnaw pawl cu porhawknak ah an hmangih ziang hman lo ah an cang.
Hnipuan thu hrangih Thuthup pawl
Kan hnipuan hruk nakah Khrih cu Bawi si ding in Cathianhlim ih in sim thupi hrekkhat pawl kan zoh tlang hnik pei.
A hmaisa
bikah, kan hnipuan hruk mi hi a mawitawk in le fimkhur zet ih kan hruk a tul.
"Nunau khal a tawkzawn in um hai sehla zohmawi tawk in thuam aw
haiseh" (1 Tim. 2:9a). "Zohmawitawk" timi in duhnak dang tla a
nei meen thei nan a mawimi ti duhnak a si. A mawitawk ih hnipuan hruknak in mipi pawl in ngaisak ciamco nak a um
ter lo. Khristian mi pawl ih tuah tulding mi tuah ding cu zum tu pawl hrang ah
thil har a si lo.
A
silole kan hnupuan hrukmi hi mi thinlung la ding in maw kanmah le kanmah
larawknak ah saw a si ding. Kanmah le kanmah laraw ding kan si lo; kan tummi cu
Khrih sunlawi ter ding lawng a si (Jn. 3:30; Kol. 1:18b). J.Russell Howden ih
sim vek in, "Khristian in a nun sungih a tuanvo cu Khrih tumter ding hi a
si, a paisa pawl, a puanthitmi le amah le amah larawk ter ding a si lo."
Curuangah
a luartukmi thil pahnih kan hrial ding. A pakhat nak cu, leilung tlun ih
thuamawk daan maktak pawl kan cawn lo ding. A hlun tukmi a silole a siatuk mi
hnipuan pawl khal kan hruk hrimhrim lo ding. Howden simmi simsaal in,
"Pathian in hnipuan sia a silole a baalmi hrukding in thu a pe lo ih a
fial khal a fial lo. Hnokzet ih a um tu a silole hnokzet in a thuamaw tu cu
thlarau lam ah an tel lo. Kan taksa pum hi Thlarau Thianghlim ih biakinn a si
ah cun, ziangkim in a mawi mi, a duhnung mi le a thami ah an cang
ding." Tutiang a um lai mi tongfim cu: "Mi ih thilthar anhruk
hlanah, a hruhmaisa si tum hlah la thil hlun neta bik ih hlon tu khal va si
hlah."
Kan nih cu a mawitawk ih thuamaw ding lawng kan si. Leitlun ih a um tu pawl in kanmah vek ih um ding an tul.
Cuvek thotho
in mankhung zet ih hnipuan lei khal kan hrial ding. "
An sam an tom tikah
a hleifuan in tom hlah haiseh; sui hlawnthil, lungvar hlawnthil le hnipuan
mankhung zetzet thawn thuam aw hlah haiseh" (1 Tim. 2:9b). "A lenglam
mawiternak na sam nan tuah daan, nan hlawnthil nan thuam awk daan le nan
hnipuan hruk daan in mawinak hawl hlah uh" (1 Pet. 3:3). Ziangkhal si sehla, himi thu in thil man ol
lawnglawng kan leiding a ti duhnak a si lo. Cumi cu paisa hman daan thalo tla a
si thei. A man le a that daan kan ruat ton thiam ding. Tahthimnak ah, kedam man
malbik kan lei a si le, kedam leinak ih kan hman zat hnak in si bawi hnen ah
paisa kan cem tam sawn tla a si thei.
Kan
hnipuan pawl cu a fai ding ih a thianghlim ding a si. A baal le a sia mi
hnipuan pawl cu Ruuntu hrangah a tha mi an si lo. A silole, Oswald Chambers sim
vekin, 'Hnipuan sia hruh cu Thlarau Thianghlim a hmuh suam a si."
Khristian
mi a thuamawk daan in nunau mipa lang ter ding a si. Hi thu sim fiangnak cu
Daanpeksalnak 22:5 a si: "Nunau in mipa hnipuan nan hruk lo pei; mipa khal
in nunau hnipuan nan hruk lo pei. Bawipa nan Pathian in cubing tuk a tuahtu cu
a hua a si." A hmaisa bik ah hi Bible cang in a tha lo zawng ih umnak,
midang hnipuan hruksalnak le nunau le mipa theithiam thei lo khop ih hnok
celcel hni puan hruk a sim duh. Nunau le mipa hnipuan hruk thlengnak, le
samtuah daan le hnipuan hruk daan in lamdannak tuah lo ding in khal in zirh a
si. Pathian in nu le pa sualnak a huat thu ah thusuh ding dang a um lo.
A tlangpi thu in, kan thuamawk daan hi Bawipai palai kan si vekin amah ai awh tu a si a tul. Cun kan nunphung le kan umnak hmun ih zirin kan thuamawk daan a dang lam thei. Kan hmuihmel langdaan in kan thu rel mi a siat bal thei a si ti kan thei ringring ding.
Kierkegaard
in circus tuahnak thlam ihsin meisa a kang ding thu ralrinak pe ding in a
thuamhnaw thawn khaw sungih an thlah mi hnihsuah saitu pa ih thu a sim. "Khawsung mi pi pawl cu hni
rero phah in a tah le a rak aw an ngai. Hi mi cu hnihsuah saithiam pawl hnen ih
sin ruahding mi thu mak lemlo a si. Cutin khawsung cu a kaang ral ziangah tile
a rual pi pawl in a thureel mi an hnong ruangah a si.
Sunglam ziangvek a si
Bible sungih a thupi mi cu kan sunglam um daan a si, lenglam langnak a si lo. Hmin sin, thuthimnak ah Kolose 3:12-14.
Nannih cu Pathian ih minung nan si. A lo duhdawt hai ih a mai hrangah a
lo hril mi nan si. Curuangah zawn ruahnak, zaangfah thinpemnak, tangdornak,
thinlung nemnak le thinsau nak pawl cu hnipuan bangtuk in hruk ih. Pakhat le
pakhat karah thinlung hmuh aw lonak le phunzainak a um ah cun pakhat le pakhat
zawi awk thei nak le ngaidam nak nei uh. Bawipa in a lo ngaidam vek in nannih tla pakhat le pakhat ngaidam aw uh.
Cule hibang tuk ziaza tha an neih mi tlunah duhdawtnak bet uh; ziangah tile
duhdawtnak cu ziang tinkim famkim zet in a finkhawi tu le a rem tertu a si.
1
Timote 2:9-10 ah kir leh in, "Nunau khal a tawkzawn in um haisehla
ziaza
tha in thuam aw sawn hai seh."
O thianghlim zetin
Bawipa biak uh! A hmaiah kuun uh, A sunlawinak than uh; thungainak korfual in
le tangdornak rimhmui thawn, khuk bil in Amah biak uh; A hmin cu Bawipa a
si.
A KHAN 23
THUDIK SIM DINGIN
Thuphan sim hi a dik maw? A phi pakhat lawng a um. Pathian in thuphan a sim
thiam lo ih zo hnen hmanah thuphan rel ding in a fial dah lo. thukham pakua nak
in a dik lo mi sual puhnak a kham a si. Christian pawl cu thuphan pernak an
hlonhlo dingih an inn hnen pawl thawn thudik an sim aw ding (Efesa 4:25). Satan
cu thuphan hmuahhmauh ih pa a si (Johan 8:44) ih a nun cawng ding kan si lo.
Dennis
J. De Haan ih in sim fiang mi cu, "Thuphan pernak in ningzahnak tampi a
suak ter. Thungai thu um lo in thukamnak a tuah. Thuphan thu lawng a sim. Dik
lonak in thu a rel (thuphan pernak in rukruk hmangnak a suak ter). Maihrang
thatnak ngah dingin thudik a thup. Thatlonak lawnglawng sim dingin a um".
Bible
in thuphan perthu a sim, asinan a lungkim pi dah lo. Abraham in Sarah thuah
thuphan a sim (Seemtirnak 12:10-20;20:2). Isaak khal in Rebekah thu ah thuphan
a sim ve (Seem. 26:7), Ananias le Safira in an tangka ap thu ah Pathian an bum
(Dungthluntu 5:1-11).
Pathian
ih minung pawl in thuphan an sim lo nan thudik an rel lo caan a um. Hebru nau
dongtu sayama pawl in an fahrin a ol zet ih nau dongtu sayama kan va thlen
hlanah naute cu a rak suak zo tin an sim (Suahlannak 1:19). A ngaingai ahcun
Pathian ih a lungkim pi ruangah thuphan an sim lo ti a lang ter (v.20). Moses
in Israel mi pawl hrangah thawinak pe dingah nel rawn ramthing ah nithum sung
va feh ding in a dil (Suahlannak 5:3); Faro in thil fa te a dil mi a el ahcun,
tlan ta ding ih dil nak tumsawn ka el ve ding ti a ruat cia. Ehud in
siangpahrang Eglon hrangah Bawipa hnen ihsin thuthup a ngah ti a sim; cumicu
thihnak thu a si ti a phuang lang lo (Thuthentu 3:12-30). Pathian in
Veikhat
khat cu minung in thudik sirhsan ih thuphan simnak an ngaithiam. A tha mi lang
dingin a tha lo mi tuahnak cu a dik le diklo ti ih biaknak lamih thu relcat nak
vek a si ih Cathianghlim in a mawhthluk a si (Rom 3:8).
Thudik
kan rel ih minung nunnak a siatsuah tikah thinlung buainak a ra suak. Nazi
kuthnuai ih Judah mi a rak thup tu Christian pawl thu tahthimnak a um. Ralkap
an ra ih an sut, "Hi tawkah Judah mi an um maw?" An um lo ti ding cu thuphan sim a si ding. A
dangih sawn ding le Judah mi le an mipi pawl hrangah thihnak a si ding.
ziangtin an tuah ding?
Mihrek
khat in, "thudik rel awla lehhnu thu cu Bawipa hrangah tanta aw" tin
an sim.
A
dang hmuh dan cu mibumnak a silole sualpuhnak na ton caanah Pathian rinsan ding
a si. Cumicu Pathian in a tuah thei, asinan cuvek tuah ringring ding a duh lo.
Midang
pawl ih sim mi cu a thalo mi kan um nak leilung pi sungah, thil thalo pahnih ih
tihnungnak hril ding caan a um. Thuphan simnak hi, a diklo sihman sehla, mi
sual lo an thih ding hnakih tihnung a um sawn lo sawm.
Mihrek
in Dungthluntu 5:29: "milai thu hnakin Pathian thu kan ngai sawn
ding" ti mi an sim. Pathain in "mi na that lo ding" a ti
(Suahlannak 20:13). Hiti khal in a sim, "Thah dingih an hruai mi na hmuh
ahcun, zam rang in va run aw. Hi mi cu ka hnatuan a si lo tin um men hlah,
ziangah tile Pathian in a thu cu a thei ih, na thinlung a zoh a si. A lo
thlingthla ringring ih, na tuah mi vekin a lo sam leh ding" (Thufim
24:11,12).
Neta
bik ruahnak pakhat cu: An mah le anmah ah thil tha tuahnak a si lonan zumank
dik langternak an si tikah thil tha ah a ra cang mi tuahnak pawl a um. Cu vekin
Abraham in a fapa Isaak biaktheng parah thawinak a pek kha mithat dinhmun a si
thei, asinan Pathian a lungkim, ziangah tile cumi cu Abraham ih zumnak dik a
lang ter ruangah a si (Jeim 2:21). Cu vek thotho in Rahab hrangah thlingthla tu
pawl tha ten zoh ding cu amah le amah do aw tla a si thei, asinan cui thil a
tuahnak cu a dik ngaingai, ziangah tile Bawipa ah zumnak dik a neih mi a lang
ter a si (Jeim 2:25). Hi tuahnak pahnih ihsin zumnak kan nei dingih cui pawl cu
thil tha lo tla an si thei.
Kan
sim zo vekin, buainak cu thupi lemlo mi a si. Vanthat nakah mi tam sawn cun cui
thil cu an tong dah lo. Buainak tampi a silole buainak malte kan ton mi
hrangah, a phi cu: thudik rel awla thuphan sim dah hlah ti a si. Dennis De Haan
ih sim mi sim sal sehla, "thuphan simnak in zumtlaknak a siatsuah, zumtlak
lonak a suak ter, ih remawknak a siatsuah. A thalo bik mi a si ih, thu dik
hmuahhmuah ih hrampi a si mi, Pathian a hmuhsuam a si".
A KHAN 24
A DIK LE DIKLO HRIL HAR IH UMNAK
Nun
dan tha le thalo, a dik le diklo ti mi ziaza umtu dan tel lo in christian
thianghlimnak a famkim thei lo. pawlkomnak tinkimah, harsatnak cem ter dingah,
rem aw ter dingah le mi bum ding ah siar cawk lo thlemnak le hniksak nak tampi
a um. A hlei ce in tangka thu a tel tikah thlemnak nasa zet in a um. Cumicu
Voltaire sim bangin, "tangka ngahnak ding a si ahcun, mi hmuahhmauh an
biaknak a bang aw thluh". Christian mi hmuahhmuah in Voltaire diklo nak an
lang fiang ter ding.
