text: 6 Un nyithindo, winjuru jonyuolu nikech Ruodhwa, nimar mano en gima kare.2 “Mi wuoru gi meru luor,” mano e chik mokwongo ma nigi singo:3 “Mondo weche odhi kodi maber, kendo idag e piny kuom ndalo mang’eny.”4 To un wuone, kik ubed ka uchwanyo chuny nyithindu, to dhiuru nyime pidhogi ka urieyogi kendo kupuonjogi kaka Jehova dwaro.5 Un wasumbni, winjuru ruodhiu ma gin dhano, mana kaka uwinjo Kristo, kutimo kamano gi luoro kod kirni, kendo ka un gi chuny matir,6 ok mana ka irangou ni mondo umor wang’ dhano, to nikech un wasumbni mag Kristo, kutimo dwaro mar Nyasaye gi chunyu duto.7 Tiuru ka un gi chuny maber, kaka ne Jehova, to ok ne dhano,8 nimar ung’eyo ni gimoro amora maber ma ng’ato ka ng’ato timo, Jehova biro chule gino, obed ng’at ma misumba kata ng’at man thuolo.9 Bende, un ruodhi, timneuru wasumbniu e yo ma kamano ma ok usiemgi ka ubwogogi, nikech ung’eyo ni Ruodhgi ma bende en Ruodhu ni e polo, kendo ok obuon ng’ato nimar ji duto romre e wang’e.10 Mogik, dhiuru nyime yudo teko kuom Ruodhwa kendo e nyalo mar tekone.11 Rwakreuru gi gige lweny duto moa kuom Nyasaye mondo ubed gi nyalo mar chung’ motegno e kedo gi riekni mopondo mag Jachien;12 nimar wan e lweny, to ok waked gi remo kod ringruok, to wakedo gi loje, gi jotelo, kod joloch mag piny mar mudhoni, kendo wakedo gi teko mar oganda mar jochiende manie kor polo.13 Nikech mano, ting’uru gige lweny duto moa kuom Nyasaye mondo ubed gi nyalo mar tamo jasigu chieng’ ma omonjoue, eka bang’ ka usechopo weche duto, uchung’ motegno.14 Omiyo, chung’uru motegno ka utueyo adiera e nungou kaka msip, ka urwako tim makare kaka rageng’ mar akor,15 kendo ka urwako ikruok mar yalo wach maber mar kuwe e tiendeu.16 Kaachiel gi mago duto, ting’uru okumba malach mar yie, ma biro miyo ubed gi nyalo mar nego aserni duto ma kakni gi mach moa kuom Ng’at Marach.17 Bende, rwakuru ogudu mar warruok kod ligangla mar roho maler, ma en wach Nyasaye.18 Kendo, kinde duto dhiuru nyime lamo gi kit lamo duto kod sayo, ka roho chikou. To mondo uchop mano, sikuru kuneno pile, kusayo ne joma ler duto.19 An bende ulamna mondo omiya weche ma dawach sama ayawo dhoga, mondo abed gi nyalo mar wuoyo gi chir e lando wach maler moum mar wach maber,20 ma ayalo kaka jal moor kotue gi nyoroche, kendo mondo abed gi nyalo mar yalo wachno gi chir kaka onego atim.21 Koro mondo un bende ung’e wachna kod kaka ngimana dhi, Tikiko, ma en owadwa ma wahero kendo jatich mogen kuom Ruodhwa, biro nyisou weche duto,22 kendo aore iru mana nikech mano, mondo ung’e kaka weche dhi kodwa, kendo mondo oho chunyu.23 Kuwe kod hera gi yie moa kuom Nyasaye Wuonwa kod Ruodhwa Yesu Kristo mondo obed gi owetewa.24 Ng’wono mogundho mar Nyasaye mondo obed kod jogo duto mohero Ruodhwa Yesu Kristo gi hera ma ok rum ngang’.


c: text/html

text:
PWONY ME 11
Lubo Cik pa Lubanga Keliwa Adwogi Mabeco Nining?
1. Pingo wamito tira?
Lacwecwa obedo ngat ma ryekone dwong ma loyo megwa. Calo Wego ma lamar, en paro piwa. Dok bene, en onongo pe mito ni walone kenwa. (Jeremia 10:23) Pi man, kit macalo latin mito tira pa lunyodone-ni, wan ducu wamito tira pa Lubanga. (Icaya 48: 17, 18) Cik me Baibul obedo mic ma oa ki bot Lubanga.
Cik pa Jehovah pwonyowa kit me kwo maber loyo kombeddi dok ginyuto kit ma watwero nongo kwede kwo ma pe tum. Kit ma Lubanga aye ocweyowa-ni, pore ni myero walub tirane dok wajol ki pwoc madit.
2. Lok pa Lubanga tirowa nining?
Lok ada mogo me Baibul nyuto botwa gin ma myero watim ma lubbe ki jami mapat pat ma timme i kwowa. Cik mukene kwako gin acel moni keken. (Nwoyo Cik 22:8) Omyero wati ki ryekowa me niang kit ma lok ada moni me Baibul nyutiwa gin me atima. (Carolok 2:10-12) Me labolle, Baibul pwonyowa ni kwo obedo mot ma oa ki bot Lubanga. Lok ada meno twero tirowa ka watye i dog ticwa, pacowa, ki dong ka wot. Konyowa me gwoko kwowa.
3. Cik aryo mene ma pigi tego loyo?
Yecu oloko i kom cik pa Lubanga aryo ma pigi tego. Mukwongone nyuto tyen lok me kwowa—ni myero wange Lubanga, wamar-re, dok wati pire ki gen. Cik mukwongo man myero otir tam ducu ma wamoko. (Carolok 3:6) Jo ma gilubo cik man gibedo ki wat macok ki Lubanga, dok gibinongo yomcwiny me ada ki kwo ma pe tum.
Cik me aryone twero tirowa me bedo ki kuc ki jo mukene. (1 Jo Korint 13:4-7) Keto cik me aryone-ni i tic kwako lubo kit ma Lubanga tero kwede dano.
4. Lubo cik pa Lubanga keliwa adwogi mabeco nining?
Cik pa Lubanga pwonyo jo me odi me note kacel ki mar. (Jo Kolocai 3:12-14) Lok pa Lubanga bene gwoko jo me odi kun pwonyo lok ada ma tirowa—ni nyom myero orii pi naka.
Lubo pwony me Baibul twero konyowa me gwoko jamiwa me kom ki nongo yomcwiny. Me labolle, ludito tic pol kare gimito lutic ma gilubo cik me Baibul ma kwako bedo lugen ki tic matek. (Carolok 10:4, 26; Jo Ibru 13:18) Lok pa Lubanga pwonyowa me bedo ma wayeng ki gin ma mitte keken ki me tero watwa ki Lubanga calo gin ma pire tek loyo jami me kom.
Keto i tic cik pa Lubanga twero gwoko yotkomwa. (Carolok 14:30; 22:24, 25) Me labolle, cik ma dok i kom mero gwokowa ki i kom two maraco ki awano ma timme atura. (Carolok 23:20) Jehovah pe gengowa mato kongo, ye ni wamat mupore. (Jabuli 104:15; 1 Jo Korint 6:10) Cik pa Lubanga kelo adwogi maber botwa pien doro tamwa kacel ki ticwa bene. (Jabuli 119:97-100) Ento Lukricitayo me ada pe giworo cik pa Lubanga pi mito nongo adwogi maber keken. Giworo cikke pi kelo deyo bot Jehovah.
MED NGECCI
Baibul Mono Ada Pwonyo Gin Ango?
Kwo i Yo ma Yomo Cwiny Lubanga
Baibul Mono Ada Pwonyo Gin Ango?
Neno Kwo i Yo pa Lubanga
LOK MADOK I KOMWA
Peny wek kikwan Baibul Kwedi
Nong pwony me Baibul i cawa ki kabedo ma rwatte kwedi me nono.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
PWONY ME 15
Pingo Myero Imedde ki Pwonyo Lok i kom Jehovah?
1. Medde ki kwano Baibul bikeli adwogi maber nining?
Labongo akalakala mo, kwano pwony me Baibul ma pigi tego man myero bed ojingo mar-ri pi Jehovah. Mar man mito ibed ka dongone. (1 Petero 2:2) Gen ma itye kwede pi kwo ma pe tum jenge i medde-ni ki nyiko cok bot Lubanga kun ikwano Lokke.
Kit ma itye ka dongo kwede i ngec pa Lubanga-ni, niyeni bene bimedde ki dongo. Niyeni bimiyo iyomo cwiny Lubanga. (Jo Ibru 11:1, 6) Biweko ikuno balli dok iloko kwoni doko maber.
2. Ngec ma itye kwede i kom Lubanga bimiyo ikonyo jo mukene nining?
Adada, ibibedo ki miti me nywako gin ma ipwonyo ki jo mukene—wan ducu wanongo yomcwiny i tito kwena maber-ri. Kit ma itye ka medde ki kwano Baibul, ibipwonyo kit me tic ki Baibul me tito niye ma itye kwede i kom Jehovah ki kwena maber-ri.
Jo mapol gicako nywako kwena maber-ri bot luremgi nyo wadigi. Ka itye ka lok kwedgi, ti ki diro. Ma ka waccigi ni pe gitye ki niye matir, tit botgi pi cikke pa Lubanga. Wi myero opo ni mwolo ki alokaloka ma iketo i kwoni gudo cwiny dano loyo gin ma iloko.
3. Wat maber ango ki Lubanga ma twero keli yomcwiny?
Bedo Ka kwano Lok pa Lubanga bikonyi me dongo i yo me cwiny. Mot mot, itwero dongo wat macok ki Jehovah. Ibibedo dano pa Lubanga dok nongo itye i kin jo me ode.
4. Itwero medde ki dongo i yo me cwiny nining?
Ka imedde ki kwano Lok pa Lubanga ci ibidongo i yo me cwiny. (Jo Ibru 5:13, 14) Peny Lacaden pa Jehovah acel mo wek okwan Baibul kwedi ki buk me Baibul Twero Pwonyowa Gin Ango? Ka imedde ki kwano Lok pa Lubanga, yo me kwoni bene biwoto ki doko maber.
Kwena maber-ri a ki bot Jehovah, Lubanga ma layomcwiny. Itwero nyiko cok bote ka ibedo cok ki jone. (Jo Ibru 10:24, 25) Ka imedde ki tuteni me yomo cwiny Jehovah, ibinyuto ni imito nongo kwo ma en aye kwo kikome—kwo ma pe tum. Nyiko cok bot Lubanga obedo gin maber loyo ma pud dong itwero timone.
MED NGECCI
COKKE
Ngo ma Timme i Ot me Ker?
Nen ki wangi gin ma tye i iye.
Peny wek kikwan Baibul Kwedi me Nono
Pingo omyero ikwan Baibul?
Baibul tye ka miyo lagam me lapeny ma pigi tego ma mako kwo pi jo mapol i but lobo ducu. In bene imito bedo ngat acel i kingi?
Baibul Mono Ada Pwonyo Gin Ango?


