text:
Higni Mia Achiel ka Wan e Bwo Loch mar Pinyruoth!
“Mad Nyasach kuwe omi ubed moikore gi gik mabeyo duto mondo utim dwache.”—HIB. 13:20, 21.
1. Yesu nokawo mapek wach lendo e okang’ ma romo nade? Ler ane.
YESU nohero wuoyo e wi Pinyruodh Nyasaye. Weche mondik e Muma nyiso ni nojiwo ahinya wach Pinyruoth moloyo gimoro amora. Nowuoyo e wi Pinyruodhno mokalo nyadi 100 kolendo. Wachno e ma nokawo mapek ahinya e ngimane.—Som Mathayo 12:34.
2. Gin ji adi ma nyalo bedo ni ne nitie ka Yesu nogolo chik ma yudore e Mathayo 28:19, 20, to ang’o momiyo wanyalo wacho kamano?
2 Bang’ kinde matin kosechier Yesu, noromo gi ji mokalo 500 ma ne dhi bedo joland wach Pinyruoth. (1 Kor. 15:6) Nyaka bed ni kinde ma noromoe gi jogo, e ma nochikogie ni galand ote Pinyruoth ne ji manie “ogendni duto,” ma gie kindeno ne en tich matek ahinya! * Yesu nokoro ni tich maduong’ni ne idhi tim nyaka “e giko mar ndalo,” to mano e gima osebedo ka timore. Nyaka bed ni in bende iriwo lwedo timo tich ma nokorni.—Mat. 28:19, 20.
3. Gin gik mage adek ma osekonyowa lando wach maber?
3 Ka Yesu nosechiko jolupne odhi olendi, nosingonegi niya: “An kodu.” (Mat. 28:20) Omiyo, en e ma nodhi tayo tij lendo ma ne idhi tim e piny mangima. Nyasachwa osemiyowa “gik mabeyo duto” ma konyowa timo tijno. (Hib. 13:20, 21) E sulani, wabiro nono adek kuom gik mabeyogi: (1) gige tich mosemiwa, (2) yore ma wasetiyogo, kod (3) tiegruok ma waseyudo. Mokwongo, non ane gige tich ma wasebedo ka watiyogo kuom higni 100 mosekalo.
RUOTH MIYO JOTICHNE GIGE TICH
4. Ang’o momiyo wasetiyo gi gige tich mopogore opogore e tijwa mar lendo?
4 Yesu noporo “wach Pinyruoth” gi kodhi ma ikomo e kit lowo mopogore opogore. (Mat. 13:18, 19) Japur nyalo tiyo gi gige tich mopogore opogore mondo oik puodho ne kodhi. E yo ma chalo kamano, Ruodhwa osemiyowa gige tich ma konyowa iko chuny ji tara gi tara ne wach Pinyruoth. Gige tich moko nokonyowa kuom higni pieche, kendo moko osebedo ka konyowa nyaka chil kawuono. Thoth gige tichgi osekonyowa mondo wamed bedo joland-injili molony.
5. Kad mar chiwo neno ne en ang’o, to ne itiyo kode nade?
5 Achiel kuom gige tich ma ne konyo ji mang’eny ochak lendo ne en kad mar chiwo neno (testimony card) ma joland Pinyruoth nochako tiyogo e higa mar 1933. Ne en kad moro matin ma lachne romo inj adek to borne inj abich, kendo noting’o ote machuok mowuok e Muma. Kinde ka kinde, ne ilosoga kad manyien mondikie ote manyien. Tiyo gi kadgo ne yot! Owadwa miluongo ni C. W. Erlenmeyer ne jahigni apar kama ka nochako lendo gi kad. Owacho kama: “Ne wachakoga wuoyo ka wawacho niya, ‘Be diher somo weche manie kadni?’ Ka wuon ot nosesomo weche manie kad, ne wanyalo miye bugewa kae to watieko atieka koro wadhi.”
6. Kad mar chiwo neno ne konyo e yo mane?
6 Kad mar chiwo neno ne konyo e yore mang’eny. Kata obedo ni jomoko ne nyalo gombo timo tij lendo, moko kuomgi ne wigi kuot kendo ne gikia gima ne ginyalo wacho. Jomoko to ne nyalo wuoyo mathoth mokalo tong’. Ne ginyalo nyiso wuon ot weche duto ma ne ging’eyo mana kuom dakika manok, mak mana ni ne ok giti gi rieko! Mopogore gi mano, kad noting’o weche machuok, moyier maber, kendo “ne wuoyo” e lo jalendo.
7. Gin pek mage ma owetewa ne romogo kane gitiyo gi kad?
7 Tiyo gi kadno bende ne kelo pek moko. Nyaminwa Grace A. Estep ma osebedo Janeno kuom higni mang’eny, nowacho kama: “Seche moko, ne inyalo penjwa niya, ‘Kadno wacho ang’o? Ok inyisa anyisa gima owacho?’” E wi mano, weg udi moko ne ok nyal somo weche ma nondik e kadno. Jomoko to ne paro ni omigi kadno chuth, omiyo ne gidonjo gi kadno e ot kae to giloro dhoot. Ka wuon ot ne en ng’at ma kwedowa, nonyalo kawo kadno moyiech ma tindo tindo. Kata obedo ni owetewa ne kalo e pek ma kamago, ne gidhi nyime lendo kendo ne ging’ere kaka joland wach Pinyruoth.
8. Ler ane kaka thumb san ne itiyogo. (Ne picha manie chak sulani.)
8 Gir tich machielo ma notigo e higni mag 1930 kod chak higni mag 1940 ne en masin ma chalo thumb san (portable phonograph), ma owete moko ne luongo ni Harun nikech masindno ne wuoyo e logi kinde mang’eny. (Som Wuok 4:14-16.) Ka wuon ot noyie, jalendo ne ketone twak moro mar Muma mar dakika machuok, kae to owene buge. Seche moko joot duto ne chokore mondo owinj twag Muma momaki. E higa mar 1934 riwruok mar Watch Tower Society nochako loso thumb san ma ng’ato ne nyalo ting’o kodhigo e tij lendo. Bang’e, owetewa noloso twege 92 ma wuoyo e wi weche mopogore opogore.
9. Thumb san ne okonyo e okang’ ma romo nade?
9 Kane wuon ot moro miluongo ni Hillary Goslin owinjo achiel kuom twege ma nomakgo, nokwayo jalendo mondo okonye gi thumb sanno kuom juma achiel mondo odhi oket ne jirendene bende owinjie ote Pinyruoth. Ka ne jalendono odok, noyudo ji buora ma norwako wach ka rite. Bang’ kinde, thoth jogo nochiwore mar tiyo ne Jehova kendo nyi Hillary ariyo nodhi e Skul mar Gilead mi oorgi e pinje mamoko kaka jomisonari. Mana kaka kad mar chiwo neno, thumb san bende nokonyo ji mang’eny ochak tij lendo. Bang’e, Ruoth ne dhi puonjo joge tij lendo kotiyo gi Skul mar Tij Nyasaye.
NE GITIYO GI YO MORO AMORA MA NYALORE MONDO GILEND NE JI
10, 11. Ere kaka gasede kod redio ne konyo e lando adiera manie Muma, to ang’o momiyo yoregi ne tiyo maber?
10 Ruoth osebedo ka tayo jotich Nyasaye sama gitiyo gi yore mopogore opogore e lando wach maber ne ji mathoth kaka nyalore. Mano ne en gima dwarore ahinya ka ne ‘jotich nok.’ (Som Mathayo 9:37.) E chak higni mag 1900, ne ilendo ka itiyo gi gaset (newspapers) kuonde ma jotich Jehova ne nokie mondo olend ne ji mathoth ma ne chopo irgi tek. Juma ka juma, Owadwa Charles Taze Russell ne oroga twag Muma ne jondik gaset. Kae to jondik gaset ne jandiko twegego e gasede ma ne isomo Amerka, Kanada, kod Ulaya. E higa mar 1913, twege Owadwa Russell ne chopo ne ji 15,000,000 ma ne somogi e gasede 2,000 mopogore opogore!
11 Bang’ tho Owadwa Russell, ne ochak ti gi yo machielo ma ne nigi nyak e lando wach maber. Tarik 16 April 1922, Joseph F. Rutherford nogolo achiel kuom twegene mokwongo e redio ne ji ma dirom 50,000. Kae to tarik 24 Februar 1924, ne wachako tiyo gi stesen marwa mar redio ma niluongo ni WBBR. Kaluwore gi yo manyienni mar chopo ne ji gi wach maber, The Watch Tower ma Desemba 1, 1924, nowacho kama: “Wan gadier ni redio ok bi miyo wati gi pesa mang’eny kendo en yo maber mar lando adiera nyaka chop sani.” Mana kaka gasede, redio bende ne konyo e lendo ne ji mang’eny e gwenge ma joland Pinyruoth ne nokie.
12. (a) En yo mane mar lendo e lela ma iheroga? (b) En ang’o ma nyalo konyowa loyo luoro ma wanyalo bedogo kuom wach lendo e lela?
12 Sani ijiwowa ahinya ni walend e lela to mano oriwo lendo e stend mag mtokni, stesen mag gach reru, kuonde michungoe mtokni, e ofise, kuonde ma ji mang’eny yudore, kod e chirni. Kapo ni iwinjo kiluor tiyo gi yore mag lendogi, inyalo lemo kae to ipar matut kuom gima ne Angelo Manera, Jr mosebedo jarit-alwora kuom higni mang’eny nowacho. Nowacho kama: “Ne wakawoga yo moro amora manyien mar lendo, kaka yo mar tiyo ne Jehova, mar nyiso ni wamakore kode, mar nyiso ka be waluwo tim makare, kendo ne wan gi siso mar nyiso ni waikore tiyone e yo moro amora ma nodwaro.” Lendo ka watiyo gi yo moro manyien, to ahinya ahinya ka en yo ma ok wahero tiyogo, nyalo konyowa geno Jehova, wamed yie kuome kendo miyo winjruokwa kode obed motegno.—Som 2 Jo-Korintho 12:9, 10.
13. Websaitwa mar jw.org konyowa nade e tij lendo, kendo en wach mane miseromogo seche ma inyiso ng’ato websaitno?
13 Jolendo mang’eny konyoga ji ng’eyo websaitwa mar jw.org., kama ginyalo somoe kendo golo buge ma lero Muma e dhok mokalo 700. Pile ka pile, ji mokalo 1,600,000 limoga websaitwa. Mana kaka redio ne timo chon, sani websaitwa miyo ji modak kuonde mosokore yudo wach maber.
TIEGO JOLAND WACH MABER
14. Ang’o momiyo ne dwarore ni otieg joland Pinyruoth, to en skul mane mosebedo ka konyogi bedo jopuonj molony?
14 Waseneno moko kuom gige tich kod yore mosebed kitiyogo e lando wach maber. To nade tiegruok ma waseyudo? Tem ane paro gima ne nyalo timore ne owetewa machon ka gilendo to wuon ot ok yie gi gima owinjo e twak momaki e thumb san, kata kapo ni orwako weche mosomo e kad mar chiwo neno. Ne dwarore ni jolendo ong’e kaka ne ginyalo loyo akwede e yo mariek kod kaka ne ginyalo bedo molony e puonjo joma orwako wach. Onge kiawa ni roho mar Nyasaye notayo Nathan H. Knorr mondo ofweny ni ne dwarore otieg jolendo ong’e kaka ne ginyalo wuoyo gi ji ka gin e tij lendo. Ang’o ma ne otim? E higa mar 1943, ne ochak Skul mar Tij Nyasaye e kanyakla duto. Skundno osekonyowa mondo wabed jopuonj molony.
15. (a) Jomoko oseromo gi pek mage e seche ma gigolo twege e Skul mar Tij Nyasaye? (b) Ere kaka iseneno adiera mag singo Jehova ma yudore e bug Zaburi 32:8?
15 Nokawo kinde malach mondo thoth owete gi nyimine obed gi chir mar wuoyo e nyim ji. Julio S. Ramu paro twak ma nokwongo golo e skul e higa mar 1944. Twagno ne wuoyo e wi ng’at moro miluongo ni Doeg, ma nyinge yudore mana kuonde abich kende e Muma! Julio wacho kama: “Chongena ne tuomore, lwetena kod lekena ne tetni.” Nomedo wacho ni nogolo twagno kotiyo mana gi ndiko abichka kende. Odhi nyime wacho niya: “Nagolo twak gi dakika adek. Kamano e kaka weche nobedona ka nahango wuoyo e nyim ji, to ok najok.” Nyithindo bende ne odonjo e skul kata obedo ni golo twak e kanyakla ne ok gima yot ne moko kuomgi. Angelo Manera mosewuo kuome motelo, paro gima notimore kane nyathi moro matin ma eka nochako dhi e skul nogolo twage mokwongo. Owacho kama: “Nyathino ne luoro omako motoyo mana ywak. To nikech noramo ni nyaka ogol twagno, nogole koyuak ma nyaka otieko.” Be dibed ni ok ichiwga dwoko kata timo gik moko e chokruoge nikech iluor kata ineno ni ok inyal? Kwa Jehova mondo okonyi loyo luoro ma in-go. Obiro konyi mana kaka nokonyo jopuonjre ma chon-go golo twege e Skul mar Tij Nyasaye.—Som Zaburi 32:8.
16. En tich mane maduong’ ma Skul mar Gilead osebedo ka timo (a) kinde machon kod (b) chakre 2011?
16 Tiegruok ma jotich Jehova yudo ok en mana ma yudore e Skul mar Tij Nyasaye kende. Jomisonari kod jomamoko oseyudo tiegruok e Skul mar Gilead. Achiel kuom joma puonjo e skundno nowacho ni gima duong’ ma skundno timo en “jiwo jopuonjre mondo obed gi siso mar tiyo tij lando injili.” Gilead nochakore e higa mar 1943, kendo chakre kindego owete gi nyimine mokalo 8,500 oseyudo tiegruok e skundno. Jomisonari mosetieg e skund Gilead oseor e pinje ma dirom 170. Chakre higa mar 2011, joma iluongo e skundno gin mana joma osebedo ka tiyo ne Nyasaye gi thuologi duto e yore makende kaka jopainia makende, jorit-alwora, jo Bethel, kata jomisonari modhi lendo kuonde mamoko to pok odhi e skundno.
17. Tiegruok ma ji yudo Gilead osekonyo nade?
17 Tiegruok ma iyudo e Skul mar Gilead osekonyo nade? Ne ane ranyisini. E dwe mar Agost 1949, ne nitie jolendo matin ne apar ma gin jo Japan. E giko higano, jomisonari 13 moa Gilead ne lendo e pinyno gi kinda. Sani, nitie jolendo ma dirom 216,000 e piny Japan, kendo chiegni ni pasent 42 kuomgi gin jopainia!
18. Moko kuom skunde mosekonyo Joneno omed bedo gi winjruok maber gi Nyasaye gin mage?
18 Skunde moko kaka Skul mar Tij Pinyruoth, Skul mar Jopainia, Skul mar Joland-Injili mar Pinyruoth, Skul mar Jorit-Alwora kod Mondegi, kod Skul mar Jokomiti Matayo Bad Ofis kod Mondegi, osekonyo owete gi nyimine e okang’ malach kendo osejiwo winjruokgi gi Jehova. Onge kiawa ni Ruoth dhi nyime tiego joge!
19. En wach mane ma Charles Taze Russell nowacho e wi tij lendo, to ere kaka wechenego osebedo adier?
19 Higni moloyo 100 osekalo nyaka ne chung Pinyruodh Nyasaye. Ruodhwa Yesu Kristo pod dhi nyime tiegowa. Kinde matin ka pok Charles Taze Russell otho e higa mar 1916, nofwenyo ni tij lendo ne idh tim e okang’ malach miwuoro. Nonyiso osiepne moro niya: “Tijni medore mapiyo, to pod obiro dhi nyime medore, nikech tij lando ‘injili mar pinyruoth’ en gima onego oland e piny ngima.” (Faith on the March, mondik gi A. H. Macmillan, ite mar 69) Nowacho adier! To mano kaka wamor ni Nyasach kuwe miyowa gik ma dwarore mondo watim tich ma jaberni! Kuom adier, omiyowa “gik mabeyo duto” ma wadwaro mondo watim dwache!
^ par. 2 Nitie gima nyiso ni thoth joma ne nitie ka Yesu chiwo chikno nobedo Jokristo. Paulo luongogi ni ‘owete 500’ e barua ma nondiko ne Jo-Korintho. Bende nomedo wacho kama: “Thothgi pod ni kodwa, kata obedo ni moko kuomgi osenindo e tho.” Omiyo, nenore ni Paulo kaachiel gi Jokristo mamoko mokwongo nong’eyo thoth joma nowinjo achiel kachiel ka Yesu chiwo chikno.


