text:
Be ma e Ngima ma Nyasaye Dwaro ni Wabedgo?
KA ISOMO gaset, king’iyo televison, kata kiwinjo redio, ibiro yudo weche mang’eny mag mahundu, lwenje, kod mamoko. Nyalo bedo ni tuo moro chandi, kata ni in gi kuyo nikech ilalo ng’at moro mihero e tho.
Penjri ane niya:
Be kama e kaka Nyasaye ne dwaro ni ngimana kod mar joodwa obed?
Ere kama anyalo yudoe kony mar nyagruok gi chandruoge?
Be chieng’ moro kuwe nobedie e piny?
Muma chiwo dwoko makare e wi penjogo.
MUMA PUONJO NI NYASAYE BIRO KELO LOKRUOGE MABEYO E PINY KA.
Ji ok nowinj rem, ok ginibed moti kata tho.
—Fweny 21:4
‘Ng’at ma rang’ol nochikre ka ngau.’
—Isaiah 35:6
‘Wenge muofni noyepi.’
—Isaiah 35:5
Jomotho nobed mangima kendo.
—Johana 5:28, 29
Onge ng’at ma biro bedo matuo.
—Isaiah 33:24
Chiemo nobed mang’eny e piny.
—Zaburi 72:16
BER MIBIRO YUDO KA IPUONJORI MUMA
Inyalo paro ni weche mowach e ite mar ang’wen kod abich mar bugni ok nyal timore. Kata kamano, Nyasaye osesingo ni obiro kelo lokruogego e piny ka, kendo Muma lero kaka obiro timo kamano.
Bende, Muma nyisowa gik ma dwarore ni watim mondo wabed mamor e ngima ma wadakie sani. Par ane matin kuom gik ma nyalo bedo ni chandi sani. Nyalo bedo ni gin weche mag pesa, weche mag ot, tuo moro, kata tho mar ng’at moro mihero. Muma nyalo konyi ng’eyo kaka inyalo nyagori gi chandruogego. Bende, onyalo hoyo chunyi kuom miyi dwoko mag penjo kaka:
Ere kaka wanyalo bedo gadier ni Nyasaye biro timo gigo duto mosesingo?
Nikech isomo bugni gie sani, mano nyiso ni idwaro ng’eyo gima Muma puonjo. Bugni biro konyi timo kamano. En gi penjo ma dwokogi yudore e paragraf, kendo penjogo biro konyi winjo tiend puonj mag Muma e yo mayot. Ji mang’eny osepuonjore Muma gi Joneno mag Jehova. Wageno ni in bende ibiro timo kamano. Nyasaye oguedh kinda mitimo mondo ipuonjri Muma.


c: text/html

text:
DUL 9
Paradic Mono Bibino Awene?
Peko mapol ma tye i lobo-ni nyutu ni Ker pa Lubanga dong cok bino. Luka 21:10, 11; 2 Temceo 3:1-5
Baibul otito con pol pa jami ma tye ka timme i kare-ni. Otito ni dano bibedo lumar lim, pe gibiwinyo lunyodogi, gibibedo jo mager, ki jo ma maro yomcwiny.
Oyengyeng madongo biyengo lobo, lweny, kec, ki two mapat pat bipoto i kabedo mapol. Jami magi dong gitye ka timme i kare man.
Yecu bene owacci lok man me kwena maber me Ker-ri kibititone i wi lobo ducu.—Matayo 24:14.
Ker-ri bijwayo jami maraco ducu. 2 Petero 3:13
Cok cok-ki, Jehovah bityeko jo maraco ducu.
Catan kacel ki jogine kibimiyogi pwod.
Jo ma giwinyo lok pa Lubanga gibibwot me kwo i lobo manyen me kit matir, ka ma lworo bibedo pe iye, ka ma dano gigene dok gimarre i kingi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ododo me 45: Ngolo Kulu Jordan
NEN! Luicrael gitye ka ngolo Kulu Jordan! Ento pii kono tye kwene? Pien i kare meno me mwaka, kot onongo cwer madwong tutwal, dok kulu onongo opong tutwal i nge dakika mo manok ma okato angec. Ento kombeddi pii ducu dong peke! Dok Luicrael dong gitye ka kato loka kun giwoto i wi ngom mutwo kit ma gungolo kwede Nam Makwar-ri! Pii ducu owoto kwene? Kong wanenu.
Ma kare dong oo pi Luicrael me ngolo Kulu Jordan, man aye gin ma Jehovah omiyo Yocwa otito bot lwak: ‘Lulam dog omyero gukwany canduk me gicikke ci guwot i nyimwa. Ka gin guketo tyen-gi i pii me Kulu Jordan, ci piine bigiko mol woko.’
Ci lulam dog gukwanyo canduk me gicikke, kun gitelo kwede nyim lwak. I kare ma guo i Jordan, lulam dog gudonyo gucung wa i pii. Pii onongo tut dok tye ka mol oyot. Ento tekki tyen-gi gudo pii, mol pa pii otugi jukke woko! Man tango! Ki tung ka ma pii a ki iye Jehovah oguro pii woko kacel. Pi meno, cutcut pii odoko pe i kulu!
Lulam dog ma gitye ka tingo canduk me gicikke-ni gucito wa i dye kulu mutwo-ni. Itwero nenogi i cal-li? Ka gin gucung kunnu, Luicrael ducu gungolo gukato loka Kulu Jordan kun giwoto i wi ngom mutwo!
I kare ma jo ducu dong gukato loka, Jehovah omiyo Yocwa owaco ki co 12 ma tego ni: ‘Wudony i dye Kulu ka ma lulam dog gucung iye ki canduk me gicikke-ni. Coku gweng 12, ci wuketgi ka ma wubibuto iye i dyewor-ni. Ci, i anyim, ka lutinowu bipenyo te lok me gweng magi, myero wutittigi ni pii ocung woko i kare ma canduk me gicikke pa Jehovah tye ka ngolo Jordan. Gweng magi bipoyo wiwu i kom tango-ni!’ Yocwa bene oketo gweng 12 ka ma lulam dog gucung iye i dye kulu-ni.
Me agikki Yocwa owaco ki lulam dog ma gitye ka tingo canduk me gicikke ni: ‘Wua woko ki i Jordan.’ Cutcut ma gukato, kulu dok ocako mol odoco.
Yocwa 3:1-17; 4:1-18.
Peny
- Tango ango ma Jehovah otimo wek Jo Icrael gungol nam me Kulu Jordan?
- Kit tic ango me niye ma jo Icrael omyero gutim wek gungol nam me Kulu Jordan?
- Pingo Jehovah owaco ki Yocwa me coko kidi ma dongo 12 ki i kulu?
- Ngo ma otimme cucut ma lulam dog gukatti woko ki i Jordan?
Peny mukene
- Kwan Yocwa 3:1-17.
Kit macalo onyuto kwede, ngo ma myero watim pi nongo kony ki mot pa Jehovah? (Yoc. 3:13, 15; Car. 3:5; Yak. 2:22, 26)
Nam me Kulu Jordan onongo tye nining i kare ma jo Icrael gungolo me cito i Lobo ma Giciko, dok man oyweko nying Jehovah nining? (Yoc. 3:15; 4:18; Jab. 66:5-7)
- Kwan Yocwa 4:1-18.
Kidi 12 ma gikwanyogi ki i kulu me Jordan ka giduro i Gilgal obedo pi yub ango? (Yoc. 4:4-7)


text:
Wuod Ondiko
Webseiten über Wuod Ondiko:
1 Results about Wuod Ondiko – like Profiles and much more...
5 En adier ni Luka ne ok en janeno mar weche duto ma ne ondiko e Injiline, ... ochano anyuola mar Yesu nyaka chop ir “Adam, wuod Nyasaye,” to ok mana ...
Ne ane ji aboro ma ne ondiko Muma kendo ma ne odak e kinde achiel gi Yesu ma ne ondiko e wi ngima Yesu. Wuod nyamin Paulo wuoyo gi jatend jolweny ...
5:37; 14:33) Kuom ji adekgi, Jakobo (wuod Zebedayo) ok nyal wachi ni ema ne ondiko bugni nikech Herode Agrippa Mokwongo ne onege chiegni higa mar 44 ...
OMONDI ONDIKO MANO LUWORE GI KWAYO MARE OWUON NIKECH ... Jo- Amerka owinyo mana yo piny Osama ja-mach piere tindo kendo wuod ka nyigolo ...
Informationen zum Familiennamen:


text:
Nyasi ma Jo-Amerka Masie Noyudoe Chiemb Chuny Mogundho
Ji mang’eny paroga ni Jo-Amerka masie odak mana e risaf kende. Kata kamano, pasent 70 mag Jo-Amerka masie odak e taonde ma kuno. Chieng’ tarik 5 nyaka 7 e dwe mar Jun, 2015, notim nyasi moro mong’ere kaka “Gateway to Nations,” e taon mar New York ma e taon maduong’ mogik e piny Amerka. Nyasino ilosoga ne Jo-Amerka masie. Ka ne Joneno mag Jehova moko ma ni New York ofwenyo ni ne idhi tim nyasino, ne gitimo chenro mapiyo mondo gin be gidhi e nyasino. Nikech ang’o?
Joneno mag Jehova loko buge ma lero Muma e dhok mopogore opogore moriwo nyaka dhok mang’eny ma Jo-Amerka masie wacho, kaka Blackfoot, Dakota, Hopi, Mohawk, Navajo, Odawa, kod Plains Cree. Kuom mano, e nyasino, Joneno mag Jehova noketo mesni kod troli moting’o buge moko mogo e dhokgo, moriwo nyaka trakt ma wiye wacho ni You Can Trust the Creator!
Websaitwa bende oting’oga vidio kod weche momaki miwinjo e dhokgo. Joneno mag Jehova ma ne ni e nyasino notugo vidio kod gik momak miwinjogo ne welo ma ne orawo neno bugegi. Welogo nofwenyo ni gik mamoko ma ne ni e nyasino ninyiso mana e dho Kisungu kod Spanish, to Joneno mag Jehova kende e ma ne nyiso gigegi e dhok modhuro ma Jo-Amerka masie wacho.
Ji mang’eny ma nobiro e nyasino ne mor ahinya gi kinda ma Joneno mag Jehova timo e loko buge e dhok mogwaro ma Jo-Amerka masie wacho. Ne gimor bende gi kaka Jonenogo puonjo ji Muma e taonde kod e risaf. Achiel kuom joma nochano nyasino nokwayo mondo opuonje Muma ka noselerne gik ma Joneno timo. Nowacho kama: “Arito limbeu gi siso mondo ubi upuonja Muma!”
Dichwo moro gi chiege nodhi kama Joneno nochanoe buge. Nikech giduto ne gin momni, to Joneno ma ne giyudo kanyo ne okia dho momni, goyo mbaka kodgi ne ok yot. Gima ber en ni mana gie sechego, Janeno mong’eyo dho momni nochopo kanyo. Ne gigoyo mbaka kuom dakika ma romo 30, kendo nokonyogi ng’eyo kama ne idhi timie chokruok maduong’ mar ndalo adek e gweng’gi e dhok mitiyoe gi ranyisi.
Kuom ndalo adekgo, Joneno ma kwan-gi okalo 50 nochiwore lero ne ji Muma e nyasino, kendo welo ma ne orawo irgi nokawo buge ma kwan-gi okalo 150.
Puonjri Weche Momedore
CHENRO MAR PUONJRUOK MUMA
Ang’o Momiyo Onego Ipuonjri Muma?
Muma osekonyo ji tara gi tara e yudo dwoko mag penjo ma chando pach ji e piny ngima. Be diher ni in be Muma okonyi?
GIN JOMAGE MATIMO DWARO MAR JEHOVA E KINDEGI?
Indiko Kendo Iloko Buge mag Joneno mag Jehova e Yo Mane?
Wagoyo bugewa e dhok mokalo 750. Ang’o momiyo watimo kinda ma kamano?


text:
DUL ME 24
Pe Idok Lakwo!
TIKA dong ngat mo okwalo gin mo ki boti?— Meno omiyo iwinyo nining?— Ngat ma okwalo gin meno-ni obedo lakwo dok pe tye ngat mo ma maro lakwo. Itamo ni dano moni cako doko lakwo nining? Kwo mono bedo i remo, ma miyo kinywalo ngat moni kit meno?—
Watyeko dong pwonyone ni dano kinywalogi ki bal. Pi meno, wan ducu watye ki kom me roc. Ento pe tye ngat mo ma kinywale ma lakwo. Lakwo twero a ki i ot ma danone kitgi beco. Lunyodone, omegine ki lumegine bene nongo gigene. Ento miti pa ngat moni i kom jami calo cente nyo gin ma cente twero wilone aye miyo en doko lakwo.
Nga ma itwero wacone ni obedo lakwo mukwongo?— Kong watam lokke. I kare ma Lapwony Madit tye i polo en onongo dong ngeyo lakwo mukwongo-ni. Lakwo meno obedo lamalaika. Kit macalo Lubanga onongo ocweyo lumalaika ducu labongo roc mo-ni, lamalaika man ocako doko lakwo nining?— Kit ma wapwonyo kwede i Dul me 8 i buk man, lamalaika-ni omito gin ma pe mege. Wi mono po i kom gin meno?—
I kare ma Lubanga ocweyo laco ki dako mukwongo, lamalaika meno omito ni gin myero guwore. En onongo pe opore me nongo worogi. Worogi obedo pa Lubanga. Ento en okwalo woko! Kit ma en oweko Adam ki Kawa guwore-ni, lamalaika man odoko lakwo. En odoko Catan Larac-ci.
Ngo ma weko ngat moni doko lakwo?— Miti i kom jami ma pe mege. Miti man twero doko tek ma weko wa jo ma kitgi beco gitwero timo jami maraco. I kine mogo, jo ma gidoko lukwo pe gingut me cako timo jami mabeco kit macon. I kin jo magi bene obedo lakwena acel pa Yecu. Nyinge Juda Iskariot.
Juda onongo ngeyo ni kwalo kwo rac pien ni en kipwonye ki Cik pa Lubanga wacon ma en onongo pud awobi matidi. En onongo bene ngeyo ni i kare mo Lubanga oloko ki i polo kun waco bot jone ni: “Pe ikwal gin mo.” (Nia 20:15) I kare ma Juda odongo, en orwatte ki Lapwony Madit ci odoko ngat acel i kin lupwonnyene. I ngeye Yecu oyere bene me bedo i kin lukwenane 12 ni.
Yecu ki lukwenane onongo giwoto kacel. Onongo gicamo kacel. Dok cente ducu ma gurupgi tye kwede onongo kigwoko i bok acel. Yecu omiyo bok meno bot Juda ni ogwoki. Ki lok ada, cente meno onongo pe pa Juda. Ento ingeyo ngo ma Juda otimo i nge kare mo manok?—
Juda ocako kwanyo cente ma i bok kadi pe myero onongo en okwany. En onongo kwanyo ka luwote pe ka nene, dok bene otemo yenyo yo ma myero emed kwede cente i bok meno. En ocako keto tamme i kom cente cawa ducu. Kong wanen gin ma miti marac-ci okelo i kine ka nino mogo manok ma peya kineko Lapwony Madit.
Maliam, lamin Lajaro larem Yecu okelo moo mo ma ngwece kur ci oonyo i tyen Yecu. Ento Juda oloko iye marac. Ingeyo pingo?— En owaco ni moo meno onongo myero gucat ci kimi centene bot lucan. Ento i adane en onongo mito ni emed cente i bok wek ekwal woko.
Yecu owaco bot Juda ni omyero pe oyel Maliam pien ni onyutu kica. Juda cwinye ocwer pi lok ma Yecu owacce ni, pi meno en oa ocito bot lulamdog madito pa Lubanga ma gin aye gubedo lumone pa Yecu. Gin onongo gimito mako Yecu ento gimito ni gimake i dyewor wek lwak pe onengi.
Juda owaco bot lulamdog pa Lubanga ni: ‘Abiwacciwu kit ma wutwero mako kwede Yecu ka ce wumiya cente. Wubimiya ciling adi?’
Lulamdog pa Lubanga gudok iye ni, ‘Wabimiyo boti lim ryal pyeradek.’
Juda ogamo cente meno. Man onongo dong bedo calo iwacci en tye ka cato Lapwony Madit bot jo magi! Tika iromo tamo ngat mo keken ma timo gin marac calo man?— Meno aye adwogi ma bino ka ngat mo odoko lakwo ci okwalo cente. En nongo maro cente loyo kit ma en maro kwede dano nyo kadi wa Lubanga.
Gwok nyo itwero waco ni, ‘An pe abimaro gin mo keken maloyo maro Jehovah.’ Ber adada ni itamo kumeno. I kare ma Yecu oyero Juda me bedo lakwenane, twero bedo ni en kong otamo kumeno. Jo mukene ma gidoko lukwo bene mogo nongo gubedo ki tam ma kumeno. Kong dong walok i kom jo mogo i kingi.
Ngat acel i kine obedo latic pa Lubanga ma nyinge Akan, ma okwo wacon ma pud peya kinywalo Lapwony Madit-ti. Akan oneno bongo maber, dul jabu, ki cente me ryal mogo. Jami magi onongo pe mege. Baibul waco ni jami magi onongo gubedo pa Jehovah pien ni kikwanyogi ki bot lumerok pa jo pa Jehovah. Ento Akan onongo mito jami magi matek tutwal ci okwalogi woko.
Lapor mukene ene. Yam con Jehovah oyero Daudi me bedo kabaka me Icrael. I nino mo acel Daudi obedo ka neno dako mo maleng ma nyinge Batceba. En omedde ki neno Batceba ci ocako tamo kit me kwanye me kele paco wek obed dakone. Ento en onongo obedo dako pa Uria. Ngo ma Daudi onongo myero otim?—
Daudi onongo myero owek tam i kom Batceba. Ento en pe otimo meno. Pi meno Daudi okwanye okele i pacone. I ngeye en oketo yub oweko kineko Uria. Pingo Daudi otimo gin marac-ci?— Pien en omedde ki mito dako pa ngat mukene.
Jehovah oweko Daudi omedde ki kwo pien en ongut. Ento cakke i kare meno Daudi obedo ki pekki mapol. Wod pa Daudi Abcalom onongo mito mayo ker pa wonne wek ebed kabaka. Pi meno ka dano gubino ka neno Daudi, Abcalom gwako korgi kun noto lemgi. Baibul waco ni: ‘Abcalom obedo ka ywayo cwiny jo Icrael ducu odwoko i kome.’ En oweko dano gucako mito en aye me doko kabaka ma ka Daudi.
Tika dong ibedo ki miti matek i kom gin mo kit ma Akan, Daudi, ki Abcalom gubedo kwede-ni?— Ka gin meno obedo pa ngat mukene, kwanyone labongo twero obedo kwalo kwo. Wi mono po i kom gin ma lakwo mukwongo, Catan onongo mito?— En onongo mito ni dano guwore ma ka woro Lubanga. Pi meno Catan onongo tye ka kwalo kwo i kare ma en oweko Adam ki Kawa guwinyo lokke.
Ka ngat mo tye ki gin mo, en tye ki twero me moko anga ma myero oti kwede. Me lapor-re, itwero cito ka tuko ki lutino mukene i pacogi. Tika bibedo ber ka ikwanyo gin mo ki kunnu ikelo i pacowu?— Pe ber, nikwanyo ka mamagi nyo babagi oye ni ikwany. Ka ce ikwanyo gin mo icito kwede paco ma pe ipenyo meno nongo obedo kwalo kwo.
Pingo atematema twero bino me kwalo gin mo?— Pien ni nongo imito gin mo ma pe megi. Kadi bed ngat mukene pe oneni ma itye ka kwanyone, ento anga ma nongo tye ka neni?— Lubanga Jehovah. Omyero wiwa opo ni Lubanga dag kwalo kwo. Pi meno mar-ri i kom Lubanga ki dano luwoti bikonyi wek pe idok lakwo.
Baibul nyutu ka maleng ni kwalo kwo obedo gin marac. Tim ber ikwan Marako 10:17-19; Jo Roma 13:9; ki Jo Epeco 4:28.


