text:
PWONY ME 7
Ker pa Lubanga Obedo Gin Ango?
1. Ker pa Lubanga obedo gin ango?
Ker pa Lubanga obedo gamente ma tye i polo. Bileyo ka wang gamente mukene-ni dok bimiyo kitiyo miti pa Lubanga i polo ki lobo. Obedo kwena maber me ngeyo ni Lubanga bitic ki Ker-re i yo meno. Cokcok-ki Ker pa Lubanga bicobo miti pa dano pi gamente maber. Gamente meno bikelo wat maber i kin dano ducu me lobo.
Ker myero obed ki kabaka. Jehovah ocimo Wode, Yecu Kricito, me bedo Kabaka me Ker-re.
2. Pingo Yecu aye Kabaka maber loyo?
Wod pa Lubanga aye Kabaka maber loyo pien en lakica, dok en cung pi gin matir. (Jon 1:14) Medo i kom meno, en tye ki teko ma twero tic kwede me konyo dano pien en biloyo lobo ki i polo. I nge cero Yecu, en odok cen i polo, ci obedo piny ka kuro twero me loc i ka nget Jehovah ki tung acuc. (Jo Ibru 10:12, 13) Lacen, Lubanga omine twero me cako loc.
3. Angagi ma gibiloc kacel ki Yecu?
Gurup pa lwak ma kilwongogi ni “jo maleng” aye gibiloc kacel ki Yecu i polo. (Daniel 7:27) Jo maleng ma gin lugen ma kiyerogi mukwongo aye lukwena pa Yecu. Jehovah pud tye ka medde ki yero co ki mon ma gin lugen ma gitye jo maleng wa i kare-ni. Calo Yecu, kicerogi ki kom me cwiny.
Dano adi ma gicito i polo? Yecu olwongogi ni “romi manok.” (Luka 12:32) Welgi ducu tye 144,000. Gin bene gibiloyo lobo kacel ki Yecu.
4. Ngo mutimme i kare ma Yecu ocako locce?
Yecu ocako loc calo Kabaka me Ker-ri i mwaka 1914. * Mukwongo en obolo Catan kacel ki lumalaikane piny i lobo. Akemo madwong omako Catan ci en ocako kelo can i wi lobo ducu. (Niyabo 12:7-10, 12) Cakke i kare meno, can ma dano gitye ka denone omedde adada. Lweny, kec, two gemo, ki oyengyeng gitye but ‘lanyut’ ma cimo ni Ker-ri cokcok-ki bicako loyo lobo.
5. Gin ango ma Ker pa Lubanga tye ka cobone dok bicobone?
Ma lubbe ki kwena ma kitye ka titone i lobo ducu-ni, Ker pa Lubanga dong tye ka guro lwak dano mapol ata ma gia ki i lobe mapatpat. Dano milion mapol ma gin lugen gitye ka mine me bedo i te loc pa Kabaka Yecu. Ker pa Lubanga bigwoko jo meno i kare me tyeko yub maraco me lobo-ni. Dong dano ducu ma gimito nongo adwogi maber ki i Ker pa Lubanga myero gupwony kit me bedo luwiny kun gimine i te loc pa Yecu.
I kare me mwaka 1,000, Ker-ri bimiyo miti pa Lubanga pi dano cobbe kakare. Lobo-ni lung bilokke doko paradic. I agikkine, Yecu bidwoko Ker i cing Wonne. (1 Jo Korint 15:24-26) Tika ingeyo ngat mo ma itwero tite lok i kom Ker pa Lubanga?
^ para. 6 Pi ngec mukene i kom lok pa lunebi me Baibul ma kwako mwaka 1914, nen pot karatac 215-218 i buk me Baibul Twero Pwonyowa Gin Ango?
MED NGECCI
Baibul Mono Ada Pwonyo Gin Ango?


c: text/html

text: 1 Chakruok mar wach maber e wi Yesu Kristo, Wuod Nyasaye e ma:2 Mana kaka ondik e bug janabi Isaya niya: “(Ne! Aoro jaotena e nyimi, ma biro ikoni yo.)3 Nitie dwol ma kok e thim kama: ‘Ikuru ne Jehova yo! Miuru ndechene obed moriere tir.’”4 Johana Jabatiso ne ni e thim koyalo wach batiso ma en ranyisi mar loko chuny mondo owe ne ji richo.5 Kendo ji duto manie alwora mar Judea kod joma odak Jerusalem duto nodhi ire, mi nobatisogi e Aora Jordan kendo ne gihulo richogi ayanga.6 Johana ne rwako nanga mar yie ngamia kod msip mar pien e nungone kendo nochamo det-bonyo kod mor-kich manie bungu.7 To noyalo kowacho niya: “Nitie ng’at moro ma nigi teko moloya ma biro bang’a, ma an to ok awinjora lung’ora kendo gonyo tond wuochene.8 An nabatisou gi pi, to en obiro batisou gi roho maler.”9 E ndalogo, Yesu nobiro koa Nazareth mar Galili kendo Johana nobatiso Yesu e Jordan.10 Eka gikanyono bang’ wuok e pi, Yesu noneno ka polo yawore kendo roho nobiro kuome e kit akuru.11 Mi dwol moro noa e polo ka wacho niya: “In Wuoda ma ahero; aseyie kodi.”12 Eka gikanyono roho nojiwe mondo odhi nyaka e thim.13 Omiyo, nobet e thim kuom ndalo 40 ka Satan teme. Ne en kuno gi le mag bungu, kata kamano malaike ne tiyone.14 Koro bang’ ka nosemak Johana, Yesu nodhi Galili koyalo wach maber mar Nyasaye15 kowacho niya: “Kinde ma noket osechopo, kendo Pinyruodh Nyasaye osekayo machiegni. Lokuru chunyu a e richo kendo ubed gi yie kuom wach maber.”16 Ka noyudo owuotho e bath Nam Galili, noneno Simon gi Andrea owadgi Simon ka gibolo gognigi e nam nikech ne gin jolupo.17 Omiyo, Yesu nowachonegi niya: “Biuru uluwa, kendo anatimu jolupo mag ji.”18 Eka gikanyono ne gijwang’o gognigi mi giluwe.19 Bang’ sudo matin, noneno Jakobo wuod Zebedi gi Johana owadgi ka giloso gognigi e yiegi,20 mi noluongogi ma ok odeko. Omiyo, ne giweyo Zebedi wuon-gi e yie gi jotich mondik, kendo ne giluwo bang’e.21 Ne gidhi Kapernaum.Mapiyo ka Sabato nochakore, nodonjo e sunagogi mochako puonjo.22 Kendo ji ne ohum gi yo ma nopuonjogo, nikech nopuonjogi kaka ng’at ma nigi teko,* to ok kaka jondikogi.23 E sa nogono, ne nitie ng’at moro e sunagokgi ma ne ni e bwo teko mar jachien kendo nokok niya:24 “En wach mane ma in-go kodwa, Yesu Ja-Nazareth? Ibiro mondo ikethwa, koso? Ang’eyi malong’o, ni in e Ng’at Maler mar Nyasaye!”25 To Yesu nokwere kama: “Ling’, kendo wuog ia kuome!”26 Eka bang’ ka jachiendno nosemiyo ng’atno ogwecho matek kendo ywak gi dwol maduong’, noa kuome.27 Oganda nohum ahinya mi gichako wacho e kindgi giwegi niya: “Ma to ang’o? Puonj manyien! Otiyo gi teko e chiko kata mana jochiende to giwinje.”28 Omiyo, humbe nolandore mapiyo kuonde te e alwora duto mar Galili.29 Eka ne giwuok e sunagogi mi gidhi e dala Simon kod Andrea, ka gin gi Jakobo kod Johana bende.30 Koro min chi Simon noyudo onindo piny nikech ne en gi tuo mar midhusi, kendo mapiyo ne ginyiso Yesu wach tuoneno.31 Bang’ dhi ire, nomako lwete mochunge malo. Midhusino noweye kae to nochako tiyonegi.32 Ka nosechopo odhiambo kendo ka wang’-chieng’ nosepodho, ji nochako kelone jogo duto ma ne tuo kod joma ne nigi jochiende;33 kendo taondno mangima nochokore e wang’ dhoot.34 Omiyo, nochango ji mathoth ma ne tuore nikech midekre mopogore opogore kendo nogolo jochiende mang’eny, to ne ok oyie ne jochiende mondo owuo, nimar ne ging’eyo ni en Kristo.35 Gokinyi mang’ich ka piny ne pod olil, noa malo mowuok oko mi odhi kamoro ma ji ne ongee, kendo nochako lemo kanyo.36 To Simon kod joma ne ni kode ne manye37 kendo ne giyude mi giwachone niya: “Ji duto manyi.”38 To nodwokogi kama: “Wadhiuru kama chielo e gwenge man machiegni mondo ayal kuro bende nikech mano e momiyo nabiro.”39 Eka nodhi koyalo e sunagokegi e Galili te kendo kogolo jochiende.40 Kanyo bende jadhoho moro nobirone ka osaye, mi jalo nogoyo chonge piny bende ka wachone niya: “Kidwaro, to mi abed maler.”41 Nikech mano, ne okeche morieyo bade momulego kowachone kama: “Ee, adwaro! Bed maler.”42 Gikanyono, dhohono noa kuome mobedo maler.43 Eka gikanyono nochike matek kendo nogonye mondo odhi44 kowachone niya: “Ne ni ok iwacho ne ng’ato ang’ata wachni, to dhi inyisri e nyim jadolo, kendo nikech koro iler, ichiw gik ma Musa nochiko mondo mano ochiwnegi neno.”45 To bang’ dhi, ng’atno nochako lando wachno e okang’ malach kendo nokeyo wachno kamoro amora, mi koro onge taon ma Yesu ne nyalo donjoe e lela, to nodhi nyime bedo kuonde ma ji ne ongee. Kata kamano, ji ne siko ka biro ire ka giwuok kuonde duto.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Dul me 4: Kabaka Mukwongo me Icrael Nio wa Cito Babilon i Opii
Caulo odoko kabaka mukwongo me Icrael. Ento Jehovah okwero en woko, ci kiyero Daudi me bedo kabaka kakare. Wakwano jami mapol i kom Daudi. Ma pud en bulu, en olwenyo ki Goliac. Lacen en oringo woko ki bot Kabaka manyek Caulo. I ngeye Abigail ma nen ma mwonya tutwal-li ojuke pe me timo gin mo me mingo.
Ma lubo meno, wakwano jami mapol i kom Solomon wod pa Daudi, ma oleyo kaka Daudi macalo kabaka me Icrael. Kabaka adek mukwongo me Icrael ducu ki acel acel guloyo pi mwaka 40. I nge to pa Solomon, kipoko Icrael odoko ker aryo, ker ma tung kumalo ki ma tung kupiny.
Ker me kaka 10 ma tung kumalo-ni ori pi mwaka 257 ma peya Luaciria guturo. Lacen i nge mwaka 133, ker me kaka aryo ma tung kupiny-nyi bene kituro woko. I kare man, kitero Luicrael i opii i Babilon. Pi meno Dul me ANGWEN loko i kom gin mutimme con ma otero mwaka 510, kare ma jami mogo ma gudo cwiny otimme iye.


text:
LAMED NGEC
Anga ma Obedo Mikael Lamalaika Madit?
PE KILOKO tyen mapol i kom cwec ma obedo cwiny ma kilwongo ni Mikael-li i Baibul. Ento ka kitye ka lok i kome, nongo en tye ka timo tic mo. I buk pa Daniel, Mikael onongo tye ka lweny ki lumalaika maraco; ki i waraga pa Juda, en onongo tye ka lweny ki Catan; ka dong i Niyabo, en obedo ka lwenyo i kom Larac ki lumalaikane. Pi cwako loc pa Jehovah ki lweny i kom lumone pa Lubanga, Mikael kwo i yo ma pore ki tyen lok me nyinge ma gonye ni—“Anga ma Cal ki Lubanga?” Ento Mikael mono obedo anga?
Kare mukene, jo mogo gingeyogi ki nying ma kato acel. Me lapore, Yakobo ma obedo lawi ot bene onongo kilwonge ni Icrael, ki lakwena Petero bene onongo ngene ki nying ni Cimon. (Acakki 49:1, 2; Matayo 10:2) Kit meno bene, Baibul nyuto ni Mikael obedo nying mukene ma kilwongo kwede Yecu Kricito, i kare ma en onongo peya okwo i lobo ki dok i nge dokke i polo. Wek kong wanenu tyen lok me Ginacoya ma kelowa i moko tam man.
Lamalaika madit. Lok pa Lubanga lwongo Mikael ni “lamalaika madit.” (Juda 9) Man te lokke ni “lawi lumalaika.” Niang maber ni kilwongo Mikael ni lamalaika madit. Man nyuto ni lamalaika ma kit man tye en acel-li keken. Ki lok ada, kitiyo ki lok man ni “lamalaika madit” i kom ngat acel keken i Baibul, ento pe calo jo mapol ni “lumalaika madito.” Medo i kom meno, kikubo Yecu ki tic pa lamalaika madit. 1 Jo Tecalonika 4:16 oloko i kom Rwot Yecu Kricito ma dong kicero woko ni: “Rwot kikome bilor piny kun a ki i polo ki lwongo me twer, ma dwan lamalaika maditte biwinnye.” Dong kitito kany ni dwan Yecu obedo dwan lamalaika madit. Pi meno ginacoya man nyuto ni Yecu kikome en aye obedo Mikael lamalaika madit.
Ladit wi Mony. Baibul waco ni ‘Mikael kacel ki lumalaikane gulwenyo i kom min kulu madit-ti…ki lumalaikane.’ (Niyabo 12:7) Man nyuto ni Mikael obedo Ladit wi mony pa lumalaika ma lugen. Niyabo bene oloko i kom Yecu macalo Ladit wi mony pa lumalaika ma lugen. (Niyabo 19:14-16) Dok lakwena Paulo olwongo atir ni, “Rwot Yecu,” NW, ki “Lumalaikane matek.” (2 Jo Tecalonika 1:7; Matayo 16:27; 24:31; 1 Petero 3:22) Pi meno Baibul loko i kom Mikael ki “lumalaikane” ki Yecu ki “lumalaikane.” (Matayo 13:41) Kit ma Lok pa Lubanga pe nyuto ni tye dul mony aryo pa lumalaika ma lugen i polo—nyo ni acel Mikael aye telo wigi ki acel Yecu aye telo wigi, miyo nen dong kene ni Mikael aye Yecu Kricito ma nongo tye ka timo ticce ki i polo.*
* Ngec mukene ma nyuto ni nying me Mikael-li obedo nying Wod pa Lubanga nonge i buk me Insight on the Scriptures Volume 2, pot karatac 393-4, ma Lucaden pa Jehovah aye gucoyo.