Hnatuan
tu pa in a mai ruahdan a sim mi cu, "Hnatuannak cu a thlep mi zuk tarnak
puan vek a si; a kawih lawngah a ding thei". Mihrek khat pawl cu Tlangpar
thuzirh nak vekin an mai hnatuan ciar an tuan sal ahcun an sia theh ding ti
fiangten an sim; tongdang in sim sehla, dingzet ih an tuan ahcun an nung thei
lo ding.
Tui
ni ih a tlangpi thu a si mi ziaza umtu dan hrekkhat pawl kan khai khawm hnik
pei: tangka luh thu ih mi bumnak; thilri man khung ternak; thuphan thu thannak;
thamnak rinsannak; thungrulhnak; leiba neihnak; thil tah le thlai ih mibumnak;
a thalo mi thilri pawl tuahnak; cazin kimlo ih chek ca (tangka suahnak ca)
tuahnak; leiba nei tu pawl tlansuak ter dingah an paisa neih lo thu rel suahnak
pawl an si. Nuncan ziaza si loih tuahnak dang pawl tla an tel: midang thil
ruknak; hnatuan tu'i zungih a tul mi pawl mah te thu ih va bomnak; caan tampi
hrang minute 60 sung hnatuan caan pek thei lonak; hnatuan caan ah Khrih hrangih
tetti sinak; Bawipai hnatuan ihsin bannak; daan pawl thlun lonak; zumtlak nak
siatsuahnak; a caan kim ih hnatuan thei lonak pawl an si.
Christian daanthiam in misual ti ih a theih mi hrangah sual lo ding in thu a pe ding maw? Thil phurtu vanzam a kiltu Christian in zu a in ding maw? Thil leitu in a bawmtu pawl hnen ihsin laksawng le lungawinak a ngah nak teh ziang a bang? A nii in a si lole a kar (week) in a hnu zo mi a run thei tu mission pa in ram dang uktu hnen ah thamnak a pek a si ahcun; cuvekin a tuah ding maw? Tlawngta in exam ding ah tuah cia mi a nei ih; a keng ding maw? Khensa natnak a suak ter tu thilri pawl zuarnak ah buainak a um maw? Christian tlawng ih an tul mi paisa hrangah, zu suannak hmun in tangka $100,000 an hlu ih; kawmmiti thu nei tu in cui laksawng a sang ding maw? Mina pa in Christian sibawi ih aamahkhan nak sign thu ding in a dil ih cu mi cu daan thawn a kaih aw lo ti an pahnih in an thei, sibawi pa in sign a thu ding maw? Innsak nak ih a tulmi thil ri pawl cu thunei tui hnen ah a um. Inn sak tu pawl in a hnen ihsin an lei a sile, a man zat hnak ih mal in an ngah thei ding. Asinan midang hnen ih ta an lei tum, cu a si le ziang ruangah a hnen ihsin an lei lo?
Thinlung Thatnak le
Thuphan Simnak ih Thupitnak
Rawl
dawr pakhat a nei tu Greek mi pakhat a um. Khawpi uktu pa in rawl dawr cu a
zohthla ih thilri thleng ding tam pi a fial: rawl suannak meipung thar, sa
cannak sahdamthar, kawngda thar le tohkham thar, le a man tampi a cem ding mi
thil dang pawl an si. Netabikah, khaw uktu in a sut, "na hnenah $25 a um
maw? Rawl dawr nei tu pa in "a um lo" a ti ahcun, khaw uktu in
"karhnih sungah hnataun theh thluh aw, a si lole na dawr khar aw" a
ti ding.
Tacoma
Narrows lilawn an tuah theh hnuah, company ih agent pa in cui lilawn thu ngan
ding ah caan tha a ngah. Cui lilawn cu a siat thei dah lo ding tin a rel ih
tuahman laksawng tampi a ngah. Nikhat cu thli na pi in a hrangih a ban pawl a
hnin ih lilawn cu tidai sung ah a tla.
Christian
pawlin thu bawh cah ding har sa zetzet an tong ti cu el ding a um lo, a sinan
thil thalo tuah pang ding kha a har sa sawn.
Hitawk
ah thil tha ti an theih mi cu, ziangzat cem ding khal poi ti lo ih a tuah ngam
tu pawl ih tahthimnak hrekkhat pawl a um.
Adam
Clark cu puanthan dawr ah hna a tuan. A boss pa in Adam Clark cu puanthan a tah
tikah pharh dingin a fial. Adam in "boss, na puanthan cu ka pharh ding,
asinan ka ruah dan a si lo" a ti. Pathian in lehhnu ah Adam Clark cu commentary
on the Bible ti mi ngan dingah a hmang sal.
A
dang dawrah, thil lei tu pa in cazi hnen ah tangka tam cem lo in thil ri tam
deuh pe dingin a dil. Thil leitu pa in "tuah zaang aw, na boss in a lo zoh
lo" a ti. Cazi ih a sawn sal mi cu, "ka Bawipa in in zoh
ringring" ti a si.
Hnatuan
nak thar pakhat ah, Dick F. cu a sayapa thawn karkhat sung khual an tlawng.
Nikhat a cem tin ten, a boss pa in hmuntin ih hnatuan tu pawl ih hnatuan caan
kha a hmin sin theu. Hnatuan caan cu nazi 7 a si lole 8 sung si ding in a bet
ih cui caanah Dick khal a tuan ter. Dick cu Christian a si vekin hnatuan a el,
hna a tuan duh lo. A boss pa in thinheng nawn in a lehrul, asinan Dick cun a
hnatuan a tuan ih lehhnu ah Ecuador ih missionary ah a cang.
Harold
G. cu bazaar ah aa-lu pe dingih hnatuan a hlawh tikah midang pawl ih dip pawl
dawt tlang dingah fung zum keng ding ah a boss pa in a fial. A ong fate in a
sungah thli a lut dingih aa-lu pawl a tawt ding. Harold in a el ih a tuah lo.
Hnatuan neitu pawl in miding mi pawl cu hril ding tha bik an si ti an thei
fiang.
Bob
B. cu mipa hnipuan dawr ah hna a tuan. Voikhat cu, Christian a ti aw tu, an
hotu pain, mipa kawt angki pawl a zuar suak ter. Bob hnenah $ 150 ih an zuar mi
inntlunta kawt angki zaten keng thluh ding in le a thar in a man $ 200 man in
ben ding in a fial, cutin $ 175 tiang a thum ter. A boss pa thawn an elawk
hnuah, Bob cu hnatuan ihsin a suak. Lehhnu ah Ministry a fehnak in Pathian in a
sunloih sal.
Pathian
ih thutiam cu rintalk a si, "I sunloih tu cu, ka sunloih ve ding" (1
A KHAN 25
BAWIPA, KEKKUAINUN IN PE AW!
Thangphawknak
meisa pawl in Ruanda khuapi kam in a hran laifang a si ih, cun thangphawknak ih
a langsar zet mi pakhat cu cuiram ih um mi zumtu pawl ih thlarau kekkuai nun an
dawn hi a si. Rev Kevin baker cu a mai kohhran ah Pathian hnatuantu milai pawl
zirh ding in England ih sin thlah a si.
Tlawng
ih ca a zirh tikah a Pathian thuzirh mi hi liberal ah a ra cang. Pathian thu
thawn pehpar aw in rinhlehnak le eelnak a nei thei ding.
A
zirh mi cu mimal te an siih, 'a piantharmi' anti, abalokele tin an theih
pawl cu an si. Hi milai pawl cu zianglam nazi 4:00 ah thlacam dingah tonawknak
an nei theu. Kevin in a mah hrang ah thla an cam sak theu ti a theih tikah a
thin a nuam lo na sa. Ziang khal a sile, a mah cu cui kohhran ah pastor a si
ih, cun an nicu thuthei lo rammi pawl an si.
Nikhat
cu Kevin in hmahruai tu kha a ko ih simtheh ding ah a relcat. A nihcun
mawhthluk ding le nautatter ding thu lawng a ruah tikah a rammi pawl cu daiten
an to men. A netnak ah, ziang a ti ti ah cun,'sikhalsehla nan nih cu tanpinak
tul ngaingai nan si' a ti. Pastor thuzirh pa cu a hlanhnak in a thin a heng
sinsin.
Ziang
khal a sile, mi piangthar pawl cu thla an cam zel tik ah, Rev Mr Baker ih
nunnak ah Pathian in hna a tuan thok. Amah cu zumnak hman mi ih sin a hlat nak
ah a fehhlo thehzo ti hi a thei aw thok. A netnak ih a theihthiam tikah kohhran
ih cohlang thei ding a si ah cun siangbawi upabik hnen feh in le a thuzirh mi
kha thutak a si mi Cathianghlim ih ummi vek a si lo ti hi a phuang.
Siangbawi
pa cun Kevin ih Pathian thu a sim daan a theih tikah a riah a sia ngaingai. A
kut in a hmai cu a hup ih, hi tin a sim, ' Maw Kevin, a tu ah cun siangbawi na
si thei dah lo ding.' Kevin cun a let sal ih, 'Bawipa ka thangthat' a
ti.
Kuaikeknun hrangih tuultu
Thlarau
Thianghlim in a mah cu a thil tuah sual mi pawl a thei ter vivo ih piangthar
hmahruai tu hnen ah feh ih ngaidam dilding in Kevin cun tuultu a nei tin a ruat
aw. A tangdornak hi a va mak ve! mithmai a nei mi Kohhran pakhat ih mi
mizahum (cleric) cun midum tlawngta pa khat hnen ih ngaidam dil ding cu. Cui
ruahsannak cu dungtun ding ah a zuam tento nan a tuultu kha a kai sinsin. A
thawinak funghreu pawl kha dodal in a rak sit ngah pang. Vafeh ding in a relcah
hlanloh cu hnangamnak a hmu theilo. A cem riai a si mai, a mawtaw tlun ah cun a
hun kai ih ngaidam a dil ih a tongkam hman dan ding khal mal lai te a vun zir
duak.
Sangkaa
a va thlen veten piangthar pawl ih hruaitu kha a vungsuak ih 'Halleluijah!' a
ti. Amai thlacam nak kha pek a si zo tih kha a thei. Kevin cun midum pa cu a
pom. A hmaisak bik midum a pom nak a si.
A
tu ah cun rundamnak a co zotu pawl in Kevin kha zinglam nazi 4:00 ih tlacam nak
ra tel veding in an sawm! A nih hrang ah cun a ruah ban loh in thil a si a ti.
Ngaidam dilnak aw ka pawl cu a va tongsuak ta. Thinsau ten an vun ngai
ih, 'zarh khat sung na zir maw si?' tin an vun sut. Pheh ding zianghman a um lo tik ah a si a
ti. Reilo te sungah a theidah loh mi thalrau lam lungawinak cu thlacamnak ih
sin a ngah ta. Tawl reltu in tlawngta pawl zinglam nazi 4:00 ih an thlacam nak
ah anmah a zirh tu lakih zirhtu pakhat a tel ve ti a theih tik ah, an tlawng ih
an ngaihsak bikmi hi thu in a siatsuah ter pang ding tin an ruat. An ruahsuah
nak cu Rev Mr Baker hi tlawng dang ih thawnter ding a si, cun a thlawng sung
(campus) ah zinglam nazi 7:00 hlan ih tonawk khawm nak hmuahhmuah ih tel loding
in kham ding hi a si.
Rudamnak
a ngah zo mi pawl cun Bawipa hmaiah hi thil hi thaten an vun ruat, cun minung
thu ngaihnak in Pathian thu ngai hi a tha sawn tin an relcat. Ziangah ti
le, thlacam cu an vun pehzom ih, dikari pek hnu reilo te ah an tlawng ih sin
dawi an si. An riah a sia tuk
lemlo. Hi thu ah mawh thluk kir sal nak um lo in thinsau ten an cohlang. A
sinan Brother Kevin cun an siangbawi uktu tlun ah thin nomlonak a neiding tin
an ruat. Curuangah amai hnenah cun an vefeh ih, cun siangbawi uktu pai hnen ih
a thinlung retdaan diklo cu phuang aw ding in ruahnak an pek. A tu caan ah cun
Kevin in dodalnak a nei nawn lo. A hmin sin mi kha thianfai ter ding in zamrang
ten a va feh ih, cun a nunnak ih thangphawk nak a hmuh mi kha a tuah zom
sal.
A Thinlung ah Thawi aw
Thianghlimnak
ih a hram thoknak thu hmuahhmuah ih thupi biknak le thuneihnak ah hin kekkuai
nun hi a pakhat nak a si ding. A kekkuai milai kan titikah kan sim duh mi cu
Pathian ih duhnak thawn a do neh. A mah cu a dodal tu pawl ih hmaiah le
thinheng ol milai pawl hmaiah a zaidam ih a nun a neem a si. A biang lehlam a
bentik ah, a khat lam a tunsal.