text:
SULA MAR ABICH
Misango mar Yesu e Mich Maduong’ie Moloyo
1, 2. (a) Mich ma mori en mich ma chalo nade? (b) Ang’o momiyo misango mar Yesu e mich maduong’ie moloyo mich duto ma Nyasaye osemiyo dhano?
EN MICH mane maber misegayudo? Ok ochuno ni mich nyaka bed ma nengone tek eka omori. Ka ng’ato omiyi mich moro ma mori kata misebedo kigombo ahinya, ibiro goyone erokamano.
2 Kuom mich duto ma Nyasaye osemiyowa, nitiere achiel ma nyalo konyowa moloyo. En e mich maduong’ie moloyo kuom mich duto ma Nyasaye osemiyo dhano. E sulani, wabiro neno gimomiyo Jehova nooro Yesu Kristo Wuode e piny ka mondo wayud ngima ma nyaka chieng’. (Som Mathayo 20:28.) Jehova nonyiso ni oherowa gadier kuom oro Yesu e piny ka mondo obed misango mar waro dhano.
ANG’O MOMIYO ONEGO OWAR DHANO?
3. Ang’o momiyo dhano tho?
3 Misango mar Yesu e yo ma Jehova tiyogo mondo owargo dhano a e richo kod tho. (Jo-Efeso 1:7) Mondo wane gimomiyo misangono ne dwarore, onego wang’e gima notimore e puodho mar Eden higni mang’eny mosekalo. Jonyuolwa mokwongo Adam gi Hawa notimo richo. To ne githo nikech richo ma ne gitimono. Wan bende watho nikech ne onyuolwa ka wan gi richo mar Adam gi Hawa.—Som Weche Momedore namba 9.
4. Adam ne en ng’a, to en ang’o maber ma ne en-go?
4 Ka ne Jehova ochueyo Adam, nomiye mich moro maber ahinya. Michno ne en ngima makare chuth. Ne en gi del maber kod paro ma ok orem kata matin. Ne ok odhi bedo matuo, bedo moti, kendo ne ok odhi tho. Jehova ne en wuon Adam nikech en e ma nochueye. (Luka 3:38) Jehova ne wuoyoga kode. Nolero ne Adam gima nodwaro mondo otim kendo nomiye tich ma ne dhi kelone mor.—Chakruok 1:28-30; 2:16, 17.
5. Sama Muma wacho ni Nyasaye nochueyo Adam e “kite owuon,” mano tiende en ang’o?
5 Nyasaye nochueyo Adam e “kite owuon.” (Chakruok 1:27) Jehova nochueye gi kido ma chal gi mage. Kidogo ne gin kaka hera, rieko, bedo ja adiera, kod teko. Nomiyo Adam thuolo mar yiero kaka nodhi tiyo gi ngimane. Adam ne ok en kaka mtoka michiko achika. Nyasaye nochueye gi nyalo mar yiero timo gima ber kata gima rach. Ka dine Adam oyiero luwo chik Nyasaye, dine odak e puodho mar Eden nyaka chieng’.
6. Adam nolalo ang’o bang’ ketho chik Nyasaye?
6 Ka ne Adam oketho chik Nyasaye momiye kum mar tho, nolalo gima duong’ ahinya. Noketho winjruok maber ma ne en-go gi Jehova, nolalo ngimane makare chuth, kendo noriembe e puodho maber ma nodakie. (Chakruok 3:17-19) Nikech Adam gi Hawa noyiero mar ketho chik Nyasaye, mano nomiyo gibedo ma onge geno moro amora.
7, 8. Richo ma ne Adam otimo hinyowa nade?
7 Gima Adam notimono nomiyo ‘richo odonjo e piny, kendo tho nobiro kokalo kuom richo, tho nolandore kuom ji duto nikech giduto ne gisetimo richo.’ (Jo-Rumi 5:12) Ka ne Adam otimo richo, noyie mondo ‘ong’iewe’ en kaachiel kodwa mondo wabed wasumbni mag richo kod tho. (Jo-Rumi 7:14) Be nitie geno moro amora ma wanyalo bedogo? Ee, nitie.
8 Onge dhano moro amora ma nyalo chulo gigo duto ma Adam noketho sama notimo richo mokelonwa tho. Kata kamano, Jehova noloso yo ma nyalo gonyowa a e tuech mar richo kod tho. Wane ane kaka misango mar Yesu tiyo, kod kaka onyalo konyowa.
ANG’O MA NE JEHOVA OTIMO MONDO OWARWA?
9. En misango ma chal nade ma ne dwarore?
9 Ne onge misango ma ne wanyalo chiwo mondo wayud ngima makare ma Adam nolalo. Nikech ang’o? Mano en nikech waduto nonyuolwa e richo. (Zaburi 49:7, 8) Misango ma ne inyalo chiw mondo owarwa e richo ne en ngima mar dhano makare chuth. Muma wacho ni Yesu “nochiwore owuon ne ji duto” mondo owargi. (1 Timotheo 2:6) Ngima makare chuth ma Yesu nochiwo ne romre gi ngima ma Adam ne olalo.
10. Ang’o ma ne Jehova otimo mondo owarwa?
10 Ang’o ma ne Jehova otimo mondo owarwa? Jehova nooro Wuode mohero ahinya mondo obi e piny. Wuodeno iluongo ni Yesu, kendo en e chuechne mokwongo. (1 Johana 4:9, 10) Yesu noyie weyo Wuon mare e polo mondo obi odag e piny ka. (Jo-Filipi 2:7) Jehova nodaro ngima Yesu a e polo ma okete e i Maria. Bang’e, Maria ne onyuolo Yesu e piny ka ka en dhano makare chuth.—Luka 1:35.
11. Ere kaka ng’ato achiel ne nyalo waro dhano duto?
11 Adam nolalo ngima makare chuth ka ne oketho chik Jehova. Omiyo, onge nyathine moro amora ma ne idhi nyuol ka nigi ngima makare chuth. Be ne nitie ng’ato ma ne nyalo golo tho ne nyithind Adam duto? Ee, nitie. (Som Jo-Rumi 5:19.) Yesu, jal ma onge richo nochiwo ngimane makare chuth mondo obed misango miwarogo dhano. (1 Jo-Korintho 15:45) Ngimane makare chuthno ne idhi tigo mondo ogolgo tho ne nyithind Adam duto.—1 Jo-Korintho 15:21, 22.
12. Ang’o momiyo Yesu ne nyaka sandre malich?
12 Muma nyiso kaka Yesu nosandore ka pok otho. Ne ochwade malit, nogure e yath sand, kendo noweye kuom seche moko mondo otho tho malit. (Johana 19:1, 16-18, 30) Ang’o momiyo Yesu ne nyaka sandre malich kamano? En nikech Satan nosewacho ni onge dhano moro amora ma nyalo makore motegno gi Nyasaye ka po ni oyudo sand mager. Yesu nonyiso ayanga ni dhano makare chuth nyalo makore motegno gi Nyasaye kata bed ni isande machal nade. Par ane kaka Jehova ne mor gi Yesu!—Ngeche 27:11; som Weche Momedore namba 15.
13. Ere kaka ne ochiw misango mar waro dhano?
13 Ere kaka ne ochiw misango mar waro dhano? Yesu nomiyo Wuon mare ngimane makare chuth. Jehova noweye ma jowasike onege. Mano notimore tarik 14, e dwe mar Nisan higa mar 33 kaluwore gi kalenda mar Jo-Yahudi. (Jo-Hibrania 10:10) Bang’ ndalo adek Jehova nochiere, ok ka en gi del mar dhano, to gi del mar roho. Bang’e ka ne Yesu odok e polo ir Jehova Wuon mare, nochung’ e nyime mochiwo ngimane makare chuth mondo obed misango mar waro dhano. (Jo-Hibrania 9:24) Nikech osechiw misangono, koro inyalo gonywa a e richo kod tho.—Som Jo-Rumi 3:23, 24.
KAKA THO YESU NYALO KONYOWA
14, 15. Ang’o ma nyaka watim mondo owenwa richowa?
14 Mich maduong’ie moloyo ma Nyasaye osemiyowa konyowa. We wane ane kaka okonyowa sani gi kaka obiro konyowa e kinde mabiro.
15 Iweyonwa richowa. Ok yot timo gik makare kinde duto. Wan joma orem, to mano miyo seche moko wapo ka wawacho gik ma ok kare kendo timo gik maricho. (Jo-Kolosai 1:13, 14) Ere kaka inyalo wenwa richowa? Onego wayie gi ketho ma watimo kendo wakwa Jehova ng’wono ka wabolore. Ka watimo kamano, to ibiro wenwa richowa.—1 Johana 1:8, 9.
16. En ang’o ma nyaka watim mondo wabed gi chuny ma ok ketonwa bura?
16 Wabedo gi chuny ma ok ketnwa bura. Chunywa nyalo chandore kata ketonwa bura nikech gima rach ma watimo, kendo wanyalo winjo ni wan mana joma nono. Chunywa ok onego onyosre. Ka wakwayo Jehova mondo owenwa richowa, wabiro bedo gadier ni obiro winjowa mi owenwagi. (Jo-Hibrania 9:13, 14) Jehova dwaro ni wanyise gimoro amora ma chandowa kata nyawo moro amora ma wanyalo bedogo. (Jo-Hibrania 4:14-16) Mano nyalo miyo wabed gi winjruok maber kode.
17. Gin gueth mage ma wanyalo yudo nikech Yesu nothonwa?
17 Wabedo gi geno mar dak nyaka chieng’. “Misach richo en tho, to mich ma Nyasaye chiwo en ngima ma nyaka chieng’ kokalo kuom Kristo Yesu Ruodhwa.” (Jo-Rumi 6:23) Wanyalo dak nyaka chieng’ e ngima maber ma ok watuore nikech Yesu nothonwa. (Fweny 21:3, 4) Kata kamano, ang’o monego watim mondo wayud guethgo?
KET YIE KUOM MISANGO MA NE NYASAYE OCHIWO
18. Wang’eyo nade ni Jehova oherowa?
18 Par ane kaka iwinjoga sama ng’ato omiyi mich moro maber. Misango mar Yesu e mich maberie moloyo kendo onego wago ne Jehova erokamano kuom miyowa michno. Johana 3:16 nyisowa ni, “Nyasaye nohero piny ahinya mi nochiwo Wuode ma miderma.” Jehova oherowa ahinya kendo mano e momiyo nochiwo Yesu Wuode mohero ahinya. Wang’eyo ni Yesu bende oherowa nikech noyie thonwa. (Johana 15:13) Misango mar Yesu onego onyisi ni Jehova kod Yesu oheri ahinya.—Jo-Galatia 2:20.
19, 20. (a) Ere kaka inyalo bedo osiep Jehova? (b) Ere kaka inyalo nyiso ni iyie gi misango mar Yesu?
19 Nikech koro iseng’eyo yo maduong’ ma Nyasaye nyisogo ni oheri, ang’o minyalo timo mondo ibed osiepne? Ok inyal hero ng’at mikiya. Johana 17:3 wacho ni wanyalo ng’eyo Jehova. Sama itimo kamano, ibiro medo here, ibiro dwaro more, kendo ibiro bedo osiepne. Omiyo, dhi nyime puonjori Muma mondo ing’e Jehova.—1 Johana 5:3.
20 Ket yie kuom misango mar Yesu. Muma wacho ni, “ng’at ma nyiso yie kuom Wuod Nyasaye nigi ngima ma nyaka chieng’.” (Johana 3:36) Ere kaka wanyalo nyiso ni wan gi yie? En ka watimo gima Yesu nopuonjowa ni watim. (Johana 13:15) Wacho awacha ni wayie kuom Yesu ok oromo. Nyaka watim gima nyiso ni wan gi yie. Ndiko mar Jakobo 2:26 wacho niya: “Yie ma onge gi tim . . . otho.”
21, 22. (a) Ang’o momiyo onego wadhi e chokruok mar paro tho Yesu mitimoga higa ka higa? (b) Ang’o ma wabiro puonjore e Sula mar 6 kod 7?
21 Ber ka idhi e chokruok miparogo tho mar Kristo. E odhiambo mogik ka pok oneg Yesu, nonyiso jootene ni mondo gipar thone. Watimoga kamano higa ka higa e chokruok miparogo tho mar Yesu ma bende iluongoga ni “Chiemo Modhiambo mar Ruodhwa.” (1 Jo-Korintho 11:20; Mathayo 26:26-28) Yesu dwaro ni mondo wapar kaka nochiwo ngimane makare mondo owarwa. Nowacho kama: “Sikuru ka utimo ma mondo uparago.” (Som Luka 22:19.) Sama idhi e chokruok mar paro tho Yesu, inyiso ni iparo misango ma ne ochiw kod hera maduong’ ma Jehova gi Yesu nyisowa.—Som Weche Momedore namba 16.
22 Misango mar Yesu e mich maduong’ie mogik ma ok nyal pim gi mich moro amora. (2 Jo-Korintho 9:14, 15) Michno biro konyo nyaka ji mang’eny ma osetho. Sula mar 6 kod 7 biro lero kaka mano nyalo timore.


text:
DUL 10
Mot Ango ma Tye ka Kuro Jo ma Giwinyo Lok pa Lubanga?
Pol pa jo muto kibicerogi me kwo i wi lobo-ni. Tic pa Lukwena 24:15
Tam kong pi mot ma tye anyim ma ibinongo mitte ka iwinyo lok pa Jehovah! Ibibedo ki yot kom ma roc pe iye; pe tye ngat mo ma bibedo ki two nyo goro me kom. Dano maraco bibedo pe iye, dok ibibedo ki gen i kom jo ducu.
Arem, cwercwiny, nyo pig wang bibedo pe. Pe tye ngat mo ma bitii dok ma bito.
Ibibedo kacel ki luremi ki jo me pacowu. Kwo i Paradic bibedo me yomcwiny adada.
Lworo mo bibedo pe. Dano bibedo ki yomcwiny me ada.
Ker pa Lubanga bigiko pekki ducu. Niyabo 21:3, 4
MED NGECCI
KWENA MABER MUA KI BOT LUBANGA!
Lubanga Tye ki Yub Ango pi Lobo?
Baibul tito pingo Lubanga ocweyo lobo, awene ma pekki bigik iye, ki ngo ma bitimme i lobo i anyim, kacel ki jo ma bedo iye.
Peny wek kikwan Baibul Kwedi me Nono
Pingo omyero ikwan Baibul?
Baibul tye ka miyo lagam me lapeny ma pigi tego ma mako kwo pi jo mapol i but lobo ducu. In bene imito bedo ngat acel i kingi?


text:
Jehova ‘Ting’ona Ting’na’ Pile ka Pile
Katabed ni asebedo gi tuwoche machanda, aseneno kaka Wuonwa manie polo Jehova ni koda kendo nyisa hera e ngimana duto. Kuom higini mokalo 20, aseyudo mor kuom tiyone Jehova ka an painia.
Ne onyuola e higa 1956 ka an gi tuwo miluongo ni spina bifida ma en tuwo mamako lihumbru. Tuwoni osemiyo ok anyal wuotho maber kendo osemiyo abedo gi tuwoche mamoko momedore nikech nitie bur moro e lihumbruna.
Kinde moko kane pok onyuola, jomisonari moko ariyo dichwo gi chiege ma ne gin Joneno mag Jehova nochako puonjore Muma gi jonyuolna. Kane pod atin, ne nitie mana jolendo manok ma noke e gweng’wa miluongo ni Usakos, e piny Namibia. Nikech ne onge kanyakla ma ne wanyalo dhi timoe chokruok, ne watimo chokruogego kaka joot ka warango chenro mag chokruoge monego otim e kanyakla. Kane achopo jahigini abiriyo, notimna yeng’o miluongo ni urostomy, ma en yeng’o mitimone ng’ato mondo oketne gimoro e dende makonye olo pi. Kane achopo jahigini 14, nabedo gi tuwo mar ndulme. Nikech skul mar sekondar ne bor gi dala, ne dwarore abed machiegni gi jonyuolna nikech tuwochenago ne dwaro ni omiya rit maber, omiyo ne ok atieko skul.
Kata kamano, nang’ado ni adwaro loso winjruokna gi Jehova. Ng’eny bugewa mag Jokristo ne ok yudre e dhok mawacho mar Afrikaans. Mano nomiyo achako puonjora somo dho Ngere mondo mi asom bugewa mang’eny ma nigoyo gi dhokno. Nabedo jaland wach Pinyruoth kendo notisa ka an jahigini 19. Higini ang’wen ma noluwe nabedo gi chandruoge mang’eny mag tuwoche mag del koda paro. E wi mano, e gweng’wa, anyuolawa nigi tudruok machiegni ahinya, omiyo luoro mar dhano ne omona bedo jalendo ma jakinda.
Kane achopo jahigini 20 ne wadar Namibia mi wadhi South Africa. Kanyo e kama nahango dhiyoe e chokruoge mag kanyakla. Mano ne en wach malich miwuoro! Kata kamano, ne dwarore ni otera e yeng’o machielo miluongo ni colostomy ma en yeng’o mitimone ng’ato mondo oyud kaka onyalo golo minyaga.
Kinde moro nawinjo ka jarit alwora wuoyo e wi tij painia. Wachno nomulo chunya ahinya. Nang’eyo ni midekre ma an-go ok nyal miyo atim tij painia, kata kamano naseneno e ngimana kaka Jehova osekonya e chandruoge moko. Omiyo nakwayo fom mondo abed painia mapile. To nikech tuwoche ne siko kelona chandruoge mang’eny jodong’-kanyakla ne ok oyie mayot gi kwayona mar bedo painia.
Kata obedo kamano, nang’ado e chunya ni abiro timo duto manyalo e tij lendo. Nikech kony ma nayudo kuom mamana gi jomamoko, nalendo kuom dweche auchiel kagolo seche mag painia mapile. Mano nokonya ng’eyo ni kara anyalo timo tij painia kendo nokonya ng’eyo bende ni nitie gik manyalo timo kata bed ni atuwo. Omiyo nachako apong’o fom mar bedo painia mi jodongo koro noyiego. Nachako tij painia tarik 1, dwe mar ochiko higa mar 1988.
Kuom kinde duto masebedo ka an painia, aseneno kaka Jehova siko riwa lwedo. Keto pacha e puonjo jomoko adiera mag Muma kar keto pacha e chandruoge mayudo, osemiya rit maber, osejiwa, kendo osekonya mondo abed gi winjruok maber gi Jehova. Aseyudo mor mogundho kuom konyo jomoko buora mi ochiwre kendo obatisi.
Pod atuwora. Kata kamano Jehova ‘ting’ona ting’na’ pile ka pile. (Zab. 68:19) Jehova ok konya mana ting’o ting’na kende, to bende omiyo abedo mamor ni pod an gi thuolo mar dak.


text:
The Tower of Babel (Genesis 11: 1-9)
Ikokolemu (Kumam)
Gedo Abor me Babilon
- Bin sek jo me wi lobo lung oudo yamo leb acel di kitio kede kope acacal.
- I kare kame gin bin kidak kede yai ki tetu kide, gin bin kiko tuno i elet i lobo me Sinar di kiko bedo iye.
- Gin bin kiko yamo ken gi ken gi be, “Bianu otimunu matapalin di okounu wango gi kiber.” Di do gin kiko bedo tie kede matapalin akaka kide, kede emina akaka elupe me mwon.
- Gin kiko do waco be, “Bianu ogerunu bomba kame mako wa, kede gedo abor malo di wie tuno i edou, me wek nying wa bed iruo; ka likame otimunu kamanono, oyarunu asasarun i wi lobo lung.”
- Rwot oko bino piny pi neno bomba kede gedo abor malo kame jo oudo ogero.
- Di Rwot oko waco be, “Neningo, gin kibedo jo acel, doko gin dedede kiyamo leb acel; man pwodi obedo acakini me gikame gin kibino timo; likame tie gimoro kame gin kibino mito timo kame bino bwono gi.”
- Manono oko mino Rwot owaco be, “Bianu ootunu piny di okounu totolo leb gi tetekeny kur kikaruno niang yamo me jo icegun.”
- Aso, Rwot oko sasaro gi ki kuno di kiko sarakin i wi lobo lung di kiko weko gero bomba.
- Pi mano, oko do bin lwongo bomba nono be Babilon, pien kuno en kame bin Rwot ototolo kiye leb jo me piny lung, doko kunono en kame bin Rwot oko sarakino kiye jo i wi lobo lung.
Source: Baibuli I Leb Kumam (BILK). Ageini. Kumam Bible
with Deuterocanon. Bible Society of Uganda, 2013.
Contributed by Wolfgang Kuhl


text:
KARE MAR 9
Lamuru Jehova Uduto Kaka Joot
“Lamuru Jalno ma nochueyo polo, gi piny.”—Fweny 14:7
Mana kaka isepuonjori ei bugni, Muma oting’o puonj mang’eny ma nyalo konyi kaachiel gi joodi. Jehova dwaro ni ubed mamor. Osingo ni ka uketo lamo mare motelo, “gik mamokogo duto nomednu.” (Mathayo 6:33) Odwaro ahinya ni ubed osiepene. Tiuru gi thuolo duto ma un-go e gero osiep gi Nyasaye. Mano en thuolo makende ahinya ma ng’ato nyalo bedogo.—Mathayo 22:37, 38.
1 TEGURU WINJRUOKU GI JEHOVA
GIMA MUMA WACHO: ‘Jehova wacho kama: “Kendo anabednu wuoro, to unubed yawuota kod nyiga.”’ (2 Jo-Korintho 6:18) Jehova dwaro ni ibed osiepne machiegni. Lamo en yo achiel mar timo mano. Jehova gweli ni iwuo kode e ‘lamo kinde duto.’ (1 Jo-Thesalonika 5:17) Odwaro winjo weche manie chunyi kod gik ma chandi. (Jo-Filipi 4:6) Sama iwuoyo gi Nyasaye e lamo kanyachiel gi joodi, ibiro nene kaka ng’ato madier.
Dwarore bende ni iwinj dwond Nyasaye to ok mana wuoyo kode kende. Inyalo timo mano kuom puonjruok Wachne kod buge ma lero Muma. (Zaburi 1:1, 2) Par matut kuom weche mipuonjori. (Zaburi 77:11, 12) Dhi e chokruoge mag Jokristo ma ok ibari bende biro nyiso ni iwinjo dwond Nyasaye.—Zaburi 122:1-4.
Wuoyo gi jomamoko e wi Jehova bende en yo machielo ma dwarore e tego winjruokni kode. Kaka imedo timo kamano e kaka ibiro medo sudo machiegni ahinya kode.—Mathayo 28:19, 20.
GIK MUNYALO TIMO:
Ket kinde pile ka pile mar somo Muma kendo lemo
Uduto kaka joot, keturu weche mag lamo motelo, kar weche mag manyo mor kod yueyo
2 BEDURU GI LAMO MAR JOOT
GIMA MUMA WACHO: “Suduru machiegni gi Nyasaye to en bende nosud iru.” (Jakobo 4:8) Onego uket chenro mar bedo gi lamo mar joot* ma ok ubaru. (Chakruok 18:19) Kata kamano, pod nitie gik ma dwarore. Nyaka uket Nyasaye e ngimani mapile. Teg winjruok ma joodi nigo gi Nyasaye kiwuoyo kuome “kibedo e odi, kendo kiwuotho e yo, kidhiyo nindo, kendo kia malo.” (Rapar mar Chik 6:6, 7) Tem ahinya mondo ibed kaka Joshua ma nowacho kama: “An kod jooda, wanati ni Jehova.”—Joshua 24:15.
GIK MUNYALO TIMO:
Ket chenro mar tiegruok ma ok ubaru ka iketo e paro dwaro mar ng’ato ka ng’ato e odi


