text:
SULA MAR 6
Jo Motho Ni Kanye?
Ang’o matimore ka ng’ato otho?
Ang’o momiyo watho?
Be ng’eyo gima timore ka ng’ato otho nyalo konyowa?
1-3. Gin penjo mage ma ji penjo kuom wach tho, to dwoko mage ma dinde mopogore opogore chiwo?
MAGI gin penjo ma ji osebedo ka nigo kuom higini gana mang’eny. Gin penjo mabeyo. Kata obedo ni wan jo mage kata wadak kanye, dwoko mag penjogi nyalo konyowa.
2 E sula motelo ni mae, ne wapuonjore ni misango mar Yesu Kristo kaka rawar ne oyawo yo ma ji nyalo yudogo ngima mochwere. Bende ne wapuonjore ni Muma wacho ni nitie kinde ma “tho ok nobedie kendo.” (Fweny 21:4) Kata kamano, waduto podi watho. Ruoth Solomon ne owacho ni “jo mangima ging’eyo ni gibiro tho.” (Eklesiastes 9:5) Watemo kaka dhano ni mondo wadag kuom ndalo mang’eny kaka nyalore. Kata kamano, podi waparore ni to ang’o mabiro timorenwa ka watho.
3 Ka jowa ma wahero otho, wabedo gi kuyo. Kendo wanyalo penjore ni: ‘To gin kanye? Isandogi, koso? Be girito ngimawa? To be wanyalo konyogi? Be wabiro nenogi kendo? ’ Dinde mag pinyni chiwo dwoko mopogore opogore e wi penjogi. Moko puonjo ni ka ng’ato odak e ngima matir to obiro dhi e polo, to ka odak e ngima ma ok kare to ibiro wang’e e mach. Dinde moko puonjo ni bang’ tho, to ng’ato kalo dhi e ngima mar roho mondo omi odag gi kwerene machon. Dinde moko to puonjo ni jo motho dhi kar bura, kendo inyuologi e ringre machielo.
4. En paro mane ma dinde mang’eny puonjo e wi wach tho?
4 Puonj kaka mago ma dinde puonjo, oting’o paro achiel—ni nitie gimoro ma weyo ringrewa seche ma watho. Chiegni ni dinde duto, machon kata gi ma ndalogi, puonjo ni bang’ tho ji dhi nyime gi dak nyaka chieng’ ka gin gi teko mar neno, winjo, kod paro. To mano nyalo timore nade? Wawinjo, waneno, kendo waparo, mana nikech obwongowa tiyo. Ka ng’ato otho, obwongo ok dhi nyime gi tich. Kuom mano, teko mar paro gik machon, mar winjo kod mar neno, ok dhi nyime. Ok wanyal timo gigi ka obwongowa osetho.
ANG’O MATIMORE KA NG’ATO OTHO?
5, 6. Ang’o ma Muma puonjo e wi chal mar jo motho?
5 Gima timore ka ng’ato otho ok en gima opondo ni Jehova, Jachwech mar obwongo. Ong’eyo gima timore kuom adier, kendo Wachne ma en Muma lero maber gima timore ka watho. Gima Muma puonjo e yo maler en mae: Ka ng’ato otho, ok odhi nyime gi ngima. Tho en onge mar ngima. Jo motho ok nyal neno, winjo kata paro. Onge gimoro amora ma ok tho e ringre dhano. Dhano onge gi gimoro ni chuny, kata roho ma ok tho. *
6 Bang’ Solomon neno ni jo mangima ong’eyo ni gibiro tho, ne ondiko kama: ‘Jo motho ok ging’eyo gi moro.’ Bang’e ne omedo wuoyo e wi wachno kowacho ni jo motho ok nyal hero kata sin gi gimoro, kendo ni “onge tich, kata lony kata ng’eyo gi moro kata rieko, e liel.” (Eklesiastes 9:5, 6, 10) Zaburi 146:4 bende wacho ni ka ng’ato otho, “chieng’onogo gi moparo olal alala.” Ka watho onge gima wuok e ringrewa to dhi nyime gi ngima. Ngima ma wan-go chalo gi msuma maliel. Ka osime, mach malielno ok dhi kamoro amora. Olal alala.
GIMA YESU NE OPUONJO E WI THO
7. Yesu ne olero nade gima tho en?
7 Yesu Kristo ne owuoyo e wi chal mar jo motho. Ne otimo kamano ka ne owuoyo kuom Lazaro jal ma ne ong’eyo maber to koro ne osetho. Yesu ne owachone jopuonjrene ni: “Osiepwa Lazaro nindo.” Jopuonjrene ne paro ni tiend gima Yesu ne wacho en ni Lazaro ne yueyo e nindo ka podi ochango kuom tuwo moro. Kata kamano, mano ok e tiend gima Yesu ne wacho. Kuom mano, Yesu ne olero negi niya: “Lazaro otho.” (Johana 11:11-14) Ng’e ni kae, Yesu ne opimo tho gi yueyo kata nindo. Lazaro ok ne ni e polo kata mana e mach. Ne ok en gi malaike kata kwerene machon. Ne ok en ka ma inyuole kaka dhano machielo. Ne oyueyo e tho, mana kaka ng’at manie nindo matut, kendo ma ok nyal leko gimoro amora. Ndiko mamoko bende pimo tho gi nindo. Kuom ranyisi, ka ne ogo japuonjre ma Stefano gi kite ma nyaka otho, Muma wacho ni “nindo notere.” (Tich Joote 7:60) Kamano bende, jaote Paulo ne ondiko wach e wi jomoko e ndalone ma ne “osenindo” e tho.—1 Jo Korintho 15:6.
8. Ere kaka wanyalo ng’eyo ni dwaro mar Nyasaye ne ok en ni mondo ji otho?
8 Be dwaro mar Nyasaye mokwongo ne en ni mondo ji otho? Ooyo, ok en kamano! Jehova ne ochweyo dhano mondo odagi e piny nyaka chieng’. Mana kaka ne wase puonjore e bugni, Nyasaye ne oketo dhano ariyo mokwongo e puodho maber mar paradis. Ne omiyogi ngima makare chuth ma onge gi midekre moro amora. Jehova ne dwaro ni mondo gibed gi ngima maber. Be nitie janyuol moro amora man kod hera, ma nyalo dwaro mondo nyithinde oyud chandruok mabiro nikech bedo moti kod tho? Kuom adier, onge! Jehova ne ohero nyithinde, kendo ne odwaro mondo giyud mor mosiko e piny ka. Muma wacho kama e wi dhano: “[Jehova] osemiyo chunygi paro kuom piny [“ngima ma onge giko,” NW ] .” (Eklesiastes 3:11) Nyasaye ne ochweyowa gi gombo kata dwaro mar dak nyaka chieng’. Kendo oseyawo yo ma biro miyo gombono kata dwarono otimre.
GIMOMIYO DHANO THO
9. En ang’o ma Jehova ne onyiso Adam ni mondo kik otim, to ang’o momiyo chikni ne ok tek luwo?
9 To kare ang’o momiyo dhano tho? Mondo wayud dwoko, nyaka wanon gima ne otimore e kinde ma ne nitie dichwo achiel kende kod dhako achiel kende e piny. Muma lero ni: “Yien duto maber mar neno, kendo maber mar chiemo, Jehova Nyasaye nomiyogi dongo a e lowo.” (Chakruok 2:9) Kata kamano, ne nitie gimoro achiel ma ne ok onego gitim. Jehova ne onyiso Adam kama: “Kuom olemb yedhe duto inyalo chamo achama: to olemb yath makelo ng’eyo ber gi rach, kik icham: nikech e ndalo michamogo, tho to initho.” (Chakruok 2:16, 17) Chikni ne ok en chik matek luwo. Ne nitie yien moko mang’eny ma Adam gi Hawa ne nyalo chamo olembegi. Kata kamano, chikni koro ne miyogi thuolo mar nyiso kata goyo erokamano ni Nyasaye ma ne osemiyogi gimoro amora ma ne dwarore, kaachiel kod ngima man kare chuth. Luwo chik Nyasaye bende ne dhi nyiso ni gimiyo Wuon-gi manie polo luor kaka jatelo, kendo ni giyie luwo chikene manyiso hera.
10, 11. (a) Ere kaka dhano ariyo mokwongo ne ok oluwo chik Nyasaye? (b) Ang’o momiyo gima ne Adam gi Hawa otimo ne en ketho maduong’?
10 Gima lit en ni dhano ariyo mokwongo ne oyiero ng’anjo e nyim Jehova. Ka otiyo gi thuol, Satan ne openjo Hawa kama: “Mano adieri koso, Nyasaye osewacho, Kik ucham kuom yien duto ma ni e puodho? ” Hawa ne odwoko ni: “Chamo olemb yien me puodho to wanyalo chamo: to kuom olemb yath ma ni e dier puodho, Nyasaye osewacho niya, Kik ucham kuome, kata mule kik umule, dipo kutho.” —Chakruok 3:1-3.
11 Satan to ne owacho niya: “Ok unutho ngang’: to Nyasaye ong’eyo ka e chieng’no muchame, wang’u noyepi, mi nubedi ka Nyasaye, kung’eyo mabeyo gi maricho.” (Chakruok 3:4, 5) Satan ne dwaro ni mondo Hawa opar ni chamo olemo ma ne okwerno ne dhi konye. Kaluwore gi Satan, Hawa ne nikod ratiro mar yiero kende owuon gima ber kata marach; kuom mano ne en kod ratiro mar timo gima chunye ne dwaro. Weche ma Satan ne owacho bende ne nyiso ni Jehova en ja miriambo e wi gima ne dhi timore bang’ chamo olemono. Hawa ne oyie gi wach Satan. Omiyo ne okawo olemb yadhno mochamo. Bang’e ne omiyo chwore bende, ma en bende ne ochamo. Ne ok gitimo kamano nikech ne gikiya. Ne ging’eyo maber ni gima ne gitimono kuom adier ne en gima Nyasaye ne osekwerogi ni kik gitim. Nikech chamo olemb yadhno, ne gitamore luwo chik man kare, chik mayot luwo, kendo ne gitimo mano ka ging’eyo. Timo mano ne onyiso ni gichayo Wuon-gi manie polo kod telo mare. Chayo Jachwechgi ma jahera e yo machalo kamano ne en ketho maduong’!
12. Ang’o ma nyalo konyowa ng’eyo kaka Jehova ne owinjo bang’ Adam gi Hawa luwo yo manyiso ni ne ging’anjo?
12 Kuom ranyisi: Inyalo winjo nade ka ipidho nyathini, ma bang’e otamore luwo chikeni e yo manyiso ni ok omiyi luor kata ok oheri? Mano en gima nyalo miyo chunyi chandruok. Kuom mano, par ane kaka nyalo bedo ni Jehova ne owinjo, bang’ Adam gi Hawa luwo yo manyiso ni ne ging’anjo.
13. Ang’o ma Jehova ne owacho ni ne dhi timore ni Adam bang’ tho, to tiend wachni en ang’o?
13 Nikech timgi mar ng’anjo, Jehova koro ne onge gi gima ne nyalo miyo owe Adam gi Hawa obedie nyaka chieng’. Kuom mano, ne githo mana kaka Jehova ne owacho. Adam gi Hawa koro ne onge. Ne ok gidhi nyime gi dak kamoro machielo. Wang’eyo mae kaluwore gi gima Jehova ne owacho ni Adam bang’ nyise wach richone. Nyasaye ne owachone kama: “Nyaka idogi e lowo; nikech kanyo e ma nogolie: nikech in buru, kendo inidogi ni buru.” (Chakruok 3:19) Nyasaye ne otiyo gi buru mar lowo e chweyo Adam. (Chakruok 2:7) Ka Nyasaye ne pok otimo mano, Adam ne onge. Kuom mano, Jehova ka ne owacho ni Adam ne dhi dok e buru, tiende ne en ni Adam ne dhi bedo ma onge. Adam ne dhi bedo ma onge gi ngima mana kaka buru ma ne oti godo ka ichweye.
14. Ang’o momiyo watho?
14 Adam gi Hawa di koro ngima sani, kata kamano, ne githo nikech ne giyiero timo gima ne okwergi gi Nyasaye, omiyo ne gitimo richo. Gimomiyo watho en nikech richo Adam ne oluwo nyithinde duto. (Jo-Rumi 5:12) Richono chalo gi tuwo malich mar anyuola mayudo ng’ato ka ng’ato ma onge ng’ama nyalo tony. Nyak mar richono en tho, omiyo tho ok en gweth. Tho en jasigu, ok en osiep. (1 Jo Korintho 15:26) Mano kaka wamor ni Jehova ne ochiwonwa rawar mondo ogolwa e loch mar jasigu marachni!
NG’EYO GIMA TIMORE KA NG’ATO OTHO KONYO
15. Ang’o momiyo ng’eyo gima timore ka ng’ato otho en gima hoyo chuny?
15 Gima Muma puonjo e wi chal mar jo motho en gima hoyo chuny. Mana kaka waseneno, jo motho onge gi chandruok moro amora. Onge gimomiyo onego waluor jo motho nikech ok ginyal hinyowa. Onge kony ma gidwaro kuomwa, kendo ok ginyal konyowa. Ok wanyal wuoyo kodgi, kendo gin bende ok ginyal wuoyo kodwa. Jotend din mang’eny riambo ni ginyalo konyo jo mosetho, kendo jogo ma yie kod wechego thoro miyogi pesa. Kata kamano, ng’eyo adiera e wi gima timore ka ng’ato otho, konyowa mondo kik wuondwa gi jogo ma puonjo miriambo.
16. En ng’ano ma oseketho puonj mag dinde mang’eny, to ere kaka osebedo kotimo mano?
16 Be din mari oyie gi gima Muma puonjo e wi jo motho? Ng’eny dinde ok oyie gi wachno. Nikech ang’o? En nikech Satan oseketho puonjgi. Satan tiyo gi din mar miriambo e puonjo ji ni bang’ ringregi tho, gibiro dhi nyime gi dak ka gin roho. Mani en miriambo ma Satan osebedo ka tiyogo kaachiel gi miriambo mamoko e golo ji kuom Jehova Nyasaye. Ere kaka otimo mano?
17. Ang’o momiyo puonj mar mach misande ji en puonj ma ok mi Jehova luor?
17 Mana kaka osenyis e weche motelo, dinde moko puonjo ni ka ng’ato odak e ngima ma ok mi Nyasaye luor, bang’ tho to obiro dhi e mach mak tho, ka mibiro sande nyaka chieng’. Mani en puonj ma ok mi Nyasaye luor. Jehova en Nyasaye ma jahera, kendo ok onyal sando ji e yo machalo kamano. (1 Johana 4:8) Inyalo neno nade ng’at ma kumo nyathine ka oketo lwet nyathino e mach? Be inyalo miyo ng’at ma kamano luor? Be inyalo kata mana temo dwaro mondo obed osiepni? Kuom adier, ok inyal! Mano en nikech inyalo mana neno ng’atno kaka ng’ama kwiny ahinya. To ema Satan dwaro ni mondo wane Jehova kaka ng’at ma biro sando ji nyaka chieng’!
18. Lamo jo motho en puonj ma otenore e miriambo mane mar dinde?
18 Satan bende tiyo gi dinde moko e puonjo ji ni bang’ tho, ji bedo roho ma onego omi luor gi jo mangima. Kaluwore kod puonjni, roho mag jo motho nyalo bedo osiepe man gi teko kata wasigu malich mag jo mangima. Ji mang’eny osebedo ka yie gi puonjni. Giluoro jo motho, kendo gi miyogi luor ka gilamogi. Mopogore gi mano, Muma puonjo ni jo motho nindo, kendo ni onego walam mana Jehova Nyasaye kende, Jachwech kendo Jachiwo marwa.—Fweny 4:11.
19. Ng’eyo gima timore ka ng’ato otho konyowa winjo puonj mane mar Muma e yo makare?
19 Ng’eyo gima timore ka ng’ato otho, konyi mondo kik wuondi gi miriambo mag din. Ng’eyo puonjno bende konyi winjo e yo makare puonj mamoko mag Muma. Kuom ranyisi, bang’ ng’eyo ni ji ok dhi dak kamoro kaka roho bang’ tho, biro miyo puonj mar geno e ngima mochwere e paradis e piny kae, owinjoreni e yo malong’o.
20. En penjo mane ma wabiro wuoye e sula maluwo mae?
20 E kinde machon ahinya, Ayub ng’at makare ne openjo niya: “Ka dhano otho, nobed mangima kendo koso? ” (Ayub 14:14) Be ng’at ma nindo e tho nyalo bedo mangima kendo? Gima Muma puonjo e wachni en gima hoyo chuny ahinya, mana kaka sula maluwo mae biro nyiso.
^ par. 5 Mondo iyud weche adimba e wi “chuny” kod “roho,” ne Apendiks e ite mag 208-211.


c: text/html

text:
Be Un gi Jotelo Michulo?
Mana kaka Jokristo mokwongo, Joneno mag Jehova onge gi jotelo. Joneno duto mosebatisi gin jotich Nyasaye mopwodhi ma lendo kendo puonjo. Joneno madirom 100 loso kanyakla achiel. E moro ka moro kuom kanyaklago, chwo motegno e winjruokgi gi Nyasaye tiyo kaka “
jodongo” ei kanyakla. (Tito 1:5) Onge chudo moro amora ma imiyogi nikech tije ma gitiyo.
Puonjri Weche Momedore
PENJO MA JI JOPENJO
Joneno mag Jehova Yudo Pesa Kanye Masiro Tijgi?
Ne kaka tij lendo mitimo e piny mangima dongo kata obedo ni ok kwa sadaka kendo ok gol achiel kuom apar.
GIN JOMAGE MATIMO DWARO MAR JEHOVA E KINDEGI?
Jodong-Kanyakla Konyo Kanyakla mag Joneno mag Jehova e Yo Mane?
Jodong-kanyakla gin owete molony e wach Nyasaye moket mondo ota kanyakla. Gikonyowa e yore mage?