text:
PWONY 10
Yecu Obedo Lawiny Kare Ducu
Bedo lawiny bot lunyodoni kare ducu mono obedo gin mayot?— I kine mukene gire tek. Ingeyo ni Yecu obedo lawiny bot Jehovah ki lunyodone?— Lanene twero konyi me bedo lawiny bot lunyodoni kadi wa i gin ma timone tek. Kong waniang lok meno maber.
Yecu kong obedo gin ki Wonne, Jehovah i polo ma peya obino i lobo. Ento Yecu bene onongo tye ki lunyodo i lobo kany. Nyinggi onongo Yucepu ki Maliam. Ingeyo kit ma gudoko kwede lunyodone?—
Jehovah okobo kwo pa Yecu ki i polo ci oketo i i Maliam wek kinywal Yecu me kwo i lobo kany. Man obedo tango! Kit macalo lutino gidongo i i megigi-ni, Yecu bene odongo i i Maliam. I nge dwe abongwen kinywalo Yecu. Meno aye kit ma Maliam gin ki cware, Yucepu, gudoko kwede lunyodo pa Yecu i lobo kany.
I kare ma Yecu onongo pud tye ki mwaka 12 keken, en otimo gin mo ma onyuto kit ma en maro kwede Wonne, Jehovah. Man otimme i kare ma Yecu kacel ki lupacogi gucito ka mabor wa i Jerucalem pi kwero nino madit me Kato. I kare ma gitye ka dok cen gang, Yucepu ki Maliam guyenyo Yecu ka ducu ento pe gunonge. Ingeyo ka ma onongo en tye iye?—
Yecu onongo tye ka timo ngo i ot pa Lubanga?
Yucepu ki Maliam gudok cen Jerucalem oyotoyot ci guyenyo Yecu i kabedo ducu. Onongo gitye ki par mapol mada pien pe gitwero nonge. Ento i nge nino adek, gunongo Yecu tye i ot pa Lubanga! Ingeyo gin mumiyo Yecu onongo tye i ot pa Lubanga?— Pien ki kunu en twero nongo pwony i kom Wonne, Jehovah. En onongo maro Jehovah mada dok mito ni epwony kit me yomo cwinye. Kadiwa i kare ma en odoko laco, Yecu omedde ki bedo lawiny bot Jehovah. Yecu obedo lawiny kadiwa i gin ma timone tek, dok ma kelo can i kome. Yecu tika obedo lawiny bot Yucepu ki Maliam?— Ee, Baibul wacci en obedo lawiny.
Ngo ma itwero pwonyone ki i lanen pa Yecu?— Myero ibed lawiny bot lunyodoni kadiwa i gin ma timone tek. In mono ibitimo kit meno?—
KWAN KI I BAIBULLI
Luka 1:30-35; 2:45-52
Jo Epeco 6:1
Jo Ibru 5:8


text: 1 Ji mang’eny osetemo choko weche mag adiera ma ogen chuth e kindwa,2 mana kaka ne ochiwnwagi kokalo kuom joma nyaka a chakruok noneno wechegi gi wang’gi kendo ne gibedo jorit mag wechego.3 An bende nikech asenono gik moko duto nyaka a chakruokgi adimba, aseng’ado mondo andiknigi e yo mochanore maler, in Theofilo, jaduong’ moluor moloyo,4 mondo eka ing’e chuth adiera mag gik mosepuonji.5 E kinde Herode ruodh Judea, ne nitie jadolo moro ma nyinge Zakaria moa e kidieny mar Abija. Chiege noa kuom nyi Arun to nyinge ne en Elizabeth.6 Ji ariyogo ne gin joma kare e nyim Nyasaye, kendo ne giwuotho ma onge ketho ka luwore gi chike duto kod gik ma Jehova ne dwaro.7 To ne gionge nyathi nikech Elizabeth ne en migumba kendo giduto koro hikgi noseniang’.8 Koro e sama notiyo kaka jadolo e migawo mar kidienyne e nyim Nyasaye9 ka luwore gi kaka tim mar tij jodolo nobet, sane nochopo mar chiwo ubani, mi nodonjo e hekalu mar Jehova.10 Kendo oganda duto ne lemo oko e sa mar chiwo ubani.11 Malaika mar Jehova ma ne ochung’ e dir kendo mar ubani korachwich nofwenyorene.12 To chuny Zakaria nochandore bang’ nene, kendo luoro nomake ahinya.13 Kata kamano, malaikano nowachone niya: “Kik iluor in Zakaria, nimar Nyasaye osewinjo kwayoni, kendo Elizabeth chiegi biro nyuoloni nyathi ma wuowi, mi inichake ni Johana.14 Ibiro bedo gi ilo kod mor maduong’, mi ji mang’eny bende nobed mamor nikech nyuolne15 nimar obiro bedo gi duong’ e wang’ Jehova. To ok obi madho divai ngang’ kata gimoro amora mimadho ma mero ji, kendo roho maler biro pong’e kata ka pok onyuole,16 kendo obiro duoko ng’eny nyithind Israel ir Jehova Nyasachgi.17 Bende, obiro dhi kotelo e nyim Nyasaye gi chuny kod teko mar Elija mondo oduok chuny wuone ir nyithindgi, kendo oduok joma tamore winjo wach ir rieko mar joma kare, mondo eka olos ne Jehova joma oseik.”18 Zakaria nopenjo malaikano kama: “Ere kaka anyalo bedo gadier gi wachni? Nimar aseti kendo chiega koro hike oseniang’.”19 Malaikano nodwoke niya: “An Gabriel, ma jachung’ e nyim Nyasaye, kendo oseora ni awuo kodi mondo alandni wach maberni.20 To ne! ibiro bet momo, kendo ok ibi bedo gi nyalo mar wuoyo nyaka chop chieng’ ma gigi biro timoree, nikech ne ok iyie kuom wechena ma biro chopo e kinde moseketnegi.”21 Gie kindeno, ji ne medo rito Zakaria, kendo ne giwuoro kaka nodeko ahinya e hekalu.22 Sama nowuok oko, ne oonge gi nyalo mar wuoyo kodgi, omiyo ne gifwenyo ni oseneno hono moro e hekalu. Nosiko kotiyo gi ranyisi mag lwetene e wuoyo kodgi, kata kamano nodong’ ka en momo.23 Koro ka ndalo mag tichne e hekalu norumo, nodok dalane.24 Bang’ odiechienge moko, Elizabeth chiege nomako ich, kendo nosiko kar kende kuom dweche abich kowacho kama:25 “Mani e kaka Jehova osetimona e ndalogi. Osepara mondo ogolna wich-kuot e kind ji.”26 E dwe mare mar auchiel, Nyasaye nooro malaika Gabriel nyaka e taon moro mar Galili ma nyinge Nazareth,27 ir nyako moro ma silili ma nosetimo singruok mar donjo e kend gi dichwo ma nyinge Josef moa e dhood Daudi, to nying nyakono ne en Maria.28 Ka malaikano nodonjo, nowacho ne nyakono kama: “Misawa, in ng’at moguedh ahinya, Jehova ni kodi.”29 Kata kamano, chunye nochandore ahinya kuom wechenego kendo notemo mondo ong’e tiend mos ma kamano.30 Omiyo, malaikano nokone niya: “Kik ibed maluor Maria, nimar Nyasaye oseyie kodi.31 To ne! inimak ich, kendo ninyuol wuowi, mi inimiye nying ni Yesu.32 Jali nobed gi duong’ kendo enoluonge ni Wuod Ng’at Mamalo Chutho, kendo Jehova Nyasaye biro miye kom-loch mar Daudi wuon mare,33 kendo obiro locho kaka Ruoth e wi od Jakobo nyaka chieng’, kendo Pinyruodhe ok norum.”34 To Maria nopenjo malaikano kama: “Mano biro timore nade to pok ne anindo gi dichwo?”35 Malaikano nodwoke niya: “Roho maler nobi kuomi kendo teko mar Ng’at Mamalo Chutho biro umi. Kendo nikech mano, jal mibiro nyuolono noluong ni maler, Wuod Nyasaye.36 Kendo ne! Elizabeth ma watni bende osemako ich mar nyathi ma wuowi kata obedo ni oseti, kendo mani en dweye mar auchiel, dhako ma ji luongo ni migumba;37 nikech onge gima Nyasaye wacho ma ok nyal timore.”38 Eka Maria nowacho niya: “Ne! an misumba mar Jehova! We mondo otimrena kaka isewacho.” Bang’ mano, malaikano noweye.39 Omiyo, e ndalogo Maria nowuok modhi mapiyo e piny motimo gode, e taon moro mar Juda40 kendo nodonjo e od Zakaria mi nomoso Elizabeth.41 Sama Elizabeth nowinjo ka Maria mose, nyathi ma ne ni ei Elizabeth notugo, kendo roho maler nopong’o Elizabeth42 mi nokok gi dwol maduong’ niya: “In ng’at moguedhi e kind mon kendo nyathi manie iyi en moguedhi!43 Omiyo, ere kaka ayudo thuolo moyiedh kama momiyo min Ruodha obiro ira?44 Nimar ne! sama ne awinjo awinja ka imosa ni i, nyathi manie iya a otugo gi ilo.45 En mor bende ne nyakono moseyie nimar weche duto mosewachne koa kuom Jehova biro chopo chutho.”46 Eka Maria nowacho kama: “Chunya miyo Jehova duong’,47 kendo ok anyal weyo bedo gi mor mogundho kuom Nyasaye ma Jawarna48 nimar oseparo misumbane ma nyako ma jachan. Kendo ne! chakre sani tienge duto biro kwana kaka ng’at mamor49 nikech Jal ma nigi teko osetimona gik madongo kendo nyinge iluongo ni maler,50 kendo e tienge duto kechne bedo kuom joma oluore.51 Osetimo gik madongo gi bade; osekeyo joma nigi kido mar ng’awruok e chunygi.52 Osegolo joma nigi teko a e kombegi mag loch, kendo oseting’o malo joma ngimagi ni piny;53 oseyieng’o chuth joma kech kayo gi gik mabeyo kendo oseriembo joma ne nigi mwandu mi gia gi lwetgi nono.54 Osekonyo Israel jatichne kuom paro kechne55 mana kaka nosingo ne kwerewa, ne Ibrahim kod kothe nyaka chieng’.”56 Maria nodak kode kuom dweche adek kama eka nodok korgi.57 Kinde koro nochopo ma Elizabeth ne onego nyuolie, mi nonyuolo nyathi ma wuowi.58 Kendo joma nodak machiegni kode kod wedene nowinjo ni Jehova ne osekecho Elizabeth e yo maduong’, mi ne gibedo moil kode.59 E odiechieng’ mar aboro, ne gibiro mondo giter nyathi matinno nyangu, kendo ne gidwaro miye nying mar Zakaria wuon-gi.60 Eka min-gi nowachonegi niya: “Ooyo! to enoluonge ni Johana.”61 Mi ne giwachone niya: “Onge watni miluongo gi nyingno.”62 Eka ne gidhi penjo wuon-gi nying ma nodwaro ni oluongego, to ne gitimo kamano ka gitiyo gi ranyisi mag lwetegi.63 Omiyo, nokwayo bao moro mi nondikoe niya: “Johana e nyinge.” Mano nomiyo ji duto ohum nono.64 Gikanyono, dhoge noyawore kendo lewe nogonyore mi nochako wuoyo, kopako Nyasaye.65 Kendo luoro nomako ji duto ma nodak e alworagi, mi ji nochako wuoyo kuom wechegi duto e gweng’ Judea mangima ma en piny motimo gode.66 Eka ji duto ma nowinjo noketo wachno ei chunygi, kendo ne gipenjore niya: “Nyathi matinno nobed ng’at manade?” Nimar lwet Jehova ne ni kode adier.67 Eka roho maler nopong’o Zakaria wuon mare, mi nokoro wach niya:68 “Opak Jehova, Nyasach Israel nimar oseparo joge, kendo osekelonegi resruok.69 Kendo osechungonwa tung’ mar warruok e od Daudi jatichne,70 mana kaka nosewacho kokalo kuom dho jonabine maler chakre chon,71 wach warruok kuom wasikwa, kendo koa e lwet ji duto ma nigi sigu kodwa;72 mondo okechwa nikech kwerewa kendo paro singruokne maler,73 ma en kuong’ruok ma notimo ne Ibrahim kwarwa74 mondo omiwa thuolo mar tiyo tij Nyasaye ma onge luoro, bang’ ka osereswa e lwet wasigu,75 ka wamakore kode kendo ka wanyiso tim makare e nyime ndalo duto.76 To in, nyathi matin, ibiro luongi ni janabi mar Ng’at Mamalo Chutho, nimar ibiro dhi motelo ne Jehova mondo iik yorene,77 mondo imi joge ng’eyo wach warruok kokalo kuom weyonegi richogi,78 nikech Nyasachwa osekechowa. Kokalo kuom kechno, ler mar ru piny biro limowa koa malo79 mondo ochiw ler ne joma obet e mudho kod tipo mar tho, kendo mondo ota tiendewa e yo mar kuwe.”80 Kendo nyathi matinno nodongo mi nobedo motegno e pache kod e kite ma iye, kendo nosiko e thim nyaka nochopo chieng’ ma nonyisore e lela ne Israel.


