text:
SULA MAR 5
Rawar—Mich Maduong’ Ahinya Moa Kuom Nyasaye
Rawar en ang’o?
Ne ochiw rawar nade?
Rawar nyalo konyi e yo mane?
Inyalo nyiso nade erokamano nikech rawar?
MICH maber moloyo duto ma iseyudo e ngimani en mane? Ok ochuno ni nyaka mich obed ma nengone tek eka mondo obed gima duong’. Kuom adier, nengo mar mich ok e gima nyiso ber mare. Mopogore gi mano, ka mich en ma miyi mor e ngima kata loyoni rem moro ma in-go, mano bedoni mich maber ahinya e ngimani.
2 Kuom mich duto ma inyalo gombo yudo, nitie achiel maber moloyogi duto. En mich ma Nyasaye omiyo dhano. Jehova osemiyowa gik mang’eny, to kata kamano, gima duong’ moloyo duto mosemiyowa en misango mar Wuode Yesu Kristo kaka rawar. (Mathayo 20:28) Mana kaka wabiro neno e sulani, rawarno e mich maber ahinya ma inyalo yudo, nikech onyalo keloni mor mang’eny ahinya, kendo onyalo loyoni gik moko ma inyalo chando ahinya e ngimani. Kuom adier, rawarno e yo maduong’ ahinya ma Jehova nyisigo ni oheri.
RAWAR EN ANG’O?
3 Ka okete e yo mayot, rawar e yo ma Jehova warogo, kata resogo dhano koa kuom richo kod tho. (Jo Efeso 1:7) Mondo wawinj tiend puonjni mayudore ei Muma, dwarore ni wadog chien mondo wapar gima ne otimore e puodho mar Eden. Wanyalo ng’eyo gimomiyo rawar en mich maber ahinya, mana ka wakwongo wang’eyo gima Adam ne olalo kane otimo richo.
4 Kane Jehova ochweyo Adam, ne omiye gimoro maber ahinya—ngima man kare chuth, kendo maonge richo moro amora. Par ane kaka ngima Adam ne dhi bedo. Nikech ne en gi ringre kod paro ma ok orem kata matin, onge kaka ne onyalo bedo matuwo, bedo moti kata tho. Kaka dhano makare chuth, ne en gi winjruok makende ahinya e kinde gi Jehova. Muma wacho ni Adam ne en “wuod Nyasaye.” (Luka 3:38) Kuom mano, Adam ne nigi tudruok maber ahinya gi Jehova Nyasaye, mana kaka winjruok mantie e kind wuowi gi wuoro mohere. Jehova ne wuoyo gi wuode modak e piny, kendo ne omiyo Adam tije mamoro chuny, ka onyise gik mamoko ma ne odwaro ni mondo otim.—Chakruok 1:28-30; 2:16, 17.
5 Ne ochwe Adam e ‘kit Nyasaye.’ (Chakruok 1:27) Mano ok onyiso ni Adam ne nigi del kaka mar Nyasaye. Mana kaka ne waneno e Sula mokwongo mar bugni, Jehova en roho ma wang’ dhano ok nyal neno. (Johana 4:24) Kuom mano, del ma Jehova nigo ok en mar ringruok gi remo. Bedo ng’a mochwe gi kido mar Nyasaye, nyiso ni Adam ne nyalo nyiso hera, rieko, bedo jaadiera, kod teko mana kaka Nyasaye. Adam ne chalo gi Wuon mare e yo moro machielo bende, tiende ni, ne omiye thuolo mar yiero kaka otiyo gi ngimane. Kuom mano, Adam ne ok en kaka masin matiyo mana kaka olose mondo oti. Kar mano, ne onyalo yiero gik moko e ngimane, kendo ne onyalo yiero e kind ber gi rach. Ka dine bed ni oyiero winjo chik Nyasaye, dine odak nyaka chieng’ e Paradis e piny ka.
6 Mano nyiso maler ni kane Adam oketho chik Nyasaye ma oyudo kum mar tho, ne olalo gima duong’ ahinya. Richo ma ne otimo, ne omiyo owito ngimane makare kaka dhano, kaachiel gi gweth duto ma ne dhi bedoe. (Chakruok 3:17-19) Gima lit en ni, Adam ne olalo ngima maberni ok mana mare kende, to kata mar nyithinde duto ma ne ibiro nyuolo bang’e. Muma wacho ni: “Richo nobiro e piny kuom ng’at achiel [Adam], kendo tho nobiro e piny kuom richo, kamano bende tho nobiro ni ji duto, nikech ji duto ne otimo richo.” (Jo Rumi 5:12) Ee, waduto ne wayudo richo kuom Adam. Kuom mano, Muma wacho ni ne ‘ong’iewe’ kaachiel gi nyithinde kaka wasumbini e richo kod tho. (Jo Rumi 7:14) Adam gi Hawa koro ne onge geno moro amora nikech ne giyiero ketho chik Nyasaye. To nyithindgi ma oriwo kata wan, ne dhi bedo nade?
7 Jehova ne okawo okang’ mar reso dhano kokalo kuom ngima Yesu kaka rawar. Rawar en ang’o? Wanyalo ng’iyo wach rawar e yore ariyo. Mokwongo, rawar en gima ichulo mondo ogony kata oduok gima osingi. En kaka gima ichulo mondo ogonygo ng’at ma omak e lweny. Mar ariyo, rawar en pesa michulo mondo oromre gi nengo mar gimoro. Ochal gi pesa michulo ng’at ma ohinyore. Kuom ranyisi, ka ng’ato otimo aksident, ibiro dwaro ni mondo ochul pesa maromre gi gima oketho.
8 Mondo ogonywa waduto wawuogi e twech mar richo kod tho, ne idhi chul nade ngima ma ne Adam olalo, ma omiyo dhano duto odonjo e chandruok? We mondo wanon ane rawar ma Jehova ne ochiwo kod kaka rawarno nyalo konyi.
KAKA JEHOVA NE OCHIWO RAWAR
9 Nikech ngima ma ne olal ne en ngima makare chuth mar dhano, onge dhano ma jaricho ma ne nyalo waro ngimano kendo. (Zaburi 49:7, 8) Gima ne dwarore en rawar ma nengone rom gi gima ne olal. Mani winjore maber gi chik bura makare ma yudore e Wach Nyasaye, mawacho ni: “Ngima kar ngima.” (Rapar mar Chik 19:21) Kuom mano, ang’o ma ne nyalo chulo ngima makare ma ne Adam olalo? Gima ne dwarore ne en ngima machielo ma onge richo mondo obed kaka ‘nengo mar waro ji duto.’—1 Timotheo 2:6, Luo NT 2003.
10 Jehova ne ochiwo rawar e yo mane? Ne ooro achiel kuom yawuote mag roho mondo obi e piny. Kata kamano, Jehova ne ok okwanyo akwanya achiel kuom yawuote mag roho mondo oor ma ok oyiero. Ne ooro Wuode ma ne ohero moloyo, Wuode ma miderma. (1 Johana 4:9, 10) Wuowini ne oyie wuok kar dak mare e polo. (Jo Filipi 2:7) Mana kaka waseneno e sula mokalo ei bugni, Jehova ne otimo hono e daro ngima Wuode nyaka ei Mariam. Yesu ne onyuol kuom teko mar roho maler mar Nyasaye, kaka dhano maonge richo moro amora, kendo ne ok en e bwo kum mar richo.—Luka 1:35.
11 Ng’at achiel ne nyalo bedo kaka rawar ne dhano mang’eny ahinya e yo mane? Mokwongo, onego wapenjre ni dhano tara gi tara ne ochako bedo joricho e yo mane? Par ni kane otimo richo, Adam ne olalo ngima makare, ma ne onge richo kata matin. Kuom mano, ne ok onyal miyo nyithinde ngima machalo kamano. Mopogore gi mano, ne onyalo mana miyo nyithinde richo kod tho. Yesu, ma Muma luongo ni “Adam machien,” ne nigi ngima makare chuth kane en dhano, kendo ne ok otimo richo kata dichiel. (1 Jo Korintho 15:45) Wanyalo wacho ni Yesu ne okawo kar Adam mondo owarwa. Kane obolore e nyim Nyasaye ma ochiwo ngimane, Yesu ne ochulo nengo mar richo ma Adam ne otimo. Kuom mano, Yesu ne omiyo yawuot Adam obedo gi geno kendo.—Jo Rumi 5:19; 1 Jo Korintho 15:21, 22.
12 Muma wuoyo e yo matut kuom sand ma ne Yesu oyudo ka podi ok otho. Ne ochwade gi del, ne ogure ma onge ng’wono, kendo ne otho tho malit e yadh sand. (Johana 19:1, 16-18, 30; Apendiks) Ang’o momiyo ne nyaka Yesu sandre ahinya? E sula moro mabiro nyime, wabiro puonjre ni Satan osekwedo ka be Jehova nikod dhano manyalo tiyone kinde duto kata e bwo tem. Kane Yesu ochung’ motegno kata mana e bwo sand malit, ne ochiwo dwoko maber ahinya ni akwede mar Satan. Yesu ne onyiso ratiro ni dhano makare ma omi thuolo mar yiero gima odwaro timo, nyalo chung’ motegno e nyim Nyasaye kata bed ni Jachien timone ang’o. Nyaka bed ni Jehova ne mor ahinya nikech Wuode ne ochung’ motegno!—Ngeche 27:11.
13 Ne ochul rawar e yo mane? E odiechieng’ mar 14, e dwe mar Jo-Yahudi mar Nisan higa mar 33 E Ndalowa, Jehova ne oyie mondo oneg Wuode makare, kendo ma ne onge richo moro amora. Kuom mano, Yesu ne ochiwo ngimane makare mar dhano kaka misango “dichiel kende.” (Jo Hibrania 10:10) E odiechieng’ mar adek bang’ tho Yesu, Jehova ne ochiere ma omiye ngima mar roho kendo. E polo, Yesu ne ochiwo ni Nyasaye nengo mar ngimane makare mar dhano, ma ne ochiwo kaka misango mar waro nyithind Adam. (Jo Hibrania 9:24) Jehova ne oyie kawo misango Yesu kaka rawar ma ne dwarore mondo owargo dhano kuom bedo wasumbini mag richo gi tho.—Jo Rumi 3:23, 24.
KAKA RAWAR NYALO KONYI
14 Kata obedo ni wan joricho, podi wanyalo yudo gweth mang’eny ahinya nikech rawar. We mondo wane gweth moko ma wayudo sani, koda ma wabiro yudo e kinde mabiro nikech mich maduong’ni moa kuom Nyasaye.
15Iweyonwa richowa. Nikech ne onyuolwa gi richo, kinda en gima dwarore ahinya mondo watim gik makare. Waduto watimo richo e wuoyo kata e timbewa. Kata kamano, nikech misango ma ne Yesu ochiwo kaka rawar, inyalo ‘wenwa richowa.’ (Jo Kolosai 1:13, 14) To mondo owenwa richowa, dwarore mondo walokore e chunywa wawe richo. Bende nyaka wabolore e nyim Jehova, kendo wakwaye mondo owenwa richowa ka waketo yie marwa kuom misango ma ne Wuode ochiwo kaka rawar.—1 Johana 1:8, 9.
16Bedo gi chuny maler e nyim Nyasaye. Bedo gi chuny machandore nyalo miyo wabed maonge geno, kendo wane ni ok wan gimoro. To nikech iweyonwa richowa kokalo kuom rawar, Jehova nyisowa ng’wono ka oyienwa mondo walame gi chuny maler kata obedo ni wan joricho. (Jo Hibrania 9:13, 14) Mano miyo wabedo gi chir ka wawuoyo gi Jehova. Kuom mano, wanyalo wuoyo kode e lamo ka wan thuolo. (Jo Hibrania 4:14-16) Bedo gi chuny maler miyo ok wachandre e paro, wamiyo ngimawa luor, kendo chuny maler kelonwa mor.
17Geno mar ngima ma nyaka chieng’ e paradis e piny ka. Jo Rumi 6:23 wacho ni: “Misach richo en tho.” Ndikono kendo medo ni: “To mich Nyasaye en ngima mochwere e Yesu Kristo Ruodhwa.” E Sula mar 3 ei bugni, ne wapuonjore e wi gweth mag Paradis madhi bedo e piny ka. (Fweny 21:3, 4) Gwethgo duto mag kinde mabiro, moting’o nyaka ngima mochwere maonge tuoche, biro nyalore nikech Yesu ne othonwa. Mondo omi wayud gwethgo, onego wanyis erokamano nikech mich mar rawar.
INYALO NYISO EROKAMANO E YO MANE?
18 Ang’o momiyo onego wanyis Jehova erokamano ahinya kuom miyowa rawar? Mich bedo maber ahinya ka ng’at ma chiwe okawo thuolone, otiyo gi teko mare, kata mwandune mondo oyudni michno. Wabedo mamor ahinya e chunywa ka waneno ni michno en yo ma ng’at ma ochiweno nyisowago ni oherowa. Rawar e mich maber moloyo mich duto, nikech Nyasaye ne otimo misango maduong’ ahinya e chiwe. Johana 3:16 wacho ni, “Nyasaye nohero piny ahinya, omiyo nochiwo Wuode ma miderma.” Rawar e yo maduong’ ahinya ma Jehova nyisowago ni oherowa. Bende en ranyisi maber ni Yesu oherowa, nikech ne ochiwo ngimane nikech wan. (Johana 15:13) Mich mar rawar onego onyiswa ma onge kiawa ni Jehova kod Wuode oherowa waduto ng’ato ka ng’ato.—Jo Galatia 2:20.
19 Koro, inyalo nyiso Nyasaye erokamano e yo mane nikech mich mar rawar? Mokwongo tim kinda mondo ing’e maber, Jachiwo Maduong’ ma en Jehova. (Johana 17:3) Ka ipuonjori Muma kitiyo gi bugni, mano biro konyi mondo ing’e Jehova e yo maber. Kaka imedo puonjori e wi Jehova, e kaka ibiro medo here ahinya. Kendo herano biro miyo itim gik mamoro chunye.—1 Johana 5:3.
20Ket yie kuom misango mar Yesu kaka rawar. Yesu ne owacho niya: “Ng’a ma oyie kuom Wuowi en gi ngima ma nyaka chieng’.” (Johana 3:36) Wanyalo nyiso e yo mane ni waketo yie kuom Yesu? Yie machalo kamano ok nyisi mana gi weche mawuok e dhowa. Jakobo 2:26 wacho ni, “Yie bende ka onge tim otho.” Ee, yie mar adier inyiso gi “tim,” matiende ni timbewa. Achiel kuom yore mag nyiso ni wayie kuom Yesu en timo kinda mondo waluw timne, ok mana e weche ma wawacho to bende e timbewa.—Johana 13:15.
21Bedo e chokruok mar Chiemb Odhiambo mar Ruoth matimore dichiel higa ka higa. Odhiambo mar dwe mar Nisan e odiechieng’ mar 14 e higa mar 33 E Ndalowa, Yesu ne ochako rapar makende ma Muma luongo ni “sawo mar Ruoth.” (1 Jo Korintho 11:20; Mathayo 26:26-28) Raparni iluongo bende ni Rapar mar Tho Yesu. Yesu ne ochako raparno mondo okony jootene kod jogo duto ma ne dhi bedo Jokristo maadier bang’gi, mondo giket e paro ni, kokalo kuom tho mar Yesu kaka dhano ma onge richo, ne ochiwo ngimane kaka rawar. Yesu ne ogolo chik kaluwore gi raparni kama: “Timuru ma, uparago.” (Luka 22:19) Rito Raparno, paronwa hera maduong’ ma Jehova gi Yesu osenyisowa kokalo kuom rawar. Wanyalo nyiso erokamano nikech rawarno, ka wachopo ka ma itime Rapar mar tho Yesu ma bedo dichiel higa ka higa.*
22 Rawar ma Jehova omiyowano en mich maber ahinya kuom adier. (2 Jo Korintho 9:14, 15) Mich maberni nyalo konyo kata jogo mosetho. Sula mar 6 kod 7 biro nyisowa kaka mano biro timore.
GIMA MUMA PUONJO
- Rawar e yo ma Jehova warogo dhano a e richo kod tho.—Jo Efeso 1:7.
- Jehova ne ochiwo rawar kane ooro Wuode ma miderma e piny mondo obi otho nikech wan.—1 Johana 4:9, 10.
- Kokalo kuom rawar, iweyonwa richowa, wabedo gi chuny maler, kendo wabedo gi geno mar ngima ma nyaka chieng’. —1 Johana 1:8, 9.
- Wanyiso erokamano nikech rawar ka wapuonjre mang’eny e wi Jehova, ka waketo yie e misango mar Yesu kaka rawar, kendo ka wachopo e chokruok mar paro Chiemb Odhiambo mar Ruoth.—Johana 3:16.
* Mondo iyud weche mamoko e wi Chiemb Odhiambo mar Ruoth, ne Apendiks.
Penjo mag Puonjruok
1, 2. (a) Mich bedoni maber ahinya ka otimoni ang’o? (b) Ang’o momiyo inyalo wach ni rawar e mich maber ahinya ma inyalo yudo e ngimani?
3. Rawar en ang’o, to en ang’o monego wang’e mokwongo eka wane ber mar michni?
4. Ngima makare ma ne omi Adam ne chalo nade?
5. Muma kawacho ni ne ochwe Adam “e kit Nyasaye,” mano tiende ang’o?
6. Adam kane oketho chik Nyasaye, ang’o ma ne olalo, kendo nyithindgi ne dhi bedo nade nikech mano?
7, 8. Wanyalo ng’iyo rawar e yore ariyo mage?
9. Rawar ma ne dwarore ne onego obed machalo nade?
10. Jehova ne ochiwo rawar e yo mane?
11. Dhano achiel ne nyalo bedo kaka rawar ne ji mang’eny e yo mane?
12. Sand mar Yesu ne onyiso ang’o e yo ma ratiro?
13. Ne ochul rawar e yo mane?
14, 15. Mondo ‘owenwa richowa,’ ang’o ma nyaka watim?
16. Lamo Nyasaye gi chuny maler en gima nyalore nikech ang’o, kendo ang’o momiyo bedo gi chuny machalo kamano en gima ber?
17. Gin gweth mage ma wabiro yudo nikech Yesu ne othonwa?
18. Ang’o momiyo onego wanyis erokamano ni Jehova kuom mich mar rawar?
19, 20. Inyalo nyiso erokamano e yore mage nikech mich ma Nyasaye ochiwo mar rawar?
21, 22. (a) Ang’o momiyo onego wachop e chokruok mar higa ka higa mar paro Chiemb Odhiambo mar Ruoth? (b) Ang’o ma wabiro puonjore e Sula mar 6 kod 7?