text:
19
Jamiru Mandha man ma Riek Tie Ng’a?
Nindo ma nyanok i wang’ tho pare, Yesu ubino niweco ku julub pare ang’wen: Petro, Yakobo, Yohana man Andrea. Kinde ma ebino niewo pi lanyuth mi bedo nuti pare i nindo ma tokcen, epenjo penji acel ma pire tek akeca, eyero kumae: “Ng’a ma jamiru mandha ma riek de ma rwoth pare kethe wi juode, ya emi cemo migi i nindone?” (Matayo 24:3, 45; Marko 13:3, 4) Yesu mito ninyutho ni julubne nia ukwayu ngo gidieng’ pilembe en etie “rwoth,” migi man pieno ebiketho ju ma bibemio cam mi tipo ni julubne nja i nindo ma tokcen. Jamiru maeno tie ng’a?
Etie guriri mi julub moko mandha pa Yesu ma jung’iyo ku tipo. “Jamiru” eno tie Guriri M’utelo Wic mi Jumulembe pa Yehova. Emio cam mi tipo ni jurutic mange pa Yehova i nindone. Wajengra i wi jamiru maeno kum en re ma ebemedre ni mio iwa “cemo maka mwa i nindone.”
Eneno wi ot pa Mungu. (1 Timoteo 3:15) Yesu mio ni jamiru maeno rwom ma dit mi cungo iwi tic mi thenge ma nen mi dilo pa Yehova. Tic maeno tie nigwoko lim pa Kristo keni i ng’om, nitelo wi tic mi rweyo lembanyong’a, man niponjo ni kadhu kudi cokri mwa ma tung’ tung’. Pi nimio iwa cam m’uromo kudwa i nindone, ‘jamiru mandha man ma riek’ poko cam mi tipo nikadhu kud i buku ma tung’ tung’ ma watio kudo i tic mi rweyo lembanyong’a man nikadhu kud i coko mwa ma tung’ tung’.
Jamiru maeno tie mandha pilembe eponjo ponji mandha mi Biblia man eworo kubang’e kubang’e tic ma jumio i kore mi rweyo lembanyong’a, man bende etie riek pilembe egwoko lim pa Kristo i ng’om keni ku rieko. (Tic mi Jukwenda 10:42) Yehova mio mugisa i tic pare, uketho dhanu dupa gibeyiyo man gibediko cing’gi ku jamiru mandha man ma riek pi nimio cam mi tipo lee mandha ni dhanu.
Yesu ketho ng’a m’ubed umi cam mi tipo ni julub pare?
Pirang’o julwong’o jamiru nia en e mandha man ma riek?


text:
MUMA LOKO KIT NGIMA JI
Ne Ajamirima Kendo Nager
HIGA MA NONYUOLEE: 1974
PINY MOAE: MEXICO
CHON: NE EN RAWERA MAGER, KENDO MOHERO DHAWO
NGIMANA MACHON:
Nonyuola kama iluongo ni Ciudad Mante, ma yudore Tamaulipas e piny Mexico. Joma odak kuno ng’won-ga ahinya kendo gin jochiwo. Gima lit en ni alwora ma jaberno ne dakie rach ahinya nikech mahundu.
Ne wan nyithindo ang’wen ma yawuoyi e odwa, kendo ne an wuoyi mar ariyo. Jonyuolna notimo chenro mi ayudo batiso e Kanisa mar Katholik, kendo bang’e ne abedo jawer e kwaya. Ne agombo moro Nyasaye nikech ne aluor ni ka ok atimo kamano, to Nyasaye ne nyalo ng’adona bura mi owang’a nyaka chieng’ e mach mager.
Ka ne an jahigni abich, wuonwa nodar oweyowa kendwa gi mama. Mano nomiyo akuyo marach, kendo chunya nonyosore. Ne awuoro ahinya gimomiyo nobukore oweyowa to wan to ne wahere malich. Minwa koro ne nyaka ti kuom seche mathoth e ka wanwang’ gima waketo e bund iwa.
Nikech minwa nodich e menyo, ne ajabara ne skul ma ok ofwenyo, mondo atug gi nyithindo moko. Nyithindogo nopuonja timbe maricho kaka kuong’ruok, madho ndawa, kuo, kod goyo ji adhong’. Nikech nadwa ni alo jowetena gi teko, napuonjora angum, karate, kod kedo gi ligangla mopogore opogore. Nabedo rawera mager ahinya. Seche moko ne wadhawo gi bunde. Kinde moko joma ne wadhawogo ne weya e bath ndara ka remo otiap kuoma ka giparo ni asetho. Minwa ne winjoga malit ahinya koyuda ka ahewora e bath ndara, kendo nojatera e osiptal.
Ka ne koro an jahigni 16, osiepna moro ma ne wapon-go ma nyinge Jorge nobiro limowa. Nowachonwa ni en achiel kuom Joneno mag Jehova kendo ni nitie wach moro ma nodwaro nyisowa. Nochako leronwa yiene kotiyo gi Muma. Ne pok asomoga nying Nyasaye e Muma nyaka nene, kendo namor ahinya ng’eyo nyingno kod singo mag Nyasaye. Jorge nopenjo ka nonyalo puonjore kodwa Muma. Ne wayie.
KAKA MUMA NOLOKO NGIMANA:
Fwenyo ni Muma ok wuo kuom mach misandoe ji nokueyo chunya ahinya. (Zaburi 146:4; Eklesiastes 9:5) Chakre kanyo, luoro ma ne an-go ni Nyasaye wang’o ji e mach norumo. Kendo koro nachako nene kaka Wuoro ma jahera ma dwaro mana gik mabeyo ne nyithinde.
Kaka namedo puonjora Muma, nafwenyo ni ne dwarore ni atim lokruoge moko e ngimana. Ne dwarore ni anyag kido mar bolruok kendo awe mahundu. Achiel kuom Ndiko ma nokonya en 1 Jo-Korintho 15:33 ma wacho ni osiepe maricho “ketho timbe mabeyo.” Nafwenyo ni mondo atim lokruok e ngimana, nonego awe tudora gi osiepe maricho. Omiyo, naweyo osiepena machon kendo nachako manyo osiepe manie kanyakla mar Jokristo—osiepe ma ka nigi ywaruok to giloso weche ka gitiyo gi puonj mag Muma, to ok adhong’ gi lweny.
Ndiko machielo ma ne omulo chunya ahinya en Jo-Rumi 12:17-19. Ndikono wacho niya: “Kik uchul richo kar richo ne ng’ato ang’ata. . . . Ka nyalore, to temuru matek mondo udag gi kuwe gi ji duto. . . . Kik uchul kuor e lou uwegi, . . . nimar ne ondik niya: ‘Jehova owacho, “Chulo kuor en mara; abiro chulo.” ’ ” Naduogo ayie ni Jehova biro kawo okang’ mar tieko gik maricho ma timore e piny e kinde mowinjore kendo kaka ohero. Mosmos, naweyo bedo ng’ama ger.
Wiya ok nyal wil gi gima notimorena chieng’ moro godhiambo ka ne an e yo ka adok ot. Rowere moko ma ne wajokedogo chon nomonja, kendo jatendgi nogoyo ng’eya matek kokok ni, “Tem ane kedo kodwa inee! ” Gie kindeno, nalemo gi chunya mondo Jehova okonya kik adhaw kodgi. Kata obedo ni iya nowang’ matek kendo nawinjo e chunya ni achul kuor, ne ok akedo kodgi; kar mano, nachako wuoth ka adhi kuma nadhiye. Odiechieng’ maluwo, naromo gi jatend rowerego ka en kende. Mirima nomaka matek, to nachak alemo kendo ka akwayo Jehova mondo okonya kik amwomra. Rawerano notimo gima nomako dhoga. Nobiro nyaka ira, kae to owacho niya: “Ng’wonna kuom gima natimo nyoro. Kiwacho awacha adier, daher chalo kodi. Daher puonjora Muma.” Kare natimo maber kuom tamora chulo kuor! Timnano nomiyo oyie puonjore Muma.
Gima rach en ni e kindeno joodwa noweyo puonjore Muma. Kata kamano, an to nang’ado mar dhi nyime gi puonjruok kendo ne ok ayie mondo gimoro amora osinda. Nang’eyo ni tudruok gi Jokristo wetena ne dhi konya tieko parruok mang’eny kendo ne gidhi bedona kaka joodwa. Namedo dhi maber e weche Nyasaye, kae to e higa mar 1991, nobatisa mi abedo achiel kuom Joneno mag Jehova.
KAKA MUMA OSEKONYA:
Chon ne an jamirima ma ger pino, ne ok ahero ni ng’ato oloya, kendo nahero dhawo. To Wach Nyasaye oseloko kit ngimana chuth. Sani koro alando weche mag kue manie Muma ne joma diher winjo. Asebedo ka atiyo ne Jehova kuom thuolona duto kuom higni 23 mosekalo.
Kinde moro bende, nachiwora dhi tiyo e ofis mar Joneno mag Jehova man Mexico. Ka ne an kuno, naromo gi Claudia ma ne en nyamiyo ma jakinda ahinya, kendo ne wakendore kode e higa mar 1999. Adwoko ne Jehova erokamano kuom guedha gi dhako ma riwa lwedo e weche duto!
Nitie kinde ma ne wabedo e kanyakla moro mitiyoe gi Mexican Sign Language ka wakonyo momni man kono ng’eyo Jehova. Bang’e ne oorwa Belize mondo wapuonj ji Muma kuno. Kata obedo ni wadak e ngima mayot, wan-gi gik moko duto ma wadwaro mondo wabed mamor. Onge gimoro amora ma wanyalo pimo gi kit ngima ma wadakie.
Kaka kinde ne medo kalo, minwa nochako puonjore Muma kendo, mi obatise. Owadwa maduong’, jaode, kaachiel gi nyithindgi bende sani gin Joneno mag Jehova. Moko kuom osiepena machon ma bang’e ne alandonegi wach Pinyruoth bende koro tiyo ne Jehova.
Gima lit en ni moko kuom joodwa sani osetho nikech ne ok giweyo timbe gero kod ich-wang’. Ka dine adhi nyime luwo yoregi, samoro dikoro nasetho chon. Adwoko erokamano ne Jehova kuom ywaya ire kendo ir joge ma nohore ka gipuonja tiyo gi puonj mag Muma e ngimana.


text:
Wer ne Jehova—Wende Manyien
Weruru wende manyien mipakogo Jehova Nyasaye kendo mitiyogo e lame. Inyalo golo thum kod weche mag wendegi, kendo utiegru wero wende mamitgi.
Pinyruoth Osechako Locho—Wakwayo ni Mondo Obi!
Wer makendeni en mar pako Jehova Nyasaye nikech oseketo Yesu Kristo obed jaloch e Pinyruodhe.
Miwa Chir
Wakwauru Jehova Nyasaye mondo omiwa chir mar lando nyinge.
Nyingi En Jehova
Wapakuru nying Jehova man gi duong’ kendo wakony ji duto ong’e ni en e Nyasaye ma Malo Chutho.
Puonjgi Gichung’ Motegno
Lamo ma wakwayogo Jehova mondo orit jopuonjrene kendo okonygi chung’ motegno e ng’wech mar ngima.
Ngima mar Japainia
Nyis kaka ihero Jehova kod kaka imor tiyo tije e kit ngima ma iyiero dakie.
Manyo Joma Ohero Kuwe
Wer mamit, ma nyiso herawa ne dhano wetewa kod kindawa mar manyo rombe mag Nyasaye.
Land Wach Nyasaye ne Ji Duto
Wer mar pako Jehova nikech gik mabeyo motimonwa kod migawo ma wan-go mar konyo ji duto mondo obed osiepe Nyasaye.
Ler e Piny Manie Mudho Mandiwa
Wach maber mwalando rieny e mudho me piny.
Lendo Reso Ngima Ji
Nyaka waland ote mar Nyasaye kapod thuolo nitie.
Ikri ne Lendo
Nyalo bedo mayot mondo wang’ad ni ok wabi dhi lendo, kata kamano wanyalo yudo jip ma konyowa dhi nyime.
Ne Utimona
Yesu neno gimoro amora ma watimo ne owetene mowal mana ka gima en e ma watimone.
Joma Nyasaye Oyiero
Jehova ohero yawuote mowalo gi rohone maler, gin bende gihere kendo gitimo gima odwaro.
Nichiwo Wuodi ma Miderma
Wagoyo ne Jehova erokamano kuom chiwonwa mich maber ahinya. Michno miyowa geno madier.
Wagoyo Erokamano Kuom Rawar
Yesu ne ochiwo ngimane nikech ne oherowa kendo mano miyo wagoyo ne Jehova erokamano kinde duto.
Wachiwore Lendo e Okang’ Malach
Nyis ni iikori tiyo ne Jehova e yo moro amora ma odwaro tiyogo kodi.
Nyasaye Chiegni Fwenyonwa Yawuote
Wakiyo gi kinda chieng’ ma Jehova biro kawo owete Yesu mondo odhi oloch kode e polo.
Jehova e Tekowa Kendo e Genowa
Sama parruok mag ngima miyo wabedo maluor, Nyasaye nyalo bedo tekowa kendo genowa.
Tij Lendo Miyo Iwinjo Nade e Chunyi?
Iwinjoga nade sama itimo duto ma inyalo kimanyo joma gombo rwako adiera?
Wabiro Dhi Nyime Nano
Wer ma konyowa nano sama wanyagore gi chandruoge kendo tiyo ne Jehova nyaka giko.


text:
Bedo gi winjruok maber gi Nyasaye kokalo kuom Kristo (1-11)
Tho kokalo kuom Adam, ngima kokalo kuom Kristo (12-21)
Richo kod tho nolandore kuom ji duto (12)
Tim makare mar ng’ato achiel (18)
5 Kuom mano, nikech koro osekwanwa kaka joma kare kokalo kuom yie, wabeduru gi kuwe e kindwa gi Nyasaye kokalo kuom Ruodhwa Yesu Kristo,2 ma kuome bende waseyudoe thuolo mar chopo ir Nyasaye mondo wayud ng’wonone mogundho ma koro wan-go nikech yie; wamoruru nikech wan gi geno mar yudo duong’ mar Nyasaye.3 To ok mano kende, to wamoruru bende sama wayudo masiche, nimar wang’eyo ni masira nyago kido mar sinani;4 kae to sinani miyo ng’ato bedo ng’at ma Nyasaye oyiego; kae to bedo ng’at ma Nyasaye oyiego kelo geno,5 to geno ok kel wich-kuot; nimar hera mar Nyasaye oseol ei chunywa kokalo kuom roho maler ma nomiyowa.6 Nikech adier kane pod wanyap, Kristo ne otho ne joma richo e kinde sie ma ne oseket.7 Nimar tek ahinya mondo ng’ato otho e lo ng’at makare; to samoro ng’ato nyalo yie tho ne ng’at maber.8 Kata kamano, Nyasaye nyiso hera moherowago kama: ni kane pod wan joricho, Kristo ne othonwa.9 Kuom mano, nikech wan gadier ni rembe osemiyo okwanwa kaka joma kare, ibiro reswa kokalo kuome, mondo mirimb Nyasaye kik binwa.10 Nimar kane wan wasik Nyasaye, tho mar Wuode nokelo winjruok maber e kindwa kode, omiyo wan gadier ni ngimane biro resowa nikech koro wasebedo gi winjruok maber gi Nyasaye.11 To ok mano kende, to wamor bende kuom Nyasaye ma koro wasebedogo gi winjruok maber kokalo kuom Ruodhwa Yesu Kristo.12 Mano e momiyo, kaka richo nodonjo e piny kokalo kuom ng’ato achiel, kendo tho nobiro kokalo kuom richo, tho nolandore kuom ji duto nikech giduto ne gisetimo richo—.13 Nimar richo ne ni e piny kane Chik pok obiro, to onge ng’at minyalo kwan kaka jaricho ka chik onge.14 Kata kamano, tho nolocho kaka ruoth chakre gi Adam nyaka Musa, kata mana e wi joma ne ok otimo richo ma chal gi ketho mar Adam, ma en jal ma chalre e yore moko gi ng’at ma ne onego obi.15 Gima richo kelo opogore gi mich ma Nyasaye chiwo. Nikech ka kuom ketho mar ng’at achiel ji mang’eny ne otho, ng’wono mogundho mar Nyasaye kod mich mochiwo nono nokelo ber mathoth ne ji mang’eny. Michno ne ochiw kanyachiel gi ng’wono mogundho kokalo kuom ng’ato achiel, ma en Yesu Kristo.16 E wi mano, gima richo mar ng’ato achiel nokelo opogore gi gima mich ma Nyasaye chiwo nono kelo. Nikech bura ma ne ong’ad bang’ ketho mar ng’at achiel nokelo kum mar tho, to mich ma nobiro bang’ ketho mar ji mang’eny nomiyo okwan-gi kaka joma kare.17 Nimar ka richo mar ng’ato achiel nomiyo tho olocho kaka ruoth, wanyalo bedo gadier ni ji biro bedo mangima mi giloch kaka ruodhi nikech ng’ato achiel, ma en Yesu Kristo. Mano en nikech giyudo mich michiwo nono ma miyo ikwanogi kaka joma kare kokalo kuom ng’wono mogundho mar Nyasaye.18 Omiyo, mana kaka kokalo kuom richo mar ng’ato achiel, oganda dhano duto noyudo kum mar tho, e kaka bende kokalo kuom tim makare mar ng’ato achiel, oganda dhano duto ikwano kaka joma kare mondo giyud ngima.19 Nimar mana kaka kokalo kuom tim ng’ato achiel mar tamruok luwo chik, ji mang’eny nobedo joricho, e kaka bende kokalo kuom tim ng’ato achiel mar luwo chik, ji mang’eny ibiro kwan kaka joma kare.20 Koro Chik nobiro mondo richo obed mogundho. To kama richo nogundhoe, ng’wono mogundho mar Nyasaye ne omedoree moloyo.21 Mondo ang’o otimre? Mondo eka kaka richo nolocho ka ruoth kanyachiel gi tho, kamano bende ng’wono mogundho mar Nyasaye oloch ka ruoth e tim makare mondo okel ngima ma nyaka chieng’ kokalo kuom Yesu Kristo Ruodhwa.