text:
MUMA LOKO KIT NGIMA JI
Miya Kata Mana Higa Achiel ma Anyalo Dakie gi Kuwe
HIGA MA NONYUOLEE: 1971
PINY MOAE: FRANCE
CHON: NAHERO TIMBE GERO, CHODE, KENDO NATIYO GI YEDHE MA MERO JI
NGIMANA MACHON:
Joodwa nodak e gweng’ moro mantie France miluongo ni Tellancourt. Wuonwa en ja France, to minwa en nya Italy. Ka ne ajahigni aboro, ne wadar mwadhi e gweng’ moro modhier mantie e dala mar Rome e piny Italy. Ngima ne tek ahinya kuno. Jonyuolna ne siko ka dhawo nikech pek mag yuto.
Ka ne ajahigni 15, minwa nochako jiwa ni ane kaka anyalo wuok odwa mondo amanyie osiepe. Omiyo, mosmos nachako budho oko ahinya. Mapiyo nono namako osiep gi jomaricho. Chieng’ moro, dichwo moro nobiro kama ne antie. Nomiya yedhe mamero ji, kendo ne akawogi nikech ne adwaro ni ji onena kaka ng’at maduong’. Nachako tiyo gi yedhe mamero ji kendo nadonjo e chode. Kinde mang’eny, ji nohero timona timbe modwanyore mag nindruok. Ne ochopo kama ne ok ane ngima kaka gima duong’. Ne awinjo mana ka an kenda. Kane ajahigni 16, natemo dera. Namadho chupa achiel mar kong’o kae to anyumora e nam. Mano nomiyo pacha olal kuom ndalo adek.
Ne achako neno ngima kaka gima duong’, to podi nahero timbe gero kod wuondo ji. Ne an jachode, to ka ng’ato noyie dhi nindo koda e ode, ne amiye yedhe mamero, kae to akwalo gimoro amora maber ma ne en-go. Grube madongo mag jonjore nohero tiyo koda e tero yedhe mamero kuonde mopogore opogore e piny Italy. Polise ne siko ka maka kinde ka kinde. Ne aonge gi geno moro amora. Kata kamano, pod ne an gadier ni nitie gimomiyo ne ochueya. Ne alemo ka akwayo Nyasaye ni mondo omiya kata mana higa achiel ma anyalo dakie gi kuwe.
KAKA MUMA NOLOKO NGIMANA:
Ka ne ajahigni 24, ne ang’ado ni adar mondo adhi adag e piny England. Ngimana ne ni kama rach nikech ne asemakora gi joma uso yedhe mamero ji. Ka ne pok adar, ne alimo minwa. Ka nachopo nabwok ahinya neno jal moro miluongo ni Annunziato Lugarà ka wuoyo gi minwa e wi Muma. * Luoro nomaka ka nanene kanyo nikech nang’eyo ni ne en janjore, omiyo, napenje gima notimo kanyo. Nonyisa kaka nosetimo lokruoge madongo e ngimane mondo obed achiel kuom Joneno mag Jehova, kae to nokwaya ni mondo asingrane ni ka adhi England to abiro manyo Joneno mag Jehova. Ne anyise ni abiro timo kamano. Kata kamano, mapiyo bang’ chopo kuno ne adok e ngimana machon.
Chieng’ moro ne aromo gi Janeno mar Jehova moro kachiwo gasede mag Ohinga mar Jarito kod Amkeni! e achiel kuom nderni mag London. Ne aparo kaka ne asingora ne Annunziato, omiyo nakwaye konyalo puonja Muma.
Weche ma ne apuonjora e Muma nomako dhoga ahinya. Kuom ranyisi, Ndiko mar 1 Johana 1:9 nojiwa ahinya. Owacho kama e wi Nyasaye: “Ka wahulo richowa, to obiro weyonwagi, kendo obiro pwodhowa.” Ndikono nokonya ahinya nikech naneno ni achido ahinya kaluwore gi kit ngima ma nadakie. Ne achako dhi e chokruoge mag Joneno mag Jehova e Odgi mar Romo. Ne girwaka gi mor. Ka naneno kaka gin gi hera madier ma be e gima nasegombo kuom higni mathoth, nang’ado mar bedo achiel kuomgi.
Ne ok tekna weyo tiyo gi yedhe mamero kaachiel gi weyo ngima mar chode, to gima nayudo ka tekna moloyo ne en weyo kido maricho ma ne an-go chon. Ne apuonjora ni dwarore mondo ami jomoko luor kendo adewgi gadier. Kuom adier, pod anyagora mondo awe kido moko maricho. To Jehova osekonya ahinya, kendo asetimo dongruok mabeyo. Bang’ puonjora Muma gi Joneno mag Jehova kuom dweche auchiel, ne obatisa ma abedo achiel kuomgi. Mano notimore e higa mar 1997.
KAKA MUMA OSEKONYA:
Bang’ ka nosebatisa, ne akendo nyako moro ma nyinge Barbara ma bende ne eka oa batis mobedo Janeno mar Jehova. Ka ne achiel kuom osiepena machon oneno lokruoge ma ne asetimo, en bende nochako puonjore Muma. Bang’ kinde en kaachiel gi nyamin-gi ne gibedo Joneno. Bang’e, nyamin dawa ma ne jahigni 80 nochako puonjore gi Joneno, kendo nobatise kapok otho.
Sani an jaduong’-kanyakla kendo an kaachiel gi jaoda watiyo tij lendo kuom thuolowa duto, ka wapuonjore Muma gi joma wacho dho Italia modak London. Kinde moko chunya nyosorega ka aparo kit ngimana machon, kata kamano, Barbara konyaga ahinya, to moloyo e kinde ma kamago. Aseyudo gik ma nagombo ahinya kaka bedo gi joot mamor kod Wuoro mohera gadier. Nakwayo mondo Nyasaye omiya kata mana higa achiel mopong’ gi kuwe, to osemiya mang’eny moloyo gik ma nakwaye!
Aseyudo gik ma nagombo ahinya kaka bedo gi joot mamor kod Wuoro mohera gadier
^ par. 10 Ne sula ma wiye wacho ni “Muma Loko Kit Ngima Ji—Onge Kama ne Anyalo Dhiye ma Onge Bunde,” kaka iwachonwa gi Annunziato Lugarà, e Ohinga mar Jarito ma Julai 1, 2014, ite mar 8-9.


text:
DUL ME 43
Angagi ma Gubedo Omegiwa ki Lumegiwa?
NINO mo acel, Lapwony Madit openyo lapeny mo me ur. En openyo ni: “Maa anga? Ki omegina kono angagi?” (Matayo 12:48) Ka in onongo iromo dok i lapeny man nining?— Oromo bedo ni ingeyo ni min Yecu obedo Maliam. Ento tika ingeyo nying omegine?— Yecu mono onongo tye ki lumegine bene?—
Baibul tito ni nying omegi pa Yecu obedo, “Yakobo ki Yucepu ki Cimon ka Juda.” I kare ma Yecu obedo latit kwena, onongo lumegine tye. Kit ma en obedo latin kayo-ni, jo magi ducu onongo gin lutino bote.—Matayo 13:55, 56; Luka 1:34, 35.
Omegi pa Yecu mono bene gubedo lukwenane?— I acakkine Baibul tito ni “kadi omegine kikome bene pe guye en.” (Jon 7:5) Lacen, Yakobo ki Juda (nyo Yuda) gudoko lakwenane, gin bene gucoyo bukke me Baibul. Tika ingeyo nying bukke ma gucoyo?— Ee, gucoyo waraga pa Yakobo ki Juda.
Kadi bed pe kitito nying lumegi Yecu i Baibul, wangeyo ni en onongo tye ki lumegine. Oromo bedo ni en onongo tye ki lumegine makato acel. Lumegine magi tika gudoko lulub kore bene?— Baibul pe loko gin mo iye, pi meno, pe wangeyo. Ento ingeyo tyen lok mumiyo Yecu openyo lapeny ni, “Maa anga? Ki omegina kono angagi?”— Kong wanenu tyen lok man.
Yecu onongo tye ka pwonyo lukwenane ci ngat mo ongolo lokke kun wacce ni: “Nen, meni ki omegini gitye gucung woko gimito lok kwedi.” Pi meno Yecu otiyo ki kare man me miyo pwony ki penyo lapeny me ur man ni: “Maa anga? Ki omegina kono angagi?” Ci en oryeyo bade tung bot lupwonnyene ka owaco botgi ni: ‘Wunen! Maa ki omegina gin egi!’
Ci Yecu otito gin mumiyo en oloko kit meno, kun wacci: “Dano ma tiyo gin ma Wora ma tye i polo mito, meno omera ki lamera, ki maa bene.” (Matayo 12:47-50) Man onyutu kit ma Yecu onongo tye kwede ki wat macok ki lupwonyene. En onongo tye ka pwonyowa ni lupwonyene gubedo calo omegine, lumegine ki megine.
I kare meno omegi pa Yecu kikome— Yakobo, Yucepu, Cimon, ki Juda—onongo pe giye ni Yecu obedo Wod pa Lubanga. Oromo bedo ni gin pe guye lok ma malaika Gabriel owaco bot mingi. (Luka 1:30-33) Man te lokke ni gin guromo bedo ki cwiny marac i kom Yecu. Ngat mo keken ma kit meno nongo pe obedo omin nyo lamin kikome. In tika ingeyo ngat mo ma obedo ki cwiny marac i kom ominne nyo laminne?—
Baibul tito lok i kom Ecau ki Yakobo ki kit ma Ecau obedo ki akemo ci owacci: ‘Abineko omera Yakobo.’ Mingi, Labeka, obedo ki lworo matek ma omiyo en owaco ki Yakobo ni olwi woko wek Ecau pe oneke. (Acakki 27:41-46) Ento, i nge mwaki mapol cwiny Ecau olokke, en okwako kor Yakobo kun noto leme.
Yakobo onywalo awobe 12. Ento awobe pa Yakobo maditone onongo pe gimaro omingi matidi ma nyinge Yucepu. Gubedo ki nyeko i kome pien wongi onongo marre loyo gin ducu. Pi meno gin gumake ci gucate woko bot lucat opii ma onongo gitye ka cito i Ejipt. Ci guwaco bot wongi ni lee mager oneko Yucepu woko. (Acakki 37:23-36) Meno mono pe obedo tim marac mada?—
Lacen omego magi gungut pi bal ma gutimo i kom Yucepu. Pi meno, Yucepu otimo botgi kica. Tika iromo neno kit ma Yucepu gin ki Yecu gical kwede?— Lupwonnye pa Yecu guringo woko i kare ma peko opoto i kome, dok Petero kikome okwero Yecu woko. Calo Yucepu, Yecu otimo botgi kica.
Dok tye omego aryo mo, gin gubedo Kain ki Abel. Watwero bene nongo pwony maber i komgi. Lubanga oneno ni cwiny Kain onongo pe maro ominne. Pi meno Lubanga owaco bot Kain ni olok kite ma pe ber-ri. Ka ada Kain onongo maro Lubanga, kono owinyo lokke. Ento en onongo obedo ngat ma pe maro Lubanga. Nino mo acel Kain owaco ki Abel ni: “Wacit i poto.” Abel owoto ki Kain. I kare ma gitye kacel i poto kengi, Kain ogoyo omine matek nio ka oneke woko.
Baibul tito pi pwony ma kite dok pat ma watwero nongone ki i gin mutimme-ni. In ingeyo pwony man?— ‘Man aye kwena ma wuwinyo nia i acakki, ni: Myero wamarre kekenwa; pe wabed calo Kain ma yam obedo latin pa Larac-ci.’ Pi meno omego ki lumego myero gumarre i kingi. Pe omyero gubed calo Kain.
Pingo rac me bedo calo Kain?— Pien Baibul waco ni en ‘yam obedo latin pa Larac-ci,’ Catan. Kit ma Kain oporo Larac ki ticce-ni, onongo bedo calo Larac-ci tye Wonne.
Dong iniang gin mumiyo pire tek me maro omegiwa ki lumegiwa?— Ka pe imarogi, nongo itye ka poro lutino pa anga?— Lutino pa Larac-ci. Pe wamito bedo jo ma kit meno, pe kumeno?— Dong, inyutu nining ni imito bedo latin pa Lubanga?— Ki maro omegini ki lumegini.
Ento mar mono obedo ngo?— Mar obedo gin ma wawinyo ki i cwinywa ma weko wabedo ki miti me timo gin maber bot jo mukene. Wanyutu ni wamaro jo mukene ka waterogi maber dok watimo jami mabeco pigi. Dong angagi ma gubedo omegiwa ki lumegiwa ma omyero wamargi?— Wi opo ni, Yecu opwonyo ni gin gubedo utmegiwa ma Lukricitayo.
Pire tek marom mene ni myero wamar omegiwa ki lumegiwa ma Lukricitayo?— Baibul wacci: “Ngat ma pe maro ominne [nyo laminne] ma en oneno kome, pe twero maro Lubanga ma pe oneno kome.” (1 Jon 4:20) Pi meno pe watwero maro jo manok keken i kin utmegiwa ma Lukricitayo. Omyero wamar gin ducu. Yecu owacci: “Pi man dano ducu bingeyo ni wun lupwonnyena, ka mer tye i kinwu.” (Jon 13:35) In mono imaro omege ki lumege ducu?— Wi opo ni, ka pe imarogi ci nongo pe imaro Lubanga.
Watwero nyutu nining ni wamaro omegiwa ki lumegiwa?— Ka wamarogi, pe wabikanne woko ki botgi pien ni pe wamito lok kwedgi. Wabibedo lirem kwedgi ducu. Wabitimo jami maber pigi kare ducu dok wabimito ni wanywak jami kwedgi. Dok ka gitye ki peko, wabitute me konyogi pien wabedo jo me ot acel.
Ka wamaro omegiwa ki lumegiwa, ngo ma man nyutu?— Nyutu ni wan wabedo lupwonye pa Yecu, ma en Lapwony Madit. Man mono pe obedo gin ma wamito ni wabed?—
Kinyamo lok mukene i kom nyutu mar bot omegiwa ki lumegiwa i Jo Galatia 6:10 ki 1 Jon 4:8, 21. Pingo pe iyab Baibul-li ci ikwan tyeng magi in kikomi?
MED NGECCI
PWONY LUTINONI
Jo ma Gucoyo Lok i kom Yecu
Pwony lok i kom lucoc aboro me Baibul ma gukwo kacel ki Yecu dok gucoyo lok i kom kwone.


text:
Lapeny ma Kigamo me Baibul
Tika nino mo wabibedo ki gamente acel ma loyo lobo ducu?
Tam kong adwogi maber ma dano binongone ka gamente acel keken aye loyo lobo ducu. I kareni, dano mapol peko odiyogi pien gitye lucan kun kitung cel jo mukene gulony adada. Ento gamente ma loyo lobo ducu dok niang pekki ma dano tye iye binenone ni emiyo jami ma mitte bot lucan. Tika itamo ni nino mo acel dano gibiketo gamente ma kit meno?
Nicakke wacon, gamente mapat pat pe gumiyo jami ma mitte bot jo ma tye i te telagi, tutwalle lucan. Gamente mogo giloyo jo mukene tektek. (Latitlok 4:1; 8:9) Ento, Lubanga Won Twer Ducu ocikke me kelo gamente ma bileyo ka wang gamente ducu. Lalocce bimiyo jami ma mitte bot dano ducu.
Gin Ango ma Ker pa Lubanga Bitimone?
Lubanga Jehovah oyero Laloc mupore ma biloyo lobo ducu—Wode, ma en aye Yecu. (Luka 1:31-33) I kare ma Yecu tye i lobo, en obedo ki miti madit me konyo dano. Ka dong tye Kabaka, en binoto dano me rok weng dok larogi ki i pekkigi ducu.
Tika dano ducu gibijolo Yecu macalo Lalocgi? Pe. Ento Jehovah diyo cwinye. (2 Petero 3:9) En tye ka miyo kare bot dano me ye Yecu macalo Laloc. Cokcok-ki, Yecu bijwero jo maraco ki i lobo dok bikelo kuc kacel ki ber bedo i twok lobo lung.