c: text/html

text:
Tudri Kodwa
Wamor ahinya konyo joma diher puonjore Muma kata ma diher ng’eyo gik ma watimo e piny mangima. Inyalo tiyo gi achiel kuom yore moried piny kaegi mondo itudri gi Joneno mag Jehova manie alworau.
Kwa puonjruok mar Muma
Yud Kingdom Hall mar Joneno mag Jehova e alworau
Yud kuonde mitime chokruoge madongo mag Joneno mag Jehova
Lim ofisewa
Gochnwa kata indiknwa kitiyo gi nembni kata adres man piny kaegi
Belgium
Christian Congregation of Jehovah’s Witnesses
rue d’Argile-Potaardestraat 60
B-1950 KRAAINEM
BELGIUM
+32 2-782-00-15
Seche mag Tich
Wuok Tich nyaka Tich Abich
Sa 2:00 okinyi nyaka 6:00 odiechieng’ kod 7:00 odiechieng’ nyaka 11:00 odhiambo.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Penjo Moa Kuom Josombwa
Ang’o ma nyiso ni ne oketh dala mar Jeriko ma ok odinne kuom kinde malach?
Kaluwore gi Joshua 6:10-15, 20, jolweny mag Jo-Israel ne lworo Jeriko dichiel odiechieng’ kuom ndalo auchiel. Odiechieng’ mar abiriyo ne giluoro dalano nyadibiriyo kae to Nyasaye nomiyo ohinga madongo mag Jeriko oruombore piny. Mano nomiyo Jo-Israel thuolo mar donjo Jeriko kendo loye. Be weche joma kunyo gik machon e lowo riwo lwedo gima Muma wacho ni ne odin ne dala mar Jeriko kuom kinde machuok?
E kinde machon, jolweny ma ne dhi monjo dala moro ne thoro dino ne dalano ka gilwore ma gikete diere. Kata bed ni ne inyalo din ne dala moro kuom kinde malach ma romo nade, jolweny ne monjo dalano, ne yako mwandu manie iye kod gimoro amora ma ne ginyalo yudo. Kata kamano, joma nokunyo gik ma noketh e dala mar Jeriko noyudo chiemo modhuro. Kaluwore gi wachni, buk miluongo ni Biblical Archaeology Review wacho kama: “Mopogore gi agulni, gik ma noyud ka ng’eny e dalano bang’ kethruokno, ne gin cham. . . . Mano en gima ne ok thor yudore e gik mokuny e alwora mar Palestina. Seche moko ne inyalo yud cham e puga achiel kata ariyo, to yudo mang’eny kamano en gima iwuoro.”
Ka luwore gi weche manie Muma, nitie gimomiyo Jo-Israel ne ok oyako cham e dala mar Jeriko. Jehova nokwerogi ni kik gitim kamano. (Jos. 6:17, 18) Jo-Israel nomonjo dalano e kinde ma ji oa keyoe, omiyo ne en kinde ma ne cham ng’eny. (Jos. 3:15-17; 5:10) Bedo ni cham nodong’ mathoth koseketh Jeriko nyiso ni Jo-Israel ne ok odino ne dalano kuom kinde malach mana kaka Muma wacho.


text:
DUL ME APAR WIYE ARYO
Itwero Doko Larem Lubanga Nining?
1, 2. Angagi ma gubedo lurem Jehovah?
ANGA ma imito ni obed laremi? Myero obed ngat mo ma in imaro. En nongo obedo ngat ma wiwu rwatte kwede, dano ma lakica dok tye ki kit mabeco ma imaro.
2 Lubanga Jehovah oyero dano mogo me bedo lureme. Me labolle, Abraim obedo larem Jehovah. (Icaya 41:8; Yakobo 2:23) Jehovah bene onongo maro Daudi. En owacci Daudi obedo laco ma ‘oyomo cwinye.’ (Tic pa Lukwena 13:22) Dok Jehovah onongo ‘maro’ lanebi Daniel “matek tutwal.”
3. Ngo mumiyo Abraim, Daudi, ki Daniel gudoko lurem Jehovah?
3 Abraim, Daudi, ki Daniel gudoko lurem Jehovah nining? Jehovah owaco ki Abraim ni: “Ityeko woro doga.” (Acakki 22:18) Jehovah doko larem jo ma gimwol dok giwinyo doge. Kadi wa rok kulu gudoko lureme. Jehovah otito bot rok me Icrael ni: “Myero wuwiny lokka, wek abed Lubangawu, dok wek wun wubed jona.” (Jeremia 7:23) Pi meno, in bene myero iwiny dog Jehovah ka imito doko lareme.
JEHOVAH GWOKO LUREME
4, 5. Jehovah gwoko lureme nining?
4 Baibul tito ni Jehovah tye ka yenyo yo “me nyuto tekke bot jo ma gibedo ki lengic i kome.” (2 Tekwaro 16:9) I Jabuli 32:8, Jehovah ocikke bot lureme ni: “Abipwonyi dok abicimmi yo ma myero ilubi; abimiyi ryeko dok abineni.”
5 Lakwor mo matek adada pe mito ni wabed lurem Lubanga. Ento Jehovah mito gwokowa. (Kwan Jabuli 55:22.) Wan macalo lurem Jehovah watiyo pire ki cwinywa ducu. Wagwoko genewa bote kadi wa i kare ma kwo tek. Dok watye ki gen acel ma laco jabuli obedo kwede. En ocoyo lok i kom Jehovah ni: “Pe gibidira woko cen, pien en tye yo tung cinga ma lacuc.” (Jabuli 16:8; 63:8) Catan temme nining me gengowa ki bedo lurem Lubanga?
CATAN OKELO KOKO I KOM DANO
6. Koko ango ma Catan okelo i kom dano?
6 I Dul me 11 wapwonyo ni Catan okelo pyem i kom Jehovah kun kok i kome ni en lagoba dok tero dano i yo marac pien pe omiyo kare bot Adam ki Kawa me moko tamgi pigi kengi i kom gin maber ki gin marac. Buk pa Yubu bene pwonyowa ni Catan moro koko i kom jo ma gimito bedo lurem Lubanga. Catan okelo lok ni gitiyo pi Lubanga pi rwot ineka keken, ento pe ni pien gimare. Catan bene owaco ni eromo miyo ngat mo keken kwero Lubanga woko. Kong wanenu gin ma watwero pwonyo ki bot Yubu ki dok kit ma Jehovah ogwoke kwede.
7, 8. (a) Yubu obedo anga? (b) Ngo ma Catan oloko i kom Yubu?
7 Yubu obedo anga? En onongo dano ma kite ber ma okwo mwaki 3,600 angec. Jehovah owaco ni i kare meno, onongo pe tye dano mo macalo Yubu i lobo. En onongo tye ki woro matut pi Lubanga dok dag tim marac. (Yubu 1:8) Ada, Yubu obedo larem Jehovah macok.
8 Catan okelo pyem ni Yubu tiyo pi Lubanga pi jami mabeco ma en nongo ki bot Lubanga keken. Catan owaco bot Jehovah ni: “Pe in aye irumo kome ki cel, ki ode, ki gin ducu ma en tye kwede, tungi ki tungi? In imiyo gum i kom tic me cinge, limme bene omedde i lobo. Ento tugi keto cingi cut koni, igud gin ducu ma en tye kwede, ci en yeti ki i nyimi.”
9. Jehovah omiyo twero bot Catan me timo ngo?
9 Catan okok i kom Yubu ni en tiyo bot Jehovah pi jami ma en nongo ki bot Lubanga keken. Catan bene opyem ni eromo miyo Yubu giko tic pi Jehovah woko. Jehovah pe oye lok pa Catan, ento En gire omiyo twero bot Catan me temo ka Yubu obedo larem Jehovah pien en maro Lubanga.
CATAN OTEMO YUBU
10. Catan otemo Yubu nining, dok Yubu odok iye nining?
10 Mukwongo, Catan okwalo nyo oneko lee pa Yubu ducu. I nge meno, Catan oneko pol pa lutic pa Yubu. Yubu orwenyo jamine ducu. Me agikkine, Catan oneko lutino apar pa Yubu i yamo magwar. Ento Yubu omedde ki bedo lagen bot Jehovah. “I kom lok man ducu, Yubu pe obalo, pe owaco ni Lubanga otimo rac.”
11. (a) Ngo mukene ma Catan otimo i kom Yubu? (b) Yubu odok iye nining?
11 Catan pe ogik kenyo. En opyem ki Lubanga kun wacci: ‘Gud cogone ki ringo kome, ci en biyeti ki i nyimi.’ Pi meno, Catan obolo two malit atika i kom Yubu. (Yubu 2:5, 7) Ento, Yubu pe oturo genene i kom Jehovah. En owacci: “Nio wang ma ato, ento pud abiwacci cwinya leng!”
12. Yubu onyuto nining ni Catan obedo lagoba?
12 Yubu onongo pe ngeyo gin mo keken i kom pyem pa Catan-ni nyo pingo etye ka deno can malit kumeno. En otamo ni Jehovah aye tye ka kelo peko i kome. (Yubu 6:4; 16:11-14) Kadi bed kumeno, Yubu omedde ki gwoko genene i kom Jehovah. Man onyuto ka maleng ni Yubu pe tiyo pi Lubanga pi rwot ineka. En obedo larem Lubanga pien marre. Koko pa Catan-ni weng obedo lok goba!
13. Ngo ma otimme pien Yubu obedo lagen bot Lubanga?
13 Kadi bed Yubu onongo pe ngeyo gin ma tye ka timme i polo, en obedo lagen bot Lubanga dok onyuto ni Catan cwinye col. Jehovah omiyo mot bot Yubu pi bedo lareme ma lagen.
KOKO MA CATAN OKELO I KOMI
14, 15. Koko ango ma Catan omoro i kom co ki mon ducu?
14 Itwero nongo pwony ma pigi tego ki i gin mutimme i kom Yubu. I kare-ni, Catan kok i komwa ni watiyo pi Jehovah pi gin maber ma wanongo ki Bote. I Yubu 2:4, Catan owacci: ‘Gin ducu ma dano tye kwede en bimiyo pi kwone.’ Pi meno, Catan pe omoro adot i kom Yubu keken, ento bene i kom co ki mon ducu ni gitamo pigi kengi. Mwaki miya mapol i nge to pa Yubu, Catan onongo pud tye ka yeto Jehovah ki doto luticce. Me labolle, i Carolok 27:11, wakwano ni: “Latinna, bed ryek, wek iyom cwinya, wek anong lagam ma myero adok iye i lok ki ngat ma yeta.”
15 Itwero nyuto ni Catan obedo lagoba, kun iyero me winyo dog Jehovah dok ibedo lareme ma lagen. Kadi bed ni mitte ni itim alokaloka madongo i kwoni wek idok larem Lubanga, man obedo tam ma pud dong ber loyo ma itwero mokone! Man obedo lok ma pire tek adada. Catan omoro koko ni in pe ibibedo lagen bot Lubanga ka itye ki peko. En temo bwolowa wek watur genewa bot Lubanga. I yo ango?
16. (a) Diro ango ma Catan tiyo kwede me juko dano ki tic pi Jehovah? (b) Larac-ci twero juki ki tic pi Jehovah nining?
16 Catan tiyo ki yo mapat pat me gengowa ki bedo lurem Lubanga. En lwenyo i komwa “macalo labwor ma kok, kun yenyo dano me amwoda.” (1 Petero 5:8) Pe ibed ki ur ka luremi, jo me odi, nyo jo mukene gitemo gengi ki kwano Baibul nyo timo gin matir. Itwero winyo calo kitye ka lweny i komi. * (Jon 15:19, 20) Catan bene “lokke nen macalo lamalaika ma menyo piny.” Pi meno, en twero tic ki diro me bwolowa wek wakwer winyo Jehovah. (2 Jo Korint 11:14) Yo mukene ma Catan temo jukowa ki tic pi Jehovah aye ni, en miyo wabedo ki tam ni pe wapore me tic pi Lubanga.
LUB CIK PA JEHOVAH
17. Pingo wawinyo dog Jehovah?
17 Ka wawinyo dog Jehovah, ci nongo watye ka nyuto ni Catan obedo lagoba. Gin ango ma bikonyowa me bedo luwiny? Baibul waco ni: ‘Mar Jehovah Lubangani ki cwinyi ducu, ki kwoni ducu, ki tekki ducu.’ (Nwoyo Cik 6:5) Wawinyo dog Jehovah pien wamare. Ka marwa pi Jehovah woto ki dongo, ci wabibedo ki miti me timo jami ducu ma en mito ni watim. Lakwena Jon ocoyo ni: “Maro Lubanga en aye gwoko cikke. Dok cikke pe nurowa.”
18, 19. (a) Jami macalo mene ma Jehovah waco ni giraco? (b) Wangeyo nining ni Jehovah pe tye ka penyowa me timo gin ma kato kerowa woko?
18 Ento jami macalo mene ma Jehovah waco ni giraco? Labol mogo tye i bok ma wiye tye ni “ Dag Jami ma Jehovah Dagi.” Ka pud ineno anena, iromo tamone ni tim mogo ma kiryeyogi-ni pe girac tutwal. Ento ka ikwano ginacoya ma kiketogi kun ilwodo lok iye, ci ibiniang ryeko ma tye i lubo cik pa Jehovah. Iromo bene bedo ki tam ni myero ilok kwoni. Kadi bed ni man twero bedo gin matek, ka itimo ci ibinongo yomcwiny ki kuc ma bino pi bedo larem Lubanga ma lagen. (Icaya 48:17, 18) Wangeyo nining ni twere me timo alokaloka magi?
19 Jehovah pe penyowa ni watim gin mo keken ma timone kato kerowa woko. (Nwoyo Cik 30:11-14) Macalo larem me ada, en ngeyowa maber loyo wan kikomwa. En ngeyo tekowa ki gorowa. (Jabuli 103:14) Lakwena Paulo ocuko cwinywa ni: “Lubanga genne, pe biye ni gibitwu matek makato ma wuromo cirone, ento i kare ma Catan tye ka bitowu, Lubanga bimiyowu yo ma myero wubwot kwede, wek wubed ki twero me ciro.” (1 Jo Korint 10:13) Watwero bedo ki gen ni Jehovah biminiwa teko me timo gin matir kare ducu. En bimini “tek madwong” ma twero konyi me ciro peko.
PWONYE ME MARO GIN MA LUBANGA MARO
20. Kit macalo mene ma omyero ilubi, dok pingo?
20 Ka wamito bedo lurem Jehovah, omyero wajuk timo jami ma Jehovah waco ni giraco, ento bene omyero watim makato meno. (Jo Roma 12:9) Lurem Lubanga gimaro jami ma en maro. Kiloko i komgi i Jabuli 15:1-5. (Kwan.) Lurem Jehovah giporo kite dok ginyuto “mar, yomcwiny, kuc, diyo cwiny, kica, ber, gen, mwolo, gwokke ken.”
21. Itwero pwonye nining me nyuto kit ma Lubanga maro?
21 Itwero pwonye nining me nyuto kit ma mwonya magi? Omyero ipwony gin ma Jehovah maro ki kwano Baibul kare ki kare. (Icaya 30:20, 21) Ka itimo meno, marri pi Jehovah bidongo, dok ka marri pire woto ki dongo, ci ibibedo ki miti me lubo cikke.
22. Adwogi ango ma ibinongo ka iwinyo dog Jehovah?
22 Alokaloka ma myero itim i kwoni kiromo porone ki lunyo bongo macon kun iruko bongo manyen. Baibul wacci myero ‘iwek kwoni macon’ dok iruk ‘kit pa dano manyen.’ (Jo Kolocai 3:9, 10) Kadi bed loko kwowa ki dok lubo cik pa Jehovah pe obedo gin mayot, ka watimo jami magi, en ocikke ni ebimiyowa “mot madit.” (Jabuli 19:11) Ada, yer me winyo dog Jehovah, ci ibinyuto ni Catan obedo lagoba. Ti pi Jehovah, pe ni pien ibinongo mot i anyim, ento pi mar ma itye kwede pire. Man bimiyo idoko larem Lubanga kikome!
^ para. 16 Man kono pe tyen lokke ni Catan aye tye ka tic ki dano ma gitemo juki ki kwano Baibul woko. Ento Catan aye “lubanga me lobo man,” dok ‘lobo ducu tye i te locce.’ Pi meno, pe obedo me ur ka jo mogo gitemme me jukowa ki tic pi Jehovah.