text:
Ocaden a Jeova—Wan Obedo Jo Mene?
Wan oya i rok apapat, i leb apapat, atekere apapat ento gin ame ribowa karacel tye acel keken. Adong pire tek aloo obedo me woro Jeova, Obanga me Baibul ngat ame Ocweo jami lung. Otemo kede tekowa lung me poto Yecu Kricito dok otye kede yomcuny me lwongere ni Okricitayo. Ngat acel acel iyi akinawa jalo kare mere me konyo jo okene me pwonyo kop me Baibul kede Loc Obanga. Pien wan omio caden onyo oloko ikom Obanga Jeova kede Locere, omio olwongowa ni Ocaden a Jeova.
Rot kabedowa me intanet. Kwan Baibul ikabedowa me intanet. Pwony kop apol ikom wa kede iyeewa.


text:
SULA MAR 3
Heruru Joma Nyasaye Ohero
“Ng’a mawuotho kod jo mariek nobedi mariek.”
1-3. (a) En adiera mane ma ok dikwedi ma Muma nyiso? (b) Wanyalo yiero osiepe mabiro chikowa e yo maber nade?
NITIE yo ma ji chal gi sponj; gihinyo modho gimoro amora molworogi. Yot ahinya rwako ka ok wang’eyo, paro, puonj kod chike, koda timbe joma wamakogo osiep.
2 Muma nyiso adiera ma ok dikwedi kowacho kama: “Ng’a mawuotho kod jo mariek nobedi mariek: to ng’a ma wadgi jo mofuwo none chandruok.” (Ngeche 13:20) Ngeroni ok wuo mana kuom joma wang’erego mana matin. Wach mawacho ni ‘wuotho kod’ nyiso osiep madhi nyime. * Buk moro ma wuoyo kuom Muma wacho kama e wi ndikoni: “Wuotho gi ng’ato tiende en hera kod tudruok.” Donge inyalo yie ni wahinyo luwo timbe joma wahero? Kuom adier, nikech watudore ahinya gi joma wahero, ginyalo chikowa e yo maber kata marach.
3 Mondo wasiki e hera mar Nyasaye, dwarore ahinya mondo wamany osiepe mabiro chikowa e yo maber. Ere kaka wanyalo timo mano? Wanyalo timo mano ka wahero joma Nyasaye ohero, ka watimo osiepe gi osiepe Nyasaye. Par ane wachno. Donge onge osiepe madi wayier maloyo ma nigi timbe ma Jehova dwaro kuom osiepene? Koro wanonie kit ji ma Nyasaye ohero. Ka wang’eyo yo ma Jehova nenogo gik moko, wabiro bedo moikore yiero osiepe mowinjore.
JOGO MA NYASAYE OHERO
4. Ang’o momiyo Jehova nigi ratiro mar yiero malong’o ahinya joma bedo osiepene, kendo ang’o momiyo Jehova ne oluongo Ibrahim ni “osiepna”?
4 Kodok e wach mako osiep, Jehova yiero malong’o ahinya. Donge en gi ratiro mar timo kamano? Kuom adier, en e Ruoth Man Malo Chutho e wi polo gi piny, kendo bedo osiepne en bedo gi luor maduong’ ahinya. Kare jomage moyiero kaka osiepene? Jehova sudo machiegni gi jogo mogeno kuome kendo oketo yiegi duto kuome. Kuom ranyisi, par ane kuom jaduong’ Ibrahim, jal ma ne ong’ere ahinya kuom yiene motegno. Tek ahinya paro ni wuoro ma dhano nyalo yudo tem maduong’ie moloyo kwaye mondo ochiw nyathine kaka misango. * Kata kamano, ka en gi yie chuth ‘ni Nyasaye nyalo chiero ji a kuom tho,’ Ibrahim noikore chiwo Isaka. (Jo Hibrania 11:17-19) Nikech Ibrahim ne onyiso yie kod luor machalo kamano, Jehova noluonge e yor hera ni “osiepna.”
5. Jehova kawo joma winje gadier nade?
5 Jehova kawo wach winje gadiera ka gima duong’ ahinya. Ohero joma oikore bedo joadiera kuome maloyo gimoro amora. (2 Samuel 22:26, Luo, 1976) Mana kaka ne waneno e Sula Mokwongo mar bugni, Jehova nwang’o mor maduong’ ahinya kuom jogo mayiero winje nikech gihere. Ngeche 3:32 wacho ni, “omako osiep kod jo matir.” Jogo matimo dwach Nyasaye gadier, Jehova gwelo e yo mang’won: Ginyalo bedo welo e “tabanakel” mare tiende ni orwakgi mondo gilame kendo omigi thuolo mar chopo ire e lamo.
6. Ere kaka wanyalo nyiso ni wahero Yesu, kendo Jehova neno joma ohero Wuode nade?
6 Jehova ohero jogo mohero Yesu, Wuode ma miderma. Yesu nowacho kama: “Ng’a mohera nomak wachna; Wuora bende nohere, kendo wanabi ire, kendo wanabed kode.” (Johana 14:23) Ere kaka wanyalo nyiso ni wahero Yesu? Kuom adier, wanyalo timo kamano ka warito chikene, moriwo ote mar lando wach maber kod timo jopuonjre. (Mathayo 28:19, 20; Johana 14:15, 21) Bende wanyiso herawa kuom Yesu ka ‘waluwo ndache’ machiegni, tiende ni waluwo kaka notimo kuom nyalowa duto kaka dhano e wechewa kod timbewa. (1 Petro 2:21) Chuny Jehova mor ahinya kuom kinda ma joma heragi kuom Wuode miyo giluwo kit ngima machalo gi mar Kristo.
7. Ang’o momiyo timo osiep gi osiepe Jehova en rieko?
7 Yie, chung’ motegno e adier, winjo wach, kod hero Yesu kaachiel gi yorene gin mana moko kuom kido ma Jehova manyo kuom Osiepene. Ng’ato ka ng’ato kuomwa onego openjre kama: ‘Bende kido kaachiel gi yorego nenore ratiro kuom osiepe ma ang’iyogo ahinya? Bende asetimo osiep gi osiepe Jehova?’ Timo kamano nyiso rieko. Jogo ma nyago kit joma oluoro Nyasaye kendo lando wach maber mar Pinyruoth gi kinda nyalo bedonwa ranyisi maber, ka gimiyo watemo matek mondo wadag ka watimo matek mondo wami Nyasaye mor.
PUONJRUOK KUOM RANYISI MORO MANIE MUMA
8. Ang’o mamori kuom osiep ma ne nie kind (a) Naomi gi Ruth? (b) rowere adek ma ne Jo-Hibrania? (c) Paulo gi Timotheo?
8 Ndiko oting’o ranyisi mathoth mag joma ne oyudo ber bang’ yiero osiepe mowinjore. Inyalo somo kuom wach osiep ma ne nitie e kind Naomi gi chi wuode ma Ruth, e kind rowere adek ma Jo-Hibrania ma ne osiko kanyachiel e piny Babulon, kod ma ne nie kind Paulo gi Timotheo. (Ruth 1:16; Daniel 3:17, 18; 1 Jo Korintho 4:17; Jo Filipi 2:20-22) Kata kamano, wapar ane kuom ranyisi machielo makende: osiep ma ne nie kind Daudi gi Jonathan.
9, 10. Ang’o ma ne otudo Daudi gi Jonathan machiegni kaka osiepe?
9 Muma nyiso ni bang’ ka Daudi nosenego Goliath, “chuny Jonathan noriwore gi chuny Daudi, mi Jonathan nohere kaka nohero chunye owuon.” (1 Samuel 18:1) Mi ne gichako osiep ma ngita gi del kata bedni ok ne gin mbese, osiepgino nosiko nyaka tho Jonathan e lweny. * (2 Samuel 1:26) Ang’o ma ne tudogi machiegni kaka osiepe?
10 Daudi gi Jonathan ne nigi winjruok machiegni ahinya nikech hera ma ne giherogo Nyasaye kod gombogi maduong’ mar siko ka gichung’ motegno kuome. Ji ariyogi ne owinjore kuom gombogi mar miyo Nyasaye mor. Ng’ato ka ng’ato kuomgi nonyiso kido mamiyo nyawadgi here. Onge kiawa ni Jonathan ne mor ahinya gi chir kod kinda mar rawera ma ne ok oluoro chung’ motegno ne nying Jehova. Daudi ne omiyo luor jal ma ne duong’ moloye ma ne oriwo chenro mag Jehova lwedo gadier kendo keto dwach Daudi nyime gi chunye duto maloyo mage owuon. Par ane, kuom ranyisi, gima ne otimore ka Daudi ne chunye okuyo kodak e thim, ka ng’ama oriembi mondo otony kuom mirimb Ruoth Saulo, wuon Jonathan. Konyiso e yo makende ni en osiep mogen, Jonathan nokawo thuolo kendo “nodhiyo ir Daudi . . . mi notego luete kuom Nyasaye.” (1 Samuel 23:16) Par ane kaka Daudi nyaka bedni ne owinjo kane osiepne mogeno nobiro ire mi oriwe lwedo ka jiwe! *
11. Ang’o ma ipuonjori kuom wach osiep kaluwore gi ranyisi mar Jonathan kod Daudi?
11 Wapuonjre ang’o kuom ranyisi mar Jonathan gi Daudi? Puonj maduong’ moloyo en ni, gima duong’ ahinya ma osiepe onego obedgo machalre en hero winjruok maber gi Nyasaye. Ka wasudo machiegni gi jogo ma wariworego e yie, marito chike mag timbe mabeyo kaka magwa, kod gombowa mar siko ka wachung’ motegno kuom Nyasaye, jiwruok e paro, kaka ji winjo, kod weche ma ne osene majiwowa, nyalo bedoe. (Jo Rumi 1:11, 12) Wayudo osiepe ma nigi gombo mar chung’ motegno kor Nyasaye e kind Jokristo wetewa. To bende mae nyiso ni ng’ato ang’ata mabiro e Od Romo en osiep maber? Ooyo, ok ochuno.
YIERO OSIEPE MWANG’IYOGO
12, 13. (a) Ang’o momiyo nyaka wabed joma yiero kit osiepe kata mana e kind Jokristo wetewa? (b) Chandruok mane ma kanyakla mag Jokristo mokwongo ne oromogo mi ne omiyo Paulo ochiwo siem mane motegno?
12 Kata mana ei kanyakla, nyaka wayier kit osiepe mabiro konyowa dongo e winjruokwa gi Nyasaye. Bende mae onego bwogwa? Ok kamano. Jokristo moko ei kanyakla nyalo kawo kinde malach mondo gibed jo motegno e winjruokgi gi Nyasaye, mana kaka olemo moko budho e wi yath kapok gichiek. Kuom mano, e kanyakla moro amora, wanwang’o Jokristo manie okang’ mopogore opogore kuom dongruok e winjruok gi Nyasaye. (Jo Hibrania 5:12–6:3) En adier ni, onego wanyis horruok kod hera ne joma nyien kata joma yomyom, nikech wadwaro konyogi mondo gidongi e winjruokgi gi Nyasaye.
13 Nitie kinde ma wach moro nyalo bedo e kanyakla madwaro ni nyaka wayier joma watimogo osiep. Jomoko nyalo donjo e timbe michichgo. Moko nyalo chako bedo gi chuny malit kendo mang’ur. Kanyakla mag Jokristo mokwongo ne nigi chandruok machalo gi mano. Kata obedo ni thothgi ne ochung’ motegno, jomoko to ok ne nigi tim maber. To nikech jomoko ei kanyakla ma Korintho ne ok orito puonj moko mag Jokristo, jaote Paulo nosiemo kanyaklano kama: “Kik wuondu; osiepe maricho ketho timbe mabeyo.” (1 Jo Korintho 15:12, 33) Paulo nosiemo Timotheo ni kata mana e kind Jokristo wetene, ne nyalo bedoe jomoko ma ok nigi tim makare. Nonyis Timotheo mondo oaye kuom joma kamago, ma ok oketogi bedo osiepene.
14. Ere kaka wanyalo konyore gi puonj mayudore e siem ma Paulo ne ochiwo kuom wach osiepe?
14 Ere kaka wanyalo konyore gi puonj mayudore e siem ma Paulo ne ochiwo? Ka waweyo ng’iyo gi ng’ato ang’ata obed ei kanyakla kata oko mare, manyalo miyo wabed joma ochido. (2 Jo Thessalonika 3:6, 7, 14) Nyaka warit winjruokwa gi Jehova. Ng’e ni mana kaka sponj, waywayo paro kaachiel kod timbe osiepewa. Mana kaka ok wanyal ling’o sponj ei pi mochido ka wageno ni obiro modho pi maler, e kaka ok wanyal wuotho gi joma ywayowa e timbe maricho ka wageno ni wabiro ywayo timbe mabeyo.
Inyalo yudo osiepe mowinjore e kind Jokristo weteni
15. Ere gima inyalo timo mondo iyud osiepe matiyo matek mondo orit winjruok margi gi Jehova ei kanyakla?
15 Wamor ni, wan gi thuolo maber ahinya mar nwang’o osiepe mowinjore e kind Joneno wetewa. (Zaburi 133:1) Ere kaka inyalo yudo osiepe matiyo matek mondo orit winjruok margi gi Jehova ei kanyakla? Seche ma inyago kido mag ng’at moluoro Nyasaye kod yorene, onge kiawa ni ibiro bedo gi osiepe matimo kinda kaka mari. Bende nyalo dwarore ni ikaw okang’ mondo itim osiepe manyien. (Ne sanduk mawacho ni “ Kaka Ne Watimo Osiepe Mabeyo,” manie ite mar 30.) Many joma nigi kido midwaro nyiso. Winj puonj ma Muma chiwo ni “yawnwauru chunyu,” kimanyo osiepe gi Jokristo wetewa ma ok wadewo oganda, pinje ma giaye, kata kitgi gi timbegi. (2 Jo Korintho 6:13; 1 Petro 2:17) Kik imak osiepe mana gi mbeseni kende. Wiyi kik wil ni Jonathan ne duong’ ne Daudi ahinya. Thoth jodongo nyalo gero osiep motegno kuom weche ma giseneno kod rieko.
KA CHANDRUOK ONENO
16, 17. Ka Jakristo wadwa ochwanyowa e yo moro, ang’o momiyo ok onego wabed tenge gi kanyakla?
16 Bedo ni kanyakla nigi joma kitgi opogore opogore kendo ma a kuonde mopogore opogore, chandruok nyalo bedoe kinde ka kinde. Jakristo wadwa moro nyalo wacho kata timo gimoro machwanyowa. (Ngeche 12:18) Seche moko chandruok biro nikech kit ji ma ok chalre, ka ji ok owinjore, kata bedo gi paro mopogore opogore. Be chandruok ma kamago biro chwanyowa mi wabed tenge gi kanyakla? Mano ok timore ka wahero Jehova gadier kod joma ohero.
17 Kaka Jachwech kendo Jarit-Ngima, Jehova owinjore nwang’o hera kod chiwruokwa chuth. (Fweny 4:11) E wi mano, kanyakla ma omor tiyogo owinjore riwo lwedo ma ok wawe. (Jo Hibrania 13:17) Omiyo ka Jakristo wadwa ochwanyowa kata ok otimo kaka ne waparo e yo moro, ok wabi bedo tenge gi kanyakla mondo wanyis ni ok wamor. Onge tiende timo mano. Jehova ok ema ochwanyowa. Hera ma waherogo Jehova biro konyowa mondo kik wakwede kata kwedo oganda joge bende!
18. (a) Wanyalo timo ang’o mondo warit kuwe manie kanyakla? (b) Yiero ng’wono ne ng’ato ka nitie gima omiyo onego otim mano kelo gweth mage?
18 Hero Jokristo wetewa biro konyowa mondo warit kuwe manie kanyakla. Jehova ok kwa joma ohero mondo obed jo makare chuth ma ok nyal ketho, kendo wan bende ok onego watim kamano. Hera konyowa mondo waum richo matindo tindo, kwang’eyo ni waduto warem kendo waboth. (Ngeche 17:9; 1 Petro 4:8) Hera konyowa mondo wasik ka ‘wawere richo ng’ato gi ng’ato.’ (Jo Kolosai 3:13) Puonjni ok yot ahinya tiyogo kinde moko. Ka waweyo paro maricho olowa, wanyalo siko kwamako sadha, ka sa moro waparo ni mirimbwa kumo ng’at mochwanyowano. Kuom adier, mako sadha en mana gima hinyowa. Yiero chiwo ng’wono ne ng’ato ka nitie gima omiyo onego tim mano kelo gweth mogundho. (Luka 17:3, 4) Omiyo wabedo gi paro kod chuny mokuwe, orito kuwe e kanyakla, kendo moloyo duto, orito winjruok manie kindwa gi Jehova.
SECHE MOWINJORE NG’ADO OSIEP
19. Ang’o giri manyalo timore machuno ni nyaka wang’ad osiep gi ng’ato?
19 Seche moko, ikwayowa mondo wang’ad osiep kod jal mosebedo achiel kuom jokanyo mag kanyakla. Ma en gima timore sama ogol achiel kuom owetewa moketho chik Nyasaye ma ok oyie lokre e kanyakla, kata ka okwedo yie kopuonjo puonj mag miriambo kata ka oweyo kanyakla. Wach Nyasaye nyisowa maler ni ‘kik wawuothi’gi joma kamago. * (1 Jo Korintho 5:11-13; 2 Johana 9-11) Nyalo bedo matek ahinya werruok gi ng’ato ma samoro ne en osiepwa kata ma samoro en watwa. Bende wabiro chung’ motegno, kwanyiso ni hero Jehova kod chikene makare e gima duong’ maloyo gimoro amora? Ng’e ni Jehova kawo here kod winje kaka gik madongo ahinya.
20, 21. (a) Ang’o momiyo golo ng’ato oko mar kanyakla en chenro manyiso hera? (b) Ang’o momiyo en gima ber mondo wayier osiepewa gi rieko?
20 Chenro mar golo ng’ato oko mar kanyakla kuom adier en chenro mar hera moa kuom Jehova. Nikech ang’o? Golo jaricho ma ok lokre oko mar kanyakla nyiso hero nying Jehova maler kod gima nyingno ochung’ne. (1 Petro 1:15, 16) Chenro mar golo ng’ato oko mar kanyakla rito kanyakla. Joma ochung’ motegno kuom tiyo ni Jehova irito mondo kik gidonj e timbe ma ok ni kare ma joma timo richo goyiemgo nyalo kelo kendo ginyalo medo lemo ka ging’eyo ni kanyakla en kama oriti kuom piny marachni. (1 Jo Korintho 5:7; Jo Hibrania 12:15, 16) Kum motegnono nyiso hera mitimo ne jarichono. Mano nyalo bedo ni e gima chiewe mondo omi pache oduogi mondo odog ir Jehova.
21 En adier ni osiepewa ma wang’iyogo nyalo bedo gi teko machikowa. Kuom mano, en gima ber mondo wayier osiepewa gi rieko. Kuom timo osiep gi osiepe Jehova, kendo hero joma Nyasaye ohero, wabiro bedo gi osiepe mabeyo kaka nyalore. Gik ma waywayo koa kuomgi biro konyowa chopo kindawa mar moro Jehova.
^ par. 2 E dho-Hibrania wach moloki ni “ng’ama wadgi en” bende oloki ni ‘ng’iyogo kaka osiep’ kod ‘mako osiep.’
^ par. 4 Kokwayo Ibrahim mondo otim mano, Jehova nochiwo ranyisi machuok mar kaka en owuon ne odhi timoe misango mar Wuode ma miderma. (Johana 3:16) Jehova nodonjo e wach Ibrahimni, mochiwo im kaka gir misango kar Isaka.
^ par. 9 Daudi ne en rawera, matiende ni “mana wuoi,” e kinde ma ne onege Goliath kendo ne en kar jahigini 30 e kinde ma ne Jonathan thoe. (1 Samuel 17:33; 31:2; 2 Samuel 5:4) Jonathan, ma ne en kar jahigini 60 kane otho, nenore maler ni ne ohingo Daudi gi higini madirom 30.
^ par. 10 Mana kaka 1 Samuel 23:17 nyiso, Jonathan nowacho ne Daudi gik moko abich mondo ojiwego: (1) Nojiwo Daudi mondo kik oluor. (2) Noyango ne Daudi ni gik ma Saulo timogo ok bi time gimoro. (3) Noparo ne Daudi ni obiro bedo ruoth, mana kaka Nyasaye ne osesingo. (4) Nosingore ni ok nowe Daudi. (5) Nonyiso Daudi ni kata mana Saulo bende ong’eyo kaka Jonathan dwaro siko gi Daudi.
^ par. 19 Ka idwaro weche momedore mawuoyo kuom kaka onego tim ne joma ogol oko mar kanyakla kata moweyo kanyakla, to ne Apendiks, ite mag 207-209.