c: text/html

text:
APENDIKS
Chiemb Odhiambo mar Ruoth—Rapar Mamiyo Nyasaye Duong’
JOKRISTO omi chik ni mondo gitim Rapar mar tho Kristo. Raparno bende iluongo ni “Sawo [“Chiemb Odhiambo,” NW] mar Ruoth.” (1 Jo Korintho 11:20) Ang’o momiyo en rapar maduong’ ahinya? Onego otime e odiechieng’ mane, kendo onego otime e yo mane?
Yesu Kristo ne ochako nyasi mar raparni e otieno moro mar Pasaka mar Jo-Yahudi e higa mar 33 E Ndalowa. Pasaka ne en nyasi ma ne itimo mana dichiel kende e higa, e odiechieng’ mar 14, e dwe mar Jo-Yahudi miluongo ni Nisan. Mondo giyud tarigno, Jo-Yahudi nenore ni ne rito chieng’ ma odiechieng’ gi otieno ne romre e borgi. Mano tiende ni, odiechieng’ ma chieng’ rienyie kuom seche 12, to mudho bende bedoe kuom seche 12. Dwe ma ne kwongo wuok e kor polo ka odiechiengno pok ochopo, ema ne bedo chakruok mar dwe mar Nisan. Odiechienge 14 bang’e, Pasaka ne chakore ka chieng’ osepodho.
Yesu ne otimo nyasi mar Pasaka gi jootene, bang’e ne ogonyo Judas Iskariot mondo odhi, eka bang’ mano, ne ochako nyasi mar Chiemb Odhiambo mar Ruoth. Nyasini ne okawo kar Pasaka mar Jo-Yahudi, kuom mano, onego otime mana dichiel e higa.
Injili mar Mathayo nyisowa kama: “Yesu nokawo makati, noguedho, mong’ingo; nomiyo jopuonjre, kowacho niya, ‘Kawuru, chamuru; ma e ringra.’ Nokawo kikombe bende, nogoyo erokamano, momiyogi, kowacho ni, ‘Madhuru uduto; nikech ma e remba mar Muma [“singruok,” Luo NT 2003], mochuer ni ji mang’eny mondo owenigi richogi.’”—Mathayo 26:26-28.
Jomoko puonjo ni Yesu ne oloko makate mobedo ringre mare madier, kendo divai obedo rembe madier. Kata kamano, ringre Yesu podi ne nitie duto kane ochiwo makateno. Be joote Yesu ne chamo ringre Yesu owuon, kendo madho rembe kuom adier? Ooyo, nikech mano dine obedo tim mar chamo ring dhano, kendo ketho chik Nyasaye. (Chakruok 9:3, 4; Tim Jo-Lawi 17:10) Kaluwore gi Luka 22:20, Yesu ne owacho kama: “Kikombeni e muma [“singruok,” Luo NT 2003] manyien kuom remba, mochuernu.” Be kikombeno ema ne obedo “singruok manyien” kuom adier? Mano ne en gima ok nyalre, nikech singruok en winjruok, ok en gimoro ma ng’ato nyalo mulo.
Kuom mano, makate gi divai gin mana ranyisi. Makate en ranyisi mar ringre Kristo makare chuth maonge richo kata matin. Yesu ne otiyo gi makate ma ne onwango’ odong’ bang’ chamo chiemb Pasaka. Makateno ne otedi ma ok oti gi thowi kata matin. (Wuok 12:8) Muma tiyo gi thowi kaka ranyisi mar richo kata gima tow. Kuom mano, makate ochung’ ne del mar ringruok makare chuth ma ne Yesu ochiwo kaka misango. Ne en del ma onge richo moro amora.—Mathayo 16:11, 12; 1 Jo Korintho 5:6, 7; 1 Petro 2:22; 1 Johana 2:1, 2.
Divai makwar ochung’ne remb Yesu. Remono ema miyo singruok manyien tiyo. Yesu ne owacho ni rembe ne ochwer mondo ‘oweni ji richogi.’ Kuom mano, dhano koro nyalo bedo maler e wang’ Nyasaye, kendo donjo e singruok manyienno gi Jehova. (Jo Hibrania 9:14; 10:16, 17) Singruok, kata winjruokni, miyo Jokristo makare 144,000, thuolo mar dhi e polo. Gibiro tiyo kuro kaka ruodhi, kendo jodolo mondo dhano duto oyud gweth.—Chakruok 22:18; Jeremia 31:31-33; 1 Petro 2:9; Fweny 5:9, 10; 14:1-3.
Gin jo mage ma onego ocham makate, kata madho divai ma itiyogo e Raparno? Gin mana jogo manie singruok manyien—tiende ni, jogo ma nigi geno mar dhi e polo—gin ema onego gicham makate, kendo madho divai. Roho maler mar Nyasaye miyo gibedo gi yie motegno ni oseyiergi mondo gibed ruodhi mabiro locho ka gin e polo. (Jo Rumi 8:16) Gin bende okwan-gi e singruokno mar Pinyruoth kaachiel gi Yesu.—Luka 22:29.
To nade jogo ma nigi geno mar dak nyaka chieng’ e Paradis e piny ka? Giluwo chik ma Yesu ne ochiwo mawacho ni onego wadhi e nyasi mar Chiemb Odhiambo mar Ruoth. Kata kamano, gibiro kaka joneno mamiyo raparno luor, to ok kaka joma biro chamo makate, kendo madho divai. Dichiel e higa, e dwe mar Nisan tarik 14, ka wang’chieng’ osepodho, Joneno mag Jehova timo nyasi mar Chiemb Odhiambo mar Ruoth. Kata obedo ni ji gana manok kende ema nigi geno mar dhi e polo, raparni en gima duong’ ni Jokristo duto. En kinde ma waduto wanyalo paro matut kuom hera mamalo moloyo duto, ma Jehova Nyasaye kod Yesu Kristo nyisowa.—Johana 3:16.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
SULA MAR 13
Neno Ngima Kaka Nyasaye Nene
Nyasaye neno ngima e yo mane?
Nyasaye neno nade wach golo ich?
Wanyiso nade ni wamiyo ngima luor?
JANABI Yeremia ne ondiko kama: “Jehova en e Nyasaye maradier; en e Nyasaye mangima.” (Yeremia 10:10) E wi mano, Jehova Nyasaye e Jachwech mar gik moko duto mangima. Malaike ne owachone kama: “In e ma nichueyo gik moko duto, Kendo dwaroni omiyo gintie, kendo nochuegi.” (Fweny 4:11) Ruoth Daudi ne owacho kama kane owero wer mar pako Nyasaye: “Nimar soko mar ngima ni kodi.” (Zaburi 36:9) Kuom mano, ngima en mich mowuok kuom Nyasaye.
2 Jehova bende rito ngimawa. (Tich Joote 17:28) Omiyowa chiemo ma wachamo, pi ma wamodho, muya, kod lowo ma wadakie. (Tich Joote 14:15-17) Jehova osetimo magi duto e yo makelo mor e ngimawa. Kata kamano, mondo omi wabed gi mor chutho e ngima, onego wapuonjore chike Nyasaye, kendo waluwgi.—Isaiah 48:17, 18.
MIYO NGIMA LUOR
3 Nyasaye dwaro ni mondo wami ngima luor—ngimawa koda mar jomoko. Kuom ranyisi, chon e ndalo mag Adam gi Hawa, wuodgi ma Kain ne obedo gi mirima ahinya kod Habil owadgi matin. Jehova ne osiemo Kain ni bedo gi mirima ne nyalo miyo otim richo maduong’. Kain ne odino ite ni wachno. Ne ‘omwomore kuom Habil owadgi, monege.’ (Chakruok 4:3-8) Jehova ne okumo Kain nikech nego owadgi.—Chakruok 4:9-11.
4 Higini madirom 2,400 bang’e, Jehova ne omiyo Jo-Israel chike ma ne dhi konyogi tiyone e yo modwaro. To nikech ne omigi chikego kokalo kuom janabi Musa, seche moko iluongogi ni Chike Musa. Achiel kuom Chike Musa wacho kama: “Kik inegi.” (Rapar mar Chik 5:17) Mani ne nyiso Jo-Israel ni Nyasaye neno ngima dhano kaka gima ok onego kethi, kendo ni ji nyaka ne ngima jowetegi e yo machalo kamano.
5 To nade ngima nyathi ma podi ok onyuol? Kaluwore gi Chike Musa, ne en gima rach timo gima ne nyalo nego nyathi mani ei min-gi. Ee, kuom adier, kata ngima nyathi ma podi ok onyuol en gima ber, kendo duong’ ahinya e wang’ Jehova. (Wuok 21:22, 23; Zaburi 127:3) Mani nyiso ni golo ich en gima ok kare.
6 Neno dhano wetewa e yo makare bende en gima nyiso ni wamiyo ngima luor. Muma wacho kama: “Ng’a ma sin gi owadgi en janek, to ung’eyo ni janek onge gi ngima ma nyaka chieng’ mosiko e iye.” (1 Johana 3:15) Ka wadwaro ngima mochwere, nyaka wagol chutho sigu moro amora ma nyalo bedo ni wan-go gi dhano wadwa, nikech sigu ema kelo mahundu mang’eny. (1 Johana 3:11, 12) Dwarore ahinya ni mondo wabed gi hera ng’ato gi ng’ato.
WANYISO NI WAMIYO NGIMA LUOR
- ka ok waneg nyathi ma pok onyuol
- ka waweyo timbe mochido
- ka wagolo chutho e chunywa sigu moro amora e kindwa gi dhano wadwa
7 To nade miyo ngimawa wawegi luor? Kata obedo ni pile ji ok dwar mondo githo, jomoko to ohero luwo gik moko makelo mor, kata obedo ni gigo nyalo negogi. Kuom ranyisi, ji mang’eny madho ndawa, ginyamo miraa kata tiyo kod yedhe moko mana nikech gitemo dwaro yudo mor. Yedhe machalo gi mago ketho ringre ng’ato, kendo gihinyo nego joma tiyo kodgi. Ng’at ma tiyo gi yedhe kaka mago ok ne ngima kaka gima ler. Timbego gin timbe mochido e wang’ Nyasaye. (Jo Rumi 6:19; 12:1; 2 Jo Korintho 7:1) Mondo wati ne Nyasaye e yo moyiego, nyaka wawe timbe kaka mago. Kata obedo ni timo kamano nyalo bedo gima tek ahinya, Jehova nyalo miyowa kony madwarore. Owinjo maber ka watimo kinda e tiyo gi ngimawa e yo manyiso ni ngima en mich maber ahinya mowuok kuome.
8 Ka wan joma miyo ngima luor, kinde duto wabiro timo gik manyiso ni waparo yore manyalo geng’o hinyruok. Ok wabi bedo joma timo gik moko e yo mojwang’ore, kendo ok wabi timo gik moko manyalo kelo hinyruok kata tho mana nikech wadwaro mor. Ok wabi riembo nyamburko kata ndiga e yor muomruok, kendo ok wabi donjo e tuke manyalo hinyo ng’ato. (Zaburi 11:5) Chik Nyasaye ma ne omiyo Jo-Israel ne wacho kama: “Kigero ot manyien [man kod tado mopedhore], mondo iriw rageng’ [kata sisi machiek] e wi tati, ni kik imi buch remo omako odi, ka po ni ng’ato ogore piny a kanyo.” (Rapar mar Chik 22:8) Kaluwore kod puonj manie chikno, tem rito gik manie dalani machalo kaka raidhi, e yo ma ng’ato ok nyal kier ma podhi, kendo hinyore marach. Ka in kod nyamburko kata ndiga, nyaka ine ni en kare, kendo ok onyal hinyo ng’ato seche ma iriembe. Kik iwe dalani, nyamburko, kata ndiki mondo obed gik manyalo kelo masira e ngimani kaachiel gi ngima mar jomoko.
9 To nade ngima mar le? Ngima le bende ler e wang’ Jachwech. Nyasaye oyie ni le inyalo negi nikech chiemo kod nanga kata nikech geng’o ji kuom masira. (Chakruok 3:21; 9:3; Wuok 21:28) Kata kamano, bedo makwiny gi le kata negogi ka onge gima omiyo en tim ma ok ni kare, kendo mano nyiso ni ng’ato ok okawo ngima kaka gima ler.—Ngeche 12:10.
MIYO REMO LUOR
10 Bang’ Kain nego Habil owadgi, Jehova ne onyiso Kain kama: “Remb owadu oyuakna a e lowo.” (Chakruok 4:10) Seche ma Nyasaye ne wuoyo kuom remb Habil, ne owuoyo kuom ngimane ma ne olal. Nikech Kain ne onego Habil, koro ne nyaka mi Kain kum. Ne chalo ka gima remb Habil, kata ngimane ne yuak ni Jehova mondo omi ochiw kum e yo makare. Tudruok mantie e kind ngima kod remo ne onyis kendo bang’ Ataro mar ndalo mag Noa. Ka Ataro ne podi, dhano ne chamo olembe, alode, cham kaachiel gi kit njugu mopogore opogore. Bang’ Ataro, Jehova ne onyiso Noa gi yawuote niya: “Gik mangima duto mawuotho nobednu chiemo; kaka asemiyou alote duto e kaka amiyou duto.” Kata kamano, Nyasaye ne oketo chik niya: “To ring’o kod ngimane, en remo, kik ucham.” (Chakruok 1:29; 9:3, 4) Kuom mano, nenore ratiro ni Jehova keto tudruok maduong’ e kind ngima kod remb chwech moro amora.
11 Wanyiso ni wamiyo remo luor ka ok wachame. Jehova ne owacho kama e Chik ma ne omiyo Jo-Israel: “Ka ng’ato moro…momako le kata winy michamo e dwar; nool rembe oko mi noume gi lowo.…nawacho ni nyithind Israel ni kik ucham remb gik mangima duto.” (Tim Jo-Lawi 17:13, 14) Chik Nyasaye ma ne okwong miyo Noa higini madirom 800 motelo, mawacho ni remo ok onego ocham, ne pod tiyo. Jehova ne neno wachno kama: Jotichne ne nyalo chamo ring le, to ok remo. Ne onego giol remo e lowo—tiende ni, duoko ngima mar chwech ma ginegono ni Nyasaye.
12 Chik machalo gi mano omi Jokristo. Joote kod chwo ma ne tayo jolup Yesu bang’ thone, ne oromo kanyachiel mondo gichop e paro mogik e wi chike ma nyaka ne riti gi ji duto manie kanyakla mar Jokristo. Ne ging’ado niya: “Nikech ne ber ni Roho Maler kod wan, ni kik waketnu ting’ mapek mak mana magi mowinjore: ni uritru ni gik motimgo misango ni nyiseche manono, gi remo, gi gik mode, [ma remo dong’ e ringregi] gi terruok.” (Tich Joote 15:28, 29; 21:25) Kuom mano, nyaka wewere gi remo. E wang’ Nyasaye, werruok gi remo en gima duong’ ahinya mana kaka weyo timbe mag chode gi terruok.
13 Be chik mawacho ni wawere gi remo oriwo kata weyo medo remo e del kokalo kuom leche mating’o remo? Ee, en kamano. Kuom ranyisi: Wawach ni laktar onyisi ni mondo iweri gi kong’o. Be tiend wachno en ni ok onego imadh kong’o, to ni inyalo rwake ei dendi kokalo kuom leche mating’o remo? Ooyo, kata matin! Kamano bende, tiend werruok gi remo en ni ok onego warwake e dendwa e yo moro amora. Kuom mano, tiend chik mawacho ni wawere gi remo en ni ok wanyal yie ne ng’at moro amora mondo orwak remo e dendwa kokalo kuom leche mating’o remo.
14 To nade ka Jakristo ohinyore marach, kata ka onego otimne thieth e yor yeng’o? Wawach ni laktar wacho ni nyaka mede remo, ka ok kamano to obiro tho. Kuom adier, Jakristono ok bi dwaro mondo otho. To nikech odwaro ni mondo orit mich maber ahinya moa kuom Nyasaye mar ngima, obiro yie mondo omiye thieth moro amora ma ok oti gi remo. Kuom mano, Jakristono biro temo mondo oyud thieth e yo moro amora mantie, kendo obiro yie mondo omiye yedhe mamoko manyalo tiyo, kar mede remo.
15 Be Jakristo nyalo ketho chik Nyasaye mana nikech odwaro dhi nyime gi dak e pinyni? Yesu ne owacho kama: “Ng’a ma dwaro reso ngimane, ngimane enolalne; to ng’a ma ngimane olal nikech an, enonwang’e.” (Mathayo 16:25) Ok wadwar tho. Kata kamano, ka waketho chik Nyasaye nikech watemo reso ngimawa masani, wanyalo lalo ngima ma nyaka chieng’. Kuom mano, kawo chik Nyasaye kaka chik makare en gima nyiso rieko, ka wan gi geno maduong’ ni kata ka watho, Jachiw-Ngima marwa biro parowa e chier, kendo obiro duokonwa mich maber ahinya mar ngima.—Johana 5:28, 29; Jo Hibrania 11:6.
16 E ndalogi, jotich Nyasaye makare chung’ motegno e luwo chik Nyasaye kuom wach remo. Ok gicham remo e yo moro amora. Kata mana e yor thieth.* Gin gi adier ni Jachwech ma ne ochweyo remo ong’eyo gima onego gitim manyalo konyogi. Be iyie gi wachno?
YO ACHIEL KENDE MAKARE MINYALO TIYO GODO GI REMO
17 Chike Musa ne ojiwo yo achiel kende makare ma ne inyalo tiyo godo gi remo. Kane owuoyo e wi lamo ma ne dwarore kuom Jo-Israel machon, Jehova ne ochiko kama: “Nikech ngima mar ringruok ni e remo: asemiyou remo e altar mondo olosgo winjruok kuom chunyu: nikech en remo moloso winjruok kuom chuny.” (Tim Jo-Lawi 17:11) Jo-Israel kane otimo richo, ne inyalo wenegi richogi ka gichiwo le kaka misango, kendo ka ool remb leno e wi altar e tabanakel, to bang’e ne gitimo mano e hekalu mar Nyasaye. Yo achiel kende makare ma ne inyalo tiyo godo gi remo, ne en e timo misengini kaka mago.
18 Jokristo madier ok ni e bwo Chike Musa, kuom mano ok gichiw misengini mag le, kendo olo remb le e wi altar. (Jo Hibrania 10:1) Kata kamano, tiyo gi remo e altar e ndalo mag Israel machon ne en tipo kata ranyisi mar misango maber ahinya mar Wuod Nyasaye, Yesu Kristo. Kaka ne wapuonjore e Sula mar 5 ei bugni, Yesu ne ochiwo ngimane mar dhano ka ne oweyo rembe mondo ochwer kaka misango. Bang’ mano, ne odhi e polo, kendo ne ochiwo ni Nyasaye nengo mar rembe ma ne ochwer dichiel. (Jo Hibrania 9:11, 12) Timo mano ne obedo chakruok mar yudo ng’wono kuom richowa, kendo yawonwa thuolo mar yudo ngima mochwere. (Mathayo 20:28; Johana 3:16) Tiyo gi remo e yo maber ahinya kamano osekonyo! (1 Petro 1:18, 19) Mana kokalo kuom bedo gi yie kuom kony ma remb Yesu ma ne ochwer kelo, eka wanyalo yudo warruok.
19 Wanyalo goyo erokamano ahinya ni Jehova Nyasaye nikech miyowa mich manyiso hera, mich mar ngima! Donge mano onego ojiwwa mondo wawuo gi jomoko e wi thuolo mar yudo ngima mochwere, mabiro kuom keto yie e misango mar Yesu? Bedo gi paro kaka mar Nyasaye kuom ngima mar dhano biro miyo wabed gi gombo kaachiel gi kinda mar tiyo tijni. (Ezekiel 3:17-21) Ka watimo tijni gi kinda, wabiro yudo thuolo mar wacho kaka jaote Paulo nowacho: “Aler kuom remb ji duto, nimar ne ok aluoro hulonu gik moko duto ma Nyasaye dwaro.” (Tich Joote 20:26, 27) Nyiso jomoko weche Nyasaye kaachiel gi gik modwaro, en yo maber ahinya ma wanyisogo ni wamiyo ngima kaachiel gi remo luor mamalo ahinya.
GIMA MUMA PUONJO
- Ngima en mich mowuok kuom Nyasaye.—Zaburi 36:9; Fweny 4:11.
- Golo ich en tim mamono nikech ngima nyathi ma pok onyuol en gima ber, kendo duong’ ahinya e wang’ Nyasaye. —Wuok 21:22, 23; Zaburi 127:3.
- Wanyiso ni wamiyo ngima luor ka ok watim gik ma nyalo miyo walal ngimawa, kendo ka ok wacham remo.—Rapar mar Chik 5:17; Tich Joote 15:28, 29.
* Mondo iyud weche mamoko kuom yedhe minyalo tiyo godo e thieth kar medo remo e del, ne ite mag 13-17 e brosua How Can Blood Save Your Life? ma ogo gi Joneno mag Jehova.
Penjo mag Puonjruok
1. En ng’ano ma nochweyo gik moko duto mangima?
2. Ang’o ma Nyasaye timo mondo orit ngimawa?
3. Nyasaye ne oneno nade tim Kain mar nego Habil?
4. E Chike Musa, Nyasaye ne ojiwo nade ni ngima ok en gima onego kethi?
5. Ere kaka onego wane wach golo ich?
6. Ang’o momiyo ok onego wasin gi dhano wadwa?
7. Gin timbe kaka mage manyiso ni ji ok mi ngima luor?
8. Ang’o momiyo dwarore mondo waket e paro yore manyalo geng’o hinyruok?
9. Ka wamiyo ngima luor, ere kaka wabiro tiyo kod le kata neno ngimagi?
10. Nyasaye osenyiso nade ni nitie tudruok e kind ngima kod remo?
11. Nyasaye osetamore ni kik ti gi remo e yo mane chakre ndalo mag Noa?
12. Bang’ tho Yesu, chik mane e wi remo ma ne omi Jokristo ma pod tiyo e ndalogi?
13. Chiw ranyisi manyiso ni chik mar werruok gi remo oting’o kata rwake e del kokalo kuom leche.
14, 15. Ka laktar wacho ni nyaka med Jakristo remo, Jakristono nyalo timo ang’o, to onyalo timo kamano nikech ang’o?
16. Jotich Nyasaye chung’ motegno e timo ang’o kuom wach remo?
17. E piny Israel machon, en yo mane achiel kende makare e nyim Jehova Nyasaye ma ne inyalo tiyo godo gi remo?
18. Gin gweth kata kony mage ma wanyalo yudo kokalo kuom remb Yesu ma ne ochwer?
19. Ang’o ma nyaka watim mondo omi wabed maler “kuom remb ji duto”?