text:
DUL ME APAR WIYE ABICEL
Cung Matek pi Woro me Ada
Gin ango ma Baibul pwonyo i kom tic ki cal apaya?
Lukricitayo gineno nino madongo me dini nining?
In iromo tito niyeni bot jo mukene labongo wango igi nining?
KET kong ni ka ma ibedo iye ducu dong otyeko bale woko. Ket ni i wi mung, dano mo obedo ka bolo awola mo marac kunnu, ma kwo pa jo ma kunnu kombeddi dong pe gene. In ibitimo gin ango? Labongo akalakala mo, itugi kobo woko mabor ki kunnu ka itwero. Ento inge timo meno, pud dok ibidong ki lapeny ni, ‘Awola-ni mono pe dong tye i koma bene?’
2 Lok man cal ki jami ma tye ka timme i dini goba. Baibul pwonyo ni kodi woro ma kit meno otyeko bale woko ki pwony ki tic ma cilo. (2 Jo Korint 6:17) Meno aye omiyo pire tek ni in omyero ia woko ki i “Babilon Madit,” ma obedo dul dini me goba ducu. (Niyabo 18:2, 4) In dong ityeko timo man? Ka dong itimo ci omyero kimini iye pwoc madit. Pe a-ni woko ki iye keken aye obedo gin ma mite. Ingeye, omyero ipenye kekeni ni, ‘Pe tye kit gin mo me dini goba ma pud adong kwede?’ Nen kong lapor mogo.
WORO CAL APAYA KI ABILA PA KWARO
3 Jo mukene gubedo ki cal apaya nyo ka woro abila pa kwaro i pacogi pi kare malac. Nyo in bene itye ki jami magi i paconi ba? Ka tye kit meno, ci oromo bedo ni inongo ni pat mada nyo ni pe tye kakare me woro Lubanga labongo kodi jami magi. Twero bedo ni timo jamine mogo bene dong omoko woko i cwinyi. Ento Lubanga aye obedo ngat ma omyero owaciwa kit ma omyero wawore kwede, dok Baibul pwonyo ni en pe mito ni wan wati ki cal apaya. (Nia 20:4, 5; Jabuli 115:4-8; Icaya 42:8; 1 Jon 5:21) Pi meno iromo cung matek pi woro me ada ki wango jami mo keken ma itye kwede ma mako woro me goba. Cak neno jami magi kit ma Jehovah nenogi kwede—calo “gin me kwer.”— Nwoyo Cik 27:15.
4 Woro abila bene tye mapol i pol pa dini goba. I kare ma jo mukene peya gukwano Baibul, onongo gitye ki niye ni jo ma guto gitye ma gingeyo komgi i kabedo mogo me cwiny dok ni gin twero konyo nyo wano jo makwo. Nyo gwok in bene con ibedo ka yelle matek me temo kweyo cwiny kwarini ma dong guto woko. Ento kit ma ikwano kwede i Dul me 6 me buk man, jo ma guto pe gitye ma gingeyo komgi ka mo keken. Dong temo lok kwedgi konnye pe. Kit kwena mo keken ma kitamo ni a ki bot dano mo me amara ma dong oto woko i adane nongo a ki bot jogi. Pi meno, Jehovah okwero ki Luicarael pe me temo lok ki jo ma guto nyo me donyo i kit tic mo keken me kwiya piny.—Nwoyo Cik 18:10-12.
5 Ka tic ki cal apaya nyo woro abila pa kwaro obedo kit yo me woroni macon, ngo ma in dong itwero timone? Kwan dok ilwod tyeng me Baibul ma nyutti kit ma Lubanga neno kwede jami magi. Leg bot Jehovah nino ducu wek i cung matek i woro me ada, dok ipenye wek okonyi me tam calo en.—Icaya 55:9.
LUKRICITAYO ME KARE MACON PE GUKWERO KARAMA
6 Dini me goba kacel ki woro nino madongo gitwero balo woro pa ngat moni. Ket kong Karama macalo laporre. Kiwaco ni Karama obedo nino me kwero nino me nywalo Yecu Kricito, dok dini ducu ma gilwonge ni gin Lukricitayo gikwero. Ento kono, pe tye lanyut mo ni lupwonye pa Yecu me cencwari me acel gukwero nino ma kit meno. Buk ma kilwongo ni Sacred Origin of Profound Things waco ni: “Pe onongo tye ngati mo ma ngeyo nino ma kinywalo iye Kricito pi cencwari aryo kulu inge nywale, dok jo manok keken aye onongo giparo pi nino ma kinywale iye kikome.”
7 Kadi ka onongo lulub kor Yecu gunge nino ma kinywalo iye Yecu kikome, onongo kono pe gukwero. Pingo? Pien kit ma The World Book Encyclopedia waco kwede, Lukricitayo macon “onongo gineno kwero nino me nywal calo kwer pa lukamfiri.” Kwero nino me nywal ma kicoyo pigi i Baibul obedo pa luloc aryo ma onongo pe giworo Jehovah. (Acakki 40:20; Marako 6:21) Onongo bene kikwero nino nywale pa jogi-gu me miyo itgi kwogo. Me laporre, i nino dwe 24 me Dwe me Abic, jo me Roma onongo gikwero nino ma kinywalo iye jok mo ma dako ma nyinge Daina. I nino ma lubo meno, onongo gikwero nino ma kinywalo iye lubanga me ceng, Apollo. Pi meno, nino me nywale onongo kitero calo nino pa lukamfiri, pe pa Lukricitayo.
8 Tyen lok mukene bene tye ma oweko Lukricitayo macon onongo pe gitwero kwero nino ma kinywalo iye Yecu. Lupwonyene nen calo onongo gingeyo ni kwero nino me nywale okubbe ki tim me kwiya piny. Me laporre, Lugrik ki Luroma mapol me kare macon onongo gitamo ni gin mo ma obedo cwiny bedo tye i ka nywale pa dano acel acel ka medde ki gwoko ngat meno i kare me kwone ducu. Buk ma kilwongo ni The Lore of Birthdays waco ni, “En cwiny meno gibuto calo laco gin ki dako ki lubanga moni ma kinywalo dano-nu i nino me nywalene-ni i yo mo ma pe niange.” Labongo akalakala mo, Jehovah pe twero bedo ki yomcwiny pi kwero nino mo ma kubu Yecu ki tim me kwiya piny. (Icaya 65:11, 12) Dong jo mapol gucako kwero nino me Karama nining?
KIT MA KARAMA OCAKKE KWEDE
9 Kong mwaki mia mapol okato i nge bedo pa Yecu i lobo ka dano gucako kwero nino me nywalene i nino dwe 25 me Dwe me Apar wiye Aryo. Ento meno onongo pe obedo nino ma kinywalo iye Yecu, pien nen calo kinywale i Dwe me Apar aye.* Dong pingo kiyero nino dwe 25 me Dwe me Apar wiye Aryo? Jo mogo ma lacen gubedo ka lwonge ni gin Lukricitayo nen calo “gubedo ki miti ni nino meno omyero orwatte ki kwero nino pa lukamfiri me Roma, ‘nino nywale pa lalo lweny ma obedo ceng-ngi.’” (The new Encyclopædia Britannica) I kare ma nongo piny ngic ma omakke pee, ma nongo ceng nen goro loyo, lukamfiri onongo gikwero kwer ni wek ceng ma miyo lyeto ki dero odwog woko ki i wotte me twon bor piny. Nino dwe 25 me Dwe me Apar wiye Aryo aye onongo kitamo ni obedo nino ma ceng cako kwede dwogone. I tutegi me loko lukamfiri, lutela dini gucako tic ki nino man kun giwiro ni wek onen calo nino pa “Lukricitayo.”#
10 Dong kityeko ngeyo ni lwit kwer me Karama oa ki tim pa lukamfiri wacon. Kit ma lwite pe ocakke ki i ginacoya-ni, omiyo kijuko kwero Karama i lobo Ulaya kacel ki kabedo mogo ma gin onongo giloyo i Amerika i cencwari me 17. Ka ngat mo obedo i gang ma pe obino i tic i nino me Karama onongo kiweko culo pi keng tic. Pe ocwalo kare mapol, kwer macon-ni dok kidwoko cen, kun kimedo jami mukene i kome. Kwero Karama dok odoko nino madit aye, ma man aye dong kit ma tye kwede i kabedo mapol. Kit ma kubbe tye i kin nino me Karama ki dini me goba-ni, jo ma gimito yomo cwiny Lubanga pe gikwero, kadi ki nino madongo mukene ma lwitgi oa ki woro pa lukamfiri.%
KA MA NINO MADONGO OCAKKE IYE MONO PIRE TEK?
11 Jo mukene ye ni nino madongo calo Karama-gi gucake ki i tic pa lukamfiri ento gin pud ginongo ni kwerone pe rac. Ki lok ada, pol pa dano pe gitamo pi woro me goba ka gitye ka kwero nino madongo magi. Kare magi bene miyo kare ki jo me odi me rwatte kacel. Man mono aye kit ma in iwinyo kwede? Ka kit meno, ci nongo mar pi jo me odi, ento pe ni mar pi dini goba aye weko cung pi woro me ada nen calo tekki. Pe ibed ki akalakala mo, Jehovah ma en aye ocako te kwo me ot mito ni in ibed ki wat maber ki wadini. (Jo Epeco 3:14, 15) Ento iromo jingo kit wat ma kit meno i yo ma Lubanga cwako. Lakwena Paulo ocoyo i kom gin ma omyero waket iye cwinywa ma loyo, ni: “Wutem pwonyo gin ma yomo cwiny Rwot.”—Jo Epeco 5:10.
12 Gwok nyo itamo ni ka ma lwit nino madongo ocakke iye pe tye ki kit kubbe mo ki kit ma kikwerogi kwede i kare-ni. Ka ma lwit nino magi ocakke iye mono pire tek? Pire tek! Me laporre: Ket-ti inongo cwit mo opoto i teng gudu ka ma col. Tika ada ikwanyo cwit-ti icamo? Ngene kene ni pe ikwanyo! Cwit meno nongo dong ocide woko. Kit meno bene, nino madongo oromo nen calo gin ma mit calo cwit, ento pe kikwanyogi ki ka maleng. Me cung pi woro me ada, omyero watam calo lanebi Icaya, ma owaco ki luworo me ada ni: “Pe wugud gin mo ma kome ki keni.”—Icaya 52:11.
TI KI RYEKO I KIT MA OMYERO ITER KWEDE JO MUKENE
13 Atematema oromo bino ka imoko tammi pe me kwero nino madongo. Me lapore, lutic luwoti guromo bedo ki ur ni pingo in pe idonyo i tic mogo me kwero nino madongo i ka ticci. To ka kimini mic me Karama kono? Pe ber me gamone? Ka lawoti ma i ot pe tye i niye acel kwedi kono? Ngo ma itwero timone wek lutinoni pe guwiny ni gitye ka keng kwero nino madongo?
14 Ryeko mitte me ngeyo kit me tero lok acel acel ma bino. Ka kimoti ki mot me nino madongo i kit ma jwi, iromo mere pwoyo lamot mot-ti ki mwolo ci otum. Ento keti obedo ngat mo ma wurwatte nyo wutiyo kwede jwi. Ka kumeno, ci iromo lok ma kato kenyo. I kit mo keken, ti ki ryeko. Baibul miyo tam ni: “Lok ma wuloko myero obed lok mamit ma kado oromo maber, wek omi wunge kit ma myero wudok kwede i peny pa ngat acel acel.” (Jo Kolocai 4:6) Gwokke, pe ica ngati. Ento tit ka cungoni ki ryeko. Tit ka maleng ni in pe idag mic nyo ribbe kacel kwedgi, ento ni imaro ka kitimo i kare mukene.
15 Ketti ka ngati mo mito mini mic kono? Polle dong cung i kom tyen lok ma omiyo en mito mini iye mic-ci. Lami micci oromo waco ni: “An angeyo gire ni in pe ikwero nino-ni. Ento amito ni igam gini eni.” Iromo ye gamone ki tam ni meno pe tyen lokke ni nongo dong ikwero ninone. Tye kono ni ka lami mic-ci pe ngeyo niyeni, ci iromo wacce ni in pe ikwero nino meno. Meno konyo me niango gin ma omiyo in igamo mic ento pe imiyo gin mo i nino ma kit meno. Ki tungcel kono, pe bedo ber me gamo mic mo ma kimiyo ki tyen lok me balo cungo i niyeni nyo ni iye pi tyen lok me nongo jami me kom mamwa.
ENTO JO ME OT ACEL KONO?
16 Ka pe wutye i niye acel ki jo ma i otwu kono? Ti ki ryeko doki. Laro lok i kom kwer ki Karama ducu ma cwiny wadini oyero me kwerone pe konyi. Me kaka timo meno, wor twero ma gitye kwede i kom tamgi, ma rom aroma ki kit ma imito ni gin guwor kwede twero ni. (Matayo 7:12) Kwer kit gin mo keken ma weko ibedo i kin lukwer nino macalo meno. Ento ti ki ryeko i lok ma dok i kom jami ma pe kubbe ki kwer kikome-ni. Omyero itim jami i yo ma weko cwinyi pe ngoli kop.—1 Temceo 1:18, 19.
17 Ngo ma itwero timone wek lutinoni pe guwiny ni gitye ka keng gin mo pien ni pe gikwero nino ma pe rwatte ki ginacoya? Polle cung i kom gin ma imaro timone i kare mukene ata-ni i mwaka. Lunywal mukene giyubu kare mogo me miyo mic ki lutinogi. Mic acel madit ma itwero miyone ki lutinoni aye obedo kareni ki keto tammi i komgi.
LUB WORO ME ADA
18 Me yomo cwiny Lubanga, omyero wakwer woro me goba kun wacung pi woro me ada. Man kwako jami ango? Baibul waco ni: “Dok bene myero watamu kit macalo watwero tugo kwede cwinywa kekenwa i mar ki i tiyo tic mabeco, kun pe waweko cokke kacel, kit macalo jo mogo dong guloko odoko kitgi-ni, ento myero wacuku cwinywa kekenwa, makatone kit macalo wuneno Nino maca dong tye ka nyiko cok-ki.” (Jo Ibru 10:24, 25) Cokke pa Lukricitayo obedo kare me yomcwiny boti me woro Lubanga i yo ma en mito. (Jabuli 22:22; 122:1) I kacokke ma kit man aye Lukricitayo ‘gibikonnye lawangacel’ ma ngat man cuko cwiny lawote.—Jo Roma 1:12.
19 Yo mukene ma itwero cung kwede pi woro me ada aye me lok ki dano i kom jami ma ityeko pwonyone ki i kwano Baibul ki Lucaden pa Jehovah. Adada, jo mapol gitye ki “cwercwiny me can kun gicur” pi tim maraco ma tye ka timme i lobo i kare-ni. (Ejekiel 9:4) Kare mukene nyo ingeyo jo ma gitye ka winyo marac kit meno. Pingo pe ilok kwedgi i kom genni me anyim ma cung i Baibul? Ma nongo iwoto ki ribbe ki Lukricitayo kun iloko ki dano lok me ada me Baibul ma dong ipwonyo, ibinongo ni kit miti mo pi kwer me dini goba ma nongo oromo dong i cwinyi cako rweny mot mot. Bed labongo akalakala mo ni ibibedo ki yomcwiny dok ibinongo mot madwong ka icung pi woro me ada.—Malaki 3:10.
GIN MA BAIBUL PWONYO
- Kadi cal apaya nyo woro abila pa kwaro omyero pe kiti kwede i woro me ada.—Nia 20:4, 5; Nwoyo Cik 18:10-12.
- Pe tye atir me kwero kwer mogo ma gua ki i tim pa lukamfiri.—Jo Epeco 5:10.
- Lukricitayo omyero guti ki ryeko ka gitye ka tito niyegi bot jo mukene.—Jo Kolocai 4:6.
* Nen Lamed ngec.
# Kwer me Saturnalia bene obedo i kin jami ma oweko kiyero nino dwe 25 me Dwe me Apar wiye Aryo. Kwer meno onongo miyo deyo bot lubanga me pur pa Jo Roma ma onongo timme i nino dwe 17-24 me Dwe me Apar wiye aryo. Cam madongo, yomcwiny, ki miyo mic onongo timme i kare me Saturnalia.
% Pi lok i kom kit ma Lukricitayo neno kwede nino madongo, nen Lamed ngec.
Peny me Kwan
1, 2. Lapeny ango ma omyero ipenye kwede inge weko dini goba, ki pingo itamo ni man pire tek?
3. (a) Ngo ma Baibul waco i kom tic ki cal apaya, dok pingo ye tam pa Lubanga kare mukene bedo tek bot jo mukene? (b) Ngo ma omyero itim ki gin mo keken ma i tye kwede ma kubbe ki woro me goba?
4. (a) I yo ango ma wangeyo kwede ni woro abila pa kwaro konye pe? (b) Pingo Jehovah okwero ki jone pe me donyo i kit woro mo keken me kwiya piny?
5. Ngo ma itwero timone ka tic ki cal apaya nyo woro abila pa kwaro onongo obedo kit me woroni macon?
6, 7. (a) Kiwaco ni nino me Karama obedo nino me kwero ngo, dok lulub kor Yecu me kare macon tika gukwero? (b) Nino me nywale onongo kitero nining i kare pa lupwonye pa Yecu macon?
8. Tit kit ma kwero nino me karama kubbe kwede ki tim me kwiya piny.
9. Kicako yero nino dwe 25 me Dwe me Apar wiye aryo calo nino ma kinywalo iye Yecu nining?
10. Pingo jo mukene pe gukwero Karama i kare ma okato angec?
11. Pingo jo mukene gikwero nino madongo, ento ngo ma omyero waket iye cwinywa loyo?
12. Mi lapor ma weko omyero wakwer tekwaro ki kwero nino ma gucakke ki ka ma cilo.
13. Atematema ango ma twero bino ka pe ikwero nino madongo?
14, 15. Ngo ma itwero timone ka kimoti ki mot me nino ma dit moni, nyo ka ngati mo mito mini mic mo?
16. Iromo tic ki ryeko nining me tyeko lok ma dok i kom kwero nino?
17. Yo ango ma itwero konyo ki lutinoni pe me winyo ni gitye ka keng gin mo pien pe gikwero nino madongo?
18. Bedo tye i cokke pa Lukricitayo twero konyi me cung pi woro me ada nining?
19. Pingo pire tek ki in me lok ki jo mukene i kom jami ma ityeko pwonyone ki i Baibul?