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
GIK MAKELO MOR E NGIMA JOOT
Gima Nyalo Konyo Kend mar Ariyo Odhi Maber
HERMAN: * “Dhako ma ne an-go mokwongo kendo ma ne adakgo kuom higni 34, ne otho nikech tuwo mar kansa. Ne achako akendo dhako machielo miluongo ni Linda. Linda ne neno ni asiko apime gi chiega mokwongo. E wi mano, osiepena ne siko wuoyo kuom kido mabeyo ma ne chiega mokwongo nigo, kendo mano ne chwanyo Linda.”
LINDA: “Kane wakendore gi Herman, ne asiko aneno ni ok anyal pong’o kama chi Herman mokwongo noweyo. Ne en dhako ma ji nohero ahinya, ne omuol, kendo ne en dhako modimbore. Ne awuoro kabe Herman nyalo hera kaka ne ohere.”
Herman gi Linda mor ni ne gikendore. Linda, ma kendne mokwongo ne okethore, wacho ni Herman en dichwo maber ahinya. Kata kamano, mana kaka gisewacho malo kae, giyie ni kend mar ariyo nyalo kelo pek ma kend mokwongo ne ongego. *
Kapo ni in e kend mar ariyo, ineno nade kendno? Dhako miluongo ni Tamara ma ne ochak okend higni adek bang’ kane kendne mokwongo okethore, wacho niya: “Sama ji odonjo e kendgi mokwongo, gima nie pachgi en ni kendgino biro siko nyaka chieng’. To e kend mar ariyo, tek mondo ng’ato obed gi paro ma kamano nikech ong’eyo ni kend nyalo kethore.”
Kata kamano, chwo gi mon mang’eny mosedonjo e kend mar ariyo oseyudo mor mogundho e kendgino. Ne gitimo kinda ma gimiyo kendgi odhi maber—in be kend maru nyalo dhi maber! Inyalo timo nang’o? Ne ane pek moko adek majabedoe e kend mar ariyo kod kaka puonj mag Muma nyalo konyi nyagori kod pekgo. *
PEK 1: ITEMO GENG’O PARO MAG KEND MACHON KIK CHOCH KEND MA INTIERE SANI.
Miyo miluongo ni Ellen modak South Africa wacho kama: “Wiya ok nyal wil gi chwora mokwongo. Apare moloyo sama wadhi bayo kuonde ma ne wajodhiye kode. Kinde moko, apo mana ka apimo chwora masani gi chwora mokwongo.” To komachielo, kapo ni jaodi ema ne nie kend machielo kapok ukendoru, inyalo yudo ka ichwanyori ka osiko owuoyo e wi jaode mokwongo.
PARO MANYALO KONYO: Ng’e ni ok nyalre mondo ng’ato wiye owil gi jal ma ne okendorego, to moloyo, kane gisedak kuom higni mang’eny. Jomoko be wacho ni kinde moro gisepo ka giluongo jaodgi masani gi nying jaodgi machon! Ere kaka inyalo nyagori gi pek kaka mago? Muma wacho ni ‘wabed gi chuny mang’won’ ka watemo ketore e chal mar jomoko.—1 Petro 3:8.
Kik nyiego omi itam jaodi wuoyo e wi ng’at ma ne okendorego chon. Kapo ni jaodi dwaro wuoyo e wi jaode machon, nyise ng’wono kuom chikone iti. Bende, kik irikni paro ni opimi gi jaode machon. Dichwo miluongo ni Ian, ma ne ochako okendo higni apar mokalo, wacho niya: “Kaitlyn chiega ne ok ne marach sama awuoyo e wi chiega ma ne otho. Kar mano, noneno mbaka ma kamago kaka yo mar ng’eya maber.” Inyalo yudo ni mbaka ma kamago konyi loso winjruok motegno gi ng’at ma koro ikendorigo sani.
Ket pachi kuom kido mabeyo ma jaodi masani nigo. En adier ni samoro jaodi masani onge kido kata nyalo moko ma ne jaodi machon nigo. Kata kamano, nyalore ni nitie kuonde motimoe maber ahinya. Omiyo, teg kend maru masani kuom keto pachi e kido mabeyo mineno e jaodi masani maok ipime kata ‘ipore gi ng’at machielo.’ (Jo Galatia 6:4) Jal miluongo ni Edmond, manie kend mar ariyo wacho kama: “Mana kaka ok inyal bet gi winjruok machal gi osiepeni mopogore opogore, mano bende e kaka onge kend manyalo bedo machal gi machielo.”
Ang’o minyalo timo mondo kik iwe paro mabeyo mag kendni mokwongo ochoch kend ma inie sani? Dichwo miluongo ni Jared wacho niya: “Chieng’ moro ne anyiso chiega ni kendna machon ne chalo gi buk maber ma ne wandiko kaachiel gi chiega mokwongo. Kinde ka kinde, aparo weche mabeyo e kendwano mana ka gima asomo bugno. Kata kamano, mano ok e ngimana masani. Koro wandiko bugwa an kaachiel kode, to mano e ngimana masani kendo amorgo.”
TEM ANE TIMO KAMA: Penj ane jaodi kabe mbaka e wi jaodi machon chwanye. Fweny kinde maok owinjore wuoyo e wi kend machon.
PEK 2: ITEMO TUDORI GI OSIEPE MACHON MAOK ONG’IYO GI ACHIEL KUOMU.
Javier, ma ne ochako okendo higni auchiel bang’ kane gisewere gi chiege mokwongo, wacho kama: “Bang’ kinde kane wasekendore, chiega ne paro ni moko kuom osiepega ne siko none anona.” Dichwo miluongo ni Leo to ne oromo gi pek mopogore. Owacho kama: “Jomoko ne nyiso chiega e wang’a kaka chwore mokwongo ne ber.”
PARO MANYALO KONYO: Tem ketori e chal mar osiepeni. Ian, ma ne owuo kuome motelo, wacho kama: “Aparo ni kinde moko, osiepe machon winjo ka litnegi tudore gi ng’at mokawo kar ng’at ma ne ging’eyo chon kendo ok giwinj ka gin thuolo.” Omiyo tem neno weche kaka gineno, ‘bed mamuol’ gi ji duto. (Tito 3:2) Mosmos, osiepeni gi joodu biro ng’iyo gi jaodi masani. Nikech ngimau koro oselokore, nyalo bedo ni osiepeu bende biro lokore. Javier, mosewuo kuome motelo wacho ni kaka kinde ne kalo, en kaachiel gi chiege ne gichako tudore kendo gi osiepegi machon. Omedo wacho kama: “Kata kamano, watemo loso osiepe manyien ma ong’eyowa mana e kendwa masani, kendo mano konyowa.”
Ket e paro kaka jaodi winjo sama itudori gi osiepeni machon. Kuom ranyisi, kapo ni mbaka ochakore e wi kend ma ne inie mokwongo sama in gi osiepeni machon, ti gi rieko mondo irwak jaodi masani e mbakano. Muma wacho ni ka ng’ato wuoyo maok oparo, wechene nyalo ‘chwowo chuny ji kaka gi ligangla; to weche mag jo mariek kelo ngima.’—Ngeche 12:18.
TEM ANE TIMO KAMA: Tem ng’eyo motelo osiepe ma achiel kuomu nyalo yudo ka tekne tudorego. Wuouru e wi kaka unyalo dwoko penjo ma osiepego nyalo penjou kata gima unyalo wacho kapo ni mbaka owuok e wi kend machon.
PEK 3: IYUDO KA TEK GENO JAODI NIKECH NG’AT MA NE IKENDORIGO MOKWONGO NE OWEYI.
Andrew, dichwo ma ne chiege oweyo wacho niya: “Ne ajabedo gi kibaji ahinya ni dipo ka akendo dhako mabiro weya kendo.” Bang’e, Andrew nokendo dhako miluongo ni Riley. Andrew medo wacho niya: “Ne aneno ni ne ok anyal bedo dichwo maber kaka chwor Riley machon. Samoro ne aluor ka aparo ni Riley ne nyalo neno ni ok an dichwo maber mi oweya mondo odhi okende gi dichwo machielo.”
PARO MANYALO KONYO: Wuo gi jaodi ayanga kuom weche machando chunyi. Muma wacho niya: “Ka onge jong’ad rieko ji ok yud gi ma gidwaro; to ka nitie jong’ad rieko mang’eny, giyudogi.” (Ngeche 15:22) Andrew gi Riley ne owuoyo ayanga e kindgi ka ginyiso gima nie chunygi kendo mano ne okonyogi genore ng’ato gi nyawadgi. Andrew wacho niya: “Ne anyiso Riley ni korka kora ketho kend ok en yo mar loyo chandruok, kendo ni ok natim kamano ngang’. Riley be nosingona kamano. Gie sani, ageno Riley chuth.”
Kapo ni jaodi masani en ng’ama jaode machon ne oweyo, tim duto minyalo mondo imi ogeni. Kuom ranyisi, Michel gi Sabine ma ne moro ka moro kuomgi kendgi machon okethore, ne owinjore ni ng’ato onyis nyawadgi sa moro amora ma otudore gi jaode machon. Sabine wacho ni: “Mano ne omiyo wagenore kendo wabedo gi chuny mokuwe.”—Jo Efeso 4:25.
TEM ANE TIMO KAMA: Ka in dichwo, ket tong’ e tudruok mibedogo gi joma mine, bed ni en wuoyo kodgi wang’ gi wang’, kokalo e simo, kata e Intanet, kendo dhako bende otim kamano e tudruokne gi joma chwo.
Ji mang’eny ma osedonjo e kend mar ariyo ngimagi osedhi maber, kendo in be kend mari nyalo dhi maber. Donge en adier ni idonjo e kend mar ariyo ka ing’eyori maber moloyo kaka ne ing’eyori kane idonjo e kend mokwongo? Andrew ma ne owuo kuome motelo wacho kama: “Ngimana gi Riley osedhi maber nyowuoyo. Dak ma wasedakgo kuom higni 13 osemiyo osiep me kindwa obedo motegno kendo ok dwaher ni gimoro opogwa.”
^ par. 3 Nyinge moko oloki.
^ par. 5 En adier ni kaka ng’ato winjo ka jaode otho opogore ahinya gi kaka ng’ato winjo ka jaode oweye nikech kendgi okethore chuth. Kata kamano, sulani biro konyo joma nie chal ariyo mopogorego onyagre maber gi kend mar ariyo.
^ par. 7 Mondo iyud weche momedore e wi kaka inyalo nyagori gi pek ma jabedoe e pidho nyithindo maok magi masie, ne sula mawiye wacho ni “Jinsi Familia za Kambo Zinavyoweza Kufanikiwa” e Amkeni! ma April 2012, mogo gi Joneno mag Jehova.
PENJRI ANE KAMA . . .
Moko kuom kido mabeyo ma ahero ahinya kuom jaoda gin mage?
Kapo ni mbaka ochakore e wi kendna machon, anyalo timo nang’o mondo jaoda masani kik chwanyre kendo one ni ahere?
Puonjri Weche Momedore
KAKA JOODI NYALO BEDO GI NGIMA MAMOR
Beduru Jo Adiera e Kindu
Be bedo ja adiera e kend en mana ka ng’ato ok odonjo e terruok?


text:
DUL 8
To pa Yecu Twero Kelo Boti Ngo?
Yecu oto wek wan wabed kwo. Jon 3:16
Ma nino adek dong okato i nge to pa Yecu, mon mogo gucito ka limo lyelle ci gunongo iye tye nono. Jehovah onongo ocero Yecu woko ki i to.
Lacen Yecu onyutte bot lureme nyo lukwenane.
Adada, Jehovah ocero Yecu macalo cwec me cwiny matek dok ma pe twero to. Lupwonnye pa Yecu gunene i kare ma en cito malo i polo.
Lubanga ocero Yecu dok oketo en me doko Kabaka me Ker pa Lubanga. Daniel 7:13, 14
Yecu omiyo kwone macalo ginkok me koko wan dano. (Matayo 20:28) Lubanga omiyo watwero kwo nakanaka, pi ginkok meno.
Jehovah ocimo Yecu macalo Kabaka me loyo lobo. En biloc kacel ki jo 144,000 ma gin lugen ma kicerogi ki i lobo me kwo i polo. Yecu kacel ki dano 144,000 magi gitye gamente matir ma tye i polo—en aye Ker pa Lubanga.—Niyabo 14:1-3.
Ker pa Lubanga biloko lobo doko paradic. Lweny, turo cik, can, ki can cam bibedo pe. Dano bibedo ki yomcwiny me ada.—Jabuli 145:16.