text:
DUL ME 37
Po pi Jehovah gin ki wode
KET kong ni ngat mo omini mic mo mamwonya atika. Ibiwinyo nining pi mic meno?— Ibiwaco mere keken-ni apwoyo ci wi wil woko i kom ngat meno ma omini mic-ci? Nyo wi po i kome ki dong ngo ma en otimo piri?—
Lubanga Jehovah ominiwa mic mo mamwonya atika. En ocwalo Wode i lobo wek oto piwa. Ingeyo pingo onongo mitte ni Yecu oto piwa?— Man aye gin ma pire tek adada ma myero waniang.
Kit ma wapwonyo kwede i Dul me 23, Adam obalo i kare ma en oturo cik maleng pa Lubanga. Dok wan walako bal ki bot Adam, ma en aye won dano weng. Pi meno, itamo ningo ma dong wan wamito?— Wan onongo wamito wonwa mukene, ma okwo i lobo kany labongo roc mo. Itamo ni anga ma twero bedo wonwa ma kit meno?— Yecu twero.
Jehovah ocwalo Yecu i lobo kany wek en obed macalo wonwa me leyo ka Adam. Baibul wacci: “‘Dano mukwongo, Adam, odoko gin makwo.’ Ento Adam me agikkine odoko cwiny ma miyo kwo.” Adam mukwongo-ni obedo nga?— Obedo en ma Lubanga ocweyo ki apwa me ngom. Adam me aryo-ni kono?— Obedo Yecu. Baibul nyutu man kun wacci: ‘Dano mukwongo [Adam] yam gitiyo ki apwa me lobo, ento dano me aryone [Yecu] oa ki i polo.’
Kit macalo Lubanga onako kwo pa Yecu ki i polo ci oketo i i dako ma nyinge Maliam, Yecu pe olako bal mo keken ki bot Adam. Meno aye gin mumiyo Yecu tye dano ma pe ki roc. (Luka 1:30-35) Meno aye bene gin mumiyo lamalaika mo owaco bot lukwat i kare ma kinywalo Yecu ni: “Tin ginywalo piwu Lalar.” (Luka 2:11) Ento me bedo Lalarwa, ngo ma onongo mitte ni Yecu myero kong otim macalo latin matidi?— Onongo mitte ni en kong odong odok dano madit calo Adam. Ka i ngeye Yecu dong romo doko ‘Adam me aryo.’
Yecu ma en aye Lalarwa-ni bene bidoko ‘Wonwa ma bedo nakanaka.’ Kilwongo en kumeno i Baibul. (Icaya 9:6, 7) Ada, Yecu ma pe ki roc-ci romo doko wonwa ma leyo ka Adam ma odoko dano ma tye ki roc i kare ma obalo. I yo ma kit meno, miyo waromo yero ‘Adam me aryo’ macalo wonwa. Ki lok ada, Yecu kikome obedo Wod pa Lubanga Jehovah.
Ka wapwonyo lok kom Yecu, ci waromo ye en macalo Lalarwa. Wi tika po i kom ngo ma myero kilarwa ki i iye?— Ki i kom bal ki to ma walako ki bot Adam. Kwo labongo roc ma Yecu otyero, nyo omiyo piwa macalo dano ma dit-ti kilwongo ni ginkok. Jehovah omiyo ginkok wek kitim kica pi balwa.
Ada pe wamito ni wiwa owil i kom gin ma Lubanga ki Wode gutimo piwa, pe kumeno?— Yecu onyutu bot lulub kore yo madok pat ma romo konyowa wek wiwa opo i kom gin ma en etimo. Kong walok iye.
Go kong ni itye i Jerucalem i kicika ot ma tye malo. Man obedo i dyewor. Yecu kacel ki lukwenane gubedo gulworo meja. I wi meja onongo tye ringo romo ma kibulo abula, mugati, ki vino. Gin onongo gitye ka camo cam madok pat ki ma jwi-ni. Ingeyo pingo?—
Cam man onongo tye me poyo wigi i kom gin ma Jehovah otimo mwaki miya ki miya mukato angec i kare ma jone Luicrael onongo gitye i opii i lobo Ejipt. I kare meno Jehovah owaco ki jone ni: ‘Wunek romo pi ot acel acel, dok wuket remone i kom okar doggolawu.’ Ka dok owaco ni: ‘Wudony i odiwu ka wucam romo man.’
Luicrael gutimo kit meno kikome. I dyewor acel-li, lamalaika pa Lubanga okato ki i lobo Ejipt. I pol pa odi, lamalaika oneko lutino kayo ducu. Ento ka lamalaika oneno remo romo i kom okar doggola, en kato ot meno akata. I odi magi, latin mo keken pe oto. Lworo omako Parao kabaka me Ejipt matek adada pi gin ma lamalaika pa Jehovah otimo. Pi meno Parao owaco bot jo Icrael ni: ‘Wutye agonya me a. Wua woko ki i Ejipt!’ Lacen, guketo jamigi i nge kinaga ki kanagi ci gua woko.
Jehovah onongo pe mito ni wi jone owil i kom kit ma emiyo gubedo angonya kwede. Pi meno en owacci: ‘Omyero wucam kicel i mwaka acel kodi cam ma wucamo i dyewor tin-ni.’ Gulwongo cam man madok pat-ti ni cam me Kato. Ingeyo pingo?— Pien i dyewor meno lamalaika pa Lubanga ‘okato’ odi ma kiketo remo i kom okar doggolagi.
Yecu ki lukwenane gubedo ka tam i kom lok man i kare ma gitye ka camo cam me Kato. I ngeye, Yecu otimo gin mo ma pire tek adada. Ento ma peya otimo, en kong oryemo lakwena Juda Iskariot ma pe obedo lagen-ni woko. Lacen Yecu okwanyo mugati acel mudonge, olego i kome, obaro iye, ci omiyo bot lupwonnyene. Ci owacci: “Wugam, wucam.” Ka dok owaco botgi ni: ‘Mugati man cung pi koma ma abimiyone piwu ka ato.’
I ngeye Yecu okwanyo kikopo me vino. I nge lega mukene me pwoc, en ominigi ci owacci: “Wun ducu wumat man.” Ka dok owaco botgi ni: ‘Vino man cung pi remona. Cokcok-ki abionyo remona wek kiwek balwu. Wubed ka timo man me po pira.’
Tika iniang ni Yecu owaco bot lupwonnyene ni myero gubed ka timo man me po pire?— Pe dong gibicamo cam me Kato-ni. Ma ka meno, gin gibicamo cam man madok pat-ti kicel i mwaka acel me po i kom Yecu ki dong tone. Cam man kilwongo ni Cam me Otyeno pa Rwot. I kare-ni walwongo ni Nipo. Pingo?— Pien man poyo wiwa i kom gin ma Yecu ki Wonne, Lubanga Jehovah gutimo piwa.
Mugati-ni myero omi watam pi kom Yecu. En onongo tye atera me miyo kome meno wek wanong kwo ma pe tum. Vino-ni kono?— Meno myero opo wiwa i kom kit ma remo pa Yecu pire tek kwede. Pire tek kato wa remo latin romo ma kineko i nino me Kato ki i Ejipt-pi. In ingeyo pingo?— Baibul wacci remo pa Yecu romo miyo kiweko balwa. Ka kikwanyo balwa woko ducu, pe dong wabitwo, wabitii, nyo to. Omyero watam i kom gin meno ka watye i kwer me Nipo.
Dano ducu mono omyero gucam mugati dok gumat vino i kwer me Nipo?— Yecu owaco bot jo ma gicamo dok gimato ni: ‘Wubinywako i kerra dok wubibedo i wi kom ker i polo kacel kweda.’ (Luka 22:19, 20, 30) Man te lokke ni gibicito i polo me bedo luker kacel ki Yecu. Pi meno, jo ma gitye ki gen me loc kacel ki Yecu i polo keken aye myero gucam mugati dok gumat vino man.
Ento kadi wa jo ma pe gicamo mugati nyo gimato vino man bene myero gubed tye i kwer me Nipo. Ingeyo pingo?— Pien Yecu omiyo kwone pigi bene. Ka wabedo tye i kwer me Nipo, wanyutu nongo ni wiwa pe owil. Nongo wiwa po i kom mic mamwonya atika pa Lubanga-ni.
Ginacoya ma ginyutu kit ma ginkok pa Yecu pire tek kwede aye 1 Jo Korint 5:7; Jo Epeco 1:7; 1 Temceo 2:5, 6; ki 1 Petero 1:18, 19.


text:
MUMA LOKO KIT NGIMA JI
“Tinde Ok Ane ni Nyaka Akel Lokruok e Piny”
HIGA MA NONYUOLEE: 1966
PINY MOAE: FINLAND
CHON: NE OKEDO NE LOKRUOK
NGIMANA MACHON:
A e tinna asebedo ka ahero chwech. Joodwa ne jodhi bayo kuonde ma ne nitie yiende mang’eny kod nembe mabeyo ma ne ni machiegni gi taon mar Jyväskylä, e Central Finland. Le bende ahero ahinya. Kata kane pod an nyathi, ne adwaro tugo gi paka kata guok moro amora ma ne aneno. Kane adongo, ne awinjo malit neno ka ji sando le. Bang’e, ne adonjo e riwruok moro ma ne kedo ne ratiro mag le kendo ne aromo gi joma ne nigi paro machalo koda.
Ne watimo kinda kedo ne ratiro mag le. Ne walando weche e wi ratiro mag le kendo ne wachano wuodhe mag kwedo dukni mauso gik miloso gi yie le kendo kwedo laboratori mitemoe yedhe kuom le. Bende ne waloso riwruok mar rito ngima le. Nikech ne wakawo okenge madongo mondo wachop gik ma ne wadwaro, kinde mang’eny mano ne chandowa gi sirkal. Ne omaka nyading’eny kitera e kot.
Mopogore gi dewo le, nitie gik mang’eny ma timore e piny ma ne ok mora. Omiyo, bang’e ne atiyo gi riwruoge mang’eny moriwo kata Amnesty International kod Greenpeace. Ne ariwogi lwedo gi chunya duto. Ne akedo ne ratiro mag joma odhier, joma nigi kech, koda jochan mamoko.
Mosmos, ne afwenyo ni ok anyal kelo lokruok e pinyni. Kata obedo ni riwruogego ne omiyo okaw okenge mag loyo chandruoge moko matindo, chandruoge madongo to ne medo mana bedo marach moloyo. Ne chalo ka gima gik maricho lilo ema ne timore e piny to onge ng’ama ne dewo. Ne achalo ng’ama goyo le e kidi.
KAKA MUMA NOLOKO NGIMANA:
Ka koro chunya onyosore nikech ne afwenyo ni onge lokruok ma ne anyalo kelo, ne achako paro e wi Nyasaye kod Muma. Noyudo asepuonjora Muma kinde moro chon gi Joneno mag Jehova. Kata obedo ni ne amor gi kaka Joneno ne nyisa ng’wono kendo ne odewa, gie kindeno, ne ok aikora timo lokruok e ngimana. Kata kamano, wang’ni to ne aneno weche e yo mopogore.
Ne achako somo Muma kendo mano ne ojiwa ahinya. Ne ayudo ndiko mang’eny ma Muma nyisowae ni kik wasand le. Kuom ranyisi, Ngeche 12:10 wacho ni “ng’at makare oparo jambe gibedi mangima.” Ne afwenyo bende ni Nyasaye ok ema kel chandruoge mwayudo e pinyka. Kar mano, ne ayudo ni chandruogewa medore nikech thoth ji ok luw chike Nyasaye. Ne amor ahinya puonjora e wi hera mar Jehova kendo ng’eyo ni en Nyasaye ma nano gi joge.—Zaburi 103:8-14.
Gie kindeni, ne ayudo sanduk ma ne anyalo kwayogo bug Ang’o ma Muma Puonjo Kuom Adier? mi ne apong’ogo ma aoro. Mapiyo nono, dichwo moro gi chiege ma ne gin Joneno ne obiro lima kendo ne gichiwore mar puonja Muma, mi ne arwako chenrono. E wi mano, ne achako dhi e chokruoge mag Joneno e Od Romo. Mano ne omiyo adiera mag Muma ochako gurore e chunya.
Muma ne okonya ahinya timo lokruoge mang’eny e ngimana. Ne aweyo madho ndawa koda mer. Ne achako rwakora maler kendo ne aweyo tiyo gi weche mochido. Ne atimo lokruok e paro ma ne an-go kuom sirkal. (Jo Rumi 13:1) Bende, ne aweyo ngima mar anjawo ma ne asikorae ahinya.
Gima ne tekna moloyo ne en weyo riwruoge makedo ne ratiro mag dhano kod le. Timo kamano ne okawa kinde. Mokwongo, ne aneno ni wuok e riwruok ma kamago ne chalo ka gima aringogi. Kata kamano, ne apuonjora ni Pinyruodh Nyasaye kende ema nyalo kelo lokruok e pinyni. Ne ang’ado mar tiyo gi tekona duto e riwo lwedo Pinyruodhno kendo konyo jomoko opuonjre e wi Pinyruodhno.—Mathayo 6:33.
KAKA MUMA OSEKONYA:
Kane akedo ne ratiro kamano, ne aketo ji e kidienje ariyo—joma beyo kod joma richo—kendo ne aikora kedo gi jogo ma ne akwano kaka joma richo. Sani to amor ni puonj ma aseyudo e Muma osekonya kik asin gi ji. Kar mano, atemo nyiso ji duto hera mar Jokristo. (Mathayo 5:44) Yo achiel ma anyisogo herani en kuom lando ne ji wach maber mar Pinyruodh Nyasaye. Amor neno kaka tijni kelo ne ji kuwe koda mor kendo miyogi geno madier ne kinde mabiro.
Nikech aweyo weche e lwet Jehova, asebedo gi kuwe e chunya. An gadier ni bedo ni en e Jachwech, ok obi weyo mondo osand dhano koda le nyaka chieng’ kendo ok obi weyo piny majaberni okethre chuth. Mopogore gi mano, kokalo kuom Pinyruodhe obiro loso gik moko duto mosekethore e pinyni. (Isaiah 11:1-9) Ayudo mor mogundho ok mana kuom ng’eyo adieragi, to bende kuom konyo ji mondo oket yie e wechegi. Tinde ok ane ni nyaka akel lokruok e piny.


text:
SOMO MAR 14
Gin Skunde Mage Mitiegoe Jopainia?
Joneno mag Jehova osebedo ka tiego ji kokalo kuom skunde mag tij Nyasaye. Jogo mochiwore tiyo gi thuologi mang’eny e tij lando wach Pinyruoth itiego kokalo kuom skunde makende mondo ‘gitim tich mosemigi e yo maber chuth.’—2 Timotheo 4:5.
Skul mar Jopainia. Bang’ ka painia mapile osetieko higa achiel ka olendo kuom thuolone mang’eny, igwele e skul ma kawo ndalo auchiel minyalo tim e Od Romo man machiegni kode. Skundno konyo painia mondo osud machiegni gi Jehova, obed molony e yore mopogore opogore e tij Nyasaye, kendo mondo odhi nyime gi tij painia.
Skul mar Joland-Injili mar Pinyruoth. Ma en skul ma kawo dweche ariyo molos mondo otieg jopainia molony kendo moikore weyo miechgi mondo gidhi e alwora ma jolendo dwarore ahinya. Giluwo ranyisi mar Jaland-Injili maduong’ie moloyo e piny mangima ma en Yesu Kristo, ka giwacho ni, “An ka; ora.” (Isaiah 6:8; Johana 7:29) Nikech gidar e miechgi, samoro nyalo dwarore ni gipuonjre dak e ngima mayot. Timbe joma odak kuonde ma gidhiyego, chal mar kor lwasi, kod chiemo, nyalo bedo mopogore ahinya gi ma thuchegi. Bende, nyalo dwarore ni gipuonjre dhok manyien. Skundni konyo owete gi nyimine ma ok nie kend, kod joma nie kend, ma hikgi nie kind 23 nyaka 65, mondo ginyag kido ma biro konyogi chopo migepegi kod lony ma biro konyogi tiyo ne Jehova kod riwruok mare chuth.
Skul mar Gilead. E dho Hibrania, “Gilead” tiende en “Chiwo Neno Malach.” Chakre ne chak Skul mar Gilead e higa mar 1943, oseor jomisonari mokalo 8,000 mosetieg e skundni mondo gichiw neno “nyaka e tung’ piny,” kendo giseyudo nyak mang’eny. (Tich Joote 13:47) Kuom ranyisi ka ne jomisonari ohango dhi e piny Peru, ne onge kata kanyakla achiel. To sani koro nitie kanyakla mokalo 1,000. Kane jomisonari magwa ochako lendo e piny Japan, ne nitie jolendo ma ok rom apar e pinyno. To sani koro jolendo okalo 200,000. Tiegruok mar dweche abich e Gilead oriwo puonjruok Wach Nyasaye e yo mong’ith. Jogo matiyo kaka jopainia makende kata jomisonari, kata jogo manie bad ofise, kata matiyo kaka jorit-alwora, igwelo e skundni mondo giyud tiegruok mong’ith mondo okony e tego tijwa mar piny mangima.
Ang’o momiyo ne ochak Skul mar Jopainia?
Skul mar Joland-Injili mar Pinyruoth olos mondo otieg jomage?