text:
Wanyalo Timo Ang’o Mondo Wasik gi Chuny mar Chiwruok?
“Ng’a ma dwaro luwa, mondo okwerre owuon.”
1. Ere kaka Yesu noketo ranyisi maber mar chiwruok?
KANE Yesu nie piny, noketonwa ranyisi maber ahinya mar chiwruok. Noketo tenge dwache mondo otim dwach Nyasaye. (Joh. 5:30) Kuom chung’ motegno nyaka e thone e yadh sand, nonyiso ni ne ochiwore chuth maonge giko.—Fili. 2:8.
2. Ere kaka wanyalo nyiso chuny mar chiwruok, to ang’o momiyo onego watim kamano?
2 Wan kaka jolup Yesu, dwarore ni wabed gi chuny mar chiwruok. Bedo gi chuny mar chiwruok tiende en ang’o? Kokete e yo mayot, tiende en ni ng’ato weyo timo gik mamore, mondo okony jomoko. Wanyalo wacho bende ni ok en jaguondo. (Som Mathayo 16:24.) Chuny mar chiwruok nyalo konyowa mondo waket dwaro mag jomoko ema obed motelo ne magwa. (Fili. 2:3, 4) Ka kuom adier, Yesu nopuonjo ni chuny mar chiwruok en kido madwarore ahinya e siro lamo marwa. E yo mane? Hera, ma e kido maduong’ mifwenyogo jopuonjre Yesu, ema chwalo Jokristo mondo obed gi chuny mar chiwruok. (Joh. 13:34, 35) Par ane gweth mogundho ma wayudo kuom bedo e riwruok mar owete manyiso chuny mar chiwruok e piny mangima!
3. En ang’o manyalo monowa bedo gi chuny mar chiwruok?
3 Kata kamano, sani pod wan gi nyawo moro manyalo ketho chuny ma wan-go mar chiwruok. Nyawono en bedo gi kido mar guondo matiendeni bedo ng’at madwaro mana mare owuon. Par ane kaka Adam gi Hawa nonyiso kidono. Hawa nonyiso kidono ka nodwaro bedo machal gi Nyasaye. Chwore bende nonyiso kidono kuom riwe lwedo. (Chak. 3:5, 6) Bang’ wuondo Adam gi Hawa mondo owe lamo Nyasaye madier, Jachien dhi nyime kelo ne ji tembe mondo gibed joguondo. Notemo tiyo gi riekono bende kuom Yesu. (Math. 4:1-9) E kindewagi bende, Satan osetiyo gi yorno e wuondogo ji mang’eny, kendo mano osemiyo gibedo joguondo e yore mang’eny. Mani e gima onego wapar ahinya nimar wan bende wanyalo bedo gi kidono nikech en kido monya ahinya e pinywani.—Efe. 2:2.
4. (a) Gie sani be wanyalo tieko kido mar guondo? Ler ane. (b) Gin penjo mage ma wabiro nono?
4 Kido mar guondo inyalo pim gi nyal momako chuma. Ka owe chuma kama otimo pi, to nyal biro make. Kapo ni omed weyo chumano oko kuom ndalo mang’eny, to chumano nyalo kethore chuth. Kamano bende, katabed ni ok wanyal golo nyawo ma ne onyuolwago mar bedo joguondo, nyaka wabed motang’ gi gik ma kidono nyalo ketho e ngimawa gie sani. (1 Kor. 9:26, 27) Wanyalo fwenyo nade ni wan gi kidono? To ere kaka wanyalo medo nyago kido mar chiwruok?
NONRI KITIYO GI MUMA
5. (a) Muma chalo gi rang’i e yo mane? (Ne picha manie chak sulani.) (b) Sama wanono kabe wan gi kido mag guondo, en ang’o manyaka watang’go?
5 Mana kaka wanyalo tiyo gi kiyo matiendeni rang’i e nono chal mar dendwa maoko, e kaka wanyalo tiyo gi Muma e nono chal mar chunywa mondo wane kuonde monego watimie lokruok. (Som Jakobo 1:22-25.) Kata kamano, rang’i nyalo konyowa mana kapo ni watiyo kode e yo maber. Kuom ranyisi, king’iyori mana awiye awiye, mano nyalo moni fwenyo gimoro matin e dendi manenore marach. Samoro kiketo rang’i e yo mobam, inyalo mana neno ng’at machielo maok in. E yo machalo kamano, mondo ng’ato oti gi Muma e neno kido machalo kaka guondo, onego osom Muma e yo matut ok awiye awiye, kata some mana mondo one godo nyawo mag jomoko.
6. Ere kaka wanyalo ‘siko’ e chik makare?
6 Kuom ranyisi, wanyalo somo Muma kata mana pile ka pile, to pod ok wanyal neno kaka chunywa nyago kido mar guondo. Mano nyalo timore e yo mane? Par ane wachni: E ranyisi mar rang’i ma Jakobo notiyogo, ok nyis ni ng’atno nong’iyore e rang’i awiye awiye. Jakobo nondiko ni ng’atno ‘nong’iyore.’ Notiyo gi wach ma e dho-Grik tiende en nonruok adimba, kata e yo mobidhore. To kare, en ang’o ma ng’atno ok notimo? Jakobo dhi nyime wacho niya: ‘Odhi, to gikanyono wiye wil gi kaka ochalo.’ Omiyo, ng’atno nowuok e rang’i kapok oloso gimoro marach ma noneno kuome. Mopogore gi mano, ng’at makare ok en mana ng’at “ma nono chik makare” kende, to en ng’at ‘masiko katimo kamano.’ Ok owe wiye owil gi chik makare mayudore e Wach Nyasaye, to osiko opare kendo luwo chikno kaka dwarore. Yesu bende nowacho gima chalo kamano ka nowacho niya: “Un kusiko e wachna, eka unubed jopuonjrena adier.”—Joh. 8:31.
7. Ere kaka wanyalo tiyo gi Muma mondo wathirgo kido mag guondo?
7 Kuom mano, mondo ng’ato othir kido mar guondo, nyaka okwong osom Wach Nyasaye adimba. Mano nyalo konye fwenyo kuonde monego otimie lokruok. Kata kamano, pod dwarore otim gimachielo. Onego otim nonro matut. Sama ng’ato osesomo wach moro e wi ng’ato e Muma, mowinjo tiende malong’o, onego openjre niya: ‘An dine atimo nade e chal ma kamano? Be adier, datimo gik moko e yo makare?’ To gimaduong’ie moloyo en ni bang’ paro matut e wi gima isomo, tem matek mondo iti gi puonjno. (Math. 7:24, 25) We wanon ane kaka weche mawuoyo e wi Ruoth Saulo koda jaote Petro nyalo konyowa wasik ka wan gi chuny mar chiwruok.
RANYISI MAR SAULO CHIWONWA SIEM
8. Saulo nochako lochne ka en gi chuny machalo nade, to mano nonenore nade?
8 Ranyisi mar Ruoth Saulo miyowa siem kuom kaka guondo nyalo monowa bedo gi chuny mar chiwruok. Kane Saulo chako locho e piny Israel, ne en gi chuny mobolore ahinya. (1 Sam. 9:21) Ok nokumo Jo-Israel ma ne wuoyo marach e wi lochne kata obedo ni ne en gi ratiro mar timo kamano. (1 Sam. 10:27) Ruoth Saulo ne oyie mondo roho mar Nyasaye otaye maber kane gikedo e lweny gi Jo-Ammon. Bang’ loyo lwenyno, nobolore momiyo Jehova duong’.—1 Sam. 11:6, 11-13.
9. Ere kaka Saulo noweyo kido mar guondo mondo odong e chunye?
9 Kata kamano, mana kaka nyal mako chuma, bang’e Saulo noweyo mondo guondo koda sunga odonj e chunye. Ka noloyo Jo-Amalek e lweny, noketo dwaro mage ema obed motelo moloyo winjo chik Jehova. To nikech wuoro, Saulo noyako moko kuom gik ma Nyasaye nochike ni onego okethi e lweny. Kae to, Saulo nochweyo siro ma ne ibiro parego. (1 Sam. 15:3, 9, 12) Kane janabi Samuel onyise ni Jehova ok mor gi kaka notimo, Saulo notemo rendore kotiyo gi bath chik ma Nyasaye nomiyeno kendo noketo ketho kuom jomoko. (1 Sam. 15:16-21) E wi mano, sunga nomiyo Saulo oketo pache kuom yudo duong’ e wang’ dhano moloyo moro Nyasaye. (1 Sam. 15:30) Wanyalo tiyo nade gi ranyisi mar Saulo kaka rang’i mondo okonywa siko ka wan gi chuny mar chiwruok?
10, 11. (a) Ranyisi mar Saulo puonjowa ang’o kodok korka siko gi chuny mar chiwruok? (b) Wanyalo timo ang’o mondo kik waluw ranyisi marach mar Saulo?
10 Mokwongo, ranyisi mar Saulono nyisowa ni ok onego wapar ni ka wan gi chuny mar chiwruok, to ni koro wabiro mana siko gi chunyno kata ang’o matimre. (1 Tim. 4:10) Ber mondo wang’e ni Saulo ka nochako locho, noluwo chike Nyasaye kuom kinde kendo Nyasaye ne mor kode. Kata kamano ok nogeng’o kido mar guondo kane kidono chako donjo e chunye. Gikone Jehova nodagi Saulo nikech tamruok luwo chik.
11 Mar ariyo, ok onego waket pachwa mana kuom gik ma watimoe maber, to bende onego wang’e kuonde monego watimie lokruok e kitwa. Timo kamano biro chalo gi tiyo gi rang’i e ng’iyo mana lepwa manyien ma warwako maok wadewo ng’iyo chilo manie wang’wa. Kata kapo ni ok wasungre kaka Saulo, pod onego watim matek mondo wagol kido moro amora manyalo miyo waluw kite marachno. Mopogore gi Saulo, kapo ni omiwa siem moro, kik warikni twoyo dhowa, kata temo wacho ni gima watimono ok rach ahinya, kata keto ketho kuom jomoko. Kar bedo kaka Saulo, en gima ber mondo warwak siem.—Som Zaburi 141:5.
12. Bedo gi chuny mar chiwruok nyalo konyowa nade kapo ni watimo richo moro mapek?
12 To nade kapo ni watimo richo moro mapek? Saulo ne dwaro ni nyinge kik kethre, kendo mano nomone loso winjruok mare gi Nyasaye. Mopogore gi mano,bedo gi chuny mar chiwruok konyowa loyo wichkuot ma wanyalo bedogo mondo wakwa kony madwarore. (Nge. 28:13; Jak. 5:14-16) Kuom ranyisi, owadwa moro nochako neno piche mag ponografi kapod en jahigini 12, kendo ne odhi nyime timo kamano aling’ ling’ kuom higini apar gi wiye. Owacho niya: “Ok ne yotna nyiso jaoda kaachiel gi jodong-kanyakla gima noyudo atimono. Bedo ni sani asenyisogi, awinjo e chunya ni asegolo osigo moro mapek mosebedo katuro goka kuom higini. Moko kuom osiepena nowinjo malit kane ogola kik abed jakony-tich e kanyakla. Ne chalo ka gima adwokogi chien. Kata kamano, ang’eyo ni Jehova mor koda gie sani moloyo kinde ma ne ajang’iyo piche mochidogo, to mano e gima duong’ie moloyo.”
RANYISI MABER MA PETRO NOKETO JIWOWA
13, 14. Ere kaka Petro nonyiso kido mar guondo?
13 Petro nonyiso chuny mar chiwruok e kinde ma Yesu ne tiege. (Luka 5:3-11) To pod ne nyaka oked matek mondo othir kido mag guondo. Kuom ranyisi, iye nowang’ matek kane Jakobo gi Johana okwayo Yesu mondo omigi kombe mag telo e Pinyruodh Nyasaye. Mita ka Petro ne paro ni achiel kuom kombego nonego obed mare nikech Yesu noyudo osenyise ni ne idhi miye migawo moro makende. (Math. 16:18, 19) Katabed ni ne gin gi paro mage, Yesu nochiwo siem ne Jakobo, Johana, Petro kaachiel gi joote mamoko mondo gitang’ gi chuny mar dwaro ‘chiko’ jowetegi.—Mari. 10:35-45.
14 Kata bang’ Yesu temo rieyo pach Petro, Petro nodhi nyime kedo mondo obed gi paro mowinjore. Kane Yesu onyiso jootene ni ne gidhi ringe kuom kinde, Petro nojaro jowadgi kopakore kaka en kende ema ne odhi chung’ motegno gi Yesu. (Math. 26:31-33) Ne ok onego ogenre owuon nikech kata mana e otienono, ne ok onyiso chuny mar chiwruok. Nenore ni nohero ngimane ahinya, omiyo nokwedo Yesu nyadidek.—Math. 26:69-75.
15. Ang’o momiyo ranyisi mar Petro en gima jiwo chunywa?
15 Kata obedo ni kinde ka kinde Petro ne kedo gi nyawo mage, pod noketo ranyisi majiwowa ahinya. Nikech kinda mare kaachiel gi teko mar roho maler, Petro noloyo kido marach mar guondo mobedo gi kido mar ritruok motegno kaachiel gi chiwruok manyiso hera. (Gal. 5:22, 23) Nikech mano, nonano e tembe mang’eny kendo mager moloyo tembe ma notame nanoe e kinde ma nosekalo. Nonyiso bolruok kane jaote Paulo omiye siem e lela. (Gal. 2:11-14) Kendo bang’ yudo siemno, Petro ok nomako sadha kata bedo gi paro ni Paulo noketho nyinge. Ne odhi nyime wuoyo maber e wi Paulo koluonge ni “owadwa mwahero.” (2 Pet. 3:15) Ranyisi mar Petro nyalo konyowa mondo wanyag chuny mar chiwruok.
16. Ere kaka wanyalo nyiso chuny mar chiwruok sama gik moko ok dhinwa maber?
16 Par ane kaka ijatimo sama gik moko ok dhini maber. Kane Petro gi joote mamoko ne nie jela kae to ochwadgi nikech tijgi mar lendo, Muma wacho ni ne gimor ‘nikech ne okwan-gi ni giromo nwang’o achaye nikech nying Yesu.’ (Tich 5:41) In bende onego ine sand kaka thuolo mar nyiso ni iluwo ndach Yesu kuom nyiso chuny mar chiwruok. (Som 1 Petro 2:20, 21.) Chuny machalo kamano nyalo konyo ahinya sama jodongo konyi gi paro mondo irie yoreni. Kar bedo gi ich wang’ gi jodongogo, tem iluw ranyisi mar Petro.—Ekl. 7:9.
17, 18. (a) Gin penjo mage mwanyalo penjore kaluwore gi chenro ma waketo mar tiyo ne Nyasaye? (b) Ang’o mwanyalo timo kapo ni wafwenyo ni ok wan gi chuny mar chiwruok?
17 Ranyisi mar Petro bende nyalo konyi timo dongruok mondo ichop e okenge midwaro e tije Nyasaye. Inyalo timo matek mondo ichop e okengego kinyiso chuny mar chiwruok. Kata kamano, tang’ mondo kik itim kamano nikech idwaro mondo one ni in ng’at maduong’ moloyo jomoko. Omiyo penjri niya: ‘Ang’o momiyo agombo tiyo ne Jehova e okang’ momedore? Dibed ni en nikech agombo mondo ji opaka kata agombo yudo duong’ kaka Jakobo gi Johana?’
18 Kapo ni ifwenyo ni ok in gi chuny mar chiwruok, chunyi kik nyosre ma ijwang’ chenro miseketo mar tiyo ne Jehova. Kwa mondo Jehova okonyi ibed gi paro koda chuny mowinjore; kae to iket pachi e miyo Jehova duong’ to ok miyori duong’ iwuon. (Zab. 86:11) Inyalo timo dongruok bende e yore mamoko ma ji ok ne ahinya. Kuom ranyisi, inyalo keto chenro mar medo nyago olemo mag roho miyudo ka tekni bedogo. Seche moko inyalo yudo ni timo ikruok ne chokruoge en gima yotni ahinya, kata kamano inyalo fwenyo ni konyo tije mag rito ler e Od Romo en gima tekni. Ka en kamano, ng’ad e chunyi mar luwo puonj mayudore e Jo Rumi 12:16.—Som.
19. Ang’o mwanyalo timo mondo kik chunywa nyosre kapo ni waneno gimoro maok ni kare bang’ nonore ka watiyo gi Muma?
19 Sama wanonore matut ka watiyo gi Wach Nyasaye, mi wafwenyo ni kido mar guondo chako bedo e chunywa, mano nyalo miyo chunywa onyosre. Kapo ni gima kamano otimoreni, par ranyisi maber mar jal ma Jakobo nowuoyo e wiyecha. Jakobo ok ne jiw ni ng’atno notimo lokruok mapiyo kuom gik ma noneno kuome e rang’i, kata jiwo ni norieyo gik moko duto maricho kuome; kar mano, Jakobo nowacho ni jalno ‘nosiko kanono chik makare.’ (Jak. 1:25) Jalno ne ononore e rang’i kendo notimo kinda mondo olos kuonde maricho. Omiyo, bed gi paro mowinjore kuomi iwuon kendo ing’e ni waduto wan dhano morem. (Som Eklesiastes 7:20.) Dhi nyime nono chik makare mayudore e Muma, kitimo kinda mondo isik ka in gi chuny mar chiwruok. Jehova oikore konyi mana kaka osekonyo owete mang’eny mabende orem kaka wan. Kata kamano, gitimo kinda ahinya mondo gimor Jehova, kendo ogwedhogi.