text: 6 “Tang’uru kik utim gik makare e nyim ji mana ni mondo gineu; nono to ok ubi yudo pok moa kuom Wuonu manie polo.2 Omiyo, sama ichiwo mich mag konyo jochan, kik igo turmbeta e nyimi kaka joma wuondore jotimo e sunagoke kod e wang’ yore ni mondo ji omigi duong’. Adier awachonu ni, giseyudo pokgi chuth.3 To in, sama ichiwo mich mag konyo jochan, kik iwe lweti ma koracham ong’e gima lweti ma korachwich timo,4 mondo mich ma ikonyogo jochan obed ma ling’ling’. Eka Wuonu ma neno ka en kama opondo nochuli.5 “Bende, sama ulemo, kik ubed kaka joma wuondore, nimar gihero lemo ka gichung’ e sunagoke gi akek yore madongo ni mondo ji onegi. Adier awachonu ni giseyudo pokgi chuth.6 To in kilemo, donj e odi kar kendi, kendo bang’ loro dhoot, lam Wuonu man kama opondo. Eka Wuonu ma neno ka en kama opondo nochuli.7 Sama ulemo, kik unwo anwoya weche kaka joma oa e ogendni mamoko timo, nikech giparo ni ibiro winjgi ka gitiyo gi weche mang’eny.8 Omiyo, kik ubed kaka gin, nimar Wuonu ong’eyo gik muchando kata ka pok ukwaye.9 “Un to koro onego ulem kama:“‘Wuonwa manie polo, nyingi mondo obed maler.10 Pinyruodhi mondo obi. Dwaroni mondo otimre bende e piny, kaka e polo.11 Miwa kawuono chiembwa mar odiechieng’ni;12 kendo iwenwa gopewa kaka wan bende waseweyo ne jogopewa.13 Kendo kik iterwa e tem, to ireswa kuom Ng’at Marach.’14 “Nimar kuweyo ne ji kethogi, Wuonu manie polo bende nowenu;15 to ka ok uwe ne ji kethogi, Wuonu bende ok bi weyonu kethou.16 “Ka utueyo chiemo, weuru bedo gi wang’ mokuyo kaka joma wuondore nikech gimiyo wengegi neno mojuol mondo ji ong’e ni gitueyo. Adier awachonu ni, giseyudo pokgi chuth.17 To in kitueyo, wir mo e wiyi kendo ilwok wang’i18 mondo mi kik inenri ni itueyo e wang’ dhano, to mana e wang’ Wuonu man kama opondo. Eka Wuonu ma neno ka en kama opondo nochuli.19 “Weuru kano mwandu magu e piny, kama kudni kod nyal kethoe kendo kama jokuoge donjoe mi gikwal.20 Kar mano, kanuru mwandu magu e polo, kama kudni kata nyal ok nyal kethoe kendo kama jokuoge ok nyal donjoe mi gikwal.21 Nimar kama mwanduni nitie, kanyo bende e kama chunyi nitiere.22 “Taya mar del en wang’. Omiyo, ka wang’i ochomo kamoro achiel, dendi duto biro bet gi ler.23 To ka wang’i nigi ich-lit, dendi duto biro bedo mudho. Kendo ka adier ler man kuomi en mudho, mano kaka en mudho mandiwa!24 “Onge ng’at ma nyalo bedo misumba ruodhi ariyo; nimar obiro sin gi moro to ohero machielo, kata obiro makore gi moro to ochayo machielo. Ok unyal bedo wasumbni mag Nyasaye kendo wasumbni mag Mwandu.25 “Mano e momiyo awachonu niya: Weuru bedo gi parruok e wi ngimau kuom gima ubiro chamo, kata ma ubiro madho, kata kuom gima ubiro rwako e dendu. Donge ngima duong’ moloyo chiemo, to del duong’ moloyo lewni?26 Nonuru adimba winy manie polo; ok gichuo kodhi, ok gike, bende ok giken e deche. To pod Wuonu manie polo pidhogi. Donge un to nengou duong’ ahinya moloyogi?27 Ng’ano kuomu ma kuom parruok nyalo medo bor mar ngimane kata mana gi bat achiel?28 Bende, uparoru nang’o kuom wach lewni? Puonjreuru kuom kaka maua mag pap dongo; ok gichandre gi tich kendo ok gitwang’ lewni;29 to awachonu ni, kata mana Solomon e ber mar duong’ne duto, ok norwakore kaka achiel kuom mauago.30 Koro ka Nyasaye rwako yien ayiena manie papgo kamano, ma gin mana gik ma betie kawuono to kiny iwitogi e mach, donge obiro rwakou moloyo, koso, un joma nigi yie matin-gi?31 Omiyo, kik uparru ka upenjoru ni, ‘Ang’o ma wabiro chamo?’ kata ni, ‘Ang’o ma wabiro madho?’ kata ni, ‘Ang’o ma wabiro rwako?’32 Nikech mago duto e ma ji moa e ogendni mamoko laworego gi kinda. Wuonu manie polo ong’eyo ni uchando gigo duto.33 “Kuom mano, sikuru kudwaro mokwongo Pinyruoth kod gik makare mag Nyasaye, kendo gik mamokogo duto nomednu.34 Omiyo, kik uparru kuom kiny, nikech kiny nobed gi parruokne owuon. Odiechieng’ kodiechieng’ nigi chandruokne morome.


text:
Lembang’eya
COKO MA SEGI
SOMO MI JURWEI-INJILI MI KER Juyab yo ma gitie ku oro 23 nitundo 65 ma gimaru gitim lee akeca i tic mi Ker, gitie ajola i coko ma jubitimo kugi ceng’ yenga dieceng’. Jubitwong’o saa ku kaka ma cokone bitimere i ie.
TIC MI BETHEL Jurwei ma gidaru nilimo batizo man ma oro migi kadhu ngo 35 ma gimaru gitim tic i Bethel, giyikiri pi nidikiri i coko ma jubitimo kugi Kas’abic dieceng’. Jubitwong’o saa ku kaka ma cokone bitimere i ie.
LEMBANG’EYA
BATIZO Kan alokaloka mange umbe, jubiweko kom m’iwang’e, atira ku bop, ni ju ma gibilimo batizo. Gibilar cidho nibedo iwi kom m’iwang’ene iwang’ caku korolembe mi batizo, nyangu mi ceng’ soko. Ng’atuman biwotho ku bongu m’ebimondo ko i pii man bongu m’ebiweyo ko kume.
GIRAMIA Judaru nitio ku sente lee akeca pi niyiko kabedo, jamtic mi koko dwal, jamtic mi video, ku piny mange dupa kara coko maeni ukadh maber man kara ekonywu nicoro ceng’ni i vut Yehova. Giramia mwu ma ku berocwiny konyo pi culo wang’ sente maeno ma jutio ko man pi nitielo tic mi Ker i ng’om zoo. Pi dwoko lembe yot, juketho sanduku mi giramia ma jukiewo kumgi cuu kaka ma tung’ tung’ mi coko maeni. Giramia mwu ceke pigi tek lee. Guriri m’utelowic ubefoyowu lee dit pi giramia mwu ma ku berocwiny ma wubetielo ko tic mi Ker kara ticne ucidh i wang’e.
JOL Umego ma juketho pi jolo dhanu gitie ayika pi nikonyi. Wakwayu ilub telowic ma gibimio pi parking, kite mi wotho i kakare mi coko maeni, man gwoko kabedo ni dhanu m’iwotho kugi, man pi lembe mange.
JU M’UMIIRI KU BEROCWINYGI Kan imaru ikony tic moko kakare mi coko maeni madit, cidh inyuthiri i ot tic mi Lembang’eya man ot tic mi Ju m’umiiri ku berocwinygi (Volontaires).
KABEDO Tim kisa ipar pi dhanu mange. Ng’ei nia eber nigwoko kabedo kende kende ni dhanu ma wuwotho kugi i mutukari acel, ma wukwo kugi karacelo kunoke dhanu m’iponjo kugi Biblia. Tim kisa kud iketh gin moko iwi kom mange maru ibicero kabedo ni dhanu mange.
PINY M’URWINYO MAN MA JUNWANG’U Jucikiri nitero piny ceke ma junwang’u anwang’a, i ot tic mi piny m’urwinyo man ma junwang’u. Ka piny peri moko urwinyo, cidh i ot tic maeno pi nineno nyo pinyne utie kuca kara igame. Juromo bende nitero awiya m’urwinyo kuca. Ento etie ngo kakare mi gwoko awiya. Pieno, junyodo gicikiri nigwoko awiya migi cuu i ng’etgi.
YATH MIR ULAR-NG’ADI Ng’ei nia yath maeni tie pi nilaru remo MA PIO PIO KENDE.
Guriri m’utelowic mi Jumulembe pa Yehova re m’uyiko cokone


text:
NGIMAWA KOD TIJWA KAKA JOKRISTO–CHENRO MAR CHOKRUOK Julai 2016
Weche Mwanyalo Chako Wuoyogo gi Ji
Paro mwanyalo chiwogo Ohinga mar Jarito kod brosua mar Wach Maber Mowuok Kuom Nyasaye. Ti gi wechego e ndiko weche michano tiyogo e lendo.
MWANDU MA YUDORE E WACH NYASAYE
Pak Jehova, Jawinj Kwayo mag Ji
Ere kaka inyalo nyiso ni igeno Jehova seche ma ilemo? Ang’o momiyo en gima ber kwayo Jehova mondo okonywa chopo gik ma wasesingone? (Zaburi 61-65)
NGIMAWA KAKA JOKRISTO
Dak e Ngima Mayot Miyowa Thuolo mar Pako Nyasaye
Gin gueth mage ma inyalo yudo e tij Nyasaye ka iketo ngimani obedo mayot? Ere kaka inyalo luwo ranyisi mar Yesu kaluwore gi kaka nodak?
MWANDU MA YUDORE E WACH NYASAYE
Jotich Jehova nigi kinda ne lamo madier
Kinda ma Daudi ne nigo puonjowa ang’o? Kinda ma wan-go ne Nyasaye miyo watimo ang’o? (Zaburi 69-72)
NGIMAWA KAKA JOKRISTO
Be Inyalo Teme Kuom Higa Achiel?
Joma oikore bedo jopainia biro yudo gueth mogundho ahinya.
NGIMAWA KAKA JOKRISTO
Chenro ma Konyo Joma Dwaro Bedo Jopainia Mapile
Inyalo fwenyo ni kare kata mana joma odich, ma tuwore, kata ma chalgi tek bende nyalo bedo jopainia mapile.
MWANDU MA YUDORE E WACH NYASAYE
Par Tije mag Jehova
Tije mag Jehova oriwo ang’o? Ere kaka paro matut kuom tije mag Jehova nyalo konyowa? (Zaburi 74-78)
MWANDU MA YUDORE E WACH NYASAYE
En Ng’a Migeno Ahinya e Ngimani?
Jal ma nondiko Zaburi 83 nonyiso ni Jehova e ma nogeno ahinya e ngimane. Ere kaka wan bende wanyalo nyiso ni wageno Jehova?


text:
DUL ME 20
In Mono Imito ni Ibed Mukwongo Kare Ducu?
IN MONO ingeyo ngat mo ma kare ducu mito ni ebed mukwongo?— En twero coro ngat mukene wek en ebed mukwongo i lain. Tika dong ineno gin meno ka timme?— Lapwony Madit oneno wa jo madito ka gitemme me nongo kabedo mabeco loyo. Dok meno pe oyomo cwinye. Kong wanen gin ma otimme.
Baibul titiwa ni kilwongo Yecu i karama madit i gang pa Laparicayo mo ma onongo tye latela ma pire tek me dinine. I nge o pa Yecu, en ocako neno ka wele mukene gidonyo kun gikwanyo kabedo mabeco loyo. Pi meno en otito lapor mo macek bot wele ma kilwongogi-ni. Imito winyone?—
Yecu owacci: ‘Ka ngat mo olwongi i karama me nyom, pe iyer kabedo maber loyo nyo ma pire tek loyo.’ Tika ingeyo pingo Yecu owaco kumeno?— En otito ni oromo bedo ni nongo kilwongo bene ngat mo ma dok pire tek loyi. Pi meno, kit ma nen kwede i cal kany-nyi ngat ma olwongo wele-ni obino ci owaco ni: ‘Wek kabedo-ni ki laco man, cit kuca.’ Itamo ni welo-ni owinyo nining i cwinye i cawa meno?— Lewic omako en pien wele mukene-ni gubinene ka en cito i kabedo ma rwomme lapiny.
Yecu onongo tye ka nyutune ni mito kabedo maber loyo pe opore. Pi meno en owaco ni: ‘Ka kilwongi i karama me nyom cit ibed i kabedo ma lapiny loyo. Ci ngat ma olwongi-ni twero bino ci waco boti ni, “Larema, nyik i kom mamalo.” Ibibedo ki deyo i nyim wele ducu ka ikobo i kabedo maber.’
Tika iniang lapor pa Yecu-ni?— Kong wati ki labol mo macek me neno ka iniang lok man. Go kong ni itye ka donyo i bac mo ma dano tye ka laro donyo iye. Myero mono irune me nongo kabedo kun iweko ngat madit loyi cung acunga?— Itamo ni cwiny Yecu bibedo yom ka ce itimo meno?—
Ngat mo twero waco ni Yecu pe keto cwinye i tic ma watimo. Ento in mono iye lok meno?— I kare ma onongo Yecu tye i karama madit i gang pa Laparicayo ca, en obedo ka neno kit ma dano giyero kwede kabedogi. Pe itamo ni en pud keto cwiny marom aroma i tic ma watimo i kare-ni bene?— Kit macalo Yecu tye wa i polo-ni, en dong tye ka maber me nenowa.
Ka ngat mo temme me bedo mukwongo, man twero kelo ayela. Pol kare kelo cero lok ma miyo dano gikeco. I kare mukene man timme ka lutino giwoto ka mo kacel i bac. Tekki kiyabo dog bac litap lutino dine me bedo mukwongo. Gimito kabedo maber loyo ma cok ki wang dirica. Ngo ma twero timme i ngeye?— Man kelo daa i kingi.
Mito bedo mukwongo twero kelo ayela mapol. Okelo ayela bene wa i kin lukwena pa Yecu. Kit ma wapwonyo kwede i Dul me 6 i buk man, gin gubedo ka laro lok i kom anga ma rwomme dit loyo i kingi. Ngo ma Yecu otimo?— En omiyo botgi tira. Lacen dok gubedo ki laro lok mukene. Kong wanen kit ma ocakke kwede.
Lukwena ki jo mukene kacel ki Yecu onongo gitye ka cito i Jerucalem tyen me agikki. Yecu onongo obedo ka pwonyogi lok i kom Kerre, pi meno, Yakobo ki Jon gubedo ka tamo lok i kom loc kacel kwede calo rwodi. Gin gutito lok man bene bot mamagi Calume. (Matayo 27:56; Marako 15:40) Pi meno, i kare ma gitye ka cito i Jerucalem, Calume obino bot Yecu, ogungo piny ci openyo ni ki timme ber.
Yecu openye ni “I mito ango?” En ogamo ni emito ni Yecu myero owek awobene gubed cok kwede i Kerre, ngat acel i cinge tung lacam ki acel tung lacuc. I kare ma lukwenane apar mukene-ni guniang gin ma Yakobo ki Jon guweko mamagi openyo pire, itamo ni gin guwinyo nining?—
Cwinygi ocwer matek i kom Yakobo ki Jon. Pi meno Yecu omiyo bot lukwenane ducu tira mo me ryeko. Yecu owaccigi ni luloc me lobo-ni gimaro ni myero gibed ki twero dok pigi obed tek. Gimaro rwom mamalo wek dano ducu guwiny lokgi. Ento Yecu owaco bot lulub kore ni pe myero gubed kumeno. Ma ka meno, Yecu owacci: “Ngat ma mito bedo mukwongo i kinwu omyero en obed opiiwu ducu.” Tam kong lok meno!
In ingeyo ngo ma opii timo pi jo mukene?— En tiyo pi jo mukene labongo tamo ni myero gin bene gutii pire. En kwanyo kabedo ma rwomme lapiny loyo ento pe mukwongo. En tiyo ticce calo ngat ma rwomme lapiny loyo ento pe calo ngat ma pire tek loyo. Wi myero opo ni Yecu owaco ni ngat ma mito bedo mukwongo omyero obed calo opii bot luwote.
Itamo ni meno te lokke ngo botwa?— Itamo ni opii pyem ki laditte i kom anga ma omyero onong kabedo maber loyo? Nyo ni anga ma bikwongo cam? Itamo ningo?— Yecu ogonyo tere ni kare ducu opii keto pi laditte bedo mukwongo.
Pi meno, ngo ma myero watim ma ka temme me bedo mukwongo?— Omyero wabed calo opii bot jo mukene. Dok meno te lokke ni keto jo mukene bedo mukwongo botwa. Tere ni tero jo mukene calo pigi tego loyo wan woko. Itwero tamo yo mo ma iromo keto kwede jo mukene bedo mukwongo?— Pingo pe kong idok cen i pot karatac 40 ki 41 wek inen yo mukene ma itwero keto kwede jo mukene me bedo mukwongo ki tic pigi.
Wi myero opo ni Lapwony Madit oketo jo mukene mukwongo kun tiyo pigi. I otyeno me agikki ma en obedo ki lukwenane, en ogungo piny ci olwoko tyengi. Ka wan bene waketo jo mukene gibedo mukwongo ki tic pigi, ci wabibedo ka yomo cwiny Lapwony Madit kacel ki Wonne Lubanga Jehovah.
Kong wakwan wang Baibul mukene ma cuko cwinywa me keto jo mukene me bedo mukwongo botwa: Luka 9:48; Jo Roma 12:3; ki Jo Pilipi 2:3, 4.