text:
THENGE MIR 12
Icopo Timo Ang’o kara Kwo mi Juruot peri Ubed ku Mutoro?
Kara juruot ubed ku mutoro, ukwayu ng’atuman unyuth mer ni wadi. Juefeso 5:33
Cik pa Mungu ubeyero nia gamiri ucikere ni bedo i kind ng’atu ma nico acel ku ng’atu ma dhaku de acel.
Nico ma won mer kimbo kum dhaku pare akimba man eng’eye cu.
Dhaku ucikere ni dikocinge ku won ot pare.
Ukwayu awiya ubed wor ni junyodo migi.
Bed mol man ng’atu m’atira. Kud ibed jarop man won umbili. Jukolosai 3:5, 8-10.
Biblia ubeyero nia nico ucikere ni maru dhaku pare calu kume gire, man dhaku ne de ucikere ni bedo ku woro ma thuth ni nico pare.
Ribiri ku ng’atu matie jadhogi mi nyom ungo utie dubo. Bedo kuda dhura de utie dubo.
Biblia ma lembe pa Yehova ubeponjo gin m’ukwayu juruot utim kara gibed ku mutoro.
PONJ LEMBE LEE AKECA
LEMBANYONG’A M’UAI I BANG’ MUNGU!
Icopo Timo Ang’o Kara Kwo mi Juruot Peri Ubed ku Mutoro?
Yehova, Mungu wa jamutoro, ubemito juruot ubed ku mutoro. Nwang’ juk ma ber ma Biblia mio pi konyo coo, mon, junyodo, man awiya.


text:
Nger ma Kitawo Me Nyalo Konyin
Kitawo me lakonyin ŋeyo Wach pa Were, Baibul. Ndiiko Maleŋ manitye i chowe ma kis adech nyutho kama inyalo nwaŋ’iye, i Baibul perin, radwok ma penji mondiki malo i rangi macholi.
K’isoma ndiiko no i Baibul, pari kwoŋ nger ma ndiiko no dwoko penji mondiki i rangi macholi. Mujulizi pa Jehova moro jye nyalo konyin niaŋ ndiiko no.
Giraŋeya: Wajulizi pa Jehova ama jondiko kitawin jye monyuthi i kitawo me.
MEDI FUONJIROK
Kwayi Fuonjirok Baibul Nono
Ji Jofuonjere Nedi Baibul?
I piny gipi, Wajulizi pa Jehova jofuonjo ji Baibul nono, aka inger mayot. Kethi vidiyo me ineni paka ji jofuonjere Baibul.


text:
DUL ME 3
Ngat ma Ocweyo Jami Ducu
IN MONO ingeyo kit ma kiyubo kwede cingi i yo me aura? Tika ingeyo tic ducu ma cingi twero tiyone?— Nen kong cingi. Gom nyig cingi. Kwany kong gin mo. Cingi twero timo jami mapol dok bene timogi maber. Mono ingeyo anga ma oyubo cingwa?—
En Ngat acel ma oyubo dogwa, umwa ki wangwa-ni. Lubanga, Won Lapwony Madit. Cwinywa mono pe yom ni Lubanga oketo wangwa?— Wangwa twero neno jami mapol. Watwero neno ature. Watwero neno lum ki polo ma bullu. Waromo bene neno lutino winyi ma gungamo doggi ka cam calo ma i cal-li. Ber adada ni watwero neno jami macalo magi, pe kumeno?—
Ento anga mono ma ocweyo jami magi? Dano mo aye mono ocweyogi? Pe. Dano twero yubo ot. Ento pe tye dano mo ma twero cweyo lum. Dano pe twero cweyo latin winyo, ature, nyo gin mo keken ma kwo. Tika onongo ingeyo meno?—
Lubanga aye ma ocweyo jami magi ducu. Lubanga ocweyo polo ki lobo. En ocweyo dano bene. En okwongo cweyo laco ki dako mukwongo. Yecu, Lapwony Madit, opwonyo ni Lubanga ocweyo laco ki dako mukwongo.
Yecu ongeyo nining ni Lubanga aye ocweyo laco ki dako? Yecu mono oneno ka Lubanga cweyogi?— En oneno ka kicweyogi. Yecu onongo tye kacel ki Lubanga i kare ma Lubanga cweyo laco ki dako. Yecu obedo ngat acel ma Lubanga okwongo cweyone. Yecu obedo lamalaika, dok en okwo kacel ki Wonne i polo
Baibul wacciwa ni Lubanga owacci: “Weku wacweyu dano.” (Acakki 1:26) Tika ingeyo nga ma Lubanga obedo ka lok kwede?— En obedo ka lok ki Wode. En onongo tye ka lok ki Yecu, ngat ma lacen obino i ngom kany.
Meno pe yomo cwinywa mada? Tam kong! Ka wawinyo lok pa Yecu, ci nongo watye ka nongo pwony ki bot ngat ma obedo bot Lubanga i kare ma Lubanga cweyo lobo ki jami mukene-ni ducu. I kare ma Yecu tye ka tic gin ki Wonne i polo, en opwonyo jami mapol adada. Meno aye gin mumiyo Yecu tye Lapwony Madit!
Ma peya Lubanga ocweyo Wode, itamo ni mono cwinye onongo cwer pi bedo kene?— Cwinye onongo pe cwer. Ka onongo cwinye pe cwer, ci pingo en ocweyo lumalaika, dano ki dong lee?— En ocweyogi pien en obedo Lubanga ma lamar. En onongo mito ni jami mukene-ni gukwo dok gunong mit pa kwo. Omyero wapwo Lubanga pi miniwa kwo.
Jami ducu ma Lubanga otimo nyutu marre. Lubanga ocweyo ceng. Ceng miniwa dero dok weko pe wawinyo ngico. Labongo ceng, jami ducu onongo bedo ngic dok kwo onongo bedo pe i lobo. Cwinyi mono pe yom ni Lubanga ocweyo ceng?—
Lubanga bene miyo kot cwer. I kare mukene pe imaro kot pien gengi weko pe icito ka tuku woko. Ento kot aye weko ature dongo. Dong ka waneno ature maleng, anga ma wabipwoyo?— Lubanga. Omyero wapwo anga ka wacamo nyig yen ki pot dek mamit?— Omyero wapwo Lubanga pien ceng ki kot ma mege aye weko jami dongo.
Ket kong ni ngat mo openyi ni, ‘Lubanga aye mono ocweyo dano kacel ki lee?’ Ibigamo ningo?— Bedo ber ka igamo ni: “Ada, Lubanga aye ocweyo dano ki lee.” Ento ka ngat moni pe ye ni Lubanga aye ocweyo dano kono? Ka en wacci lee aye olokke odoko dano kono? Baibul pe pwonyo kumeno. Baibul wacci Lubanga ocweyo jami ma kwo ducu.
Ento ngat mo twero waco boti ni en pe eye i kom Lubanga. Ngo ma ibiwacone?— Pingo pe icimme ot? Peny ngat meno ni: “Anga ma oyubo ot ca-ni?” Dano ducu nongo ngeyo ni ngat mo aye oyubo ot meno. Ot meno nongo pe oyubbe kene!
Ter ngat meno ci inyutte ature. Penye ni: “Anga ma ocweyo ature man?” Dano mo aye pe ocweyo. Kit macalo ot ca pe oyubbe kene-ni, ature man bene pe oyubbe kene. Ngat mo aye ocweyo. Lubanga.
Wac ki ngat meno wek kong owiny koko pa winyo. I ngeye penye ni: “Anga ma ocweyo winyi ci opwonyogi ki koko mamit?” Lubanga aye opwonyogi. Lubanga aye ocweyo polo ki lobo ki jami ducu ma kwo! En aye Ngat ma miyo kwo.
Ento dano mo twero wacci en eye jami ma etwero nenone keken. En twero waco ni: ‘Ka pe atwero neno gin moni, ci pe aye.’ Jo mukene giwaco ni pe giye i kom Lubanga pien pe gitwero neno kome.
Lok ada tye ni pe watwero neno Lubanga. Baibul wacci: ‘Pe tye ngat mo ma twero neno Lubanga.’ Pe tye laco, dako nyo latin mo i wi lobo ma twero neno Lubanga. Pi meno, ngat mo keken pe myero otem goyo nyo payo cal pa Lubanga. Lubanga bene waco botwa ni pe myero wayub calle. Dong, ka wagwoko jami macalo magi i otwa ci pe yomo cwiny Lubanga.
Ka pe itwero neno Lubanga, ci ingeyo nining ni Lubanga tye ada? Tam kong i kom jami magi. In mono itwero neno yamo?— Pe. Pe tye ngat mo ma twero neno yamo. Ento itwero neno jami ma yamo timo. Itwero neno pot yat yenge ka yamo kodo. Man miyo iye ni yamo tye.
In bene itwero neno jami ma Lubanga otimogi. Ka ineno ature nyo winyo, nongo ineno gin mo ma Lubanga ocweyo. Man miyo iye ni Lubanga tye ada.
Ngat mo twero penyi ni, ‘Anga ma ocweyo ceng ki lobo?’ Baibul waco ni: “Rubanga ocweyo polo ki lobo.” (Acakki 1:1, Baibol pa Katoli) Lubanga aye ocweyo jami ma gibeco atika-ni! In itamo ningo i kom lok meno?—
Mono pe ber ni watye kwo? Watwero winyo ka winyi gikok mamit. Watwero neno ature ki jami mukene ma Lubanga ocweyogi. Dok bene watwero camo cam ma Lubanga omiyogi botwa.
Omyero wapwo Lubanga pi jami magi ducu. Ma dong loyo ducu, omyero wapwoye pi miniwa kwo. Ka ada wapwoyo Lubanga, ci wabitimo gin mo. Gin ango?— Wabiwinyo Lubanga, dok wabitimo gin ma en waco botwa i Baibul. I yo ma kit meno watwero nyutu ni wamaro Ngat ma ocweyo Jami ducu.
Omyero wami pwoc bot Lubanga pi jami ducu ma en otimo. Nining? Kwan gin ma kicoyo i Jabuli 139:14; Jon 4:23, 24; 1 Jon 5:21; ki Niyabo 4:11.