text:
GIK MAKELO MOR E NGIMA JOOT
Wuo gi Nyathini ma Rawera—Maok Uywaru
“Kane nyara obedo jahigni 14, ne ochako dwokore koda. Kane aluonge mondo ochiem, nonyisa ni ‘Abiro chiemo sama ahero.’ Kane apenje kabe otieko tije mag ot, ne odwoka ni ‘We chanda!’ Kinde mang’eny, ne wadwokore gi dwol mamalo.”—MAKI, JAPAN. *
Kapo ni in gi nyathi ma rawera, gimoro achiel ma nyalo bedo ni chandi ahinya en ywaruok ma jabedoe e kindu kode. Miyo moro mawuok e piny Brazil ma nigi nyako ma jahigni 14, wacho niya: “Sama nyathina dwokore koda, iya wang’ ahinya. Mirima makowa waduto kendo wachako dwokore gi dwol mamalo.” Miyo machielo miluongo ni Carmela e piny Italy, be romo gi pek ma kamano. Owacho kama: “Ywaruok gi wuoda kinde duto bedo marach ma chop kama okun modhi olorre e ot monindee.”
Ang’o momiyo rowere moko ohero yware gi jonyuolgi? Dibed ni osiepegi e momiyo gin kamano? Nyalore. Muma nyisowa ni osiepe ng’ato nyalo chike e yo maber kata e yo marach. (Ngeche 13:20; 1 Jo Korintho 15:33) Gimachielo bende ma miyo rowere bedo kamano e kindegi, en nikech gik mayudore e gige fwambo gi keyo weche molos mondo omor rowere jiwo paro ni ng’anjo kendo bedo gi achaye ok en gima lich.
Kata kamano, nitie weche moko bende ma dwarore ni inon kendo king’eyogi, ginyalo konyi fwenyo gimomiyo nyathini ohero yware e wach. Ne ane ranyisi moko.
RAWERA TIEGO ‘NYALONE MAR PARO’
Jaote Paulo nondiko niya: “Ka ne an nyathi, nawuoyo ka nyathi, nang’eyo ka nyathi, naparo ka nyathi; koro kasedoko ng’a maduong’, aseweyo timbe mag nyathi.” (1 Jo Korintho 13:11) Mana kaka Paulo nyiso e ndikono, nyithindo gi joma dongo paro e yo mopogore. Gipogore e yo mane?
Nyithindo nono weche e yore ariyo: gimoro ber kata orach. Mopogore gi nyithindo, joma dongo neno gik moko e yo malach: ging’eyo ni gimoro nyalo bedo maber kata marach kaluwore gi chal mantie, to mano miyo giparo matut kapok ging’ado wach moro. Kuom ranyisi, thothne joma dongo biro keto e paro chike motudore gi wach moro kendo gibiro nono kaka okang’ ma gidhi kawo biro mulo ngima jomoko. Nyalo bedo ni jonyuol oseng’iyo gi paro weche e yo matut kamano. Mopogore kodgi, rowere to eka puonjore paro e yo ma kamano.
Muma jiwo rowere mondo otieg nyalogi mar paro kata ging’e ‘pogo weche maber.’ (Ngeche 1:4) E wi mano, Muma jiwo Jokristo duto mondo oti gi ‘nyalo margi mar paro.’ (Jo Rumi 12:1, 2, New World Translation; Jo Hibrania 5:14) Kata kamano, nikech nyathini koro tiyo gi nyalone mar paro, mano nyalo miyo kinde moko oyware kodi kata mana e weche matindo tindo. Samoro onyalo bedo gi paro maok nyis rieko kata matin. (Ngeche 14:12) E chal ma kamano, inyalo timo nade mondo ikony nyathini obed gi paro mowinjore kar ywari kode?
TEM ANE TIMO KAMA: Ng’e ni samoro sama nyathini yware kodi e wach moro, otemo mana tiego nyalone mar paro, to ok ni ochung’ motegno e gima owachono. Mondo ing’e kabe omakore ahinya gi gima owachono, kwong ipwoye kuom tiyo gi pache. (“Ahero kaka pachi tiyo kata obedo ni seche moko ok ayie gi kaka ineno weche.”) Kae to, konye mondo onon paro ma en-go. (“Be iparo ni gima iwachono nyalo tiyo e chal moro amora?”) Inyalo wuoro malich kaka nyathini yawo pache kendo nono wachno motim lokruok ma dwarore kuom paro ma en-go.
Ket wachni e paro: Sama itemo loso wach moro gi nyathini ma rawera, ok ochuno ni owach ni oyie kodi. Samoro nyalo nenore ka gima wecheni okalo gi yamo, to ok en kamano, thothne nyathini kawo mapek weche minyise kata obedo ni ok odwar ni ifweny mano. Inyalo yudo ni bang’ ndalo matin, nyathinino omakore gi wach ma ne inyise kendo onyalo kata wacho ni en ema ne owuok gi parono to ok in.
“Samoro wanyalo yware gi wuoda e wi gik matindo tindo—kuom ranyisi, sama anyise ni owe ketho gik moko kata owe kwinyo nyamin mare. Kata kamano, kinde mang’eny gima ne nyathina dwaro ne en mana ni apenje gima nie pache kendo awinj kore ma awachne gimoro kaka, ‘Ooo, mano e gima ne otimore’ kata ‘Kare mano e kaka ineno wachno.’ Ka ang’iyo chien, aneno ni kapo ni dine awacho gima chal kamano, dine ageng’o ywaruok mang’eny e kinda kode.”—Kenji, Japan.
RAWERA YIERO PUONJ MA BIRO CHIKO NGIMANE
Ting’ maduong’ ma janyuol nigo, en puonjo rawera mondo chieng’ obed ng’at malong’o kendo ma nyalo dak kende. (Chakruok 2:24) Puonj ma kamano oriwo konyo rawera ng’eyo ni en ng’a—onyag kido mowinjore kendo ong’e chike modwaro luwo e ngimane. Kapo ni rawera momiyore luor kendo mong’eyo ng’ama en oromo gi tem moro, ok obi paro mana pek mobiro yudo kapo ni oweyo temno oloye. To obiro penjore bende penjo kaka magi: ‘An ng’a? Gin chike mage ma tayo ngimana? Ng’at ma luwo chikego nyalo timo nade e chal ma kama?’—2 Petro 3:11.
Muma puonjowa wach moro e wi Josef, rawera ma ne omiyore luor kendo ma nong’eyo chike ma tayo ngimane. Kane chi Potifar ne chune mondo onind kode, Josef nodwoke kama: “Danyal nade timo richo maduong’ni, kendo ketho kuom Nyasaye?” (Chakruok 39:9) Kata obedo ni ne pok omi Jo-Israel chik ma kwero tim terruok, Josef nong’eyo kaka Nyasaye ne neno wachno. E wi mano, kuom wacho ni “danyal nade,” nonyiso ni norwako paro mar Nyasaye e wi wachno mobedo mare.—Jo Efeso 5:1.
Nyathini ma rawera bende gie sani yiero chike mabiro tayo ngimane. Mano en gima ber nikech chike ma en-go gadier ema biro konye loyo tembe mowuok kuom osiepene. (Ngeche 1:10-15) To komachielo, chike moyierogo be nyalo miyo otamre yie kodi seche moko. Kapo ni mano otimore, inyalo timo nade?
TEM ANE TIMO KAMA: Kar ywari kode, inyalo nwoyone gima owachono. (“Akiya ka awinji maber. Itemo wacho ni. . . ”) Kae to ti gi penjo. (“Ang’o momiyo iwinjo kamano?” kata “Ang’o momiyo ing’ado wachno kamano?”) Tem ng’eyo gima nie chuny nyathini. We olerni gimomiyo oparo kamano. Kapo ni ywaruok nitie mana nikech uneno weche e yo mopogore to onge chik moro amora mokethi, inyalo weyo ne nyathini kore kata obedo ni ok iyie kode.
Okang’ ma rawera kawo mondo oyier chike ma taye ok nyis mana ni odongo, to bende en okang’ makonyo ahinya e yo machielo. Muma owuon wacho ni Jokristo ok onego obed nyithindo matindo ma “yamo duto mag puonj tago ataga kendo rundo.” (Jo Efeso 4:14) Omiyo, mi rawera thuolo mar yiero chike ma taye kendo jiwe mondo omakre gi chikego.
“Sama anyiso nyiga ni aikora winjo gima giwacho, ayudo ni gin be giyie winjo pacha kata obedo ni waparo mopogore. Atemo ahinya miyogi thuolo mondo giyier giwegi gima gidwaro luwo kar chunogi neno gik moko kaka aneno.”—Ivana, Czech Republic.
CHUNG’ MOTEGNO, KATA KAMANO IKRI TIMO LOKRUOK MADWARORE
Mana kaka nyithindo matindo, rowere moko osepuonjore nwoyo ne jonyuolgi wach moro nyading’eny mondo jonyuolgi ool kendo otim kaka gidwaro. Ka mano jatimre e odi, tang’. Kata obedo ni timo kaka nyithindo dwaro nyalo kelo kuwe kuom kinde, mano puonjogi ni ywaruok ema miyo giyudo gima gidwaro. Yath en ang’o? Luw puonj mar Yesu ma wacho ni: “Wachu ka en ‘Ee,’ mondo osik mana ‘Ee’; to ka en ‘Ooyo,’ mondo osik mana ‘Ooyo.’” (Mathayo 5:37) Thothne, rowere ok bi yware kodi ka ging’eyo ni ichung’ motegno.
To komachielo, bed ng’at moikore timo lokruok madwarore. Kuom ranyisi, ka rawera kwayo ni chieng’ moro obiro duogo e ot molewo matin, inyalo yie wuoyo kode e wi wachno. Timo kamano ok nyis ni oloyi, to nyiso mana ni iluwo puonj mar Muma mawacho ni: “Weuru mondo bedou joma tur ong’ere.”—Jo Filipi 4:5, NW.
TEM ANE TIMO KAMA: Wuouru kaka joot e wi seche ma nyithindo onego oduogie e ot kod e wi chike mamoko mag odu. We nyithindi one ni iikori winjo weche duto kapok ing’ado paro mogik. Roberto, wuoro modak e piny Brazil wacho ni: “Rowere onego one ni jonyuolgi oikore yie gi kwayo moro ka onge chik Muma mokethi.
En adier ni onge janyuol makare chuth. Muma wacho ni: “Waduto wachwanyore pile.” (Jakobo 3:2) Kapo ni ifwenyo ni nitie kama ibothie momiyo uywaru gi nyathini, kwaye ng’wono kanyo gi kanyo. Kuom timo kamano, iketo ne nyathini ranyisi maber mar bolruok kendo mano biro miyo oyud ka yotne kwayi ng’wono sama en be oboth.
“Chieng’ moro kane wayware gi wuoda, naweyo mondo mirimba okuwe, kae to ne akwayo wuoda ng’wono nikech rogone. Mano ne okweye momiyo obedone mayot winja.”—Kenji, Japan.
^ par. 3 Nyinge moko oloki e sulani.
PENJRI ANE KAMA . . .
Ere kaka nyalo bedo ni an be akelo ywaruok e kinda gi nyathina ma rawera?
Ere kaka anyalo tiyo gi weche ma apuonjora e sulani mondo ang’e kaka anyalo konyo nyathina ma rawera?
Anyalo timo nade mondo awuo gi nyathina ma rawera maok wayware?