text:
PENJO MAR 3
Anyalo Wuoyo gi Jonyuolna e Yo Mane?
INYALO TIMO NANG’O?
Par ane wachni: En Tich Adek otieno. Geoff, ma jahigni 17, osetieko tijene, koro odwaro bet piny mondo oyue. Oyawo TV kae to ombemore e kom moheroga betie.
Apoya nono, wuon-gi chopo ka iye owang’.
Owacho ne Geoff kama: “Geoffrey! Ang’o mitimo e TV kanyo. Donge onego bed ni ikonyo owadu timo homework? Ang’o momiyo in ok iwinjga wach?”
Geoff ng’uro wach gi dwol ma wuon-gi nyalo winjo kowacho niya: “Koro ichako kendo.”
Wuon-gi chorore bute kae to openje kama: “Iwacho nang’o nyathini?”
Geoff dwoke gi dwol mapiny niya: “Onge gima awacho baba.”
Wuon-gi koro iye owang’ matek. Owachone gi gero kama: “Mad achak awinji kiwuoyo koda gi dwol ma kamano kendo!”
Kapo ni in Geoff, inyalo timo ang’o mondo igeng’ dhaw ma kamano?
PAR ANE MONDI!
Wuoyo gi janyuolni inyalo pim gi riembo mtoka. Kapo ni iyudo ka wang’ yo moro odin, to inyalo luwo machielo.
KUOM RANYISI:
Nyako moro miluongo ni Leah wacho kama: “Ayudoga ka tekna ahinya wuoyo gi babawa, anyaloga chako wuoyo kode, to ka pok adhi mabor to owachona niya: ‘Mos, kare iwuoyoga koda?’”
LEAH NYALO TIMO ACHIEL KUOM GIK MALUWOGI.
Onyalo rogo ne wuon-gi.
Leah wuoyo matek kowacho ne wuon-gi kama, “Yaye baba, chik iti! Gima awachonini ok en mar oyuma!”
Onyalo weyo wuoyo gi wuon-gi.
Leah weyo temo wuoyo gi wuon-gi chuth e wi gik ma chande.
Onyalo rito nyaka kinde mowinjore mondo owuo e wi wachno.
Leah nyalo wuoyo gi wuon-gi bang’e, kata onyalo ndikone gik ma chandego mondo osom.
E kind gik ma owuoyego, en mane minyalo nyiso Leah mondo otigo?
PAR NIYA: Wuon Leah ne gimoro omako pache, omiyo ok nong’eyo gima chando Leah. Kuom mano, ka po ni Leah oyiero tiyo gi Dwoko manie A, to obiro bwogo wuon-gi. Yorno ok bi miyo wuon Leah ochik ite ne gima iwachone, to bende ka Leah oyiero tiyo gi yorno, ok obi nyiso wuon-gi luor. (Jo-Efeso 6:2) Omiyo, yorno ok ber tiyogo kata matin nikech ok obi konyo.
Kata obedo ni Dwoko manie B nyalo bedo mayot tiyogo, pod ok ober. Nikech ang’o? Nikech mondo wuon Leah okonye, nyaka Leah kwong wach gima chande. Omiyo, ling’ ok bi konyo gimoro amora.
Kata kamano, kapo ni Leah otiyo gi Dwoko manie C, obiro nyiso ni ong’eyo ni yore mag wuoyo gi wuon-gi pok odinore duto. Kuom mano, obiro hore mos nyaka kinde mowinjore. Bende, kata ka oyiero mar ndiko ne wuon-gi barua, mano nyalo miyo owinj maber ber.
Ndiko barua biro konye chano weche ma ne odwaro wacho e yo maber. Wuon Leah biro winjo gima Leah ne temo wachone malong’o kendo mano biro miyo ong’e gima chande. Omiyo, Dwoko manie C nyalo konyo Leah gi wuon-gi maber. Bed ni Leah oyiero mar wuoyo gi wuon-gi achiel kachiel kata oyiero mar ndiko ne wuon-gi barua, gima duong’ en timo gima Muma jiwowa waduto ni “waluwuru gik ma loso kuwe.”—Jo-Rumi 14:19.
Gin yore mage momedore ma Leah nyalo tiyogo?
Tem ane paro yo machielo, kae to indike piny kae. Ndik bende gima nyalo timore ka otiyo gi yorno.
WUO E YO MA WINJORE MALONG’O
Ber ng’eyo ni seche moko gima iwacho nyalo winjore ne jonyuolni e yo mopogore.
KUOM RANYISI:
Jonyuolni nyalo penji gimomiyo ok imor. Kidwokogi ni, “Ok adwar wuoyo e wi wachno sani,”
jonyuolni nyalo kawo ni itemo wachonegi niya: “Un ok unyal konya. Abiro wuoyo gi osiepena e wi wachni to ok un.”
Par ane ni chandruok moro oyudi kae to jonyuolni ochiwore mar konyi. Ka iwachonegi ni: “Weuru aweya, abiro mana timo gino kenda.”
Jonyuolni nyalo kawo ni iwachonegi ni:
Dwoko maber minyalo miyogi en:


text:
APENDIXS
“Chuny” kod “Roho”—Wechegi Tiendgi Ang’o Kuom Adier?
ANG’O mabiro e pachi seche ma iwinjo ka ji wuoyo e wi “chuny” kod “roho”? Ji mang’eny puonjo ni weche ariyogi wuoyo e wi gimoro manie dendwa ma ok nyal ne, kendo ma ok nyal tho kata kethore. Giparo ni ka ng’ato otho, gino wuok e dend dhano, kendo gino dhi nyime gi ngima. To nikech mani en puonj mayudore kuonde mang’eny, ji mang’eny bedo gi wuoro bang’ yudo ni Muma ok puonj wachni kata matin. To kare chuny en ang’o, kendo roho en ang’o kaluwore gi Wach Nyasaye?
“CHUNY” KAKA OTI KODE EI MUMA
Mokwongo, we wang’i ane wach chuny. Ng’e maber ni Muma ne okwong ndiki e dho-Hibrania kod dho-Grik. Kane gindiko e wi wach chuny, jondiko mag Muma ne otiyo gi neʹphesh e dho-Hibrania kod psy·kheʹ e dho-Grik. Weche ariyogi yudore ndalo makalo 800 ei Ndiko, kendo loko mar New World Translation e dho-Ngere loko wechego ni “chuny” kuonde duto ma wechego yudore. Ka ing’iyo yo ma “chuny” kata “chunje” oti godo ei Muma, nenore ratiro ni wachno itiyogo ka iwuoyo kuom (1) dhano, (2) le, kata (3) ngima ma dhano, kata le ni godo. We wang’i ane ndiko moko manyiso yore adekgi ma oti godo gi wachni.
Dhano. E Chakruok 2:7, wasomo kama: “Kendo Jehova Nyasaye nochweyo dhano gi buru mar lowo, mokudho much ngima e ume; ma dhano nodoko chuny mangima.” Adam ne ok omi chuny, to en owuon ne en chuny. Kuonde moko ei Muma manyiso kaka oti gi “chuny” kata “chunje” ka iwuoyo kuom ji, yudore e ndiko kaka Zaburi 19:7; 22:20.
Le. Ei weche Muma mawuoyo kuom tij chweyo gik moko, wasomo kama: “Nyasaye nowacho niya, Pige mondo gipong’ gi gik [neʹphesh] mangima e igi, kendo winy mondo obedi e wi piny, ka gihuyo e kor kind polo. Kendo Nyasaye nowacho niya, Piny mondo onyuol gik [neʹphesh] mangima kaka kothgi obet, jamini, gi gik mamol, kod gibuya mag piny kaka kothgi obet: mi nobedo kamano.” (Chakruok 1:20, 24) Ei ndikono, rech, jamni, kod le mag bungu, giduto iluongogi gi nying achiel ni “chunje.” E Muma mar dho-Luo, iloko neʹphesh ni gik mangima. Winy kod le mamoko bende iluongo ni chunje (gik mangima) ei ndiko kaka Zaburi 74:19.
Ngima ma dhano ni godo. Seche moko, “chuny” itiyo godo ka iwuoyo kuom ngima ma dhano ni godo. Daudi wacho e achiel kuom Zaburi mage niya: “Isegolo chunya kuom tho.” (Zaburi 56:13) Higini moko motelo ni mano, seche ma Rahel ne nyuolo Benjamin, “chunye nodwaro chot (nikech notho).” (Chakruok 35:16-19) Kuom mano, Rahel ne otho. Jakobo bende ne otiyo gi chuny kane owacho niya: “Ng’euru ni ng’a ma duogo jarichono ma bayo yo nores chuny ng’atno a e tho.” (Jakobo 5:20) Ei ndikogi mayudore ei Muma, kuom adier “chuny” itiyo godo ka iwuoyo kuom ngima ma dhano ni godo. Ibiro yudo kuonde moko ma oti gi “chuny” kamano e ndiko kaka 1 Ruodhi 17:17-23; Zaburi 121:7; Mariko 3:4; Luka 12:20; Jakobo 1:21; 1 Petro 2:11, 25.
Ka ing’iyo Wach Nyasaye e yo matut, ibiro neno ni onge ka ma Muma tiyo gi “chuny” ka owuoyo kuom “ngima ma ok nyal kethi” kata “ma nyaka chieng.” Kar mano, Ndiko wacho ni chuny inyalo kethi, tiende ni chuny en gima tho.—Ezekiel 18:4, 20.
“ROHO” EN ANG’O?
We mondo wane ane yo ma Muma tiyo godo gi wach miluongo ni “roho.” Jomoko paro ni “roho” en nying machielo miluongogo “chuny.” Kata kamano, wachno ok en adier. Muma wacho maler ni “roho” kod “chuny” gin gik moko ariyo mopogore. Gipogore e yo mane?
Jondiko mag Muma ne otiyo gi ruʹach e dho-Hibrania, kod pneuʹma e dho-Grik kane gindiko e wi “roho.” Ndiko wuon nyiso tiend wechegi. Kuom ranyisi, Zaburi 104:29 wacho ni: “Igolo [Jehova] muchgi [ruʹach], mi githo, kendo gidok e buch lowo margi.” Kendo Jakobo 2:26 bende wacho ni “ringruok maonge muya [ pneuʹma] otho.” (Bible in Luo 1976) Ndikogo nyiso ni, “roho [ruʹach]” en gino mamiyo del bedo gi ngima. Ka onge roho, del en del motho. Kuom mano, ei Muma ruʹach ok lok mana ni roho kende, to iloke bende ni “much ngima.” Kuom ranyisi, kaluwore gi Ataro mar pi e kinde mag Noa, Nyasaye ne owacho kama: “Akelo ataro mar pige kuom piny mondo oketh ringruok duto ma ni e bwo polo, ma much ngima [ruʹach] ni e igi.” (Chakruok 6:17; 7:15, 22) Kuom mano, “roho” en teko ma ok ne (teko mar ngima) mamiyo chwech duto mangima, bedo gi ngima.
Chuny kod roho, ok gin gimoro achiel. Mana kaka redio tiyo gi sitima, e kaka del bende bedo mangima nikech much ngima (roho). Mondo wawinj tiend wachni maber, par ane redio ma tiyo gi betari. Ka iketo betari e redio machalo kamano, ma iyawo rediono, mach manie betrigo miyo rediono chako tiyo. Ka rediono onge betari, ok obi tiyo. Redio matiyo gi sitima bende ok nyal tiyo ka ok ochwowe e sitima. Kamano bende, roho (much ngima) e teko mamiyo del bedo gi ngima. Kendo mana kaka sitima, roho (much ngima) ok nyal winjo, kata paro gimoro. En mana teko to ok en gima nigi kido mar dhano. Kata kamano, ka onge much ngima (roho), jandik Zaburi ne owacho ni del ‘tho, kendo dok e buch lowo margi.’
Eklesiastes 12:7 wacho kama kuom tho mar dhano: “Ringrewa biro dok e lowo, kendo muya mar ngima biro dok ir Nyasaye mane omiyowago.” (Bible in Luo 1976) Ka much ngima (roho), owuok, del tho to dok ka ma ne ogole, tiende ni, e lowo. Kamano bende, much ngima dok ka ma ne oaye, tiende ni, ir Nyasaye. (Ayub 34:14, 15; Zaburi 36:9) Mani ok onyiso ni much ngima dhi nyaka e polo. Kar mano, tiend wachno en ni, ka ng’ato otho, geno moro amora mar bedo mangima kinde mabiro kendo, owe e lwet Jehova Nyasaye. Matiende ni, ngimane ni e lwet Nyasaye. Inyalo dwok ni ng’ato much ngima (roho) mana gi teko moa kuom Nyasaye, mondo obed mangima kendo.
Ng’eyo ni ma e gima Nyasaye biro timo ni jogo duto ma yueyo e “liete,” en wach ma hoyo chuny ahinya! (Johana 5:28, 29) E kinde mag chier, Jehova biro chweyo del manyien ni ng’ato manindo e tho, kendo obiro miyo dend ng’atno ngima ka oketo much ngima (roho) kuome. To mano kaka kindeno nobed kinde mag mor miwuoro!
Ka diher medo puonjori e wi “chuny” kod “roho” kaka oti kodgi ei Muma, ibiro yudo weche manyalo konyi ahinya e brosua miluongo ni What Happens to Us When We Die? kod ite mag 375-384 e buk miluongo ni Reasoning From the Scriptures. Buge ariyogo ogo gi Joneno mag Jehova.