text:
LOK MA I POK NGEYE | KIT ME LWENY KI PAR
Paro Kwo me Ot
Janet owaco ni: “I nge kare manok ma wora oto, cwara owacca ni etye ka winye ki dano mo. Ma pe otero kare, labongo poyo wiya nyo cikka, en ocoko bongine ci oweka ki lutinowa aryo.” Janet onongo tic ento mucarane pe romo pango ot. En onongo tye ka paro jami mukene mapat ki cente. En bene owaco ni, “Paro pi kit ma abicobo kwede ki tic ma dong odong i wiya kena-ni obwoya woko. Cwinya obedo ka pida pien pe atwero miyo lutinowa jami ma mitte ducu kit macalo lunyodo mukene gitimo kwede. Ki bene kombeddi-ni, atye ka paro pi kit ma jo mukene ginena kwede kacel ki lutinona. Tika gitamo ni atimo jami ducu ma mitte me gwoko nyomwa?”
Lega okonyo Janet me diyo cwinye ki dok dongo watte ki Lubanga. “Anongo kwo tek adada i dyewor ka nongo piny oling mot dok pe aromo juko parra. Lega kacel ki kwano Baibul gikonya weko anino. Wang Baibul ma amaro aye Jo Pilipi 4:6, 7 ma wacci: ‘Pe wubed ki par i kom gin mo, ento i lok ducu wumi Lubanga onge gin ma wumito i lega ki i bako dogwu kacel ki miyo pwoc bene. Man bimiyo kuc pa Lubanga ma kato ngec pa jo ducu gwoko cwinywu ki tamwu maber.’ Abedo ka lega tyen mapol i dyewor dok awinya kit ma kuc pa Jehovah kweyo kwede cwinya.”
Lok me cuko cwiny ma Yecu omiyo i kare ma tye ka miyo Pwonye me wi Got-ti konyowa ka watye ki par mo keken: “Wonwu ngeyo gin ma wumito ma nongo peya wupenye.” (Matayo 6:8) Dok omyero waleg bote. Lega obedo yo ma pire tek ma weko ‘wanyikke cok bot Lubanga.’ Adwogi maber ango ma wanongo? ‘En bene binyikke cok botwa.’
Ada, lega pe weko wawinyo maber keken ento bene konyowa i yo mapat ka par tye i cwinywa. Jehovah, ngat ma ‘gamo lega-gu ducu,’ timo jami ma mitte pi jo ducu ma gilego bote ki niye. (Jabuli 65:2) Meno aye gin mumiyo Yecu opwonyo lulub kore ni “guleg jwijwi, guwek ol.” (Luka 18:1) Omyero wamedde ki penyo pi tira kacel ki kony pa Lubanga, kun wabedo ki genni en biminiwa mot pi niyewa. Omyero pe wabed ki akalakala i kom miti kacel ki kero ma Jehovah tye kwede me timo jami ma mitte piwa. Wanyuto ni watye ki niye matek ka ‘walego ma pe wakeng.’
GIN MA NIYE OBEDO
Ento niye te lokke ngo? Niye kwako ‘ngeyo’ Lubanga macalo dano adana. (Jon 17:3) Mukwongo, watimo man ka wakwano Lok pa Lubanga. Wapwonyo ni en nenowa ki acel acel dok mito konyowa. Ento, niye me ada pe kwako ngeyo gin moni madok i kom Lubanga keken. Niye bene kwako bedo ki larem matek ki Lubanga. Kit ma timme kwede i kin jo aryo moni, pe waromo mako lirem ma kit meno i dyewor acel keken. Niyewa ‘medde ki dongo’ ka nongo wabedo ka pwonyo lok madok i kome kun ‘watiyo gin ma iye mito,’ ki dok waneno kit ma en konyowa kwede. (2 Jo Korint 10:15; Jon 8:29) Meno aye niye ma okonyo Janet me lweny ki par mapol.
Janet owaco ni: “Gin ma okonya me dongo niyena aye bedo neno kit ma Jehovah goyo laane i kom jami ma atimogi. Tyen mapol, warwatte ki pekki ma watamo ni pe waromo lweny kwedgi. Pien walego bot Jehovah tyen mapol, en kare ducu obedo ka konyowa i jami mogo ma nongo an wiya ocung woko. Ka apwoye, man poyo wiya i kom jami mapol ma en otimo pira. En kare ducu obedo ka konyowa i kare ma mitte kikome. * Dok omiya lirem me ada, ma gin aye omege ki lumege me kacokke. Gin kare ducu gikonya ka atye ki peko dok ginyuto lanen maber bot lutinona.
“Dong angeyo gin mumiyo Jehovah owaco i Malaki 2:16 ni: ‘Adag gonyo nyom.’ Pi luot ma balle pe, man tim mo ma nyuto gen manok adada. Mwaki mapol dong okato ma cwara oweka kwede, ento i cawa mukene abedo kic kic dok awinyo calo iwacci konya pe. Ka awinyo kumeno, atemme me konyo jo mukene dok man aye gin ma konya kare ducu me rwenyo par.” Keto i tic cik ma iye lac me Baibul ma wacci omyero pe wabed kekenwa okonyo Janet pe me bedo ki par mapol. *
Lubanga aye “won jo ma wongi pe, dok en bene ma gwoko mon to.”
Janet owaco ni: “Gin ma okonya aye bedo ki ngec ni Lubanga tye ‘won jo ma wongi pe, dok en bene ma gwoko mon to.’ En pe biwekowa kit ma cwara owekowa-ni.” (Jabuli 68:5) Janet ngeyo ni meno Lubanga pe temowa ki “tiyo gin marac.” Ma ka meno, en miyo ryeko bot “jo ducu ki yomcwiny” kacel ki “tek madwong me twero” me lweny ki par mapol.
Ento ka watye ki par pien kwowa tye ka mading kono?
^ para. 9 Nen 1 Jo Korint 10:13; Jo Ibru 4:16.
^ para. 10 Pi ngec mukene ma lubbe ki gin ma myero itim wek ilweny ki par, nen wi lok ma wacci “Are You in Control of Your Life?” i Awake! me Julai 2015 ma tye nonge i www.jw.org.


text:
SOMO MAR 8
Ang’o Momiyo Nyasaye Oweyo Richo gi Chandruok Mondo Obedie?
1. Richo ne ochakore nade?
Richo ne ochakore e piny kane Satan owacho miriambo mokwongo. Ne ochwe Satan kaka malaika makare chuth, kata kamano, ne “ok ochung’ e adiera.” (Johana 8:44) Ne onyago gombo mar yudo lamo ma en ratiro mar Nyasaye kende. Satan ne owuondo Hawa, dhako mokwongo, kendo ne owuonde mondo oluwe kar luwo Nyasaye. Adam ne oriwo Hawa lwedo e ketho chik Nyasaye. Yiero mar Adam ne okelo chandruok koda tho.—Som Chakruok 3:1-6, 19.
Kane Satan owacho ne Hawa ni oketh chik Nyasaye, ne ochako ng’anjo ne ratiro mar Nyasaye mar bedo jaloch, kata ne duong’ne kaka jal Mamalo Chutho. Thoth dhano oseriwo Satan lwedo e kwedo Nyasaye kaka Jaloch. Omiyo Satan osebedo jaloch kata “jaduong’ mar pinyni.”—Som Johana 14:30; 1 Johana 5:19.
2. Be chwech mar Nyasaye ne orem e yo moro?
Tije duto mag Nyasaye gin makare chuth. Dhano koda malaike ma ne Nyasaye ochweyo ne nigi nyalo mar makore gi chike Nyasaye e yo makare chuth. (Rapar mar Chik 32:4, 5) Nyasaye ne ochweyowa gi nyalo mar yiero timo gik makare kata gik maricho. Nyalono miyowa thuolo mar nyiso ni wahero Nyasaye.—Som Jakobo 1:13-15; 1 Johana 5:3.
3. Ang’o momiyo Nyasaye oweyo richo mondo obedie nyaka chil kawuono?
Kuom kinde, Nyasaye oseweyo ng’anjo ne loch mare mondo odhi nyime. Nikech ang’o? Mondo onyis ni onge ber mabedoe e bwo loch moro amora mopogore gi mare. (Eklesiastes 7:29; 8:9) Wachno nenore maler sani bang’ higini 6,000 mag loch mar dhano. Joloch ma dhano ok osetieko chuth lweny, mahundu, timbe maok kare, kata tuoche.—Som Yeremia 10:23; Jo Rumi 9:17.
Mopogore gi loch mar dhano, loch mar Nyasaye kelo ber ne jogo morwako lojno. (Isaiah 48:17, 18) Machiegni, Nyasaye biro tieko sirkande duto mag dhano. Mana jogo moyie ni Nyasaye oloch e wigi ema biro dak e piny.—Isaiah 11:9.Som Daniel 2:44.
4. Horuok mar Nyasaye miyowa thuolo mar timo ang’o?
Satan nowacho ni dhano tiyo ne Jehova mana nikech gik ma giyudo kuome. Be diher nyiso kuom ngimani ni wachno en miriambo? Mano nyalore! Horuok mar Nyasaye miyowa thuolo mar nyiso ka be wadwaro ni Nyasaye oloch e wiwa kata wadwaro ni dhano ema oloch e wiwa. Wanyiso yiero ma wasetimo kuom ngima ma waluwo.—Som Ayub 1:8-12; Ngeche 27:11.
5. Wanyalo timo ang’o mondo wanyis ni wayiero Nyasaye obed Jalochwa?
Wanyalo yiero Nyasaye obed Jaloch marwa kuom manye kendo luwo lamo madier ma otenore e Wach Nyasaye, ma en Muma. (Johana 4:23) Wanyalo tamore Satan kik loch e wiwa kuom weyore gi siasa koda lweny, mana kaka Yesu ne otimo.—Som Johana 17:14.
Satan tiyo gi tekone mondo omi timbe anjawo koda timbe makelo hinyruok onere kaka timbe mabeyo. Ka watamore luwo timbe ma kamago, moko kuom osiepewa koda wedewa nyalo jaro kata kwedowa. (1 Petro 4:3, 4) Omiyo timo yiero en gima ochomowa. Be wabiro makore gi jogo mohero Nyasaye? Be wabiro luwo chikene mag rieko kendo mag hera? Ka watimo kamano, wabiro nyiso ni Satan ne oriambo kane owacho ni e bwo tem, onge ng’ato ang’ata manyalo winjo Nyasaye.—Som 1 Jo Korintho 6:9, 10; 15:33.
Hera mar Nyasaye ne dhano miyo wabedo gadier chuth ni richo koda chandruok norum. Jogo manyiso e ngimagi ni giyie gi wachno biro dak e mor e piny nyaka chieng’.—Som Johana 3:16.
Puonjri Weche Momedore
Ang’o ma Muma Puonjo Kuom Adier?
Ang’o Momiyo Nyasaye Oweyo Chandruok Mondo Obedie?
Ji mang’eny neno ni Nyasaye ema kelo chandruok duto ma ji yudo e piny. In ineno nade? Puonjri gima Nyasaye wacho kuom gimomiyo chandruok nitie.


text:
SOMO MAR 10
Lamo mar Joot En Ang’o?
Chakre kinde machon, Jehova osedwaro ni joot duto okaw kinde ka gin kanyachiel, ka gitego winjruok margi kode koda winjruok margi kaka joot. (Rapar mar Chik 6:6, 7) Emomiyo Joneno mag Jehova oyango kinde moro e juma ka juma mondo gitim lamo mar joot ka giwuoyo e yo mokuwe e wi wach moro sie mamulo winjruokgi gi Nyasaye. Kata kapo ni idak kendi, mago nyalo bedoni kinde mabeyo ahinya mag bedo kanyachiel gi Nyasaye kitimo puonjruok e wi wach moro miyiero timoe nonro e Muma.
En thuolo mar sudo machiegni gi Jehova. “Suduru machiegni gi Nyasaye to en bende nosud iru.” (Jakobo 4:8) Wanyalo ng’eyo Jehova maber ka wapuonjore kido mage koda gik mosetimo mayudore e Wachne mondiki. Yo mayot mar chako Lamo mar Joot en kawo kinde ka un kanyachiel mondo usom Muma gi dwol, samoro ka uluwo chenro mar somo Muma mitimo juma ka juma e Chokruok mar Ngimawa kod Tijwa Kaka Jokristo. Unyalo pogo kama usomo e kind joot te, kae to uduto unyalo wuoyo kuom weche ma upuonjoru e Ndiko.
En thuolo mar sudo machiegni gi joodwa. Chwo koda mondegi, jonyuol koda nyithindgi, tego winjruok manie kindgi ka gipuonjore Muma kaka joot. Mago onego obed kinde mag mor gi kuwe, kendo odiechieng’ ma joot gombo ahinya ni ochop. Jonyuol nyalo yiero wiye manyalo konyo nyithindgi kaluwore gi hikgi, ginyalo kata tiyo gi sula moko mayudore e Ohinga mar Jarito koda Amkeni! kata ma yudore e websaitwa mar jw.org/luo. Unyalo wuoyo e wi chandruok moro ma nyithindu kaloe e skul koda kaka ginyalo nyagore gi chandruogno. Donge, unyalo neno program moro ma yudore e JW Broadcasting (tv.jw.org) kae to uwuoye kanyachiel. Unyalo tiegoru kuom wero wende mibiro wer e chokruoge mag kanyakla, kae to bang’e ka usetimo puonjruok, unyalo chamo gimoro matin.
Kinde makendeni mar Lamo Jehova kaka joot juma ka juma, biro konyo joot oyud mor e wach Nyasaye kendo Nyasaye biro gwedho ahinya kinda ma giketo.—Zaburi 1:1-3.
Ang’o momiyo wayango kinde mar timo lamo mar joot?
Ang’o ma jonyuol nyalo timo mondo kinde puonjruok okel mor ne joot duto?


text:
APENDIXS
Chieng’’ Bura—En Ang’o?
ANG’O mabiro e pachi seche ma ji wuoyo e wi Chieng’ Bura? Ji mang’eny paro ni tara gi tara mag ji biro chung’ ng’ato ka ng’ato e nyim kom-duong’ mar Nyasaye. E nyime kanyo, giwacho ni ibiro ng’ad bura ni ng’ato ka ng’ato. Ni jomoko biro yudo ngima mar paradis e polo, to jomoko ibiro miyo kum mar sand ma ok rum. Kata kamano, Muma to miyowa paro mopogore ahinya kuom gima biro timore e kindeno. Wach Nyasaye wuoyo kuom kindeno kaka kinde mar geno gik mabeyo, kod loso gik moko obed manyien, to ok kinde ma opong’ gi gik makelo luoro.
E Fweny 20:11, 12, wasomo gima jaote Johana ne ondiko e wi Chieng’ Bura: “Eka naneno kom duong’ mang’ongo marachar, kod Jal mobetie; piny gi polo noringo oa e wang’e, mi ne ok giyudore kendo. To naneno jo motho, jo madongo gi jo matindo, kochung’ e nyim kom duong’; kendo noel kitepe. Kitabu machielo bende noel, ma en kitap ngima. Jo motho nong’adnigi bura gi gik ma ne gitimo, mondiki e kitepego.” Jang’ad Bura ma iwuoyo kuome kae, en ng’a?
Jehova Nyasaye e Jang’ad Bura maduong’. Kata kamano, oketo tij ng’ado bura e lwet ng’at machielo. Kaluwore gi Tich Joote 17:31, jaote Paulo ne owacho ni, Nyasaye “oseketo chieng’ ma jalo moseyiero nong’adie ni piny bura makare.” Jang’ad Bura ma oseketni en Yesu Kristo ma ne ochier. (Johana 5:22) Kata kamano, Chieng’ Bura chakore karang’o? To okawo kinde maromo nade?
Buk mar Fweny nyiso ni Chieng’ Bura chakore bang’ lweny mar Har-Magedon, kinde ma loch Satan e piny ibiro kethi. * (Fweny 16:14, 16; 19:19–20:3) Bang’ Har-Magedon, Satan kod jochiende mage ibiro tweyo e bur matut kuom higini gana achiel. E kinde mag higini gana achielgo, ji 144,000 ma dhi e polo, biro bedo jong’ad bura, kendo gibiro ‘locho gi Kristo kuom higini gana achiel.’ (Fweny 14:1-3; 20:1-4; Jo-Rumi 8:17) Chieng’ Bura ok en mana gima timore mapiyo piyo e odiechieng’ achiel. En gima kawo higini gana achiel.
E kinde mag higini gana achielgo, Yesu Kristo biro “ng’ado bura ni jo mangima gi jo motho.” (2 Timotheo 4:1) “Jo mangima” nobed “oganda mang’ongo” ma biro tony e lweny mar Har-Magedon. (Fweny 7:9-17) Jaote Johana bende ne oneno ‘jo motho . . . kochung’ e nyim kom-duong’’ mar bura. To mana kaka Yesu ne osingo, “ji duto manie liete nowinj dwonde [dwond Kristo], kendo giniwuog oko” kokalo kuom chier. (Johana 5:28, 29; Tich Joote 24:15) Kata kamano, ibiro ng’ad ni ji duto bura kaluwore kod ang’o?
Kaluwore kod fweny ma ne jaote Johana oyudo, “noel kitepe,” kendo “jo motho nong’adnigi bura gi gik ma ne gitimo, mondiki e kitepego.” Be ei kitepegi ondikie gik ma ji ne otimo chon? Ooyo, bura ok bi ng’adi kaluwore kod gik ma ji ne otimo ka pok githo. Ere kaka wang’eyo mano? Muma wacho ni: “Ng’at mosetho osegonye oa e richo.” (Jo-Rumi 6:7) Kuom mano, jo michiero nochak ngima manyien ka richogi duto machon osewenigi. Kitepego kare nyaka bed ni ochung’ne chike mamoko mag Nyasaye ma ibiro medi. Mondo gidag nyaka chieng’, jo mabiro tony e Har-Magedon, kod joma ibiro chiero, ibiro dwaro mondo giluw chike Nyasaye, kaachiel kod dwaro moro amora ma Jehova biro elo e kinde mag higini gana achielgo. Kuom mano, ibiro ng’ad ni ng’ato ka ng’ato bura kaluwore gi gima gitimo e kinde mag Chieng’ Bura.
Chieng’ Bura biro miyo ji tara gi tara thuolo margi mokwongo mar puonjruok dwach Nyasaye, kendo mar dak kaluwore gi dwarone. Mani nyiso ni, chenro malach mar tij puonjo ji biro betie. Kuom adier, ‘jo modak e piny ginipuonjre tim makare.’ (Isaiah 26:9) Kata kamano, ok ji duto ma biro yie dak kaluwore gi dwach Nyasaye. Isaiah 26:10 wacho ni: “Kata igoso ng’a marach, to ok nopuonjre tim makare; notim marach e piny mobet kare, kendo odagi yie duong’ mar Jehova.” Jo marichogi ibiro negi chuth e kinde mag Chieng’ Bura.—Isaiah 65:20.
Kochopo giko mar Chieng’ Bura, dhano mabiro dong’ ‘nodok mangima’ chuth ma gibed dhano makare maonge richo moro amora. (Fweny 20:5) Kuom mano, Chieng’ Bura biro dwoko ne dhano ngima makare chuth ma ne en-go kar chakruok. (1 Jo Korintho 15:24-28) Bang’e, tem mogik biro timore. Ibiro gony Satan ka ma otweye, kendo ibiro yiene mondo otem wuondo dhano dichiel mogik. (Fweny 20:3, 7-10) Jogo ma okwede biro neno kaka wach ma ne ondiki ei Muma chopo kare chuth niya: “Jo matir ginicham piny, mi ginidagie nyaka chieng’.” (Zaburi 37:29) Ee, Chieng’ Bura nobed gweth ni dhano duto makare!
^ par. 1 Mondo iyud weche mamoko e wi Har-Magedon, ne buk miluongo ni Insight on the Scriptures, Volume 1, ite mag 594-595, 1037-1038, kod sula mar 20 e buk miluongo ni Worship the Only True God. Buge ariyogo duto ogo gi Joneno mag Jehova.