text:
Ginaŋo Ma Kelo Kisangala i Pecho?
Iparo ni . . .
mar?
pesa?
kosa giman?
GIMA BAIBUL WACHO
“Josilwany meno a joma jowinjo Wach pa Were to joketho i tim!”
BAIBUL KONYO NEDI PECHO?
Pecho bed’iye mar.
Pecho bed’iye wor.
Jopecho jogenere.
IRAŊO WANYALO GENO GIMA BAIBUL WACHO?
Wani g’atoŋa aryo:
Were amochako pecho. Baibul wacho ni “pechin jye . . . jonwaŋo nyingi jo” kwoŋ Jehova. (Joefeso 3:14, 15) Meno nyutho ni Jehova amochako chan ma pecho. Iraŋo meno obedo gimadwoŋ swa?
Par kwoŋ giranena me: K’ichamo chiemo mamit t’imito ŋeyo paka otedi chiemo no, ipenjo ŋa? Ikipenji ŋata otedo?
I royo achiel, ka wamito ŋeyo gima kelo kisangala i pecho, waripo winjo gima Jehova wacho, rupiri go amochako chan ma pecho.
—Mathayo 19:4-6.
Were dewo kwoŋ win. Ber jopecho jowoori ryeko ma Jehova miyo jo, ma nwaŋere i Wach pere. Iraŋo? “Rupiri go dewo kwoŋ win.” (1 Petro 5:6, 7) Jehova maro win swa, amomiyo go miyo win ryeko ma nyalo konyo win!
—Agechin 3:5, 6; Isaya 48:17, 18.
PAR KWOŊ PENJI ME
Inyalo nedi bedo jachwo, dhako, kosa janywol maber?
Baibul dwoko penji no i JOEFESO 5:1, 2 kodi JOKOLOSAI 3:18-21.


text:
Luw Yie Margi
Ere kaka ranyisi chwo gi mon ma nonyiso yie motegno e Muma nyalo konyowa gie sani?
Barua Mowuok Kuom Bura Maduong’
Bura Maduong’ jiwo ji duto oyud ber kuom somo kendo puonjore bugni e puonjruok ma margi giwegi kata kaka joot.
Weche Michakogo
Muma opong’ gi sigendni mag chwo gi mon. Ere kaka luwo ranyisigi nyalo konyowa?
ABEL
“Pod Owuoyo, Kata Obedo ni Osetho”
Ang’o ma wanyalo puonjore kuom yie mar Abel kata obedo ni Muma ok nyiswa weche mang’eny kuome?
NOA
“Nowuotho gi Nyasaye”
Gin pek mage ma Noa gi chiege nobedogo e pidho nyithindgi? Ne ginyiso yie e yo mane kuom gero yie?
ABRAHAM
“Wuon Ji Duto Ma Yie”
Abraham nonyiso yie e yo mane? In diher luwo yie mar Abraham e yo mane?
RUTH
“Ku Midhiye . . .E ma Nadhiye”
Ang’o momiyo Ruth noyie weyo joodgi kaachiel gi thurgi? Gin kido mage ma ne en-go momiyo ne oduong’ e wang’ Jehova?
RUTH
“Nyako Makare”
Ang’o momiyo kend mar Ruth gi Boaz ok en wach matin? Ang’o ma wanyalo puonjore kuom Ruth gi Naomi e wi joot?
HANNA
Ne Oolo Chunye ne Nyasaye e Lemo
Yie ma ne Hanna nigo kuom Jehova ne okonye nyagore gi pek ma ne nenore ni ok onyal loyo.
SAMUEL
“Nodongo e Nyim Jehova”
Ere kaka ngima Samuel kane pod otin nopogore gi mar nyithindo mamoko? Ang’o ma nokonye bedo gi yie motegno kinde ma ne en e tabernakel?
SAMUEL
Nonano Kata Obedo ni ne Nitie Gik ma ne Nyoso Chunye
Waduto waromo gi chandruoge kod weche manyoso chunywa kendo matemo yiewa. Ang’o ma wanyalo puonjore kuom kaka Samuel nonano?
ABIGAIL
Ne Otiyo gi Rieko
Ang’o ma wanyalo puonjore kuom pek ma Abigail ne nigo e kend?
ELIJA
Nokedo Ne Adiera
Ere kaka wanyalo luwo ranyisi mar Elija kuom kaka wanyalo timo gi joma tamore gima Muma puonjo?
ELIJA
Nokiyo Kendo Norito
Ere kaka janabi Elija nonyiso ni ne ohero lemo seche ma ne orito mondo Jehova ochop singone?
ELIJA
Nomanyo Hoch Kuom Nyasache
Ang’o ma notimore momiyo chuny Elija onyosore kendo luoro oloye mogombo mana tho?
JONA
Ne Opuonjore Kuom Ketho ma Notimo
Be inyalo winjo ne Jona lit nikech ne oluoro migawo? Sigande puonjowa weche mang’eny mabeyo kuom kaka Jehova hore kendo ong’won.
JONA
Nopuonjore Nyiso Ng’wono
Ere kaka sigand Jona nyalo konyowa nonore wawegi?
ESTHER
Ne Oikore Tho ne Oganda Nyasaye
Hera madier kaka mar Esther dwaro yie kod chir.
ESTHER
Notiyo gi Rieko, ne En Jachir, Kendo ne Ochiwore
Ere kaka Esther nochiwore e tiyo ne Jehova kaachiel gi ogandane?
MARIA
“An Jatich Ruoth”
Yo ma Maria norwakogo weche Gabriel nyiso ang’o kuom yie mare? Kido mamoko mabeyo ma Maria nonyiso gin mage?
MARIA
“Nomako Wechegi Duto, Koparogi e Chunye”
Gik ma ne otimore ne Maria ka en Bethlehem ne otego yiene kuom singo mag Jehova.
JOSEF
Norito Joode, Nopidhogi, Kendo Nonano
Josef norito joode e yore mage? Ang’o momiyo notero Maria gi Yesu e piny Misri?
MARITHA
“Aseyie”
Maritha nonyiso nade yie motegno e kinde mag kuyo?
PETRO
Ne Onyagore gi Luoro kod Kiawa
Bedo gi kiawa nyalo kelonwa hinyruok. Kata kamano, Petro noloyo luoro kod kiawa ma ne en-go e wi luwo Yesu.
PETRO
Ne Omakore Motegno gi Yesu
Ere kaka yie kod kido mar makruok ma Petro ne nigo nokonye mondo orwak weche ma Yesu norieyego?
PETRO
Ruoth ne Opuonje Weyo ne Ji Kethogi
Ang’o ma Yesu nopuonjo Petro e wi weyo ne ji kethogi? Ere kaka Yesu nonyiso ni noweyo ne Petro kethone chuth?
Weche Mitiekogo
Ere kaka wanyalo tego yiewa kendo siko ka genowa liw e pachwa?
Kinde ma ne Gik Moko Otimoree
Kinde ma gik moko notimoree kod map ma biro konyi ng’eyo kinde kod kama joma iwuoyo kuomgi e Muma nodakie.


text:
Ododo me 9: Nua Opayo Yeya
NUA onongo tye ki dako ki lutino adek. Nying awobene obedo Cem, Kam ki Yafeci. Awobe-ni ducu onongo gitye ki dako acel acel. Pi meno onongo tye jo aboro i ot pa Nua.
Lubanga oweko Nua otimo gin mo mapat tutwal. Owacce ni opa yeya madit. Yeya man onongo lac calo meli, ento onongo nen calo bok madit mabor. Lubanga owacce ni: ‘Pok iye kabedo adek, ma piny ki me aryone ki ma malone, ci ipok kicika iye.’ Kicika magi onongo obibedo pi Nua ki jo me ode, lee kacel ki cam ma mitte pi gin ducu.
Lubanga bene owaco ki Nua ni omwon yeya maber ma pii pe twero donyo iye. Lubanga owaco ni: ‘Abicoro pii aluka madwong, wek otyek wi lobo ducu. Dano ducu ma pe tye i yeya gubito woko.’
Nua ki awobene guwinyo Jehovah ci gucako payo yeya. Ento jo mukene-ni gunyero megi anyera. Gumedde ki rac kitgi. Ngat mo pe ma oye i kare ma Nua owacigi gin ma Lubanga obitimo.
Payo yeya-ni otero kare malac pien onongo dit tutwal. I nge mwaka mapol, olo twal kityeko. Lubanga dong owacci Nua ote lee i yeya. Lubanga owaco ni lee mogo kikel ki aryo aryo macalo kit kwagi tye, co ki mon. Ento kit kwa lee mukene-ni, Lubanga owaco ki Nua ni kikelgi ki abiro abiro. Lubanga bene owaco ki Nua ni okel kwa winyo mapatpat-gu ducu. Nua otimo kit macalo Lubanga owaco.
Lacen, Nua ki jo ode bene gudonyo i yeya. Ci Lubanga oloro doggola woko. Ki i yeya, Nua ki jo ode gukuro. Keti in bene onongo i tye kwedgi i yeya, kun wutye ka kuro. Pii aluka mono obibedo tye ada kit ma Lubanga owaco-ni?
Acakki 6:9-22; 7:1-9.
Peny
- Dano adi ma gubedo luot pa Nua, dok lutino co-ne adek-ki onongo nyingi anga?
- Ngo ma Lubanga openyo Nua me timo-ne ma dok pat tutwal, dok pingo?
- Ma Nua otito pi kop me payo yeya bot jirani-ne, gin gudok iye nining?
- Lubanga owaco ki Nua ni otim ngo ki lee?
- Ma dong Lubanga oloro doggola me yeya woko, ngo ma Nua ki luode gutimo?
Peny mukene
- Kwan Acakki 6:9-22.
Ngo ma oweko Nua obedo lawor Lubanga acel me ada ma pire tek? (Acak. 6:9, 22)
Jehovah winyo nining pi tim gero, dok man omyero ogud galo wangwa ma wayero nining? (Acak. 6:11, 12; Jab. 11:5)
Watwero poro Nua nining ka wanongo tira ma a ki bot dul pa Jehovah? (Acak. 6:22; 1 Jon 5:3)
- Kwan Acakki 7:1-9.
Kit ma Jehovah oneno kwede Nua ma onongo tye ki roc calo ngat ma kite atir-ni cuko cwinywa nining i kare ni? (Acak. 7:1; Car. 10:16; Ic. 26:7)


text:
Be en Adier ni Un Din Moa Amerka?
Ofiswa maduong’ ni Amerka. Kata kamano, ok wan din Jo-Amerka nikech weche maluwogi:
- Joneno mag Jehova ok ne ojakore kowuok e din moro maluongore ni Jokristo. Kar mano, wan gadier ni wasedok e timo kaka Jokristo mokwongo ne timo.
- Joneno mag Jehova lendo gi kinda e pinje mokalo 230. Kata obedo ni wadak kanye, wachiwo ngimawa ne Jehova Nyasaye kod Yesu Kristo, to ok ne sirkal mar Amerka kata ne loch moro amora mar dhano.—Johana 15:19; 17:15, 16.
- Puonjwa duto wuok e Muma, to ok kuom jatelo moro mar kanisa man Amerka.
—1 Jo Thessalonika 2:13.
- Waluwo Yesu Kristo, to ok jatelo moro amora madhano.
—Mathayo 23:8-10.


text:
Jumulembe pa Yehova—Watie Jukani?
Watie dhanu mi thek dupa ma tung’ tung’ man mi dhok de dupa, ento wan ceke wadikra pi nilubo lembe ma rom. Ku kwong’a zoo, wamito niyungo Yehova, ma etie Mungu mi Biblia man Jacwic mi piny ceke. Wabed watimo kero mwa ceke pi nilubo batiend Yesu Kristo man watie kud anyong’a nilwong’ra Jukristo. Wan ceke, ng’atuman bewodho saa pare ma pol pi nikonyo dhanu unyang’ akeca iwi Biblia man iwi Ker pa Mungu. Calu wabed warweyo lembe kunoke wabed wayero pi Yehova Mungu man pi Ker pare, julwong’owa ku nying ma Jumulembe pa Yehova.
Yab kusika mwa mir internet. Som Biblia i internet i dhok ma romo 50. Ponj ning’eyo lembe lee i wiwa man iwi yioyic mwa.


text:
Sigana Mokwongo: Nyasaye Chako Chweyo Gik Moko
GIK moko duto ma wan-go a kuom Nyasaye. Ne ochweyo chieng’ mondo omiwa ler seche mag odiechieng’ to dwe koda sulwe mondo omiwa ler gotieno. Kendo Nyasaye ne ochweyonwa piny mondo wadagie.
Kata kamano, chieng’, dwe, sulwe kod piny ok ema ne Nyasaye okwongo chweyo. Bende ing’eyo chwech ma ne okwongo? Nyasaye ne okwongo chweyo ji kaka en. Ok wanyal neno jogi, mana kaka ok wanyal neno Nyasaye. Ei Muma, iluongo jogi ni malaike. Nyasaye ne ochweyo malaikene mondo odag kode e polo.
Malaika ma Nyasaye ne okwongo chweyo ne en malaika makende. Ne en Wuod Nyasaye mokwongo, to ne otiyo kod Wuon mare. Ne okonyo Nyasaye e loso gik moko duto. Ne okonyo Nyasaye e loso chieng’, dwe, sulwe koda pinywa.
Piny ne chalo nade kindeno? Kane ochakore, onge ng’ama ne nyalo dak e piny. Ne onge gimoro amora mak mana nam achiel maduong’. Kata kamano, Nyasaye ne dwaro mondo dhano odag e piny. Omiyo, ne ochako chano gik moko nikech dhano. Ne otimo ang’o?
Mokwongo, piny ne dwaro ler. Omiyo Nyasaye ne omiyo ler mawuok kuom chieng’ mondo orieny e piny. Ne otimo kamano mondo odiechieng’ koda otieno obedie. Bang’ mano, Nyasaye ne omiyo lowo mondo onen e wi pige.
Mokwongo ne onge gimoro e wi lowo. Ne ochalo gi picha ma ineno kae. Ne onge mauwa kata yien kata le. Kata rech bende ne onge e nam. Nyasaye ne nigi tije mang’eny mag loso piny obedi kama ber mondo le koda dhano odagie.
Yeremia 10:12; Jo Kolosai 1:15-17; Chakruok 1:1-10.
Penjo
- Gik mabeyo duto oa kanye, to be inyalo chiwo ranyisi achiel?
- Nyasaye ne okwongo chweyo ang’o?
- Ang’o momiyo malaika mokwongo ne en malaika makende?
- Ler ane kaka piny ne chalo kar chakruok. (Ne picha.)
- Nyasaye ne ochako iko piny ni le koda dhano nade?
Penjo mamoko
- Som Yeremia 10:12.
Gin kido mage mag Nyasaye manenore e chwechne? (Isa. 40:26; Rumi 11:33)
- Som Jo Kolosai 1:15-17.
Yesu ne nikod migawo mane kinde ma ne ichweyo gik moko, to mano miyo wanene e yo mane? (Kol. 1:15-17)
- Som Chakruok 1:1-10.
Ng’ano ma ne ochweyo piny? (Chak. 1:1)
Ang’o ma ne otimore e odiechieng’ mokwongo mar chwech? (Chak. 1:3-5)
Ler ane gima ne otimore e odiechieng’ mar ariyo mar chwech. (Chak. 1:7, 8)