text:
Ang’o Momiyo Bolruok en Kido ma Dwarore?
“Jo mamuol gin gi rieko.”
1, 2. Ang’o momiyo Nyasaye nodagi Saulo? (Ne picha man malo.)
KA NE Ruoth Saulo ochako locho e piny Israel, ne en ng’at mobolore kendo ma ji nomiyo luor. (1 Sa. 9:1, 2, 21; 10:20-24) Kata kamano bang’ bedo ruoth, nochako timo timbe mag wang’ teko. Ka ne Samuel ok ochopo Gilgal e sa mowinjore, chuny Saulo nochako chandore. Jo-Filistia nosechako ikore ne lweny, to Jo-Israel bende nosechako weyo Saulo. Nyaka bed ni Saulo nochako parore ni, ‘Dwarore ni akaw okang’ mapiyo.’ Omiyo nodonjore e tich ma ne ok onego otim ma en golo misango ne Nyasaye. Jehova ne ok mor gi gima notimono.
2 Ka Samuel nochopo Gilgal, nokwero Saulo matek. Kar mondo Saulo ne yie gi siemno, nochako rendore gi weche mang’eny, noketo ketho kuom jomoko, kendo notemo nyiso ni gima notimono ne ok rach ahinya. (1 Sa. 13:10-14) Chakre kanyo, Saulo nochako timo gik maricho mang’eny kendo Jehova nodage ma gikone nolalo thuolo mar bedo ruoth. (1 Sa. 15:22, 23) Kata obedo ni Saulo nochako maber, ngimane norumo marach.
3. (a) Ji mang’eny neno nade bedo gi kido mar bolruok? (b) Wabiro yudo dwoko mag penjo mage?
3 E kindegi, ji mang’eny neno ni kido mar bolruok ok nyal konyogi ka gidwaro ni ngimagi odhi maber maloyo jomoko. Mano miyo ok gidew bedo joma bolore. Kuom ranyisi jal moro ma ne tugo tuke mag sinema ma bang’e nobedo jasiasa nowacho niya: “Bolruok en gima ok ochuna kata matin, to be ok apar ka chieng’ nabed ng’at mobolore.” Kata kamano, ang’o momiyo Jokristo onego obed joma bolore? Bolruok en ang’o, to ok en ang’o? Ang’o ma nyalo konyowa mondo wasik ka wabolore kata sama timo kamano ok yot? Sulani biro chiwo dwoko mag penjo ariyo mokwongo. Sula maluwe biro chiwo dwoko mar penjo mar adek.
ANG’O MOMIYO BOLRUOK DWARORE?
4. Ng’ayi en ang’o?
4 Muma nyiso pogruok ma nitie e kind bolruok kod sunga kata ng’ayi. (Som Ngeche 11:2.) Daudi nokwayo Jehova mondo ogeng’e “kuom richo mag sungrwok [kata ng’ayi].” (Zab. 19:13) Ng’ayi en ang’o? Ng’at ma nigi ng’ayi en ng’at ma timo gik moko gi wang’ matek to ong’eyo maler ni oonge gi ratiro mar timo gigo. Nikech waduto nonyuolwa e richo, kinde ka kinde wanyalo timo gik ma nyiso ni wan gi kido mar ng’ayi. Ka wabedo joma donjorega e tije ma waonge gi ratiro mar timo, mana kaka waseneno e ranyisi mar Ruoth Saulo, mano nyalo ketho winjruokwa gi Jehova. Zaburi 119:21 wacho ni Jehova ‘kwero josunga.’ Ang’o momiyo otimo kamano?
5. Ang’o momiyo ng’ayi en kido marach?
5 Gik ma ng’ato timo nikech ng’ayi rach moloyo gik ma otimo ka ok ong’eyo. Nikech ang’o? Mokwongo, sama wabedo jong’ayi, mano monowa miyo Jehova duong’ kaka Jal ma nigi ratiro mar bedo jaloch. Mar ariyo, sama watimo gik ma waonge gi ratiro mar timo, mano kelo chwanyruok e kindwa gi jomoko. (Nge. 13:10) Mar adek, ka osenenore maler ni watimo gik ma nyiso ng’ayi, wanyalo yudo wich kuot maduong’. (Luka 14:8, 9) Ng’ayi ok kel ber moro amora. Mana kaka Ndiko wacho, bolruok e kido ma nyalo konyowa.
NG’AT MOBOLORE EN NG’AT MACHALO NADE?
6, 7. Ng’at mobolore en ng’at machalo nade?
6 Muma wacho ni ng’at mobolore en ng’at ma onge gi sunga kod ng’ayi. (Fil. 2:3) Ng’at mobolore ong’eyo ni nitie gik ma ok onyal timo, oyie kethoge, kendo oikore rwako paro mabeyo ma jomoko ng’adone. Bolruok en kido ma moro Jehova.
7 Muma wacho bende ni ng’at mobolore en ng’at mong’eyo tong’ ma ok onego okal kendo ong’eyo ni nitie gik ma oonge gi ratiro mar timo. Mano miyo obedo ng’at mang’won kendo moikore miyo jomoko luor.
8. Gin ang’o ma nyalo miyo wachak bedo gi ng’ayi?
8 Gin ang’o ma nyalo miyo wachak bedo gi ng’ayi? Ne ane gik ma nyalo nyiso ni wasechako bedo gi ng’ayi. Wanyalo chako paro ni wabeyo moloyo jomoko mana nikech migepe ma wan-go kata ma osiepewa nigo e kanyakla. (Rumi 12:16) Wanyalo chako timo gik ma miyo jomoko chako bedo gi paro ma ok owinjore kuomwa. (1 Tim. 2:9, 10) Kata samoro wanyalo chako neno ni wan e ma onego wanyis jomoko gik monego gitim kod ma ok onego gitim. Mano nyalo timore nikech migawo ma wan-go, osiepewa, kata nikech waneno ni pachwa e ma ber. (1 Kor. 4:6) To gima rachie moloyo en ni kinde mang’eny ok yot fwenyo ni wasekalo tong’ mi wachako bedo jong’ayi kar bedo joma bolore.
9. Ang’o momiyo jomoko osebedo gi ng’ayi? Chiw ane ranyisi manie Muma.
9 Ng’ato ang’ata nyalo chako bedo gi ng’ayi ka oweyo gombo mag ringruok oloye. Gik ma osemiyo jomoko obedo gi ng’ayi oriwo dwaro duong’, bedo gi nyiego, kod ich wang’ mokalo tong’. Jomoko ma iwuoyo kuomgi e Muma kaka Absalom, Uzzia, kod Nebukadnezzar noweyo ma timbe mag ringruok omiyo gibedo gi ng’ayi kendo Jehova nokumogi nikech mano.
10. Ang’o momiyo ok onego wang’ad bura ne jomoko? Chiw ane ranyisi ma yudore e Muma.
10 Nitie gik mamoko bende ma nyalo miyo ng’ato ochak bedo gi ng’ayi. Ne ane ranyisi mar Abimelek ma yudore e Chakruok 20:2-7 kod mar Petro ma yudore e Mathayo 26:31-35. Be wanyalo wacho ni gombo maricho e ma nomiyo Abimelek kod Petro obedo jong’ayi? Koso dibed ni ne gitimo gigo mana nikech ne ok ging’eyo okang’ ma nowinjore gikaw? Nikech ok wanyal somo chuny ji, ok en gima ber ng’ado bura ne jomoko.
NG’EYO MIGAWO MA WAN-GO
11. Bolruok otudore nade gi ng’eyo migawo wan-go e kanyakla?
11 Wabiro bedo gi bolruok mana ka wayie gi migawo ma Nyasaye omiyowa. Nikech Jehova en Nyasaye mochanore, omiyo ng’ato ka ng’ato kuomwa migawo monego otim. Ng’ato ka ng’ato kuomwa nyaka tim migawo momiye mondo kanyakla odhi maber. Jehova nochueyowa gi nyalo kod mich moko makende nikech ng’wonone mogundho. Wanyalo tiyo gi michgo e pako Jehova kendo konyo jomoko. (Rumi 12:4-8) Jehova osemiyowa tich maber ma nyiso ni omiyowa luor, ogenowa, kendo tijno miyo wabedo joma nigi ting’ e nyime.
12, 13. Ang’o momiyo chunywa ok onego chandre ka migawo ma wabedogo lokore kinde ka kinde?
12 Kata kamano, migepe ma wan-go nyalo lokore kinde ka kinde. Ne ane ranyisi mar Yesu. Mokwongo ne en mana gi Jehova kende e polo. (Nge. 8:22) Bang’e, nokonyo Nyasaye e chueyo malaike mamoko, polo gi piny, kod dhano. (Kol. 1:16) Higni mang’eny bang’e, nonyuole e piny kaka nyathi kae to nodongo mobedo ng’at maduong’. (Fil. 2:7) Bang’ thone, nodok e polo ka en chuech mar roho kendo nobedo Ruoth mar Pinyruodh Nyasaye e higa mar 1914. (Hib. 2:9) Migawo ma Yesu nigo pod biro lokore. Bang’ locho kuom higni aluf achiel, Yesu biro dwoko Pinyruoth ne Jehova mondo “Nyasaye obed gik moko duto ne ji duto.”
13 Wan bende migepewa nyalo lokore kinde ka kinde, samoro nikech yiero ma watimo. Kuom ranyisi, be dibed ni chon ne pok ikendo kata pok nokendi to tinde isedonjo e kend? Be dibed ni usechako pidho nyithindo? Bed dibed ni bang’e ne utimo lokruoge moko mondo uti ne Nyasaye e okang’ momedore? Moro ka moro kuom yierogo nokelo gueth kod ting’ moko. Kinde moko, lokruoge ma timore e ngimawa nyalo miyo ting’ ma wan-go omedre kata odog chien. Be dibed ni pod in rawera kata iseti? Be dibed ni ngimani ber koso tuoche moko chandi? Kata bed ni wan e chal mane, Jehova ong’eyo yo maber ma wanyalo tiyonego. Jehova mor gi duto ma watimo kaluwore gi nyalowa.
14. Ere kaka bolruok nyalo konyowa mondo wabed gi paro mowinjore kendo wabed mamor gi migawo moro amora ma wan-go?
14 Yesu ne mor gi migawo moro amora ma notimo kendo wan bende wanyalo bedo mamor gi migepewa. (Nge. 8:30, 31) Ng’at ma bolore en ng’at ma ok ne ni migepe ma jomoko nigo e kanyakla beyo moloyo migawo ma en go. Bende, ok oket pache ahinya kuom migepe monyalo yudo e kinde ma biro kata keto pache kuom migepe ma jomoko oyudo. Kar mano, otimo migawo ma en go e yo maber kendo komor nikech oneno ni Jehova e momiye migawono. To bende ochiwo luor gi chunye duto ne migawo ma Jehova omiyo jomoko. Bolruok biro miyo wami jomoko luor kendo wariwgi lwedo.—Rumi 12:10.
GIMA BOLRUOK OK EN
15. Ranyisi mar Gideon puonjowa ang’o e wi bedo gi bolruok?
15 Gideon noketo ranyisi maber mar bedo gi bolruok. Ka ne malaika mar Jehova obiro ne Gideon, nowacho ni gin jochan kendo anyuolagi e ma ne tinie moloyo kopim gi dhoudi mamoko mag Israel. (Bura 6:15) Ka ne Gideon oseyie gi migawo ma Jehova nomiye, notemo matek mondo ong’e gik ma ne dwarore e ka otim migawono e yo maber kendo nogeno kuom Jehova mondo otaye. (Bura 6:36-40) Gideon ne en jachir ahinya. Kata kamano, ne en ng’at motang’ kendo mariek. (Bura 6:11, 27) Ne ok otiyo gi migawo ma noyudono e manyo duong’. Kar mano, ne odok kama nodakie mi obedo kuno.
16, 17. Ng’at ma obolore biro paro wach mane kapok oyie timo migawo moro?
16 Bedo ng’at ma bolore ok nyis ni koro kik watim kinda mondo wayud migepe momedore. Muma jiwowa ni watim dongruok. (1 Tim. 4:13-15) Be mano koro nyiso ni nyaka wayud migawo manyien kinde ka kinde? Ok ochuno. Jehova nyalo guedhowa ma watim dongruok e migawo moro amora ma wan-go gie sani. Wanyalo dhi nyime tiyo maber gi nyalo ma Nyasaye nochueyowago mondo watine e okang’ momedore kendo wakony jomamoko.
17 Ng’at mobolore ok bi yie timo migawo moro kapok onono gik ma dwarore mondo ng’ato otim migawono e yo maber. Kapok oyie gi migawo moro, ononore mondo one ka be onyalo timo migawono. Kuom ranyisi, be obiro chopo migawono e yo maber ma ok ochuno ni ojwang’ ting’ mamoko ma en-go? Be nitie tije moko ma otimo sani ma inyalo mi jomamoko mondo oyud thuolo mar timo migawo manyienno? Kapo ni odwoko penjogo duto kata achiel kuom penjogo ni ooyo, mano nyiso ni kare migawono inyalo mi ng’at machielo gie sani. Ng’eyo gik ma wanyalo timo kod ma ok wanyal gie sani biro konyowa mondo kik wayie timo migawo moro amora ma chop kama koro ok wanyal timogi e yo maber. Bolruok biro miyo wayie ni ok wanyal timo migawo moro.
18. (a) Bolruok biro miyo watim ang’o sama idwa miwa migawo moro manyien? (b) Ndiko mar Jo-Rumi 12:3 nyalo konyowa nade mondo wasik ka wabolore?
18 Ranyisi mar Gideon konyowa ng’eyo ni ka wayie timo migawo moro, to wanyalo mana time maber ka Jehova otayowa kendo oguedhowa. Muma jiwowa ni wawuoth gi Nyasachwa ka wan gi chuny mamuol. (Mika 6:8) Omiyo, sa asaya ma wayudo migawo moro manyien, onego walem kendo wapar matut gik ma Jehova nyisowa kokalo kuom Muma kod riwruok mar ogandane. Nyaka wapuonjre timo gik moko kaka Jehova dwaro ka wayie mondo otawa. Kinde duto onego wapar ni gimoro amora ma watimo ok watim gi nyalowa wawegi, to watime nikech Jehova obolore kendo oikore konyowa. (Zab. 18:35) Wuotho gi Nyasaye ka wabolore biro miyo kik wapar ni wan joma lich ahinya kendo biro miyo kik wachare.
19. Ang’o momiyo onego wabed joma bolore?
19 Ng’at mobolore miyo Jehova duong’ ma owinjorego nikech Jehova e Jachuech kendo Jaloch e wi gik moko duto. (Fwe. 4:11) Bolruok biro miyo wabed mamor gi migawo ma wan-go kendo biro miyo watim migawono e yo maber. Bolruok biro miyo watim gik ma nyiso ni wamiyo jomamoko luor, to mano biro miyo kuwe obed e kanyakla. Bolruok bende biro miyo waket dwach jomamoko obed motelo ne dwachwa kendo biro miyo wabed motang’ mondo kik wadonj e richo. Kaluwore gi weche ma wasenonogo, bolruok en kido ma pod dwarore ni jotich Jehova duto obedgo, kendo Jehova mor ahinya gi joma timo kinda mondo obed gi kidono. Kata kamano, ang’o ma nyalo konyowa mondo wasik ka wabolore kata sama timo kamano ok yot? Sula ma luwo mae biro konyowa yudo dwoko mar penjono.


text:
FUONJI 1
Wach Maber a Mene?
1. Wach maber mawok bongi were a mene?
Were mito ni ji jowobedi i kwo ma kisangala i piny ka. Go ochweyo piny kodi kis gimoro jye manitye i piny rupiri go omaro ji. Were chiegin loko piny me kabedo maber swa. Go chiegin kwanyo woko gikipiny jye makelo chandirok.
Ongoye adhum moro jye monyalo kwanyo woko lweny, two, kosa tho.To nitye wach maber. Were chiegin kwanyo woko adhum pa ji wokeli apere. Joma jolabedo i adhum pa Were jolalimo syem kodi kwo maber.
2. Iraŋo wach maber me obedo wach madwoŋ swa pama?
Were kutho lareyo woko jomarecho jye, nyaka chandirok orumi. (2 Jothesalonika 1:8) Gino obedi keraŋo? Wach pa Were chango oluwo kwoŋ gikipiny marecho ma pama timere i piny. Gikipiny marecho ma timere i piny nyutho ni Were chiegin reyo woko jomarecho.
3. Onyo waripo timo aŋo?
Waripo kisoma Wach pa Were, Baibul, wanyali fuonjirok gima mako kwoŋ Were. Baibuli chale gi balwa ma janywol ondiko ri nyithindho pere. Nyutho wan nger ma wanyalo limo kwo maber pama, kodi nger ma wanyalo limo kwo makirum i piny, i hongo mabino. Jomegi jonyalo winjo marach rupiri isoma Baibul. To rupiri were amochiko wan kwo makirum, wakiripi yeyo dhano moro jye chiero wan fuongirok gima mako kwoŋ kwo no.
MEDI FUONJIROK
Kwayi Fuonjirok Baibul Nono
Iraŋo Ber Ni Ifuonjere Baibul?
Baibul otyeko konyo ji gana gi gana i piny gipi limo radwok ma penji ma jomaro penjere. Ibende imito ŋeyo gima Baibul fuonjo?


text:
Dwoko Penjo mag Muma
Be chieng’ wanabed gi sirkal achiel ma locho e wi piny mangima?
Par ane kaka sirkal ma locho e wi piny mangima nyalo konyo dhano duto. Kindegi, ji mang’eny chandore nikech gidhier ahinya, to jomamoko omewo miwuoro. Kata kamano, sirkal ma locho e wi piny mangima kendo ma dewo ji duto, biro neno ni ng’ato ka ng’ato oyudo gik mochando e ngima. Be iparo ni nitie sirkal mar dhano ma nyalo timo kamano?—Som Yeremia 10:23.
Onge kinde moro amora ma sirkal mar dhano oseritoe joge e yo maber, to moloyo jomodhier. E pinje moko, joloch sando ji. (Eklesiastes 4:1; 8:9) Kata kamano, Nyasaye Manyalo Duto osesingo ni obiro kelo sirkal moro ma biro kawo kar sirkandegi duto. Jaloch mar sirkandno biro rito joge maber.—Som Isaiah 11:4; Daniel 2:44.
Pinyruodh Nyasaye biro timo ang’o?
Jehova Nyasaye oseyiero Wuode Yesu mondo obed Jaloch mowinjore mar piny mangima. (Luka 1:31-33) Kinde ma Yesu ne nie piny, ne okonyoga ji ahinya. Nikech en Ruoth, obiro riwo ji moa e ogendni duto kendo obiro tieko chandruoge duto.—Som Zaburi 72:8, 12-14.
Be ji duto biro winjo Yesu kaka Jaloch? Ooyo. Kata kamano, Jehova pod hore. (2 Petro 3:9) Pod omiyo ji thuolo mondo giyie kuom Yesu kaka Jaloch. Yesu chiegni kawo okang’ mar golo joma richo duto e piny, kendo obiro kelo kuwe kod arita maber e piny mangima.—Som Mika 4:3, 4.