text:
Mung ma Kwako In
Lok Madok i Komi
Watchtower Bible and Tract Society of New York, Inc., nyo dul mukene ma kubbe kwede gitiyo ki lok madok i komi ma iketo i kabedo man me Intanet pi tyen lok ma kimiyo boti i kare ma imiyo ngec i komi. Watchtower Bible and Tract Society of New York, Inc. pe miyo lok madok i komi bot ngat mukene nikwanyo ka mitte pi miyo kony ma ipenyo pire dok nongo guniango in ki lok ducu, nyo ka gigeno ni miyo lok meno mitte pi bedo ma lubbe ki cik nyo pi niang ki gengo tic kwede i yo marac, ma keto in i peko, nyo lok mukene ma mako tic ki Intanet. Lok mo keken madok i komi pe kibicatone, lokone ki mukene, nyo tic kwede pi cobo miti pa ngat mukene i yo mo keken.
Adrec me E-mail
Adrec me e-mail ma ibimiyo ka itye ka yabo e-mail ma meri i kabedo man me intanet kibitic kwede me kubbe kwedi i lok madok i kom e-mail ma meri. Me laporre, ka wi owil ki nying nyo lok ma itiyo kwede, ci ipenyo pi kony me donyo i iye, kibimiyo kony kun kitiyo ki mesej ma kicwalo i adrec me e-mail ma imiyo.
Kuki (Cookies)
Kuki kitiyo kwede me po i kom jami ma ngat moni oyero ka tye ka tic ki jw.org. Me laporre, leb ma ngat moni mito tic kwede me yabone kigwoko i kuki wek leb meno obin ka ngat moni-ni odwogo doki i kabedo me intanet man. Lok madok i kom ngat mo pe kigwoko i kuki.
Active Scripting nyo JavaScript
Jo me jw.org gitiyo ki Scripting me medo teko me tic pa kabedo me intanet man. Tic ki tet me scripting miyo jw.org dwoko ngec nyo lok oyotoyot bot latic kwede. Jo me jw.org pe gitiyo ki Scripting pi keto cofware i kompiuta pa latic kwede nyo me gwoko ngec ma pe kinongo tworone ki bot ngat ma tiyo kwede.
Active scripting nyo JavaScript omyero kiwek oti i kabedo me yenyo ngec nyo browser wek but jw.org mogo oti kakare. Pol pa kayenyo ngec ma tye i intanet giweko jami magi tiyo nyo pe tiyo pi kabedo mogo me intanet. Yab ka ma loko i kom kayenyo ngec i intanet pi ngeyo kit me weko scripting oti pi kabedo mogo ma kiyero i kabedo me intanet.
Ka omitte me loko mung ma kwako in, wabiketo alokaloka meno i kabedo man me intanet wek ibed ki ngec i kom lok ma wagwokogi ki kit ma watiyo kwedgi.


text:
22
Tic ma Kani ma Timere i Biro mi Filial?
Umego ku nyimego ma gitie juruot mi Bethel gitimo tic ma tung’ tung’ kara tic mi rweyo lembanyong’a ucidh i wang’e i ng’om moko acel kunoke nikadhu acel. Jumoko timo tic mi loko dhok, jumange ke gitimo tic kakare mi wodho gazeti, yiko ng’ei buku, kakare mi maku dwal ku cal mi video kunoke nineno wi tic mange mi ng’ombe.
Judongo mi Biro mi Filial neno wi tic. Guriri m’utelo wic ketho judong cokri adek kunoke nikadhu ma giromo pire pi nibedo Judong Biro mi filial kara gicung iwi tic ma tung’ tung’ i ng’om moko. Umego maeno mi biro mi filial ginyutho ni guriri m’utelo wic kite ma tic ubewotho ko i ng’om ma gineno wie, man bende peko ceke ma copo wok. Lembe ma ginyutho eno konyo guriri m’utelo wic ning’eyo lembe ma jucopo weco i wiye i buku man gazeti ma tung’ tung’, i coko mi cokri man coko ma dongo dongo mi nindo m’ubino. Guriri m’utelo wic oro wang’ ma pol umego ma julwong’o Juor mi kabedo ma dit i biro mi filial kara giliew filial ma tung’ tung’. Juor maeno gimio juk ma judongo mi biro mi filial tie kudo ku yeny kara gitim tic migi maleng’. (Lembrieko 11:14) Kinde ma Jaor mi kabedo madit ubeliewo filial, emio ponji kara umego ku nyimego m’ukwo i filial eno ginwang’ tielocwiny.
Biro mi Filial konyo cokri ma tung’ tung’ mi ng’ombe. Umego ma timo tic i biro mi filial ging’io i waraga ma juliew oro pi nipenjo ka nyongo jucopo caku the cokri mange ma nyen. Gicungo bende iwi tic mi Juyab yo, Jumisioner man Juliew ma wotho awotha ma gitimo tic i kabedo ceke m’utie i the loc pa biro mi filial eno. Gipangu lembe kara jutim coko ma dongo; gicungo bende i kum tic mi giedo mi Ot Ker ma nyen, man nineno nyongo juoro buku ku gazeti i cokri ma tung’ tung’ ni makre ku yeny mi cokriman. Tic ceke m’utimere i Biro mi Filial konyo kara tic mi rweyo lembanyong’a utimere kubang’e kubang’e.
Judongo mi Biro mi Filial konyo Guriri m’Utelo wic nenedi?
Tic ma kani ma timere i Biro mi Filial?


text:
SOMO MAR 17
Jorit-Alwora Konyowa Nade?
Ndiko mag Dho-Grik mag Jokristo wuoyo ding’eny e wi Barnaba gi jaote Paulo. Jogi ne tiyo kaka jorit malworo ka gilimo kanyakla me kinde Jokristo mokwongo. Nikech ang’o? Ne gidewo ahinya chal mar owetegi ma Jokristo. Paulo nowacho ni nodwaro ‘dok mondo olim owete’ mondo ong’e chal margi. Ne oikore wuotho kilomita miche mondo odhi oteggi e yie. (Tich Joote 15:36) Mano bende e gombo ma jorit malworo me kindegi nigo.
Gilimowa mondo gijiwwa. Jarit-alwora limo kanyakla madirom 20, ka olimo moro ka moro kuomgi kuom juma achiel, nyadiriyo e higa. Wanyalo yudo ber mang’eny kuom lony ma owetegi nigo, to kapo ni gin joma nie kend, mondgi be nyalo konyowa. Jorit-alworago gi mondegi temo ng’eyo joma tindo kaachiel gi joma dongo kendo gin gi siso mar dhi kodwa lendo ot ka ot koda e puonjruok mag Muma gi jopuonjre. Jorit-alworago kaachiel gi jodong-kanyakla limo owete gi nyimine e utegi mondo giteggi, bende gigolo twege majiwo ji e chokruoge mag kanyakla koda e chokruoge madongo.—Tich Joote 15:35.
Gidwaro konyo ji duto otim dongruok. Jorit-alwora dewo ahinya winjruok ma Jokristo me kanyakla nigo gi Nyasaye. Giromo gi jodongo koda jokony-tich mondo giwuo e wi dongruok mosetim e kanyakla koda kaka owetegi nyalo timo mondo gichop migepegi. Gikonyo jopainia oyud nyak e tijgi mar lendo, kendo gimor tudore gi joma eka odonjo e adiera kendo gimor winjo kaka gitimo dongruok e winjruokgi gi Nyasaye. Moro ka moro kuom owetegi chiwore kaka ‘jatich kanyachiel kodwa.’ (2 Jo-Korintho 8:23) Onego waluw ranyisi margi e yie koda chiwruokgi ne Nyasaye. —Jo-Hibrania 13:7.
Ang’o momiyo jorit-alwora limo kanyakla?
Inyalo timo ang’o mondo limbego okonyi?


text:
SOMO MAR 21
Bethel En Ang’o?
Bethel en nying mowuok e Dho-Hibrania ma tiende en “Od Nyasaye.” (Chakruok 28:17, 19) En nying mowinjore gi ute ma Joneno mag Jehova tiyoe e piny mangima mondo gita kendo gisir tij lendo. Bura Matayo tiyo e ofis maduong’ mantie New York, e piny Amerka, kama gitayoe tije mitimo e bad ofise mag pinje mang’eny. Jogo matiyo kuondegi iluongo ni jood Bethel. Mana kaka joot, gidak, gitiyo, gichiemo, kendo gipuonjore Muma kanyachiel.—Zaburi 133:1.
Gin joot makende mochiwore ne tich. E moro ka moro kuom ute Bethel, nitie chwo gi mon ma ochiwore ne timo dwaro mar Nyasaye kendo gitiyo tij Pinyruoth kuom thuologi duto. (Mathayo 6:33) Onge kata mana achiel kuomgi michulo msara, kata kamano, giduto imiyogi kar dak, koda pesa matin ma gitiyogo e loyo yoregi matindo tindo. Ng’ato ang’ata man Bethel omi migawo, kaka tiyo e ofis, e jokon, kata kar chiemo. Moko kuomgi goyo kata riwo buge, lero udi, luoko lewni, loso kuonde mokethore, kata timo tije mamoko.
En kama ji tiyoe matek ka giriwo lwedo tij lando Wach Pinyruoth. Gima duong’ momiyo Bethel moro amora nitie en ni gikony ji mang’eny kaka nyalore oyud adiera mag Muma. Brosuani en achiel kuom buge molos mondo ochop mano. Bura Matayo ne otayo ndiko mar brosuani, kae to noore e yor kompyuta ne grube maloko dhok mayudore e pinje duto, mi ogoye kuonde gocho matiyo mapiyo ahinya mayudore e ute Bethel mogwaro, kae to okowe ne kanyakla mokalo 110,000. E okengegi duto, jood Bethel konyo e timo tije masiro e yo maduong’ tich madwarore ni otim mapiyo moloyo—lando wach maber.—Mariko 13:10.
Jomage matiyo e Bethel, to imiyogi gik mage?
En tich mane madwarore ni otim mapiyo ma Bethel moro amora siro?


text:
SULA MAR APAR GANG’WEN
Unyalo Dak gi Kuwe kod Mor e Odu
1, 2. Jehova dwaro ni joot odag e ngima machalo nade?
JEHOVA NYASAYE e ma noriwo dhako gi dichwo mokwongo e kend. Muma wacho ni ka Nyasaye nosechueyo dhako “nokele ir dichwo” miluongo ni Adam. Ne omor ahinya mowacho niya: “Ma e chogo mar chokega, ringruok mar ringra.” (Chakruok 2:22, 23) Mor ma Adam ne morgono nyiso ni Jehova dwaro ni joma okendore obed mamor.
2 Gima lit en ji mang’eny ok odak gi mor e utegi. Muma oting’o puonj ma nyalo konyo ji duto e ot mondo otim gik ma nyalo miyo gidag kanyachiel gi kuwe.—Luka 11:28.
GIMA NYASAYE DWARO NI CHWO OTIM
3, 4. (a) Dichwo onego odag gi chiege e yo mane? (b) Ang’o momiyo dichwo gi dhako ok onego omak wach e kindgi?
3 Muma wacho ni dichwo maber onego oher chiege kendo omiye luor. Som Jo-Efeso 5:25-29. Kinde duto dichwo onego otim gik ma nyiso ni ohero chiege. Onego orite maber kendo ok onego otimne gik ma nyalo hinye.
4 Dichwo onego otim ang’o sama jaode otimo gima rach? Nyasaye wacho ne chwo niya: “Dhiuru nyime hero mondeu kendo kik ubed gi mirima mager kodgi.” (Jo-Kolosai 3:19) Un chwo, ng’euru ni un bende utimoga gik ma ok kare. To kudwaro ni Nyasaye owenu richou, un bende nyaka ung’won ne mondeu. (Mathayo 6:12, 14, 15) Ka dichwo gi dhako ok mak wach e kindgi, mano biro konyogi dak gi mor kod kuwe.
5. Ang’o momiyo dichwo onego omi chiege luor?
5 Jehova dwaro ni dichwo omi chiege luor. Dichwo onego ong’e chiege maber mondo ong’e kaka onyalo rite. Mano en gima onego okaw mapek. Ka dichwo timo ne jaode gik ma richo, Jehova ok bi winjo lamone. (1 Petro 3:7) Jehova ohero ng’ato ang’ata mohere bed ni en dichwo kata dhako.
6. Joma okendore gin “ringruok achiel” e yo mane?
6 Yesu nolero ni dichwo gi dhako mosekendore “ok gin ji ariyo kendo, to gin ringruok achiel.” (Mathayo 19:6) Omiyo, dichwo ok bi nindo gi dhako machielo mopogore gi chiege to chiege bende ok bi nindo gi dichwo machielo. (Ngeche 5:15-21; Jo-Hibrania 13:4) Joma osekendore ok onego otuonre weche mag nindruok. (1 Jo-Korintho 7:3-5) Dichwo onego ong’e ni “onge ng’at ma osin gi dende owuon, to opidhe kendo ogene ahinya.” Omiyo, onego oher kendo ogen chiege ahinya. Dhako moro amora oheroga dichwo mang’won kendo mohere.—Jo-Efeso 5:29.
GIMA NYASAYE DWARO NI MON OTIM
7. Ang’o momiyo ot onego bed gi ng’at ma taye?
7 Mondo gik moko otimre e yo mochanore e ot, dwarore ni odno obed gi ng’at ma taye. Bug 1 Jo-Korintho 11:3 wacho kama: “Wi dichwo ka dichwo en Kristo; to wi dhako en dichwo; kendo wi Kristo en Nyasaye.”
8. Dhako nyalo miyo chwore luor matut e yo mane?
8 Onge dichwo ma onge ketho. Kuwe biro bedo e ot mana ka dhako oyie winjo chwore kendo riwo lwedo paro ma ochiwo. (1 Petro 3:1-6) Muma wacho kama: “Dhako bende onego omi chwore luor matut.” (Jo-Efeso 5:33) To nade ka yie ma dichwo nigo opogore gi mar chiege? Pod biro dwarore ni dhako omiye luor matut. Muma wacho niya: “Un mon, yieuru boloru e bwo chwou mondo ka nitie moko kuomgi ma ok luw wach Nyasaye, to mondo ywagi kokalo kuom timbe mag mondegi kata ka ok oyalnegi wach, nikech gisebedo ka gineno timbeu maler kod kaka unyiso luor matut.” (1 Petro 3:1, 2) Timbe mabeyo ma dhako nigo biro miyo chwore ochak chiwo luor ne yie ma en-go.
9. (a) Ang’o ma dhako nyalo timo ka ok omor gi paro ma chwore ogolo? (b) En paro mane ma omi mon e bug Tito 2:4, 5?
9 To nade ka dhako ok mor gi paro ma chwore ogolo? Onego ochiw pache e yo ma nyiso luor. Kuom ranyisi, Sara nogolo paro moro ma ne ok omoro Ibrahim. Kata kamano, Jehova nonyiso Ibrahim niya: ‘Winj dwonde.’ (Chakruok 21:9-12) Nikech ng’enyne paro ma dichwo moluoro Nyasaye ng’ado gin ma Nyasaye oyiego, chiege onego oriwe lwedo. (Tich Joote 5:29; Jo-Efeso 5:24) Dhako maber biro rito ode maber. (Som Tito 2:4, 5.) Chwore gi nyithinde koneno kaka otiyonegi matek, gibiro here kende miye luor ahinya.—Ngeche 31:10, 28.
10. Ang’o ma Muma puonjo e wi wach pogo dak kod ketho kend chuth?
10 Seche moko joma okendore rikniga pogo dak kata ketho kend margi chuth. Kata kamano, Muma wacho ni “dhako kik pog dak gi chwore” to “dichwo ok onego owe chiege.” (1 Jo-Korintho 7:10, 11) Nitie gik moko ma nyalo chuno dichwo gi dhako mondo opog dak. Kata kamano, mano en gima onego okaw mapek. To nade wach ketho kend chuth? Muma nyiso ni gima nyalo miyo dichwo gi dhako oketh kendgi chuth en ka dichwo kata dhako onindo gi ng’at mopogore gi jaode.—Mathayo 19:9.
GIMA NYASAYE DWARO NI JONYUOL OTIM
11. En ang’o ma nyithindo dwaroga moloyo?
11 Un jonyuol, manyuru thuolo moromo mar bedo gi nyithindu. Nyithindo dwaroga ahinya bedo gi jonyuolgi moloyo gimoro amora. Dwarore ni in kaka janyuol ikonygi ng’eyo Jehova gi chikene.—Rapar mar Chik 6:4-9.
12. Ang’o ma jonyuol onego otim mondo girit nyithindgi?
12 Piny ma Satan lochoeni medo bedo marach. Nitie joma dwaro hinyo nyithindi, kata mana wuondogi mondo ginind kodgi. To e ma pod iyudo ni tek ne jonyuol moko wuoyo gi nyithindgi e wi weche mag nindruok. Dwarore ni jonyuol onyis nyithindgi ni nitie joma kamago, kendo gikonygi ng’eyo kaka ginyalo tang’ kodgi. Un jonyuol, nyaka urit nyithindu mondo kik gimoro hinygi. *—1 Petro 5:8.
13. Jonyuol nyalo puonjo nyithindgi e yo mane?
13 Jonyuol nigi ting’ mar konyo nyithindgi mondo gibed gi timbe mabeyo. Ere kaka inyalo timo kamano? En adier ni dwarore ni ipuonj nyithindi. Kata kamano, ok onego ibed mager kodgi mokalo tong’ sama irieyogi. (Yeremia 30:11, Luo, 1976) Omiyo, kik ikum nyithindi sama pod iyi owang’. Wecheni ok onego obed ‘ma chwoyo chuny ji kaka ligangla’ kendo ma nyalo hinyo nyithindi. (Ngeche 12:18) Puonj nyithindi gimomiyo onego gibed joma nigi luor.—Jo-Efeso 6:4; Jo-Hibrania 12:9-11; som Weche Momedore namba 30.
GIMA NYASAYE DWARO NI NYITHINDO OTIM
14, 15. Ang’o momiyo nyithindo onego owinj jonyuolgi?
14 Yesu ne timo gik ma moro Wuon mare kinde duto, kata mana e kinde ma ne ok yot timo kamano. (Luka 22:42; Johana 8:28, 29) E yo ma kamano bende, Jehova dwaro ni nyithindo owinj jonyuolgi mana kaka Yesu notimo.—Jo-Efeso 6:1-3.
15 Un nyithindo, ng’euru ni sama uwinjo jonyuolu kata mana sama uneno ni timo kamano tek, umoro Jehova kaachiel gi jonyuolu. *—Ngeche 1:8; 6:20; 23:22-25.
16. (a) Satan tiyo gi yore mage mondo otem nyithindo otim gik maricho? (b) Ang’o momiyo ber ka wayiero osiepe mohero Jehova?
16 Jachien nyalo temi kotiyo gi osiepeni kata nyithindo weteni mondo itim gik maricho. Ong’eyo ni ka nyithindo weteni e ma temi, biro bedoni matek tamori. Kuom ranyisi, Dina ma ne en nyar Jakobo nomako osiep gi joma ne ok ohero Jehova. Mano nokelone chandruoge mang’eny kaachiel gi joodgi. (Chakruok 34:1, 2) Ka in gi osiepe ma ok ohero Jehova, ginyalo ywayi mondo itim gik ma Jehova osin-go, to mano biro kelo lit mang’eny ne in, joodu, kod Jehova. (Ngeche 17:21, 25) Mano e momiyo ber ka imanyo osiepe mohero Jehova.—1 Jo-Korintho 15:33.
UNYALO DAK GI KUWE KOD MOR E ODU
17. En ting’ mane ma ng’ato ka ng’ato e ot nigo?
17 Ka joot te luwo kaka Jehova chikogi, ginyalo geng’o chandruoge mang’eny. Omiyo, ka in ng’ama dichwo her chiegi kendo nyis mano gi timbeni. Ka in ng’ama dhako, bolri ne chwori kendo nyise luor kiluwo ranyisi mar dhako ma iwuoyo kuome e Ngeche 31:10-31. Ka in janyuol, puonj nyithindi hero Nyasaye. (Ngeche 22:6) Un wuone, tauru uteu “e yo maber.” (1 Timotheo 3:4, 5; 5:8) To un nyithindo winjuru jonyuolu. (Jo-Kolosai 3:20) Ng’e ni ng’ato ka ng’ato e ot nyalo ketho, kuom mano, ka itimo gima ok kare, bolri kendo ikwa ng’wono. Adier en ni Muma oting’o puonj ma nyalo konyo ng’ato ka ng’ato e ot.
^ par. 12 Weche momedore ma nyalo konyi kaka dirit nyithindi yudore e buk mar Jifunze Kutoka kwa Mwalimu Mkuu, mogo gi Joneno mag Jehova, e sula mar 32.
^ par. 15 Nyathi ok onego otim gima janyuolne nyise ni otim ka po ni gino ketho chik Nyasaye.—Tich Joote 5:29.