text:
SULA MAR 36
Jatend-Askeche Nyiso Yie Maduong’
YESU CHANGO JATIJ JATEND-ASKECHE
IBIRO GUETH JOMA NYISO YIE
Bang’ golo twak e Got, Yesu wuok kae to odhi e taon mar Kapernaum. Ka en kanyo, moko kuom jodongo mag Jo-Yahudi biro ire. Ja-Rumi moro ma en jatend-askeche e ma oorogi.
Jatend-askecheno nigi jatich moro mohero. Kata kamano, jatijeno tuo ahinya kendo ochiegni tho. Kata obedo ni jatend-askecheno ok en Ja-Yahudi, odwaro ni mondo Yesu okonye. Jo-Yahudigo nyiso Yesu ni jatij ng’atno nindo “e ot nikech tuo mar abach kendo ochandore malit” ahinya. (Mathayo 8:6) Jodongo mag Jo-Yahudigo nyiso Yesu wach jatend-askecheno. Giwachone niya: “Jalo en ng’at mowinjore mondo itimne kamano nikech ohero ogandawa kendo en owuon nogeronwa sunagogi.”—Luka 7:4, 5.
Yesu wuok mapiyo kanyachiel gi jodongogo ka gichomo od jatend-askecheno. Ka gichiegni chopo, jatend-askecheno oro osiepene mondo odhi owach ne Yesu kama: “Ruoth, kik ichandri nimar ok an ng’at mowinjore ma inyalo donjo e bwo tat oda. Nikech mano, ne aneno ni ok awinjora biro iri.” (Luka 7:6, 7) Mano kaka jal mong’iyo gi chiko ji wacho weche ma nyiso bolruok! Kendo wechego nyiso kaka jalo opogore ahinya gi Jo-Rumi mohero sando joma tiyonegi.—Mathayo 8:9.
Onge kiawa ni jatend-askecheno ong’eyo ni Jo-Yahudi temoga ahinya mondo kik giriwre gi joma ok gin Jo-Yahudi. (Tich Joote 10:28) Nyalo bedo ni mano e momiyo jatend-askecheno oro osiepene ir Yesu mondo gisaye kama: “Wach awacha gimoro mondo imi jatijano ochang.”—Luka 7:7.
Yesu wuoro wechego, omiyo owacho kama: “Awachonu ni, kata mana e Israel pok ayudoe yie maduong’ ma chal kama.” (Luka 7:9) Osiepe jatend-askecheno dok e ode, kae to giyudo ni jatich ma ne tuo ahinyano koro osechango.
Ka Yesu osetimo hono mar chango jatijno, otiyo gi thuolono e nyiso ni ibiro guedh kata joma ok gin Jo-Yahudi ma nyiso yie. Owacho kama: “Ji mathoth moa yo wuok-chieng’ gi yo podho-chieng’ nobi kendo ginibed piny e mesa gi Ibrahim kod Isaka gi Jakobo e Pinyruodh polo.” To nade Jo-Yahudi ma ok nyis yie? Yesu wacho ni joma kamago “ibiro wit oko e mudho. Kanyo e kama ywagruokgi kod muodo lekegi nobedie.”—Mathayo 8:11, 12.
Kuom mano, Jo-Yahudi ma ok ti gi thuolo mokwongo ma osemigi mar bedo joma biro locho kanyachiel gi Kristo e Pinyruoth, ibiro wit oko. Kata kamano, joma ok gin Jo-Yahudi ibiro rwak mondo gibed piny e mesa “e Pinyruodh polo.”


text:
Kik Iwe Gimoro Amora Oketi Mabor gi Jehova
“Yieruru tinendeni Nyasaye mubiro tiyone.”
WACH motigo ni “yieruru” en wach mapek ahinya. Ng’at monego otim yiero, en ng’ama nigi thuolo kod nyalo mar chiko kaka ngimane biro chalo. Kuom ranyisi: Kaw ane ng’at mawuotho e yo, to mapiyo nono ochopo e yo mokagore ariyo. Obiro yiero luwo mane? Kapo ni ong’eyo kama odwaro dhiye, nenore ni yo achiel ema biro chope kuno, to machielono nyalo tere mabor gi kama odhiyeno.
1-3. (a) Ang’o momiyo Joshua en ranyisi maber mar jal ma notimo yiero maber e ngima? (b) Ang’o monego waket e paro sama onego watim yiero moro?
2 Muma oting’o ranyisi mang’eny mag joma nonego otim yiero e yo ma kamano. Kuom ranyisi, Kain ne nyaka yier kabe obiro weyo mirima ochike kata en ema ochik mirimbe. (Chak. 4:
3 Seche moko nyalo dwarore ni watim yiero e weche moko ma korgi tek e ngimawa. Kapo ni onego itim yiero machalo kamano, ket e paro ni dwaro mari maduong’ en miyo Jehova duong’ e gimoro amora mitimo kendo itang’ gi gimoro amora manyalo miyo iwe Jehova. (Som Jo Hibrania 3:
TIJE MAG MANYO YUTO
4. Ang’o momiyo tije ma miyowa yuto en gima dwarore ahinya?
4 Jokristo nigi ting’ mar rito ngimagi koda mag joodgi. Muma wacho ni ng’at maok dwar rito joode rach moloyo ng’at maok oyie. (2 Thes. 3:
5. Gin weche mage manyaka wakwong wanon kapok wayie kawo tich moro amora?
5 To nade kapo ni imanyo tich. Kapo ni idak e piny kata e gweng’ kama yudo tich ok yot, inyalo donjo e tem mar kawo tich moro amora mikwongo rodhnogo. To nade kapo ni tijno ok winjre gi puonj mag Muma? To nade kapo ni chenro mag tich kata wuodhe motudore gi tijno biro moni timo migepe mag Jokristo, kata keti mabor gi joodi? Be onego iyie ayieya gi tijno, kiparo ni ber bedo gi tich moro amora moloyo bedo maonge tich? Ber king’eyo ni timo yiero maok kare, nyalo keti mabor gi Jehova. (Hib. 2:1) Kata bed ni imanyo tich kata inono chal mar tich mitiyo gie sani, ere kaka inyalo timo yiero e yo mariek?
6, 7. (a) Gin ang’o ma ng’ato nyalo dwaro chopo kaluwore gi tich moyiero timo? (b) En paro mane mabiro konyi bedo machiegni gi Jehova, to nikech ang’o?
6 Mana kaka ne wakwongo wacho, ket e paro kama gima itimono biro chope kodi. Penjri kama, ‘Tich matiyoni biro chopa kanye? ’ Kapo ni ineno ni tich mamiyi yuto konyi kaachiel gi joodi sama utiyo ne Jehova, mano biro miyo Jehova ogwedh kinda mitimo. (Math. 6:
7 To nade kapo ni gombo mari en mana bedo gi mwandu? Samoro inyalo yudo mwandugo. To kata weche odhini maber, ber mondo ing’e ni mwandu ok bi nono
8, 9. Ang’o ma jonyuol onego oket e paro kaluwore gi kaka gikawo tijegi mag ringruok? Ler ane.
8 Ka in janyuol, par ane kaka ranyisi miketo nyalo mulo ngima nyithindi. En ang’o ma nyithindi neno ni ikawo kaka gimaduong’ e ngimani
9 Un jonyuol, kik ubed mabor gi Jehova kuom keto pachu ahinya e tijeu mutiyo. Kokalo kuom ranyisi miketo, nyis nyithindi ni iyie gadier ni mwandu maduong’ie moloyo, en bedo gi winjruok maber gi Nyasaye to ok en bedo gi gige ringruok.
10. En ang’o ma rawera onego oket e paro sama oyiero tich modwaro timo e ngimane?
10 Kapo ni in rawera maparo manyo tich mabiro kelone yuto, inyalo timo ang’o mondo itim yiero maber? Mana kaka nosewach motelo, dwarore mondo ing’e kama ngimani ochomo. Be tiegruok e kos midwaro, koda tich mibiro timo bang’e, biro weni thuolo mar luwo dwaro mag Pinyruoth e okang’ mamalo, koso biro keti mabor gi Jehova? (2 Tim. 4:10) Be dwaro mari maduong’ en luwo kit ngima jomoko, ma mor margi luwore gi kwan mar pesa manie bengi, kata mwandu ma gisechoko? Koso ibiro yiero mar luwo ranyisi mar Daudi ma nondiko kama gi chir: “Nabedo nyathi, to koro ati; to ok aseneno ng’at matir kojwang’, kata kothe ka kwayo ji chiemo”? (Zab. 37:25) Ng’e ni yo achiel biro keti mabor gi Jehova, to machielo biro teri e ngima maberie moloyo. (Som Ngeche 10:22; Malaki 3:10.) In ibiro yiero yo mane? *
YORE MAG MANYO MOR
11. Muma wacho ang’o kuom wach manyo mor, to en ang’o monego wang’e kuom wachni?
11 Muma ok kwed bedo gi kinde mag mor kendo ok onyis ni timo kamano en ketho seche. Paulo nondiko ne Timotheo niya: “Rieyo del mondo obed mojing’ konyo matin.” (1 Tim. 4:8) Muma bende wacho ni nitie “chieng’ nyiero” kod “chieng’ timo miel,” kendo ojiwo ni ber ka ng’ato oyudo yweyo moromo. (Ekl. 3:4; 4:6) Kata kamano, ka ng’ato ok otang’, to weche mag manyo mor nyalo kete mabor gi Jehova. E yo mane? Nitie gik moko ariyo manyalo miyo mano otimre
12. Gin penjo mage monego ipenjri kaluwore gi kit mor midwaro yiero?
12 Mokwongo, non kit mor miyiero. Ng’e ni nitie kendo wanyalo yudo kit mor mabeyo. En adier ni kit mor mang’eny mayudore e yo mayot, jiwo mana gik ma Nyasaye osin-go, kaka timbe gero, timbe juok, koda timbe terruok. Kuom mano, dwarore inon maber ahinya kit mor miyiero. Kit morno biro miyo ibed ng’at machalo nade? Be ojiwi ibed ng’at mager, ng’at mohero piem, kata bedo ng’at mohero piny ma onyuolee moloyo? (Nge. 3:
13, 14. En ang’o manyaka iket e paro kaluwore gi thuolo mitiyogo e yoreni mag manyo mor?
13 Par bende ni kit mor miyierono biro kawo thuolo mari maromo nade. Penjri kama, ‘Be atiyo gi kinde mang’eny e manyo mor, mamiyo ok ayud kinde moromo tiyo tije Nyasaye? ’ Kapo ni iyiero tiyo gi kinde mang’eny e yudo mor, ibiro fwenyo ni thuolono ok kelni mor kaka owinjore. Kuom adier, jogo maketo weche manyo mor kama owinjore, yudo mor moloyo. Nikech ang’o? Nikech ging’eyo ni gisetiyo gi thuologi e chopo “weche makare” tiende ni timo gik mochuno, omiyo sama gitiyo gi thuolo moko e yweyo, gitimo kamano gi chuny maonge bura.
14 Kata obedo ni tiyo gi thuolo mang’eny e manyo mor nyalo nenore ka gimaber, kawo okang’ makamano nyalo keti mabor gi Jehova. Nyaminwa moro ma jahigni 20 miluongo ni Kim noduogo ofwenyo wachno bang’e. Owacho kama: “Ne ajadhi kuonde duto mitimoe mor. Giko juma ka juma ne nitie gima ne timore kochakore Tich abich, Ngeso koda Jumapil. Kata kamano, sani koro aneno ni nitie gik mochuno monego atim. Kuom ranyisi, nikech an painia, achiewo sa 12 okinyi mondo achak tij lendo, mano miyo ok anyal dhi e nyasi marumo sa abiriyo kata aboro otieno. Ang’eyo ni kit mor moko ok richo, kata kamano ginyalo chocho chenro mag ng’ato. Mana kaka gik mamoko, mor bende nyaka bed gi tong’.”
15. Ere kaka jonyuol nyalo konyo nyithindgi mondo oyud kit mor maber?
15 Jonyuol nigi ting’ mar neno ni gin kaachiel gi nyithindgi giyudo gige ringruok, gibedo gi winjruok maber gi Nyasaye, kendo chopo dwaro mag chunygi. Mano oriwo bedo gi thuolo mar yudo mor kanyachiel. Kik ibed janyuol mosiko mana ni yore duto mag manyo mor ok owinjore. To bende kik iwe kit mor maricho oywa nyithindi. (1 Kor. 5:6) Kiparo motelo to ibiro yudo kit mor mabiro miyo joodi duto oyud mor mowinjore. * Kuom timo kamano, in kaachiel gi nyithindi ubiro yiero yo makelou machiegni gi Jehova.
WINJRUOK MANIE KIND JOOT
16, 17. En lit mane moseyudo jonyuol mang’eny, to wang’eyo nade ni Jehova ong’eyo lit ma giwinjo e chunygi?
16 Hera manie kind janyuol gi nyathi otegno ahinya kendo mano ema nomiyo Jehova otiyo gi ranyisino konyisogo kaka nohero joge. (Isa. 49:15) Omiyo sama achiel kuom joot oweyo Jehova, yot mondo joot obed gi kuyo e chunygi. Nyaminwa moro ma nyare nogol oko e kanyakla wacho niya: “Nawinjo malit e chunya. Napenjora niya, ‘Ang’o momiyo ne oweyo Jehova? ’ Ne achayora awuon kendo winjo ka gima nitie gima ok natimo.”
17 Jehova ong’eyo lit miwinjo e chunyi. En owuon nowinjo ‘malit e chunye’ kane dhano mokwongo kaachiel jomamoko mane odak kane Ataro podi, nong’anyo. (Chak. 6:
18. Ang’o momiyo jonyuol ok onego oket ketho kuomgi giwegi ka nyathi oweyo Jehova?
18 Kik ichari iwuon nikech gima ne otimore. Jehova osemiyo dhano duto thuolo mar timo yiero, omiyo ng’ato ka ng’ato kuom joot ma en Jakristo mosebatisi, nyaka ‘ting’ ting’ne owuon.’ (Gal. 6:5) E wi mano Jehova keto ketho e wi jal motimo richono, to ok kuomi, nikech jalo ema oyiero timo richo. (Eze. 18:20) To bende, kik iket ketho e wi jomoko. Nyis luor ne chenro ma Jehova oketo mar chiwo kum. Chung’ motegno e kwedo Jachien to ok jokwath ma rito kanyakla.
19, 20. (a) Jonyuol ma nyithindgi ogol oko mar kanyakla nyalo timo ang’o mondo ginyagre gi lit ma gin-go? (b) Jonyuol ma kamago nyalo bedo gi geno mane makare?
19 To komachielo, kibedo gi chuny malit nikech kum ma Jehova ochiwo, to mano iyiero yo maketi mabor gi Jehova. Ka kuom adier, gima jal momi kumno onego one kuomi, en kaka imakori motegno gi Jehova moloyo gimoro amora moriwo kata mana winjruok manie kindu kaka joot. Omiyo mondo inyagri gi chal ma kamano, chung’ motegno e winjruokni gi Jehova. Kik ipogri gi Jokristo weteni mochung’ motegno. (Nge. 18:1) Nyis Jehova e lamo kaka iwinjo e chunyi kuom wachno. (Zab. 62:
20 Muma wacho ni hera ‘geno duto.’ (1 Kor. 13:
TIM YIERO MANYISO RIEKO
21, 22. Ing’ado mar timo ang’o kodok korka timo yiero?
21 Jehova nomiyo dhano thuolo koda nyalo mar timo yiero. (Som Rapar mar Chik 30:19, 20.) Kata kamano thuolo ma kamano kelo ting madwaro ni wapar matut kendo e yo maliw. Ng’ato ka ng’ato ma Jakristo onego openjre kama: ‘Be an e yo mowinjore? Koso dibed ni aweyo weche mag tich, manyo mor, koda winjruok manie kind joot oketa mabor gi Jehova? ’
22 Hera ma Jehova nigo kuom joge ok rum ngang’. Yo achiel kende ma wanyalo bedogo mabor gi Jehova en ka wayiero luwo yo marach. (Rumi 8:38, 39) To mano ok ochuno ni nyaka timorenwa! Ng’ad e chunyi ni ok ibi weyo gimoro amora oketi mabor gi Jehova. Sula maluwo biro wuoyo e wi weche mamoko ang’wen minyalo nyisogo ni ing’ado mar timo kamano.