text:
DUL ME APAR
Lok Ada i kom Lumalaika ki Jogi
1. Pingo myero wapwony lok i kom lumalaika?
JEHOVAH mito ni wange jo me ode. Lumalaika gitye i kin jo me ot pa Jehovah. I Baibul, kilwongogi ni “awobe pa Lubanga.” (Yubu 38:7) Lumalaika gitimo gin ango? I yo ango ma gin gukonyo jo mapol i kare mukato angec? Dok bene gitwero konyowa kombeddi nining?
2. Lumalaika gua ki kwene? Lumalaika adi ma kicweyogi?
2 Wamito ni wange ka ma lumalaika gua ki iye. Jo Kolocai 1:16 tito ni ma dong Jehovah ocweyo Yecu, en “ocweyo jami ducu, gin ma tye i polo ki gin ma tye i wi lobo.” Man kwako lumalaika bene. Lumalaika adi ma kicweyogi? Baibul tito ni welgi tye milion mia mapol ata.
3. Yubu 38:4-7 tittiwa gin ango i kom lumalaika?
3 Baibul bene pwonyo ni Jehovah ocweyo lumalaika con ma peya ocweyo lobo. Gin guwinyo nining i kare ma guneno lobo? Buk pa Yubu tittiwa ni lumalaika gubedo ki yomcwiny madwong. Onongo gitye calo jo me ot ma gunote kacel i tic pi Jehovah.
LUMALAIKA GIKONYO JO PA LUBANGA
4. Wangeyo nining ni lumalaika gitye ki miti i kom dano?
4 Cakke wa con, lumalaika gubedo ki miti i kom dano kacel ki cobbe pa yub pa Jehovah pi lobo ki dano. (Carolok 8:30, 31; 1 Petero 1:11, 12) Nen calo cwinygi ocwer mada i kare ma Adam gin ki Kawa gujemo i kom Lubanga. I kareni, nen calo cwinygi cwer makato ka gineno ni pol pa dano pe giwinyo Jehovah. Ento ka ngat mo ongut i kom balle ci odwogo cen bot Lubanga, lumalaika gibedo ki yomcwiny. (Luka 15:10) Lumalaika gitye ki miti madwong i kom jo ma tiyo pi Lubanga. Jehovah tiyo ki lumalaika me konyo ki gwoko luticce ma i wi lobo. (Jo Ibru 1: 14) Kong dong wanenu labol mogo.
5. Lumalaika gukonyo lutic pa Lubanga i kare mukato angec nining?
5 Jehovah ocwalo lumalaika aryo pi konyo Lot ki jo me ode wek gubwot ki i jwero Codom ki Gomora. (Acakki 19:15, 16) I nge mwaki mia mapol, kibolo lanebi Daniel i boro ma lwak labwor bedo iye, ento labwor pe oketo awano i kome pien Lubanga “ocwalo lamalaika otweyo dog lwak labwor magi woko.” (Daniel 6:22) Lacen ma kitweyo lakwena Petero i buc, Jehovah ocwalo lamalaika ogonyo Petero woko. (Tic pa Lukwena 12:6-11) Malaika bene okonyo Yecu i kare ma onongo en tye i lobo. Me labolle, i kare ma en onongo batija, ‘lumalaika gubedo ka konye.’ (Marako 1:13) Ma peya kineko Yecu, malaika obino bote ci “omiye tek”
6. (a) Wangeyo nining ni lumalaika gikonyo jo pa Lubanga i kareni? (b) Lapeny ango ma wabinyamogi?
6 I kareni dong, lumalaika pe ginen bot dano. Ento Lubanga pud tiyo ki lumalaika me konyo luticce. Baibul tito ni: “Lamalaika pa Rwot [Jehovah] cung kun gwoko jo ma gilworo Rwot, dok larogi bene woko ki i can.” (Jabuli 34:7) Pingo wamito gwok? Pien watye ki lumone ma gitego adada ma gimito wanowa. Lumone magi gubedo angagi? Gua ki kwene? Gitye ka temme me wanowa i yo ma nining? Me gamo lapeny magi, kong dong wanenu gin ma otimme ma pud kicweyo Adam ki Kawa acweya.
LUMONEWA MA PE GINEN
7. Ngo ma dano gutimo pi bwola pa Catan?
7 Wapwonyo i Dul me 3 ni malaika acel ojemo i kom Lubanga dok onongo mito loyo wi jo mukene. Baibul lwongo lamalaika man ni Catan Larac-ci. (Niyabo 12:9) Catan bene onongo mito ni jo mukene gujem i kom Lubanga. En obwolo Kawa dok nicakke i kare meno, en dong obwolo dano mapol. Ento jo mogo, calo Abel, Enoka, ki Nua gubedo lugen bot Jehovah.
8. (a) Lumalaika mogo gucako doko jogi nining? (b) Ngo ma jogi gutimo me bwot ki i pii aluka?
8 I kare pa Nua, lumalaika mogo gudoko lujemo, guweko kabedogi i polo gubino ka kwo i lobo kany calo dano. Pingo? Baibul tittiwa ni onongo gimito bedo ki mon. (Kwan Acakki 6:2.) Ento tim pa lumalaika magi obedo gin marac adada. (Juda 6) Calo lumalaika maraco magi, dano mapol i kare meno bene gudoko jo ma turo cik dok giger. Pi meno, Jehovah omoko tamme me jwero lutim maraco i wi lobo ducu ki pii aluka. Ento en olaro luticce ma lugen. (Acakki 7:17, 23) Me bwot, lumalaika ma lujemo magi gudok cen i polo. Baibul lwongo lumalaika maraco magi ni jogi. Gin guyero me cwako jemo pa Catan, dok Larac-ci odoko laditgi.
9. (a) Gin ango ma otimme i kom jogi i kare ma gudok cen i polo? (b) Ngo ma dong wabipwonyo?
9 Jehovah pe ojolo jogi magi i kin jo me ode pien gubedo lujemo. (2 Petero 2:4) Jogi pe dong gitwero lokke me bedo calo dano, ento pud gitye ka ‘bwolo dano ma i wi lobo ducu.’ (Niyabo 12:9; 1 Jon 5:19) Kong dong wanenu kit ma jogi gibwolo kwede dano.
YO MA JOGI GIBWOLO KWEDE DANO
10. Jogi gibwolo dano nining?
10 Jogi bwolo dano i yo mapatpat. Jo mogo gikubbe ki jogi atir atir nyo giwok ki bot ngat mukene calo ajwaka nyo latyet. Kodi tim meno kilwongo ni tim tyet nyo tim jok jok. Baibul cikowa ni omyero wagwokke adada ki i kom gin mo keken ma kubbe ki jogi. (Jo Galatia 5:19-21) Pingo? Kit macalo ladwar tiyo ki owic me mako lee, jogi bene gitiyo ki diro me mako ki keto dano i te locgi.
11. Tyeto gin ma tye anyim obedo ngo, dok pingo omyero wagwokke kwede?
11 Owic acel ma jogi tiyo kwede aye tyeto gin ma tye anyim. Man obedo temme me ngeyo gin ma tye anyim nyo gin ma pe kingeyo kun kitiyo ki teko pa jogi. Jo mukene gitimo man ki ngiyo lakalatwe, tic ki lwit, ngiyo i cing, ki mukene. Pol pa dano gitamo ni tim magi pe rac, ento girac adada. Me labolle, Baibul nyuto ni jogi gitiyo kacel ki jo ma temme me ngiyo gin ma tye anyim. I Tic pa Lukwena 16:16-18 wakwano lok i kom anyaka mo ma onongo ‘tyeto lok ma tye anyim’ kun tiyo ki kony pa “jok.” I ngeye ma lakwena Paulo oryemo jok man woko, anyaka-ni bene orwenyo tekone me tyeto gin ma tye anyim.
12. (a) Pingo rac mada me temo kubbe ki jo muto? (b) Pingo lutic pa Lubanga pe gidonyo i tim mogo me tekwaro ma lubbe ki to?
12 Jogi bene gitiyo ki owic mukene me mako dano. Gimito ni watam ni twere me lok ki jo muto dok ni jo muto pud gikwo i kabedo mukene dok gitwero kubbe kwedwa nyo wanowa. Me labolle, ngat mo ma watte nyo lareme macok oto twero wot bot ajwaka ma wacci en etwero lok ki jo muto. Ajwaka romo tic ki jogi me tito lok mo mamit i kom laremwa nyo watwa mo muto kun loko ki dwan ma winye calo pa lato-ni. (1 Camuel 28:3-19) Pol pa tekwaro me yiko dano bene jenge i kom niye ni jo muto gikwo ka mukene. Man kwako kwer me yik, guro nyo yabo lyel, tyero mot pi jo muto, kwer mogo ma kitimo i kom mon to, nyo bedo abeda labongo nino ka gwoko kom lyel wang ma kiyiko nyo bene i nge yik. Ka Lukricitayo gukwero nywako i kwer magi, jo me pacogi nyo me carogi nywarogi, giyetogi, dok gikwerogi. Ento Lukricitayo gingeyo ni jo muto pe gitye ka kwo ka mo mukene. Pe watwero lok kwedgi dok gin bene pe gitwero wanowa. (Jabuli 115:17) Gwokke mada. Pe item kubbe ki jo muto nyo jogi dok pe idony i kwer mo keken ma kubbe ki jogi.
13. Gin ango ma jo mapol ma onongo gilworo jogi gutimo?
13 Jogi pe gibwolo dano keken, ento bene gibwurogi. Catan ki jogine gingeyo ni gitye ki ‘kare manok’ keken ma peya Lubanga ojwerogi woko ki i lobo. Man aye gin mumiyo giger dok gupong ki akemo. (Niyabo 12:12, 17) Ento, dano alip mapol ma yam onongo gilworo jogi dong pe gilworogi kombeddi. Gin guloyo lworo meno nining?
KWER JOGI DOK IA WOKO KI I TE TWEROGI
14. Calo Lukricitayo me cencwari me acel, ngo ma waromo timone me a woko ki i te twero pa jogi?
14 Baibul tito botwa kit ma waromo kwero kwede jogi ki kit ma waromo a woko ki i te twerogi. Me labolle, jo mogo ma gikwo i boma me Epeco onongo gikubbe ki jogi i kare ma peya gupwonyo ada. Gin gua woko ki i te twero pa jogi nining? Baibul wacci: “Jo ma yam lujogi gukelo buk tyetgi guguro kacel guwangogi woko i nyim lwak ducu.” (Tic pa Lukwena 19:19) Kit ma onongo gimito bedo Lukricitayo, gin guwango buk tyetgi ducu. Man aye gin ma myero watim bene i kare-ni. Jo ducu ma gimito tic pi Jehovah myero guwek gin mo keken ma kubbe ki jogi. Man kwako bukke, magajin, karatac akwana, vidio, wer, tuko nyo kadi wa karatac mogo ma kimwono i kor ot ma miyo timo tango nyo kubbe ki jogi nen calo gin ma pe rac. Man bene kwako jami ma dano giruko me gwokke ki i kom gin marac.
15. Ngo mukene ma myero watim me kwero Catan ki jogine?
15 I nge mwaki mogo ma jo Epeco guwango bukkegi me tim tyet, lakwena Paulo ocoyo ni onongo myero pud gumedde ki ‘lweny i kom dul mony mogo maraco me cwiny.’ (Jo Epeco 6:12) Ada, kadi bed joni guwango bukkegi, jogi pud onongo tye ka temme me wanogi. Pi meno, ngo mukene ma onongo myero gutim? Paulo owaco botgi ni: “Niye aye omyero obed kwotwu ma bimiyo wutwero neko mac ki i kom atero ma Larac bayo.” (Jo Epeco 6:16) Kit macalo kwot gwoko kwede lalweny i kare me lweny, niyewa twero gwokowa. Ka waketo genwa ducu i kom Jehovah ni en twero gwokowa, ci wabibedo ki kero me kwero Catan ki jogine.
16. Watwero jingo niyewa i kom Jehovah nining?
16 Watwero jingo niyewa i kom Jehovah nining? Omyero wakwan Baibul nino ducu dok wapwony kit me jenge i kom Jehovah wek en ogwokwa. Ka watye ki gen matek i kom Jehovah, ci Catan ki jogine pe gibiwanowa.
17. Ngo mukene ma bigwokowa ki i kom jogi?
17 Ngo mukene ma Lukricitayo me Epeco onongo myero gutim? Gin onongo gibedo i boma ma opong ki tim jok jok. Pi man, Paulo owaco botgi ni: “Wuleg kare ducu.” (Jo Epeco 6:18) Onongo mitte ni guleg bot Jehovah wek ogwokgi kare ducu. Wan kono? Wan bene wakwo i lobo ma opong ki tim jok jok. Pi meno, wan bene omyero waleg bot Jehovah pi gwok ma a ki bote, dok omyero wati ki nyinge ka watye ka lega. (Kwan Carolok 18:10.) Ka wamedde ki lego Jehovah ni olarwa ki bot Catan, ci Jehovah bigamo legawa.
18, 19. (a) Watwero loyo lweny i kom Catan ki jogine nining? (b) Lapeny mene ma kibigamone i dul ma lubo man?
18 Ka wawango jami ducu ma kubbe ki tim jok jok dok wajenge i kom Jehovah me gwokowa, ci wabiloyo lweny i kom Catan ki jogine. Pe myero walworgi. (Kwan Yakobo 4:7, 8.) Jehovah tek loyo jogi tyen mapol ata. En omiyogi pwod i kare pa Nua, dok i kare me anyim, en bijwerogi woko. (Juda 6) Wi opo ni pe watye kenwa i lwenywa. Jehovah tye ka tic ki lumalaikane me gwokowa. (2 Luker 6:15-17) Watwero bedo ki gen ni Jehovah bikonyowa me loyo lwenywa i kom Catan ki jogine.
19 Ento ka Catan ki jogine aye gitye ka kelo can mapol-li, pingo Lubanga peya ojwerogi? Kibigamo lapeny man i dul ma lubo.


text:
Joneno mag Jehova Oyie gi Ang’o?
Ng’e puonj ma wayiego. E sulani, oler 15 kuom puonjgo e yo machuok.
Vidio Machuok: Kaka Joneno mag Jehova Yudo Pesa ma Gisirogo Tijegi
Ne kaka Joneno mag Jehova yudo pesa ma gisirogo tijegi e piny mangima.
Puonj Maggi
Joneno mag Jehova Oyie gi Ang’o?
Ng’e puonj ma wayiego. E sulani, oler 15 kuom puonjgo e yo machuok.
Be Joneno mag Jehova Oyie Kuom Yesu?
Non gimomiyo yie kuom Yesu en gima dwarore ahinya ne Jokristo madier.
Be Joneno mag Jehova Wacho ni Din Margi Kende e mar Adier?
Be Yesu nowacho ni nitie yore mang’eny matero ji e ngima?
Be Joneno mag Jehova Wacho ni Gin Kendgi ema Gibiro Yudo Ngima?
Muma nyisowa joma biro yudo ngima.
Be Joneno mag Jehova Ok Ochayo Dinde Mamoko?
Puonjri kaka miyo jomoko luor fwenyo Jokristo madier.
Riwruok
Ang’o Momiyo Utiyo gi Nying mar Joneno mag Jehova?
Ne gimomiyo iluongowa kamano.
Ng’a ma Nochako Din mar Joneno mag Jehova?
Som gima omiyo ok en adier ni Charles Taze Russell ema nochako din mar Joneno mag Jehova.
Joneno mag Jehova Yudo Pesa Kanye Masiro Tijgi?
Ne kaka tij lendo mitimo e piny mangima dongo kata obedo ni ok kwa sadaka kendo ok gol achiel kuom apar.
Be Joneno mag Jehova Nigi Jotelo Michulo?
Be un gi jotelo? Gin ng’a gini matiyo kaka jotich Nyasaye mopwodhi?
Ochan Kanyakla Mag Joneno mag Jehova e Yo Mane?
Ne ane kaka itayowa kendo ipuonjowa kokalo kuom chenroni.
Membership
Be en Adier ni Joneno mag Jehova Jwang’o Joma Noweyo Lemo Kodgi?
Kinde moko golo ng’ato oko mar kanyakla en gima dwarore kendo nyalo konyo ng’ato oduog e kanyakla.
Preaching
Ang’o Momiyo Joneno mag Jehova Dhi Ot ka Ot?
Puonjri gima Yesu nonyiso jopuonjrene mokwongo mondo otim.
Ang’o Momiyo Joneno mag Jehova Limo Joma Nigi Din Margi?
Ang’o momiyo walimo joma nigi din margi?
Who Are Jehovah’s Witnesses?
Be Joneno mag Jehova Gin Jokristo?
Yie ine pogruok mantie e kindwa gi dinde mamoko mabende luongore ni Jokristo.
Be en Adier ni Joneno mag Jehova en Din Moa Amerka?
Ne weche ang’wen kuom riwruogni manie piny ngima.