text:
Ododo me 32: Pwod 10
NEN cal magi. Gin ducu ki acel acel nyuto pwod ma Jehovah okelo i kom jo Ejipt. I cal me acel itwero neno Aron ka goyo Kulu Nail ki odoone. I kare ma ogoyo, pii ma i kulu-ni olokke odoko remo. Rec oto, ci kulu odoko mangwe.
Ma lubo meno, Jehovah omiyo ogwal okatti woko ki i Kulu Nail. Gin onongo gitye ka ducu—i keno, jami me tedo, i kabuto pa dano—ka ducu. I kare ma ogwal magi guto, Luejipt gucoko gudurogi lipim, ci omiyo piny ducu odoko mangwe.
Ci Aron ogoyo ngom ki odoone, ci apwa olokke odoko lakucukucu. Magi obedo kit gin mogo matino tino ma gituk ci gikayo dano. Lakucukucu-ni aye obedo pwod me adek i lobo Ejipt.
Pwod mukene-ni ducu dong wano Luejipt keken, pe wano Luicrael. Pwod me angwen obedo lwango madongo ma gucore gupongo odi pa Luejipt ducu. Pwod me abic opoto i kom lee. Pol dyangi ki romi kacel ki dyegi pa Luejipt guto woko.
Ma lubo man, Moses ki Aron gukwanyo buru ci guyuyo malo i yamo. Ci buru-ni okelo bur maraco i kom dano wa ki lee. Man obedo pwod me abicel.
I nge meno Moses oilo cinge malo i polo, ci Jehovah ocwalo kot mamor matek dok ma cwer ki pee. Man obedo pee mucwer marac adada ma pud dong loyo i lobo Ejipt.
Pwod me aboro obedo lwak bonyo mapol adada. Ma naka con, nyo cakke i kare meno, bonyo pud peya obedo madwong makato meno. Gucamo gin ducu ma pee pe obalo.
Pwod me abongwen obedo colpiny. Pi nino adek piny macol licuc oumo lobo woko ducu, ento ka ma Luicrael kwo iye piny obedo gire maleng.
Me giko, Lubanga owaco ki jone ni gukir remo latin dyel nyo latin romo i kom okar me doggola. Ci lamalaika pa Lubanga okato ki i dye Ejipt. Ka lamalaika-ni oneno remo-ni, ci pe neko ngatti mo i ot meno. Ento i odi ducu ma remo onongo pe i okar doggolagi, lamalaika pa Lubanga oneko lutino kayo ducu, pa dano ki pa lee. Man aye obedo pwod me 10.
I nge pwod man me agikki-ni, Parao owaco ki Luicrael me a woko. Jo pa Lubanga ducu onongo dong guyubbe woko me wot, dok i dyewor meno kikome gin gucako wotgi me a woko ki i Ejipt.
Nia cura 7 nio wa i 12.
Peny
- Tit kong pwod adek mukwongo ma Jehovah okelo i kom Ejipt kun itiyo ki cal ma ginyuto kany-nyi.
- Apokapoka ango ma obedo i kin pwod adek mukwongo ki pwod mogo mukene-ni?
- Pwod me angwen, abic, ki me abicel obedo ngo?
- Tit kong kit pwod me abiro, me aboro ki me abongwen.
- Ngo ma Jehovah otito ki Luicrael me timo ma peya pwod me apar obino?
- Pwod me apar obedo ngo, dok ngo ma otimme iye?
Peny mukene
- Kwan Nia 7:19 8:23.
Kadi bed ajwagi ma i Ejipt ma gitimo tango guporo tango pa Jehovah aryo mukwongo-ni, ento ngo ma dong guyee inge tango mutimme me adekke? (Nia 8:18, 19; Mat. 12:24-28)
Pwod me angwen onyuto kero pa Jehovah me gwoko jo-ne nining, dok ngeyo man weko jo pa Lubanga giwinyo nining kit ma gitye ka kemme ki "twon can madit atika” ma tye ka bino-ni? (Nia 8:22, 23; Yabo. 7:13, 14; 2 Tekwaro 16:9)
- Kwan Nia 8:24; 9:3, 6, 10, 11, 14, 16, 23-25; ki 10:13-15, 21-23
Dul aryo mene ma Pwod Apar-ni onyuto gorogi ka maleng, dok man gudo tamwa nining kombeddi i kom dul meno? (Nia 8:10, 18, 19; 9:14)
Nia 9:16 konyowa nining me niang pingo Jehovah oweko Catan obedo tye wa kombeddi? (Rom. 9:21, 22)
- Kwan Nia 12:21-32.
Kare me Kato oweko larre otwere bot jo mapol nining, dok Kato meno onongo cimo pi gin ango mukene? (Nia 12:21-23; Jon 1:29; Rom. 5:18, 19, 21; 1 Kor. 5:7)


text:
Ododo me 12: Dano Gitye ka Gero Ot Madit Mabor
MWAKA mapol okato. Awobe pa Nua gunywalo lutino mapol. Lutinogi gudongo ci gunywalo lutino mukene dok gumedo. Cutcut dano odoko mapol i lobo.
Ngat acel ki i kin jo magi kilwongo nyinge ni Nimulodi wod pa lakwar Nua. En obedo laco ma kite rac ma onongo dwaro dok neko lee medo wa ki dano. Nimulodi bene okette kene me doko kabaka me loyo jo mukene. Lubanga onongo pe maro Nimulodi.
I kare meno dano ducu onongo giloko leb acel keken. Nimulodi onongo mito ni egwok gin ducu kacel wek elogi. Ci ingeyo gin ma en otimo? En owaco ki dano ni guyub boma madit ki ot madit mabor iye. Nen-gi i cal gitye ka goyo matafali.
Lubanga Jehovah onongo iye pe yom pi gedo man. Lubanga onongo mito ni dano guket gubed i wi lobo ducu. Ento gin dano guwacci: ‘Wubin! Wek wageru boma madit ki ot madit mabor o malo wa i polo. Ci nyingwa biywek!’ Jo magi onongo gimito yweka pigi ken-gi, pe pi Lubanga.
Pi meno Lubanga omiyo guweko gero ot mabor-ri woko. Ingeyo kit ma en otimo kwede? Oweko dano gucako loko leb mapatpat atura, ma ka loko leb acel keken. Lugedo onongo dong pe giniang i kin-gi keken-gi. Man aye gin ma omiyo gilwongo bomagi madit-ti ni Babel, nyo Babilon, ma te lokke ni “Anyobanyoba.”
Dano dong gucako a woko ki i Babel. Dul dano mapatpat ma giloko leb marom aroma gua gucito ka kwo kacel i kabedo mapatpat mukene i lobo.
Acakki 10:1, 8-10; 11:1-9.
Peny
- Nimulodi obedo anga, dok Lubanga kono onongo tamo nining i kome?
- I cal-li, pingo dano onongo gitye ka goyo matafali?
- Pingo Jehovah cwinye pe obedo yom pi tic me gedo meno?
- Lubanga ojuko gedo me ot meno ma wiye ocudo malo-ni nining?
- Boma meno onongo gilwongo ningo, dok nying meno onongo tyen lokke ngo?
- Ngo ma otimme i kom dano i kare ma Lubanga odwalo te-lebgi?
Peny mukene
- Kwan Acakki 10:1, 8-10.
Lakodi kit ango ma Nimulodi onyuto, dok man cikowa nining? (Car. 3:31)
- Kwan Acakki 11:1-9.
Tam ango ma onongo tye i gero ot ma wiye ocudo malo-ni, dok ngo ma oweko yub meno onongo pe twero cobbe? (Acak. 11:4; Car. 16:18; Jon 5:44)


text:
Be Yesu en Nyasaye Manyalo Duto?
Dwoko ma Muma Chiwo
Joma kwedo Yesu ne wacho ni notimre ni orom gi Nyasaye. (Johana 5:18; 10:30-33) Kata kamano, Yesu ne ok otemo wacho ni orom gi Nyasaye Manyalo Duto. Nowacho niya: “
Wuora duong’ moloya.”—Johana 14:28.
Jolup Yesu ne ok nene kaka ng’at maromre gi Nyasaye Manyalo Duto. Kuom ranyisi, bang’ ka ne osechier Yesu, jaote Paulo nondiko ni Nyasaye “
ne omiye migawo ma malo moloyo.” Mano nyiso maler ni Paulo ok noyie ni Yesu e Nyasaye Manyalo Duto. To ka dine Yesu en Nyasaye, ere kaka Nyasaye ne nyalo miye migawo ma malo moloyo? —Jo-Filipi 2:9.