text:
Ododo me 5: Kwo Matek Ocakke
I KARE ma dong gipe i poto me Eden, Adam gin ki Kawa gubedo ki peko mapol. Gin omyero guti matek me nongo cam. Ma ka yadi mabeco, gin guneno okuto ki ocok mapol aye tye ka twi i ngetgi. Man aye gin ma otimme i kare ma Adam gin ki Kawa gukwero winyo Lubanga kacel ki giko bedo lureme.
Ento ma dong rac loyo meno, Adam gin ki Kawa gucako to woko. Wi po ni, Lubanga ocikogi-ni, ka gucamo nyig yat moni ci gibito. Ada, i nino ma gucamo iye kikome, gucako to woko. Onongo obedo me mingo tutwal pi gin me kwero winyo Lubanga!
Lutino pa Adam gin ki Kawa ducu kinywalogi i kare ma dong Lubanga oryemogi woko ki i poto me Eden. Man te lokke ni lutino-ni bene omyero guti dok guto woko.
Ka nene Adam gin ki Kawa guwinyo Jehovah, onongo kono kwo obedo mit pigi ki pi lutinogi. Gin ducu kono gukwo nakanaka ki yomcwiny i lobo. Ngat mo pe ma onongo obiti, two ka to.
Lubanga mito ni dano gukwo ki yomcwiny nakanaka, dok En ciko ni i nino mo gibibedo kumeno. Pe lobo keken aye bibedo maber, ento dano ducu gibibedo ki yot kom. Jo ducu ma i lobo gibibedo lurem dok lurem Lubanga bene.
Ento Kawa onongo dong pe larem Lubanga. Pi meno i kare ma en nywalo lutino, pe onongo yot bote. En owinyo arem. Bedo labongo winyo Jehovah ada okelo bote kumo madit, in pe iye man?
Adam gin ki Kawa gunywalo awobe ki anyira mapol. I kare ma kinywalo latin laco me acel, gin gucako nyinge ni Kain. Gin gucako nying latin-gi ma laco me aryo ni Abel. Gin ango ma otimme i komgi? In ingeyo?
Acakki 3:16-23; 4:1, 2; Niyabo 21:3, 4.
Peny
- Kwo obedo nining ki Adam gin ki Kawa inge a woko ki i poto me Eden?
- Ngo ma ocako timme i kom Adam ki Kawa, dok pingo?
- Pingo lutino pa Adam ki Kawa giti dok gito woko?
- Ka Adam ki Kawa nongo gulubo cik pa Lubanga, kono kwo onongo tye nining pirgi ki lutinogi?
- Kawa obedo ki arem ango pi kwero lubo cik?
- Lutino awobe aryo mukwongo pa Adam ki Kawa ni onongo nyingi nga?
- Lutino mukene ma gitye i cal-li gubedo anga-gi?
Peny mukene
- Kwan Acakki 3:16-23 ki 4:1, 2.
Ngom ma gilamo-ni ogudo kwo pa Adam nining? (Acak. 3:17-19; Rom. 8:20, 22)
Pingo nying Kawa ma tyen lokke ni "Megi jo Ducu ma Kwo” ni porre mada? (Acak. 3:20)
Jehovah onyuto ni en etimo ber pi Adam ki Kawa nining i nge timo bal-gi? (Acak. 3:7, 21)
- Kwan Niyabo 21:3, 4.
"Jami macon” ango ma in itamo ni myero gijwa woko?


text:
Kare Mokwongo: Chakruok mar Chwech Nyaka Ataro mar Pi
Polo gi piny ne oa kanye? Ere kaka chieng’, dwe, sulwe koda gik ma ochwe e piny ne ochakore? Muma miyowa dwoko madier ka owacho ni ne ochwegi gi Nyasaye. Omiyo bugwani chako kod sigendini mag Muma mawuoyo kuom chwech.
Wapuonjore ni chwech mokwongo mag Nyasaye ne gin chwech mag roho machalo kode. Ne gin malaike. Piny to ne ochwe ne ji kaka wan. Omiyo Nyasaye ne ochweyo dichwo gi dhako miluongo ni Adam kod Hawa ma oketogi e puodho majaber. Kata kamano, ne ok giluwo chik Nyasaye, kendo mani ne okethonegi thuolo ma ne gin-go mar dhi nyime gi ngima.
Ka wariwo higini duto chakre chwe Adam nyaka chopi kinde mag Ataro mar pi, gin higini 1,656. E kindego duto, ji mang’eny maricho ne odak e piny. E polo, ne nitie chwech mag roho ma ok ne, Satan kod malaikene maricho. E piny, ne nitie Kain koda jomoko maricho, kaachiel gi ji mathuondi mogangore miwuoro. Kata kamano, ne nitie joma beyo bende e piny kaka Abel, Enok koda Noa. E Kare MOKWONGO, wabiro somo weche mag jogi duto koda gigo ma ne timore.


text:
The Tower of Babel (Genesis 11: 1-9)
Dholuo (Luo)
- Kendo piny duto nobedo gi dhok achiel, gi wuoyo achiel.
- Kendo notimore, ka ne giwuotho e pinje mar wuok chieng', ne giyudo pap moro e piny mar Shinar; mi ne gidak kanyo.
- Kendo ne giwacho ng'ato gi ng'ato niya, Biuru, walos matofali kendo wang'gi maber. Ne gibedo gi matofali e kar kite, kod lowo e kar chokaa.
- Kendo ne giwacho, Biuru, wageruru pacho, kod ohinga, ma wiye nochwe e polo, kendo mondo walos ni wawegi nying'; dipo kokea e wang' piny duto.
- Kendo Jehova nolor mondo one pacho kod ohinga, ma nyithind ji nogero.
- Mi Jehova nowacho, Ne, gin oganda achiel, kendo giduto gibedo gi dhok achiel; to ma e gi ma gichako timo: kendo kore ongo gi mitamogie, ma giseketo chunygi mondo gitim.
- Bi, mondo walor, waketh dhogi, ni kik giwinjre ng'ato gi ng'ato.
- Kamano Jehova nokeyogi a kanyo e wang' piny duto; kendo ne giweyo gero pacho.
- E momiyo noluongo nyinge ni Babel; nikech kanyo Jehova noketho dhok mar piny duto; kendo Jehova nokeyogi a kanyo e wang' piny duto.
Source: Muma Maler Mar Nyasaye moting'o Muma Machon kod
Muma Manyien. The Bible in Luo. The Bible Society of Kenya.
Nairobi, 1995.
Contributed by Wolfgang Kuhl
Information about Dholuo
Tower of Babel in Nilo-Saharan languages
Acholi,
Dholuo,
Kalenjin,
Lango,
Mbay,
Ngambay,
Nuer,
Sar,
Teso,
Uduk,
Zarma
Other Tower of Babel translations
By language |
By language family


text:
Ododo me 78: Coc me Cing i Kor Ot
GIN ango ma tye ka timme kany? Dano gitye i karama madit. Kabaka me Babilon olwongo welle ma pigi tego alip acel. Gin gitye ka tic ki kikopo me jabu ki kikopo me ryal ki atabo ma kikwanyogi ki i ot pa Jehovah ma i Jerucalem. Ento, cutcut, cing laco mo onen i yamo ci ocako coc i kor ot. Dano ducu gudoko lwor.
Belcajar, lakwar Nebukadnejar, en aye dong kabaka kombeddi. En odangnge ni kikel luryekone i ot. Kabaka owaco ni: ‘Ngat mo ma twero kwano coc man ka dok tito tyen lokke bota, kibimiye mot mapol dok bidoko laloc ma pire tek me adek-ke i ker man.’ Ento pe tye laryeko mo ma twero kwano coc ma i kor ot-ti, nyo me tito tere.
Min kabaka owinyo woo ci obino i ot cam madit-ti. En owaco ki kabaka ni: ‘Tim ber pe ibed ki lworo tutwal, tye laco mo i kerri ma ngeyo lubanga maleng. I kare ma kwaru Nebukadnejar onongo tye kabaka en okete me bedo ladit ma loyo luryekone ducu. En nyinge Daniel. Lwonge, en bititti tyen lok me gin magi ducu.’
Pi meno kikelo Daniel i ot cut. I nge kwero mot mo keken ma kimiye, Daniel ocako tito pingo Jehovah yam okwanyo Nebukadnejar kwaro Belcajar woko ki i bedo kabaka. Daniel owaco ni: ‘En onongo lawaka tutwal. Ci Jehovah opwode.’
Daniel owaco ki Belcajar ni: ‘Ento in, ingeyo gin ma otimme i kome, kadi kumeno in pud lawaka calo Nebukadnejar. In ikelo kikopo kacel ki atabo ki i ot pa Jehovah ci wutiyo kwede me matte. In ipako lubanga ma kiyubo ki yat nyo got, ento in pe iworo Lacwecwa Madit. Meno aye omiyo Lubanga ocwalo cing me coyo lok magi.’
Daniel owaco ni: ‘Man aye gin ma kicoyo, ‘MENE, MENE, TEKEL ki PARCIN.’
‘MENE tere ni Lubanga okwano nino me kerri ci otyeko woko. TEKEL tere ni kipimo in ki mijan ci kinongo ni pe ipore. PARCIN tere ni kityeko miyo kerri bot Lumedia ki Lupercia.’
Ka Daniel onongo pud tye ka lok, Lumedia ki Lupercia gucako lweny i kom Babilon. Gin guturo boma ci guneko Belcajar woko. Coc me cing ma i kor ot-ti ocobbe kakare i dyewor meno kikome! Ento gin ango ma dong bitimme i kom Luicrael kombeddi? Wabingeyo lokke ma cokcokki, ento mukwongo kong wanenu gin ma otimme i kom Daniel.
Daniel 5:1-31.
Peny
- Ngo ma otimme i kare ma kabaka me Babilon tye ka camo karama madit ki kikopo ki atabo ma gikwanyo ki i ot pa Lubanga ma i Jerucalem?
- Ngo ma Belcajar owaco bot luryeko-ne, ento gin ango ma ongayo wangi?
- Gin ango ma min kabaka owacce ni otim?
- Kit ma Daniel otito bot kabaka, pingo Lubanga ocwalo cing meno me coc i kor ot?
- Daniel ogonyo tyen lok ma gicoyo i kor ot-ti nining?
- Ngo ma otimme ma Daniel onongo pud tye ka lok?
Peny mukene
- Kwan Daniel 5:1-31.
Mi kong apokapoka i kin lworo Lubanga ki lworo ma Belcajar obedo kwede i kare ma oneno coc ma i kor ot? (Dan. 5:6, 7; Jab. 19:9; Rom. 8:35-39)
Daniel onyuto tek cwiny mada i kare ma en tye ka lok bot Belcajar ki ludito-ne me awora nining? (Dan. 5:17, 18, 22, 26-28; Tic 4:29)
I yo ango ma Daniel cura 5 onyuto kwede Jehovah macalo latwer ma loyo ducu? (Dan. 4:17, 25; 5:21)


text:
Sigana mar 94: Ohero Nyithindo Matindo
NE ANE Yesu ka okwako wuowi matinno. Inyalo neno ni Yesu ohero nyithindo matindo adier. Jo mang’ichogo gin jootene. En ang’o ma Yesu wachonigi? We mondo wane.
Yesu gi jootene eka oa duogo ka gia e wuoth mabor. Ka gin e yo, joote ne obedo gi mbaka e wach moro. Kuom mano, bang’ wuodhno, Yesu penjogi ni: ‘Mbak ang’o ma ne ugoyo e wang’yo?’ Kuom adier, Yesu ong’eyo wach ma ne gigoyoe mbaka. Kata kamano, openjo mondo one ka be jootego biro nyise.
Joote ok dwoke, nikech ne gigoyo mbaka e wang’yo ni ng’ano e kindgi ma en ng’a maduong’ moloyo. Joote mamoko dwaro bedo jo madongo moloyo jowetegi. Ere kaka Yesu biro nyisogi ni, dwaro bedo ng’a maduong’ moloyo ok en gima kare?
Oluongo wuowi matinno, kendo ochunge e nyimgi. Bang’ mano, onyiso jopuonjrene ni: ‘Adwaro ni mondo ung’e wachni adier, Ka ok ulokoru ma ubedo kaka nyithindo matindo, ok ubidonjo e pinyruodh Nyasaye. Ng’at maduong’ moloyo e pinyruoth, en ng’at mabedo kaka nyathini.’ Be ing’eyo gimomiyo Yesu ne owacho kamano?
Adier, nyithindo matindo ok chandre gi wach bedo ng’a maduong’ kata ng’ama ong’ere moloyo jo mamoko. Kuom mano, joote onego opuonjre bedo kaka nyithindo e wachni, kendo kik gidhaw e wach bedo ng’a maduong’ kata mong’ere.
Nitie kinde moko bende ma Yesu nyisogo kaka ohero nyithindo. Dweche moko bang’e, jomoko kelo nyithindgi mondo one Yesu. Joote temo geng’ogi. Kata kamano, Yesu nyiso jootene ni: ‘Weuru nyithindogo obi ira, kendo kik utamgi, nikech pinyruodh Nyasaye en mar jo machalo kodgi.’ Bang’e, Yesu kawo nyithindogo e lwete, kendo ogwedhogi. Donge en gima ber ng’eyo ni Yesu ohero nyithindo?
Mathayo 18:1-4; 19:13-15; Mariko 9:33-37; 10:13-16.
Penjo
- En mbaka mane ma joote goyo ka gin e yo giduogo ka gia wuoth mabor?
- Ang’o momiyo Yesu luongo nyathi matin kendo ochunge e kind joote?
- Jootego onego opuonjre bedo kaka nyithindo e yo mane?
- Dweche matin bang’e, ere kaka Yesu nyiso ni ohero nyithindo?
Penjo mamoko
- Som Mathayo 18:1-4.
Ang’o momiyo Yesu ne tiyo gi ranyisi e puonjo? (Mat. 13:34, 36; Mari. 4:33, 34)
- Som Mathayo 19:13-15.
Onego wabed gi kido mage kaka mag nyithindo ka wadwaro yudo gweth mag Pinyruoth? (Zab. 25:9; 138:6; 1 Kor. 14:20)
- Som Mariko 9:33-37.
En puonj mane ma Yesu ne omiyo jopuonjrene e wi wach gombo bedo ng’at ma imiyo luor, kendo mong’ere? (Mari. 9:35; Mat. 20:25, 26; Gal. 6:3; Fili. 2:5-8)
- Som Mariko 10:13-16.
Yesu ne en ng’at mayot bedo machiegnigo nade, to ang’o ma jodong kanyakla mar Jokristo nyalo puonjore kuom ranyisi mare? (Mari. 6:30-34; Fili. 2:1-4; 1 Tim. 4:12)


text:
Sigana mar 73: Ruodh Israel Mogik ma ne Ber
JOSIA en jahigini aboro kende ka ikete ruodh dhoudi ariyo ma milambo mag Israel. Higini-go tin ahinya mondo ng’ato obed ruoth. Omiyo kuom kinde motelo, jo madongo konye locho e wi oganda.
Ka Josia osebedo ruoth kuom higini abiriyo, ochako manyo Jehova. Oluwo ranyisi maber mag ruodhi kaka Daudi, Jehoshafat kod Hezekia. Bang’e, ka podi en mana rawera, Josia timo gimoro manyiso ni en gi chir.
Kuom kinde mang’eny, ng’eny Jo-Israel osebedo jo maricho ahinya. Gilamo nyiseche manono. Gikulore ni nyiseche mopa. Nikech mano, Josia wuok gi joge, kendo ochako golo lamo mag miriambo e piny. Ma en tich maduong’ nikech ji mang’eny lamo nyiseche manono. Inyalo neno Josia gi joge kae kaketho nyiseche mopa.
Bang’e, Josia keto ji adek mondo otel ni tij loso hekalu mar Jehova. Ichoko pesa kuom ji, kendo imiyo ji adekgi mondo ochulgo tich ma onego otim. Seche ma gitiyo e hekalu, jadolo maduong’ Hilkia yudo gimoro maber ahinya kanyo. En bug chik ma ne Jehova onyiso Musa mondo ondiki chon ahinya. Bugni ne osebedo kolal kuom higini mang’eny.
Itero bugni ir Josia, kendo okwayo ni mondo osomnego. Ka owinjo kisomone, Josia nwang’o ni kara ji ok osebedo ka luwo chik Jehova. Owinjo marach nikech wachni, omiyo oyiecho lepe mana kaka inyalo neno kae. Owacho kama: ‘Jehova okecho kodwa, nikech wuonewa ne ok oluwo chike mondiki e bugni.’
Josia chiko jadolo maduong’ Hilkia ni mondo onon ane gima Jehova biro timonegi. Hilkia dhi ir Hulda ma en janabi ma dhako, kendo openje wachno. Hulda miye ote moa kuom Jehova mondo oter ne Josia kowacho niya: ‘Jerusalem kod ji duto nokum nikech giselamo nyiseche manono kendo piny opong’ gi richo. To nikech in Josia isetimo maber, kum-no ok nobi nyaka bang’ thoni.’
2 Weche mag Ndalo 34:1-28.
Penjo
- Josia en jahigini adi kochako locho, to ang’o mochako timo bang’ bedo ruoth kuom higini abiriyo?
- Ang’o mineno ka Josia timo e picha mokwongono?
- Ang’o ma jadolo maduong’ yudo seche ma ji loso hekalu?
- Ang’o momiyo Josia yiecho lepe?
- En ote mane mowuok kuom Jehova ma Hulda, janabi madhako miyo Josia?
Penjo mamoko
- Som 2 Weche mag Ndalo 34:1-28.
En ranyisi mane ma Josia miyo jogo manyalo bedo ni ne oyudo chandruok ka gitindo? (2 Weche 33:21-25; 34:1, 2; Zab. 27:10)
Gin okang’ mage ma ne Josia okawo mondo omi lamo madiera odhi nyime kane oselocho kuom higini 8, 12, kod 18? (2 Weche 34:3, 8)
Wanyalo rito nade kuondewa mag lamo kaluwore gi ranyisi ma Ruoth Josia kod Jadolo Maduong’, Hilkia ne oketo? (2 Weche 34:9-13; Nge. 11:14; 1 Kor. 10:31)