text:
DUL ME 46
Pii Aluka Otyeko Lobo
—Tika Dok Bitimme?
TIKA dong iwinyo ka ngat mo loko i kom agikki piny?— I kare-ni dano mapol giloko pi agikki piny. Jo mukene gitamo ni kibityeko lobo ki lweny ma dano bitic iye ki bom me nuclear. Mono itamo ni Lubanga biweko dano balo lobowa mamwonya-ni woko?—
Kit ma dong wapwonyo kwede, Baibul bene loko i kom agikki piny. Baibul waco ni “Lobo tum woko.” (1 Jon 2:17) Mono itamo ni agikki me lobo-ni tere ni agikki me lobo man ma ngom-mi?— Pe kumeno, Baibul waco ni Lubanga ocwe yo lobo nyo ngom ‘wek dano gubed iye,’ en oketo ni dano myero gubed iye kun ginongo iye yomcwiny. (Icaya 45:18) Jabuli 37:29 wacci: “Jo ma kitgi atir gibicamo lobo, dok gibibedo iye matwal.” Pi tyen lok man Baibul bene waco ni lobo bibedo matwal.
Dong ka agikki me lobo pe tere ni agikki me lobo ma ngom-mi, ci dong te lokke ngo?— Watwero nongo lagamme ka wangiyo gin mutimme i kare pa Nua. Baibul tito ni: ‘Pii bene aye ma yam otyeko lobo me kare maca ka pii aluka ocorre omwonyo woko.’
Tika ngat mo obwot ki i Pii Aluka ma otyeko lobo i kare pa Nua-ni?— Baibul waco ni Lubanga “ogwoko Nua keken, latit lok me kit ma atir, kacel ki jo mukene abiro, i kare ma yam en ocwalo pii aluka wek omwony lobo pa jo ma pe gilworo Lubanga woko.”
Dong, lobo mene ma kityeko? Mono obedo lobo ma ngom-ni, kece jo ma kitgi raco?— Baibul wacci obedo “lobo pa jo ma pe gilworo Lubanga.” Nen kong kany, kilwongo Nua ni “latit lok me kit ma atir.” Mono itamo ni en obedo ka tito lok i kom ngo?— Nua obedo ka poyo wi dano pi agikki me “lobo me kare maca.”
I kare ma Yecu oloko i kom Pii Aluka, en otito bot lupwonnyene gin ma dano gubedo ka timone ma peya agikki obino. Man aye gin ma en owaco botgi: ‘I kare ca ma peya pii aluka ocorre i wi lobo [dano] onongo gicamo, gimato, dok awobe ki anyira ginyomme, nio wa i nino ma Nua odonyo kwede i yeya; pe gumedo ki ngeyo gin mo nio ka pii aluka opong, ci omologi woko ducu.’ Dong Yecu owacci dano gibibedo ka timo jami ma kit meno kikome ma peya agikki piny me kare-ni obino
Lok pa Yecu nyuto botwa ni watwero nongo pwony i kom gin ma dano gubedo ka timone ma peya Pii Aluka obino. Ma lubbe ki kwanwa me Dul me 10 i buk man, wi mono po i kom gin ma jo meno gutimo?— Jo mukene onongo giger dok gutimo tim bwami. Dok Yecu owacci pol pa dano pe gubedo ki miti me winyo lok i kare ma Lubanga ooro Nua me tito lok me kit ma atir botgi.
Dong i nino mo Jehovah owaco bot Nua ni Ebityeko jo maraco kun etiyo ki pii aluka. Pii onongo bipong mwonyo lobo lung, wa ki godi ducu. Jehovah owacci Nua oyub yeya madit. Yeya-ni onongo obedo calo bok madit dok bor kit ma nen kwede i cal ka i dok i pot karatac 238.
Lubanga owacci Nua oyub yeya madit ma romo en ki jo me ode kacel ki lee mapol ma bibedo iye labongo ayela. Nua ki jo me ode gutiyo matek. Gutongo yadi madongo, gucako keto bao kacel me guro yeya. Man otero mwaki mapol pien yeya man onongo dit adada.
Wi tika po i kom gin mukene ma Nua obedo ka timone pi mwaki magi ducu ma en obedo ka yubo yeya?— En obedo ka tito kwena kun poyo wi dano i kom Pii Aluka ma onongo tye ka bino. Tika ngat mo i kingi owinyo lok pa Nua? Pe tye ngat mo nikwanyo jo me ot pa Nua keken. Jo mukene-ni gulungo wigi i tiyo tic mapat. Wi po i kom ngo ma Yecu owacci gubedo ka timone?— Gin gubedo ka cam ki mat dok bene gunyomme. Pe gutamo ni gin jo maraco dok bene pe gukwanyo cawa me winyo lok pa Nua. Dong kong wanen gin ma otimme i komgi.
I kare ma Nua ki jo me ode gudonyo i yeya, Jehovah oloro doggola. Jo ma gitye woko onongo pud pe giye ni Pii Aluka obibino. Ento pii ocako corre ki malo atura! Kit kot-te onongo pat. Obedo twon kot madit adada! I nge cawa manok, pii opong calo kulu madit ma tye ka mol malongo. Pii obedo ka reto yadi madongo kun loro godi madito calo gubedo gweng matino. Ci ngo mutimme i kom dano ma pe gudonyo i yeya?— Yecu owacci: “Pii aluka opong, ci omologi woko ducu.” Dano ducu ma pe gudonyo i yeya guto woko. Pingo?— Kit ma Yecu owaco kwede, “pe gumedde ki ngeyo gin mo.” Pe guwinyo lok!
Wi opo ni, Yecu owacci gin mutimme i kom jo meno tye me pwonyowa i kare-ni. Ngo ma watwero pwonyone ki iye?— Dano gire guto pe pi bedo jo maraco keken ento pien ni polgi onongo gulungo wigi i tiyo tic mapat ma pe gitwero kwanyo kare me pwonyo lok i kom Lubanga wa ki gin ma en bitimone. Myero wabed ma wagwokke wek pe wabed calo gin, pe kumeno?—
Itamo ni Lubanga dok aye bityeko lobo kun tiyo ki pii aluka?— Pe kumeno, Lubanga ocikke ni pe ebitimo meno doki. En owacci: “Aketo danyu mera i pol, ma bibedo lanyut me gicikkena.” Jehovah owacci danyu bibedo lanyut ma cimo ni “pii bene pe dok bidoko aluka ma romo tyeko gin makwo ducu.”
Dong watwero bedo labongo akalakala ni Lubanga pe bityeko lobo kun tiyo ki pii aluka. Kit ma waneno kwede, Baibul gire loko i kom agikki me lobo. Ka Lubanga bityeko lobo-ni, angagi ma en bibwotogi ma kwo?— Tika bibedo jo ma onongo gitye ki miti matut i kom jami mukene, ma pe gimito pwonyo lok i kom Lubanga? Tika twero bedo jo ma onongo gipe ki cawa me kwano Baibul? Itamo ningo?—
Wamito bedo i kin jo ma Lubanga bigwokogi ma kwo, pe kumeno?— Mono pe bedo ber ka jo me odiwa gubedo calo jo me ot pa Nua wek Lubanga olar wan ducu?— Wek wabwot ki i agikki me lobo man, myero wange kit ma Lubanga bityeko kwede lobo man ki kit ma en bikelo kwede lobone manyen me kit matir-ri. Kong wanen kit ma en bitimo man kwede.
Baibul miniwa lagam man i buk pa Daniel cura 2, tyenge 44. Ginacoya man tye ka lok i kom kare wa-ni kun wacci: “Dok i kare pa luker meno Lubanga me polo biketo ker [gamente] mukene ma ri nakanaka ma pe gitwero balone, kadi dit me locce bene pe gibiweko i cing rok mukene. Ker meno manyen-ni bituro ker magi ducu ngidogi woko matitino, ci tyekogi woko ducu, en aye dong bicung bedo matwal.”
Tika iniang meno?— Baibul wacci Ker pa Lubanga bityeko gamente ducu me lobo-ni. Pingo?— Pien gamente me lobo-ni pe gitye ki winy bot ngat ma Lubanga oketo me bedo Kabaka. Dok meno obedo anga?— Obedo Yecu Kricito!
Lubanga Jehovah tye ki twero me yero gamente ma myero obed i loc, dok en oyero Wode, Yecu, me bedo Kabaka. Cokcok-ki, Yecu Kricito bitelo wi mony me turo gamente ducu me lobo man. I Niyabo cura 19, tyenge 11 nio 16, Baibul loko i kom kit ma en bitimo man kwede, kit ma cal-li nyutu kwede. Lweny pa Lubanga me tyeko gamente ducu-ni kilwongo ni Armagedon i Baibul.
Lubanga owacci Ker-re bityeko gamente pa dano. Ento en mono wacciwa me turo gamente magi?— Pe kumeno, i Baibul Armagedon kilwongo ni “nino madit pa Lubanga Won Twer Ducu.” (Niyabo 16:14, 16) Armagedon obedo lweny pa Lubanga, dok en tiyo ki Yecu Kricito me telo wi lumalaika i lweny man. Tika ada ni lweny me Armagedon dong tye cok? Kong wanen kit ma watwero ngeyone kwede.
Kong wakwan kit ma Lubanga bityeko kwede jo maraco ducu ki kit ma en bilaro kwede jo ma gitiyo pire i Carolok 2:21, 22; Icaya 26:20, 21; Jeremia 25:31-33; ki Matayo 24:21, 22.


text: 4 Kuom mano, an jal manie jela nikech Ruodhwa, asayou mondo uwuoth mowinjore gi luong ma noluongugo,2 ka unyiso bolruok gi muolo chuth kod horuok, ka unano e kindu kuom hera,3 ka utemo matek mondo urit winjruok achiel ma roho miyou e kuwe ma tueyowa kanyachiel.4 Nitie ringruok achiel, kendo nitie roho achiel, mana kaka noluongu mondo ubed gi geno achiel ma noluongue;5 nitie Ruoth achiel, yie achiel, batiso achiel;6 Nyasaye achiel kendo Wuon ji duto, ma e wi ji duto kendo otiyo kuom ji duto, kendo tekone tiyo ei duto.7 Koro ne omiwa ng’wono mogundho ng’ato ka ng’ato ka luwore gi kaka Kristo nopimonwa michno ma Nyasaye chiwo nono.8 Nikech owacho kama: “Ka noidho malo, ne odhi komako joma itero e tuech; nochiwo ji kaka mich.”9 Koro wach mowach ni “noidho malo” tiende en ang’o? Donge mano nyiso ni ne olor bende kuonde ma mwalo, ma en piny?10 Jal ma ne olor mwalono bende e jal ma noidho malo kama bor moyombo polo duto, mondo opong’ gik moko duto obed moromo chuth.11 Kendo nochiwo jomoko obed joote, moko jonabi, moko joyal-injili, moko jokwath kendo jopuonj,12 mondo girie joma ler, gitim tije mag konyo ji, kendo giger ringruok mar Kristo,13 nyaka chop waduto wabed e achiel e yie kod ng’eyo malong’o chuth mar Wuod Nyasaye, mi wabed kaka ng’at mosedongo mi otegno chuth, nyaka chop kama wasedongoe chuth e okang’ ma romre gi Kristo.14 Omiyo, koro ok onego wabed kaka nyithindo, kiyukowa kendo kiterowa koni gi koni kaka yie ma apaka kod yamo tago, kuom puonj duto moting’o riekni mag dhano, kokalo kuom wuond moting’o riekni mopondo.15 To ka wawacho adier, weuru mondo kuom hera, wadong e weche duto kuom jalno ma en wich, tiende ni, Kristo.16 Kuome e ma ringruok duto otueyoree kanyachiel kendo tiyoe kanyachiel kokalo kuom fuoni ka fuoni ma chopo tich ma dwarore. Ka fuoni ka fuoni tiyo kare, mano konyo ringruok dongo nimar ogerore owuon kuom hera.17 Omiyo, gima awacho ka an gadier kuom Ruodhwa en ni koro ok onego uwuoth kaka ogendni bende wuotho, ka giluwo pachgi ma kayiem nono.18 Pachgi ni e mudho, kendo gipogore mabor gi ngima ma Nyasaye chiwo, nikech kia margi kendo nikech chunygi odhil.19 Pachgi mar pogo ber gi rach osetho, kendo gisewere giwegi mondo gidonj e tim wang’-teko, kuom timo kit timbe duto ma ok ler ka giowore gi gombo.20 To ne ok upuonjoru ni Kristo chal kamano,21 ka kuom adier, ne uwinje kendo ne opuonju kokalo kuome ka luwore gi adiera man kuom Yesu.22 Ne opuonju ni ugol kit dhano machon oa kuomu, ma en kido ma luwore gi timbe ma nuluwo chon, nimar kidono kethore kuom gombone ma wuonde.23 To onego udhi nyime ka udoko manyien e paro ma chikou,24 kendo onego urwak kit dhano manyien ma ne ochue kuom dwaro mar Nyasaye ka luwore gi tim makare madier kod makruok motegno.25 Kuom mano, nikech usegolo wuond oa kuomu, ng’ato ka ng’ato owach ne wadgi adiera, nikech waduto wan fuonni mag ringruok achiel.26 Beduru gi mirima, to kik utim richo; kik uwe wang’ chieng’ podh ka pod un gi mirima;27 kik umi Jachien thuolo.28 Ng’at ma kwelo kik okwel kendo; to kar mano oti matek, kotiyo tich ma ratiro gi lwetene, mondo obed gi gimoro monyalo miyo ng’at machielo mochando.29 Kik uwe wach moro amora motop oa e dhou, to mana wach malong’o ma gero jomamoko kaka owinjore, mondo wachno obed ma konyo jowinjo.30 Bende, kik ubed kumiyo roho maler mar Nyasaye lit, nikech kokalo kuom rohono oseketnu alama ma nyiso ni ibiro gonyu chieng’no kokalo kuom rawar.31 Goluru kuomu kit kecho mag himruok duto, gi mirima, gi ich-wang’, gi koko mag dhawo, kod weche mag ayany, kaachiel gi gik moko duto ma kelo hinyruok.32 To ubed mang’won e kindu, kukechoru e yo mamuol, kuweyoru ketho ng’ato gi ng’ato gi chuny man thuolo, mana kaka Nyasaye bende ne ni thuolo weyonu kuom Kristo.


text:
WACH MADUONG’ MA GASET WUOYOE
Adiera Nyalo Keti Thuolo
Chieng’ moro Yesu ne ni Jerusalem kowuoyo e wi Jehova Wuon mare, kendo ne oelo miriambo mag jopuonj din me kindene. (Johana 8:12-30) Gima Yesu ne owacho e kindeno nyisowa kaka wanyalo ng’eyo kabe puonj ma ji mang’eny oyiego e wi Nyasaye gin adier kata ooyo. Yesu nowacho niya: “Un kusiko e wachna, eka unubed jopuonjrena adier. Kendo unung’e adiera, kendo adiera nomiu bedo thuolo.”—Johana 8:31, 32.
Kuom wacho ni “kusiko e wachna,” Yesu ne nyiso yo mwanyalo fwenyogo kabe puonj mag din gin ‘adier.’ Ka iwinjo wach moro e wi Nyasaye, penjri ane niya, ‘Be puonjni luwore gi weche mag Yesu kod weche mayudore e Muma mangima?’ Luw ranyisi mar joma ne winjo jaote Paulo kendo ne ‘nono weche manie Ndiko pile, mondo gine ka wechego [gik ma ne gipuonjore] dibed kamano.’—Tich Joote 17:11.
Marco, Rosa, gi Raymonde, mosewuo kuomgi e sula mokwongo mar gasedni, ne onono adimba kabe paro ma ne gin-go e wi Nyasaye ne gin kare kuom puonjore Muma gi Joneno mag Jehova. Ang’o ma ne gipuonjore?
Marco: “Janeno ma ne puonja kaachiel gi chiega ne dwoko penjo duto ma ne wan-go kotiyo gi Muma. Ne wamedo hero Jehova, kendo winjruok me kinda gi chiega bende ne omedo bedo maber!”
Rosa: “Ne aparo ni Muma ne en mana bug filosofi ma ji tiyoe gi pachgi mondo giler ng’at ma Nyasaye en. Kata kamano, mosmos Muma ne odwoko penjo duto ma ne chanda. Gie sani, aneno Jehova kaka osiepna. En ng’at ma anyalo geno.”
Raymonde: “Ne akwayo Nyasaye e lamo mondo okonya ng’eye. Matin bang’ mano, an gi chwora ne wachako puonjore Muma. Gikone, ne wapuonjore adiera e wi Jehova! Ne wamor ahinya ng’eyo kaka en Nyasaye maber miwuoro.”
Muma ok el mana miriambo ma ji wacho e wi Nyasaye kende, to bende oelo kido mabeyo ma Nyasaye nigo. Ondik Muma kuom much Nyasaye, kendo Muma konyowa “mondo wang’e mich ma Nyasaye ochiwonwa.” (1 Jo Korintho 2:12) Donge nyalo bedo maber ka in iwuon ineno kaka Muma dwoko penjo madongo ma ji jopenjo e wi Nyasaye, e wi dwache, kod e wi gima biro timore ne dhano kinde mabiro? Yud moko kuom dwoko mag penjogi e www.jw.org e bwo wich mawacho ni “Mafundisho ya Biblia > Majibu ya Maswali ya Biblia.” Bende inyalo tiyo gi Websaitno e kwayo mondo ng’ato opuonji Muma, kata inyalo kwayo achiel kuom Joneno mag Jehova mondo opuonji Muma. Wan gadier ni kipuonjori Muma, ibiro yudo ka yot hero Nyasaye.