text:
SULA MAR AUCHIEL
Jomotho Ni Kanye?
1-3. Gin penjo mage ma ji penjorega e wi tho, to gin dwoko mage ma dinde mathoth chiwoga?
NYASAYE singonwa e Muma ni kinde biro ma “tho ok nobedie kendo.” (Fweny 21:4) E Sula mar 5, ne wapuonjore ni wanyalo dak nyaka chieng’ nikech Yesu nothonwa. Kata kamano, ji pod tho. (Eklesiastes 9:5) Omiyo, achiel kuom penjo madongo ma wanyalo penjore en niya, Be jomotho ong’eyo gimoro amora?
2 Mano en penjo ma dwaher ng’eyo ahinya sama ng’at mwahero otho. Wanyalo penjore kama: ‘Odhi kanye? Be onenowa? Be onyalo konyowa? Be wabiro nene kendo?’
3 Dinde mathoth nigi dwoko mopogore opogore e wi penjogo. Dinde moko puonjo ni ka ng’ato otho ka en ng’at maber, to odhi e polo, to ka en ng’at marach to odhi e mach. Moko puonjo ni ka ng’ato otho to olokore chuny kae to odhi dak gi joggi ma nosetho. Moko to puonjo ni ka ng’ato osetho mong’adne bura, inyuole kendo, to inyalo nyuole ka en dhano machielo kata le.
4. En paro mane ma dinde nigo e wi tho?
4 Nyalo nenore ni dinde nigi puonj mopogore opogore e wi wach tho. Kata kamano, chiegni ni giduto gin gi paro achiel. Gipuonjo ni ka dhano otho, to nitie gimoro kuome ma pod dhi nyime bedo mangima. Be mano en adier?
JOMOTHO NI KANYE?
5, 6. Be jomotho ong’eyo gimoro amora?
5 Jehova e ma ong’eyo gima timorega ne ng’ato kotho. Onyisowa ni ka ng’ato otho, to ngimane orumo. Omiyo, sama ng’ato otho, onge gima ong’eyo kendo ok odhi nyime dak kamoro amora. * Sama ng’ato otho, ok onyal neno, ok onyal winjo, kata paro gimoro amora.
6 Solomon nondiko ni ‘jomotho ok ong’eyo gimoro.’ Ok ginyal herowa kata sin kodwa. Bende, ‘onge tich, kata lony kata ng’eyo gimoro kata rieko, e liel’ kama gintiere. (Som Eklesiastes 9:5, 6, 10.) Zaburi 146:4 bende wacho ni sama ng’ato otho, ‘gima oparo olal alala.’
WACH MA YESU NOWACHO E WI THO
7. Ang’o ma Yesu nowacho e wi tho?
7 Ka ne Lazaro otho, Yesu nonyiso jopuonjrene niya: “Lazaro osiepwa nindo.” Kata kamano, Yesu ne ok wach ni Lazaro yueyo ayueya. Noleronegi niya: “Lazaro otho.” (Johana 11:11-14) Omiyo, Yesu nopimo tho gi nindo. Ne ok owacho ni Lazaro nie polo, kata ni en gi joggi moko ma ne osetho. Bende, ne ok owacho ni isando Lazaro e mach kata ni onyuole ka en dhano machielo kata le. Noneno Lazaro kaka ng’at ma nindo matut. Ndiko moko pimo tho gi nindo matut. Muma wacho ni ka ne oneg Stefano “ne onindo e tho.” (Tich Joote 7:60) Jaote Paulo bende nondiko e wi Jokristo moko kowacho ni Jokristogo ne “osenindo e tho.”—1 Jo-Korintho 15:6.
8. Wang’eyo nade ni Nyasaye ne ok ochueyo dhano mondo otho?
8 Be Nyasaye nochueyo Adam gi Hawa mondo gibi githo bang’e? Ok en kamano! Jehova nochueyogi mondo gidag nyaka chieng’ ma ok gituore. Nochueyo dhano gi gombo mar dak nyaka chieng’. Onge janyuol ma digomb neno nyithindgi ka ti kae to gikone githo. Jehova bende ok mor neno ka wati kendo watho. Ka kuom adier Nyasaye nochueyo dhano mondo gidag nyaka chieng’, kare ang’o momiyo dhano tho?
ANG’O MOMIYO DHANO THO?
9. Ang’o momiyo chik ma ne Jehova omiyo Adam gi Hawa ne ok tek luwo?
9 Jehova nonyiso Adam e puodho mar Eden kama: “Kuom olemb yedhe duto inyalo chamo achama: to olemb yath makelo ng’eyo ber gi rach, kik icham: nikech e ndalo michamogo, tho to initho.” (Chakruok 2:9, 16, 17) Luwo chikno ne ok tek. Jehova e ma nochueyo Adam gi Hawa, omiyo nong’eyo gima ne nyalo konyogi. Ne en gi ratiro mar nyisogi gima ber kod gima rach. Dine giluwo chikno, dine ginyiso ni giriwo lwedo loch mar Jehova. Bende, dine ginyiso ni gigoyone erokamano kuom gik moko duto ma ne omiyogi.
10, 11. (a) Ere kaka Satan nomiyo Adam gi Hawa oketho chik Nyasaye? (b) Ang’o momiyo wanyalo wacho ni onge gima ne nyalo mono Adam gi Hawa luwo chik Nyasaye?
10 Gima lit en ni, Adam gi Hawa ne otamore luwo chik Jehova. Satan nopenjo Hawa kama: “Mano adieri koso, Nyasaye osewacho, Kik ucham kuom yien duto ma ni e puodho?” Hawa nodwoke niya: “Chamo olemb yien me puodho to wanyalo chamo: to kuom olemb yath ma ni e dier puodho, Nyasaye osewacho niya, Kik ucham kuome, kata mule kik umule, dipo kutho.”—Chakruok 3:1-3.
11 Satan nowacho ne Hawa kama: “Ok unutho ngang’: to Nyasaye ong’eyo ka e chieng’no muchame, wang’u noyepi, mi nubedi ka Nyasaye, kung’eyo mabeyo gi maricho.” (Chakruok 3:4-6) Satan ne dwaro ni Hawa opar ni ne onyalo yiero timo gimoro amora modwaro, bed ni gino rach kata ber. Satan ne ok owacho ne Hawa adiera e wi gima ne dhi timorene koketho chik Nyasaye. Nowachone ni ne ok odhi tho kochamo olemb yadhno, omiyo Hawa nochamo olemono kendo nomiyo chwore bende mochamo. Adam gi Hawa nong’eyo maler ni Jehova nokwerogi ni kik gicham olemono. Sama ne gichamo olemono, ne ginyiso ni gitamore luwo chik ma ne ok tek luwono. Bende, ne ginyiso ni ok gimiyo Wuon-gi manie polo luor. Onge gima ne ginyalo wacho ni nomonogi luwo chikno.
12. Ang’o momiyo en gima rach ni Adam gi Hawa ne ok oluwo chik Jehova?
12 Mano kaka ne en gima rach ni jonyuolwa mokwongo ne ok onyiso Jachuechgi luor! Inyalo winjo nade ka itiyo matek mondo ipidh wuodi gi nyari, bang’e to gitamore winjo wachni? Donge wachno nyalo nyoso chunyi?
13. Ka ne Jehova owacho ne Adam ni “inidogi ni buru,” mano ne tiende ang’o?
13 Nikech Adam gi Hawa notamore luwo chik Jehova, ne gilalo thuolo mar dak nyaka chieng’. Jehova nonyiso Adam niya: “In buru, kendo inidogi ni buru.” (Som Chakruok 3:19.) Mano ne nyiso ni Adam ne dhi bedo buru kendo, tiende ni ne odhi bedo maonge. (Chakruok 2:7) Bang’ Adam timo richo, notho kendo koro ne oonge.
14. Ang’o momiyo dhano tho?
14 Ka dine bed ni Adam gi Hawa owinjo Nyasaye dikoro pod gingima. To nikech ne gitamore winje, mano nomiyo gitimo richo kendo gikone ne githo. Richo chal ka tuo marach ma ne jonyuolwa mokwongo omiyowa. Waduto nonyuolwa ka wan joricho, to mano emomiyo watho. (Jo-Rumi 5:12) Kata kamano, mano ok e gima Nyasaye nochano ne dhano. Nyasaye ne ok dwar ni dhano otho, to mano emomiyo Muma luongo tho ni “jasigu.”—1 Jo-Korintho 15:26.
NG’EYO ADIERA E WI THO KONYOWA
15. Ere kaka ng’eyo adiera e wi tho konyowa?
15 Ng’eyo adiera e wi tho konyowa mondo kik waluw paro moko ma ok kare. Muma puonjowa ni jomotho ok winj malit kendo gionge gi kuyo. Ok wanyal wuoyo kodgi mana kaka gin bende ok ginyal wuoyo kodwa. Ok wanyal konyo jomotho mana kaka gin bende ok ginyal konyowa. Ok ginyal hinyowa, omiyo ok onego waluorgi. Kata kamano, dinde mang’eny wachoga ni jomotho pod ngima kamoro kendo ni wanyalo konyogi mana ka wagolo pesa ma wamiyo jodolo kata joma jomoko neno ni jomaler. To ka wang’eyo adiera e wi tho ok bi wuondwa gi miriambo manonogo.
16. En miriambo mane ma dinde mathoth puonjo e wi jomotho?
16 Satan tiyo gi dinde mag miriambo mondo owuondwa kendo omi wapar ni jomotho pod ngima. Kuom ranyisi, dinde moko puonjo ni nitie gimoro kuomwa ma dhi nyime dak kamoro machielo ka watho. Be mano e gima ipuonjo e din maru, koso ipuonjoga gima Muma wacho e wi jomotho? Satan tiyo gi miriambo mondo ogol ji kuom Jehova.
17. Ang’o momiyo puonj mar ni jo maricho iwang’o e mach en gima nyiso Jehova achaya maduong’?
17 Gima dinde puonjo e wi tho nyalo buogi ahinya. Kuom ranyisi, moko puonjo ni joma richo ibiro sand e mach nyaka chieng’. Mano en achaya maduong’ ma ginyiso Jehova. Ok onyal yie mondo ji osandre e yo ma kamano! (Som 1 Johana 4:8.) Inyalo neno nade ng’at ma kumo nyathine kuom wang’o lwet nyathineno e mach? Ibiro nene ka ja mahundu. Ok digomb bedo osiep ng’at ma kamano kata matin. To mano e yo ma Satan dwaro ni wanego Jehova.
18. Ang’o momiyo ok onego waluor jomotho?
18 Dinde moko puonjo ni jomotho bedoga chunje. Dindego puonjo ni nyaka wami chunjego luor nikech ginyalo bedo osiepewa ma nyalo konyowa kata bedo jo wasikwa ma nyalo hinyowa. Ji mang’eny oyie gi miriambono. Giluoro jomotho kendo gilamogi kar lamo Jehova. Ng’e ni jomotho ok nyal winjo kata neno gimoro amora, omiyo ok onego waluorgi. Jehova e Jachuechwa. En e Nyasaye madier kendo en kende e monego walame.—Fweny 4:11.
19. Ere kaka ng’eyo adiera e wi tho konyowa?
19 Ka wang’eyo adiera e wi tho, mano biro konyowa mondo kik wuondwa gi puonj mag miriambo ma dinde puonjo. Kendo adierani konyowa winjo tiend singo mabeyo ma Jehova osingonwa. Singogo mulo ngimawa ma sani kod ngimawa ma kinde mabiro.
20. Wabiro puonjore ang’o e sula ma luwo mae?
20 Jatich Nyasaye moro miluongo ni Ayub nopenjo niya: “Ka dhano otho, nobed mangima kendo koso?” (Ayub 14:14) Be ng’at mosetho nyalo bedo mangima mochak odag kendo? Duoko ma Nyasaye miyowa kotiyo gi Muma moro chuny ahinya. Wabiro neno dwokono e sula ma luwo mae.
^ par. 5 Jomoko paroga ni chuny dhano ok tho. Inyalo somo Weche Momedore namba 17 kod 18.
Puonjri Weche Momedore
OHINGA MAR JARITO (GOCHO MAR PUONJRUOK)
Nyagruok gi Lit Ka Jaodi Otho
Lit ma ng’ato bedogo ka jaode otho en gima lich miwuoro kendo ok rum piyo. Ne ane kaka geno mar chier mayudore e Wach Nyasaye miyowa hoch.


text:
Sigana mar 12: Dhano Gero Gorofa Maduong’
HIGINI mang’eny ne okalo. Yawuot Noa ne nigi nyithindo mang’eny. To nyithindgi ne odongo ma onyuolo nyithindo mamoko. Bang’ kinde matin ji ne obedo mang’eny e piny.
Achiel kuom jogi ne en nyakwar Noa miluongo ni Nimrod. Ne en ng’at marach ma ne jadwar manego le koda dhano. Nimrod bende ne oketore ruoth e wi jomoko. Nyasaye ne ok ohero Nimrod.
Ji duto e ndalono ne wacho dhok achiel. Nimrod ne dwaro choko ji duto kanyachiel mondo obed jatendgi. Koro, be ing’eyo gima ne otimo? Ne onyiso ji mondo oger dala ma nigi gorofa maduong’. Ne ane e pichani ka giloso matofali.
Jehova Nyasaye ne ok mor kod gima ne gigero. Nyasaye ne dwaro ni mondo ji okere odagi e piny ngima. Kata kamano, ji ne owacho: ‘Biuru, wageruru pacho kod gorofa ma wiye chopo nyaka e polo, kendo mondo walos nyingwa!’ Ji ne dwaro miyore luor giwegi kar miyo Nyasaye duong’.
Kuom mano, Nyasaye ne ok oyie ni ji mondo oger gorofano. Bende ing’eyo kaka ne otimo? Apoya nono, ne ochocho dhok ma ji ne wacho, ma ji ochako wacho dhok mopogore opogore kar wacho dhok achiel. Jogedogo koro ne ok winjore e dhok. Mano e momiyo dalagino ne oluong ni Babel, kata Babulon, matiende ni “Chochni.”
Ji koro ne ochako kere ka giwuok e Babel. Jogo ma ne wacho dhok machal ne owuok odhi chako dak kuonde mopogore opogore e piny.
Chakruok 10:1, 8-10; 11:1-9.
Penjo
- Nimrod ne en ng’a, to Nyasaye ne nene nade?
- E pichano, ang’o momiyo ji ne loso matofali?
- Ang’o momiyo Jehova ne ok mor gi tij gedono?
- Nyasaye ne ochungo tij gero gorofano nade?
- Dalano ne iluongo nang’o, to tiend nyingno ne en ang’o?
- Ang’o ma ne otimore ni ji ka Nyasaye ne ochocho dhok ma ne giwacho?
Penjo mamoko
- Som Chakruok 10:1, 8-10.
Nimrod ne nikod kido machalo nade, to mano miyowa siem mane? (Nge. 3:31)
- Som Chakruok 11:1-9.
Ang’o momiyo ji ne gero gorofano, to tij gedono ne nyaka kethore nikech ang’o? (Chak. 11:4; Nge. 16:18; Joh. 5:44)


text: 12 Kendo nochako wuoyo kodgi kotiyo gi ngeche niya: “Ng’at moro nopidho puoth mzabibu kendo nogero chiel molwore, mi nokunyo bur mar biyo divai, kendo nogero ot ma rabora mar ng’icho; eka noketo puodhono e lwet jopur ma chule, kae to nodhi wuoth e piny moro mabor.2 Ka kinde ma olemo nyakie nochopo, nooro misumba moro mondo odhi okel moko kuom olemo mag puoth mzabibuno koa kuom jopurgo.3 To jopurgo ne omake mi gigoye, kendo ne giriembe gi lwete nono.4 Nooro kendo misumba machielo irgi, to mano ne gigoyo wiye kendo ne gitimone timbe achaya.5 Eka nooro misumba machielo, to en ne ginege, kendo nooro mamoko mang’eny, to moko kuomgi ne gigoyo, to moko ne ginego.6 Pod nodong’ gi ng’at moro achiel ma en wuode mohero. Ne oore irgi mogik kowacho niya, ‘Gibiro miyo wuoda luor.’7 To jopurgo nowacho e kindgi kama, ‘Mani e jal ma puodhoni biro dong’ne kaka pok. Biuru, wanegeuru mondo eka pokne obed marwa.’8 Omiyo, ne gimake mi ginege kendo ne giwite oko mar puoth mzabibuno.9 Ang’o ma wuon puoth mzabibuno biro timo? Enobi mi noneg jopurgo kae to ochiwo puoth mzabibuno ne jomamoko.10 Ok ne usomo wach manie Ndiko ma wacho ni: ‘Kidi ma jogedo ne otamore, kidino osebedo kidi maduong’ moriwo kor ot.11 Mani osetimore kokalo kuom Jehova kendo en gima ber miwuoro e wang’wa’?”12 Nikech mano, ne gidwaro make to ne giluoro oganda nimar ne ging’eyo ni nogoyo ngerono kuomgi. Omiyo, ne giweye mi gidhi.13 Bang’ mano, ne giorone moko kuom Jo-Farisai kod jolup Herode mondo gimake gi wach moa e dhoge.14 Ka jogo nochopo, ne giwachone kama: “Japuonj, wang’eyo ni in ja adier kendo ni ok iluoro wang’ ng’ato nimar ok ing’i dhano gi kaka onenore gi oko to ipuonjo yor Nyasaye gadier. Be chulo osuru ne Kaisar en gima owinjore gi chik, koso ok owinjore?15 Be onego wachul, koso ok onego wachul?” Nikech nong’eyo wuondruokgi, nokonegi niya: “Ang’o momiyo utema? Kelnauru dinari mondo ane.”16 Ne gikelone dinari achiel mopenjogi kama: “Kido gi ndiko man kuomegi gin mag ng’a?” Ne gidwoke niya: “Gin mag Kaisar.”17 Eka Yesu nowachonegi kama: “Chuluru Kaisar gige Kaisar, to gige Nyasaye ne Nyasaye.” Mi ne gihum kode.18 Koro Jo-Sadukai ma wacho ni chier onge nobiro ire mi gipenje niya:19 “Japuonj, Musa nondikonwa ni ka owadgi ng’ato otho moweyo chiege chien to ok oweyo nyathi, owadgi onego okaw chiegeno mondo onyuolnego nyithindo.20 Ne nitie owete moko abiriyo. Mokwongo nokendo dhako, to kane otho, ok noweyo nyathi.21 Kendo mar ariyo ne okende, to ne otho ma ok oweyo nyathi, kendo mar adek bende mana kamano.22 Mi owete abiriyogo ok noweyo nyathi moro amora. Gikone, dhakono bende ne otho.23 E chier, dhakono nobed chi ng’a? Nimar nosebedo chi owete abiriyogo.”24 Yesu nodwokogi niya: “Donge ma e momiyo parou ok ni kare, nimar ok ung’eyo Ndiko kata teko mar Nyasaye?25 Nikech e kinde ma ginichier a kuom joma otho, chwo ok kend, kendo mon bende ok chiw e kend, to gibedo kaka malaike e polo.26 To kuom wach chiero joma otho, donge usesomo e bug Musa e sigand bungu mar kuthe, ni Nyasaye nowachone ni: ‘An e Nyasach Ibrahim, Nyasach Isaka, kendo Nyasach Jakobo’?27 En Nyasach joma ngima, to ok Nyasach joma otho. Parou ok ni kare chuth.”28 Achiel kuom jondiko ma noyudo osebiro kendo ma nowinjo ka gimino wach kode, nong’eyo ni nosedwokogi e yo maber, mi nopenjo Yesu niya: “En chik mane mokwongo ne mamoko duto?”29 Yesu nodwoko kama: “Mokwongo en ni, ‘Winjuru, A Israel, Jehova Nyasachwa en Jehova achiel,30 kendo nyaka iher Jehova Nyasachi gi chunyi duto, gi ngimani duto, gi pachi duto, kendo gi tekoni duto.’31 Mar ariyo e ma, ‘Nyaka iher wadu kaka iherori iwuon.’ Onge chik machielo maduong’ moloyo ariyogi.”32 Jandikono nowachone niya: “Japuonj, iwacho kare ka luwore gi adiera, ‘En Achiel, kendo onge machielo mak mana en’;33 kendo wacho ni ng’ato ohere gi chunye duto, gi ng’eyone duto, kod gi tekone duto, kendo wacho ni ng’ato oher wadgi kaka oherore owuon, en gima duong’ moloyo chiwo duto miwang’o pep kaka ogolgino kod misengni duto.”34 Eka Yesu ka noseng’eyo ni jalo nodwoko e yo mariek, nokone kama: “Ok ibor gi Pinyruodh Nyasaye.” To onge ng’at ma ne nigi chir mar penje kendo.35 Kata kamano, sama Yesu ne dhi nyime gi puonjo e hekalu nowacho niya: “Obet nade ni jondiko wacho ni Kristo en wuod Daudi?36 Kokalo kuom roho maler, Daudi owuon noluwo kama, ‘Jehova nowacho ne Ruodha niya: “Bed e bada korachwich nyaka chop aket wasiki e bwo tiendi.”’37 Ka Daudi owuon luonge ni Ruodha, ere kaka onyalo bedo wuode?”Kendo oganda mang’ongo ne winje gi ilo.38 Eka nodhi nyime puonjo kowacho niya: “Tang’uru gi jondiko ma dwaro wuotho koni gi koni ka girwako kandho kendo ma dwaro ni ji omosgi ka dhialogi e chirni,39 kendo ma dwaro kombe ma nyime e sunagoke kod kuonde moyiedh mogik e nyasi.40 Giyako ute mond liete, kendo gilamo lamo maboyo mana ni mondo ji onegi. Jogi noyud kum magerie moloyo.”41 Eka nobet piny kama nonyalo nenoe sanduge mag keno, mi nochako ng’iyo kaka oganda ne luto pesa e sanduge mag kenogo, to jomwandu mang’eny ne luto pesa mang’eny ma mingli.42 Koro chi liel moro modhier nobiro kendo noluto pesa ma mingli ariyo ma nigi nengo matin ahinya.43 Omiyo, noluongo jopuonjrene ire mowachonegi niya: “Adier awachonu ni, chi liel modhierni oseluto moloyo jogi duto ma a oluto pesa e sanduge mag kenogo.44 Nikech giduto giluto koa kuom gigegi momedore, to en, kata obedo ni odhier, oseluto duto ma dokonyrego e ngimane.”