text:
NGIMAWA KAKA JOKRISTO
Nyag Kido ma Nyasaye Oyiego—Bolruok
GIMOMIYO BOLRUOK DWARORE:
Bolruok miyo wabedo gi winjruok maber gi Jehova.—Za 138:6
Bolruok miyo wabedo gi winjruok maber gi jowetewa.—Fil 2:3, 4
Sunga kelo hinyruok.—Nge 16:18; Eze 28:17
KAKA WANYALO NYISO NI WABOLORE:
Kwa kony kendo ti gi puonj momiyi. —Za 141:5; Nge 19:20
Ikri tiyo ne jomoko tije ma ji ochayo.—Mat 20:25-27
Kik iwe lony kata migepe ma in go omi isungri ne jomoko.—Rum 12:3
NEURU VIDIO MA WIYE WACHO NI TAMRI GIK MA NYALO MONI SIKO KIMAKORI GI JEHOVA—SUNGA KOD NG’AYI, KAE TO UDUOK PENJO MALUWOGI:
Ere kaka yo ma warwakogo siem nyiso chuny ma wan go?
Ere kaka lamo konyowa nyago kido mar bolruok?
Gin yore mage ma wanyalo nyisogo bolruok?


text:
PENJO MA ROWERE OHERO PENJORE
Be Arwakora Maber Adier?
Ang’o momiyo en gima dwarore ahinya nono kaka warwakore? En nikech lewni ma warwako nyiso gima wan. Rwakruokni nyiso ni in ng’at ma chalo nade?
Weche adek madongo e wi fason monego watang’go kendo kwedo
Wach mokwongo: Kopo rwakruok mag joma waneno e televison kata e gasede.
Rawera moro miluongo ni Theresa wacho ni: “Seche moko agomboga rwakora e yo moro mana nikech aseneno kilando kit rwakruogno.” Kae to omedo wacho ni, “Kapo ni ipong’o pachi gi kit rwakruok moro, onge kiawa ni mano e kaka ibiro rwakori.”
Kit rwakruok milandoga ok lomb mana nyiri kende. Buk moro miluongo ni The Everything Guide to Raising Adolescent Boys wacho ni: “Rowere ma yawuowi bende ohero ahinya rwakore ka giluwo fason. Kata ka pod gitindo, gin bende giyudoga fason moko ma morogi.”
Gima inyalo timo: Muma wacho ni: “Ng’a ma riekone tin oyie ayiea weche duto; to ng’a ma jaterre mos oparo maber yo ma dowuothie.” (Ngeche 14:15) Ka luwore gi puonj ma yudore e ndikoni, onego inon ahinya kit rwakruok moro amora mineno e televison kata e gasede. Kuom ranyisi, kineno kilando kit rwakruok moro “manyien,” kata rwakruok “ma chiero gombo mag nindruok,” inyalo penjori niya:
‘En ng’a ma biro yudo ohala sama atemo matek ‘luwo fason mowuok?’
Ji biro nena nade sama arwakora kamano?’
‘Be kit rwakruogno nyiso gadier gima an kod gik ma ayiego?’
Paro ma nyalo konyi: Tem ane nono e juma achiel kit rwakruok moro milando e televison kata e gasede. En kit rwakruok mane ma gijiwo ahinya? Be nitie yore moko mopondo ma gitiyogo mana mondo gimi ibed gi gombo mar luwo fason moro? Rawera moro miluongo ni Karen wacho ni: “Nitie tem mar bedo ng’at ma rwakore maber, ng’at mondisore, kendo ma nyiso jomoko kaka dende ber miwuoro. Jo ohala mosefwenyo wachno yudo ka yotnegi ahinya lombo rowere.”
Wach mar 2: Luwo kit rwakruok moro mana ni mondo ichal gi jomamoko.
Rawera moro miluongo ni Manuel wacho ni: “Kapo ni kit rwakruok moro e ma ni e fason, ji duto biro rwakore kamano, kendo ka ok irwakori kamano to gibiro wacho ni in apuodho kata ni pod in chien.” Rawera moro ma nyinge Anna bende wacho niya: “Fason ok e ma lich ahinya. Gima duong’ en ka jomoko oyie gi kaka irwakori.”
Gima inyalo timo: Muma wacho niya: “Weuru luwo kit ngima mar joma odak e ndaloni.” (Jo-Rumi 12:2) Ka luwore gi puonj manie ndikoni, inyalo rango lepi kae to ipenjri penjo ma luwogi:
‘Gin gik mage ma chiko rwakruokna?’
‘Be ahero lewni mondikie nyinge ji kata nying kambi moro mong’ere?’
‘Be arwakora mana ni mondo amor jomoko?’
Paro ma nyalo konyi: Kar neno ni nitie yore ariyo kende mag rwakruok, tiende ni rwako lewni ma ni e fason (ma ji oyiego) kata ma nyachon (ma ji neno ni tinde ok onego orwak), inyalo yiero lewni ma ka irwako to iwinjo chunyi ni thuolo. Rwako lewni ma miyo iwinjo ka chunyi ni thuolo nyalo konyi mondo kik iluw kit rwakruok mar jomoko.
Wach mar 3: Bedo gi paro ni onge rach rwakruok e yo ma chiero gombo mag nindruok.
Nyako moro miluongo ni Jennifer wacho niya: “Kiwacho awacha adier, seche moko ng’ato nyalo bedo e tem mar rwako lewni ma chieko-chieko kata momake.
Gima inyalo timo: Muma wacho niya: “Kik uwe mondo bidhruoku obed mana ma oko . . . to obed bidhruok mopondo mar dhano man ei chuny.” (1 Petro 3:3, 4) Ka luwore gi paro ma ni e ndikoni, en wach mane maduong’ e kind weche ariyogi
Paro ma nyalo konyi: Kodok korka rwakruok, fason maberie moloyo en rwakruok e yo ma ok kal tong’. Adiera en ni thoth ji ok ong’eyo wachni e kindewagi. Kata kamano, tem ane paro wachno e yo machalo kama:
Be isega goyo mbaka gi ng’at ma wuoyo mang’eny kopakore apaka? Nyalo bedo ni ng’atno ok ong’eyo ni oketho mbaka me kindu kode, kendo omiyo iluor bedo machiegni kode.
In bende ka irwakori e yo mokalo tong’, to ichalo mana gi ng’at ma pakoreno. Yo mirwakorigo wacho mathoth kuomi, kendo lewnigo nyalo miyo iwinj ka chunyi ok ni thuolo kata nyiso ni ok idew jomamoko. Rwakruokni bende nyalo miyo jomoko ochak bedo gi paro marach kuomi.
Kar rwakori e yo ma nyiso dendi ne jomoko, tem bedo ng’at ma bidhore kendo ma ok rwakre e yo mokalo tong’. Rawera moro miluongo ni Monica wacho ni: “Bidhruok ok nyis ni nyaka irwakri ka dayo moti. Rwakruok e yo mobidhore kendo ma ok kal tong’ en gima nyiso ni imiyori luor kendo ni idewo jomoko.”