text:
Penjo Moa Kuom Josombwa
Jotich Nyasaye nochako bedo e tuech mar Babilon Maduong’ karang’o?
Jotich Nyasaye nochako bedo e tuech mar Babilon Maduong’ bang’ ka higni mag 100 osechakore nyaka e higa mar 1919. Ang’o momiyo otim lokruok e wi puonjni?
Nitie gik mathoth ma nyiso ni tuejni norumo e higa mar 1919 kane ochok Jokristo mowal e kanyakla ma nosepwodh mobedo maler. Par wachni: Ka nosechung Pinyruodh Nyasaye e polo e higa mar 1914, higni ma noluwo bang’e, jotich Nyasaye nokalo e tem kendo ne opwodhgi mos mos kigolo kuomgi puonj mag miriambo. * (Mal. 3:1-4) Kae to e higa mar 1919, Yesu noyiero “jatich mogen kendo mariek” mondo ota jotich Nyasaye mosepwodhi komiyogi ‘chiemb [chuny] e kinde mowinjore.’ (Mat. 24:45-47) Mano e higa ma jotich Nyasaye nochako lamo Nyasaye e yo mowinjore kendo. To mano e higa ma bende ne ogolgie e tuech mar Babilon Maduong’. (Fwe. 18:4) Kata kamano, tuejno nochakore karang’o?
Kuom higni mang’eny, ne wasebedo ka walero ni tuejni nochakore e higa mar 1918 kendo ni nokawo kinde matin ka jo Nyasaye nie bwo Babilon Maduong’. Kuom ranyisi, Mnara wa Mlinzi ma Mach 15, 1992 nowacho kama: “Mana kaka jotich Nyasaye machon ne oter e tuech e piny Babilon kuom kinde, e kaka e higa mar 1918 jotich Jehova nobedo e tuech mar Babilon Maduong’.” Kata kamano, nonro mosemed tim nyiso ni tuejni nochakore chon to ok e higa mar 1918.
Kuom ranyisi, wanon ane achiel kuom weche ma ne okor e wi tuejni kod kaka ne idhi gony jo Nyasaye oa e tuech. Wachno yudore e bug Ezekiel 37:1-14. Ezekiel noneno e fweny hoho moro mopong’ gi choke. Jehova nolero ne Ezekiel ni chokego ochung’ ne “dho od Israel ngima.” Weche ma nokor ma ne wuoyo e wi golo jotich Nyasaye oae tuech, chopo e okang’ malach e wi “Israel mar Nyasaye.” (Gal. 6:16; Tich 3:21) Bang’e, Ezekiel neno ka chokego bedo mangima kendo gibedo oganda lweny maduong’ gilala. To mano kaka wechego nyiso kaka winjruok ma jotich Nyasaye ne nigo kode nochako chier mos mos mochopo e higa mar 1919! Kata kamano, ndikoni nyiso nade ni jotich Nyasaye nobedo e tuech kuom kinde malach?
Mokwongo, iwacho ni chokego “osetuwo” kata ni “gituwo ahinya.” (Eze. 37:2, 11) Mano nyiso ni weg chokego nosebedo kotho kuom kinde malach. Mar ariyo, chokego bedo mangima mos mos, to ok en gima timore atima dichiel. Piny nokwongo omor, kae to oyiengni, kendo “choke notudore, chogo gi chogo wadgi.” Bang’ mano, ne omed “leche” gi “ring’o” kuomgi. Kae to, chokego, lechego, kod ring’o ne oum gi del kata pien. Bang’e, “muya nodonjo kuomgi” mi “gibedo mangima.” Gikone, Jehova notero joge ma nosechiero e pinygi. Magi duto nokawo kinde.—Eze. 37:7-10, 14.
Oganda Israel machon nobedo e tuech kuom kinde malach. Mano nochakore e higa mar 740 ka Kristo podi kane ogol pinyruoth ma masawa ma ne nigi dhoudi apar e pinygi mi otergi e tuech. Kae to e higa mar 607 ka Kristo podi, ne oketh Jerusalem kendo ne oter joma nodak e bwo pinyruodh Juda ma ne ni yo milambo e tuech bende. Kinde mag tuech norumo e higa mar 537 kane Jo-Yahudi odok thurgi mondo gichak giger hekalu kendo, kae to giduok lamo maler Jerusalem.
Bang’ nono weche manie ndikogo, nenore maler ni nyaka bed ni jo Nyasaye nobedo e tuech mar Babilon Maduong’ kuom kinde malach to ok mana kochakore higa mar 1918 nyaka 1919. Kinde tuejno ne dhi chakore riat gi kinde ma ogolo ne dhi dongoe kanyachiel gi ngano mochung’ ne “nyithind Pinyruoth.” (Mat. 13:36-43) Kinde ma ngano gi ogolo ne dhi dongoe riat, ochung’ne kinde ma Jokristo madier ne dhi bedo manok kopimgi gi joma nong’anyo moweyo adiera. Inyalo wach ni kanyakla mar Jokristo ne otue gi Babilon Maduong’. Tuejno nochakore ka higni mag 100 osechakore, kendo ne odhi nyime nyaka e kinde ma ne opwodhie hekalu mar ranyisi e ndalo mag giko.—Tich 20:29, 30; 2 The. 2:3, 6; 1 Joh. 2:18, 19.
E kinde malach ma jotich Nyasaye ne nie tuech, jotend dinde kod josiasa, ma ne gombo ni osik e loch, ok ne oyie mondo joma ne gilocho e wigi ong’e Wach Nyasaye. E kindego, somo Muma e dhok ma ji ne nyalo winjo ne en richo maduong’. Joma ne timo kamano ne iwang’o kogurgi e yath. To ng’ato ang’ata ma ne nyalo wacho gima opogore gi ma jopuonj dinde puonjo, ne itimone gik malich miwuoro, to mano ne geng’o adiera kik landre.
Waseneno bende kaka jo Nyasaye nogony koa e dinde mag miriambo. Mano nochako timore karang’o kendo e yo mane? Tij duoko lamo madier ne timore mos mos. Kane tijno ochako, “piny noyiengini” e yor ranyisi, to mano notimore higni miche ka ndalo mag giko pok ochakore. Kata obedo ni puonj mag miriambo nokwako kama lach, jomoko ma noluoro Nyasaye nochung’ motegno ne lamo madier e okang’ ma ne ginyalo timogo kamano. Moko kuomgi notimo kinda mar loko Muma e dhok ma ji ne nyalo winjo. Moko to ne lando adiera ma ne gisefwenyo e Wach Nyasaye.
Kae to e giko higni mag 1800, Charles Taze Russell kod lange notiyo matek mondo gichak keto ayanga adiera manie Muma. Mano inyalo pim gi ring’o kod pien miketo e chokeka. Gased Zion’s Watch Tower kod buge mamoko nokonyo joma chunygi ni kare ofweny adiera. Bang’e, gige lendo mamoko kaka “Photo-Drama of Creation” ma nolos 1914 kod bug The Finished Mystery ma ne ogo e higa mar 1917 bende nojiwo jo Nyasaye. Gikone, e higa mar 1919, jo Nyasaye nochako lamo Nyasaye e yo makare. Kaka kinde medo kalo, jotich Nyasaye mowal ma pod odong’ e piny, dhi nyime riwore kanyachiel gi joma nigi geno mar dak e piny, kendo giduto gisebedo “oganda lueny maduong’ gilala.”—Eze. 37:10; Zek. 8:20-23. *
Kaluwore gi weche ma wasenonogi, nenore maler ni jo Nyasaye nobedo e bwo tuech mar Babilon Maduong’ ka ne tim ng’anyo ne adiera ochakore ka higni mag 100 osechakore. Magi ne gin kinde matek ma chal gi ma ne oganda Israel machon oneno ka notergi e tuech. Wanyalo bedo mamor ni kata obedo ni jo Nyasaye noneno matek kuom higni miche, sani wadak e kinde ma ‘joma riek rieny ka ler,’ to ‘ji mang’eny ipwodho mondo gibed joma beyo kendo maler’!—Dan. 12:3, 10. The Bible in Luo, 1976.
Be Satan nokawo Yesu achiel kachiel ma okete e wi hekalu sama ne oteme?
Kokete e yo mayot, ok wanyal wacho gadier ka be Yesu nochung’ e wi hekalu e yo masie, kata ka notimo kamano e yor fweny. Nitie kinde ma bugewa osebedo ka wacho ni gik moko ariyogo nyalo bedo ni notimore.
Mokwongo, we wanon ane gima Muma wacho. Injili ma ne Mathayo ondiko e wi wachni kotelne gi roho mar Nyasaye, wacho niya: “Kae to Jachien nokawe motere e dala malerno, mi nokete malo e wi hekalu e tado molwor gi ohinga.” (Mat. 4:5) Injili mar Luka ma be wuoyo e wi wachno, kete kama: “Mi notere ei Jerusalem mi nokete malo e wi hekalu e tado molwor gi ohinga.”—Luka 4:9.
Chon, bugewa ne wacho ni gigi ok ne otimore e yo masie. Kuom ranyisi, gaset mar The Watchtower ma Mach 1, 1961, nolero wachno kama: “Ok en gima owinjore wacho ni weche ma wuoyo e wi tembe duto ma Yesu noromogo e thim, notimore e yo masie. Adiera en ni onge got ma rabora ahinya ma ng’ato nyalo chung’ie ma tang’ne ‘pinjeruodhi duto mag piny kod ber mar duong’gi.’ Kamano bende, wanyalo wacho ni Satan ne ok otero Yesu achiel kachiel nyaka ‘e dala malerno’ mi ‘okete malo e wi hekalu e tado molwor gi ohinga.’ Ok nochuno ni otim kamano eka mondo temno obed mager.” Kata kamano, bang’e, gasede mag The Watchtower osenyiso ni ka di ne Yesu otimo kaka Satan ne temo nyise, Yesu donegore owuon.
Jomoko wacho ni nikech Yesu ne ok en Ja-Lawi, ne oonge gi ratiro mar chung’ e wi sang’tuari mar hekalu. Omiyo, ne iparo ni ‘notere’ e hekalu e yor fweny. Mano chal gi gima notimore ne Ezekiel higni miche motelo ne kinde Yesu.—Eze. 8:3, 7-10; 11:1, 24; 37:1, 2.
Kata kamano, ka po ni tembego notimore mana e yor fweny, nitie penjo moko ma betie:
Be temno notimore adier?
Tembe mamoko ma notemgo Yesu ne dwaro ni otim gik moko aching’. Satan nonyiso Yesu olok kite masie obed makate, kendo nonyise ni ogo chonge piny olame. Donge mano nyiso ni tem mar lwar wuok e hekalu bende ne en gima notimore aching’?
Komachielo, ka en adier ni Yesu nochung’ achiel kachiel e wi hekalu, nitie penjo moko ma pod betie:
Be Yesu noketho chik kuom chung’ e wi hekalu?
Ere kaka Yesu nochopo Jerusalem koa e thim?
Nonro mosemed tim konyowa ng’eyo weche moko ma samoro nyalo konyowa dwoko penjo ariyo mogikgi.
Mokwongo, Profesa D. A. Carson wacho ni wach ma notigo e dho Grik ni hi·e·ron’, molok ni “hekalu,” e ndiko ma wuoyo e wi tembe ma Yesu noromogogo, “nenore ni ochung’ ne hekalu duto, to ok mana sang’tuari kende.” Omiyo, ok nochuno ni Yesu ochung’ e wi sang’utuari wuon wuon. Kuom ranyisi, nonyalo chung’ e kona ma ne ni yo nyandwat mar hekalu. Wuok kanyo nyaka chop mwalo e Hoho mar Kidron, ne en fut ma dirom 450. E konano ne nitie wi ot mopamore kendo kanyo e ma ni malo mogik e hekalu. Jasomo moro machon miluongo ni Josephus nowacho ni ka ng’ato ochung’ kanyo ma ong’iyo piny, to “kawira wira” ne dhi make nikech piny ne ni mabor nyowuoyo. Nikech Yesu ne ok en Ja-Lawi, ne inyalo yiene ochung’ kanyo kendo chung’ kanyo ne ok nyal kelo ywaruok moro amora.
To ere kaka ne inyalo ter Yesu e hekalu ka koni to ne en e thim? Dwoko en ni ok wanyal ng’eyo gadier. Nikech tembe Yesu owuo mana kuomgi e yo machuok, ok wanyal wacho ni tembego nokawo kinde malach ma romo nade kendo ok wanyal wacho ni en kanye sie ma Yesu ne nitie e thim. Ok wanyal tamore ni ne nyalore mondo Yesu owuoth kodhi Jerusalem, kata obedo ni timo kamano ne nyalo kawo thuolo malach. Weche mondik e Muma ok wach ni Yesu nobedo e thim kuom kinde duto ma noromo gi tembe. Kar mano wechego wacho mana ni ne otere Jerusalem.
To nade tem ma nonyis Yesu “pinjeruodhi duto mag piny kod ber mar duong’ ma gin-go”? Ne ok oneno pinjeruodhigo duto gi wang’e aching’nimar onge got ma ng’ato nyalo chung’ie mi one pinjeruodhi duto. Omiyo, nyalo bedo ni Satan notiyo gi fweny moro mondo onyis Yesu pinjeruodhigo, mana kaka inyalo ti gi projekta gi skrin e nyiso ng’ato kuonde mopogore opogore manie piny. Kata obedo ni temno ne inyalo ti gi fweny, tem ma Satan ne dwaro ni Yesu ‘olame’ to nyalo bedo ni notimore e yo masie to ok e yor fweny. (Mat. 4:8, 9) Kare inyalo wach ni tem ma ne dwaro ni Yesu ochikre kowuok e hekalu ne en gima adier kendo mano ne nyalo miyo gik maricho oyude bang’ timo mano. Timo kamano ne miyo temno bedo mager moloyo ka ne en mana e yor fweny.
Adiera en ni mana kaka nosewach motelo e chak sulani, ok wanyal ramo ni tembegi notimore aching’ kata e yor fweny. Bende, ok wanyal tamore yie ni ne nyalore ni Yesu odhi Jerusalem mi ochung’ e wi hekalu. To gima wanyalo bedogo gadier en ni tembegi ne gin gik ma notimore adier kendo Yesu nomiyo Jachien dwoko e moro ka moro kuomgi.
^ par. 1 Bug Ezekiel 37:1-14 kod Fweny 11:7-12 wuoyo e wi wach duoko lamo madier ma ne otimore e higa mar 1919. Kata kamano, weche mokor e bug Ezekiel wuoyo e wi kaka ne idhi duok jotich Nyasaye duto e lamo madier bang’ bedo e tuech kuom kinde malach miwuoro. Komachielo, weche mokor e bug Fweny wuoyo e wi kaka grup matin mar owete mowal ma ne tayo jo Nyasaye e weche lamo nochako tiyo kendo, bang’ kosechung tijgi kuom kinde machuok.