E.Stanley
Jones in hitin a sim:
A khatlam biang na tun
salnak in a raal hriamnaam pawl na laksak theh. Na biang cu a lo bengsak ih,
cun nangmai ruahnak a dik a si tin huaisentak ih na biang lehlam na tun salnak
in a mai thinlung cu na thawi. A mai huatnak cu na cemter. Na raalpa cu a cem
riai. Nangmai huatnak na neh nak in na raalpa cu na nehzo a si
leilungpi hi
thungrul sal thei nan thungrul lo ih sup nak nun nei tu ih ke hram ah a um a
si. Hi hi huham thiltitheinak a si
thiltitheinak tawp khawk a si.
Kekkuai
dingih raalrin nak hi nuncan ziaza mawi pakhat a si. Himi hin thungrulhding,
mah le mah khawm aw ding, le phunzai ding ti pawl tuahlohli nak cu a rak kham.
Pathian cun a kuaikek mi thilri pawl a hawl.
Pathian
Mi inn hrang ih meibel pawl!
Ngai
uh, ramleng tiang in au aw a thang.
Thate
ih tuah mi a si lo,
A sinan kekkuai nun hrangih raalrinnak a si,
Bawipa
ih thilri pawl rak thei uh.
Nikhat
cu amai kawhhran member lak ih sin pakhat cu Dr Alexander Whyte zungkhaan ah a
neta bik suak thuthang ca keng in a ra lut. Cui mileng thusim tupa in Dr Whyte
ih Pathian hna a tuan daan pakhat cu Khristian pakhat ih hna tuan daan thawn a
pehtlaih aw lo a si tin miza pi hnen ah a sim dah a bang.
Dr
Whyte cu thinheng tahsuahnak thawn a khat. Bawipai hnatuan tu rinumtak pakhat
dodal ih hiti vekih mi a puhmawh mai hi cu a thin a heng na sa. Hiti vek ih
sual a puhmi pa par ih a thinheng nak kha cafang tha malte hmang in a lang ter.
Cu
pa cun, 'cumicu a si theh lo' tin a ti. 'A sim bet lai mi cu zumtu diktak na si
lo a ti lailai.'
Cui
thu ah Dr Whyte cun, 'zaangfah ten zungkhaan ih sin suak aw la keimah ten ka um
thei ding, cun Bawipa hmaiah ka thinlung cu ka zohtha thei ding' a ti.
Kekkuai nak hi zir ding mi a si ih milai then khat in olten an zir duh lo. Thlai khat cu mi ih ngaisan mi Pathian hna tuan tu upa pahnih ih inn pakhat ah ka vung leng. Ziang tin thuhla hi a ra cang ti ka thei fiang nawn lo, a sinan president ka rak tuan zonak Bible tlawng thuhla a relsiat ding an vun thok tan. Ka korte hngawng ih sin thli hlum tak mai a rah rang bang in ka thei. Mi pakhat in, 'Ka rei! Hi naute hi ziang tluk in a hmel a sia' tin a sim mi naute nu ih a tuar daan ding bang in ka tuar. A si ko ee, ka ruahnak hi Niagara bang in a puak kek theh, cun himi te pahnih hi an duhduh tlawk ko seh ka ti mai. Ka tlun lam lamzin ah keimah le keimah ka lawmawk deuh mi cu dikcannak thu ah raltha tak in ka kham aw thei a si.
Thla tam nawn a rei hnu ah, miting kai dingah Iowa ah ka thlawng. Pathian Thlarau cu ka zumnak thangter ding in ka tlunah a ra thleng. Amah cun hitin ron simseh la a bang," Mac Donald, midang hnenah ziangtin Khristian nun in nung ding tin sim ding ah na feh ding a si. Sikhatsehla ka hnatuan tu himi pahnih hnen ah hmuah thudik na sim lo lawlaw ti kha thei aw." Colh umni ih thu ka sim hlanah, cui mi pawl hnen ah ngaidamnak caa ka ngan a tul a si.
Kekkuainun in Zomawknak a Hngeh ter
Cu ti cun rualpi sinak hi a cem ta
tinak maw? Si hlah e, hihi a sidah kello mipawlkomnak kha a fek
sinsin nak ding hrangah a tannak lawng a si. A ngaidamnak fiangter nak hrang ah
le nasa zet ih ruahnak le thlacam saknakpawl kha fiangter nak ding hrangah a
lung awi um zet mi caa an ron ngan. Pathian lamzin hi cu a thabik lam zin a si,
porh awknak in anmah a siatsuah laiah kikkuai nun in pehzom awknak a hngeh ter
ti a thei.
A
tawk ee, zirding mi ka zir theh zo tin nan ruat ding. A sinan ka zirtheh lo!
Zingkhat mithi vui ding ih khawm awknak ah tel ve ding in tim ka tuah awk lai
ah phone a ra. Kanmai ramsung England ramsung ih sin a ra mi thusimtu hnen in a
si. Jesuh ratsal nak thawn pehpar aw in Bible vek a silo ti ih ka pom dan vek
in thu a sim. A netnak ah profet thuhla kha a vun sim ih, cun ka ruah sannak
pawl hi a ra hlum deuh cuang bang in ka thei. Phone hriipawl cu a satheh (hot)
rori ding ka zum. Mithi vuinak ih thusim ding hrang ih timlam nak se bik cu a
si. A thusim reimi ah kan hnok theh, cun a thu sim cu a bang ta.
Kum reipi cem hnuah London ah ka um. Bawipa hnen ih sin duhumlo tak mai inn leng ka nei lala. Hi thu simpa umnak nai ih lamzin ah ka feh. Cui telephone zungcu ka hmailam ah a um ti ka hmu. 'Bill, kha tawkah a si kha. Kan rualpa cu ko ih a hnen ih na tong daan pawl kha ngaidam dil atha lo maw?'
'A sinan ee Bawipa, ka dik asi
ti ka ruat lai thotho. A reihlan ih Nangmai ratsal ding thudik thu kha ka rak
hum mi a si.'
'Cumi
cu ka sim duh mi a si lo. Hihi thil hmuhdaan dik cu a si vak lem lo.'
Deute
sungah cun ka va lut ih cun a number cu ka hmet (cui deute sungah amah cu a um
lo ding ka bei sei). A sinan a
rak um. A dik ah cun, ih sawn kir salt u ding cu amah a si. Ziangah amah cu ka
ko tithu ka sim fiang. Cutin ngaidam ka dil nak cun ka hngal nak pawl
hmuahhmuah I vuak kuai sak thluh. Amah cun ngaidam ka dilnak cu lungawi sopar
ten i cohlang, cun a thai sun cu kan kiang nai ih rawldawr ah amah thawn
sunrawl ei tlang ding ah a tawl rel. A neta lam ah cun amai khawm awknak
kohhran ih thusim dingah khal in sawm.
A sinan mi pakhat khat in hi tinin sut thei. 'kei hi kekkuai nun neilo si ning na. hithu ah ziang tin ka ti pei?' Phun pali in ruahnak ka pek ding.
Kekkuainun ih Kekaldan pawl
A pakhat nak ah 'Bawipa, kuaikek nun i pe aw' tin thlacam ding asi, Khristian dang hmuahhmuah vekin nang khal thlengawk na tul tin na thei aw ding ih, cutin Bawipa in na nunram a lo thleng sak nak ding hrangah thla na cam ding. Thlengawk ih kekkuai nun nei ding cu tuar nak can a um ding.
A pahnih nak ah, a liam cia zo ih na tuah sual pawl kha re tha aw, mi hnen ih na tongkam mawilo tak ih na tong mi kha ngaidam ve dil aw, Thlarau lam hnakin tisa tak na cang vaih nak pawl kha zohfel sal aw.
Cuihnu ah, Pathian hnenah le cun na
tihsual mi pa pawl hnen ah ngaidam dil aw. Midang pawl hnen hnak in Pathian hen ih sualngaidam dil hi a ol deuh a
bang. A sinan cerek mu kha keu aw la, na tuah tul mi hmuahhmuah cu tuah theh
aw. Cu ti a sile Thlarau Thianghlim cu riahsia ter lo in na ke na kar thei
ding.
A
netnak ah, na hmuh le na ton mi thu hi midang hnen ih simding kha poiti hlah.
Nang mai hrang ah a rahsuah um ciam co lo khal a si thei nan na kekkuai nunih
sin a ra mi thlawsuah nak mi dang thazaang petu ah a ra cang thei.
Pathian
in a kekkuai mi thilri le a kekkuai minung pawl a duh. Vance Havner ih ngan
bang in, "A kekkuai theh mi leilung cun lotha a suah ter, a kekkuai theh
mi mero cun ruah a sur ter, a kekkuai theh mi rawlmu cun thazaang a cahter.' A
kekkuai theh mi alabaster box in zihmui rimhmui a suah cu a suah, "Himi hi
Pathian le milai thazaang a neimi Jabbok ih sin Jacob ih ke awlnak cu a si. Hi
lung kuai nak cun Peter cu nasa tak in a tap ter ih a co dah lo mi huham
thilthitheinak thawn Bawipai hne ah a kir ter sal.
A KHAN 26
TONGSIA HMANNAK HRAMPI KA DUHLO TI MAI AW
Steve
cu insungsang nuam tintu a si ih a rual pi ih party puai ah a veikhat nak ih
rittheih cocaine a hmangtu mino sumdawng a si. Reilote ah ruahnak danglam ter
thei sii hman a thawk a sinan thiltitheinak le nawmnak ih caan hi cu rei lote
lawng a si. Nikhat ah pound 60 zel a hman theu mi in an innsung sang nun
hi a ziam ral ter ih reilote sungah an innsung sang cu a sia theh. Midang tamtak pawl bang in a mai
thuanthu hi tawhawknak, leiba pektheilohnak le thenawknak in a khat. A mah a
'ngaihsak tu' a rualpi pawl tiang in a tu ah cun an tan san theh.
Rittheih sii le nomnak h a pehpar aw a si ti hi zohman in an el lo. Bible khal in a simmi cu leitlun in nomnak a pe ti hi a si, a sinan ziang a sim duh tiah cun, 'Caan tawite sung sualnak sungah nun nuam' tihi asi (Heb. 11:25). Nun nomnak cu an si konan rei an daih lo. Cun milai nomnak hrangih an peek ding mi man hi tamtak a si.
Zumtu pawl hin a tang lam rittheih si pawl thawn pehpar aw in ziang tin lungput kan nei ding? amphetamines, ihthahsii, bingvar, kokaine, PCP, ritthei sii (opium), sii ro (kanjuana), LSD, peyote, sii beek (glue), vihnitnak sii phun le codeine sii phen, Darvon le percodan tivek ah Bible ah teh cuvek pawl thusim mi a um maw?
Paul in tisa ih hnatuan nak pawl Galati 5:19-21 ih a ngan tik ah, dawithiam (v. 20) le hnam le dawi hman nak (NIV) ti tongkam thawn a cem ter. Pharmakeia ti tongkam cu, Thukam Thar ih tongkam a si ih a tong hram ih a sim duh mi cu sii, tuur, ai-zelh, le dawi hman daan pawl a kawh hmuh. Himi cun rit thei sii cu khawsia pawl ih leitlun ih hnatuan nak ah an hman rua pakhat a si tin in thei ter. Doctor ih fial bang in sii hman ding mi a um, a si nan Bible ih sim duh mi dawithiam pawl ih hman mi, mithi thlarau ko thiam pawl (pol) pawl ih hman mi kha a si.
Hmangtu pawl cu Nehlotu an si
Ruahnak kauhter nak ding ih sii hman nak in a hmangtu ih a thabik tin a ruahmi ram tiang in a thlen thei ih cun a nunnak ah khawsia pawl luh nak ding ih sangka rak onsak cu a si rori tin kanthei. Sisuai piangthar hrek khat cun khawvang ih luh hnawh cih lo mi si suai a um lo an ti.
Khawsia (ramhuai) ih tumtah mi cu
siatsuah ding hi asi ringring (Mk. 9:22; Jn. 10:10a). Setan cun rittheih
nak sii hmang tu pawl a silole a dang a kaih ngah ding miu pawl siat suah ding
in a hawl ding. Cu micun tuisun ih kan theih mi ruahnak nei lo sualnak siava
pawl thu hi a sim fiang. Rittheih
sii, ramhuai, le siatsuahnak pawl hi a pehpar aw ti thei hi a poimawh zet ih a
hrial hna khal thiam a tul.
Zumtu
hi siatsuah thei mi sii a hrial tulnak san a dang a um lai hirh. Cungpawl cu
zongsang ta a theih ih, Khristian mi cun hitivek daan ih sal si tan ding a si
lo (Rom 6:16-23). A man khal an khung zet. Cui zongsang nak cun mi pa pawl cu
rukru le misual a si ter ih nunau pawl nunau zuar aw ah a can phah ter. Tul
lopi ih nat ngah nakl, taksa tawlnak le taksa siatnak pawl hi taksa ruang par
ih a thleng mi a si. Thluak ruahnak khal a siat suah ter tuk. Zongsang nak cu
harh lohnak, mah le mah thahawknak tiang a thleng ter. Rit theinak si hman hi
dan pah bal khal a si. Daan pahnak in kaihnak, harnak, sumpai cemnak a can ter,
cun thusual a tuah ah cun thawng ih thlak a si. Hmang tamtuk pang le thlan mual
in a thlun cih fawn.