text:
SULA MAR 16
Chung’ Motegno e Lamo mar Adier
Ang’o ma Muma puonjo kuom wach tiyo gi kido mopa e lamo?
Jokristo neno nade odiechienge ma dinde timoe nyasi mag rapar?
Inyalo lero ni jomoko puonj mag Muma miyiego e yo mane ma ok ichwanyogi?
1, 2. En penjo mane ma nyaka ipenjori bang’ wuok e din mar miriambo, to iparo ni ang’o momiyo timo kamano en gima dwarore ahinya?
WAWACH ni ifwenyo ni pi aora manie gweng’ midakie oting’o sum. Ng’at moro osebedo ka keto gik moting’o sum ka ma pi aorano chakore, kendo ngima jogweng’no ni ka marach. Inyalo timo ang’o? Kuom adier, ibiro dar ka timo kamano en gima nyalore. Kata kamano, bang’ dar, podi inyalo penjori e chunyi niya, ‘Be dibed ni ne amadho sumbcha, koso? ’
2 Ranyisino chalo gi din mar miriambo. Muma puonjo ni lamo ma kamano ochido nikech puonj koda timbe ma ok ler. (2 Jo Korintho 6:17) Mano e momiyo dwarore ahinya mondo iwuog kuom “Babulon maduong’,” ma ochung’ ne dinde duto mag miriambo e piny mangima. (Fweny 18:2, 4) Be isetimo kamano? Ka isetimo kamano, to onego opuoyi. Kata kamano, nitie gik mamoko madwarore mondo itim bang’ wuok e din mar miriambo. Bang’ wuok, onego ipenjori niya, ‘Be nitie gimoro amora kuoma manyalo nyiso ni pod an e din mar miriambo? ’ Wanon ane ranyisi moko kae.
LAMO GIK MOPA KOD KWEREWA MACHON
3. (a) Ang’o ma Muma puonjo e wi gik mopa, to ang’o momiyo neno gigo kaka Nyasaye nenogi nyalo bedo gima tek ni jomoko? (b) Ang’o ma onego itim kod gimoro amora ma ne itiyogo e lamo mar miriambo?
3 Jomoko osebedo ka nikod altar kata kido mopa e utegi ma gisebedo ka gitiyogo e lamo kuom higini mang’eny. Be in kod gigo e odi? Ka en kamano, nyalo nenoreni ka gima tek, kata ni ok en gima kare lamo Nyasaye ma ok itiyo gi gik mineno kaka mago. Inyalo nwang’o ni chunyi podi omakore ahinya gi moko kuom gigi. Kata kamano, Nyasaye ema wacho kaka odwaro ni mondo olame, kendo Muma puonjo ni ok odwar mondo wati gi kido mopa e lamo. (Wuok 20:4, 5; Zaburi 115:4-8; Isaiah 42:8; 1 Johana 5:21) Kuom mano, inyalo chung’ motegno e lamo madier ka iketho gik moko duto ma in-go ma itiyogo e lamo mar miriambo. Ee, onego ine gigo mana kaka Jehova nenogi—kaka gik ma “osin godo.”—Rapar mar Chik 27:15.
4. (a) Ere kaka wang’eyo ni lamo kwerewa machon ok kel kony? (b) Ang’o momiyo Jehova ne okwero joge mondo kik gitim gimoro amora manyiso tudruok gi jochiende?
4 Lamo kwerewa machon en tim ma onya ahinya e dinde mang’eny mag miriambo. Kane podi ok gipuonjore adiera, jomoko ne paro ni jo motho ngima kamoro ma ok wanyal neno, kendo ni ginyalo konyo kata hinyo joma ngima. Nyalo bedo ni ne in ng’at ma ne temo ahinya mondo itim gik manyalo moro kwereni mosetho. Kata kamano, mana kaka ne ipuonjori e Sula mar 6 ei bugni, jo motho ok ngima kamoro amora. Kuom mano, temo wuoyo kodgi en tim manono ma ok kel kony. Weche manyalo nenore ni owuok kuom jowa mosetho, kuom adier gin weche mowuok kuom jochiende. Kuom mano, Jehova ne okwero Jo-Israel ni kik gitem wuoyo gi jo motho kata timo gimoro amora manyiso tudruok gi jochiende.—Rapar mar Chik 18:10-12.
5. Ang’o minyalo timo ka tiyo gi kido mopa kod wuoyo gi kwereni machon e kaka ne ilemo chon?
5 Ka tiyo gi kido mopa kod wuoyo gi kwereni mosetho e kaka ne ilemo chon, en ang’o minyalo timo? Som, kendo ipar matut kuom weche mag Muma manyisi kaka Nyasaye neno timbe kaka mago. Wuo gi Jehova e lamo pile, kinyise gombo mari mar chung’ motegno e lamo mar adier, kendo kwaye mondo okonyi bedo gi paro kaka mare.—Isaiah 55:9.
JOKRISTO MOKWONGO NE OK PAR CHIENG’ KRISMAS
6, 7. (a) Krismas en odiechieng’ ma ji paro ni ang’o ma ne otimore, to be jolup Yesu mokwongo ne timo nyasino? (b) E kinde ma jopuonjre Yesu ne nie piny, nyasi mag paro odiechieng’ nyuol ne itimo gi jo mage?
6 Lamo mar ng’ato nyalo bedo ma ok kare, ka odonjo e nyasi mag rapar ma dinde ohero timo. Kaw Krismas kaka ranyisi. Krismas en odiechieng’ ma ji paro ni ne onyuolie Yesu Kristo, kendo chiegni ni dinde duto maluongore ni Jokristo rito odiechieng’no. Kata kamano, onge kata gimoro achiel manyiso ni jopuonjre Yesu ne otimo nyasi mar paro odiechieng’ ma kamano. Buk miluongo ni Sacred Origins of Profound Things wacho kama: “Kuom higini mia ariyo bang’ nyuol Kristo, onge ng’ato ma ne ong’eyo kuom adier ni ne onyuole tarik mane, kendo joma tin kende ema ne dewo wachno.”
7 Kata dine bed ni jopuonjre Yesu nong’eyo ratiro tarik ma ne onyuole, dine ok gitimo nyasi mar paro odiechieng’no. Nikech ang’o? Nikech kaka buk miluongo ni The World Book Encyclopedia wacho, Jokristo mokwongo “ne neno nyasi mar paro nyuol ng’ato kaka tim mar joma lamo nyiseche manono.” Nyasi mag paro odiechieng’ nyuol ma Muma wuoyoe kende, gin mag ruodhi ariyo ma ne ok ti ni Jehova. (Chakruok 40:20; Mariko 6:21) Nyasi mag paro odiechieng’ nyuol bende ne itimo mondo omigo nyiseche mag joma ne ok lam Nyasaye madier duong’. Kuom ranyisi, Dwe mar Abich tarik 24, Jo-Rumi ne timo rapar mar odiechieng’ nyuol nyasachgi madhako miluongo ni Diana. E odiechieng’ ma ne luwe, ne gitimo rapar mar odiechieng’ nyuol nyasachgi mar chieng’ miluongo ni Apollo. Kuom mano, nyasi mag paro odiechieng’ nyuol ne en tim jo ma ne lamo nyiseche manono, to ok din mar Jokristo.
8. Ler ane tudruok mantie e kind nyasi mag paro odiechieng’ nyuol kod timbe ma ne nyiso luoro jochiende.
8 Nitie gima chielo momiyo Jokristo ma ne nitie e kinde mag Yesu ne ok nyal timo rapar mar nyuol Yesu. Nyalo bedo ni jopuonjre ne ong’eyo ni nyasi mag paro odiechieng’ nyuol ne nikod tudruok kod timbe ma ne nyiso luoro jochiende. Kuom ranyisi, Jo-Grik gi Jo-Rumi machon ne puonjo ni nitie roho ma ne konyo seche ma inyuolo dhano duto, kendo rohono rito ng’ato kuom ndalo duto mag ngimane. Buk miluongo ni The Lore of Birthdays wacho kama: “Rohoni ne nikod tudruok makende gi nyasach odiechieng’ ma jalo onyuolie.” Kuom adier, Jehova ok dibed mamor gi nyasi moro amora manyalo tudo Yesu gi timbe ma ne nyiso luoro jochiende. (Isaiah 65:11, 12) To kare ang’o momiyo ji mang’eny paro, kata rito chieng’ Krismas?
KAKA NYASI MAR KRISMAS NE OCHAKORE
9. Ere kaka ne oyier Desemba 25 mondo obed chieng’ timo nyasi mar nyuol Yesu?
9 Ji ne ochako timo nyasi mar chieng’ nyuol Yesu tarik 25 Desemba higini mang’eny bang’ bedo mare e piny. Kata kamano, mano ok e odiechieng’ ma ne onyuolie Yesu, nikech nyuol mare nenore ni ne otimore Dwe mar Apar. * To kare ne oyier nade tarik 25 Desemba? Jomoko ma bang’e ne oketore ni gin Jokristo “ne dwaro ni rapar mar nyuol Yesu otimre riat gi nyasi mar paro ‘nyuol mar wang’ chieng’’ ma Jo-Rumi ne ohero timo. ” (The New Encyclopædia Britannica) E kinde mag koyo, ma liet mar chieng’ ne dok chien, joma ne lamo nyiseche manono ne timo nyasino mondo gimi chieng’ makelo liet kod ler oduogi koa e wuodhege maboyo. Desemba 25 ema ne iparo ni ne en odiechieng’ ma chieng’ ne chako wuoth mar duogo. Mondo giyud kaka ginyalo loko joma ne lamo nyiseche manono obed Jokristo, jotend din ne oyie gi nyasino, kendo ne gitemo miyo nyasino onere ka ma en mar “Jokristo.” *
10. E kinde moko chon, ang’o momiyo jomoko ne ok tim nyasi mar Krismas?
10 En gima oseng’ere kuom higini mang’eny ni nyasi mar Krismas ne ochakore gi dinde ma ne ok lam Nyasaye madier. Nikech chakruokne ok otenore ei Ndiko, ne ogo Krismas marfuk e piny Ingeresa kod pinje moko ma ne ni e bwo loch mar Amerka e higini mag 1600. Ng’at moro amora ma ne nyalo dong’ dala ma ok odhi tich chieng’ Krismas ne nyaka go fain. Kata kamano, timbe machon ne ochako oduogo kendo kaachiel gi moko manyien. Krismas ne oduogo obedo odiechieng’ maduong’ ahinya, kendo mano e kaka podi inene e pinje mang’eny. Kata kamano, nikech tudruok ma Krismas nigo kod din mar miriambo, jogo madwaro moro Nyasaye ok tim nyasino kata mana nyasi moro amora man kod tudruok gi lamo mar joma ok lam Nyasaye madier. *
BE NG’EYO KAKA NYASIGO NE OCHAKORE EN GIMA KONYO?
11. Ang’o momiyo jomoko ohero timo nyasi mag paro odiechienge, to kata kamano, gima duong’ monego watim ahinya en ang’o?
11 Jomoko oyie ni nyasi kaka mar Krismas ne ochakore gi dinde ma ne ok lam Nyasaye madier. Kata kamano, pod gineno ni onge gima rach gi timo nyasigo. Gineno ni seche ma itimo nyasigo, ji mang’eny ok par wach din mar miriambo. E kinde mag nyasi kaka mago, anyuola bende yudo thuolo mar romo kanyakla. Be in kod paro machalo gi mago? Ka en kamano, nyalo bedo ni kara hera mar anyuolau, to ok hera mar din mar miriambo, ema miyo ineno ni en gima tek kawo okang’ mar luwo lamo mar adier. Bed gi geno ni Jehova, ng’at ma ne ochako ngima mar joot, dwaro ni mondo ibed gi winjruok maber e kindi gi wedeni. (Jo Efeso 3:14, 15) Kata kamano, inyalo tego tudruok ma un-go kokalo kuom yore ma Nyasaye oyiego. Ka owuoyo e wi gima duong’ monego watim ahinya, jaote Paulo nondiko kama: “Yanguru gi ma long’o ni Ruoth.”—Jo Efeso 5:10.
12. Chiw ane ranyisi manyiso gimomiyo ok onego wadonj e timbe kata e nyasi ma chakruokgi ok ler.
12 Nyalo bedo ni in ineno ni kaka nyasigo ne ochakore, ok e kaka itimogi e ndalogi. Be ng’eyo chakruok margi en gima konyo? Ee! We wachiw ranyisi: Wawach ni ineno tamtam moro e ohula mar pi molil. Be inyalo kwanyo tamtamno mondo ichame? Ooyo, ngang’! Tamtamno ok ler. Mana kaka tamtamno, nyasigo, nyalo nenore ni long’o, kata kamano, chakruok margi ok ler. Mondo wachung’ motegno e lamo mar adier, dwarore ni wabed gi paro kaka mar janabi Isaiah ma ne onyiso jogo manie lamo madier niya: “Kik umul gi moro mak ler.”—Isaiah 52:11.
TIYO GI RIEKO KA WAWUOYO GI JOMOKO
13. Gin akwede kaka mage manyalo biro ka ok itim nyasi ma ji ohero timo?
13 Akwede nyalo biro ka ing’ado ni ok idwar donjo e nyasi ma ji hinyo timo. Kuom ranyisi, joma itiyogo nyalo penji gimomiyo ok idonj e nyasi moko ma ji timo ka ma itiye. To nade ka ng’ato dwaro miyi mich moro mar Krismas? Be kawo michno nyalo bedo gima rach? To nade ka yie mar jaodi opogore gi yie mari? Ere kaka inyalo konyo nyithindi mondo gine ni onge gima gichando nikech weyo ma ok gitimo nyasi ma ji ohero timo?
14, 15. Ang’o ma inyalo timo ka okowni mos mar paro nyasi moro, kata ka ng’ato dwaro miyi mich moro?
14 Rieko en gima dwarore mondo ing’e kaka inyalo timo. Ka ng’ato okowoni mos kaka mos mar Krismas, in inyalo mana dwoke gi rieko kata goyone erokamano kuom dwaroni ngima maber. To nade ka en ng’at ma ineno, kendo ma itiyogo pile. Ka en kamano, inyalo dwaro mondo imed wuoyo kode matin. Kinde duto, ti kod rieko. Muma puonjo kama: “Wachu mondo obed mang’won pile, kendo obed gi ndhadhu, mondo ung’e kaka owinjore udwok ng’ato ka ng’ato.” (Jo Kolosai 4:6) Tang’ ahinya mondo kik inyis ji achaye. Kar timo mano, ti kod rieko e lero adiera ma isepuonjri. Nyis ratiro ni ok ikwed chiwo mich kata mana chokruok kanyachiel, to kata kamano, inyalo hero timo kamano e kinde mopogore gi chieng’ nyasino.
15 To nade ka ng’ato dwaro miyi mich moro? Gima duong’ en yo ma ng’atno miyigo michno. Onyalo wachoni ni: “Ang’eyo ni in ok iyie gi nyasi mar paro odiechieng’ni. Kata kamano, adwaro ni mondo mae obed mari.” Inyalo ng’ado ni kawo michno e kinde kaka mano ok onyiso ni in bende itimo nyasi mar paro odiechieng’no. To ka ng’atno en ng’at ma podi ok ong’eyo puonj ma iyiego, inyalo lerone ni in ok idonj e nyasi mag paro odiechienge kaka mago. Mano nyalo konye mondo ong’e gima omiyo iyie kawo mich momiyi, to in ok ichiw mich ne jomoko e kinde mag nyasino. Kata kamano, ber mondo itamori kawo mich ma ng’ato nyalo miyi, kodwaro nyisogo ni in ok ikawo gigo ma ipuonjori e yo motegno, kata ni inyalo weyo tiyo gi puonj mimako nikech mwandu mag ringruok.
TO NADE JOODU?
16. Ere kaka inyalo nyiso rieko e wi gik ma nyalo nyiso tudruok gi nyasi moro amora?
16 To nade ka joodu luwo puonj mopogore gi mari? Kaendi bende ti kod rieko. Onge gimomiyo nyaka ywaruok obedie e kindi kod joodu e wi nyasi duto ma wedeni oyiero mondo otim. Kar timo mano, mi yiero margi luor, mana kaka idwaro mondo gimi gik ma iyiero timo luor. (Mathayo 7:12) Kik itim gimoro amora manyalo nyiso ni in bende itimo nyasino. Kata kamano, bed ng’at mawinjo paro mar jomoko, ka en wach ma ok rwaki achiel kachiel e timo nyasi mar paro odiechieng’no. Kuom adier, onego itim gik moko e yo manyalo miyo idong’ gi chuny maler.—1 Timotheo 1:18, 19.
17. Ere kaka inyalo konyo nyithindi mondo kik gine ni gichando gimoro seche ma gineno ka jomoko timo nyasi moro?
17 Ang’o ma inyalo timo mondo ikony nyithindi one ni weyo ma ok gidonjo e nyasi ma ok osir gi Ndiko, ok onyiso ni koro gichando gimoro? Gima duong’ en kaka itimonegi e kinde moko mag higa. Jonyuol moko jobedo gi chenro mar miyo nyithindgi mich. Achiel kuom mich mabeyo moloyo duto minyalo miyo nyithindi en hera, kaachiel gi thuolo mari.
LUW LAMO MAR ADIER E NGIMANI
18 Mondo imi Nyasaye mor, nyaka ikwed lamo mar miriambo, kendo nyaka ichung’ motegno e lamo mar adier. Timo mano oting’o gik moko kaka mage? Muma wacho kama: “Ng’ato ka ng’ato opar owadgi mondo wami hera gi timbe mabeyo omedre. Kik waweuru chokruokwa kaachiel, kaka jo moko timo, to wajiwreuru ng’ato gi ng’ato, moloyo to ka koro uneno ni Chieng’no sudo machiegni.” (Jo Hibrania 10:24, 25) Chokruok mag Jokristo gin kinde mag mor ma inyalo lamogo Nyasaye e yo ma odwaro. (Zaburi 22:22; 122:1) E chokruoge kaka mago, wayudo thuolo mar ‘jiwruok e yie’ ng’ato gi ng’ato ei kanyakla mar Jokristo mochung’ motegno.—Jo-Rumi 1:12.
19. Ang’o momiyo wuoyo gi jomoko e wi gik ma isepuonjori ei Muma en gima dwarore ahinya?
19 Yo machielo mar chung’ motegno e lamo mar adier en wuoyo gi jomoko e wi gik ma isepuonjori kokalo kuom somo Muma gi Joneno mag Jehova. Kuom adier, ji mang’eny ‘parore kendo yuak’ nikech richo matimore e piny gie ndalogi. (Ezekiel 9:4) Nyalo bedo ni ing’eyo jomoko ma parore kendo yuak. Ang’o ma moni wuoyo kodgi kuom geno mari ma osir gi Muma e wi ndalo mabiro? Kaka imedo bedo e chokruok gi Jokristo madier, kendo kaka imedo wuoyo gi jomoko e wi adiera mag Muma ma isepuonjori, ibiro nwang’o ni gombo mag luwo timbe mag lamo mar miriambo manyalo bedo ni ne odong’ ei chunyi, biro rumo mos mos. Bed gi geno ni ibiro yudo mor mogundho kod gweth mang’eny ka ichung’ motegno e lamo mar adier.—Malaki 3:10.
^ par. 9 Nyasi mar Saturnalia bende ne omiyo oyier Desemba 25. Nyasino ma Jo-Rumi ne parogo nyasachgi mar pur ne timore chakre Desemba 17 nyaka 24. Chiemo, mor mogundho, kod chiwo mich ne timore e kinde nyasi mar Saturnalia.
^ par. 10 Mondo iyud weche mamoko manyiso kaka Jokristo neno nyasi mamoko mag rapar ma ji ohero timo, ne Apendiks ite mag 222-223.