text:
OHINGA MAR JARITO Na. 5 2016 | Ere Kama Inyalo Yudoe Hoch?
Waduto wadwaro hoch ma wuok kuom Nyasaye, to ahinya-ahinya e kinde mag chandruok. Gasedni lero yore ma Nyasaye hoyowago e kinde ma kamago.
COVER SUBJECT
Waduto Wadwaro Hoch
Ere kama inyalo yudoe hoch sama watni kata osiepni otho, sama tich okethoreni, sama kendni okethore, kata sama ituo kata hiki oniang’?
COVER SUBJECT
Yore ma Nyasaye Hoyowago
Ne kuonde ang’wen minyalo yudoe hoch sama in e chandruok.
COVER SUBJECT
Hoch ma Wayudo e Kinde mag Chandruok
Ne kaka ji mang’eny oseyudo weche ma konyogi e seche mowinjore.
IMITATE THEIR FAITH
‘Lwenyni En mar Jehova’
Ang’o ma ne okonyo Daudi tieko Goliath? Ang’o ma sigand Daudi nyalo puonjowa?
Sigand Daudi gi Goliath
—Be En Aena Sigana Mochuogi?
Nitie joma keto kiawa ka be gik ma Muma wacho e wi Daudi gi Goliath notimore adier. Be gin kare?
MUMA LOKO KIT NGIMA JI
Ne Ajamirima Kendo Nager
Ang’o ma nokonyo Ja-Mexico moro ma nohero dhawo mondo olok kit ngimane?
Ang’o ma Muma Wacho?
Ji ni gi paro mopogore opogore e wi Pinyruodh Nyasaye. Muma to wacho ang’o e wi Pinyruodhno? Dwoko ma Muma chiwo nyalo mako dhogi.
Weche Momedore Mayudore e Intanet
Ang’o Momiyo Onego Alem? Be Nyasaye Biro Dwoko Lamona?
Yo milemogo e ma biro nyiso ka be Nyasaye biro dwoko lamoni kata ooyo.


text:
LUW YIE MARGI | DAUDI
‘Lwenyni En mar Jehova’
TEM ane neno ka Daudi riyore e kind jolweny koguenyore kodgi. Jolwenygo ringo a kuma ji kedoe ka giluor ahinya. Ang’o momiyo giluor kamano? Nyaka bed ni Daudi ne winjo ka giluongo nying ng’at moro nyadinwoya. Ka Daudi nochopo kama koro nonyalo neno maber gik ma ne timore, noneno rabet moro mochung’ ma ok ngikni e paw lweny. Nyalo bedo ni Daudi pok nonenoga ng’at ma rabet kamano.
Rabetno ne nyinge Goliath! Daudi koro ne nyalo neno ayanga gimomiyo jolwenygo ne luor kamano—Goliath ne en ng’at mogangore ka thwon got. Kata e seche ma ne ok orwakore gi lep lweny, pod noduong’ moloyo chwo ariyo koriw kanyachiel. E kindeni to norwako gige lweny, kendo ne en jalweny ma ratego kendo mong’ith. Nothiano kowacho ne Jo-Israel mondo okel ng’ato orakre kode. Tem ane paro dwol maduong’ ma kok matek e bath got konchiel ka jaro jolweny mag Israel kaachiel gi ruodhgi ma Saulo. Nobwogo ji kowacho ni ng’ato owuog odhi oked kode, mondo gine kaka otieko lwenyno ma ok okedo kata!
Kihondko nomako Jo-Israel ahinya. Ruoth Saulo bende iye ne ludore marach nikech luoro. Daudi nofwenyo ni rabetno nosebedo ka jaro oganda Nyasaye kuom dwe achiel te! Jo-Filistia ne rito mondo Jo-Israel okel ng’ato oked gi Goliath, to onge Ja-Israel ma nochiwore chomo Goliath tir. Goliath to ne medo mana jaro Jo-Israel. Wachno nochando chuny Daudi ahinya. Ne en wich-kuot maduong’ neno kaka luoro nomako ruodh Jo-Israel kod jolweny mage duto, moriwo nyaka owete Daudi adek ma dongone! E wang’ Daudi, Goliath ne ok kuod mana wi jolwenj Israel kende, to noyanyo Jehova Nyasach Jo-Israel! Kata kamano, ang’o ma rawera matin kaka Daudi ne nyalo timo e wi wachni? To yie ma ne Daudi onyiso nyalo puonjowa ang’o e kindegi?
‘OLNE MO NIKECH JALI E EN!’
Waom ane wachni gi chien matin, dweche moko mang’eny motelo. E odhiambo moro, rawera ma Daudi ne kwayo rombe wuon-gi e bath gode mag Bethlehem. Ne en rawera ma jachia. Nyalo bedo ni ne en jahigni apar gi wiye kama, kendo ne en gi wenge ma pichni mopong’ gi rieko. E seche ma ne oyueyo, nohero goyo thum mayom. Chuech mag Jehova ne more ahinya, kendo kaka ndalo ne medo kalo, e kaka nomedo lony e goyo thum. E odhiambo ma wawuoyeni, ne oor ne Daudi wach ni wuon-gi ne luonge mapiyo.
Ka nochopo, noyudo Jesse wuon-gi ka wuoyo gi jaduong’ moro moti ahinya. Jaduong’no ne en janabi Samuel. Jehova noore mondo owal achiel kuom yawuot Jesse mondo obi obed ruodh Israel bang’ Saulo. Samuel noyudo oseneno owete Daudi abiriyo madongo duto, to Jehova nonyiso Samuel ayanga ni onge kata achiel kuomgi ma noyiero. Ka Samuel noneno Daudi, Jehova nonyise niya: ‘Olne mo nikech jali e en! ’ Samuel noyawo dho tung’ moro ma nigi mo makende, mi noolo mo moko e wi Daudi ka owetene madongo duto neno. Chakre chieng’no, ngima Daudi nolokore chuth. Muma wacho kama: “Muya [kata roho] mar Jehova nobiro kuom Daudi gi teko nyaka a chieng’no.”
Be Daudi koro nochako rikni kogombo bedo ruoth mapiyo mana nikech nosewale? Ooyo, noikore rito mondo roho mar Nyasaye e ma okonye ng’eyo kinde ma ne odhi chakoe tich makendeno. Ka pod norito, nodhi nyime rito rombe wuon-gi kobolore. Nochiwore timo tijno gi chunye te kendo gi chir. Nitie kinde moko ariyo ma sibuor kod dubu ne omonjo rombe wuon-gi. Daudi ok notemo riembo ariemba lego gi kuma bor. Kar mano, nochako kedo kodgi ma ok oketho kinde mondo ores rombe wuon-gi. Kinde ariyogo duto, nonego le makwinygo kende owuon!
Kinde nokalo, kae to chieng’ moro noluong Daudi kendo. Ruoth Saulo nosewinjo humbe maber. Kata obedo ni Saulo pod ne en jalweny motegno, Jehova ne ok mor kode nikech noweyo luwo chike Jehova. Jehova nosegolo rohone kuom Saulo, kendo mano nomiyo ochako bedo mager kendo nosiko ochich gi ji achicha. Nitie gimoro achiel kende ma ne nyalo kueyo chuny Saulo. Gino en thum mayom. Moko kuom jotij Saulo nosewinjo humb Daudi kaka ne en jago thum ma thiring’inyi kendo jalweny motegno. Omiyo noluong Daudi, kendo nobedo achiel kuom joma goyo ne Saulo thum kendo jating’-ndai.
Rowere nyalo puonjore gik mang’eny kuom yie ma ne Daudi nigo. Daudi notiyo gi thuolone e timo gik ma ne nyalo miyo obed gi winjruok maber gi Jehova. E wi mago, nopuonjore lony moko ma ne nyalo miyo ndike tich e yo mayot. To moloyo duto, noikore luwo kaka roho mar Jehova ne chike. To mago doko puonj mabeyo ma waduto wayudo!
“CHUNY JI KIK NYOSRE NIKECH JALO”
E kinde ma ne Daudi tiyo ne Saulo, kinde ka kinde noyudoga thuolo mar dhi kwayo rombe wuon-gi. Seche moko noyudo thuolo malach, to seche moko noyudo machuok. E kinde kaka mago e ma Jesse wuon-gi noore ir owetene madongo adek ma ne nigi Saulo e lweny. Daudi noluwo mana kaka nonyise. Nowuok koting’o gik ma nonego oter ne owetene, kendo nodhi nyaka e Hoho mar Ela. Ka nochopo, nobwok ahinya ka noyudo ka weche ni e akerekeke mana kaka oler e chak sulani. Jolweny mag Israel nochung’ e bath hoho konchiel, to Jo-Filistia ne ni e bath hoho komachielo.
Daudi noneno ni ok nonyal ling’ aling’a to weche richo kamano. Ere kaka jolweny mag Jehova Nyasaye mangima ne nyalo bedo maluor e okang’ machalo kamano, mana nikech dhano adhana ma be lamo nyiseche manono. E wang’ Daudi, Goliath ne jaro Jehova owuon. Omiyo, Daudi nochako wuoyo gi jolwenj Israel e wi kaka ne inyalo lo Goliath. Gik ma Daudi ne wachogo nogore e it Eliab owadgi maduong’. Nokwedo weche Daudigo kowacho ni Daudi nodhi kanyo mana mondo one lweny. Kata kamano, Daudi nodwoke kama: “Asetimo ang’o koro? Ok apenjo maber koso? ” Kendo nodhi nyime wuoyo gi chir e wi kaka nodhi loyo Goliath, kae to ng’at moro nodhi opimo ne Ruoth Saulo wechego. Ruoth nowacho ni luongne Daudi.
Daudi nowuoyo e wi Goliath kojachir. Nonyiso ruoth kama: “Chuny ji kik nyosre nikech jalo.” Kiwacho adier, chuny Saulo gi joge nosenyosore marach nikech Goliath. Samoro ne gineno ni gin nyodunde ahinya ka gipimore gi rabetno. Ne gitemo paro kaka jalweny malichno ne nyalo nywasogi mana ka tugo. Daudi to ne onge gi paro ma kamago. Mana kaka wabiro neno, en ne ok one lwenyno kaka jomamoko ne nene. Omiyo, nochiwore kedo gi Goliath.
Saulo nokwere matek kama: ‘In ok dak inyal dhi kedo gi Ja-Filistiani, nikech in mana wuoyi ma pod a, to en osebedo jakedo nyaka a tinne.’ Be mano nyiso ni Daudi ne en nyathi matin e kindeno? Ooyo, en mana ni hike pok noromo higni mag dhi e lweny, kae to samoro bende ne pod onenore ka ng’ama tin. Kata kamano, Daudi noseng’ere kaka ng’ama olony e kedo, kata obedo ni hike e ka ne hawo piero ariyo.
Daudi nonyiso Saulo mondo oyiene ayiea odhi oked gi Goliath. Nopimo ne Saulo kaka nosekedo gi sibuor kod dubu mi onegogi. Dibed ni ne osungore? Ooyo. Daudi nong’eyo ng’ama nokonye kedo gi le magergo. Nowacho ne Saulo kama: ‘Jehova ma noresa e kok sibuor, kendo e kok dubu e ma dhi resa e lwet Ja-Filistiani.’ Gikone, Saulo noyie kode, mowachone kama: ‘Ara dhiwa, kendo Jehova nobed kodi.’
Be diher bedo gi yie kaka mar Daudi? Ka en kamano, to ket e pachi ni yie ma ne Daudi nigo ne ok otenore kuom gik ma noparo apara. Kar mano, noyie kuom Nyasaye nikech nong’eyo Nyasaye e yo maber kendo noseneno e ngimane owuon kaka Nyasaye nosebedo ka konye. Nong’eyo ni Jehova en Nyasaye ma ong’eyo rito jotichne kendo ochopo singoge. Ka wadwaro ni wabed gi yie ma kamano, onego wadhi nyime nono yore Nyasaye. Ka wayie mondo Wachne ma en Muma otawa, wabiro bedo gi yie motegno mana kaka Daudi.
‘JEHOVA NOCHIWI E LWETA’
Saulo nokawo gigene mag lweny mi orwako ne Daudi. Gigo noriwo koti ma ne dwa chalo gi mar Goliath. Nolose gi mula, kendo nopong’ gi chumbe molwowore olwowore ka kalagakla rech. Kata kamano, ka Daudi notemo wuotho korwako gig lweny mapekgo, noyudo ka gihinge ma ok ne ginyal konye. Ne ok otiege bedo jalweny, omiyo ne ok ong’iyo rwako gik ma kamago. Gige Saulo mag lwenygo to koro nohinge ni chuth, nikech Saulo ne rabora moloyo Jo-Israel duto! (1 Samuel 9:2) Nolonyo gigo, kendo nokawo gik ma nong’iyo tiyogo e rito rombe.
Daudi nokawo ludhe mar kwath, nong’awo bagne matin e goke, kendo noting’o orujre. E kindegi, orujre nyalo nenore ka gima nono, kata kamano e kindeno ne itiyo kode kaka gir lweny. Orujre ne iloso gi tonde ariyo mag pien motue ofuko moro mothanyore e kindgi, kendo nokonyo jokwath ahinya. Ng’ato ne nyalo keto kidi e ofuko mothanyoreno, kae to owiro orujre matek e wiye, kae to oweyo tol achiel mondo kidi odirre matek, ma koyudo gimoro to ohinyo marach kata onego. Orujre ne konyo ahinya e lweny e okang’ ma kata jolweny moko ne nigi kidienje mag joma olony e bayo orujre.
Ka Daudi koro noseikore kamano, noreto kochomo ir Goliath. Nyaka bed ni Daudi ne lemo gi chunye duto sama nokulore kokwanyo kite abich mapoth e aora motwo ma ne ni e hoho. Kae to nochomo paw lweny koringo!
Ka ne Goliath oneno rawera ma Daudi, ang’o ma noparo? Ndiko wacho kama: ‘Nojare niwira ne en mana wuoyi ma pod a, ng’a ma silwal ma jaber.’ Kae to Goliath nokok kowacho niya: ‘An mana guok koso, momiyo ibiro kuoma gi odungni? ’ Nyaka bed ni noneno luth kata odunga ma Daudi noting’o, to orujre to ne ok oneno. Nokuong’o Daudi kotiyo gi nying nyiseche mag Jo-Filistia kendo nosingore ni nodhi chiwo ringre Daudi ne winy kod ondiegi manie thim.
Dwoko ma Daudi nochiwo ne onyiso ni ne en gi yie motegno, kendo dwokono pod ong’ere nyaka sani. Nonyiso Goliath kama: ‘In ibiro kuoma gi ligangla, gi tong’ gi dindo, to an abiro kuomi mana e nying Jehova mar ogendini, Nyasach jokedo mag Israel, ma in isethianone.’ Daudi nong’eyo ni teko dhano kod ligangla kende ok oromo. Goliath nochayo Jehova owuon, kendo Jehova ne ok dhi weye kamano. Mana kaka Daudi nowacho, ‘lwenyno ne en mar Jehova.’
Daudi bende ne neno maber kaka Goliath ne en ng’ama rabet ma nigi ligangla ma ok tugo. Kata kamano, ne ok oyie mondo gik ma kamago olud iye. Ne ok otimo makosa ma Saulo gi jolwenyge notimo. En ne ok opimore gi Goliath. Kar mano, nopimo Goliath gi Jehova. Goliath ne ogangore ahinya kopime gi chwo mamoko. Borne ne hawo mita adek (mita 2.9). Kata kamano, kopime gi Jehova, ne ok en gimoro! Ne ochal mana ka dede ma Jehova ne dhi thwinyo mana ka diemo wang’!
Daudi noringo kochomo ir Goliath, nosoyo lwete e bag mi okawo kidi. Noketogo e orujre kendo nowire matek e wiye ma kidi ochako liyo. Goliath nochorore ir Daudi, ka samoro ng’ama noting’o ne Goliath okumba e ma notelo. Nyalo bedo ni nikech Goliath ne rabora mokalo tong’, mano nomiyo jal ma ne oting’one okumba ne ok nyal ng’awo okumbano malo moromo geng’o pat wi Goliath. To pat wiye kanyo e ma Daudi nohimo.
Daudi nodiro kidi ma ne nie orujre. Tem ane neno ka piny oling’ thi ka kidi ma Daudi obayo liyo kochomo pat wi Goliath. Jehova nokonyo Daudi mondo odimb wi Goliath dichiel kende ma ok onwoyo. Kidino nogoyo pat wi Goliath modonjo iye. Ng’at ma raduonglono nolwar piny auma! Nyaka bed ni ng’at ma noting’o ne Goliath okumba noyuyo ng’wech. Daudi nosudo machiegni gi Goliath, nokawo ligangla Goliath, mi ong’adogo wiye.
Gikone, Saulo gi jolwenyge koro chunygi noduogo mi gibedo jochir. Ne gigoyo koko matek ka gilawo Jo-Filistia. Weche notimore mana kaka Daudi nosenyiso Goliath ni, ‘Jehova enoketu e lwetwa.’
E ndalowagi, jotich Jehova ok ked e lweny ma aching’. Kinde mag lwenje ma kamago noserumo. (Mathayo 26:52) Kata kamano, pod dwarore ni waluw yie mar Daudi. Mana kaka Daudi, wan be onego wane Jehova kaka Nyasaye achiel kende monego watine kendo wami luor. Nitie seche ma wanyalo neno ni chandruoge ma wakaloe ng’eny mohingowa, kata kamano chandruogego tin malich kopimgi gi teko mang’eny ma Jehova nigo. Ka wayiero mar tiyo ne Jehova kendo keto yie kuome kaka Daudi notimo, wanyalo bedo gadier ni onge tem kata chandruok moro amora ma nyalo tamowa nyagorego. Onge gima tek mohingo Jehova!