Khristian
pawl cun a siatsuah thei mi sii lam hi hman ding a si hrimhrim lo, ziangah ti
le a taksa hi Thiang Thlarau ih biakinn a si (1 Kor. 6:19). Cutin a 'tuah' lo a
siah cun midang a siatsuah ah a cang ih, Khristian nungcang hi mi ih cawn tlak
lo ah a suah thei. Kan hnatuan cu mi runsuah ding a si ih ritthei sii hmang
ding a si lo. A tlun lam ih kan tarlang zo vek in ritthei sii le ramhuai
hnatuan hi a pehzom aw a si. Zumtu ih hrial ding ramhuai hnatuannak thil dang
pawl a um lai: Cupawl tla cu phelek nak, dawi, aizing thiam, pol, miham thiam,
mitkher thiam, mithi kawh thiam, kuttial zoh thiam, nikhua zoh ih hmai lam thu
sim thiam nak pawl
a si (Daan. 18:9-14).
Zureu
Zutama
mipiang thar pa kha hi tin a sut, "Jesuh in tidai hi zuu ah a
thlengthei ti the na zum maw?" a sawn leh mi cu, 'Aw, Amah cun whisky zuu
hi ei le paisa thap lehnak hi inn sang thil ri ah thin har duh do nu pi kha
Khristian ah a can ter ka hmu zo ih ti dai cu zuu (wine) ah a thleng ti cu zum
ding a har ka ti lo" a ti
Rittheih
ih an hman tlang pi cu zu hi a si. A tlun lam ih kan sim zo bang in zu khal hi
cam khat sung nun nom nak, har satnak hngilhnak, thinhar nak a reh ter duak a
bang. A sinan rittheinak sii dang pawl vek thotho in himi hin ruahnak a niam
ter, milai sinak a thlakniam ih cun mi a siat suah.
Khristian
ka si ti aw mi hmuahhmuah cun ritthei theil thu thawn pehpar aw in Bible ih sim
bang tuk in thlun ding an si. Pathian ih tumtah mi cu zuu hi mipa le nunau in
thinnomnak ah a mawi tawk in siseh (Saam 104:15a). A luarih hmannak ih a
rahsuah cu thiltha ten relcat thei nak an nei nawn lo (Thuf. 31:4, 5; Hos.
4:11). Tidai a that lo ruang ih pum natnak a ngah theinak hmunah zuu hman a
siang (1 Tim. 5:23), cun mithi zik pawl, hangah hman a siang (Thuf. 31:6, 7). A
sinan a tihnung bikmi cu rittheinak hmang in Pathian pek mi zaangfahnak hi
khman sual ding phan a sum. Pathian in zumtu pawl hi mai tisa hiar nak ih thlun
lo ding in ralrin nak a pek (Rom. 13:13). Fiang ten A sim mi cu zuri pawl
Pathian uknak an cothei loding (1 Kor. 6:10). Mi pakhat in zumtu ka si tin a
phuan khal ah, zu a rit a siah cun a phuan nak pawl kha a sual a si ti a
hmuhtheih. Hmansual a sitikah, 'Zu in cu mi hmuhsuam tonnak a si, mi tongkam a
tam ter ih tawhawknak a suah ter. Zu rit cu aat a si (Thuf. 20:1). Kan nunphung
sungah zu kan innak hmunah midang kan tluk ter thei, zumtu pawl cun supawk thei
nak hi zir ding asi, cumi cu rithei mi thil hmuahhmuah ih sin felfai ten
hmunhla ih um ding tinak a si (Rom 4:21).
A
taktak ah cun zumtu pawl in kianghrol bang in zu hman ding hi a tul lo.
Dungthluntu Paul in zuthawn khat ih Pathian fate si ding hnak cun Thlarau
Thianghlim thawn khat sawn uh (Efe. 5:18) tin in forh.
Natnak maw Sualnak?
A
tu caan ih phuahcop mi thuanthu thawn bum aw hlah uh, ziang ah tile zurit nak
in sualnak hnak in natnak a suahte sawn. Bible in himi cu sual a si a ti, cun
zuri tu cun Pathian uknak an co lo ding a ti (1 Kor. 6:10). Milai pakhat in a
mai nun can ziaza hrang ah tuanvo a nei ih sual kha natnak a si ti ta hrat in
cuih a tuan vo ih sin a tlan suak thei lo.
Kum
tampi cemzo hnuah National Voice Magazine in zu innak in natnak a suah ter ti
ih simfiangnak cu a tanglam bang tuk in a run sim:
Zu
innak timihi zongsang a theih ih, zumtu cun thildang le midang ih sal si ding
ah amah le amah siangawk ding a silo, Amah Pathian hrang lawng ah a siang aw
ding (1 Kor. 9:26,27).
Mai poi hai le inn sungsang tulmi hrang ih hman ding mi hmuahhmuah a si lo zawng ih hmangter tu pakhat a sic un zu (a hleifuan) ih duh tu hmuahhmuah cu a lian dah lo ding a ti (Thuf. 21:17). Cun profet Joel cun zuphamtuk pawl cu an zuman ah nunau an zuar ding a ti (Joel 3:3).
Zutama pawl ih ngah thei mi natnak pawl cu kan theitheh kha thinnatnak, kalnatnak, lung natnak, thluak thahri pawl a siatsuah. US ih zu in pawl ih nun an zoh tikah a tlang pi in kum 51 an dam a si, mi zaran ih nunnak hnak in a tawi na sa. Nupi railai ih zu in cu a piang hrih lo mi nau te hrang ah a tha lo nasa. Mi pakhat cun, 'Pathian in kan sualnak in ngaidam nan kan taksa pum cun a ngai dam ve lo' a ti.
Vun simbet sehla hna tuan caan pawl a
sung, a hnatuan a kai hnget thei lo, inn sungsang nun na sa tak in a siatsuah
theh, zu ri driver pawl tampi an tlu, mah le mah thah awk nak le zu a rit can
ah mithah tiang poi an tinawn lo. Reilo te ah cazin ih piah mi cu thawng a tla
mi ih 80% cuang cu zu le rittheih sii an rit lai ih sualnak an tuah ruangah
asi. Cu micun thatlohnak lam
lawng a pan pi.
Solomon
in Thufim 23:29-35 (TEV) sungah zuritnak thawn pehpar aw in hitin a ti: -
"Zoso thinpit le
vansaang in a um theu? Zoso riah a sia theu? Zoso mi thawn a to aw theu? Zoso a
phunzai theu? Zoso a thu um loin hmaa a tuar theu? Zoso mit sen remrem
in a um theu? Zu a in ringring mi pawl an si. Hai sungah sen zet le tleu zetin
a um ih, in tikah dang sungah naal zetin a lut ding a bangmi zu kha zoh hlah. A netnak ahcun rul bangin mi a cuk
ih, Rul tursia nei bangin mi a cuk theu. Na mit in thil phundang na hmu dingih,
Thaten khua na ruat theilo dingih, fiangten na tong theilo ding. Cutik ah cun
tipithuanthum laifang ih a it mi pa bangtuk le, lawng puan zaarnak thuam zim ih
a it mi pa bangtuk na si ding. In thawi nain a na lo, in vuak nain ka thei lo,
ziangtikah ka tho ding ih, a dang in ding ka hawl hrih ding, tiah na ti
ding."
Humhim theiawknak Lamzin
Mi
pakhat kcu zu in mi a si lo nak ding ih a fiangbik mi lamzin pakhat cu zu thawn
a hlat nak hmun ih um ding. Cu tin a um ah cun mi dang nun khal a tluk ter lo
ding ti a fiang. Hi hi kan zate hrangah a thupi ih kan ruah ding cu a si. Zu
kan in lai fang ah zumtu derdai pakhat in in hmu she la zu in cu a poi ual lo
in ve hnik pei a ti ding ih zutama tiangah a cang thei. Hi thuhla ah cun nang
le kei hin tuanvo kan nei ziangah ti le cawn tlak nun kan nei lo. Cu a
siruangah Paul cun, 'Nan unau rilhbahnak a suahter tu cu ziang bangtuk a si
hman ah tuah lo a tha sawn, sabit zu in lole sa khal ei loih um a tha sawn' a
ti (Rom 14:21). A sim bet mi cu, 'Cuti a si hrangah sa le rawl ka ei mi in ka
unau a sual ter a siah cun ziangtik hman ah ka ei nawn lo ding, ka unau sualnak
sungih a tlak ding ka siang lo' a ti (1 Kor. 8:13). Mah le mah zutama a si ter
hnak in midang zutama siter cu a sia sawn cun Pathian zuhtama ih vuncan ding
cu a duh lo law law.
Nehnak a um thei
Mel Trotter cu zu in ringring mi
asi. Sun vu in zu a in thei. Ni
khatcu a fate a thi, zu in a hiar tuk nan paisa a nei lo zet. Cu ticun mithi thingkuang
aha cun a va feh ih a fa ih dedam cu a lak ih, zu innak ah a pawng. A thil tuah
mi kha a rapthlak tuk ti a thei aw ih that aw ding in tiva a ra pan. Lamzin a
feh phah ah Pathian hna tuan tu pawl in rundamnak thu an sim rero kha a thei
tikah thaten a ngai ih mang bang ze a piangthar ra riai. A mai nun nak cu a
thleng aw pum hlum. Zu a in nawn ta riai lo, a tanglai mi a nunnak cu inn le
hnatuan neilo mifarah pawl hnenah Rumdamtu ih thu sim in a caan a hmang.
Thlarau Thianghlim ih thil titheinak thawn zu tlunah nehnak a um a si ti hi a
nun nak in a phuang lang na sa.
Zu
intu dang a pianthar ih a nun hlun kha tan tahrat in nunthar5 a fehding ti lang
ter ding ah ti pil ding in a sim. Ti a pil theh hnu ah cuih a tipil nak tidai
pawl an thlet fai ih an kholh tikah whisky palang a hmu. Cuih tipil tu pai nun
cu ziang vek a si ti kan thei thei mai lo.
Zumtu zo zokhal zu thawn buainak a tong mi in thlunding mi thil mal lai:
Hi
thu hi thupi in na ruah a si ah cun, Pathian in nehtheinak ding ih na tulmi
thilti theinak a lo pe ding.
A KHAN 27
LEIBA TAMTER PAISA THAAP LEHNAK
"Pound
100,000 na ngah thla a si thei. Na vunthat nak number cu hi bawm sungah an um.
Cumi cu na thawhmi sumbur thawn kan hnenah ra keng aw. Paisa ngah tu ca sin ah
ra tel ve aw."
Cu
tin paisa thap ih lehnak (gambling) ih tel duh ding in sawm nak thatha a um
theu. Thawmhnaw dawr pi ih thawmhnaw man kan peknak hmuntiang in lehnak
card(bingo card) an pek. Pound 1,000 a silole a tam sawn ngah theinak ding ah
inn sungsang thilri man tampi kan leimi kan vun ruah tikah a fihnung thil a
silo maw. Inn ah kan tlungsal ih to kham ah zau phah in aungbali million hrek a
ngah mi hnatuantuph thu kan vun siar. A unau pa than tangka ih thu an kam awk
ruangah million hrek a pouh tu pa ih thu kan vun siar. Paisa malte thawn
million a pouh thei cu! "Wow, a va mak ve, ziang tin pei million ka ngah
thei ve lo ding maw! Tin kan ruat.
Sangka
daar (bell) cu a on! Nunau te felzet pakhat in an thlawng ih awngbali tiket a
lo leiter duh. El ding a har zet! Nauhak duh um tak! Cun a man khal le a ol zet.
Paisa ngahzang duh tuk
nak ih tlem nak
Kan
milai umtu khawsaknak ah 'zamrang ih hausak nak le a zamrang paisa ngah nak le
paisa thap ih lehnak a phunphun a suak ciam co. Rang thlan zuam awk nak le ui
co tlan zuam awk nak ti vek a um. Leeng tlun ih thil a hlummi herh ih lehnak le
tangka fai thlaknak kerong cet (slot machine) pawl (kutkhat lawng hmang) hmang
ih lehnak, innpi ah paisa thap nak tivek na satak a um. Mi phunlam thu ah
thapnak, rampi lam thu ah thapnak, awngbali le Irish miphun pawl ih funghreu
thawn lehnak phunphun a um. Kohhran siloin hmuntam pi ah lehnak phun
dangdang aum. Football lehnak, base ball lehnak le boxing thawng awknak a
phunphun ah paisa thawn an kam aw. Blackjack le card panga lehnak phun namber
pawl lehnak le phe lehnak pawl na lek thei. A silole, cuihleiih na thiamnak na
lanter duh a si ah cun thilri tampi ret khawl nak hmunpi khan navun tuah thei.
Thilri tampi retkhat nak dawrpi hi lehnak men a si kan ti duh mi a silo. Paisa
hman daan thleng aw rero an si ko. A leitu le thilri tlun ah a hngat aw.
Paisa
thap ih lenak in thaap mi hnak ih tam ngah sal ding tin in thlem rero. 1975
kum ah Brazil pa Miron de Souza cun bawlung (football) sitnak ih paisa
thapnak ah paisa 30 in a thap ve ih 2,451,549 a ngah. Cui caan paisa ngah tam
bik cu a rak si.