text:
SULA MAR 15
Lamo ma Nyasaye Oyie Godo
Be dinde duto moro Nyasaye?
Wanyalo ng’eyo nade din mar adier?
Din mane malamo Nyasaye e yo modwaro ndalogi?
1. Ang’o ma wayudo ka walamo Nyasaye e yo makare?
JEHOVA NYASAYE oherowa ahinya, kendo odwaro mondo wayud gweth mabiro nikech luwo yorene. Ka walame e yo makare, wabiro bedo mamor, kendo wabiro geng’o chandruok mang’eny e ngimawa. Bende wabiro yudo gweth koda kony mawuok kuome. (Isaiah 48:17) Kata kamano, nitie dinde mang’eny ahinya mawacho ni gipuonjo adiera e wi Nyasaye. To ema podi gipogore ahinya kuom gik ma gipuonjo e wi Nyasaye, kendo kuom gik ma giwacho ni Nyasaye dwaro ni mondo watim.
2. Wanyalo puonjore nade yo makare mar lamo Jehova, to ranyisi mane ma wanyalo tiyo godo e lero wachni?
2 Inyalo ng’eyo nade yo makare ma onego ilamgo Jehova? Ok ochuno ni nyaka isom, kendo inon puonj mag dinde duto. Gima duong’ en ng’eyo gima Muma puonjo kuom adier e wi lamo ma Nyasaye oyie godo. Kuom ranyisi: E pinje mang’eny, nitie chandruok kuom wach pesa ma ok gin mag adier. Ka omiyi tich mar fwenyo pesa ma ok mag adier, ibiro timo kamano nade? Be ibiro kwongo nono pesa duto ma ok adier? Ooyo. Ibiro kawo thuolo mar nono kaka pesa mar adier chalo. Bang’ ng’eyo kaka pesa mar adier chalo, koro inyalo fwenyo pesa ma ok adier. Kamano bende, ka wapuonjore kaka wanyalo fwenyo din mar adier, mano biro konyowa fwenyo dinde mag miriambo.
3. Kaluwore kod gima Yesu nowacho, ang’o ma onego watim ka wadwaro mondo Nyasaye oyie kodwa?
3 Lamo Jehova e yo moyie godo en gima duong’. Ji mang’eny wacho ni dinde duto moro Nyasaye. Kata kamano, Muma to ok puonj kamano. Wacho awacha ni ng’ato en Jakristo kende ok oromo. Yesu nowacho: “Ok ni ji duto ma luonga ni, ‘Ruoth, Ruoth,’ e ma nodonji e pinyruodh polo; to mana ng’atno ma timo gi ma Wuora me polo dwaro.” Kuom mano, mondo Nyasaye oyie kodwa, onego wapuonjre gima Nyasaye dwaro mondo watim, kendo watim mano. Yesu ne oluongo jogo ma ok tim dwach Nyasaye ni “jo ma timo richo.” (Mathayo 7:21-23) Mana kaka pesa maok mar adier ok nyal konyo, e kaka dinde mag miriambo bende chalo. To maloyo mano, din machalo kamano kuom adier en mana din ma hinyo ji.
4. Yore ariyo ma Yesu ne owuoyo kuomgi ne ochung’ ni ang’o, to moro ka moro ochomo kanye?
4 Jehova miyo ng’ato ka ng’ato manie piny thuolo mar yudo ngima ma nyaka chieng’. To mondo wayud ngima mochwere e Paradis, nyaka walam, kata tiyo ni Nyasaye e yo makare, kendo wadag sani e yo ma odwaro. Wach malit en ni, ng’eny ji ok dwar timo kamano. Mano e momiyo Yesu ne owacho niya: “Donjuru e rangach madiny; nikech rangano duong’, kendo yorno lach ma dhi e kethruok, kendo ging’eny ma donjoe. To rangano tin, kendo yorno diny ma dhi e ngima, kendo ginok ma nwang’e.” (Mathayo 7:13, 14) Din mar adier tero ji e ngima mochwere. Din mar miriambo tero ji e kethruok. Jehova ok dwar ni mondo oketh ng’at moro amora, kendo mano e momiyo ochiwo thuolo ni ji kuonde duto mondo gipuonjre kuome. (2 Petro 3:9) Kuom adier, kare yo ma walamo kata tiyogo ni Nyasaye biro nyiso ka be wanayud ngima, koso kethruok.
KAKA INYALO NG’EYO DIN MAR ADIER
5. Wanyalo ng’eyo nade jogo maluwo din mar adier?
5 Inyalo yudo nade ‘yo ma dhi e ngima’? Yesu ne owacho ni din mar adier ne idhi neno ayanga e kit ngima jogo maluwo din-no. Ne owacho niya: “Olembgi e ma unung’egigo . . . yien mabeyo duto nyago mana olemo mabeyo.” (Mathayo 7:16, 17) Matiende ni, jogo maluwo din mar adier ne idhi ng’e kaluwore gi puonjgi, kaachiel kod timbegi. Kata obedo ni gin dhano ma orem, joma lemo e yo mar adier, temo timo dwaro mar Nyasaye kaka riwruok achiel. We wane yore auchiel manyalo konyowa fwenyo jogo maluwo din mar adier.
6, 7. Jotich Nyasaye neno Muma e yo mane, to Yesu ne oketo ranyisi e yo mane kaluwore gi wachno?
6 Jotich Nyasaye golo puonjgi duto ei Muma. Muma wuon wacho niya: “Ndiko duto mowuok kuom much Nyasaye, konyo kuom puonjo ji, kuom kwero gik maricho, kuom rieyo ji, kendo kuom tego ji mondo gibed jo makare, mondo ng’at Nyasaye obed molony, kendo moikore chuth ni tich mabeyo duto.” (2 Timotheo 3:16, 17) Jaote Paulo ne ondiko ni Jokristo wetene niya: “Nimar ka ne uyudo Wach Nyasaye ma ne wakelonu, nurwake ok kaka wach dhano, to kaka Wach Nyasaye adier.” (1 Jo Thessalonika 2:13) Kuom mano, puonj koda timbe ma din mar adier luwo, ok wuog e pach dhano kata puonj ma dhano osebedo ka luwo kuom higini mang’eny. Puonj mag din mar adier wuok ei Muma ma en Wach ma ne ondiki kuom much Nyasaye.
7 Yesu Kristo ne ochiwo ranyisi maber kane osiro puonj mage kotiyo gi Wach Nyasaye. Ka ne owuoyo gi Wuon mare manie polo e lamo, ne owacho niya: “Wachni en adiera.” (Johana 17:17) Yesu ne oyie gi Wach Nyasaye, kendo gik moko duto ma ne opuonjo ne luwore kod Ndiko. Kinde duto Yesu ne wacho kama: “Nondiki niya.” (Mathayo 4:4, 7, 10) Bang’e Yesu ne nyalo wuoyo e wi ndiko moro. Kamano bende, oganda Nyasaye ma sani, ok puonj gik ma gin giwegi giparo. Giyie ni Muma en Wach Nyasaye, kendo puonj maggi duto osir e yo motegno ei Muma.
8. Lamo Jehova oriwo kata timo ang’o?
8 Jo maluwo din mar adier lamo Jehova kende, kendo gilando ni ji nyinge. Yesu ne owacho ratiro niya: ‘Ruoth [“Jehova,” NW ] Nyasachi ema nilam, kendo en kende ema nitine.’ (Mathayo 4:10) Kuom mano, jotich Nyasaye ok lam ng’ato moro amora mak mana Jehova. Lamono oriwo kata konyo ji mondo ging’e nying Nyasaye madier, kendo kod kaka kit Nyasaye chalo. Zaburi 83:18 wacho niya: “In, ma nyingi Jehova, In kendi e ng’a Ma Malo Chutho e piny ngima.” Yesu ne ochiwo ranyisi mar konyo ji mamoko mondo ong’e Nyasaye, kane owacho e lamo niya: “Nyingi nanyiso jogo ma nimiya e piny.” (Johana 17:6) Kamano bende, jogo maluwo lamo mar adier, sani puonjo ji mondo ong’e nying Nyasaye, dwaro mare, koda kido mabeyo ma Nyasaye ni godo.
9, 10. Jokristo madier nyiso hera e kindgi e yore mage?
9 Jotich Nyasaye nyiso hera madier e kindgi ng’ato gi ng’ato. Yesu nowacho niya: “Ma eri e ma nomi ji duto ong’e ni un jopuonjrena, ka un uheroru ng’ato gi ng’ato.” (Johana 13:35) Jokristo mokwongo ne oherore ng’ato gi ng’ato mana kaka Kristo ne owacho. Hera ma Nyasaye nyisowa ni mondo wabedgo en hera ma ok ng’i ni ng’ato owuok e piny mane, e dhoot mane, e anyuola mane. En hera ma tudo ji e yo motegno kaka owete e riwruok achiel. (Jo Kolosai 3:14) Jogo maluwo dinde mag miriambo ok nigi hera mar owete kaka mano. Wang’eyo mano nade? Ginegore nikech giwuok e pinje kata dhoudi mopogore opogore. Jokristo madier ok ti kod ligangla mondo gineg godo Jokristo wetegi, kata mana nego ng’ato moro amora. Muma wacho kama: “Nyithind Nyasaye kod nyithind Satan ng’ere kuom wachni: ng’a ma ok tim makare ok en mar Nyasaye, kata ng’a ma ok her owadgi; . . . waherre ng’ato gi ng’ato; to kik wabed kaka Kain, ma ne en mar Ng’a Marachno, kendo nonego owadgi.”—1 Johana 3:10-12; 4:20, 21.
10 En adier ni hera madier ok en mana weyo nego ng’ato kende. Jokristo madier tiyo kod thuologi, tekogi, kaachiel gi mwandugi e konyo, kendo e jiwo jowetegi. (Jo Hibrania 10:24, 25) Gikonyore ng’ato gi ng’ato e kinde mag chandruok, kendo gitimo ni jomoko gima owinjore. Kuom adier, gitiyo gi puonj manie Muma mawacho ni, “ber mondo watim maber ni ji duto.”—Jo Galatia 6:10.
11. Ang’o momiyo bedo gi yie ni Yesu Kristo e yo ma Nyasaye kelo godo warruok en gima duong’?
11 Jokristo madier oyie ni Nyasaye tiyo kod Yesu Kristo e kelo warruok. Muma wacho kama: “Kendo onge kwo kuom ng’ato moro; nikech onge nying’ moro machielo e bwo polo mochiw ni ji, monego wakwoe.” (Tich Joote 4:12) Mana kaka ne waneno e Sula mar 5, Yesu ne ochiwo ngimane kaka rawar ni dhano ma winjo chik. (Mathayo 20:28) E wi mano, Yesu ema Nyasaye oketo kaka Ruoth e Pinyruodh polo ma biro locho e wi piny mangima. Kendo Nyasaye dwaro ni mondo wawinj, kendo wati gi puonj mag Yesu ka wadwaro yudo ngima mochwere. Mano e momiyo Muma wacho niya: “Ng’a ma oyie kuom Wuowi en gi ngima ma nyaka chieng’; to ng’a ma ok winj Wuowi ok none ngima.”—Johana 3:36.
12. Bedo joma ok gin mag pinyni tiende nang’o?
12 Joma lamo Nyasaye e yo madier ok gin mag piny. Kane en e nyim jatend Jo-Rumi miluongo ni Pontio Pilato, Yesu ne owacho kama: “Pinyruodha ok mar piny ka.” (Johana 18:36) E piny moro amora ma jolup Yesu madier odakie, gibolore e bwo loch mar Pinyruodh Yesu manie polo, kendo mano miyo ok gidonj e weche siasa mag pinyni kata matin. Ok giriw lwedo kata donjo e lwenje mag pinyni. Kata kamano, jotich Jehova ok kwed gik ma jomoko oyiero timo, kaka donjo e buche mag siasa, dwaro kombe mag telo, kata goyo ombulu. Kendo e wi mano, giluwo chike sirkal. To en kamano nikech ang’o? En nikech wach Nyasaye chikogi ni giwinj “jo man gi teko mar loch.” (Jo-Rumi 13:1) Ka gima sirkande dwaro opogore gi gima Nyasaye dwaro, joma luwo lamo mar adier, luwo ranyisi mar joote ma ne owacho niya: “Onego wawinj Nyasaye moloyo winjo dhano.”—Tich Joote 5:29; Mariko 12:17.
13. Jolup Yesu madier neno nade Pinyruodh Nyasaye, to kuom mano gikawo okang’ mane?
13 Jolup Yesu madier lando ni Pinyruodh Nyasaye kende ema biro kelo ber madier e ngima dhano. Yesu ne okoro wach kama: “Kendo Wach Maberni mar pinyruoth nolandre e pinje duto, mondo obed ranyis ni ogendini duto; eka giko nobi.” (Mathayo 24:14) Jolup Yesu Kristo madier ok jiw ji mondo ogen kuom telo mag dhano ni ema mondo otiek negi chandruok, to kar mano gilando ni Pinyruodh Nyasaye manie polo kende ema biro kelo ber madier e ngima dhano. (Zaburi 146:3) Yesu ne opuonjowa mondo walam e wi sirkal makareno kane owacho niya: “Pinyruodhi mondo obi, gi midwaro mondo otimre e piny kaka e polo.” (Mathayo 6:10) Wach Nyasaye ne okoro chon ni Pinyruoth manie poloni “enong’iny pinje ruodhigi duto, [ma locho gie sani] mi notiekgi, kendo nobedie nyaka chieng’.”—Daniel 2:44.
14. Gin jo din mane ma iyie ni luwo chike mag lamo madier e yo makare chuth?
14 Kaluwore kod gima wasepuonjore, penjori ane niya: ‘Gin jo din mane ma puonjgi duto wuok ei Muma, kendo ma nyiso ji nying Jehova? Gin jo din mane ma nyiso hera kaka Jehova wachonwa, ma keto yie margi kuom Yesu, ma ok gin mag pinyni, kendo ma lando ni Pinyruodh Nyasaye kende ema biro kelo ber madier e ngima dhano? Kuom dinde duto manie pinyni, en din mane maluwo gik mowach kae? ’ Nenore ratiro ni dinno en mar Joneno mag Jehova.—Isaiah 43:10-12.
ANG’O MA IBIRO TIMO?
15. Ang’o ma Nyasaye dwaro mondo watim moloyo mana wacho ni Nyasaye nitie?
15 Bedo gi yie kuom Nyasaye, mano kende ok oromo moro chunye. Kuom adier, Muma wacho ni kata jochiende bende ong’eyo ni Nyasaye nitie. (Jakobo 2:19) En gima ong’ere maler ni jochiende ok tim dwaro mar Nyasaye; kendo ni Nyasaye ok oyie kodgi. Mondo Nyasaye oyie kodwa, ng’eyo ni entie kende ok oromo, nyaka watim dwaro mare. Bende nyaka wawe tudruok gi dinde mag miriambo, kendo waluw din mar adier.
16. Ang’o ma ng’ato onego otim mondo kik bed ni oriwore e lamo gi din mar miriambo?
16 Jaote Paulo ne onyiso ni ok onego wariwre e lamo gi dinde mag miriambo. Ne ondiko kama: “ ‘Auru kuomgi, kendo walreuru, kik umul gi mochido; Mi narwaku.’ ” (2 Jo Korintho 6:17; Isaiah 52:11) Kuom mano, en adier ni Jokristo nyaka we gimoro amora manyiso tudruok gi lamo mar miriambo.
17, 18. “Babulon maduong’,” ochung’ ni ang’o, to ang’o momiyo en gima kare ‘a kuome’ mapiyo?
17 Muma nyiso ni dinde duto mag miriambo ni e riwruok mar “Babulon maduong’.” * (Fweny 17:5) Nyingno paronwa dala machon mar Babulon, kama din mar miriambo ne ochakore bang’ Ataro mar pi e kinde Noa. Ng’eny gik ma ipuonjo, koda timbe ma sani itimo e dinde mag miriambo, ne ochakore chon e Babulon. Kuom ranyisi, Jo-Babulon ne lamo nyasaye ma nyadidek, tiende ni, nyiseche adek ei achiel. E ndalogi, puonj maduong’ ma yudore e dinde mang’eny en ni nitie nyasaye ma nyadidek. Kata kamano, Muma puonjo ratiro ni nitie Nyasaye achiel kende mar adier, ma en Jehova, kendo ni Yesu Kristo en Wuode. (Johana 17:3) Jo-Babulon bende ne ni kod puonj mawacho ni dhano ni kod chuny ma dhi nyime gi ngima seche ma ng’ato otho, kendo ni chunyno nyalo yudo sand kamoro. E ndalogi, puonj mar chuny ma ok tho kata ni nitie roho manyalo yudo sand e mach, en puonj ma yudore e dinde mang’eny.
18 To nikech lamo mar Jo-Babulon machon ne onya e piny mangima, gie sani inyalo wacho e yo makare ni Babulon Maduong’ ochung’ ne dinde duto mag miriambo manie piny. Kendo Nyasaye osekoro wach ni, dinde mag miriambogi duto, ibiro kethi machiegni apoya nono. (Fweny 18:8) Be inyalo neno gimomiyo onego iwuogi e dinde mag Babulon Maduong’? Jehova Nyasaye dwaro ni mondo iwuogi mapiyo kowacho ni, “auru kuome, un joga” ka thuolo podi nitie.—Fweny 18:4.
19. Gin gweth mage ma ibiro yudo ka itiyo ni Jehova?
19 Ka ing’ado ni iweyo luwo din mar miriambo, jomoko nyalo ng’ado osiep margi kodi. Kata kamano, ka itiyo ni Jehova ka in kanyakla gi joge, ibiro yudo gweth mang’eny moloyo gik ma ne iweyo. Mana kaka jolup Yesu mokwongo ma ne oweyo gik moko ma ne gitimo mondo giluwe, in bende ibiro yudo owete koda nyimine mang’eny. Ibiro bedo ei riwruok maduong’ mar Jokristo madier tara gi tara manyiso hera mar adier. Kendo ibiro bedo gi geno mar yudo ‘ngima mochwere e piny mabiro.’ (Mariko 10:28-30) Bang’ kinde, jogo ma ne oweyo tudruok kodi nikech yie mari, bende nyalo chako nono gima Muma puonjo, ma gin bende gilam Jehova.
20. Ngima jogo ma luwo din mar adier nobed nade e kinde mabiro?
20 Muma puonjo ni Nyasaye chiegni tieko richo gi joma richo ma opong’o pinywani, kendo mondo kare oketie piny manyien ma ni kare e bwo loch mar Pinyruodhe. (2 Petro 3:9, 13) To mano kaka piny nobed maber miwuoro! Kendo e piny makareno, din achiel kende ema nobedie, tiende ni, yo achiel kende mar adier mar lamo. Donge en gima nyiso rieko ka ikawo okang’ mar riwruok kod jogo ma lemo e yo mar adier gie sani?
^ par. 17 Mondo iyud weche mang’eny e wi gimomiyo Babulon Maduong’ en nying ma ochung’ ne dinde duto mag miriambo manie piny, ne Apendiks, e ite mag 219-220.