text:
SOMO MAR 6
Tudruok Kanyachiel gi Jokristo Wetewa Konyowa e Yore Mage?
Kata obedo ni nyaka wakal e thimbe moyugno mondo wachop e chokruogewa, kata kit yamo rach machalo nade, wajodhi e chokruogewa mag Jokristo maok wabare. Ang’o momiyo Joneno mag Jehova timo kinda ahinya mondo gichokre kanyachiel gi Jokristo wetegi kata obedo ni ginyagore gi pek mapile mag ngima kendo ginyalo bedo mool bang’ tiyo matek e odiechieng’?
Konyowa timo dongruok e yore Nyasaye. Kowuoyo kuom jogo machokore e kanyakla, Paulo nondiko ni mondo ‘gidewre e kindgi.’ (Jo-Hibrania 10:24) Tiend wachni en ni “wadew ahinya” jowetewa, ma en temo ng’eyogi maber. Omiyo weche jaoteno jiwowa ni mondo wabed joma dewo jowetegi. Ka wang’eyo joot mamoko ma Jokristo, wabiro fwenyo ni moko kuomgi oseloyo maber pek moko machalo gi ma koro wanyagorego kendo ni ginyalo konyowa loyo pekgo wan be.
Konyowa loso osiepe masiko. E chokruogewa, joma waromogo ok gin mana osiepe mawiye wiye, to gin owete gi nyiminewa ma gin osiepewa machiegni ahinya. Kinde mamoko bende wabedo gi kinde mag yueyo mowinjore ka wan kanyachiel. Bedo kanyachiel e yo ma kamano konyowa e yo mane? Wapuonjore geno jowetewa, kendo mano tego hera manie kindwa. Kae to, sama jowetewa kalo e chandruok, wakonyogi mapiyo nikech yudo ka waseloso osiep motegno e kindwa. (Ngeche 17:17) Ka wabedo osiepe ji duto manie kanyaklawa, wanyiso ni ‘wadewo jowetewa.’—1 Jo-Korintho 12:25, 26.
Wajiwi ni iyier jogo matimo dwaro mar Nyasaye ema obed osiepeni. Ibiro yudo osiepe ma kamago e kind Joneno mag Jehova. Kik gimoro amora moni bedo kanyachiel kodwa.
Ang’o momiyo wayudo ber ka wabedo kanyachiel gi jowetewa e chokruok?
Diher ng’eyo Joneno manie kanyaklawa karang’o?


text: 4 Nikech Kristo noyudo sand e ringruok, un bende ikreuru gi paro ma kamano; nikech ng’at moseyudo sand e ringruok koro oseweyo richo2 mondo odag kuom ndalone modong’ ka en e ringruok, ok kochopo gombo mag dhano, to koro nikech timo dwaro mar Nyasaye.3 Nimar ndalo mosekadho ne oromou timo dwaro mar ogendni kane udonjo e timbe mag wang’-teko, owruok gi gombo, metho mokalo tong’, nyasi mochochni gi koko mokalo tong’ kod mer, metho ma ji piemie kod lamo mag sanamu, ma en gima chik okwero.4 Giwuoro gimomiyo ok udhi nyime wuotho kodgi e timbegi modwanyore mag anjawo, omiyo giwuoyo kuomu e yor achaya.5 To jogo biro dwoko wach e nyim jal moseikore ng’ado bura ne joma ngima kod joma osetho.6 Kuom adier, mano e momiyo ne oyal wach maber bende ne joma otho, mondo kata obedo ni ing’adonegi bura e ringruok ka luwore gi kaka dhano neno, to e wang’ Nyasaye gibed mangima ka luwore gi kaka roho maler chiko.7 To giko mar weche duto osekayo machiegni. Kuom mano, beduru joma pachgi long’o, kendo kinde duto beduru moikore* wuoyo gi Nyasaye e lamo.8 To moloyo duto, beduru gi hera matut e kindu, nikech hera umo richo mogundho.9 Beduru joma rwako joweteu ma ok ung’ur.10 E okang’ ma ng’ato ka ng’ato oseyudogo mich moro, oti kode e konyo jowetene, nikech un jorit mabeyo mochung’ ne mwandu Nyasaye, ma en ng’wonone ogundho ma onyiso e yore mopogore opogore.11 Kapo ni ng’ato wuoyo, otim kamano kaka ng’at ma hulo weche moa kuom Nyasaye; ka ng’ato tiyo ne jomamoko, otim kamano ka luwore gi teko ma Nyasaye chiwo; mondo e gik moko duto Nyasaye oyud duong’ kokalo kuom Yesu Kristo. Duong’ kod nyalo gin mage mochwere nyaka chieng’. Amin.12 Un joma ahero, kik uwuor wach tembe mager ka mach ma sani uyudo ka gima nitie gimoro ma wendo ma timorenu.13 Kar mano, dhiuru nyime bedo mamor nikech usebedo joma yudo sand ma Kristo bende noyudo, mondo ubi ubed gi mor kendo gi ilo mogundho e kinde ma ibiro elie duong’ mare bende.14 Ka ichayou nikech nying Kristo, un joma mor, nikech roho mar duong’, ee, roho mar Nyasaye, ni kuomu.15 Kata kamano, kik ng’ato ang’ata kuomu yud sand nikech en janek, kata nikech en jakuo, kata nikech en jaketho, kata nikech odonjore e weche mag jomamoko.16 To ka ng’ato yudo sand nikech en Jakristo, kik obed gi wich-kuot, kar mano to odhi nyime miyo Nyasaye duong’ kuom ting’o nyingno.17 Nimar ma e kinde moket ma ng’ado bura onego ochakree gi e od Nyasaye. Koro ka wan e ma ichako kodwa, nobed nade ne joma ok luw wach maber mar Nyasaye?18 “To ka ireso ng’at makare e yo matek kamano, nobed nade ne ng’at ma ok oluoro Nyasaye kod jaricho?”19 Kuom mano, joma yudo sand nikech giluwo dwaro mar Nyasaye, gidhi nyime chiwore giwegi e lwet Jachuech migeno sama gitimo gik mabeyo.


text:
Ang’o ma Muma Wacho?
Be nitie kinde ma ibiro timne ji duto gik moko e yo makare?
Inyalo wacho ni
Ee
Ooyo
Samoro
Gima Muma wacho
“Ang’eyo ni Jehova miyo jodhier yudo adieragi, kendo oneno ni ong’ad bura kare ne joma ochando.” (Zaburi 140:12, Luo New Testament, 2003) Pinyruodh Nyasaye biro ng’ado bura e yo makare e piny.
Weche mamoko ma Muma puonjowa gin mage?
Nyasaye neno gik ma ok kare ma timore e piny kendo obiro rieyo weche.
—Eklesiastes 5:8.
Chieng’ ma Nyasaye nong’ad bura makare ne piny, kuwe nobedie kendo ji ok nodag gi luoro.—Isaiah 32:16-18.
Be nitie oganda moro ma Nyasaye ohero moloyo ogendini mamoko?
Jomoko wacho ni Nyasaye guedho ogendini mamoko to okwong’o mamoko, ka jomoko to wacho ni Nyasaye ohero ji duto kendo otimonegi gik moko e yo machal. In to iparo nade?
Gima Muma wacho
“Nyasaye ok buon ng’ato ang’ata, to ei oganda moro amora, ng’at moluore kendo ma timo gik makare, oyiego.” (Tich Joote 10:34, 35) Ji duto romre e wang’ Nyasaye.
Weche mamoko ma Muma puonjowa gin mage?
Muma oting’o “wach maber” ne “ogendni duto, gi dhoudi duto, gi dhok duto, kod ji mopogore opogore duto.”—Fweny 14:6.
Puonjri Weche Momedore
DWOKO PENJO MA JI NIGO E WI MUMA
Be Nyasaye Ema Kelonwa Chandruoge?
Ang’o momiyo chandruoge yudo ji te moriwo nyaka joma tiyo ne Nyasaye?
Ang’o ma Muma Puonjo Kuom Adier?
Ang’o Momiyo Nyasaye Nochweyo Piny?
Be dwaro mar Nyasaye mondo piny obed paradis biro chopo? Ka en kamano, obiro chopo kar ang’o?