A
hna kum ah kum 26 mi New Jersey pa cun tampi awngbali zarh khat ah $ 1,776 a
pouh. Kum 76 a nung a siah cun a zaten $ 4.6 million a ngah ding a si. Paisa
ngahnak hrangah awungbali tuah hi a thangso cak na sa. A ngam sang deuhdeuh
tikah milai pawl khal a zamrang in an tel duh deuhdeuh a si.
Bible Zirh daan
Hi
thu hla hmuahhmuah hi Bible in ziangtin a ti? Khristian ka si a tiaw pawl hrang
ah paisa thaap lehnak a thiang ti teh a um maw?
'Tangka
thaap lehnak (gamble) na tuah lo ding' ti hi Bible in fiangten a sim lo,
thukham pahra in hi tin a sim, 'midang thil nan daw lo pei' (Exo. 20:17). Paisa
thawn lehnak hi thil dawtnak phun khat cu a si. Himi in len duhnak le Pathian
in kil khawinak ding in pek mi ah lung a kim tawk lo ti a lang ter. Midang ih
sum pai hmang in ka lian duh ti lungput, Pathian hnak in van that nak ka duh
sawn ti lungput a langter.
Cui
a si ruangah, duhham ih lehnak hi Bible in a duh lo. Luka 12:15 sung hi
tahthimnak vunzoh sehla, "Duhhamnak a phunphun kha ralring uh la fimkhur
zet in um uh; ziangah tile mi pakhat ih nunnak taktak cu ziangtluk milian a si
hman ah, a thilri neih mi ah hin a um lo" (NASB). Zumtu ih nunnak lamzin
cu paisa duhnak ih sin a luat ding, a neih mi parah a lung a kim ding (Heb.
13:5). Duhhamnak cu milem biaknak a si (Kol. 3:5); a tlun ih kan tarlang vek
in, paisa thawn lehnak hin Pathian cu a thlak niam ter ih. Duh ham nak hi
nunthat lohnak, zuritnak le midang thawn pawlkom aw thei lo ding in tuah tu
sualnak a si (1 Kor. 5:11). Pathian uknak ram ih lutlo ding in mi dawn kham tu
sual a rak si ziar theu (1 Kor. 6:10).
Bible
ih simmi cu, 'Ol-ai deuh ih na ngah mi lennak cu, a rei hlan ah na hlohter
ding, Har zet ih na hlawh mi cu rei a daih ding' (Thuf. 13:11). Upat tlak
hnatuan timi hi paisa thaap lehnak hi a silo ih, thilthar tuah suak el thi ti
suak thei hi a si. Paisa thapp lehnak ih hman nak hi hmancemnak lam zin a
si.
Bible
in a sim, 'Mi duh ham pawl in zamrang ih milian si an duh tuk ruangah, Farahnak
an hnen ah a thleng zik ti khi an thei nawn lo' (Thuf. 28:22). Paisa thaap leh
duhnak forh tu hi cu duhham nak hi a si. Duhhamnak hi a thianglo ih a sualmi a
si bang tuk in, hihin Pathian camsiatnak a suah ter. Pathian ih camsiat cu
farah nak a si.
Bible
in, 'A dik lomi tangka a ngah tu minung cu, Mai tii lo tii a optu vate vek a
si. A san that caan te ah a lennak a sung ding. A netnak ah cun zianghman lo mi
aa ah a cang' (Jer. 17:11). Paisa thawn thap ih lehnak ih ngah mi paisa cun
diriamnak rei a pe thei lo, hi mihin harsatnak tumpi a ra phur lut sawn.
Zumtu
pawl rawl le hnipuan thu ah maineih tawk ih lungkim ding in Timote hnen ih thu
a cah hnu ah, Paul in lena duh tu hmuahhmuah hnen ah, 'len a duhtu pawl cu
sualforh nak sungah an tla ih aat-thlak hn ale tihnung za a si mi tisa duhnak
thawng sungah an awk aw' tin ralrin ding thu a pe (1 Tim. 6:9).
Rundamtu
thinglamtah parih an khai ih mithmuh rori ih Rom ralkap pawl in zaangfahnak nei
lo tak ih a korfualpi kha camcah fung zuk in an tuah kha ka zoh tikah paisa
thaap ih leh hi a ten um zia zumtu pawl cun kan thei ko ding (Jn. 19:23, 24).
A Sungmi Sumtuah hnatuan
Milai
pawl in paisa a tomtom in an ngha tik ah an 'vanthat nak' cu mi tampi theih
ding in an phuang. A sinan lehnak ih sin a sungmi pawl cu ti khiokhi ten an um
ih an hminkhal a thang lo. Italian sumtuah tupa in 1974 kum Monte Carlo ih a
lehnak ah $ 1,920,000 a sung ti thu kha a thei hman kan thei lem lo a si lo
sawm. A silole a cumi kum thotho ah Arab siangpahrang fapa in Las Vegas ih
bulpak lehnak ah $ 1 million a sunthu kha teh. Kan ram sung khal ah tang
ka thaap lehnak ruang ah million ih sung mi pawl thu khal kan thei ban lemlo. Kanaan (mathematically) tuat zawng
in tuat sehla paisa an ngah thei ding dan cu a mal na da. Pound 10 a hram
retnak in pound million 1 a ngah thei tihi a zum um zet thil a si, a sinan
tangka thaap ih lehnak in mi a thlem dancu ti in 25,000,000,000 ngah sal
ding a si.
Paisa
thaap Lehnak hi a zongsang thei. Himicun milai pawl caan khat hnu caan khat an
paisa pawl an hmangral theh ter. Mah le mah theih hngilh aw khop in an
cang vai. An ruah thei mi cu reideuh an tuah a si ah cun paisa tam deuh ngah
ding an ti ih an paisa hman an ui lo, a taktak ah cun ah sunnak ding ah an
tuah. A caancaan ah an tuan man malte cu an ngah a lehhnu ih an sunnak ding
hrang ih tuultu ah a cang. Zumtu zokhal hi paisa thawn lehnak sal si ding kan
si lo. Paul in Korin pawl hnen ah an daan le dun ih siang mi si hman ah
ziang thil hman ih sal silo ding in ralrin nak a pe (1 Kor. 6:12b). Paisa thaap
ih lehnak (gambling) cun daan ih sian mi a rak si ve lo.
A
cawl theilo mi lektu in an mah le anmah le an innsungsang hrangah farahnak le
riahsiatnak a phur thei ti zohman in an ruat thei lo. An inn sungsang cu
siatralnak, rawl ei le in tlaksamnak, siar cawklo leibatnak, paisa lak luhnak a
cat ringring ruang ah zaankhat te ih farah nak ih sin lennak ding duh ruangah a
tuah mi hin ziang that hnem nak a thlen pi lo.
Sun
mi a ngahsal theinak ding hrang ih a zuam nak ah sualnak tampi atuah thei ti
kha hngilh hlah. Ruk ruknak, tangka eithupnak, tihthaih ih paisa laksak nak a
phunphun ih paisa ngah theinak ding ah tih nungza thil tuahnak ah a can ter.
Hi
thil thalo tuahnak pawl hi paisa thapih lehnak thawn a pehpar theu. Syndicate
lole mafia pawl hi lehnak lam ah mi tampi theih mi a si. Khristian mi in hi
hell rimnam pawl lehnak ah a tel tik ah mi fel ka si a ti aw thei pei
maw?
A
siko ee, a caancaan ah tukforhnak hi biaknak lenglam ih sin a ra lut thei. Hi
na paisa thawn Bawipa hnatuannak hrangah ziang tin na hmang thei tih ruat hnik
aw. Hihi thil sia tuahnak ruang ih thiltha a ra thei ding tin hlanlai Karik
(Greek) caa zirhtu ih ruahdaan cu a si. Biaknak lam zuam zet mi sazamah pakhat
cu beiseinak tum pi thawn thusim tupa pakhat hnen ah a feh. Acozah awngbali
zuarnak ihsin a leimi ticket hrangah a pouhtu siding in thlacam sak ding a dil.
Cuinu ih tiamkam mi cu thla a cam ih a pouh a si ah cun a hrek kha kohhran ah
pek ding ti a si. Thusim tupa in, 'Thla ka lo cam sak ding mi cu biaknak lam
thil ah leh Khristian daan timi ah hin ruahnak thar na ngah nak ding hrang ah a
si' a ti. Lehnak ihsin ngahmi paisa thawn Pathian hnatuan a tul lo ih, cun
Pathian khal in ziang tin hman ah thlawsuah a pe lo, ziangah tile hihi a
thianglo mi paisa a si.
Leh
a duh pawl in Paul ih thusim mi kha ruat sehla, 'Maineih mi par ih a lung kim
tu cu lennak co tu an si' (1 Tim. 6:6). Pathian tihzah in na neih tawk ah na
lung a awi ah cun paisa ih lei theilo mi thil na nei a si. Pathian na tihzah ah
cun paisa thaap in na lek lo ding ih, na neih mi par ah na lung awi tawk ah cun
tul mi dang le dawt mi dang na nei lo ding.
A
netnak ah, paisa thawn leh a duh tu hmuah in
A KHAN 28
NAU KHAMNAK, A THALAM IN LE A SIALAM IN
Chrisitan
thianghlimnak cabu sungah naukhamnak ti mi a tel ngaingai maw? Ziangah tile
zumtu tampi in cu mi thu ah a poimawh zet mi tuahnak le nundan thu pawl a tel
ti an thei, curangah tel ve dingin an forh. Nau khamnak cu Pathian in a minung
pawl hrangih a tumtah mi a dodal tu a si ti nasa zet ih a ruat mi tam pi an um.
Midang pawl cun a that le a siat ih a poimawh lo ti bangrep in an thei thaim
nan cuhnakin cui thu cu zumtu pakhat ciar in an thinlung sungah an fiangter ta
sawn ding (Rom 14:5).
Dodalnak Thu
A
hmaisa bik ah, nau khamnak do nak thuhla kan zoh pei.
1. Seemtirnak 1:28 sungih Pathian ih sim mi cu, "Fatam pi nei in pung zai uhla nan tefa cithlah pawl in leilung hi an luah khat pei ih an thu thu in an um ter pei".
A phi: Sersiam theh ah le tilik hnuah cui thu cu pek a si zo.
2.
Sungkua tamzet pawl cu Bawipai thlawsuah langtertu an si.
Fate cu Bawipai
laksawng an si; Amai malsawmnak an si. No laiih neih mi fapa cu, ralkapih ken
mi conkaing bangtuk an si. Cubangtuk conkiang tampi neitu cu, mi lungawi a si.
Thuthennak hmun ih a ral pawl thawn an ton awk tikah, a sung hrimhrim lo ding
(Saam 127:3-5). Na nupi cu a rah zet mi na inn sungih, sabit kuang vek a si
dingih; na fapa pawl cu na cabuai kiangih, Olif kung note vek an si ding. A si,
BAWIPA thu a ngai tu cu, hibangtuk ih thluasuahnak co tu a si ding (Saam
128:3,4).
3.
Sungkua tamnak ih fate pawl cu kilkhawi tu tha hnuaiah an thang lian, harsatnak
an tong lo, midang hnenin thu an zir ih ol ten an sualral lo.
4.
Onan cu Cathianghlim ih tahthim mi naukhamnak tuah tu a si ih Pathian a lung
awi lo (Seemtirnak 38:1-11).
A
phi: Onan ih sualnak cu, an mai Levi daan vekih, a u ih nupi nei dingih a duh
lo nak a si.
5.
Paul in Korin mi pawl hnenah ca a ngan: "Caa tawite sung thlacamnak ka duh
tiah nan lung a kim tlang hmasa ti dah lo ahcun khat le khat nan duhhiarnak kha
el aw hlah uh. Cuti lungkimnak in caan nan hman hnuah hmun khatah um sal
uh. Cuti a si lole suup awk
theilo ruangah satan sual thlemnak sungah nan tla pang ding" (1 Kor. 7:5).
A
phi: Hi thu hi nupa si nak hman daan thu a si ih, nau khamnak thu a kawh hmuh
khal a si thei, si lo thei.
6.
Nunau cu thinlung nem in an nungih zumnak le duhdawtnak le thianhlimnak sungih
an hnget ahcun fa an neih nak thawngin ruundam an si ding (1 Timote 2:15). Fate
Pathian thu ih cawm pi tling hi a thu pi ngaingai a si. Pathian ih duhnak cu
kumno deuh nuhmei pawl cu pasal nei hai sehla fate tla nei in an inn kilkhawi
hai seh ti a si (1 Timote 3:15; 5:14; Titas 2:4).
A
phi: Asinan pasal nei dingah le fate nei dingih caan a nei lo tu nunau pawl
hrangah ziang tin a si ding?
7.
Fanei thei ding le fa nei theilo dingih a tuah tu cu Pathian a si (Seemtirnak
20:18; 29:31; 1
Nau Khamnak Thu a Tha
Lam Zawng In
Nau
khamnak thu ah a tha lam zawngin kan zoh sal pai.
1.
Hi thu hi Bible in fiangten a sim lo. Pathian in nupa cu an nunank hrangah Amai
duhnak hawl dingin zalennak a pek mi a si.