text:
Sigana mar 86: Sulwe Tayo Jomoko
BE INYALO neno sulwe marienyno, machiel kuom jogo siemo? Sulweno ne owuok ne jogi kane gia Jerusalem. Jogi gin josom sulwe, kendo giwuok yo Ugwe. Gin gi yie ni sulweni tayogi nyaka kama nitie ng’at maduong’.
Kane gichopo Jerusalem, ne gipenjo ni: ‘Ere nyathi ma onyuol monego bed ruodh Jo-Yahudi?’ “Jo-Yahudi” en nying moro mar Jo-Israel. Giwacho ni: ‘Ne wakwongo neno sulwe mar nyathini ka podi wan yo Ugwe, kendo wabiro mondo walame.’
Herode ma ne ruoth e Jerusalem kane owinjo wachno, ne ok omor. Ne ok odwar mondo ruoth moro okaw kare. Kuom mano, ne oluongo jodolo madongo ma openjogi ni: ‘Ere kama onego onyuolie ruoth?’ Ne gidwoke ni: ‘Muma wacho ni e Bethlehem.’
Kuom mano, Herode ne oluongo jo mariek mowuok yo Ugwe ma owachonegi ni: ‘Dhiuru unon wach nyathino ahinya. Ka unwang’e, kelna uru wach mondo an bende adhi alame.’ Kuom adier, Herode ne dwaro yudo nyathino mondo onege!
Eka sulweno tayo jogo nyaka Bethlehem, kendo sulweno chung’ kama nyathino nitie. Jogo ka donjo ei ot, ginwang’o Mariam gi Yesu ka tin. Gikelo mich kendo gimiyo Yesu. To bang’e, Jehova siemo jogo e lek ni kik gidog ir Herode. Kuom mano, gidok e pinygi ka giluwo yo machielo.
Herode ka fwenyo ni jo mariek mowuok yo Ugwe osedok e pinygi, obedo gi mirima ahinya. Kuom mano, ogolo chik mondo nyithindo duto ma jo higini ariyo ka dok chien ma ni Bethlehem, mondo onegi. Kata kamano, Jehova siemo Josef e lek, kendo Josef wuok dhi Misri gi joode ka mano podi ok otimore. Bang’e, Josef ka winjo ni Herode osetho, okawo Mariam kod Yesu kendo oduogo kodgi dala Nazareth. Ka e kama Yesu dongoe.
Iparo ni en ng’a ma ne omiyo sulwe manyien-no orieny? Ng’e maber ni josom sulwe ne okwongo odhi Jerusalem mondi, bang’ neno sulweno. Satan ma Jachien ne dwaro nego Wuod Nyasaye, kendo ne ong’eyo ni Ruoth Herode man Jerusalem ne nyalo temo nege. Kuom mano, Satan ema nyaka bedni ne omiyo sulweno orieny.
Mathayo 2:1-23; Mika 5:2.
Penjo
- Joma ni e pichago gin jo mage, to ang’o momiyo achiel kuomgi siemo sulwe moro marieny?
- Ang’o momiyo Ruoth Herode ok nigi mor, to ang’o motimo?
- Sulwe marienyno tayo jogo nyaka kanye, to ang’o momiyo giluwo yo machielo ka gidok e pinygi?
- Herode chiwo chik mane, to nikech ang’o?
- Jehova nyiso Josef mondo otim ang’o?
- En ng’ano ma ne omiyo sulweno orieny, to nikech ang’o?
Penjo machielo
- Som Mathayo 2:1-23.
E kinde ma ne ajuokego olimo Yesu, ne en jahigini adi, to ne onwang’o odak kanye? (Mat. 2:1, 11, 16)


text:
Sigana mar 87: Yesu Ei Hekalu ka Podi En Rawera
NE ANE wuowi ma rawerano ka wuoyo gi jodongogi. Gin jopuonj ei hekalu mar Nyasaye ma ni Jerusalem. To wuowino en Yesu. Osedongo makoro oduong’ matin. Koro en jahigini apar gariyo.
Jopuonjgo wuoro ahinya ni Yesu ong’eyo e yo malach wach Nyasaye kod gik ma ondiki e Muma. Kata kamano, Josef gi Mariam ok nikanyo nang’o? Gin kanye? We wane.
Higa ka higa Josef kelo joode Jerusalem e nyasi makende miluongo ni Pasaka. Wuok Nazareth nyaka Jerusalem en wuoth mabor. Onge ng’ama nigi mtoka, kendo onge geche reru. Ne gionge kodgi ndalogo. Ng’eny ji wuotho, kendo kawogi odiechienge madirom adek mondo gichop Jerusalem.
Gie sani, Josef ni kod nyithindo mang’eny. Kuom mano, nitie owete koda nyimine Yesu matindo ma onego Josef rit. Koro e higani, Josef kod Mariam ochano wuoth mar dok Nazareth kagin gi nyithindgi. Giparo ni Yesu wuotho gi jowadgi ka gidok. Kata kamano, ka gitieko wuoth odiechieng’ mokwongo e seche mag odhiambo, ok gine Yesu. Gimanye e kind wedegi koda osiepegi to ok en gi jogo! Kuom mano, gidok Jerusalem mondo gimanye kuno.
Gikone, giyudo Yesu kae, ka en gi jopuonj. Owinjogi, kendo openjogi penjo. To ji duto wuoro kaka Yesu riek. Kata kamano, Mariam wacho ni: ‘Nyathina, marang’o itimonwa kamano? Wuoru kod an waseparore ahinya ka wadwari.’
Yesu dwoko ni: ‘Ne umanya nikech ang’o? Ok nung’eyo ni onego abed e od Wuora koso?’
Ee, Yesu ohero bedo kama ipuonje wach Nyasaye. Donge kamano e kaka onego wan bende wabed? E dalagi Nazareth, Yesu ne dhi e romo mag lamo juma ka juma. To nikech ne osiko ka ochiko ite, ne opuonjore gik mang’eny mowuok e Muma. We mondo wabed kaka Yesu, kendo waluw ranyisi mare.
Luka 2:41-52; Mathayo 13:53-56.
Penjo
- Yesu en jahigini adi e picha kanyo, kendo en kanye?
- Ang’o ma Josef kod joode timo higa ka higa?
- Bang’ wuotho kuom odiechieng’ achiel ka gidok dala, ang’o momiyo Josef gi Mariam dok Jerusalem?
- Josef gi Mariam yudo Yesu kanye, to ang’o momiyo joma ni kanyo wuoro?
- Ang’o ma Yesu nyiso Mariam min mare?
- Wanyalo bedo nade kaka Yesu e puonjruok wach Nyasaye?
Penjo mamoko
- Som Luka 2:41-52.
Kata obedo ni Chik ne dwaro ni joma chwo kende ema mondo odhi e nyasi mag higa ka higa, ranyisi mane ma Josef gi Mariam ne oketo ne jonyuol e ndalogi? (Luka 2:41; Rapar 16:16; 31:12; Nge. 22:6)
Yesu ne oketo nade ranyisi maber ne nyithindo ma ndalogi e bedo joma winjo jonyuolgi? (Luka 2:51; Rapar 5:16; Nge. 23:22; Kol. 3:20)
- Som Mathayo 13:53-56.
Owete Yesu ma sie ma nyingegi yudore e Muma gin adi, kendo ere kaka ariyo kuomgi ne otigo e kanyakla mar Jokristo? (Mat. 13:55; Tich 12:17; 15:6, 13; 21:18; Gal. 1:19; Jak. 1:1; Juda 1)


text:
Puonj Nyithindi
Jonyuol tiuru gi sigendnigi e puonjo nyithindu puonj mabeyo manie Muma.
Weche Motelo
Weche manie Rapar mar Chik nyalo konyi puonjo nyithindi.
Wach ma Noum ma Morowa
Muma wuoyo kuom wach moro makende miluongo ni “wach maler moum.” Be diher ngeyo ni wach ma ne oumno en wach mane?
Rebeka ne Dwaro Moro Jehova
Ang’o mwanyalo timo mondo wabed kaka Rebeka? Som siganani kendo puonjri weche momedore e wiye.
Rahab Noyie Kuom Jehova
Ne kaka ne ores Rahab gi joodgi ka ne iketho Jeriko.
Nomoro Wuon-gi kod Jehova Bende
En singo mane ma ne nyar Jeftha ochopo? Ere kaka wanyalo luwo ranyisine?
Samuel ne Odhi Nyime Timo Gik Makare
Ere kaka inyalo luwo ranyisi mar Samuel kendo timo gik makare kata ka jomoko timo gik maricho?
Daudi ne Ok Oluor
Som ane sigana ma yudore e Mumani mondo ine gimomiyo ne en jachir kamano.
Be Kinde Moko Iwinjo ka Iluor Kendo Iwinjo ka In Kendi?
Ang’o ma Jehova nonyiso Elija ka ne Elija winjo ni en kende? Ang’o minyalo puonjori kuom gima ne otimore ne Elija?
Josia ne Nigi Osiepe Mabeyo
Muma nyisowa ni ne ok yot kata matin ne wuowi moro matin miluongo ni Josia otim gik makare. Kata kamano, ne ane kaka osiepene ne okonye timo gik makare.
Jeremia ne Ok Oweyo Wuoyo e Wi Jehova
Ang’o momiyo Jeremia nodhi nyime wuoyo e wi Nyasaye kata obedo ni jomoko ne jare kendo jomoko ne igi owang’ kode?
Yesu ne Winjo Wach Kinde Duto
Winjo jonyuol kinde duto ok en gima yot. Ne ane kaka ranyisi mar Yesu nyalo konyi.
Ne Gindiko e Wi Yesu
Ne ane ji aboro ma ne ondiko Muma kendo ma ne odak e kinde achiel gi Yesu ma ne ondiko e wi ngima Yesu.
Wuod Nyamin Paulo ne Jachir
Rawerani ne oreso ngima ner mare. Notimo ang’o?
Timotheo Noikore Konyo Ji
Inyalo timo ang’o mondo ngimani opong’ gi mor kaka ngima Timotheo?
Pinyruoth ma Nolochi e Wi Piny Ngima
Piny biro chalo nade kinde ma Yesu nolochi e wi piny? Be diher dak e pinyno?


text:
Aposol
1
Yisu gibiti yaun ve ginei atob nihlin Ngalau Yamar be ninme
1 O Tiopili, Ayeu garo yaun mate ane gikwai gipil gen bambamo ebe Yisu gilgum be gibul ok, givin ebe ei geb ane kulkul vaku-ngge, 2 be ginme love gitangi ebe Pomate gigas ei gireu gile gulumb ok. Givin sawa etok Pomate gigas Yisu gireu gile ite nangge, be Ngalau Yamar geb Yisu avwut be ginei yaun kulkul ane gitangi amolmol ebe warik ei geb eisir yapin ve in-gas mateu intangi nam-nam ge inde ok. 3 Ei gigas vavavne be gimat vunu bekob matawe be gimdil vukuri be ges ate ru gitangi ane amolmol kulkul ane be givang givin eisir gitangi as-mate 40. Be gilgum kulkul walang ano nangge eisir nas veik indi be inatpweng are roro-ngge inei ei gimat vunu bemem ande matawe vukuri. Be ei ginei yaun gipil ebe Pomate ve nemb amolmol dabin ok lavo gitangi eisir givin. 4 Yisu givang givin eisir ge nangge be ges bing ve eisir be ginei; “Yem unamdil unkwai Jerusalem bwaya, be unambweg love Tamangg nemb gen ebe warik gibiti ane yaun ge be ayeu ganei binge gitangi yem ok, nikwai kob unvang! 5 Ve Jon ges bui sanggu gipil yem ve bui singe, bemem bwayage kob atob yem un-gas Ngalau Yamar.”
Yisu gireu gulumb gile
6 Givin sawa etok eisir aposel imbweg dongke ivin Yisu, be eisir iutani ei be inei, “Amol Bamo, atob sawa etenik ge mie nomb amei ru be nomb gwang-ne nitangi amei Israel be amei ate anemb amei nalk dabin dang warik me ma?” 7 Be Yisu ginei gitangi eisir, “Yem gitangi ebe atob unatpweng sawa ebe Tamangg ei ate ta gitung ok are ok ite. 8 Bemem Ngalau Yamar atob niro yem ta be unei awangg yaun ebe gamat vunu be gamdil vukuri ok, nangge Jerusalem be nangge Juda as taku be nangge Samaria as taku be tis taku walang ok.” 9 Yisu ginei yaun etok gikwai kob eisir ivarkei be itlo ei ebe gireu gulumb gile ok, be umbim ti ginme gisil Yisu be eisir ili ei vukuri ite. 10 Eisir ivarkei be nas giro gulumb ta ivarkei be seukie-ngge ili amol ailu ino kup bogbogo ge be inme ivarkei imbloblo eisir. 11 Be sulu inei, “Yem amolmol Galilaia ane ebenik, unvarkei be nangg-aim iro gulumb ta dang-etok bwaya, ve Yisu ebe galkik uli ok ete ande Pomate gigas ei gikwai yem be gireu gulumb gile gikwai. Be Yisu nok atob ninumul ninme weik ete galkik uli ei gireu gulumb gile ok.”
Eisir emb amol ti ve geb kulkul giwel Judas
12 Bwayage-kob eisir aposel nangge matendubi ebe ei oliv givarkei ok, be ilumul ile itak Jerusalem vukuri. Matendubi nok, giengk aikawe kasop-gege gikwai nam bamo Jerusalem. 13 Eisir isov Jerusalem ile be ipil as nam ile imbweg nam aplo ei-nggoto ane. Be eisir nok ares eteik, Saimon Pita gabu Jon, be Jems gabu Endru, Pilip gabu Tomas, be Batolomai gabu Matai be Alapai natu Jems. Be Saimon, amol ebe gilgum ve nitin amolmol Rom ane inkwai Israel ok, gabu Judas Jems natu. 14 Eisir etok tis avie gaptol subu be tis Yisu tine Malia be male-nggen tepwengge ipil dongke be es miengk geb ta-ngge tis as-mate walang ok. 15 Be bwayage-kob Yisu ane amolmol-gen gitangi 120 iro isate sut ve inkasa, be Pita gimdil givarkei amolmol tepwengge nas ve ninei yaun be ginei;
16-20 “Angg nune-nggen, Warik Ngalau Yamar geb Dawit avut be ginei yaun ebe giengk kapia Sam ane ok gipil Judas ve asonge Judas nitwem amolmol valir ane be inemb Yisu ta. Be yaun etok galkik ande ano gile. Yaun nok ginei dang-eteik:
‘Ei ane nam atob niengk bun sin-ge.’
Be yaun nok ake ti givin weik eteik,
‘Amol ti atob niwel ei be ninggas ei ane kulkul.’
(Judas gigluend ve ate be gikaiwel love subwe girun bekob beleinge gile gitak be ta ges vier gile gihlang. Be amolmol ivwat ei ane kulkul tiate ebe gilgum ok ane mone ile be ivgo nalk sawa ete ei gimat giengk ok ve ei ate utle ulis ane. Be gideb mul ane kob amolmol Jerusalem ane iute binge inei nolge Judas gimat vunu, beti eisir ital taku ete Judas gimat giengk ok inei, “Taku twerk ane.”)
Judas nok ei ameimei amol ti ebe warik Yisu geb amei ve analgum kulkul anvin amei ate ok. 21-22 Dang-etok be eitit tanemb amol vaku ti ve ninggas Judas ane kulkul be nivang nivin eitit veik ninei Amol Bamo Yisu ane binge ebe gimat vunu bemem ande matawe be gimdil vukuri ok nitangi amolmol. Bemem eitit tandi amol ti ebe givang givin eitit givin ebe Jon ges bui sanggu gipil Yisu be ginme love ebe Yisu gikwai eitit be gireu gulumb gile ok.” 23 Beti eisir ital amol ailu ares gile gihlang, amol ti are Josep ebe ital inei Basabas ok (be are ti Jastas.) Be amol ti are Matias. 24 Bekob es miengk gitangi Pomate be inei, “Amol Bamo, Mie gutpweng amolmol tepwengge aplos are gikwai, dang-etok be mie nos sulu ailu eteik as amol ti ebe mie tam givin ok ru nitangi amei, 25 ebe ve ninggas kulkul etenik niwel Judas ok. Ve nolge Judas gikwai kulkul etenik be givang taku tiate ebe ei gilgum ve nimbweg ok ane gikwai.” 26 Be eisir es bwas ivang love emb Matias ve nemb kulkul niwel Judas be nivang nivin eisir aposel 11 ebe ivang yapin ok.