text:
SIGAND NGIMA
Wuonwa ne Otho—To Bang’e Nayudo Machielo
NE ONYUOL wuonwa e taon miluongo ni Graz, e piny Austria, e higa 1899. Ne pod en rawera e kinde Lweny Mokwongo mar Piny. Kane Lweny mar Ariyo mar Piny ochakore e higa 1939, Jo-Jerman nondike e tij lweny. Ne onege kane gigoyo lweny e piny Russia e higa 1943. Kamano e kaka nalalo babana e tho ka an mana jahigini ariyo. Omiyo ok nang’eye maber. Wachno ne litna ahinya kane ajaneno kaka thoth nyithindo mamoko e skul to ne nigi wuonegi. Bang’e ka nabedorawera, napuonjora e wi Wuonwa machielo manie polo maok nyal tho. Wachno nohoyo chunya ahinya.
NGIMANA KA AN GI JO-SKAUT MAMOKO
Kane an jahigini abiriyo, nadonjo e riwruok moro miluongo ni Boy Scouts. Riwruogno yudore e piny mangima kendo nochake higa 1908 e piny Great Britain gi jatend jolweny miluongo ni Robert Stephenson Smyth Baden-Powell. E higa mar 1916 nochako riwruok moro miluongo ni Wolf Cubs (kata Cub Scouts) ne rowere ma pod ne tindo kaka an.
Nahero ahinya wuodhe ma ne wajobedogo e giko juma—ka wanindo e hembe, warwako yunifom, kendo wapangore ka igoyo bul. Gima nahero moloyo ne en bedo kanyachiel gi Jo-Skaut wetena, ka wawer kwalworo mach gotieno, kendo tugo e bunge. Nitie gik mathoth ma ne wapuonjore e wi chuech to mano nomiyo ahero tije Jachwechwa.
Ne ijiwo Jo-Skaut mondo obed gi timbe mabeyo pile ka pile. Mano e chik matayogi. Ne wajomosore niya, “Waikore Kinde Duto.” Wechego ne mora ahinya. E grubwa, ne nitie yawuowi mokalo 100, nusgi ne gin Jo-Katholik, nus machielo Jo-Protestant, to achiel ne en Ja-Budha.
Chakre higa mar 1920, Jo-Skaut e piny duto jobedoga gi romo kinde ka kinde miluongo ni jamborees. Ne adhi e romo mar abiriyo mar World Scout Jamboree ma ne otim Bad Ischl e piny Austria e dwe mar Agost 1951, kod romo mar ochiko ma ne otim Sutton Park machiegni gi Birmingham e piny England e dwe mar Agost 1957. E romo mar ochikono, Jo-Skaut ma dirom 33,000 mawuok e pinje kod alwora mopogore opogore 85 nobiro. E wi mano ji madirom 750,000 nolimowa moriwo nyaka Queen Elizabeth ma England. Kuoma, mano ne en riwruok mar owete e piny ngima. Ne ok ang’eyo ni kare ne adhi bedo e riwruok moro machielo maberie miwuoro mar owete madier e piny mangima kendo moting’o joma ohero Nyasaye gadier.
KAKA NAKWONGO ROMO GI JONENO MAG JEHOVA
E higa mar 1958, noyudo achiegni tieko tiegruok mara kaka jasab welo e otel miluongo ni Grand Hotel Wiesler mayudore Graz, e piny Austria. Kane atiegora kanyo, naromo gi jatich wadwa miluongo ni Rudolf Tschiggerl, ma nolony e tedo gik modok korka makati gi kek. En ema nokwongo lendona kama ne watiyeno. Noyudo pok awinjo gimoro amora e wi adiera. Nokwongo wuoyo koda e wi puonj mar Didek, konyisa ni mano ok en puonj mayudore e Muma. Ne aywara kode katemo nyise ni puonjno ni kare. Nahero Rudolf ahinya, omiyo natemo seme mondo oduog olem e Kanisa mar Katholik.
Rudolf, ma ne wajaluongo ni Rudi, nokelona Muma. Naramo ni an adwaro mana Muma mar Jo-Katholik. Nachako somo Mumano kae to afwenyo ni Rudi nosoyo trakt moro mogo gi Watchtower Society ei Mumano. Ne ok ayie gi wachno nikech naparo ni trakt kaka mago inyalo ndiki e yo mamiyo wechene nenore ka gima gin adiera, to samoro ok gin adiera. Kata kamano, ne ayie goyo kode mbaka e wi Muma. Rudi notiyo gi rieko kendo ne ok ochako omiya buk moro amora. Kuom dweche adek, ne wajalalore kode e mbaka mag Muma, kendo ne wajawuoyo aming’a nyaka otieno.
Bang’ tieko tiegruok mara Graz ma en taon man thurwa, mamana nochulona pesa mondo adhi nyime gi somo e skul moro ma ne tiego joma nyalo bedo jotend otel. Omiyo ne adhi e skul mayudore e taon miluongo ni Bad Hofgastein, mayudore e hoho man e kind gode mag Alps. Skundno pod notudore gi otel mar Grand Hotel ma ne ni Bad Hofgastein kendo seche moko najatiyo kuno mondo amed lony kuom gik ma nasepuonjora e klas.
NYIMINE ARIYO MA JOMISONARI LIMA
Rudi notero adres mara ne ofis mar Joneno mag Jehova man Vienna, kae to ofisno nokowo adresno ne nyimine moko ariyo ma ne gin jomisonari miluongo ni Ilse Unterdörfer kod Elfriede Löhr. * Chieng’ moro ng’ama ne rwako welo e otel kama ne atiyeno, noluonga kanyisa ni nitie mine moko ariyo ma ne rita oko e mtoka. Nabwok ahinya nikech ne ok ang’eyogi kata matin. Kata kamano ne adhi mondo ane ni gin ng’a gini. Bang’e nafwenyo ni ne gin Joneno ma notiyo tij kowo buge e piny Jerman e kinde ma tij Joneno ne ogo marfuk kapok Lweny mar Ariyo mar Piny ochakore. Kata kapok lwenyno ochakore, noyudo osemakgi gi polise ma aling’ ling’ mag Jerman (Gestapo) kendo notergi e kambi mar tuech miluongo ni Lichtenburg. Kae to kane lweny dhi nyime, nochak otergi e kambi machielo miluongo ni Ravensbrück, man machiegni gi Berlin.
Nyiminego ne nyalo bedo mbese mamana, omiyo namiyogi luor mowinjore. Mano e momiyo ok nadwar kethonegi sa kapuonjora kodgi Muma kae to bang’ jumbe kata dweche moko, to awachnegi ni koro ok adwar dhi nyime gi puonjruok. Omiyo nakwayogi mondo gikelna ndiko mogwaro mawuoyo e wi puonj mar Jo-Katholik mawacho ni jaote Petro ema ne en pop mokwongo, kendo ni pop moko duto wuoyo e loye. Nakonegi ni ka gikelona ndikogo to ne adhi dhi ir padriwa mondo wawuo kuom ndikogo. Naparo ni timo kamano ne dhi miyo ang’e adiera.
KAKA NAPUONJORA ADIERA E WI WUONWA MANIE POLO
Kanisa mar Jo-Katholik tiyoga gi weche ma Yesu nowacho e Mathayo 16:18, 19 mondo gisirgo puonjgi ma wacho ni Petro ema ne en pop mokwongo to pop mamoko duto wuoyo e loye. Kanisano bende puonjo ni pop ok nyal ketho sama owuoyo e wi puonj mag kanisa. Ne ayie gi puojno kendo naparo ni ka pop ma Jo-Katholik dendo ni Baba Mtakatifu ok nyal riambo e puonj mag kanisa, to pop wuon oyie gi puonj mar Didek, kare puonj mar Didek en adier. To kapo ni pop nyalo wacho miriambo, to kare puonj mar Didekno bende en miriambo. Kare e momiyo kuom Jo-Katholik mang’eny puonj mar ni jaote Petro ema ne en pop mokwongo kendo ni pop mamoko wuoyo e loye, en puonj maduong’negi ahinya nikech gik mamoko ma gipuonjo otenore kuom puonjno!
Kane alimo padri marwa, ne ok onyal dwoko penjo maga. Kar mano, nogolo bug Jo-Katholik moro e shelf manyiso kaka pop luwore. Nakawo bugno ma adhi godo dala. Nasome, kendo ne adok ire ka an gi penjo mamoko mathoth. Gikone kane ok onyal dwoko penjoga, nonyisa niya: “Ok anyal loko pachi, to in bende ok inyal loko pacha. . . . Oriti!” Ok nodwar wuoyo koda kendo e wi wechego.
Gi kanyono, naikora puonjora Muma gi Ilse gi Elfriede. Ne gipuonja adiera mathoth e wi Wuonwa manie polo ma en Jehova Nyasaye. (Joh. 17:11) Pod ne onge kanyakla moro amora e alworano, omiyo nyiminego ne chokore e dala ng’at moro ma norwako wach gi joode. Joma nok kende ema ne biroga. Ne onge owadwa mosebatisi ma ne nyalo tayo chokruogego, omiyo Ilse kod Elfriede ema ne tayo chokruogego. Seche moko owadwa mowuok e taon machielo ne jabiro golonwa twak mar ji duto ka wan e ot michulo.
ACHAKO TIJ LENDO
Ilse gi Elfriede nochako puonjore koda Muma Oktoba 1958, kae to nobatisa dweche adek bang’e, Januar 1959. Kane pok obatisa, ne apenjo nyiminego kabe anyalo dhi kodgi lendo ot ka ot mondo ane kaka ilendoga. (Tich 20:20) Bang’ lendo kodgi dichiel, nakwayogi kabe ginyalo miya alwora mara mar lendo. Ne gimiya gweng’ moro ma ne adhigae lendo ot ka ot kenda, kendo ne ajadok limo joma orwako wach. Owadwa ma nakwongo lendogo ot ka ot, ne en jarit-alwora ka nobiro limowa bang’e.
E higa 1960, bang’ tieko tiegruok mara, nadok e taon ma thurwa mondo atem konyo wedena ong’e adiera mag Muma. Onge ng’ato ang’ata kuomgi moserwako adiera nyaka chil kawuono. Kata kamano nitie jomoko mosechako nyiso ni bet gidwaro ng’eyo adiera.
ACHAKO TIYO NE NYASAYE GI THUOLONA DUTO
E higa mar 1961, barupe mawuok e ofis ne isomo e kanyakla duto mondo ojiw jolendo obed jopainia. Ne pok akendo, bende ne ok an jamidekre omiyo ne ok ane gima mona bedo painia. Nawuoyo gi jarit-alwora marwa miluongo ni Kurt Kuhn kanyise paro ma ne an-go mar dhi nyime gi tich kuom dweche moko matin, mondo ayudie pesa ma nanyalo nyiewogo mtoka mondo okonya e tij painia. Nopenja kama: “Be nochuno ni Yesu gi jootene obed gi mtoka eka mondo gilend kuom thuologi duto?” Penjo ma nopenjano nokonya. Nachano mar bedo painia mapiyo kaka nyalore. To nikech ne atiyo kuom seche 72 juma ka juma e otel, ne nyaka atim lokruoge moko.
Napenjo jatenda kabe nonyalo yie mondo ati kuom seche 60 e juma. Noyiena kendo osacha bende ok nong’ado. Bang’ kinde matin, nachako akwaye kanyalo tiyo kuom seche 48 e juma. Noyiena kendo ne ok ong’ado osacha. Bang’e kendo nachako akwaye konyalo yiena ati kuom seche 36 matiende ni seche 6 kuom ndalo 6, kendo noyiena to gima iwuoro en ni chudo to ne en mana macha macha! Ne nenore ka gima jatendano ne ok dwar ni awe tich. Gi thuolono, nabedo japainia mapile. Kindego ne idwaro ni painia olend kuom seche 100 e dwe.
Dweche ang’wen bang’e, ne oketa painia makende kendo jatij kanyakla e taon miluongo ni Spittal an der Drau, e alwora mar Carinthia. Ndalogo jopainia makende ne onego olend kuom seche 150 e dwe. Ne aonge japaina wadwa kata kamano, ne amor kane nyaminwa moro miluongo ni Gertrude Lobner, ma ne konyo kaka jakony mar jatij-kanyakla, ne riwa lwedo e tij lendo. *
MIGEPE MOPOGORE OPOGORE
E higa 1963, nogwela mondo abed jarit-alwora. Seche moko ne ajaidho gach reru ka awuok e kanyakla achiel nyaka e machielo kating’ora gi sanduge mapek. Thoth owete ne onge gi mtoka, omiyo onge ng’ama ne nyalo biro romona e stesen mar gach reru mondo okonya ting’o osikena. Mondo omi kik nena ka ng’ama “sungore,” najadagi kawo taksi mondo otera kama ne adhiye. Omiyo najawuotho gi tienda nyaka kama ne adhiyeno.
E higa 1965, kapok akendo, nogwela mondo adhi e Skul mar Gilead e klas mar 41. Thoth jowetena ma ne wan-go e klasno ne pok odonjo e kend. Gima nawuoro en ni bang’ tieko skundno, nodwoka e migawo mar jarit-alwora e pinywa mar Austria. Kata kamano kane pok awuok Amerka, ne okwaya mondo adhi ati kanyachiel gi jarit-alwora machielo kuom jumbe ang’wen. Namor ahinya lendo gi owadwa miluongo Anthony Conte, ma ne en ng’at ma jahera, ng’at mohero tij lendo kendo ma ne nigi lony mamalo e tijno. Ne watiyo kanyachiel e alwora mar Cornwall mantie New York.
Ka nadok Austria, nomiya migawo e alwora moro kama naromoe gi nyaminwa moro ma jaber ma pok nokendi miluongo ni Tove Merete. Nodongo e adiera chakre ka en jahigini abich. Sama owete penjowaga ni ne waromo nade, wajadwokogi e yor angera ni, “Ofis ema nochano.” Ne wakendore higa achiel bang’e e dwe mar April 1967, kendo ofis noyiena dhi nyime bedo jarit malworo ka wan kanyachiel.
E higa ma noluwo, nafwenyo ni Jehova nosechako kwana kaka wuode mowalo gi roho. Kanyo e kama winjruok makende nochakore e kinda gi Wuonwa me polo kaachiel gi jogo duto ma ‘ywak ni, “Abba! Wuora!”’ kaluwore gi Jo Rumi 8:15.
An kaachiel gi Merete ne wadhi nyime bedo e migawo mar jarit alwora kod distrikt nyaka e higa mar 1976. Seche moko kane koyo ng’ich ahinya, ne wajanindo ka koyo chuchowa nikech ne waonge masin maketo ot obed maliet liet. Chieng’ moro ne wachiewo mwayudo ka ongedwa gi yo ka wiye malo tek ta nikech ng’ich mar baraf! Gikone ne wang’ado ni wabiro ting’oga masin makelo liet mondo okonywa gotieno sama koyo ng’ich. Kuonde moko, ne nyaka wawuothi e wi pe sama wadhi e baf man oko gotieno ka koyo ng’ich ahinya. E wi mano, ne waonge ot. Omiyo Wuok Tich ka Wuok Tich, ne chuno ni nyaka wabed e dala owadwa kata nyaminwa ma nomiyowa kar nindo ka wan e limbe e kanyaklano. Kae to, Tich Ariyo gokinyi, ne wadhi e kanyakla machielo.
Anyalo wacho ka amor ni kuom higinigo duto, jaoda osebedo ka riwa lwedo ahinya. Ohero tij lendo kendo onge odiechieng’ ma asegaparone ni odhi olendi. Bende, ohero owete gi nyimine kendo odewo ji ahinya. Mano osekonya ahinya.
E higa mar 1976, nogwelwa mondo wadhi wati e ofis mar Austria mayudore e taon mar Vienna, kendo noketa jakanyo mar Komiti Matayo Bad Ofis. Gie kindeno, ofis mar Austria ema nochung’ ne pinje mogwaro man Eastern Europe, kendo ofisno ema ne chano e yo mariek kaka pinjego ne nyalo yudo buge koda gasede. Owadwa miluongo ni Jürgen Rundel ema ne tayo tijno. Ne an gi thuolo majaber mar tiyo kode kendo bang’e nayudo thuolo mar chung’ ne tij loko bugewa e dhok moko apar ma ne iwacho e pinje mag Eastern Europe. Jürgen gi chiege miluongo ni Gertrude, pod dhi nyime tiyo ne Nyasaye ka gin jopainia makende e piny Jerman. Chakre higa mar 1978, ofis man Austria nochako tiyo gi masin moro e goyo gasede e dhok auchiel. Ne wajaoro gasede gi buge e pinje mamoko ne joma okwayo. Otto Kuglitsch, masani tiyo e ofis man Jerman gi chiege miluongo ni Ingrid, ema nochung’ ne tijego.
Owete man Eastern Europe bende ne goyo gasede e pinjegi ka gitiyo gi masinde mag mimeograph kata goyo gasedogo ka gitiyo gi filim. Kata kamano, pod ne dwarore ni oriwgi lwedo gi pinje mamoko. Jehova norito tijni, kendo ka wan e ofis man Austria ne wahero ahinya owete ma ne tiyo e chal matek kuom higini mogwaro kane tijwa ogo marfuk.
LIMBE MAKENDE E PINY ROMANIA
Nayudo thuolo makende e higa 1989 mar dhi Romania kanyachiel gi Owadwa Theodore Jaracz, ma ne en achiel kuom jokanyo mar Bura Maduong’. Ne wadhi konyo grup moro maduong’ mar owete mondo ochak oriwre kendo gi oganda mar Jehova. Kochakore higa mar 1949, owetego noweyo tudore gi riwruok mar oganda Jehova kendo ne giloso kanyakla ma magi giwegi. Kata kamano, pod ne gidhi nyime lendo kendo batiso ji. E wi mano, ne itweyogiga e jela nikech tamruok riwo lweny lwedo, mana kaka Jokristo madier mitayo gi ofis maduong’ mar Joneno mag Jehova ne timo. Tijwa ne pod ogo marfuk e piny Romania, omiyo ne waromo aling’ ling e od Owadwa Pamfil Albu gi jodongo ang’wen ma ne riwe lwedo, kaachiel gi owete ma noyier gi Komiti mar Piny Romania. Ne wadhi gi owadwa machielo mawuok Austria miluongo ni Rolf Kellner mondo okony e loko dhok.
E otieno mar ariyo ka wawuoyo, Owadwa Albu nowuoyo gi jodonge ang’wen-go kohombogi mondo giriwre kodwa kendo e riwruok mar oganda Jehova. Nowachonegi kama: “Kaok watimo kamano sani, to ok wabi yudo thuolo machielo kendo.” To nikech mano, chiegni owete 5,000 noduogo kendo e riwruok mar oganda Jehova. To mano kaka Jehova nolocho kendo nokuod wi Satan!
Kochomo giko higa mar 1989, kane pok loch mag Jo-Komunist opodho e pinje mag Eastern Europe, Bura Maduong’ nogwelowa an kaachiel gi jaoda mondo wadhi wati e ofis maduong’ mar Joneno man New York. Wachno nokawowa gi wuoro ahinya. Ne wachako tiyo e Bethel man Brooklyn e dwe mar Julai 1990. Ka nochopo 1992, noyiera kaka jakony mar Komiti Mochung’ne Tij Lendo man e bwo Bura Maduong’, kendo kochakore Julai 1994, asebedo gi thuolo makende mar bedo jakanyo mar Bura Maduong’.
APARO GIK MA NOTIMORE CHIEN KENDO AKIYO MAN NYIME
Kinde ma ne ajatiyo kaka jasab welo e otel nosekalo nene. Gie sani an gi thuolo makende mar iko kendo pogo chiemb chuny ne owete me piny mangima. (Math. 24:45-47) Ka atemo paro higini mokalo 50 masebedo ka atiyonego Nyasaye kuom thuolona duto, adwoko erokamano ahinya ne Jehova kendo amor neno kaka osegwedho riwruok mar owete e piny ngima. Ahero dhi e chokruoge moriwo pinje nikech ijiwo ahinya wach puonjruok e wi Jehova, Wuonwa me polo, kod adiera manie Muma.
Alemo bende mondo ji tara gi tara opuonjre Muma, orwak adiera, kendo gitine Jehova kanyachiel ka gin e riwruok mar owete me piny ngima. (1 Pet. 2:17) Agombo ahinya neno chier mabiro timore e piny ka an e polo mondo abi anee wuonwa ma nonywola. Ageno ni wuonwa, minwa, gi wedena mamoko duto biro bedo gi siso mar lamo Jehova ka gin e Paradiso.
Agombo ahinya neno chier mabiro timore e piny ka an e polo mondo abi anee wuonwa ma nonywola