2.
Mi pum tam ti tikah a tawk zawn a um. Paamnak ruangah nitin mi tampi an
thi, ih mi tampi rawl khop lo in an um. A cuih thil cang mi ngaihsak lo a si ah cun tlak siat nak rap thlak a
thleng ding.
A
Phi: Hi buainak hi rawl zemnak lam a si lo, zem suak sianglo ih duhhamnak le sa
le rawl dang ei a kham tu biaknak sual pawl ruangah a si.
3.
Inn sang pakhat ih fate umzat cu nu le pa ih sumhman dan dinhmun in a then cat
ding. Tha te ih zoh mi fate pakhat neih hnakin fate tampi neih nak in Khrih
hmin a sunglawi ter cuang lo.
A
Phi: Pathian in sungkua malte a cawm vekin sungkua tampi khal a cawm thei a si
(Mt. 6:33; Phil. 4:19).
4.
Fa le pawl ih lo lam hnatuan an bom theinak lothlawhnak ramih sungkua tam
taktak an um hi ruah ding tlak a si. Khawpi ih inn fate le innkhaan fate ih a
um mi pawl thawn cun a dang aw nasa.
5.
Cithlahnak hi thitawknak ih a tumtah mi a si thluh lo. Pathian in a minung pawl
cu pawlkomnak ah le nomnak ah lungawi ding in le, rem aw ding in a duh.
6.
Nu'i harhdamnak a derthawnnak ah nau khamnak a um theu. Cuti a si le,
ziangruangah hmun dangah a si lo?
7.
Thenkhat in sualnak, siatsuahnak le retheih zonzaihnak hmun hi leitlun ah fate
tampi neih ding hi a san um lo ti in an ruat.
A
Phi: Pathian zaangfahnak cu sankhat hnu sankhat a hmun a si (Saam 103:17).
8.
Inn sang pakhat mipum 17,18,19 lai kan hmuh lonak hi mi hmuahhmuah deuh thaw in
nau khamnak hi daan dangdang in an hmang ti a lang.
A
Phi: A taktak ahcun "mi hmuahhmuah in an tuah" ti mi in a dik ter
thluh lo.
9.
Netabik ruahkhawm nak ah: Bible in nau kham thu hi fiangten a zirh lo hmanah,
thinlung sup theinak hi Thlarau ih a rah mi pawl ih pakhat a si tin fiangten a
zirh a si (Galati 5:23b).
Netabik
a phi cu ziang a si? A phi cu nupi le pasal a si ih Pathian hmaiah thu khai
khin thiam a tul. Cun thla an cam dingih Amah Pathian in a duh mi lamzin zawh
dingin fiangten a sim ding.
Hi
thu pahnih hi thlarau lam Christian pawl hrangah thiltha a si ti ih pom ding a
si. Cu mi cu a hmaan mi a si ih mai thu lawnglawng hmang lo dingah, a si lole
mai ruah nak vekih midang fial ciamco lonak ah a tha bik a si. Hi thu pahnih ah
thu elawk nak a um ti kan thei ding ih Pathian hmaiah kan tuah mi a dik a si ti
thinlung thiang kan neih a tul.
A KHAN 29
RAM UKNAK THUHLA
Ram
uknak thuah Christian mi a tel ve ding maw?
Tel
ding a titu pawl cu hi thufim hi an cawng a si, "Mi tha lo hrangah nehnak
dingih a tul mi hmuahhmuah cu mi tha pawl hrangah zianghman lo a si". Hi
mi ih a fianglo a si le, ram thuhla ih a tel tu zumtu pawl zohthim dingah
Josep, Moses le Daniel ih thu an sim.
Mi
fim pawl ih tongkam pom a si hmanah, cu mi cu milai fimnak ih rel mi a si ih
Pathian lamih phuan mi a si lo ti kan thei ringring ding. Cathianghlim
thawkkhum mi vek ih pom lok ding a si lo. Josep le Daniel khal, an hnatuan an
tlansan lo ih cozah hnatuan tu pawl vekin an tuan ve a si. Moses cu a dang pawl
hnak in cozah uknak lamah a um tam sawn a si.
Bible Lam ih Sawnnak
A
phinak hrangah Pathian thu lamih kan feh a si le, ziang kan hmu ding?
Bawi
Jesuh cu ram thuhla ah a rak tel lo. ziangkhal si sehla, cui thuah a tel lo thu
amah le amah a hmu aw fiang.
Dungthluntu
pawl khal ram uknak thuhla ah an tel lo.
Paul
khal ram uknak thuhla ah a tel ve lo. Kawh a si nak ah a rinumnak le a thuthang
tha sim mi pawl hin Farasi pawl dodal tu ah a cang.
Jesuh
in a Uknak ram cu hi leilung tlun ah a si lo ti a zirh (Johan 18:36). Zumlo tu
a unau pawl hnenih a sim mi cu, "Leilung in nannih cu a lo hua lo, sikhal
sehla kei cun nan thil ti daan a thalo a si ti ih ka sim ringring ruangah
leilung in I hua a si" (Johan 7:7).
Dungthluntu Johan ih in sim mi cu, "Leilung pumpi hi satan hnuaiah a um" (1 Johan 5:19). Ram uknak thuhla hi leilung daan thenkhat a si.
Leitlun daan uknak ihsin kanmah le kanmah kan then aw ding (2 Korin 6:17). Archimedes in leilung pi lengih thil ka ngah thei ahcun leilungpi hi ka thawn thei ding a ti. kan ni khal Pathian hrangah leilungpi kan thawn ter tum a si ahcun leitlun daan leeng ih kan um a tul a si.
Paul ih in sim leuhleuh mi cu,
"Ralkap a tuantu cun amah hotu bawi ih duhnak kha a thlun ih ralkap a si
lo mi mi menmen ih thuhla sungah a cokkalh aw lo" (2 Timote 2:4). Zumtu zate in tuan vo kan nei.
Thinlung vakvai dingin anmah le anmah an tuah aw lo pei.
Ram
uknak thu (politic) thil rapthlak tak a si. Cawkpolh nun a suah ter. Thurelcat
nak pawl cu ziang mi a dik ti hnak in ziang in mi a bawn thei tiih tuah mi a
si. Pathian lam hnak in minung lamah a bet sawn. Michigan ih tlangsuak hotu
hlun Vandenberg ih sim mi cu, "Ram thuhla cu a sinak hrimhrim in a sia
thluh. Kohhran a kekar cangvaih nak kha hngilh ding a si lo. Tel ve tul lo mi
hi ramunknak thu ah hnuai hnih ding a silo
cu cing in a tel thotho a si ah cun
a tumtah thianghlim cu a hloh a si mai.
Banhla Khuakhan (Banana
Project)
Leitlun
buainak hrangih Pathian ih duh mi cu ram thuhla si lo in thlarau lam a si sawn.
Bawi thar pawl hril hnakin hrinthar ti mi hi a duh mi a si sawn. Ram uknak
thuhla hi khensa tuam hlawm nak thawn a dang nak a um lo. kan din pi mi thu cu,
"Mithi pawl in mithi cu phum ko hai seh. Nang cu feh awla Pathian Uknak
thu phuang sawn aw" ti a si (Lk. 9:60). Banhla hawng thuanthu in hmailam
thu hmuh thiam dan ding in zirh.
"Veikhat ah mi
pakhat cu thuthang c asuahnak hmun ah hnatun thu pi zet a nei. Ca tuah le calai
tam pi zemsuah ding hi a hna a si. Nikhat cu, hnatuan dingin a feh rero.
Khawsung a lan ih lamzin sir ih banhla hawng a hmu nan a feh san. Banhla hawng
in harsatnak a pe ti a thei ih a kir lala ih zohman ih an pal ngah lo nak ding
hmun disaap ah sit a tum. Asinan hi khawpi ih zinsirah banhla hawng tampi a um
thei ti a ruat sal. Pakhat lawng um khal sehla zohman in an hlon lo ih an sit
hlo lole pakhat khat in a pal ngah thei. A si lo le pakhat khat ih ruh tla a
kiak thei. Mitam pi sizung an thleng pang thei. Sihman sehla, cupa cun amai
hnatuan ding a nei. Catuah nak hmun ih mi thu pi a si. A hnatuan mi cu casut
ding le leitlun deng tiangih thuthang kuat ding a si. Thilthupi sawn pakhat
hrangah seherh cing ten banhla hawng a tlansan ta. Lamzin phiat tu pawl in cui
banhla hawng cu an hlon mai ding. Cu mi cu an mai hna a si."
Kan
zoh ton tlang hnik pei. Christian
pakhat in leitlun ah tuanvo tumpi a nei, cumicu, Bawi Jesuh ih thuthangtha
phuan ding a si. Hi mi hi Christian hrangah hnatuan tumpi a si. A tuahlo a si
le, ziangtik hmanah theh a si dah lo ding. Curuangah Jesuh in hitin a sim,
"A ram le a felnak cu hawl hmai sa uh". Mitampi cu ram uknak thuhla
ah an buai rero
asinan kan nih cu Pathian in a thei hrih lo mi pawl hnen ah
thuthangtha phuang suak dingin in kaibet a si. A dang hnatuan pawl tla an tha
mai thei, asinan hi mi kan tuah suak thei lo ahcun, zohman in in tuah sak lo
ding.
Tuisan
ah Pathian ih tumtahmi cu leilung pi hi umnak nuam si dingih tuah that ding si
lo in ram mipi pawl hi Amai hrangah hrilsuak ding a si sawn (Dungthluntu
15:14). Hi tumtahnak hlensuak dingin amah thawn hna kan tuan ding. Jowett in
hithu hi tha ten a rak sim: "Leilungpi runsuahnak ah kannih cu Pathian
thawn tangtlang mi kan si. Nunnak ngah dingah Bawipai hminin milai pawl hriak
thih dingah, mah le mah uk aw thei ding ah le ram pi hrangah remnak tuah ding
ti mi hi kan tuanvo a si." Pathian cu tuanvo a tuan suak thei lo tu,
hnatuan nauta a ngaima tu, zamsuak ding aiah khuk le kut ih a vak tu, le
siangpahrang aiah sal a si duh tu Khristian pawl parah a thin a na ngaingai.
Khristian
pawl ih ram cu vancungram a si (Phil. 3:20). A thainghlim mi le leitlun
ah mikhual kan si (1 Piter 2:11). Acozah thu thlun ding ih tuanvo an neih ah le a daan pawl hmang ding a
si hmanah, a thuhla ah va tel ding tinak a si lo.
Ram
uknak thuhla ah ka pumpek a sile, leitlun ih buainak hi hi ram uknak hin a
tawlrel sak theh thei tu ka zum ti nak a si. A sinan ram uknak (politic) hin
thil a tawlrel theilo zia kum hi zat sung ka hmu ih rinsan duhnak thinlung khal
ka nei nawn lo.
Thukam
thar ih relsan mi bik cu thil um daan pawl a that lo dan ding a si ( 1 Tim.
4:1-3; 2 Tim. 3:1-5). Himi in Pathian thupek suanglawi (Great Commission) thu
pit ter ding in Khristian pawl in tul suak.
Cu tin kan titik ah zumtu pawl in ram thuhla ah tuahthei mi zianghman an nei lo tinak maw si? A silo! A suh duh mu cu awngbali katpia hmangih kan tua thei mi hnakin thlacamnak thawn kan tuah thei mi a tam sawn. Thlacam nak in thiltitheinak kan keng ringring. Thlacamnak in ram mi phun pawl ih thinlung kan sawh thei. "Raldonak ih kan hman mi cu leilung hriamnam an silo; a cakzet mi Pathian ih hriamnam sawn an si ih ral hauhruang khauh zetzet siat bal nak ih kan hman mi hriamnam an si" (2 Kor. 10:4).
Khristian pawl hrangah uknak caan a thleng hrih lo (1 Kor. 4:8). Nunsung
caan hi uknak caan hrangah zirnak caan a si. William Kelly in hitin a sim:
Khristian pawl cu
leitlun uknak thu thawn an buai ruri dah lo, Bawipai hmaisiatnak le an mai
ningzahnak an hum. Khrih thawn tuar tlang ding in kawh an si zo, san khat hnu
sankhat Amah thawn an uktlang ding. Uknak ding hrangih a thiltitheinak a ngah
hrihlo hman ah; leilung in Khrih a hnon bang in, Amai tohkham ah to tahrat in
thuthen ding ih A Pa ih hnen ih sin thupeek hngak in A Pai bawi tohkham par ah
a to (Rev. 3:21).
Hithu
hi ka ngan rero lai ah, Kelly ih simmi lungkim pi tu thuthar pakhat ka thei. Cu
mi cu:
Mi piangthar Khristian
a simi, Van Dyke cu, elawknak suah tertu a si. A pum cawmawknak cu ningzah nak
in a khat. 1984 kum ah mi a bum ruang ah Upadi tuahtu pawl in an dawi suak zik
te. Ram thuneitu pawl in dollar 500 an cawh ih upadi tuahtu pawl in ngaidam dil
ter.