text:
Sigana mar 71: Nyasaye Singo ne Ji Paradis
MANI en picha mar paradis, machalo gi paradis ma ne Nyasaye onyiso janabi mare Isaiah. Isaiah ne odak bang’ tho Jona.
Paradis en “puodho” kata kama olos maber mopidhie mauwa gi yien. Be mani paroni gimoro ma waseneno ei bugni? Onenore mana kaka puodho majaber ma ne Jehova Nyasaye oloso ni Adam gi Hawa, donge? Be piny mangima nobed paradis chieng’ moro?
Jehova ne onyiso janabi mare Isaiah ni mondo ondik weche manyiso paradis mabiro ne oganda Nyasaye. Ne owacho niya: ‘Ondieg sidhe nodag gi kuwe kaachiel gi rombe. Nyiroye kod nyithind sibuor nochiem kaachiel, kendo noritgi gi nyithindo matindo. Kata mana nyathi ok nohinyre, kata obedo ni otugo machiegni gi thuond rai.’
Ji mang’eny biro wacho ni: ‘Mani ok nyal timore. Piny osebedo gi chandruok kuom kinde duto, kendo chandruok biro siko.’ Kata kamano, par ane wachni: En kar dak machalo nade ma ne Nyasaye omiyo Adam gi Hawa?
Nyasaye ne oketo Adam gi Hawa e paradis. En mana nikech ok ne giwinjo chik Nyasaye, e momiyo ne gilalo kar dak margi maber, ma giti kendo githo. Nyasaye singo ni obiro miyo jogo mohere, mana gigo ma Adam gi Hawa ne olalo.
E paradis mabiro, onge gima nohiny kata ketho gimoro. Kuwe mar adier nobedie. Ji duto nobed gi ngima ma onge tuoche, kendo ka gimor. Piny nobed mana kaka ne Nyasaye dwaro ni mondo obedi e kinde mokwongo. Kata kamano, wabiro puonjore bang’e kaka Nyasaye biro timo mani.
Isaiah 11:6-9; Fweny 21:3, 4.
Penjo
- Isaiah ne en ng’a, ne odak e kinde mage, to ang’o ma Jehova ne onyise?
- Tiend “paradis” en ang’o, to wachno paroni ang’o?
- Ang’o ma ne Jehova onyiso Isaiah mondo ondik e wi Paradis manyien?
- Ang’o momiyo Adam gi Hawa ne olalo dalagi majaber?
- Ang’o ma Jehova singo ne jogo mohere?
Penjo mamoko
- Som Isaiah 11:6-9.
Wach Nyasaye nyiso nade kuwe manobedie e kind le gi dhano e piny manyien? (Zab. 148:10, 13; Isa. 65:25; Ezek. 34:25)
Weche ma ne Isaiah okoro timore ndalogi e kind oganda Jehova nade? (Rumi 12:2; Efes. 4:23, 24)
Ng’ano monego omi pak nikech jogo ma loko kitgi maricho ma gibed jo mabeyo e ndalogi koda e piny manyien? (Isa. 48:17, 18; Gal. 5:22, 23; Fili. 4:7)
- Som Fweny 21:3, 4.
Ndiko nyiso nade ni Nyasaye dak gi dhano e yor ranyisi, to ok ni obet e piny? (Lawi 26:11, 12; 2 Weche 6:18; Isa. 66:1; Fwe. 21:2, 3, 22-24)
Gin pi wang’ kod rem machalo nade mibiro tieko? (Luka 8:49-52; Rumi 8:21, 22; Fwe. 21:4)


text:
Ododo me 107: Gicelo Citefano ki Gweng
LACO ma ogungo kany-nyi aye Citefano. En obedo lapwonnye ma genne pa Yecu. Ento nen kong gin ma tye ka timme i kome kombeddi! Jo magi gitye ka bayo gweng madongo i kome. Pingo gidag Citefano kuman mumiyo gitye ka timo gin marac kit man? Wanenu kong.
Lubanga obedo ka konyo Citefano me timo tango mapol me aura. Co magi pe gimaro ticce-ni, pi meno gin gucako pyem kwede ka en pwonyo lwak ki ada. Ento Lubanga omiyo ryeko madit bot Citefano, dok Citefano onyuto woko ni jo magi gubedo ka pwonyo lok goba. Man omedo akemogi dong makato. Pi meno gumake, ci gulwongo dano me tito lok goba i kome.
Lalam dog madit openyo Citefano ni: ‘Lok magi tye atir?’ Citefano ogamo kun miyo pwony maber ma a ki i Baibul. I agikkine lokke, en otito kit ma jo maraco gudago kwede lunebi pa Jehovah i kare mukato i ngec. Ci en owaco ni: ‘Wun wurom aroma ki jo meno. Wuneko Yecu latic pa Lubanga, dok bene pe wulubo cik pa Lubanga.’
Man omiyo kiniga omako ludito dini adada! Gukayo lakgi ki akemo. Ento Citefano gire oilo wiye malo, ci owaco ni: ‘Nen! Atye ka neno Yecu ocung ka nget Lubanga yo tung acuc i polo.’ Ka guwinyo meno guketo cinggi i itgi ci gumwomme i kom Citefano. Gumake ci guywaye gutere i nge boma.
Kany gin gulunyo bongogi ci gumiyo bot awobi mo ma nyinge Caulo me gwokone. In itye ka neno Caulo? Ci jo mogo gucako celo Citefano ki gweng. Citefano ogungo piny, kit ma ineno kwede-ni, ci en olego Lubanga ni: ‘Jehovah, pe ipwodgi pi gin marac man.’ En ngeyo ni jo mogo i kin-gi lutela dini aye obwologi. I nge meno Citefano oto.
Ka ngat mo otimo gin marac i komi, in itemo wane bene, nyo i kwayo Lubanga ni owane? Meno aye pe gin ma Citefano nyo Yecu otimo. Gin onongo ber kadi wa bot jo ma pe ki kica i komgi.
Tic pa Lukwena 6:8-15; 7:1-60.
Peny
- Citefano obedo anga, dok tic ango ma Lubanga obedo ka konnye me timo?
- Gin ango ma Citefano owaco ma okelo keco bot ludito dini?
- I kare ma co meno guywayo Citefano woko i nge boma, gin ango ma gutimo i kome?
- Ki i cal-li, awobi mene ma ocung i nget bongi ni?
- Ma peya en oto, gin ango ma Citefano olego pire bot Jehovah?
- I poro Citefano, gin ango ma myero watim ka ngat mo otimo gin mo marac i komwa?
Peny mukene
- Kwan Tic pa Lukwena 6:8-15.
Tic bwolo ango ma ludito dini gutiyo kwede me temo juko tic me pwony pa Lucaden pa Jehovah? (Tic 6:9, 11, 13)
- Kwan Tic pa Lukwena 7:1-60.
Gin ango ma okonyo Citefano me lok pi kwena man maberri iyo ma ocwiny i nyim jo me Canedrin, dok gin ango ma watwero pwonyo ki i lanen-ne? (Tic 7:51-53; Rom. 15:4; 2 Tem. 3:14-17; 1 Pet. 3:15)
Kit cwiny ango ma omyero wabed kwede i kom jo ma gikwero ticwa? (Tic 7:58-60; Mat. 5:44; Luka 23:33, 34)


text:
Ododo me 81: Geno Kony pa Lubanga
COKCOK dano 50,000 aye guwoto wot mabor me a ki Babilon me o Jerucalem. I kare ma guo, Jerucalem onongo oballe adada. Pe tye ngat mo ma kwo kunnu. Luicrael omyero guyub jami ducu odoco.
I kin jami ma gukwongo gerone aye keno tyer. Man aye ka ma gityero iye gitum lee, nyo mot, bot Jehovah. I nge dwe manok Luicrael gucako gero ot pa Lubanga. Ento lukwor ma gikwo i kabedo macok pe gimito ni Luicrael guger. Pi meno gutemo keto lworo i komgi wek guwek tic woko. Olo twal, lukwor-ri gumiyo kabaka manyen me Percia oketo cik me juko tic me gedo-ni woko.
Mwaka mapol okato. Man dong tye mwaka 17 cakke ma Luicrael gudwogo ki Babilon. Jehovah ocwalo lunebine Agai gin ki Jekaria me tito ki dano me cako tic doki. Dano gugeno kony pa Lubanga, dok guwinyo lunebi. Gin gucako gedo odoco, kadi bed cik mo onongo waco ni omyero gin pe gutim.
Pi meno ladit mo me Percia ma nyinge Tatenai obino ci openyo Luicrael kit twero ango ma gitye kwede me gero ot pa Lubanga. Luicrael guwacce ni i kare ma gitye i Babilon, Kabaka Ciro owaco botgi ni: ‘Cit kombeddi, i Jerucalem ci wuciger ot pa Jehovah Lubangawu.’
Tatenai ocwalo waraga i Babilon ci openyo ka Ciro, ma dong kombeddi oto woko-ni, ada owaco meno. Cutcut waraga ma oa ki bot kabaka manyen me Percia obino woko. Waraga-ni waco ni Ciro owaco lokki ada. Dong pi meno kabaka ocoyo ni: ‘Wek Luicrael guger ot pa Lubangagi. Dok acikowu me konyogi.’ I kine ka mwaka angwen gero ot pa Lubanga otum woko, dok cwiny Luicrael obedo yom mada.
Mwaka mukene mapol okato. Kombeddi dong cokcok mwaka 48 cakke i kare ma gero ot pa Lubanga otum kwede. Jo ma i Jerucalem lucan, dok boma kacel ki ot pa Lubanga pe ginen mamwonya mada. Ki i Babilon Ejira ma laicrael ongeyo pi gin ma mitte me yubo ot pa Lubanga. Ci ingeyo gin ma en otimo?
Ejira ocito ka neno Aritakcec, kabaka me Percia, ci kabaka man ma kite ber-ri omiyo mot mapol bot Ejira me terone Jerucalem. Ejira openyo Luicrael ma gitye i Babilon me konye me tero mot magi Jerucalem. Cokcok dano 6,000 guwaco ni gibicito. Gin gitye ki ryal ki jabu mapol kacel ki kidi me wel mukene ma omyero gucit kwede.
Ejira tye ki par, pien jo ma kitgi raco gitye i yo. Jo magi gitwero kwanyo ryal ki jabugi woko, dok gitwero nekogi woko. Pi meno Ejira olwongo dano ducu kacel, kit ma itye ka neno i cal-li. Ci gulego Jehovah me konyogi i wotgi mabor me cito Jerucalem.
Jehovah ogwokogi. Ci i nge wot pi dwe angwen, gin guo i Jerucalem labongo peko mo. Man pe nyuto ni Jehovah twero gwoko jo ma gigeno kony ma a ki bote?
Ejira cura 2 nio wa i 8.
Peny
- Dano adi ma guwoto i bor piny me a ki Babilon me cito-wa i Jerucalem, ento ngo ma gin gunongo i kare ma guo paco?
- Ngo ma jo Icrael gucako gero i kare ma guo, ento gin ango ma lukworgi gutimo?
- Aggai gin ki Jekaria gubedo nga, dok gin ango ma gin guwaco ki dano?
- Pingo Tatenai ocwalo waraga i Babilon, dok lagam ango ma en onongo?
- Ngo ma Ejira otimo i kare ma en owinyo ni mitte me yubo ka ma oballe i kom ot pa Lubanga?
- Ngo ma Ejira tye ka lego pire i cal-li, kigamo lega-ne nining, dok man pwonyo wa ngo?
Peny mukene
- Kwan Ejira 3:1-13.
Ka wanongo ni watye i kabedo ma kacokke pa jo pa Lubanga pe iye, gin ango ma myero wamedde ki timo? (Ejira 3:3, 6; Tic 17:16, 17; Ibru 13:15)
- Kwan Ejira 4:1-7.
Lanen ango ma Jerubabel oweko pi jo pa Lubanga ma keme ki ribbo kit me woro mapat pat? (Nia 34:12; 1 Kor. 15:33; 2 Kor. 6:14-17)
- Kwan Ejira 5:1-5, 17 ki 6:1-22.
Pingo lukworgi pe gutwero juko tic me gero ot pa Lubanga? (Ejira 5:5; Ica. 54:17)
Tic pa ludito pa Lujudaya ma gutegi cuko cwiny Lukricitayo ma luelda me yenyo tira pa Jehovah ka gukemme ki lukworgi nining? (Ejira 6:14; Jab. 32:8; Rom. 8:31; Yak. 1:5)
- Kwan Ejira 8:21-23, 28-36.
Ma nongo peya wacako timo gin mo, lanen pa Ejira ango ma twero bedo ber me aluba? (Ejira 8:23; Jab. 127:1; Car. 10:22; Yak. 4:13-15)


text:
Ododo me 89: Yecu Olonyo Ot pa Lubanga
YECU nen calo okeco ada kany, pe kumeno? In ingeyo pingo en okeco? Akemo omako en pien co magi ma gitye i ot pa Lubanga ma i Jerucalem gubedo luworo me jami adada. Gin gitye ka temo nongo cente mapol ki bot jo ma gubino kany ka woro Lubanga.
In itye ka neno wod twoni dyang mapol ki romi ki amam ca-ni ducu? Ada, jo magi gitye ka cato lee magi kany i ot pa Lubanga. In ingeyo pingo? Pien ni Luicrael gimito lee ki winyi me atyera macalo gitum bot Lubanga.
Cik pa Lubanga waco ni ka Laicrael mo otimo gin marac, en omyero omi tyer bot Lubanga. Dok kare mukene bene onongo tye, ma Luicrael omyero gumi iye tyer. Ento Laicrael onongo dong twero nongo winyi ki lee me atyera bot Lubanga ki kwene?
Luicrael mogo onongo gitye ki winyi ki lee. Pi meno gin gitwero tyero magi. Ento Luicrael mapol onongo pe gitye ki kit lee nyo winyi mo. Dok jo mukene gikwo ka mabor ki Jerucalem ma pe gitwero kelo kadi lee acel i ot pa Lubanga. Pi meno dano gibino kany ci giwilo lee nyo winyi ma gimito. Ento jo magi gingolo wel matek ma okato kare woko bot dano. Gin onongo gitye ka bumo dano. Me medo i kom meno, myero onongo pe gubed ka cat wa i ot pa Lubanga kany.
Man aye oweko akemo omako Yecu. Pi meno en oreto meja pa jo magi ma gitye ki cente-ni ci oketo nyig centegi atata. En bene oyubo anino ki tol ogwil ci oryemo kwede lee ducu ki i ot pa Lubanga. En ociko jo ma gitye ka cato amam-mi ni: ‘Teru jami magi woko ki kany! Pe wulok ot pa Wora odok kabedo me nongo cente mabup.’
Lulub kor Yecu mogo gitye kacel kwede kany i ot pa Lubanga i Jerucalem. Gin guuro gin ma guneno Yecu tye ka timone. Ci wigi opo i kabedo ma i Baibul ma waco kom Wod pa Lubanga ni: ‘Mar pi ot pa Lubanga biwango koma calo mac.’
Ka Yecu tye kany i Jerucalem ka kwero Kato, en otimo tango mapol. I ngeye, Yecu oweko lobo Judaya ci ocako wot me dok cen Galilaya. Ento i yone kunnu, en ongolo ki i distrik me Camaria. Kong wanenu gin ma otimme kunnu.
Jon 2:13-25; 4:3, 4.
Peny
- Pingo gitye ka cato lee i ot pa Lubanga?
- Ngo ma omiyo kiniga omako Yecu?
- Kit ma itye ka neno-ne i cal-li, gin ango ma Yecu otimo, dok rukca ango ma en omiyo bot jo ma gitye ka cato winyo ni?
- I kare ma lulub kor Yecu guneno gin ma en tye ka timo-ne, ngo ma wigi opo iye?
- Kabedo mene ma Yecu owoto ki iye i kare ma en tye ka dok cen i Galilaya?
Peny mukene
- Kwan Jon 2:13-25.
Ka kitamo pi kiniga ma omako Yecu i kom lulok cente ma onongo gitye i ot pa Lubanga, tama ango ma dok i kom tic me biacara i Ot me Ker ma pe opore? (Jon 2:15, 16; 1 Kor. 10:24, 31-33)