text:
12 Gie kindeno, sama oganda mar ji gana mang’eny nosechokore kanyachiel ma koro ne ginyonore giwegi, nochako wuoyo kowacho ne jopuonjrene niya: “Beduru motang’ ne thowi mar Jo-Farisai, ma en wuondruok.2 To onge gimoro mopand ahinya ma ok bi fwenyore, kendo onge wach maling’ling’ ma ok bi ng’ere.3 Omiyo, gimoro amora muwacho e mudho ibiro winj e ler, to gima ukuodho e uteu kar kendu ibiro yal e tat udi.4 E wi mano, un osiepena awachonu ni, kik uluor joma nego ringruok to bang’ mano ok ginyal timo gimoro mokalo kanyo.5 To abiro nyisou ng’at monego uluor: Luoruru Ng’atno ma bang’ nego ng’ato, en gi nyalo mar wite e Gehena.* Ee, awachonu ni, luoruru Ng’atno.6 Donge oyundi* abich ing’iewo mana gi nengo matin mar pesa ma mingli ariyo, koso? To e ma pod onge achiel kuomgi ma wi Nyasaye wilgo.7 To un, kata mana yie wiu duto osekwan. Kik uluor; un nengou duong’ ahinya moloyo oyundi mang’eny.8 “Awachonu ni, ng’ato ang’ata ma hulo e nyim ji ni oyie kuoma, Wuod dhano bende nohul e nyim malaike mag Nyasaye ni oyie kode.9 To ng’at ma kwer e nyim ji ni ok ong’eya, abiro kwer e nyim malaike mag Nyasaye ni ok ang’eye.10 Kendo ng’at ma nyiso achaya ne Wuod dhano, ibiro wene, to ng’ato ang’ata ma chayo roho maler ok nowene.11 Ka giterou e nyim chokruok mar ji mang’eny, kata ir jo sirkal kata e nyim joloch, kik uparru kuom kaka ubiro dwoko weche modonjnugo, kata kuom gima ubiro wacho12 nimar roho maler biro puonjou e sanogono gik monego uwach.”13 Eka ng’at moro ei oganda nowacho niya: “Japuonj, nyis owadwa mondo opog koda gik ma wuonwa ne oweyo.”14 Nopenje kama: “Omera, en ng’a moseketa jang’ad-bura kata jathek e kindu ji ariyo?”15 Kae to nowachonegi niya: “Yawuru wang’u kendo utang’ gi yore duto mag ich-lach, nimar kata ka ng’ato nigi gik mogundho, ngimane ok otenore kuom gik ma en-go.”16 Eka nogoyonegi ngero moro niya: “Puoth ng’at moro ma jamwandu ne onyak maber.17 Omiyo, nochako parore ei chunye kama, ‘Nikech koro aonge gi kama dachokie chamba, ang’o ma abiro timo?’18 Eka nong’ado niya, ‘Ma e gima abiro timo: Abiro muko utega mag keno kae to agero madongo moloyo, kendo kanyo anachokie chamba duto kod giga duto,19 eka abiro wacho ne chunya kama: “Chunya, in gi gik mabeyo mang’eny misekano ne higni mang’eny ma biro; koro yue mos, chiem, imeth, kendo ibed mamor.”’20 To Nyasaye nowachone kama, ‘In ng’at ma pache ok ni kare, e otieno ma kawuononi gidwaro ngimani. Kare gik misekanogo biro doko mag ng’a?’21 Mano e kaka bedo gi ng’at ma kano mwandu ne en owuon, to ok en jamwandu e wang’ Nyasaye.”22 Eka nowacho ne jopuonjrene niya: “Mano e momiyo awachonu ni, weuru bedo gi parruok kuom ngimau, e wi gima ubiro chamo, kata kuom dendu e wi gima ubiro rwako.23 Nimar ngima oloyo ahinya chiemo kendo del oloyo lewni.24 Nonuru winj agak: Ok gichuo kodhi kata keyo; gionge gi deche kata ute keno; to pod Nyasaye pidhogi. Donge un uber ahinya moloyo winy?25 En ng’a kuomu ma kuom parruok onyalo medo bor mar ngimane kata mana gi bat achiel?26 Omiyo, ka ok unyal timo gima tin kamano, ang’o momiyo uparoru e wi gik mamoko modong’go?27 Nonuru kaka maua dongo: Ok gichandre gi tich kendo ok gitwang’ lewni; to akonu ni, kata mana Solomon e ber mar duong’ne duto, ok norwakore kaka achiel kuomgi.28 Koro ka Nyasaye rwako yien ayiena manie papgo kamano, ma gin gik ma betie kawuono to kiny iwitogi e mach, mano kaka obiro rwakou moloyo, un joma nigi yie matin-gi!29 Omiyo, weuru manyo gima ducham kod gima dumadh kendo weuru bedo gi parruok ahinya;30 nikech mago duto e gik ma ogendni mag piny laworego gi kinda, to Wuonu ong’eyo ni uchando gigo.31 Kar mano, sikuru ka udwaro Pinyruodhe kendo gigo duto ibiro mednu.32 “Un kueth matin, kik ubed maluor nimar Wuonu oseyie miyou Pinyruoth.33 Usuru giu kendo uchiw mich mag konyo jochan. Losuru ofuke ma ok kethre mag pesa, ma gin mwandu ma ok rum e polo, kama jakuo ok sudie machiegni kendo kudni ok chamgie.34 Nimar kama mwandu magu nitie, kanyo bende e kama chunyu nobedie.35 “Rwakreuru kendo beduru moikore, bende teyni magu obed ka liel,36 kendo onego ubed kaka joma rito ruodhgi monego oduog koa e nyasi mar kend, mondo sama obiro mi odwong’o, giyawone mapiyo.37 Wasumbni mamor gin mago ma ka ruodhgi obiro to oyudogi ka gineno! Adier awachonu ni, obiro rwakore owuon ne tich kendo miyo gibed piny e mesa kae to odhi irgi mondo otinegi.38 To ka obiro e arita mar ariyo, kata mana e mar adek, moyudogi ka giikore, gin joma mor!39 To ng’euru wachni, ni ka wuon ot nyalo ng’eyo ni jakuo dhi biro e sa mane, ok dowe mondo otur ode mi donjie.40 Un bende beduru moikore, nikech e sa ma ok upar ni nyalore, e ma Wuod dhano biroe.”41 Eka Petro nopenjo kama: “Ruoth, be wan e ma igoyonwa ngeroni kendwa, koso ne ji duto bende?”42 To Ruoth nowacho niya: “En ng’a ma kuom adier e jarit mogen, kendo mariek, mochung’ ne mwandu mag ruodhe, ma ruodhe biro keto e wi jotije duto mondo odhi nyime miyogi chiembgi e kinde mowinjore?43 Misumba mamor en mano ma ruodhe kobiro to yude kotimo kamano!44 Adier awachonu ni, obiro kete e wi gige duto.45 To ka misumbano nyalo wacho e chunye ni, ‘Ruodha odeko chopo,’ mi ochako goyo jotich ma chwo kod ma mon, kae to ochiemo, kendo ometho, kendo omer,46 ruodh misumbano biro chopo e chieng’ ma ok opar kendo e sa ma ok ong’eyo, kendo obiro miye kum magerie moloyo, kae to omiye pok gi joma ok oyie.47 Eka misumba ma nong’eyo maber dwaro mar ruodhe to ok nobedo moikore kata timo gima ruodhe nowachone, ibiro chwade del mang’eny.48 To mano ma ne ok ong’eyo maber to notimo gik mowinjore gi chwat, ibiro chwade del manok. Kuom adier, ng’at momi mang’eny, nodwar kuome mang’eny, kendo ng’at ma oket e wi gik mang’eny, nodwar kuome mang’eny mokadho mapile.49 “Ne abiro moko mach e piny, to an gang’o machielo ma dadwar ka osemoke?50 Kuom adier, an gi batiso ma ibiro batisago, to mano kaka chunya chandore nyaka chop otimre!51 Be uparo ni ne abiro kelo kuwe e piny? Ooyo, awachonu ni, kar mano, ne abiro kelo pogruok.52 Nikech kochakore sani ka dhi nyime, ji abich manie ot achiel nobed gi pogruok, ji adek gi ji ariyo, kendo ji ariyo gi ji adek.53 Ginipogre, wuoro gi wuode, kendo wuowi gi wuon-gi, miyo gi nyare, kendo nyako gi min-gi, min wuowi kod chi wuode, kendo chi wuowi gi min chwore.”54 Eka nowacho bende ne oganda kama: “Ka uneno bor polo koting’ore yo imbo, gie sano uwacho ni, ‘Kodh yamo mager biro,’ to timore kamano.55 To ka uneno ka yamb milambo kudho, uwacho ni, ‘Piny biro bedo maliet ahinya,’ to timore.56 Un joma wuondore, ung’eyo nono kaka kit piny gi polo chal, to obet nade ni ok ung’eyo nono kinde ma sani?57 Ang’o momiyo un uwegi ok upog bende gik makare?58 Kuom ranyisi, sama udhi ir jatelo gi ng’at modonjoni e bura, chak loso ywaruok manie kindu ka pod un e yo mondo kik oteri e nyim jang’ad-bura kae to jang’ad-bura keti e lwet jatij od bura, to bang’e jatij od burano witi e jela.59 Awachonu ni, adier, ok ibi wuok kanyo nyaka chop ichul pesa ma mingli matinie mogik.”
Weche Moler Piny
^ Ne en kar wang’o yugi oko mar Jerusalem. Ne Glosari.


text:
Ododo me 46: Cel me Jeriko
GIN ango ma tye ka miyo cel magi me Jeriko tye ka poto? Nen calo bombom madit aye ocelogi. Ento i kare ca onongo gipe ki bombom; kadi wa luduku bene onongo gipe kwede. Man tango mukene pa Jehovah! Wakwanu kong kit ma otimme kwede.
Winy gin ma Jehovah tye ka waco bot Yocwa: ‘In kacel ki lulweny-nyi omyero wuwot wulwor Jeriko. Wuwot wulwor Jeriko kicel i nino acel acel pi nino abicel. Wuting canduk me gicikke wuwot kwede. Lulam dog abiro guwot i nyime kun gukuto tumgi.
‘I nino me abiro myero wuwot wulwor boma-ni tyen abiro. Ci kutu-tum malongo, iwek jo ducu gudange dange lweny. Ci cel-li bipoto ryebbe woko piny.’
Yocwa kacel ki lwak gutimo gin ma Jehovah owaco. I kare ma gitye ka wot, dano ducu guling alinga litik. Ngat mo pe ma oloko. Gin ma onongo tye ka winye aye dwan tum ki mor pa tyen. Lukwor pa jo pa Lubanga ma i Jeriko myero bed lworo omakogi tutwal. Itwero neno tol makwar ma tye ka lyere ki wang dirica-ni? Dirica pa nga ca-ni? Ada, Rakab otimo gin ma lurot-piny guwacce ni otim. Jo me ode ducu onongo gitye i ot kun gikuro piny kacel kwede.
Me giko, i nino me abiro-ne, i nge lworo boma tyen abiro, tum okok, co ma lulweny gudange, ci cel opoto. Ci Yocwa owaco ni: ‘Wunek jo ducu ma i boma-ni ci wuwang woko. Wangu jami ducu. Weku ryal, jabu, mola ki nyonnyo keken, wumi giket i ka kano lim ma i kema me ot pa Jehovah.’
Yocwa owaco bot lurot-piny aryo ca ni: ‘Citu i ot pa Rakab ci wukel en kacel ki jo ode ducu woko.’ Rakab kacel ki jo me ode gubwot kit macalo lurot-piny gukwonge kwede bote.
Yocwa 6:1-25.
Peny
- Ngo ma Jehovah owaco bot co ma lulweny ki lulam-dog ni gutim pi nino abicel?
- Gin ango ma co-nu omyero gutim i nino me abiro-ne?
- Kit macalo ineno kwede i cal-li, ngo ma tye ka timme i kom cel me Jeriko?
- Pingo tol makwar tye gingabbe i wang ot?
- Ngo ma Yocwa owaco ki co ma lulweny ni myero gutim i kom boma meno ki dano ma iye, ento jammi mogo calo ryal, jabu, mola ki nyonyo kono?
- Ngo ma giwaco bot lurot-piny aryo-ca ni gutim?
Peny mukene
- Kwan Yocwa 6:1-25.
Dorre pa Luicrael pi nino abiro pore mada ki tic me pwony pa Lucaden pa Jehovah i kare man me agikki ni nining? (Yoc. 6:15, 16; Ica. 60:22; Mat. 24:14; 1 Kor. 9:16)
Lok pa lanebi ma gicoyo piny i Yocwa 6:26 ocobbe inge mwaka 500, dok man pwonyowa ngo i kom lok pa Jehovah? (1 Luker 16:34; Ic. 55:11)


text:
PONJI MIR 13
Timoteo umaru nikonyo dhanu
Timoteo ubino jalawobi moko m’ubedo ayika nikonyo dhanu. Ewotho i adhura ma tung’ tung’ pi nikonyogi. Pieno, enwang’u anyong’a lee mandha i kwo pare. Nyo imaru ing’ei lembe moko iwi kwo pare?—
Min Timoteo giku wang’umire giponje iwi Yehova
Timoteo udongo i adhura ma julwong’o Listra. Saa m’ebino nyathin, wang’umire Lois man min ma nyinge Eunike, gicaku niponje iwi Yehova. Saa ma Timoteo dongo, emaru nikonyo dhanu mange ging’ei lembe iwi Yehova.
Saa ma fodi Timoteo ubino jalawobi, Paulo ukwaye nia ecak niwotho kude i tic mi rweyo lembanyong’a i adhura ma tung’ tung’. Timoteo yero ire kumae: ‘Atie ayika!’ Ebedo ayika nicidho konyo dhanu mange.
Timoteo cidho ku Paulo i adhura moko mi Makedonia ma julwong’o Tesaloniki. Pi nitundo kuca, ukwayu giwoth wotho mabor man gimak yei bende. Kinde ma gigam gitundo, gikonyo dhanu dupa ku ponjogi iwi Yehova. Ento dhanu moko bino kwiny kugi man gimito timogi rac. Pieno Paulo giku Timoteo gigam giweko adhurane man gicidh girweyo kakare mange.
Ing’ei dwi moko, Paulo ukwayu nia Timoteo udok kendo ku ng’eye i Tesaloniki pi nineno nia umego ma kuca gibedo nenedi. Ugam ukwayu Timoteo ubed ku tegocwiny ma lee kara edok kendo i adhura maeno marac! Ento Timoteo ucidho pilembe ebino nidieng’ dit pir umego ma kuca. Ing’eye edwogo ku lembang’eya ma nia umego mi Tesaloniki gibedo maber!
Timoteo utimo tic karacelo ku Paulo pi oro dupa. Nindo moko Paulo ukiewo nia Timoteo re m’ubino ng’atu m’uromo, m’ecopo nioro kara ecidh ekony cokri ma tung’ tung’. Timoteo umaru Yehova man emaru bende dhanu.
Nyo imaru dhanu man imaru nikonyogi giponj lembe iwi Yehova?— Kan imaru, icopo bedo ku kwo maber akeca man mir anyong’a, calu kwo pa Timoteo!
SOM I BIBLIA PERI
2 Timoteo 1:5; 3:15
Tic mi Jukwenda 16:1-5; 17:1-10
1 Jutesaloniki 3:2-7
Jufilipi 2:19-22


text:
Weche Michakogo
Nyasaye chalo gi wuoro ma jahera. 1 Petro 5:6, 7
Nyasaye en Jachwechwa, kendo odewowa. Mana kaka wuoro mariek kendo ma jahera puonjo nyithinde, Nyasaye bende puonjo ji kuonde duto yo maber moloyo mar dak.
Nyasaye puonjowa adiera mabeyo mapong’o chunywa gi mor kendo miyowa geno.
Ka iwinjo Nyasaye, obiro tayi, obiro riti kendo konyi nyagruok gi chandruoge.
To ok mago kende—ibiro dak nyakachieng’!
Nyasaye wachonwa niya: ‘Biuru ira; winjuru mi ubedi mangima.’ Isaiah 55:3
Puonjri Weche Momedore
WACH MABER MOWUOK KUOM NYASAYE!
Be Nyasaye Nigi Nyinge?
Nyasaye nigi nying mang’eny mag telo, kaka Ng’ama Nyalo Duto, Jachuech, kod Ruoth. Kata kamano, en gi nying masie. Nyingno yudore nyadi 7,000 e Muma.
WACH MABER MOWUOK KUOM NYASAYE!
Be Ing’eyo Nyasaye?
Be Nyasaye nigi nyinge to be odewowa?


text:
FUONJI 13
Ginaŋo Malatundo Kwoŋ Din?
1. Din jye ber?
Kis din n’iye ji mabeyo. Bero mere, Were neno jono aka dewo kwoŋ jo. To nitye gikipiny marecho makweth swa matimere i din mopokere opokere. (2 Jokorinthya 4:3, 4; 11:13-15) Oŋeyere maber ni din megi jodonjo i lweny, joneko ji, kodi nyieko nyithindho. Gikipiny no miyo ji ma jomaro Were winjo marach.
Din maradyeri miyo Were dwoŋ to matwodo timo gikipiny ma kisangala go. Jofuonjo gikipiny mongoye i Baibul. Jokifuonji adyeri ma mako kwoŋ Were kodi kwoŋ jomotho. Jehova mito ni ji jowoŋeyi adyeri ma mako kwoŋ go.
2. Ginaŋo ma latundu kwoŋ din?
Were oŋeyo maber swa jodini ma jorendere ni jomaro go to sano iyadyeri jomaro piny pa Sitan. (Yakobo 4:4) Din matwodo jye Baibul lwoŋo ni “Babilon madwong.” Babilon obedo tindi kama chango din matwodo ochak’iye, rumachien ma mikula ma ndir pa Nowa. Were chiegin reyo woko din jye mawondo ji.
Bero mere, Jehova fuodi poyo ji mabeyo ma jonitye i din matwodo mopokere opokere i piny gipi. Go riwo ji machalo ameno munyo fuonjo jo adyeri.
3. Ginaŋo ma ji mabeyo no joripo timo?
Jehova dewo kwoŋ ji ma jomito timo gimotire. Go wacho ri jono wok i din matwodo. Joma jomaro Were kibedi ri jo matek wiro kwo pajo to jotimo gima Were mito.
Munyo Yesu otyeko tho, ji moromo jowinjo wach maber moido jomoor pa Jesu jofuonjo to jojolo wach no gi kisangala. Jofuonjere gikipiny manyien ma mako kwoŋ Jehova to jolimo geno. Jonyutho wan giranena maber rupiri munyo jowinjo wach pa Were, jojolo wach no to jotimo gikipiny ma Jehova mito.
Joma joweyo din matwodo Jehova jolo jo i din maradyeri. Ka inochaki lamo Jehova, ilalokere mere pere. Ibino lamo go kanyachiel gi ji pere ma jomarere. Medo kwoŋ meno, ilalimo kwo makirum.
4. Were okeli nedi kisangala i piny gipi?
Were chiegin reyo woko din jye matwodo. Meno obedo wach maber rupiri din matwodo odoko kokeli ri ji chandirok i piny. Odoko jokowondi ji kodi kelo ri ji pokirok. I hongo no, kis dhano labedo ni lamo Were achiel kende maradyeri.