text:
PWONY ME 8
Pingo Lubanga Oweko ni Tim Maraco ki Deno Can Obed Tye?
1. Tim maraco ocakke nining?
Tim maraco ocakke i lobo i kare ma Catan owaco lok goba mukwongo. Catan onongo kite pe rac i kare ma kicweye. En onongo tye lamalaika ma pe ki roc, ento en “pe [o]cung i ada.” (Jon 8:44) En obedo ki miti me nongo woro ma myero kimi bot Lubanga keken. Catan owaco lok goba bot dako mukwongo, Kawa, kun bwole ni owiny en ma ka winyo Lubanga. Adam oribbe ki Kawa i kwero winyo Lubanga. Tam ma Adam omoko-ni okelo deno can kacel ki to.
I kare ma Catan omiyo tam ni Kawa pe owiny Lubanga, en onongo tye ka kelo jemo i kom twero me loc pa Lubanga. Pol pa dano guribbe ki Catan i kwero Lubanga macalo Lalocgi. Pi meno, Catan odoko “lalo lobo.”
2. Cwec pa Lubanga mono onongo gitye ki roc?
Tic pa Lubanga ducu tye labongo roc. Dano kacel ki lumalaika ma Lubanga ocweyogi-ni onongo gitwero winyo maber adada cik pa Lubanga. (Nwoyo Cik 32:4, 5) Lubanga ocweyowa me bedo agonya kun wayero me timo gin maber nyo marac. Bedo agonya meno miniwa kare me nyuto marwa pi Lubanga.
3. Pingo Lubanga oweko ni dano oden can nio kombeddi?
Cakke wa i poto me Eden, Jehovah obedo ka kanyo jemo i kom twero me locce. Pingo? Me nyuto ni tute pa dano me lone maber kengi pe binyako nyige. (Latitlok 7:29; 8:9) Jami mutimme i tekwaro pa dano pi mwaki 6,000 mukato angec-ci onyuto man ka maleng. Luloc me lobo-ni pe gujuko lweny, turo cik, ngolo kop alenga, ki dong two.
Ka iporo ki loc pa dano, jo ma giye loc pa Lubanga ginongo adwogi maber. (Icaya 48:17, 18) Cokcok-ki, Jehovah bityeko gamente pa dano ducu. Jo ma giye ni Lubanga ologi keken aye gibileyo lobo.—Icaya 11:9.
4. Diyo cwiny pa Lubanga miyowa kare me timo ngo?
Catan owacci pe tye dano mo ma tiyo pi Jehovah pi mar. In mono imito nyuto ni meno lok goba? Itwero timone! Diyo cwiny pa Lubanga miyo botwa kare me nyuto ka ce wamito loc pa Lubanga nyo pa dano. Kit ma wakwo kwede nyuto loc mene ma wayero.
5. Waromo yero Lubanga macalo Lalocwa nining?
Wayero Lubanga macalo Lalocwa ka wapwonyo dok walubo woro me ada ma jenge i Lokke, Baibul. (Jon 4:23) Kit ma Yecu otimo kwede, wan bene watwero kwero Catan me bedo lalocwa ka pe wadonyo i tim me wibye ki lweny.
Catan tiyo ki tekone me ilo malo tim me tarwang ki tim mukene maraco. Ka wakwero kodi tim magi, luremwa ki wadiwa mogo giromo nywaro nyo dagowa. (1 Petero 4:3, 4) Pi meno, watye ki ka ma myero wayer. Tika wabiribbe ki jo ma gimaro Lubanga? Tika wabilubo cikke me mar dok me ryeko-ni? Ka watimo meno, ci wabinyuto ni Catan owaco lok goba i kare ma en owacci ka peko tye, pe tye ngat mo ma bitimo gin ma Lubanga owaco.
Mar pa Lubanga pi dano miyowa gen ni tim maraco ki deno can bigik. Jo ma ginyuto ni gigeno lok man gibinongo yomcwiny i lobo nakanaka.
MED NGECCI
Baibul Mono Ada Pwonyo Gin Ango?


text:
Tij Loko Dhok e Piny Mexico gi Central America
E piny Mexico gi Central America, nitie joloko 290 modak e pinje auchiel, kendo giloko buge e dhok mokalo 60. Ang’o momiyo itiyo tijno? En nikech ka ji oyudo buge malero Muma e dhok ma giwinjo tiendgi mapiyo, mano nyalo mulo chunygi
Mondo olok dhokgo e ranginy ma malo, osegol joloko moko ma ne tiyo e bad ofis mar Mexico mi otergi kuonde ma iwache dhokgo. Ere kaka mano osekonyo? Jolokogo romo gi joma wacho dhok ma gilokono, omiyo mano konyogi loko buge e dhok mayot somo kendo mawinjore mapiyo.
Joloko neno nade lokruogno? Federico, ma loko dhok mar Guerrero Nahuatl wacho niya: “Kuom higni apar ma ne an Mexico, ne aromo mana gi joot achiel mawacho dhok mawacho. To koro e taon man machiegni gi kama ofis mar loko dhok nitie, nitie ji mang’eny mawacho dhok mawacho!”
Karin, maloko dhok mar Low German e ofis man Chihuahua e piny Mexico wacho niya: “Dak gi Jo-Mennonite osekonya ng’eyo dhokno e yo maber moloyo. Wadak kendo watiyo e gweng moro matin. Ka ang’icho e dirisa, aneno joma yudo ber kuom tij loko matimore kae.”
Neyfi, modak e ofis loko dhok man Mérida, Mexico, wacho niya: “Sama watayo puonjruok Muma e dho Maya, wafwenyo weche ma ok winjre maber ne Jo Maya. Omiyo wamanyo yore ma wanyalo lokogie e yo ma winjore maber moloyo.”
Gin ber mage ma josomo yudo sama gisomo buge molokgi? We wane ane ranyisi moro achiel: Kuom higni 40, Elena, mawacho dho Tlapanec, ne dhi e chokruoge duto mag Joneno mag Jehova. To nikech nitimo chokruoge e dho Spanish ne ok owinjga kata gima ne ipuonjo. Owacho kama, “Ne ang’eyo ni onego abed e chokruoge.” Kata kamano bang’ puonjruok Muma kotiyo gi brosua mogo e dho Tlapanec, nobedo hero Jehova Nyasaye. Nochiwore mobatise e higa mar 2013. Elena wacho niya, “Agoyo ne Jehova erokamano kuom konya winjo tiend Muma.”
Puonjri Weche Momedore
GIN JOMAGE MATIMO DWARO MAR JEHOVA E KINDEGI?
Indiko Kendo Iloko Buge mag Joneno mag Jehova e Yo Mane?
Wagoyo bugewa e dhok mokalo 750. Ang’o momiyo watimo kinda ma kamano?


text:
Gima Muma Puonjo
Bugni ondik mondo okony ji ng’eyo puonj mathoth manie Muma. Moko kuom puonjgo konyowa ng’eyo ka be jomotho ong’eyo gimoro amora, gimomiyo dhano chandore, kaka wanyalo dak gi mor kod kuwe e utewa, to gi mamoko.
Be ma e Ngima ma Nyasaye Dwaro ni Wabedgo?
Inyalo wuoro gimomiyo chandruoge ng’eny e piny. Kata kamano, Muma nyiso ni Nyasaye chiegni golo ne dhano gik ma chandogi kaka tuoche kod tho.
SULA MOKWONGO
Adiera e Wi Nyasaye
Be iparo ni Nyasaye dewo dhano? Puonjri kido ma Nyasaye nigo kod kaka inyalo bedo osiepne.
SULA MAR 2
Muma en Buk Moting’o Wach Nyasaye
Ere kaka Muma nyalo konyi nyagruok gi chandruoge ma in-go? Ang’o momiyo inyalo geno Muma kod weche mokor manie iye?
SULA MAR 3
Kaka Nyasaye ne Dwaro ni Ngima Dhano Obed
Ngima biro chalo nade e piny manyien?
SULA MAR 4
Adiera e wi Yesu Kristo
Ng’e gimomiyo Yesu e Mesia, kama noae, kod gimomiyo iluonge ni Wuod Nyasaye ma miderma.
SULA MAR 5
Misango mar Yesu e Mich Maduong’ie Moloyo
Misango mar Yesu en ang’o? Ere kaka misangono nyalo konyi?
SULA MAR 6
Jomotho Ni Kanye?
Ng’e gima Muma wacho e wi gimomiyo dhano tho to gi kama gintiere.
SULA MAR 7
Jomotho Ibiro Chier
Be ng’at moro mihero osegatho? Be ubiro nenore kendo? Ng’e gima Muma puonjo e wi chier.
SULA MAR 8
Pinyruodh Nyasaye en Ang’o?
Ji mang’eny ong’eyo lamo mar Ruoth. Kwayo ni, “Pinyruodhi mondo obi,” tiende en ang’o?
SULA MAR 9
Be Giko mar Pinyni Chiegni?
Ne kaka timbe ji kod gik ma timore e piny nyiso maler ni wadak e kinde ma ndalo modong’ tin ahinya to giko mar piny ma Muma wuoye chopo.
SULA MAR 10
Gima Muma Puonjo e Wi Malaike gi Jochiende
Muma nyisowa adiera e wi malaike gi jochiende. Be gin nitiere adier? Be ginyalo konyowa kata hinyowa?
SULA MAR 11
Ang’o Momiyo Chandruok Ng’eny?
Ji paroga ni Nyasaye e ma kelo chandruoge manie piny. In to iparo nade? Ng’e gima Nyasaye wacho e wi gimomiyo dhano chandore.
SULA MAR 12
Kaka Inyalo Bedo Osiep Nyasaye
Be wanyalo dak e yo ma Nyasaye dwaro? Adiera en ni inyalo bedo osiepne.
SULA MAR 13
Kaka Inyalo Miyo Ngima Luor
Nyasaye nigi paro mane e wi golo ich, medo remo, kod ngima mar le?
SULA MAR 14
Unyalo Dak gi Kuwe kod Mor e Odu
Hera ma ne Yesu onyiso en ranyisi maber ma chwo, mon, jonyuol gi nyithindo nyalo luwo. Ere kaka wanyalo luwo ranyisineno?
SULA MAR 15
Yo Makare mar Lamo Nyasaye
Ne ane weche auchiel ma nyalo konyi fwenyo din madier.
SULA MAR 16
Lam Nyasaye e Yo Moyiego God
Gin pek mage ma inyalo romogo sa ma ilero ne jomoko yie mari? Ere kaka inyalo wuoyo kodgi ma ok ichwanyogi?
SULA MAR 17
Thuolo Makende mar Wuoyo gi Jehova e Lamo
Be Nyasaye winjiga sama ilemo? Mondo iyud dwoko mar penjono, dwarore ni ing’e gima Muma wacho e wi wach lamo.
SULA MAR 18
Be Onego Achiwra ne Nyasaye Mondo Obatisa?
Gin gik mage ma onego itim mondo e ka obatisi? Ng’e gima batiso en to kod kaka onego obatis ng’ato.
SULA MAR 19
Sik Machiegni gi Jehova
Ere kaka wanyalo nyiso ni wagoyo ne Nyasaye erokamano kuom gik moko duto ma osetimonwa?
Weche Momedore
Tiend weche ma otigo e bug Gima Muma Puonjo