text:
Ododo me 108: I Gudo ma Cito Damaciko
INGEYO anga ma obuto piny i ngom-mi? Meno Caulo. Po ni, en aye ogwoko bongo pa jo ma gucelo Citefano ki gweng. Nen kong dero matar tutwal-li! Ngo mono ma tye ka timme?
I kare ma dong kineko Citefano, Caulo otelo wi jo me dwaro lulub kor Yecu me wanogi. En donyo i ot ki ot ci ywayogi woko ka bologi i mabuc. Pol lupwonnye guringo i boma mukene ci gucako tito lok me “kwena maber” kunnu. Ento Caulo ocito i boma mukene me yenyo lulub kor Yecu. Kombeddi en dong tye i yo me cito Damaciko. Ento, ki i yo, man aye gin me aura ma otimme:
Dero mo oryeny atura ki i polo omenyo kom Caulo. En opoto i ngom, kit ma waneno kany-nyi. Ci dwan mo owaco ni: ‘Caulo, Caulo! Pingo itye ka wanna?’ Jo ma gitye kacel ki Caulo guneno dero-ni dok guwinyo dwan-ni, ento pe giniang gin ma gitye ka waco.
Caulo openyo ni: ‘Rwot, in anga?’
Dwan-ni owaco ni: ‘An Yecu, ma itye ka wano-ni.’ Yecu owaco man pien ka Caulo wano lulub kor Yecu, ci Yecu winyo calo gitye ka wano en kikome.
Caulo kombeddi dong openyo ni: ‘Rwot, omyero atim ango?’
Yecu owaco ni: ‘A malo icit i Damaciko. Kunnu gibititti gin ma myero itim.’ Ka Caulo oa malo ci oyabo wange, en pe romo neno gin mo. Wange oto woko! Pi meno jo ma tye kwede gupeye ki cing ci gutere Damaciko.
Yecu dong oloko ki ngat acel i kin lupwonnyene ma i Damaciko, kun owaco ni: ‘A malo, Anania. Cit i gudo ma gilwongo ni Atir. Peny pi laco mo ma nyinge Caulo i ot pa Juda. An ayero en me bedo laticca mapat.’
Anania oye wot. I kare ma orwatte ki Caulo, en oketo cinge i kome ci owaco ni: ‘Rwot ocwala ni wek wangi oyabbe odoco dok ni ipong ki cwiny maleng.’ Cutcut gin mo ma apada calo nge pok rec opoto ki i wang Caulo, ci en dok ocako neno piny odoco.
Gitiyo ki Caulo i yo mapol tutwal me lok ki dano me rok mapol. En odoko lakwena Paulo, ma wabingeyo lok mapol i kome. Ento mukwongo, kong wanenu gin ma Lubanga ocwalo Petero ni otim.
Tic pa Lukwena 8:1-4; 9:1-20; 22:6-16; 26:8-20.
Peny
- Gin ango ma Caulo otimo i kare ma dong guneko Citefano woko?
- I kare ma Caulo tye ka wot me cito i Damaciko, gin aura ango ma otimme?
- Gin ango ma Yecu owaco ni Caulo otim?
- Cik ango ma Yecu ociko ki Anania, dok Caulo ocako neno piny odoco nining?
- Nying ango ma dok Caulo ngene kwede, dok gitiyo ki en nining?
Peny mukene
- Kwan Tic pa Lukwena 8:1-4.
Aunauna marac ma odiyo kacokke ma nongo ocakke manyen ni otiyo me konyo nyayo niye me ada pa Lukricitayo nining, dok gin ma rom ango ma otimme i kare man? (Tic 8:4; Ic. 54:17)
- Kwan Tic pa Lukwena 9:1-20.
Tic adek ango ma Yecu onyuto ni etye kwede pi Caulo? (Tic 9:15; 13:5; 26:1; 27:24; Rom. 11:13)
- Kwan Tic pa Lukwena 22:6-16.
Watwero bedo calo Anania nining, dok man pire tek pingo? (Tic 22:12; 1 Tem. 3:7; 1 Pet. 1:14-16; 2:12)
- Kwan Tic pa Lukwena 26:8-20.
Lokke pa Caulo me doko Lakricitayo konyo me cuko cwiny jo ma gitye ki luwotgi ma gunyomme kwedgi ma pe gubedo Lukricitayo nining? (Tic 26:11; 1 Tem. 1:14-16; 2 Tem. 4:2; 1 Pet. 3:1-3)


text:
Tika ‘Imaro Lawoti Macalo Imarre Keni’?
“Mar lawoti macalo imarre keni.”
1, 2. Ginacoya nyuto nining ni mar pire tek?
MAR obedo kit ma pire tek pa Lubanga Jehovah. (1 Jon 4:16) Ngat ma en okwongo cweyone aye Yecu, ma okwo kacel ki Lubanga pi mwaki bilion mapol i polo dok opwonyo yo mapat pat ma Lubanga nyuto kwede ki mar. (Kol. 1:15) I yo me kwone ducu, ma kwako kit ma en okwo kwede i lobo, Yecu onyuto i yo matut ni eniang ni Lubanga Jehovah lamar dok en oketo mar meno i tic. Pi meno, waromo bedo ki gen ni ka Jehovah gin ki Yecu gitye ka loc, ci gibiterowa i yo me mar pi naka.
2 I kare ma ngat mo openye ni Cik mene madit makato ducu, Yecu owaco ni: “‘Mar Rwot [Jehovah] Lubangani ki cwinyi ducu, ki tiponi [kwoni] ducu, ki tammi ducu. Man aye cik madit dok mukwongo. Ki me aryone ma rom kwede en ene ni, Mar lawoti macalo imarre keni.’”
3. Anga ma ‘lawotwa’?
3 Yecu owaco ni maro luwotwa myero obed namba aryo ento mar pi Jehovah myero obed mukwongo. Man te lokke ni pire tek adada me nyuto mar i wat mo keken ma watye kwede ki jo mukene. Ento anga ma ‘lawotwa’? Ka ce itye ngat munyomme, lawoti macok kwedi aye dakoni nyo cwari. Ki bene, jo macok kwedwa aye Lukricitayo luwotwa, jo ma waworo kwedgi Lubanga acel me ada. Jo mukene ma gicok kwedwa aye jo mogo ma wanongogi i ticwa me pwony. Jo ma giworo Jehovah dok bene gilubo pwony pa Wode myero gunyut mar nining bot luwotgi?
MAR CWARI NYO DAKONI
4. Pingo nyom twero bedo maber kadi bed ni dano gitye ki roc?
4 Jehovah ocweyo Adam gin ki Kawa ci okelogi kacel macalo laco ki dako. Man aye obedo nyom me acel mukwongo timme. En onongo mito ni gubed ki yomcwiny, pe guket nyomgi dok gupong lobo ki lutinogi. (Acak. 1:27, 28) Ento, jemo i kom twero me loc pa Jehovah obalo nyom mukwongo dok okelo bal kacel ki to bot dano ducu. (Rom. 5:12) Kadi bed kumeno, Ginacoya tittiwa ni nyomwa pud romo bedo maber. Ginacoya tye ki tira maber loyo madok i kom nyom pien Jehovah aye Ocako te yub man.
5. Pingo mar pire tek inyom?
5 Lok pa Lubanga nyuto ni mar en aye bedo ki wat macok ki jo mukene dok pire tek adada ka dano gimito ni gibed ki yomcwiny. Man tye lok ada ka odok i lok me nyom. I lokke ma ocoyo bot kacokke me Korint, lakwena Paulo owaco ni: “Mar diyo cwinye, dok lakica bene; mar pe lanyeko, pe wakke; pe nyatte, pe tiyo gin ma pe myero, pe yenyo gin mukemo en kene; pe bedo ki keccwiny, pe bedo kun keto cwinye i kom gin marac ma gitimo i kome; cwinye pe bedo yom i kom tim ma pe atir, ento cwinye bedo yom i lok ada. Mar diyo cwinye i kom jami ducu, ye lok ducu, dok bedo ki gen i kare ducu, keto tek bene me ciro jami ducu. Mar pe gik.” (1 Kor. 13:4-8) Ki lok ada, bedo ka tamo ki dok keto lok meno i tic bimedo yomcwiny ma tye i nyom.
6, 7. (a) Gin ango ma Baibul waco ma lubbe ki tela? (b) Laco ma Lakricitayo myero oter dakone nining?
6 Mar pire tek tutwal pien Lubanga oketo i Baibul cik ma iye lac ma lubbe ki yo me tela. Paulo otito ni: “Amito wunge ni wi laco acel acel en aye Kricito, wi dako aye cware, ki wi Kricito aye Lubanga.” (1 Kor. 11:3) Ento, tela me ot pe myero obed i yo ma nongo kidiyo jo me ot adiya. Me labolle, Jehovah telo Kricito i yo me kica ki dok paro pire, ma oweko Yecu onongo jolo telane. Yecu obedo ki pwoc i kom kit ma Lubanga telo kwede ki telane i yo me mar, ma oweko en owaco ni: “An amaro Won.” (Jon 14:31) Yecu onongo pe biwinyo kumeno ka Jehovah obedo ka telo telane i yo me gero nyo obedo ka tero Wode ma en maro i yo me aconya.
7 Kadi bed ni laco tye lawi dakone, Baibul cikke ni en myero ‘omi deyo bot dakone.’ (1 Pet. 3:7) Yo acel ma co giketo kwede deyo i kom mongi aye kace gitamo i kom cobo pekkigi dok giweko tamgi bedo mukwongo i jami mogo. Ki lok ada, Lok pa Lubanga waco ni: “Wun co bene wumar monwu i kit macalo Kricito omaro kwede lwak muye en ci omiyo kwone pigi.” (Ep. 5:25) Ada, Yecu omiyo kwone kulu pi lulub kore. Ka laco telo telane i yo me mar calo Yecu, ci bedo yot bot dakone me marre ki worre kun nongo mine i te telane.
MAR OMEGE KI LUMEGE
8. Lacaden acel acel myero onen Lakricitayo lawote nining?
8 I twok lobo lung, tye dano milion mapol ma gitye ka woro Jehovah dok gitito pi nyinge kacel ki yubbe. Lacaden acel acel myero onen Lakricitayo lawote nining? Lok pa Lubanga gamo ni: “Myero watiyu gin maber bot dano ducu, makato ducu myero watiyu bot utmegiwa ma guye Kricito.” (Gal. 6:10; kwan Jo Roma 12:10.) Lakwena Petero ocoyo ni: “Dong wulonyo cwinywu woko odoko maleng pi lubo lok ada, wek wubed ki mar ma goba pe iye macalo utmego; pi meno myero wumarre kekenwu mada ki cwinywu ducu.” Petero bene owaco bot Lukricitayo luwote ni: “Makato ducu wumok matek i marre kekenwu.”
9, 10. Pingo jo pa Lubanga gitye ma gunote i kingi?
9 Pien watye ki mar matut pi Lukricitayo luwotwa ma gitiyo pi Jehovah, man weko i wi lobo lung wabedo pat ki dul mukene-ni. Medo i kom meno, pien wamaro Jehovah dok walubo cikke, en konyowa ki cwiny maleng, teko ma pud dong tek loyo i wi polo ki lobo. Man konyowa me nongo mit pa note macalo omege kacel ki lumege ma ginote i twok lobo-ni ducu.
10 Me nyuto kit ma mar pire tek kwede i kin Lukricitayo, Paulo ocoyo ni: “Pi meno myero dong wuruk cwiny ma miyo wuparo pi can pa luwotwu, wubed ki kica, mwolo, woro ki diyo cwiny. Wudi cwinywu kekenwu, ngat acel acel odi cwinye i kom lawote, kun wutimo kica ki luwotwu i kinwu kekenwu pi balwu. Ka ngat mo i kinwu tye ki lok mo i kom lawote, timo kica pi bal myero obed tye macalo Rwot bene ceng otimowu kica. Ento makato magi ducu, myero wubed kun wupong ki mar. Pien mar keken aye tweyo jami ducu, ribogi kacel ma cobo bene maber licwic.” (Kol. 3:12-14) Pud dong watye ki pwoc madit ya ni mar, ma “tweyo jami ducu, ribogi kacel ma cobo bene maber licwic[-ci],” konyowa kadi bed wa a ki kabedo nyo rok mukene!
11. Mar ki note ginyuto dul pa Jehovah nining?
11 Mar me ada ki note ginyuto ni lutic pa Jehovah aye gitye i dini me ada, pien Yecu owaco ni: “Pi man dano ducu bingeyo ni wun lupwonnyena, ka mer [mar] tye i kinwu.” (Jon 13:34, 35) Lakwena Jon bene ocoyo ni: “Man aye gin ma bimiyo gineno jo ma gin litino pa Lubanga ki jo ma gin litino pa Catan: ngat ma pe timo gin ma tye atir pe latin pa Lubanga, kadi wa ngat ma pe maro ominne bene. Pien man aye lok ma wuwinyo nia i acakki, ni myero wamarre kekenwa.” (1 Jon 3:10, 11) Mar ki note ginyuto ni Lucaden pa Jehovah gitye jo ma gilubo kor Kricito, jo ma gitye ka cobo miti pa Lubanga kun gitiyo matek i tic me tito kwena maber me Ker pa Lubanga bot dano ma i twok lobo-ni lung.
COKO “LWAK DANO MAPOL ATA”
12, 13. Ngo ma “lwak dano mapol ata[-ni]” gitye ka timone kombeddi-ni, dok gin ango ma bitimme i kom lumembane cokcok-ki?
12 Pol pa jo ma gitiyo pi Jehovah i twok loboni lung gitye i kin “lwak dano mapol ata . . . ma gua ki i rok ducu, ki i kaka ducu, ki dano ducu me wi lobo, ki leb ducu.” Gin “gucung i nyim komker [pa Lubanga] ki i nyim Latin romo [Yecu Kricito].” Gin gubedo angagi? “Magi aye gin jo ma gua ki i can madit atika, gin bene dong gutyeko lwoko jorgi i remo pa Latin romo odoko matar adada,” pien giketo niyegi i kom ginkok pa Yecu. Lumemba ma gitye i kin “lwak dano mapol ata[-ni]” gimaro Jehovah kacel ki Wode dok “gitiyo bote [Lubanga] i ode dyeceng ki dyewor.”
13 Cokcok-ki Lubanga bijwero jo maraco ducu ma i wi loboni lung i “twon can madit atika[-ni].” (Mat. 24:21; kwan Jeremia 25:32, 33.) Ento pien Jehovah maro luticce, en bigwokogi macalo gurup kun weko gidonyo i lobone manyen. Kit ma kitito kwede cokcok mwaki 2,000 mukato angec, Lubanga “bijwayo pig wanggi woko ducu. To bene dong bibedo pe, kadi kumo nyo koko, nyo arem.” Tika itye ki miti madit me kwo i Paradic ka “gin macon dong ducu gurwenyo woko matwal”?
14. Lwak dano mapol ata-ni dong welgi odongo lakwene?
14 I kare ma kare me agikki ocakke kwede i 1914, onongo jo ma gitiyo pi Jehovah gitye dano ma romo 5,000 keken i wi lobo lung. Pi mar ma gitye kwede pi luwotgi kacel ki kony pa cwiny pa Lubanga, udong jo ma kiwirogi ki cwiny maleng gutute i tic me tito kwena me Ker-ri. Macalo adwogine, i kareni lwak dano mapol ata ma gitye ki gen me kwo i lobo kitye ka cokogi. Welwa dong kato 8,000,000 kulu dok wanonge i kacokke ma romo 115,400 i wi loboni lung, dok welwa bene pud tye ka medde ameda. Me labolle, dano makato 275,500 gunongo batija me doko Lucaden i 2014
15. Tit kong kit ma tic me tito kwena me Ker-ri tye ka wot kwede i kareni.
15 Tic me tito kwena kitye ka titone i yo me aura adada. Bukkewa ma gijenge i Baibul kitye ka gonyogi i leb makato 700 kulu. Wi Lubele aye pud dong magajin ma kitye ka pokone loyo i wi lobo lung. Kigoyo kopi makato 52,000,000 kulu dwe ki dwe i leb ma romo 247 kulu. Buk me Baibul Mono Ada Pwonyo Gin Ango? ma kitiyo kwede me kwano Baibul ki dano-ni dong kigoyo ma romo kopi 200,000,000 i leb makato 250 kulu.
16. Pingo dul pa Jehovah tye ka dongo medde ameda?
16 Welwa ma tye ka medde-ni tye macalo adwogi me bedo ki niye matek i kom Lubanga ki dok wajolo lok me Baibul
POL KARE MAR JO MUKENE
17, 18. Kodi cwiny ango ma lutic pa Lubanga myero gubed kwede i kom jo ma gin pe luye?
17 Kodi cwiny ango ma lutic pa Jehovah myero gubed kwede i kom jo ma pe giworo Lubanga acel me ada? I ticwa me tito kwena, dano gijolo lokwa i yo mapat pat
18 Wanyuto mar i kom luwotwa kadi bed ni rwod ot ma okeco okwero winyo lokwa kun nyuto cac i komwa. Wan walubo lanen pa Yecu pien, “I kare ma dano guyete en pe oyetogi. I kare ma en oneno can, pe oburo dano; ento omine kene bot ngat [Jehovah] ma ngolo kop atir.” (1 Pet. 2:23) Kadi bed watye kacel ki luye luwotwa nyo ki jo mukene, omyero wanyut cwiny me mwolo dok walub tira ma waco ni: “Pe wudwok tim marac pi tim marac, nyo yet ki yet.”
19. Cik mene ma Yecu omiyo madok i kom lukworwa?
19 Ka lutic pa Jehovah ginyuto cwiny me mwolo, ci nongo gitye ka lubo tira ma pire tek ma Yecu omiyo. I pwonye ma omiyo i Wi Got, en owaco ni: “Dok wuwinyo bene ka yam giwaco ni, ‘Mar lawoti ento ikwer lakworri.’ Ento an awaco botwu ni, Wumar lukworwu, dok bene wuleg Lubanga pi jo ma keto ayelayela i komwu, wek wudok litino pa Wonwu ma tye i polo. Pien en miyo cengnge tuc bot jo maraco ki jo mabeco bene, dok miyo kot cwer bot dano ma kitgi atir, ki bot jo ma pe kitgi atir bene.” (Mat. 5:43-45) Ki lok ada, macalo lutic pa Lubanga, omyero wapwonnye me ‘maro lukworwa’ kadi bed ni gitye ki cwiny marac i komwa.
20. Pingo mar pi Lubanga kacel ki luwotwa biromo lobo weng? (Nen cal ma tye i pot karatac 23.)
20 Lutic pa Jehovah myero gunyut i yo me kwogi ducu ni gimaro Jehovah ki luwotgi i jami ma gitimo. Me labolle, kadi bed ni jo mogo pe gijolo kwena me Ker ma watito-ni, omyero pud wamedde ki marogi ka gitye i peko. Lakwena Paulo ocoyo ni: “Pe wubed ki banya pa ngat mo i komwu. Ento wubed ki banya me marre kekenwu; pien jo ma maro luwotgi nongo dong gucobo cik. Pien cik mogo ma waco ni, ‘Pe itim abor, pe ineki, pe ikwal, cwinyi pe opukke i kom jami pa ngat mukene,’ ki kwa cik mogo mukene-gu gucokke kacel ki lok man ni, ‘Mar lawoti macalo imarre keni.’ Ngat ma maro dano, pe timo gin marac bot dano lawote; pi meno mar aye ma cobo cik.” (Rom. 13:8-10) Macalo Lucaden pa Jehovah, wan wanyuto mar me ada i lobo marac ma tye i te loc pa Catan, ma opong ki apokapoka kacel ki cwiny me gero-ni. (1 Jon 5:19) Ki lok ada, mar aye ma bidoro jami ducu ma bitimme i lobo manyen-ni ka nongo kijwero Catan, jogine ki dong jo ducu ma gin lujemo. Pud dong wabibedo ki mot madit ya ka dano ducu ma i lobo gimaro Lubanga kacel ki luwotgi!