Kelly
ih sim mi hi ruahding a thlak na sa: 'Khristian pawl cu leitlun uknak thu thawn
an buai ruri dah lo, Bawipai hmaisiat nak le an mai ningzahnak an hum.'
A KHAN 30
KEIM
Thianghlimnaknun
kan dawi rero laiah in derthawm tertu thil mal te a um. Nehnak ding hrangih
sunglam a zoh tu pawl cu a diklo nak hmun zohtu an si; thinharnak, beidonnak le
sunnak ko ah an cang.
Leilungpi
in milai le a thil ti theinak a thu pit ter. Zaangfah za a duh thus am cu: mi
ih theih pi nak, hmin than nak, mi ih co hlan nak, khawhhran dan thlun tu ka si
ve ti pawl hi a si. Milai than so nak lam a rel uar ih Pathian thuthangtha
simnak tha a nem ter. Biaknak lam ca suahtu pawl in mah le mah ngaisannak ti mi
cabu tampi an suah ciamco. Christian cabu dawr ih ka feh ah, a hnuai lam ih
cabu hmin pawl ka hmu:
Nangmah
le namgmah duhdaw aw
Mah
le mah duhdawt dingih zirhnak
Mah
le mah duhdawtnak, nehnak ih thupibik huham
Ka
tha, nang khal na tha
Zo
saw mi tha ka si a ti?
Nangmai
hmuh daan dik
Na
phenthlam thawn rualpi tuah aw
Nangmah
le nangmah theihthiam awknak
A
liam zo mi na caan theihnak, na hmailam caan ih thupi bik
Ka
khansachiat (feeling) duh um
Nangmah
le nangmah thu a tha in na ruat thei
Na harsat nak mal tertu ding ni 30
Mithu pi pakhat na si
Keimah si ding ka tlak maw?
Mahte um aw la duh aw
Dondel pawl par ah a duh um lo mi ca paate pakhat lawng a um. Cumicu;
'Nangmah ten um aw' ti a si.
Tuisan thuruahnak pek (counseling) pawl hin mah le mah zohfel sal hi an
fial theu. Thin sau zet pa kha a nau hak lai ih thanlen dan an ruat sal ter.
Thimnak ah: (a nu le a pa thlaksamnak pawl), a ruahnak pawl, a beidon nak pawl,
a umtu dan pawl (a tlangpi thu in nu le pa sinak lamah) ruah nak tha pek mi
mumal a um lo ih a thu har sa pawl cu a rel vivo. A phi a suak mi cu cuti a si
lole puhnak a si ding ti a si.
Umnak Thalo Leilungpi
Norway mi thuanthu ngan tu pa Ibsen in Peter Gynt cu thinlunglam piah ding in sizung ah a feh ih cui hmunah mi aa mi zohman a hmuh lo thu a sim. An zaten fimkhur zet in an tongih hmaan zetin an tumtah mi pawl an rel khawm ih cui pawl cu mifim an si tengteng ding tin Peter in a ruat. Cui thu cu sibawipa hnenah a sim. "Hi pawl hi mi aa an si" tiah sibawipa in a ti. "Fim zet in an tong ko, asinan cu mi cu anmah le anmah thu lawnglawng an sim. A ngaingai ahcun, hi pawl hi anmah le anmah fim an ti aw zet. Hi tak ah cun zing, sun, zaan in kei cuti relnak in a khat. Hi tawk ah cun keimah ti nak ih sin tlan hloh a thei lo. zaan kan mang khal ah keimah ti thu lawnglawng kan ruat. O a si ngai, ka nau pa, fim zet in kan tong nan mi aa kan rak si zia hi" tin sibawipa in a ti.
Leilungpi hi Peter Gynt ih va leennak sizung thawn a bang aw ngaingai.
Mah le mah sinak in a khat ti kan theih hlan lo cu a fim tawk nasa a bang. A
rel suah mi thu pawl cu a ruahnak pawl, a ram uk daan pawl, a raldonak pawl, a
tangka hman daan pawl le a tangka thu pawl an si. A tumbik mi, Pathian cu, a
tarlang lo.
Cu
tivek in thu ruah rel suah nak hi thinlung kim lo pawl ih nunzia a rak si. Hi
thufim hi na thei zo ko ding: "Thinlau nat nei tu pawl cu thli lak ih
thlaam a sak tu pawl an si; thinlung nat nei pawl cu an hnen ih a va thawn tu
pawl an si; ih thinlung hmaan lo dam ter thiamtu pawl cu a man rak khong tu
pawl an si."
Saam 77 Sungih Thinnuam
lo Pa
Hi
Bible bungcang ah hin mai hrang lawng ruahnak le a dam ter nak ti in phun hnih
a um. A hmaisa tu cu Saam 77 a si ih, Bullinger in a hnuai lam vekin thu
tlangpi a tuah:
Kei
mah thawn hnatuannak, vv.1-6
A
rahsuah, retheih zonzaihnak,
vv.7-9
Pathian thawn hnatuannak, vv.10-12, a rahsuah,
Lungawinak,
vv.13-20.
Mi
pakhat in hi thil pali hi thu tlang pi a rak tuah dah:
Hruumnak
(Sighing)
Pilnak
(Sinking)
Hlasak
nak (Singing)
A
sang kai nak (Soaring)
A
hmailam hrekkhat ah, Asaph cu "Harsat ka tuar" a si lole "ka"
ti mi vitamin luan deuh ih a hmangnak in harnak a tuar. "Ka" ti mi hi
Pathian in voi 13 lawng a hmang nan Asaph cun 22 a hmang. Saam ca ngantu hi A
Sang Bik ih thatnak, zaangfahnak le lainatnak a dil nan mah le mah sinak hmang
tu ah a cang.
Hrekkhat
lehah, Asaph cu Bawipai lamah a her sal. Pathian ti (noun le pronoun) in voi 24
a telh.
Rom 7 Sungih Mi Vansia
Pa
A
pahnih nak Bible ca cu Rom 7:9-25 nak a si. "Keimah" ti mi voi 40 a
hman hnuah, Paul cu a hruum, "Aw, mi van sia mi ka si!" Amah le mah
ah nehnak a hmu lo. Fiangzet ih a sim mi cu, "Minung ka sinak taktak
sungah hin zianghman thatnak a um lo ti cu ka thei". A khaan cem nak ah
mah le mah sinak ihsin a her sal ih Bawi Jesuh Khrih sungah nehnak a hmu sal.
Nehnak
hrangih sunglam zoh cu lawng sung ih fung zum hlon thawn a bang aw; thlarau lam
a siatsuah a si.
Israel
siangpahrang in amah hnakih a tum deuh mi mi pakhat a tul ti a thei ih, hi tin
a ti, "Ka thin a pih ruangah vanhram deng ihsin Nangmah ka lo ko. Himnak
hmunah i khor hram aw. Ka ral pawl hmaiah i tantu cu Nangmah na si, Beunak
lungpi ah i hruai hram aw" (Saam 61:2), lungpi cu Pathian a si.
Mahte
tuannak in minung kha Bawipai thlawsuah pawl a hngilh ter ih cui pawl parah
lungawi thiam lo dingin a tuah. Hmualnei tak ih Pathian biaknak hi kan thinlung
ruahnak le tuan theinak tha zaang mal ternak thawn a peh par awk vekin mahte
tuannak in tha a nem ter a si. Cumicun, midang pawlih tul mi kha ziang a siar
lo.
Mahhrang Lawng Ruat mi
Sal
Mahhrang
lawng a ruat tu cu amai thinlung le a ruahnak ah sal a si. Midang pawl an ti
thei vekin mi thinlung lak theinak a nei lo. Ruahnak pe tu le a rualpi pawl
hnenah riahsiatnak a tuar mi phuansuak a duh nan a ruahnak kha nautat zet in an
hnong. Pathian ih duhnak kham dingah thir bang ih a hak mi thinlung a nei. Amah
cu Ezekiel 33:31,32 sungih Bawipai a sim mi thawn a bang aw a si:
"Curuangah ka
minung pawl cu na thu sim mi ngai dingah an khawm aw ciamco, asinan tuah dingih
na fial mi an tuah lo. duhdawtnak tong cu an hmur in a suak, asinan an duhham
lai thotho. An hrangah nang cu a thabang colhdamnak tuahtu, ngaihla sak tu le
tingtang tumtu men ah na cang. Na tong mi cu an thei theh nan pakhat hman an
thlun hrimhrim lo.
Keimai
daan a titu tampi an um. Cui pawl cu ziangtin kan tuah ding?
Luatter Nak Ding Phun
Nga
A
hmaisa bikah, amah in Khrih thawn hnatuannak ah a her ding (2 Korin 3:18).
Cumicu, Khrih bangih kan cannak ding ah Amah zoh hi a si. Kan mai thatnak
thawng tampi kan tuah mi in Khrih ih tuahmi pakhat hman a tluk lo. A si lole, a
dang zongin, kan thianghlimnak hi a sunglawi mi Khrih hrangah cun reltlak lo
men a si. Cat loin hi tin thla a cam thei ko:
Aw
keimai sinak in in luatter aw,
Maw
Bawipa,
Aw
Na sungah um dingin
Aw
keimah ka si nawn lo
Ka
sungih a um mi Khrih sawn a si.
(A.
B. Simpson)
Tidaan
dik a theih a tul: maihrang hnatuan nak in thinlung natnak a thlen thei. Midang
thawn hnatuan nak in beidonnak a thlen. Khrih thawn tuan tlang nakin lungawinak
a thlen.
Paul
Van Gordor in hi tin a ngan:
Kan tul mi thil hmuh
daan hi cu a tanglam ih thuah kan hmu thei. Beethoven's Ninth Symphomy puai kan
tuah hnuah in hruaitu Artura Toscanini le music tumtu pawl in zapi ih lom duh
ah rei deuh dingih antuah mi ruangah mipi pawl thu an pek. Toscanini cu thin
bang nawn in music tumtu pawl lam hawi tahratin a sim, "zianghman ka si
lo, zianghman nan si ve lo" a ti. Cun, an music tum mi a cem zawngah
Toscanini cun, "asinan Beethoven hi ziangkim a si lo" a ti.
Sikhlal
sehla Bible ca khal in a rin bang in mi hrekkhat in mah le mah ruatawknak hi a
tul a si tin an ruat thei. Pek a si ko. Asinan MCCheyne ih thuah cu thlun a
tha, "ziangah tile nangmai hrangih veikhat an zoh awk le Khrih kha veihra
zoh aw". Christian Hlabu pi ih a sim bang in, "Maihrang ah ruat lo
ih, Rundam tu hnen ih beu hi ziang tluk in a thlum".
A
pahnih nak ih mi pakhat ih tithei mi cu Bible thu thawn tahthim ih a hrang ah a
lak ding hi a si. Thu dang in sim sehla, Pathian zaangfah nak ruangah
ngaidamnak, dingfelnak le vanram co theinak a ngah ti hi a thei aw. Pathian a
duh mi fapa ih pom thei mi ruangah Pathian hmaiah a ding thei. Khrih ah mi
famkim a si ih, Pathain ro co tu a si ih, cun Jesuh Khrih thawn ro co khawm tu
an si. Pathian in famkim zet ih a sersiam mi a si ih, a nunnak famkim ter
dingah tuah ding thupi a nei. Pathian ah mi santlai a si ih, cun a sinak
hmuahhmuah kha Jesuh hrang tuan duh nak a neih ter.
A
dang in sim leh sehla, amah le amah zianghman a si lo ti a thei aw (2 Korin
12:11; Galati 6:3), cun a taksa sungah thatnak zianghman a um lo ti a thei aw.
Amai sungih tha ding a zoh lo ih, cun cu mi cu a hmuh lo tik khal ah a beidong
dah lo.
Ruahnak peknak pathumnak, maihrang zawnruat tu cun midang hrangih a tuah sak ding mi ah amah le amah a sung aw ter. Diriamnak a hmutu pawl cu an mai hrangih ruah ding caan hman um lo in midang hrang ih nasa zet ih dawp mi an si. Diriamnak cu maihrang hnak ih mah le mah hnongawknak ihsin a ra mi a si. Himi hi a si, Jesuh ih sim duh mi cu, "Zokhal amai nunnak a duh tu cun a nunnak cu a sung ding; asinan zokhal hi leilung ah amai nunnak a huatu cun kumkhua hrangin cui a nunnak cu a nei ta ding" (Jn. 12:25). Thinlung ruahnak lam thiam Karl Menninger cu a sung ding ti a theihawk hnuah ziang a tuah ding tin a suh tikah, anih cun, "Ka feh ding ih keimah hnak in zual sawn mi ka hawl dingih, cun amah cu ka bawm ding".
Amah milai pakhat a si duhnak ah a caan a cem ter dah lo. Ruangpum
langdan, kimlonak, asi lole titheinak bikhiah sikhal sehla, Pathian in amah a
pom bangtuk in amah le amah a pom aw, cun hitin a sim, "Pathian zaangfah
lainatnak thawngin a tu vek in ka si" (1 Korin 15:10a). Nunnak sungah
thlengaw thei lo mi thil pawl a um a si le, a si vekin a pom ih hnangamnak a
hawl. Nunnak ih bial theu mi hi cungnungbik Pathian ih caan khiah mi an si,
phun zai nak hisual a si ih, cu mi a tuah duh tu cu mi santlai lo a si.