text:
DUL ME ACEL
Lok Ada i Kom Lubanga Tye Ningo?
Lubanga tika ada tamo piri?
Lubanga mono tye nining? En tye ki nyinge?
Twere mono me nyikke cok ki Lubanga?
IN TIKA dong ineno kit ma lutino gipenyo kwede ki peny? Polgi gicako peny ma nongo pud gupwonyo lok apwonya. Gibedo ka neni ma nongo wang-gi oyabe malac me kuro lagam. Gipenyo lapeny mogo calo: Pingo polo tye ma bullu? Lakalatwe mono kiyubogi ki gin ango? Anga ma opwonyo winyi ma oweko gikok ma winyone mit? Iromo temme ki tekki me gamo peny magi ducu, ento pol kare pe yot. Kadi imi lagam maber ningo, en lagammi-ni dok romo tugo lapeny mukene: Pingo?
2 Pe lutino keken aye gipenyo peny. Wan bene pud wamedde ki penyo peny kadi dong wadoko dongo. Wapenyo peny ka wamito cito i kabedo mo ma pe wangeyo, ka wamito gwoke ki jami ma kelo awano i komwa, nyo ka wamito penyo gin mo ma pe wangeyo. Ento dano mapol pe gimaro penyo peny, tutwalle lapeny mogo ma pigi tego-ne. Pe bene giyelle pi nongo lagam ma pigi tego.
3 Tam kong i kom lapeny ma tye i pok nge buk man, ki lapeny ma gitye i acakki lok mukwongo me buk man, nyo ma gitye i paragraf mukwongo i dul man. Magi aye gubedo lapeny mogo ma pigi tego ma itwero penyogi. Ento dano mapol pe giyelle me nongo lagam me peny magi. Pingo? Baibul mono tye ki lagamme? Jo mukene gitamo ni lagam me lapeny magi tego ma pe gitwero niange. Jo mukene gitamo ni penyo peny lano dano dok kelo lewic. Jo mukene giwaco ni peny ma kit meno ber aweka ki lutela dini ki lupwonye aye. Ento in kono?
4 Ento twero bedo ni in itye ki miti me nongo lagam ma pigi tego ma mako kwo-ni. Kicel kicel in bene nyo ipenye kekeni ni: ‘Tyen lok me kwo mono tye? Kwo mono dong ducu kite ene? Lubanga mono tye nining nyo obedo nining?’ Ber me penyo kodi peny ma kit magi, dok pire tek ni omyero pe iwek yenyo lagam man nio wang ma inongo lagam ma gene dok me yengo. Lapwony ma oywek Yecu Kricito owaco ni: “Wulegi, ci gibimiyo botwu; wuyeny ci wubinongo; wudwong doggola ci gibiyabo botwu.”—Matayo 7:7.
5 Ka ce ‘iyenyo’ lagam me lapeny ma pigi tego magi, ci bikelo adwogi mabeco. (Carolok 2:1-5) Kadi bed ni jo mukene gimini lagam mapat pat, ento lagam me lapeny magi gire tye i Baibul dok in bene itwero nongogi. Niang i lagam magi pe tek. Ber-re aye ni gikelo gen ki yomcwiny. Dok gitwero konyi me bedo ki yengo i kom kare-ni. Dong me cakone, kong wanenu lapeny ma ocungo wi dano mapol.
LUBANGA MONO CWINYE COL MA PE PARO PI DANO?
6 Dano mapol gitamo ni lagam me lapeny man tye ni pe paro. Pien giwaco ni, ‘Ka Lubanga onongo ada paro pi ngati mo, kono onongo lobo-ni pe tye maber?’ Ka ineno piny, inongo ni lobo-ni opong ki lweny, adegadega, ki pekki mapol. Wan ki acel acel bene watwo, wadeno can, warwenyo danowa me amara i to. Man omiyo jo mapol gipenyo ni, ‘Ka ada Lubanga paro piwa ki pi pekkiwa, kono en pe ojuko timme pa jami magi woko?’
7 Gin ma dong rac loyo aye ni lupwonye dini kare mukene giweko dano mapol tamo ni cwiny Lubanga col. I yo ango? Pien ka peko opoto, giwacci meno obedo mitti pa Lubanga. Pi meno, lupwonye ma kit magi gikok i kom Lubanga pi jami ducu maraco ma timme. Meno mono obedo lok ada i kom Lubanga? Baibul kono pwonyo ningo? Yakobo 1:13 gamo ni: ‘Ka ngat mo tye i atematema mo, en pe myero owacci, Lubanga aye tye ka temme, pien Lubanga pe kitemo ki tiyo gin marac, en bene pe temo ngat mo.’ Pi meno Lubanga aye pe kelo jami maraco ma waneno i lobo-ni. (Yubu 34:10-12) Dong en pud oweko ni jami maraco kong obed ka timme. Ento apokapoka madit tye i kin weko ni gin moni otimme ki kelone.
8 Me lapor, tam kong i kom lanyodo mo maryek gin ki wode mo ma dong dit ento pud bedo paco. Ka wode-ni odoko lajemo ci oa woko ki gang pire kene dok wonne bene pe ojuke. Ocako kwo kwo marac ci opoto i peko. Nongo wonne aye okelo peko i kom wode-ni? Pe. (Luka 15:11-13) I yo acel-li bene, Lubanga pe ojuko dano me lubo yo ma cwinygi oyero, pi meno en aye pe kelo pekki ma bino macalo adwogi me lubo yo marac. Dong pe tye atir me kok i kom Lubanga pi peko mo keken ma dano tye iye.
9 Lubanga tye ki tyen lok matir ma oweko en oye ni dano gulub yo marac. Macalo Lacwecwa maryek dok tek, pe mitte ni en dok myero otitiwa tyen lok meno. Ento pi marre omiyo en otito. Ibipwonyo lok mapol i kom kop man i Dul me 11. Ento nge maber ni Lubanga aye pe kelo peko ma poto i komwa. Meka ka meno, en dok miyo botwa gen me larre aye!—Icaya 33:2.
10 Medo i kom meno, Lubanga gire leng. (Icaya 6:3) Man tyen lokke ni en pe tye ki kit cilo mo. Peke ki gin mo marac kadi matidi mo. Pi meno watwero keto genwa ducu i kome. Pe watwero bedo ki kodi gen ma kit meno i kom dano ma kare mukene pe gigene-ni. Kadiwa dano ma genne adada ma tye i loc pol kare pe twero yubo jami maraco ma bal kelo. Ento Lubanga tye ki teko ducu. En aye twero dok biyubo jami maraco ducu ma obedo ka timme i kom dano. I nino ma Lubanga bicako ticce, en bityeko te tim maraco woko ducu matwal!—Jabuli 37:9-11.
LUBANGA MONO WINYO NINING PI JAMI MARACO MA TIMME I KOMWA?
11 Ento i kare-ni, Lubanga mono winyo nining i kom jami ma tye ka timme i lobo-ni nyo i kwoni? Mukwongo, Baibul pwonyo ni Lubanga obedo ngat ma “maro ngolo kop atir.” (Jabuli 37:28) Pi meno en paro mada me neno jami ma atir ki ma pe atir ma timme ducu. Cwinye dagi jami mo keken ma pe tye atir. Baibul tito ni cwiny Lubanga ‘ocwer matek’ i kare ma bal opongo lobo i kare ma okato angec. (Acakki 6:5, 6) Lubanga pe olokke. (Malaki 3:6) En pud cwinye dag jami maraco ma tye ka timme i lobo-ni ducu. Dok cwiny Lubanga dag neno ka dano deno can. Baibul waco ni ‘En tamo piri.’—1 Petero 5:7.
12 Watwero ngeyone nining ni cwiny Lubanga dag neno ka dano deno can? Lanyut mukene dok en. Baibul pwonyo ni kicweyo dano i cal pa Lubanga. (Acakki 1:26) Pi meno watye ki kit maber pien Lubanga kite ber. Me laporre, ka ineno can ma dano deno-ni, pe cwero cwinyi? Ka cwinyi cwer pi kodi tim maraco magi, ci omyero inge ni Lubanga dong winyo malit loyo.
13 Gin acel maber ma dano tye kwede aye mar. Meno bene nyuto kit pa Lubanga. Baibul pwonyo ni “Lubanga aye mar.” (1 Jon 4:8) Wanyuto mar pien Lubanga nyuto mar. Mar mono onongo twero teri me juko peko ki tim maraco ma tye i lobo-ni? Ka onongo itye ki teko me jukone, onongo kono ijuko? Ngene kene! Bed ki gen ni Lubanga bijuko pekki ki tim maraco ducu. Cikke ma kiloko pire i acakki wi lok me buk man pe obedo lek mamwa nyo gen mo ma kore peke. Cikke pa Lubanga bicobbe labongo akalakala mo! Wek i ket niye i kom jami ma en ociko pigi, omyero kong inge jami mapol i kom Lubanga ma ocweyo jami ducu.
LUBANGA MITO NI INGE NGAT MA EN EBEDO
14 Ka imito ni ngat mo onge in, ci itimo gin ango? Pe kong itito nyingi bote? Lubanga kono tye ki nyinge? Dini mapol waco ni nyinge obedo “Lubanga” nyo “Rwot,” ento meno pe gubedo nyinge kikome. Gubedo nying me dog tic, kit macalo “kabaka” ki “preciden” gubedo nying me dog tic. Baibul pwonyo ni Lubanga tye ki nying me dog tic mapol. Calo “Lubanga,” ki ‘Rwot-gu.’ Ento, Baibul bene pwonyo ni nying Lubanga kilwongo ni Jehovah. Jabuli 83:18 waco ni: ‘Wek gunge ni, in keni ma nyingi Jehovah, in aye Ngat Mamalo Twal ma loyo wi lobo-ni ducu.’ Ento ka Baibul-li pe tye ki nying man, ber kong inen jami ma kiloko i Lamed ngec i agikki me buk man. Ada, nying Lubanga tye i buk adola macon me Baibul. Pi meno Jehovah mito ni inge nyinge dok i ti kwede. En tiyo ki Baibul me nyuto nga ma en ebedo.
15 Nying man ma Lubanga en aye ocako-ni, opong ki tyen lok mapol. Nying man ni Jehovah-ni tyene tye ni Lubanga twero cobo cikke ma en ociko ducu, kacel ki yub mo keken ma tye i tamme.* Nying Lubanga dok pat ma pe pore ki nying mo keken. Nying meno tye pi en keken. Jehovah pat mada. En dok pat nining?
16 Dong waneno ni Jabuli 83:18 oloko i kom Jehovah ni: ‘In keni aye Ngat Mamalo Twal.’ Pi meno, Jehovah kene aye bene kilwongo ni “Won Twer Ducu.” Niyabo 15:3 waco ni: ‘Ticci ducu ma itiyo bedo me aura, dok gidito, ai Rwot Lubanga Won Twer Ducu! Kitti ducu tye atir dok me ada, in Kabaka me labed naka!’ Nying me dog tic ni “Won Twer Ducu” pwonyowa ni, Jehovah obedo ngat matek loyo ducu. Tekone pe pore; tye lamal tutwal. Dok nying me dog tic ni “Kabaka me labed naka” ni, poyo wiwa ni Jehovah bene pat i yo mukene. En keken aye ocako bedo tye wacon. Jabuli 90:2 waco ni: “In Lubanga ma bedo nakanaka [nyo matwal].” Kop man miyo wabedo ki twon ur madit tutwal, pe kumeno?
17 Jehovah bene pat pien en kene aye Lacwec. Niyabo 4:11, kwane ni: ‘In imyero Jehovah me nongo deyo ki woro ki teko, pien in aye Lubangawa ma yam iketo jami ducu, dok bene pi mitti-ni omiyo gubedo tye, meno aye gin mumiyo yam giketogi.’ Tam kong i kom Jami ducu ma in iromo tamo pigi—cakke ki i cwec ma gubedo cwiny ma pe nen ma gitye i polo me o wa i kom lakalatwe ma inongo ni gupong i dan polo i dye wor nio kwede i kom yadi ma dongo ma nyako nyig-gi wa ki rec ma kwang i nam ki kulu-gu, ducu gitye pien Jehovah aye Lacwec!
IN MONO ITWERO NYIKKE COK KI JEHOVAH?
18 Kwano lok i kom kit Jehovah me aura weko jo mukene gibedo ki lworo. Gilworo ni Lubanga tye dit tutwal, ma pe gitwero bedo cok kwede, dok ni pigi pe twero bedo tek bote. Ento tam ma kit man tika tye ada? Baibul dok pwonyo gin mapat ki tam meno. Loko i kom Jehovah ni: “Pien en pe tye cen ka mabor ki bot ngat acel acel i kinwa.” (Tic pa Lukwena 17:27) Baibul bene cuko cwinywa ni: “Wunyik cok bot Lubanga, ci en bene binyiko cok botwu.”—Yakobo 4:8.
19 In itwero nyikke cok ki Lubanga nining? Mukwongo, medde anyim ki timo gin ma itye ka timone kombeddi-ni—pwonyo lok i kom Lubanga. Yecu owaco ni: “Man en kwo ma pe tum, ni ginge in Lubanga acel me ada, ki Yecu Kricito ma yam ioro.” (Jon 17:3) Ada, Baibul pwonyo ni pwonyo lok i kom Jehovah ki Yecu, terowa i “kwo ma pe tum”! Kit ma dong watyeko nenone, “Lubanga aye mar.” (1 Jon 4:16) Jehovah bene tye ki kitte mukene mabeco. Me laporre, Baibul waco ni Jehovah obedo “Lubanga ma lakica dok maro dano, kiniga pe make oyot, marre ma pe lokke dwong, en lagen mada.” (Nia 34:6) En ‘ber dok weko bal pa dano.’ (Jabuli 86:5) Lubanga diyo cwinye. (2 Petero 3:9 ) En lagen. (Niyabo 15:4) Ka imedde anyim ki kwano Baibul, ci ibineno kit ma Jehovah onyuto kwede kit mabeco magi ki mukene mapol.
20 Adada, pe itwero neno Lubanga pien en obedo cwiny ma pe nen. (Jon 1:18; 4:24; 1 Temceo 1:17) Ka ibedo ka kwano lok i kome ki i Baibul, ci ibingeyo en maber. Kit ma laco Jabuli owaco kwede ni, in itwero “neno ber pa Jehovah.” (Jabuli 27:4, NW; Jo Roma 1:20) Ka imedde ki keto cwinyi i pwonyo lok i kom Jehovah, ci ibinongo niango matut i kome, dok biweko iwinyo ni itye cok kwede dok mari i kome bimedde.
21 Mot mot ibicako niang gin mumiyo Baibul pwonyowa ni omyero water Jehovah macalo Wonwa. (Matayo 6:9) Pe ni kwowa keken aye a ki bote, ento en bene mito ni wabed ki kwo maber—kit macalo wego ma maro lutinone tamo ni omyero etim jami mabeco pigi. (Jabuli 36:9) Baibul bene pwonyo ni dano twero bedo larem Jehovah. (Yakobo 2:23) Tam kong ni in itwero bedo larem Lacwe polo ki lobo kulu!
22 Ka imedde ki pwonyo jami ma tye i Baibul, jo mukene guromo cuko cwinyi me juko kwani woko pe ni pien-ni gitye ki cwiny marac. Gitwero bedo ki tam ni in ibiloko niyeni woko. Ento pe iwek ngat mo ojukki me mako larem mo ma pud dong ber loyo.
23 Ada gire, jami mukene bibedo tye ma nongo pe iniang iye. Ento mwolo mitte wek ipeny kony ma mitte, ento pe iling alinga pi lworo lewic. Yecu owaco ni mito wabed mwol calo lutino matino. (Matayo 18:2-4) Kit ma wangeyo kwede lutino, gin penyo peny mapol. Lubanga mito ni inongo lagam. Baibul opwoyo jo mogo ma gubedo ki mitti me nongo pwony i kom Lubanga. Gin gubedo ka ngiyo Ginacoya nino ducu me moko ka jami ma gibedo ka pwonyone-ni tye ada.—Tic pa Lukwena 17:11.
24 Yo maber me pwonyo lok i kom Jehovah aye obedo ngiyo i Baibul. Baibul dok pat ki bukke mukene-ni. I yo ango? Dul me pwony ma lubo man bilok iye.
GIN MA BAIBUL PWONYO
- Lubanga paro piri.—1 Petero 5:7.
- Nying Lubanga kilwongo ni Jehovah. —Jabuli 83:18.
- Jehovah lwongi me nyiko cok bote. —Yakobo 4:8.
- Jehovah lamar, lakica, dok lagen.—Nia 34:6; 1 Jon 4:8, 16.
* Nen ngec mapol ma nyuto tyen lok me nying Lubanga ki kit ma myero kilwong kwede nying man i Lamed ngec.
Peny me Kwan
1, 2. Pingo dano penyo peny pol kare?
3. Pingo dano mapol pe giyelle me yenyo lagam i kom peny mogo ma pigi tego?
4, 5. Peny ango ma pigi tego ma watwero penyogi i kwo, dok pingo omyero wayeny lagamme?
6. Pingo jo mapol gitamo ni Lubanga pe paro pi can ma dano tye ka denone-ni?
7. (a) I yo ango ma lupwonye dini giweko dano mapol tamo ni cwiny Lubanga col? (b) Baibul kono pwonyo ningo i kom atematema ma watye ka limone-ni?
8, 9. (a) Lapor ango ma itwero tic kwede me nyuto apokapoka ma tye i kin ye ni gin marac obed tye ki kelone? (b) Pingo pe bedo ber ki wan me kok i kom Lubanga pi ye ni dano gulub yo marac?
10. Pingo wabedo ki gen ni Lubanga biyubo jami maraco ma bal okelo ducu?
11. (a) Lubanga winyo nining pi jami ma pe tye atir? (b) Lubanga winyo nining pi can ma in itye ka denone?
12, 13. (a) Pingo wan watye ki kit mabeco calo mar, dok mar romo miyo watimo ngo ka onongo watye ki teko? (b) Ngo ma weko itwero bedo ki gen ni Lubanga bitimo gin mo i kom pekki ma tye i lobo?
14. Nying Lubanga nga, dok pingo omyero wati kwede?
15. Nying ni Jehovah-ni tyen lokke ngo?
16, 17. Ngo ma watwero pwonyone ki i kom nying dog tic pa Jehovah magi: (a) “Won Twer Ducu”? (b) “Kabaka me labed naka”? (c) “Lacwec”?
18. Pingo jo mukene gitamo ni pe gitwero bedo macok ki Lubanga, ento Baibul kono pwonyo gin ango?
19. (a) Yo ango ma watwero cako nyike kwede cok bot Lubanga, dok man kelo adwogi mabeco ango? (b) Kit Lubanga mene ma dong inongo yomo cwinyi loyo?
20-22. (a) Kit ma dong tye ni pe watwero neno Lubanga-ni, mono gengowa me nyiko cok bote? Tit pingo. (b) Jo mogo ma nongo pe gitye ki cwiny marac guromo juki pe me timo ngo, ento ngo ma in myero itim?
23, 24. (a) Pingo omyero imedde ki penyo peny i kom gin ma itye ka pwonyone? (b) Wi lok ango ma wabineno-ne i dul me pwony ma lubo man?