text:
SOMO MAR 12
Tijwa mar Lando Wach Pinyruoth Ochan e Yo Mane?
Kinde matin kapok Yesu otho, nolando niya: “Wach maber mar Pinyruothni ibiro yal e piny mangima mondo ochiw neno ne ogendni duto, eka giko nobi.” (Mathayo 24:14) To ere kaka ne idhi chop tich mar lendo e piny mangima? Mana kuom luwo ranyisi ma Yesu noketo kinde ma ne en e pinyka.—Luka 8:1.
Watemo limo ji e utegi. Yesu notiego jopuonjrene mondo oland wach maber e ot ka ot. (Mathayo 10:11-13; Tich Joote 5:42; 20:20) Joland wach me kinde Jokristo mokwongo ne omi alwora sie ma ne onego gilendie. (Mathayo 10:5, 6; 2 Jo Korintho 10:13) E yo ma kamano bende e kindegi, tijwa mar lendo ochan e yo maber, kendo imiyo kanyakla ka kanyakla alwora margi mar lendo. Mano konyowa chopo wach ma ne Yesu ochikowa ni “wayal ne ji kendo wachiw neno e okang’ mong’ith chuth.”—Tich Joote 10:42.
Wadwaro lendo ne ji kamoro amora ma giyudoree. Yesu bende noketo ranyisi kuom lendo ne ji e lela, kaka e dho wath kata e dho soko ma ji duto ne umboe. (Mariko 4:1; Johana 4:5-15) Wan bende wawuoyo gi ji e wi Muma kamoro amora ma wanyalo yudogie—e wang’a yo, kuonde ohala, kuonde miyueyoe, kata kokalo e simo. Bende walendo ne jirendewa, jotich wetewa, joskul wetewa, koda ne wedewa e kinde mowinjore timo kamano. Tiyo gi yoregi duto osemiyo milionde mag ji e piny ngima owinjo ‘wach resruok.’—Zaburi 96:2.
Be nitie ng’at ma diher wuoyogo e wi wach maber mar Pinyruodh Nyasaye kinyise kaka wachno mulo kinde mabiro? Kik iling’ aling’a gi wechegi makelo geno. Nyisgi wechegi mapiyo kaka nyalore!
En “wach maber” mane ma nyaka landi?
Ere kaka Joneno mag Jehova luwo ranyisi mar Yesu mar lendo?
Puonjri Weche Momedore
DOCUMENTARIES
Joneno mag Jehova—Riwruok Malando Wach Maber
Gimaduong’ ma ji mang’eny ong’eyogo Joneno mag Jehova en chenrogi mar puonjo ji Muma e piny mangima. Ere kaka ochan tijgi, to jomage matayo tijno?


text:
18
Wakonyo Umego Ku Nyimego Mwa Nenedi Saa ma Peko Wok i Wigi?
Ka peko wok i wi umego ku nyimego mwa ma Jumulembe pa Yehova, ndhundhu wamaku yub mi konyogi. Eno nyutho nia wamaru andhandha umego ku nyimego mwa. (Yohana 13:34, 35; 1 Yohana 3:17, 18) Wakonyogi nenedi?
Wamio sente. Kinde ma ndru ma dit ugam upodho i ng’om Yudea, Jukristo mi rundi ma kwong’a mi Antiokia gigam gioro sente pi nikonyo umego migi mi tipo. (Tic mi Jukwenda 11:27-30) Wan bende, ka wawinjo nia umego mwa i ng’om moko ubenwang’u peko, waoro igi giramia nikadhu kud i cokri mwa kara ukonygi i yeny migi mi kum.
Wamiira giwa pi nicidho konyogi. Judong cokri ma ginwang’iri i kakare ma peko eno uwok i ie gitimo kero ni ng’eyo kakare ma ng’atuman mi cokri migi nwang’ere i ie kara ging’ei nia nyongo gin ceke ginwang’iri man ke gitie maber. Guriri mi mio kony copo telo wi tic mi cam, pii maleng, bongu, kabedo man yath. Jumulembe mapol m’utie ku bodho ma yeny ne tie, gimiiri gigi niculo sente migi pi nicidho konyo tic mi poko piny kunoke mi yiko udi mir umego ku mi Ker m’unyothre. Calu wakwo i acel i dilo pa Yehova, wanwang’u piopio piny ma yeny ne tie man dhanu ma copo mio kony ne. Kadok wabed wakonyo “dhanu ma tie juruot mwa mi yioyic” de, kan ecopre, wakonyo bende dhanu m’utie ngo Jumulembe.
Wajukogi ni kadhu kud i Biblia. Dhanu ma peko uwok i wigi gitie ku yeny mi jukojuk. Saa ma kumeno, waketho genogen mwa i bang’ Yehova, ma etie, “Mungu mi jukojuk ceke.” (2 Jukorinto 1:3, 4) Kud anyong’a, warweyo lembang’ola pa Mungu ma nwang’ere i Biblia ni dhanu ceke ma cwinygi tur. Wayero igi nia ceng’ni eni, Ker pa Mungu bibino daru peko ceke ma nyayu litho ku can i kumwa.
Ang’o ma ketho Jumulembe pa Yehova ginwang’u piopio kony pi nikonyo ju ma peko uwok i wigi?
Wacopo juko dhanu ma peko wok i wigi nenedi?


text:
Sigana mar 87: Yesu Ei Hekalu ka Podi En Rawera
NE ANE wuowi ma rawerano ka wuoyo gi jodongogi. Gin jopuonj ei hekalu mar Nyasaye ma ni Jerusalem. To wuowino en Yesu. Osedongo makoro oduong’ matin. Koro en jahigini apar gariyo.
Jopuonjgo wuoro ahinya ni Yesu ong’eyo e yo malach wach Nyasaye kod gik ma ondiki e Muma. Kata kamano, Josef gi Mariam ok nikanyo nang’o? Gin kanye? We wane.
Higa ka higa Josef kelo joode Jerusalem e nyasi makende miluongo ni Pasaka. Wuok Nazareth nyaka Jerusalem en wuoth mabor. Onge ng’ama nigi mtoka, kendo onge geche reru. Ne gionge kodgi ndalogo. Ng’eny ji wuotho, kendo kawogi odiechienge madirom adek mondo gichop Jerusalem.
Gie sani, Josef ni kod nyithindo mang’eny. Kuom mano, nitie owete koda nyimine Yesu matindo ma onego Josef rit. Koro e higani, Josef kod Mariam ochano wuoth mar dok Nazareth kagin gi nyithindgi. Giparo ni Yesu wuotho gi jowadgi ka gidok. Kata kamano, ka gitieko wuoth odiechieng’ mokwongo e seche mag odhiambo, ok gine Yesu. Gimanye e kind wedegi koda osiepegi to ok en gi jogo! Kuom mano, gidok Jerusalem mondo gimanye kuno.
Gikone, giyudo Yesu kae, ka en gi jopuonj. Owinjogi, kendo openjogi penjo. To ji duto wuoro kaka Yesu riek. Kata kamano, Mariam wacho ni: ‘Nyathina, marang’o itimonwa kamano? Wuoru kod an waseparore ahinya ka wadwari.’
Yesu dwoko ni: ‘Ne umanya nikech ang’o? Ok nung’eyo ni onego abed e od Wuora koso?’
Ee, Yesu ohero bedo kama ipuonje wach Nyasaye. Donge kamano e kaka onego wan bende wabed? E dalagi Nazareth, Yesu ne dhi e romo mag lamo juma ka juma. To nikech ne osiko ka ochiko ite, ne opuonjore gik mang’eny mowuok e Muma. We mondo wabed kaka Yesu, kendo waluw ranyisi mare.
Luka 2:41-52; Mathayo 13:53-56.
Penjo
- Yesu en jahigini adi e picha kanyo, kendo en kanye?
- Ang’o ma Josef kod joode timo higa ka higa?
- Bang’ wuotho kuom odiechieng’ achiel ka gidok dala, ang’o momiyo Josef gi Mariam dok Jerusalem?
- Josef gi Mariam yudo Yesu kanye, to ang’o momiyo joma ni kanyo wuoro?
- Ang’o ma Yesu nyiso Mariam min mare?
- Wanyalo bedo nade kaka Yesu e puonjruok wach Nyasaye?
Penjo mamoko
- Som Luka 2:41-52.
Kata obedo ni Chik ne dwaro ni joma chwo kende ema mondo odhi e nyasi mag higa ka higa, ranyisi mane ma Josef gi Mariam ne oketo ne jonyuol e ndalogi? (Luka 2:41; Rapar 16:16; 31:12; Nge. 22:6)
Yesu ne oketo nade ranyisi maber ne nyithindo ma ndalogi e bedo joma winjo jonyuolgi? (Luka 2:51; Rapar 5:16; Nge. 23:22; Kol. 3:20)
- Som Mathayo 13:53-56.
Owete Yesu ma sie ma nyingegi yudore e Muma gin adi, kendo ere kaka ariyo kuomgi ne otigo e kanyakla mar Jokristo? (Mat. 13:55; Tich 12:17; 15:6, 13; 21:18; Gal. 1:19; Jak. 1:1; Juda 1)


text:
Be Ing’eyo?
Ere kaka ne iloso buge midolo e kinde ma ne indiko Muma, kendo ne itiyo kodgi nade?
Injili mar Luka nyiso kaka Yesu kinde moro noelo buk ma nodol mar Isaiah, mosome, kae to ochako odole kendo. Johana bende nowuoyo kuom buk midolo ka nowacho ni ne ok onyal ndiko gik moko duto ma Yesu notimo e pinyka.—Luka 4:16-20; Johana 20:30; 21:25.
Ere kaka buge midolo ne iloso? Ne ikawo piende ma tindo tindo, kata togo, kae to iriwogi kanyachiel kitiyo gi gam mondo gibed gimoro achiel mabor. Bang’e, ne idologi e yath moro matin ka kuma ondikie weche ng’iyo iye. Bugego ne iloso ariwa mondo ondik wechegi e yo mochanore maber. Kapo ni buk midolono ne bor, to ne iketone yien e tungene ariyo mondo jasomo oele e yo mayot. Jasomo ne nyalo mako yath achiel, kae to otiyo gi yath machielono e elo bugno nyaka ochop kama nomanyo.
Diksonari moro miluongo ni The Anchor Bible Dictionary wacho niya: ‘Buk modol ne nyalo bedo gi bor mar fut 33 kama kendo nonyalo ting’o buk achiel mangima mar Muma.’ Wachre ni Injili mar Luka ne nyalo bedo buk modol ma borne chopo fut 31. Buge moko midolo ne ing’ado maber kae to ibukogi gi range mondo ginen maber.
Nyalo bedo ni “jodong-jodolo” ma iwuoyo kuomgi e Ndiko mag Dho-Grik ne gin ng’a gini?
Ka ne chenro mar bedo gi jodolo ochakore e oganda Jo-Israel, ng’ato achiel kende e ma ne bedo jadolo maduong’ nyaka chieng’ otho. (Kwan 35:25) Harun e ma nohango bedo jadolo maduong’ e ogandano. Bang’ tho mar jadolo maduong’, wuode ma kayo e ma ne kawo kare. (Wuok 29:9) Ng’eny joma chwo e anyuola mar Harun nobedo jodolo, to matin kuomgi e ma nobedo jodolo madongo.
Ka ne ogendni mamoko locho e wi Jo-Israel, ruodhi mag ogendnigo ne jogolo kata keto ng’ato ang’ata ma gidwaro mondo obed jadolo e Israel. Kata kamano, nenore ni joma ne giketogo kinde mathoth ne wuok e ot ma rahuma, kendo ng’enygi ne a e anyuola mar Harun. Nenore ni wach motigo ni “jodong-jodolo” wuoyo kuom joma nochung’ ne tij dolo. Nyalo bedo ni moko kuom jodong-jodolo ne gin wiye jodongo mag kidienje 24 mag tij dolo, moko to ne gin joma rohuma e anyuola mar jodolo madongo, kendo moko ne gin jodolo madongo ma noseweyo tijno, kaka Anas.—1 Weche mag Ndalo 24:1-19; Mathayo 2:4; Mariko 8:31; Tich Joote 4:6.
Puonjri Weche Momedore
DWOKO PENJO MA JI NIGO E WI MUMA
Be Wanyalo Ng’eyo Ng’ama Nondiko Muma?
Jondik Muma wacho ni ne otagi gi Nyasaye sama ne gindiko weche manie Muma. Ang’o ma nyalo konyowa yie gi weche mane gindikogo?