text:
DUL ME APAR WIYE ADEK
Neno Kwo i Yo pa Lubanga
Lubanga mono neno kwo nining?
Lubanga mono neno oyo ic nining?
Wanyuto woro i kom kwo nining?
LANEBI Jeremia owaco ni, “Rwot aye Lubanga me ada, en Lubanga makwo.” (Jeremia 10:10) Medo i kom meno, Lubanga Jehovah aye obedo Lacwe jami ducu makwo. Ginacweya me polo gubedo kawaco bote ni: “In aye ma yam iketo jami ducu, dok bene pi mitti omiyo gubedo tye, meno aye gin mumiyo yam giketogi.” (Niyabo 4:11) I wer me pako Lubanga, Kabaka Daudi owaco ni: “In aye i wang it me kwo ducu.” (Jabuli 36:9) Dong, kwo obedo mic ma oa ki bot Lubanga.
2 Jehovah aye bene gwoko kwowa. (Tic pa Lukwena 17:28) En aye miyo cam ma wacamo, pii ma wamato, yamo ma waywe kwede, ki ngom ma wabedo iye-ni. (Tic pa Lukwena 14:15-17) Jehovah otimo man i yo ma miyo kwo bedo mit. Ento me nongo yomcwiny ma loyo ducu, omyero wange cik pa Lubanga dok walubi.—Icaya 48:17, 18.
NYUTO WORO PI KWO
3 Lubanga mito ni wanyut woro pi kwo—kwo ma megwa ki pa jo mukene. Me labolle, con i kare pa Adam gin ki Kawa, wodgi Kain okeco matek i kom ominne matidi Abel. Jehovah oniango Kain ni kecone-ni twero cwale i bal madit. Kain ocayo lok meno woko. En ‘olwenyo i kom ominne Abel ci oneke woko.’ (Acakki 4:3-8) Jehovah opwodo Kain pi neko ominne.—Acakki 4:9-11.
4 Inge mwaki alip mapol, Jehovah omiyo cik bot jo Icrael me konyogi wek guti pi en i yo ma en mito. Kit ma cik-ki kimiyo kun wok ki bot lanebi Moses, omiyo kine mukene kilwongo ni Cik pa Moses. But Cik pa Moses-ni waco ni “Pe ineki.” (Nwoyo Cik 5:17) Man onyuto ki Luicrael ni Lubanga neno kwo pa dano calo gin ma pire tek ki ni dano myero bene gunen kwo pa jo mukene calo gin ma pire tek.
5 Kwo pa latin ma peya kinywalo kono? Ma lubbe ki Cik pa Moses-ni, neko latin ma peya kinywalo rac. Ada, kadi wa kwo ma kit meno pire dit bot Jehovah tutwal. (Nia 21:22, 23; Jabuli 127:3) Man nyuto ni oyo ic rac.
6 Bedo ki woro i kom kwo kwako bedo ki cwiny maber i kom dano luwotwa. Baibul waco ni: “Ngat ma dag ominne meno lanek, dok bene wungeyo ni, pe tye lanek mo ma kwo ma pe tum bedo i iye.” (1 Jon 3:15) Ka wamito kwo ma pe tum, omyero wakwany kit adage mo keken ma tye i cwinywa i kom dano luwotwa, pien adage aye kelo pol pa tim bwami. (1 Jon 3:11, 12) Pire tek ni omyero wapwonye me bedo ki mar i kinwa.
WAN WANYUTO WORO PI REMO
- ka pe wakwanyo kwo pa latin ma tye i ic
- ki weko kit me kwo macilo
- ki kwanyo kit adage mo keken ma tye i cwinywa i kom dano luwotwa
7 Nyuto woro i kom kwo ma megwa kono? Pol kare dano pe gimito ni gito, ento jo mukene pe giparo to pi lok me nongo yomcwiny. Me labolle, jo mapol mato taa, nyo jayi, nyo ginyamo marungi. Jami macalo magi gibalo kom dok pol kare gineko jo ma tiyo kwedgi. Ngat ma oweko tic ki jami ma kit magi odoko kite nongo pe neno kwo calo gin maleng. Tim magi gubedo gin macilo i wang Lubanga. (Jo Roma 6:19; 12:1; 2 Jo Korint 7:1) Me tic pi Lubanga i yo ma en mito, omyero wawek tim magi woko. Kadi bed ni wekogi tek tutwal, Jehovah twero miyowa kony ma mitte. Dok en pwoyo yelle ma waketo me tero kwowa macalo mic madit ma oa ki bote.
8 Ka watye ki woro i kom kwo, wiwa bipo ni mitte me gwoko kwowa. Pe wabibedo ka timo jami labongo par mo dok pe wabiketo kwowa ka mading pi nongo kuc ki yom ic mamwa. Pe wabidwoyo mutoka i yo marac nyo donyo i tuko me tim bwami nyo ma keto kwowa ka mading. (Jabuli 11:5) Cik pa Lubanga ma kimiyo ki Luicrael me kare macon waco ni: “Ka ce igero ot manyen, ibigoyo [nyo iketo lageng i] wi ot meri irumo woko, wek pe ikel bal me oyo remo i odi, ma nongo ngat mo obut opoto piny ki i wiye.” (Nwoyo Cik 22:8) Ma lubbe ki cik ma iye lac ma tye i cik meno, ka ngat mo tye ki ot ma tye ki citep,omyero owek citep-pe obed maber ma pe twero reto dano ci kelo awano marac. Ka itye ki mutoka, nen ni jami ma i iye ducu tiyo maber. Pe iwek gin mo ma i paconi nyo mutokani obed gin ma twero kelo awano i komi nyo i kom jo mukene.
9 Kwo pa lee kono? Meno bene obedo gin maleng bot Lacwec. Lubanga ye ni kinek lee me nongo gin acama ki me aruka nyo me gwoko kwo pa dano. (Acakki 3:21; 9:3; Nia 21:28) Ento tic ki gero i kom lee nyo me nekogi mere calo gin me galo wang rac dok nyuto twon cac madit i kom leng pa kwo.—Carolok 12:10.
NYUTO WORO I KOM REMO
10 I kare ma Kain oneko ominne Abel, Jehovah owaco ki Kain ni: “Remo pa omeru tye ka koko inyima, winnye a ki i ngom.” (Acakki 4:10) I kare ma Lubanga oloko pi remo pa Abel, en onongo tye ka lok i kom kwo pa Abel. Kain onongo okwanyo kwo pa Abel, pi meno, omyero kipwod Kain. Onongo obedo calo remo pa Abel, nyo kwone, aye tye ka koko bot Jehovah kun mito ni kicul wange. Kinyuto wat ma tye i kin kwo ki remo dok odoco i nge Pii Aluka i kare pa Nua. Ma pud pe ya Pii Aluka obino, dano onongo gicamo nyig yadi, pot dek, nyo jami calo belgi-ni. Inge Pii Aluka, Jehovah oniango Nua kacel ki awobene ni: “Gin ducu ma woto, ma kwo, gibibedo cam mewu; kit ma yam amiyowu pot dek-ki, dong amiyowu jami ducu.” Ento Lubanga oketo kigeng man: “Pe wubicamo ringo kacel ki kwone, ma en aye remone.” (Acakki 1:29; 9:3, 4) Onen ka maleng kany ni Jehovah kubo kwo ki remo pa ginacweya calo gin macok tutwal.
11 Wan wanyuto woro i kom remo ka pe wacamo remo. I Cik ma Jehovah omiyo bot jo Icrael, en ocikogi ni: “Dano mo…ma omako lee nyo winyo mo ma gicamo, ka en owoto ka dwar, bionyo remone woko piny i ngom, ci umo woko ki lobo.…Awaco ki jo Icrael ni, Pe wucam remo pa gin mo.” (Lulevi 17:13, 14) Cik pa Lubanga, ma onongo kikwongo miyone ki Nua i mwaka ma romo 800 angec ni pe kicam remo pa lee-ni, onongo pud tye ka tic. Tam pa Jehovah-ni onongo tye kakare: Luticce onongo gitwero camo ringo lee ento pe remo. Gin onongo omyero guony remo woko i ngom—ma rom ma nongo gin gudwoko kwo pa ginacweya meno bot Lubanga.
12 Kit cik acel-li bene kimiyo ki Lukricitayo. Lukwena ki co mukene ma onongo gitelo tela i kin jo ma lubo Yecu i cencwari me acel, gucokke kacel me moko tam i kom cik ma omyero kacokke pa Lukricitayo ducu gulubi. Gin gumoko ni: “Cwiny maleng ki wan kikomwa waneno ni ber pe me medo ter mukene mapek i komwu, kono do jami magi ma mitte, kwer wunu jami ma kityero ki jogi ki remo ki jami ma kideyo adeya [ma kiweko remo i ringone], pe wutim tim mo me tar wang.” (Tic pa Lukwena 15:28, 29; 21:25 NW) Pi meno myero ‘wakweru remo.’ Ki i wang Lubanga, kwero remo pire tek calo kwero woro cal jogi ki timo abor.
13 Cik man me kwero remo-ni mono mako wa medo remo i kom bene? Mako do. Me laporre: Ket kong ni daktar owacci pe imat kongo ma mero dano. Meno nongo tyene ni omyero pe imat kongo keken ento nongo ni itwero weko kituco woto ki i ler kit ma kimedo kwede pii i kom dano-ni? Ngene kene ni pe! I kit yo acel-li, kwero remo tyene ni pe wabiye remo kadi me acama nyo me medone i komwa. Pi meno, cik man me kwero remo-ni tyene tye ni omyero pe waye ngati mo omed remo i komwa.
14 Ka Lakricitayo mo owane marac atika nyo mitte ni omyero kiyang kono? Ket ni ludaktar guwaco ni omyero kimed remo i kome ka pe ci en bito woko. Ngene kene ni, Lakricitayo-ni nongo pe mito ni eto. I yellene me gwoko mic pa Lubanga ma pire tek me kwo, en twero ye kit yo me kony mo keken ma daktar twero miyone mapat ki tic ki remo. Pi meno, en twero yenyo yo me kony ma kit meno ka twero nonge kun ye jami ma obedo pii pii mapat pat ma kimedo i kom.
15 I tamo ni bedo ber ki Lakricitayo mo me turo cik pa Lubanga wek emedde ki bedo kwo pi kare mo manok i yub me kare-ni? Yecu owaco ni: “Dano ma mito laro kwone birwenyone arwenya, ento dano mo ma rwenyo kwone pira aye binongone.” (Matayo 16:25) Wan pe wamito ni wato. Ento ka watemme me gwoko kwowa me kare-ni ki turo cik pa Lubanga, ci wabirwenyo kwo ma pe tum woko. Bedo me ryeko ka waketo gen i kom cik pa Lubanga pien tye atir, kun wabedo ki tek cwiny ni kadi bed wato, ngat ma obedo Lami-Kwo bipo piwa i kare me cer ci dwoko kwowa doki.—Jon 5:28, 29; Jo Ibru 11:6.
16 I kare-ni, lutic pa Lubanga ma lugen gimoko tamgi matek me lubo cikke ma dok i kom remo. Pe gicamo remo i kit mo keken. Pe bene giye tic ki remo kadi daktar openyo pire.* Gin gingeyo maber ni Lacwe remo ngeyo jami mabeco ma mitte pi gin loyo gin. In bene i ye ni en ngeyo?
YO ACEL KEKEN MA TYE ATIR ME TIC KI REMO
17 Cik pa Moses oloko matek tutwal i kom yo acel keken ma tye atir me tic ki remo. Madok i kom woro ma onongo mitte pi Luicrael macon, Jehovah owaco ni: ‘Kwo pa ringo tye i remo; an dong atyeko miyone botwu i wi keno tyer pi kwanyo bal ki i komwu, pien remo aye gin ma kwanyo bal.’ (Lulevi 17:11) Ka Luicrael gubalo, onongo kiweko balgi ka gutyero lee ci kiketo remone mogo i kom keno tyer i ot me kema nyo i ot pa Lubanga i kare ma onongo dong kigero woko. Yo acel keken ma tye atir me tic ki remo onongo obedo me tic kwede me tyer keken.
18 Lukricitayo me ada dong pe gitye i te Cik pa Moses, pi meno pe gimiyo lee calo gityer ka giketo remogi i wi keno tyer. (Jo Ibru 10:1) Kadi bed kit meno, tic ki remo i wi keno tyer i kare pa Luicrael macon ca onongo cung pi tyer ma pire dit pa Wod pa Lubanga, Yecu Kricito. Kit ma wakwano kwede i Dul me 5 i buk man, Yecu omiyo kwone me dano-ni pi wan i kare ma oweko ni kiony remone macalo gityer. Ingeye en oito i polo ci omiyo gin ma cung pi remone ma kionyo-ni bot Lubanga kicel keken pi kare ducu. (Jo Ibru 9:11, 12) Meno ocibo te guti me weko balwa dok oyabiwa yo me nongo kwo ma pe tum. (Matayo 20:28; Jon 3:16) Tic ki remo meno pud dong pire odoko tek adada! (1 Petero 1:18, 19) Bedo ki niye i kom remo pa Yecu ma kionyo-ni keken aye twero miyo wanongo larre.
19 Watwero bedo ki twon pwoc madit tutwal bot Lubanga Jehovah pi micce me mar ma en aye obedo kwo-ni pud dong ya! Dong man pe omyero omi watit bot jo mukene pi kare ma tye botgi me nongo kwo ma pe tum ma cung i kom gityer pa Yecu? Paro pi kwo pa dano luwotwa i kit pa Lubanga bimiyo watimo man ki miti madit dok ki mit kom. (Ejekiel 3:17-21) Ka wacobo tic man maber, ci wabiloko calo lakwena Paulo ma owaco ni: “Ka kwo pa ngat mo i kinwu orwenyo, aliine pe tye i wiya, pien pe anguny adok ki ngeya aweko tuco botwu gin ducu ma Lubanga oyubo.” (Tic pa Lukwena 20:26, 27) Bedo ka tito ki dano lok i kom Lubanga ki yubbe obedo yo maber me nyuto ni watye ki woro madit atika i kom kwo ki remo.
GIN MA BAIBUL PWONYO
- Kwo obedo mic ma oa ki bot Lubanga.—Jabuli 36:9; Niyabo 4:11.
- Oyo ic rac, kit macalo kwo pa latin ma pud peya kinywalo pire tek i wang Lubanga-ni.—Nia 21:22, 23; Jabuli 127:3.
- Wanyuto woro pi kwo ka pe waketo kwowa ka mading dok pe wacamo remo.—Nwoyo Cik 5:17; Tic pa Lukwena 15:28, 29.
* Pi ngec i kom jami mukene ma obedo pii pii ma kitwero tic kwede me kaka remo, nen pot karatac 13-17 me brocuwa How Can Blood Save Your Life? ma Lucaden pa Jehovah aye gucoyo.
Peny me Kwan
1. Anga ma ocweyo jami makwo ducu?
2. Gin ango ma Lubanga otimo me gwoko kwowa?
3. Lubanga oneno neko Abel nining?
4. I Cik pa Moses, Lubanga onyuto ni omyero kinen kwo calo gin ma pire tek nining?
5. Omyero wanen oyo ic nining?
6. Pingo omyero pe wadag dano luwotwa?
7. Kit tic ango ma pe ginyuto woro i kom kwo?
8. Pingo omyero wabed ma wangwa twolo me gwoko kwo?
9. Ka watye ki woro i kom kwo, wabitero kwo pa lee nining?
10. Lubanga onyuto nining ni wat macok tye i kin kwo ki remo?
11. Lubanga ogengo tic ki remo i yo ango cakke i kare pa Nua?
12. Kit cik ango ma mako remo ma cwiny maleng omiyo i cencwari me acel ma pud tiyo wa i kare-ni?
13. Nyut pingo cik me kwero remo-ni mako kadi wa medo remo.
14, 15. Ka ludaktar guwaco ni omyero kimed remo i kom Lakricitayo moni, en twero timo gin ango, dok pingo?
16. Gin ango ma lutic pa Lubanga gumoko tamgi me timone ma dok i kom remo?
17. I kare pa Luicrael macon, yo acel keken me tic ki remo ma Lubanga Jehovah onongo oye obedo me timo ngo?
18. Kony kacel ki jami mabeco ango ma watwero nongone pi ony pa remo pa Yecu?
19. Gin ango ma omyero watim wek wabed ‘labongo alii me remo pa dano ducu’?