A
netnak ah mah le mah uarawknak dingah cabu in "ziangtin a ti" ti e
maw, a si theinak ruahnak tlunih thuruah khawmnak e maw, a si lole mai lamzin
hmuh aiah Pathian lamzin hmuh a si mi ruahnak e maw ti ih mah le mah thu ruat
aw sal thei ter mi thil pawl hi hrial ding a si.
A KHAN 31
NUN THIANGHLIM DINGIN CAAN LAKUH
William
D. Longstaff ih nun thianghlim nak hrangih a poimawh mi Christian hlabu pi ih
cang 4 in a tuah mi hi ziangtin hi mi in in thei ter thei ih hi hla hi ziangtin
a theih thei daan le afiang theih daan hi cu lungawi lo in kan sak rero theu.
Christian thianghlimnak a netnak ih kan ruah ding ahcun, hi mi hi tlar khat hnu
tlar khat in ruat in, cun a khan hmaisa lam hmuahhmuah ih kan ruahnak
hmuahhmuah kha ziangtin kan pom ti hi kan zoh pei.
Nun Thianghlim ding in Caan lakuh
Thianghlim nun cu tuan suah a si ding. Caankhat te ih tuansuah a si lo.
Ziangkim kumkhat te sungah, voikhat harsat ton nak in thianhlimnak ding in
hmailam feh nak ding hrangah thil tumpi a suah ter tin ruat dingah tuk forhnak
kan tong thei. Sikhal sehla, cumicu cuvek lamzin in hna a tuan lo. Himi hi
Khrih cencilhnak ih can khat hnu caan khat tonmi a si. Vance Hauner in hitin a
sim, 'Himi hin thianghlimnak ding hrangah caan a si ruangah kanmah ah caan kan
nei lo. Thaten zumih a thlarau meifar a vanter saal tu, thansohnak dingih
hnatuan nak kaiter tu hnen ih zuar ding hrangah a hnongtu, le a lamzin hlunah
hnangam nak a hawl rero tu pawl hi mi thlaw suah an si.'
Bawipa Biaknak ah
Thlacamnak
umlo in thianghlinnak a si thei lo. Thlacamnak in thilri lawng a thleng lo ih,
kanmah khal in thleng. Hihi cawllawk ih tan sal le a silo, a tu le a tu ih a si
mi a si. Himi hi daithlan ding mi a silo, tisa thinlung thlarau ih hiar dingmi
a si. Hihi norhrim ding asilo, huham thawn asi.
A Hnenah Catlo in um uh
Catlo
tihi caamcin ti a si, cun a simduh mi cu nunnak ah Pathian thu hi ngai caamcin
ding hi a si. Himi hi Rundamtu theinak a thukter sinsin ih, cun Amah
bangnak a san ter sinsin. Jesuh in, 'Kapa in thupek nak ka then ih cuticun amai
duhdatnak sungih ka um vek in ka thupek mi nan thlun a si ah cun ka duhdawt nak
sungah nan um ve ding' (Jn. 15:10).
A Thu thawn Cawm uh
Bible
hi kan siar , zir, zohlo ih ngah, ruat le thlun ding kan si. Jeremiah in A Thu
thawn a hrai ih, cun a mai thinlung sungih lungawinak le nuamtinak ah a ra
cang. Saam ca ngan tu khal in hi thu hi a zirh ih, cun sualnak dingih sin himi
hin a kilkhawi tin a hmu. Hi hi kan zir a si ah cun, hi hin, 'zumnak hrang,
sualpuhnak, tuahthat nak hrang, dinghfelnak ih zirhnak hranah a thahnem daan
kan hmuding.
Pathian Farual Tuah uh
Mi
thiang pawl thawn pawlkomnak in kan nunnak ah nasazet thianghlimnak a thlen.
Nun zia tha mi in mithalo a kom ih a nun a siatsuah ding bang in thaten
pawlkomnak in Pathian mi si theinak ding daan ah thazaang a pek.
Derdai mi Bawm uh
Hi
nunnak hi Bawipa hrangah le rual pi pakhat hrangah a kau deuh in kan sim thei.
Zaangzeknak hi thang a si ti kan thei zo. Tukforhnak hi Pathian hna kan tuan lo
caan ah a thleng theu.
A Tlawsuah Co Dingah,
Pathian Thu Cing Uh
Christian
nun ih hniksak nak pakhat cu, "ka lukhum in Pathian thlawsuahnak ka dil
thei kem? ti hi a si. Ziangziang kan tuah a sile, Amai sunlawinak hrangah kan
tuah ding ih, cun Amai lungawinak ding hrang ah thinlung thingten kannei ding.
Amah cun Amai thianghlim ringring nak ding hrang ah thlawsuah a pe ding a
si.
Caan thiangte in
Hmanguh, Leiram a zual sin
Wordsworth
cu a dik asi,
Leiram
hi, a rei maw; reilo kan hnen ah a tam tuk,
Ngahnak le hmannak in kan thazaang kancem ter.
Jesuh Thawn lawng in, A
Hleice in Caan Hmang thup uh
W.
Graham Scroggie cun hitin tha a pe, "Thlawsuah ngahnak ding hrangah nanmah
le mah hrial aw uh". Mithiang bik pawl cu Pathian thu ruat ter tu an si.
Pathian sungah kan hram a thuk lo ahcun, kan nunnak hi a lenglam lawng a si
ding.
Jesuh Khi Zohthim Uh, Amah Bang Ding In
Kum thawnghnih lai piah, dungthluntu Paul in hitin a ngan, " kannih tla cu kan zaten kan hmai puan in tuam mi kan si nawn lo ruangah Bawipai sunlawinak hi thlalang bang in a langter tu kan si. Cui sunlawinak cu Thlarau a si mi Bawipa hnen ihsin a rat ruangah kan nunnak hi sunglawi sinsin in le Amah bang sinsin in in thleng vivo a si" (2 Korin 3:18). A dang in sim sehla, Amah zohnak ihsin Amah bangnak ah kan thleng aw.
Amah Bang Ding Zuam Uh, Nan Nun Ziaza In
Sinai tlang ihsin Moses a ra suk tikah, tleunak thawn a hmel cu a eng. Piter le Johan ih huaisennak kha Israel uktu pawl in an hmuh tikah, hi inn ihsin suak mi le zirh lo mi pawl hi Jesuh thawn an um lai a si ti an thei. Rundamtu thawn naite ih kan um a si ahcun, kan sungah Amah bangnak kan neih mi hi kan kiangkap ih ta mi pawl in an hmu thei ding.
Caan Thiangte In Hmang Uh, A Ma'n In Hruai Seh
Hi mi ih ti duh san cu kan nunnak
Pathian lamhruainak ihsin ziang hman in in her kir thei lo. a duhnak cu Amai hrangah
kan ruahnak cu thleng ding a si. A ti duhsan cu kanmah le mah rinsan awknak hnawl in Amah ih lamhruainak
rinsan ding hi a si.
Ziangvek a sikhal le A
Hnen ih sin Tlan Hlah uh
Lamhruai
tu hmakhat ten a rat lo caanah, milai cu kan pianpi sualnak thawn ka vak vai
thluh. Rang tlan zuam awknak ih a zuam vetu bang tuk in kan duh nak ciar ah kan
tlan. Nan miphiar nak in nan mah a lo siatsuah ding. Bawipa a mah in cun a cang
ter ding ih oloksong nak nan tuar ding (Isaiah 50:11).
Ninghan Le Lungawi ah,
Bawipa cu Thlun Camcin Uh
Zumtu
kan nun bialah nom can le harsat caan a um ding, a sinan Pathian hnen ih sin
pial pang hlah uh si. John Wesley cun hi tin thla a cam, "Bawipa ka nun ih
bumdok lum lo dok ih a um mi pawl in rem tha aw la Khristian ngaingai in si ter
aw ."
A Thu zumnak thawn,
Jesuh kha Zoh uh
Hi
thu in Pathian thu ah in kir pi sal, Bible hi Pathian hmanrua a si mi Amai
minung pawl faiternak le thianghlim ternak hrangah a hmang ti kan thei. Hi
sungah Saam 119 ngantu ih lung ruahnak thawn a tahthim.
Nun Thianghlimnak thawn,
Nan Thlarau hah dam ter uh
A
thiang nunnak cu daihnak; mah le mah kilkhawi awknak le dai te ih umnak nun a
si. Zumnak in tihhrutnak le daite ih umnak ihsin in hruai suak a si. kan zum
taktak a si ahcun, kan thin phang lo ding.
Nan Ruah nak le Nan Tuah
mi kha Pathian thu thawn mil seh
Curuangah
David in hitin thla a cam, "Maw Pathian, I hlathlai awla, ka thin heng hi
thei aw. I hniksak awla ka ruahnak hi hmu hram aw. Ka sungah that lonak a um le
um lo zoh awla, kumkhua nunnak lamzin ah i hruai aw" (Saam 139:23,24).
Ka
ruahnak hi hmu hram aw,
A
luang suak thup mi,
Kilkhawi
mi thil ti ter tu;
A
baal mi thil pawl umnak khaan,
Ka
thlarau hi ron uk aw.
(F.
Bottoms)
A Thlarau Hruainak In, Dawtnak Tam Sinsin, Vancung Khua Hnatuan Ding, Nan Tlak Sinsin Ding
Hi hi a hran ih thufim a si ih, caan
thiangte in kan hman tikah, a tu nunnak sungih thlawsuah nak kan hmuh mi in kan
lungawi dingih, cun sunlawi nak innpi sungih thangthat nak ding kan relsin ding
hi a si. Himihi Paul in Timote hnenih a sim mi cu a si: "Taksa harhdam nak
ih zir mi cu man a nei ve ko naan thlarau harhdamnak hrangih zir mi cu
ziangtinkim in man a nei. Ziangah tile a tu ah siseh, hmailam hrang khalah
siseh, nunnak in tiamkam mi kan si" (1 Timote 4:8).
THUNETNAK
Thianghlim
nak hi theih hngilh thei mi thu pek a si thei, asinan hngilh ding a si lo.
Bawipai thupek pawl lakah hi mi hi a sang bik a si. hihi ruahnak a si lole
hriltheinak vekih pek mi a si lo, asinan tuah rori ding a si sawn. Amai thupek
hmuahhmuah bangin, Amai hrang si lo in, kan mai thatnak ding hrangih pek mi a
si.
Bawi
Jesuh bang theinak ih sang sawn zianghman thil a um lo. Pathian hrangah
thianghlim nun hnak ih tha zianghman a um lo. Hi miin Pathian a sunglawi ter ih
zumtu hrangah khal that hnem pi mi a si. A dang deuh in sim sehla, Bawipai hmin
ti ningzakter, hminsiatter le mawhsiat ter mi hnakih sual ziang hman a um lo.
Kanmai
rundamnak ding hrangih a man petu Khrih ih duhdawtnak zat ih in thianhlim ter
thei tu ding ziang hman a um lo. Hi thu hi sim bet uhla sualnak in Pathian
thawn pehawknak a cat ter ih, midang a tluk ter.
Thianhlimnak
hi tlangau lai rero mi a si ih, veikhat te ih tuah suak thei mi a si lo.
Rundamtu ih hmel kan hmuh hlan lo ziangtik khal ah kan thianghlim ngaingai thei
lo ding, asinan a netnakah nuam te ten Amah kan bang vivo ding.
Leitlun
taksa, le khawsia raldonak dar a awn ahcun Christian ralkap ih ralthuam kan
hruk a tul. Hi ralthuam hi, a tawi zawng in sim sehla, thianghlim nak ral thuam
a si. Hi ralthuam kan hruk sung caan cu, kan ral pawl ih in kah thei nak ding a
um lo.
Pathian
lawng in in ti thianghlim ter thei, asinan kanmah pawlkomnak tello in a tuah lo.
Amah in thu pi thlun ding pawl in pe. Cui pawl kan thlun a si ahcun, Thlarau in
pakhat hnu pakhat in thleng so vivo ding. Thil pakhat khat tuah theinak ih a
tul mi pawl cu sualphuannak, pek kirsalnak, a sung peknak, Bible zirnak,
thlacamnak Christian dang pawl thawn pawlkomawknak, Bawipai hrang hnatuan nak
le taksa pum le thinlung kilkhawi nak pawl an si.
Thianghlimnak
in nu le pa nunnak, kan tongkam, kan thin hengnak le kan hnipuan lamah tuah
ding a nei. A ngaingai ahcun, nunnak sungah himi in tuah lo ding thil teh a nei
maw?
Thianghlimnak um lo ih Bible siar caanah, zohman in Bawipa an hmu thei lo ding ti mi hi Christian zaten tha lak ding a si (Heb. 12:14). Mi pakhat in Rundamtu a rinsan caanah, thianghlimnak a ngah thei ti mi hi hi thu ah fiang ten a um. Curuangah thianhlimnak nun nei in, Thianhlimnak ralphaw kha hruk ringring, ziang tik hman ih hngilh ding kan si lo hrimhrim a si.