text:
Loko mar Muma Mayot Winjo
“Wach Nyasaye ngima.”—HIB. 4:12.
1. (a) En migawo mane ma Nyasaye nomiyo Adam? (b) Jotich Nyasaye osetiyo nade gi dhok ma giwacho chakre kindeno?
JEHOVA NYASAYE nomiyo dhano mich moro ma jaber ma en nyalo mar wuoyo. Bang’ keto Adam e puodho mar Eden, Nyasaye nomiye migawo mar chako le duto nying kotiyo gi dhok moro. Adam notiyo gi rieko e chako le duto nying mowinjore kodgi. (Chak. 2:19, 20) Chakre kindego, jotich Nyasaye osedhi nyime tiyo gi nyalogi mar wuoyo ka gitiyo gi dhok moro e pako Jehova kendo lando ne jomoko dwache. Higni matin mosekalo, yo maduong’ mosekonyo lamo maler omed nya en loko Muma e dhok mang’eny.
2. (a) Gin weche mage ma ne tayo joma nie Komiti mar New World Bible Translation kane giloko Muma? (b) Wadwaro nono wach mane e sulani?
2 Nitie loko mag Muma alufe. Kata kamano, kane ilokogi kowuok e dhok ma nokwong ndikgo Muma, moko nolok adimba moloyo mamako. E higni mag 1940, Komiti mar New World Bible Translation noketo weche moko monego ota tij loko Muma, kendo oseti kodgi kiloko Muma e dhok mokalo 130. Wechego gin (1) Miyo nying Nyasaye duong’ kuom duoke kuonde monego obedie e Muma. (Som Mathayo 6:9.) (2) Loko achiel kachiel weche mag Muma ma nokwong ndik kitayo gi roho maler ka mano nyalore. To ka ok nyalre, inyalo ti gi weche ma biro miyo tiend wachno owinjre maler. (3) Tiyo gi weche mayot winjo ma biro jiwo ji osom Muma. * (Som Nehemia 8:8, 12.) We wane ane kaka weche adekgi ne otigo kane iloko Muma mar New World Translation gocho mar 2013 kaachiel gi loko mamoko ma ok mag dho Kisungu.
MIYO NYING NYASAYE DUONG’
3, 4. (a) Gin kitepe mage machon moting’o nyukta ang’wen mochung’ ne nying Nyasaye? (b) Loko mang’eny mag Muma osetimo ang’o ne nying Nyasaye?
3 Josomo ma nono kitepe machon mag Muma ma nondik gi dho Hibrania kaka Dead Sea Scrolls, wuoroga ahinya ka gineno nyukta ang’wen mochung’ ne nying Nyasaye e dho Hibrania (Tetragrammaton). Nyuktago yudore kuonde mang’eny e kitepe machon-go. Nying Nyasaye ok yudre mana e kitepe machon mag dho Hibrania kende, to oyudore bende e kopi moko mag Septuagint e dho Grik ma ne olos chiegni higni 200 kapok Kristo obiro nyaka higni 100 bang’ Kristo.
4 Loko mang’eny mag Muma osebedo ka golo chuth nying Nyasaye e Muma kata obedo ni nitie gik mathoth ma nyiso ni nyingno onego obed e Muma. Kuom ranyisi, bang’ higni ariyo kende kosegol loko mar New World Translation of the Christian Greek Scriptures e higa mar 1950, loko mar Revised Standard Version bende ne ogo. Mumano noweyo oko nying Nyasaye, to mano nyiso ni ne ok giluwo chik ma ne tayo joma nondiko loko mar American Standard Version mar 1901. Ne ok giketo nyingno nikech ang’o? Weche motelo mag Mumano wacho kama: “Tiyo gi nying moro amora mar Nyasaye achiel kende . . . en gima ok owinjore chuth ne Kanisa mar Jokristo e piny mangima.” Thoth loko mag dho Kisungu kod dhok mamoko bende noluwo timno.
5. Ang’o momiyo weyo nying Nyasaye kama ne entiere chon e Muma, en gima ber?
5 Ang’o momiyo golo kata keto nying Nyasaye e Muma en wach maduong’? Jaloko molony ong’eyo kaka en gima duong’ ng’eyo gima wuon buk molokono dwaro. Ng’eyo wachno konye ng’ado paro kodok korka tich motimo mar loko. Ndiko mang’eny man ei Muma nyiso gimomiyo ng’eyo kendo miyo nying Nyasaye luor en gima duong’. (Wuok 3:15; Zab. 83:18; 148:13; Isa. 42:8; 43:10; Joh. 17:6, 26; Tich 15:14) Jehova Nyasaye ma e Wuon Muma, notayo jondiko mondo oti gi nyinge ka gin thuolo. (Som Ezekiel 38:23.) Omiyo, golo nyingno ma yudore nyadi alufe e kitepe machon en nyiso achaya maduong’ ne Wuon Muma.
6. Ang’o momiyo loko manyien mar New World Translation nigi nying Nyasaye kuonde auchiel momedore?
6 Pod nitie gik mathoth momedore ma nyiso gimomiyo ok onego wagol nying Nyasaye e Muma. Nying Jehova yudore nyadi 7,216 e Muma mar New World Translation gocho mar 2013. Nyingno nomed kuonde moko 6 e gochono kopim gi gocho mar 1984. Kuom kuonde auchiel ma nomedie nyingno, abich kuomgi yudore e 1 Samuel 2:25; 6:3; 10:26; 23:14, 16. Ne oduok nyingno e ndikogo nikech ndiko mag Dead Sea Scrolls ma ne ondik higni 1,000 motelo ne ndiko mag dho-Hibrania ma ne jo Masora ondiko, ne nigi nyingno kuondego. Achiel modong’ ma yudore e bug Jobura 19:18 ne oduok bang’ timo nonro matut e kitepe machon.
7, 8. Ang’o momiyo tiend nying Nyasaye en gima duong’ ahinya?
7 Nying Jehova en gima Jokristo madier okawo kaka gima duong’ ahinya. Apendiks ma yudore e New World Translation ma 2013 oting’o weche momedore e wi wachni. Komiti mar Muma mar New World Translation ong’eyo ni nying Nyasaye otudore gi wach moro ma yudore e dho Hibrania ni ha·wah,’ ma en wach ma kelo paro mar miyo gimoro otimre, to tiend nyingno en ni “Omiyo Gima Odwaro Timore.” * Chon bugewa nosebedo ka tudo tiend nyingno gi ndiko mar Wuok 3:14 (NW) ma wacho niya: “Anabed Gima Anayier Bedo.” Mano e ma nomiyo paro ma ne nie gocho mar 1984 wacho ni tiend nyingno en ni “omiyo gima en owuon odwaro otimre mondo ochop singoge.” * Kata kamano, Apendiks A4 e gocho mar 2013 wacho niya: “Kata obedo ni tiend nying Jehova nyalo ting’o parono, mano ok nyis ni tiend nyingno otudore mana gi gima oyiero bedo kende. Oriwo bende gima Nyasaye miyo timore motudore gi chuechne kod motudore gi chopo dwache.”
8 Jehova miyo chuechne bedo gimora amora moyiero. Ka luwore gi tiend nyingeno, Nyasaye nomiyo Noa obedo jager yie, Bezalel obedo molony e payo gik moko, Gideon obedo jalweny ma locho, kendo Paulo obedo jaote ma ne lendo ne ogendni. Ee, nying Nyasaye en gima jotichne okawo kaka gima duong’ ahinya. To mano e momiyo Komiti mar Muma mar New World Translation ok nyal golo nyingno e Muma.
9. Achiel kuom gimomiyo tij loko Muma e dhok mamoko en gima omi thuolo mokwongo en mane?
9 Gocho mar New World Translation ma sani yudore e dhok mokalo 130, omiyo nying Nyasaye duong’ kuom keto nyingno kama ne entie e ndiko maler. (Som Malaki 3:16.) Mopogore gi mano, gima jolok Muma sani thoro timo en golo nying Nyasaye e Muma, wile gi nyinge mag telo kaka “Ruoth” kata wile gi nying ma giluongo nyasaye ma gilamo e ogandagi. Mae e wach maduong’ momiyo Bura Matayo Joneno mag Jehova omiyo tij loko Muma thuolo mokwongo mondo ji mang’eny kaka nyalore obed gi Muma ma miyo nying Nyasaye duong’.
MUMA MA WINJORE MALER KENDO MOLOK ADIMBA
10, 11. Gin pek mage ma joloko ne romogo ka ne giloko Muma mar New World Translation e dhogi?
10 Tij loko Muma e dhok mopogore opogore osebedo gi pek mathoth. Kuom ranyisi, Muma mar New World Translation e dho Kisungu ne luwoga Mumbe mamoko mag dho Kisungu kuom tiyo gi wach ma yudore e dho Hibrania ni “Sheol” e ndiko kaka Eklesiastes 9:10. Chon ndikono ne wacho niya: “Onge tich kata lony kata ng’eyo gimoro kata rieko e Sheol, kama idhiye.” Thoth joma ne loko Muma e dhok mamoko ne wachni chando: Josombgi mang’eny ne ok ong’eyo gima “Sheol” en, to be onge diksonari moro amora ma tiend wachni ne yudoree, kendo nowinjore mana ka gima en nying gweng’ moro. Kuom mano, ne ochiw thuolo mondo “Sheol” kod wach ma chal kode e dho Grik ni “Hades” olok tiendgi e yo makare ni “Liel.”
11 E dhok moko, loko wach ma yudore e dho Hibrania ni neʹphesh kata e dho Grik ni psy·kheʹ ma kinde duto ne iloko e dho Kisungu ni “soul,” ne kelo chochni. Nikech ang’o? Nikech wachno ka nolok e dhokgo, nokelo paro ni en gimoro mantie e i dhano ma ok nyal tho. Wachno ne nyalo chalo gi paro moro ma ji mang’eny nigo ni “soul” en gima wuok kuom dhano sama otho, to ni ok en dhano owuon. Omiyo, ne ochiw thuolo mondo wachno olok ka luwore gi gima iwuoyoe e ndiko kama oyudoree, tek mana ni tiend wachno chalre gi kaka olere e yore mopogore opogore e apendiks manie New World Translation of the Holy Scriptures—With References. Kuom mano, gima ne okaw mapek ne en miyo tiend weche misomo e Muma owinjre mayot, to weche mamoko momedore ne oket e weche moler piny.
12. Gin lokruoge mage ma ne otim e Muma mar New World Translation e gocho mar 2013? (Ne bende sula ma wiye wacho ni “Muma mar New World Translation—Gocho mar 2013” ma be yudore e gasedni.)
12 Penjo ma joloko ne penjoga nomiyo ofwenyore ni chochni ma chalo mosewuoyego ne nyalo betie. Omiyo, e dwe mar Septemba 2007, Bura Matayo nochiwo thuolo mondo omed non ane gocho mar New World Translation mar Kisungu. Penjo alufe modhuro ma jolok Muma nosegapenjo ne onon e kindeno. Weche Kisungu moko ma nitiyogo chon ne owil gi mayot winjo, kendo ne otim kinda mondo weche motigo obed mayot somo kendo ma winjore maler, to gie sechego bende ne ok ogol kata omed gimoro. Tiyo gi paro ma ne omi jolok Muma e dhok mamoko nomedo bero loko mar Kisungu.—Nge. 27:17.
JI NOGOYO EROKAMANO MADUONG’
13. En paro mane ma ji mang’eny nigo e wi gocho mar 2013?
13 Ji mang’eny osewacho ang’o e wi gocho manyien mar New World Translation e dho Kisungu? Ji mathoth oseoro barupe alufe modhuro ne ofis maduong’ mar Joneno mag Jehova man Brooklyn ka gigoyogo erokamano. Weche ma nyaminwa moro nowacho nyiso paro ma ji mathoth nigo. Nowacho niya: “Muma chalo gi sanduk mopong’ gi gik mabeyo kaka tigo ma nengogi tek. Somo wach Jehova kitiyo gi gocho mar 2013 inyalo pim gi nono tigo ka tigo, ka gimoro amora kuome obed rangine, nyilnine, kod berne mori. Nikech Ndiko oket gi dhok mayot winjo, mano osekonya ng’eyo Jehova e yo maber kaka wuoro mohera ma somona wechene ma duogo chuny.”
14, 15. Ere kaka New World Translation e dhok mamoko mopogore gi dho Kisungu osekonyo?
14 Ok en mana New World Translation mar Kisungu mar 2013 kende e ma osemoro ji. Jaduong’ moro ma wuok Sofia e piny Bulgaria nowacho kama kowuoyo e wi Muma mar New World Translation mondik e dho Bulgaria: “Asesomo Muma kuom higni mathoth, to pok asomo loko mayot winjo kendo ma chopo e chuny dichiel kaka ma.” Kamano bende, bang’ nyaminwa moro yudo Mumb New World Translation duto e dho Albania, nowacho kama: “Mano kaka Wach Nyasaye winjore maber e dho Albania! En gima ber manade ka Jehova wuoyo kodwa e dhowa wawegi!”
15 E pinje mang’eny, nengo Muma tek kendo ok oyudre mayot, kuom mano yudo ayuda Muma en gueth maduong’ ahinya. Ripot moro ma wuok Rwanda wacho kama: “Kuom kinde malach, thoth joma owetewa ne puonjorego ne ok tim dongruok nikech ne gionge Muma. Ne gionge gi nyalo mar nyiewo Muma ma kanisni ne tiyogo. E wi mano, ne ok gitim dongruok nikech ne ok ginyal winjo tiend ndiko moko e yo maler.” Weche nolokore ka ne New World Translation ochako yudore e dhoggi giwegi. Joot moro ma a Rwanda ma nigi nyithindo ang’wen ma rowere nowacho kama: “Wagoyo erokamano ne Jehova kod jatich mogen kendo mariek kuom miyowa Mumani. Wadhier malich kendo ne waonge gi pesa ma ne wanyalo nyiewogo Muma ne ng’ato ka ng’ato e odwa. To koro ng’ato ka ng’ato kuomwa nigi Mumbe owuon. Mondo wanyis ni waduoko erokamano ne Jehova, wasomoga Muma pile ka pile.”
16, 17. (a) Ang’o ma Jehova dwaro ne joge? (b) Dwaro marwa onego obed ang’o?
16 Bang’ kinde, Muma mar New World Translation biro yudore e dhok mang’eny. Satan temo geng’o kinda mitimono, to wageno ni Jehova dwaro ni joge owinje kowuoyo kodgi e dhok ma giwinjo maler. (Som Isaiah 30:21.) Kinde biro chopo ma “ng’eyo Jehova nopong’ piny, kaka pige opong’o nam.”—Isa. 11:9.
17 We wadhiuru nyime tiyo maber gi mich mabeyo duto mowuok kuom Jehova moriwo nyaka loko ma miyo nyinge duong’ni. We mondo owuo kodi pile ka pile kotiyo gi Wachne. Nyalone ma ok nyal pim miye thuolo mar winjowa adimba sama walemo. Wuoyo gi Nyasaye e yo ma chalo kamano, biro konyowa wamed ng’eye maber kendo hera ma waherego biro medore.—Joh. 17:3.
^ par. 2 Ne Apendiks A1 e Muma mar New World Translation kod sula ma wacho ni “Jinsi ya Kuchagua Tafsiri Nzuri ya Biblia?” e Mnara wa Mlinzi mar Mei 1, 2008.
^ par. 7 Buge mamoko mitimoe nonro bende wacho kamano, kata obedo ni jotim nonro moko to ok oyie gi wachno.
^ par. 7 Ne Muma mar New World Translation of the Holy Scriptures—With References, Apendiks 1A ma wiye wacho ni “The Divine Name in the Hebrew Scriptures,” ite mar 1561.