text:
SULA MAR 13
Neno Ngima Kaka Nyasaye Nene
Nyasaye neno ngima e yo mane?
Nyasaye neno nade wach golo ich?
Wanyiso nade ni wamiyo ngima luor?
1. En ng’ano ma nochweyo gik moko duto mangima?
JANABI Yeremia ne ondiko kama: “Jehova en e Nyasaye maradier; en e Nyasaye mangima.” (Yeremia 10:10) E wi mano, Jehova Nyasaye e Jachwech mar gik moko duto mangima. Malaike ne owachone kama: “In e ma nichueyo gik moko duto, Kendo dwaroni omiyo gintie, kendo nochuegi.” (Fweny 4:11) Ruoth Daudi ne owacho kama kane owero wer mar pako Nyasaye: “Nimar soko mar ngima ni kodi.” (Zaburi 36:9) Kuom mano, ngima en mich mowuok kuom Nyasaye.
2. Ang’o ma Nyasaye timo mondo orit ngimawa?
2 Jehova bende rito ngimawa. (Tich Joote 17:28) Omiyowa chiemo ma wachamo, pi ma wamodho, muya, kod lowo ma wadakie. (Tich Joote 14:15-17) Jehova osetimo magi duto e yo makelo mor e ngimawa. Kata kamano, mondo omi wabed gi mor chutho e ngima, onego wapuonjore chike Nyasaye, kendo waluwgi.—Isaiah 48:17, 18.
MIYO NGIMA LUOR
3. Nyasaye ne oneno nade tim Kain mar nego Habil?
3 Nyasaye dwaro ni mondo wami ngima luor—ngimawa koda mar jomoko. Kuom ranyisi, chon e ndalo mag Adam gi Hawa, wuodgi ma Kain ne obedo gi mirima ahinya kod Habil owadgi matin. Jehova ne osiemo Kain ni bedo gi mirima ne nyalo miyo otim richo maduong’. Kain ne odino ite ni wachno. Ne ‘omwomore kuom Habil owadgi, monege.’ (Chakruok 4:3-8) Jehova ne okumo Kain nikech nego owadgi.—Chakruok 4:9-11.
4. E Chike Musa, Nyasaye ne ojiwo nade ni ngima ok en gima onego kethi?
4 Higini madirom 2,400 bang’e, Jehova ne omiyo Jo-Israel chike ma ne dhi konyogi tiyone e yo modwaro. To nikech ne omigi chikego kokalo kuom janabi Musa, seche moko iluongogi ni Chike Musa. Achiel kuom Chike Musa wacho kama: “Kik inegi.” (Rapar mar Chik 5:17) Mani ne nyiso Jo-Israel ni Nyasaye neno ngima dhano kaka gima ok onego kethi, kendo ni ji nyaka ne ngima jowetegi e yo machalo kamano.
5. Ere kaka onego wane wach golo ich?
5 To nade ngima nyathi ma podi ok onyuol? Kaluwore gi Chike Musa, ne en gima rach timo gima ne nyalo nego nyathi mani ei min-gi. Ee, kuom adier, kata ngima nyathi ma podi ok onyuol en gima ber, kendo duong’ ahinya e wang’ Jehova. (Wuok 21:22, 23; Zaburi 127:3) Mani nyiso ni golo ich en gima ok kare.
6. Ang’o momiyo ok onego wasin gi dhano wadwa?
6 Neno dhano wetewa e yo makare bende en gima nyiso ni wamiyo ngima luor. Muma wacho kama: “Ng’a ma sin gi owadgi en janek, to ung’eyo ni janek onge gi ngima ma nyaka chieng’ mosiko e iye.” (1 Johana 3:15) Ka wadwaro ngima mochwere, nyaka wagol chutho sigu moro amora ma nyalo bedo ni wan-go gi dhano wadwa, nikech sigu ema kelo mahundu mang’eny. (1 Johana 3:11, 12) Dwarore ahinya ni mondo wabed gi hera ng’ato gi ng’ato.
7. Gin timbe kaka mage manyiso ni ji ok mi ngima luor?
7 To nade miyo ngimawa wawegi luor? Kata obedo ni pile ji ok dwar mondo githo, jomoko to ohero luwo gik moko makelo mor, kata obedo ni gigo nyalo negogi. Kuom ranyisi, ji mang’eny madho ndawa, ginyamo miraa kata tiyo kod yedhe moko mana nikech gitemo dwaro yudo mor. Yedhe machalo gi mago ketho ringre ng’ato, kendo gihinyo nego joma tiyo kodgi. Ng’at ma tiyo gi yedhe kaka mago ok ne ngima kaka gima ler. Timbego gin timbe mochido e wang’ Nyasaye. (Jo-Rumi 6:19; 12:1; 2 Jo Korintho 7:1) Mondo wati ne Nyasaye e yo moyiego, nyaka wawe timbe kaka mago. Kata obedo ni timo kamano nyalo bedo gima tek ahinya, Jehova nyalo miyowa kony madwarore. Owinjo maber ka watimo kinda e tiyo gi ngimawa e yo manyiso ni ngima en mich maber ahinya mowuok kuome.
8. Ang’o momiyo dwarore mondo waket e paro yore manyalo geng’o hinyruok?
8 Ka wan joma miyo ngima luor, kinde duto wabiro timo gik manyiso ni waparo yore manyalo geng’o hinyruok. Ok wabi bedo joma timo gik moko e yo mojwang’ore, kendo ok wabi timo gik moko manyalo kelo hinyruok kata tho mana nikech wadwaro mor. Ok wabi riembo nyamburko kata ndiga e yor muomruok, kendo ok wabi donjo e tuke manyalo hinyo ng’ato. (Zaburi 11:5) Chik Nyasaye ma ne omiyo Jo-Israel ne wacho kama: “Kigero ot manyien [man kod tado mopedhore], mondo iriw rageng’ [kata sisi machiek] e wi tati, ni kik imi buch remo omako odi, ka po ni ng’ato ogore piny a kanyo.” (Rapar mar Chik 22:8) Kaluwore kod puonj manie chikno, tem rito gik manie dalani machalo kaka raidhi, e yo ma ng’ato ok nyal kier ma podhi, kendo hinyore marach. Ka in kod nyamburko kata ndiga, nyaka ine ni en kare, kendo ok onyal hinyo ng’ato seche ma iriembe. Kik iwe dalani, nyamburko, kata ndiki mondo obed gik manyalo kelo masira e ngimani kaachiel gi ngima mar jomoko.
9. Ka wamiyo ngima luor, ere kaka wabiro tiyo kod le kata neno ngimagi?
9 To nade ngima mar le? Ngima le bende ler e wang’ Jachwech. Nyasaye oyie ni le inyalo negi nikech chiemo kod nanga kata nikech geng’o ji kuom masira. (Chakruok 3:21; 9:3; Wuok 21:28) Kata kamano, bedo makwiny gi le kata negogi ka onge gima omiyo en tim ma ok ni kare, kendo mano nyiso ni ng’ato ok okawo ngima kaka gima ler.—Ngeche 12:10.
MIYO REMO LUOR
10. Nyasaye osenyiso nade ni nitie tudruok e kind ngima kod remo?
10 Bang’ Kain nego Habil owadgi, Jehova ne onyiso Kain kama: “Remb owadu oyuakna a e lowo.” (Chakruok 4:10) Seche ma Nyasaye ne wuoyo kuom remb Habil, ne owuoyo kuom ngimane ma ne olal. Nikech Kain ne onego Habil, koro ne nyaka mi Kain kum. Ne chalo ka gima remb Habil, kata ngimane ne yuak ni Jehova mondo omi ochiw kum e yo makare. Tudruok mantie e kind ngima kod remo ne onyis kendo bang’ Ataro mar ndalo mag Noa. Ka Ataro ne podi, dhano ne chamo olembe, alode, cham kaachiel gi kit njugu mopogore opogore. Bang’ Ataro, Jehova ne onyiso Noa gi yawuote niya: “Gik mangima duto mawuotho nobednu chiemo; kaka asemiyou alote duto e kaka amiyou duto.” Kata kamano, Nyasaye ne oketo chik niya: “To ring’o kod ngimane, en remo, kik ucham.” (Chakruok 1:29; 9:3, 4) Kuom mano, nenore ratiro ni Jehova keto tudruok maduong’ e kind ngima kod remb chwech moro amora.
11. Nyasaye osetamore ni kik ti gi remo e yo mane chakre ndalo mag Noa?
11 Wanyiso ni wamiyo remo luor ka ok wachame. Jehova ne owacho kama e Chik ma ne omiyo Jo-Israel: “Ka ng’ato moro . . . momako le kata winy michamo e dwar; nool rembe oko mi noume gi lowo. . . . nawacho ni nyithind Israel ni kik ucham remb gik mangima duto.” (Tim Jo-Lawi 17:13, 14) Chik Nyasaye ma ne okwong miyo Noa higini madirom 800 motelo, mawacho ni remo ok onego ocham, ne pod tiyo. Jehova ne neno wachno kama: Jotichne ne nyalo chamo ring le, to ok remo. Ne onego giol remo e lowo—tiende ni, duoko ngima mar chwech ma ginegono ni Nyasaye.
12. Bang’ tho Yesu, chik mane e wi remo ma ne omi Jokristo ma pod tiyo e ndalogi?
12 Chik machalo gi mano omi Jokristo. Joote kod chwo ma ne tayo jolup Yesu bang’ thone, ne oromo kanyachiel mondo gichop e paro mogik e wi chike ma nyaka ne riti gi ji duto manie kanyakla mar Jokristo. Ne ging’ado niya: “Nikech ne ber ni Roho Maler kod wan, ni kik waketnu ting’ mapek mak mana magi mowinjore: ni uritru ni gik motimgo misango ni nyiseche manono, gi remo, gi gik mode, [ma remo dong’ e ringregi] gi terruok.” (Tich Joote 15:28, 29; 21:25) Kuom mano, nyaka wewere gi remo. E wang’ Nyasaye, werruok gi remo en gima duong’ ahinya mana kaka weyo timbe mag chode gi terruok.
13. Chiw ranyisi manyiso ni chik mar werruok gi remo oting’o kata rwake e del kokalo kuom leche.
13 Be chik mawacho ni wawere gi remo oriwo kata weyo medo remo e del kokalo kuom leche mating’o remo? Ee, en kamano. Kuom ranyisi: Wawach ni laktar onyisi ni mondo iweri gi kong’o. Be tiend wachno en ni ok onego imadh kong’o, to ni inyalo rwake ei dendi kokalo kuom leche mating’o remo? Ooyo, kata matin! Kamano bende, tiend werruok gi remo en ni ok onego warwake e dendwa e yo moro amora. Kuom mano, tiend chik mawacho ni wawere gi remo en ni ok wanyal yie ne ng’at moro amora mondo orwak remo e dendwa kokalo kuom leche mating’o remo.
14, 15. Ka laktar wacho ni nyaka med Jakristo remo, Jakristono nyalo timo ang’o, to onyalo timo kamano nikech ang’o?
14 To nade ka Jakristo ohinyore marach, kata ka onego otimne thieth e yor yeng’o? Wawach ni laktar wacho ni nyaka mede remo, ka ok kamano to obiro tho. Kuom adier, Jakristono ok bi dwaro mondo otho. To nikech odwaro ni mondo orit mich maber ahinya moa kuom Nyasaye mar ngima, obiro yie mondo omiye thieth moro amora ma ok oti gi remo. Kuom mano, Jakristono biro temo mondo oyud thieth e yo moro amora mantie, kendo obiro yie mondo omiye yedhe mamoko manyalo tiyo, kar mede remo.
15 Be Jakristo nyalo ketho chik Nyasaye mana nikech odwaro dhi nyime gi dak e pinyni? Yesu ne owacho kama: “Ng’a ma dwaro reso ngimane, ngimane enolalne; to ng’a ma ngimane olal nikech an, enonwang’e.” (Mathayo 16:25) Ok wadwar tho. Kata kamano, ka waketho chik Nyasaye nikech watemo reso ngimawa masani, wanyalo lalo ngima ma nyaka chieng’. Kuom mano, kawo chik Nyasaye kaka chik makare en gima nyiso rieko, ka wan gi geno maduong’ ni kata ka watho, Jachiw-Ngima marwa biro parowa e chier, kendo obiro duokonwa mich maber ahinya mar ngima.—Johana 5:28, 29; Jo Hibrania 11:6.
16. Jotich Nyasaye chung’ motegno e timo ang’o kuom wach remo?
16 E ndalogi, jotich Nyasaye makare chung’ motegno e luwo chik Nyasaye kuom wach remo. Ok gicham remo e yo moro amora. Kata mana e yor thieth. * Gin gi adier ni Jachwech ma ne ochweyo remo ong’eyo gima onego gitim manyalo konyogi. Be iyie gi wachno?
YO ACHIEL KENDE MAKARE MINYALO TIYO GODO GI REMO
17. E piny Israel machon, en yo mane achiel kende makare e nyim Jehova Nyasaye ma ne inyalo tiyo godo gi remo?
17 Chike Musa ne ojiwo yo achiel kende makare ma ne inyalo tiyo godo gi remo. Kane owuoyo e wi lamo ma ne dwarore kuom Jo-Israel machon, Jehova ne ochiko kama: “Nikech ngima mar ringruok ni e remo: asemiyou remo e altar mondo olosgo winjruok kuom chunyu: nikech en remo moloso winjruok kuom chuny.” (Tim Jo-Lawi 17:11) Jo-Israel kane otimo richo, ne inyalo wenegi richogi ka gichiwo le kaka misango, kendo ka ool remb leno e wi altar e tabanakel, to bang’e ne gitimo mano e hekalu mar Nyasaye. Yo achiel kende makare ma ne inyalo tiyo godo gi remo, ne en e timo misengini kaka mago.
18. Gin gweth kata kony mage ma wanyalo yudo kokalo kuom remb Yesu ma ne ochwer?
18 Jokristo madier ok ni e bwo Chike Musa, kuom mano ok gichiw misengini mag le, kendo olo remb le e wi altar. (Jo Hibrania 10:1) Kata kamano, tiyo gi remo e altar e ndalo mag Israel machon ne en tipo kata ranyisi mar misango maber ahinya mar Wuod Nyasaye, Yesu Kristo. Kaka ne wapuonjore e Sula mar 5 ei bugni, Yesu ne ochiwo ngimane mar dhano ka ne oweyo rembe mondo ochwer kaka misango. Bang’ mano, ne odhi e polo, kendo ne ochiwo ni Nyasaye nengo mar rembe ma ne ochwer dichiel. (Jo Hibrania 9:11, 12) Timo mano ne obedo chakruok mar yudo ng’wono kuom richowa, kendo yawonwa thuolo mar yudo ngima mochwere. (Mathayo 20:28; Johana 3:16) Tiyo gi remo e yo maber ahinya kamano osekonyo! (1 Petro 1:18, 19) Mana kokalo kuom bedo gi yie kuom kony ma remb Yesu ma ne ochwer kelo, eka wanyalo yudo warruok.
19. Ang’o ma nyaka watim mondo omi wabed maler “kuom remb ji duto”?
19 Wanyalo goyo erokamano ahinya ni Jehova Nyasaye nikech miyowa mich manyiso hera, mich mar ngima! Donge mano onego ojiwwa mondo wawuo gi jomoko e wi thuolo mar yudo ngima mochwere, mabiro kuom keto yie e misango mar Yesu? Bedo gi paro kaka mar Nyasaye kuom ngima mar dhano biro miyo wabed gi gombo kaachiel gi kinda mar tiyo tijni. (Ezekiel 3:17-21) Ka watimo tijni gi kinda, wabiro yudo thuolo mar wacho kaka jaote Paulo nowacho: “Aler kuom remb ji duto, nimar ne ok aluoro hulonu gik moko duto ma Nyasaye dwaro.” (Tich Joote 20:26, 27) Nyiso jomoko weche Nyasaye kaachiel gi gik modwaro, en yo maber ahinya ma wanyisogo ni wamiyo ngima kaachiel gi remo luor mamalo ahinya.
^ par. 16 Mondo iyud weche mamoko kuom yedhe minyalo tiyo godo e thieth kar medo remo e del, ne ite mag 13-17 e brosua How Can Blood Save Your Life? ma ogo gi Joneno mag Jehova.


text:
Pinyruodh Nyasaye En Ang’o?
Didwok ni en . . .
gima nie chuny ng’ato?
ngero moro?
koso sirkal manie polo?
DWOKO MA MUMA CHIWO
“Nyasaye manie polo nochung piny ruoth moro ma ok norum nyaka chieng’.”—Daniel 2:44, The Bible in Luo, 1968.
‘Osemiyowa wuowi; loch nobedi e luete.’—Isaiah 9:6.
KAKA WACHNO NYALO KONYI
Wachno konyi ng’eyo sirkal makare manyalo kelo ber ne in iwuon. —Isaiah 48:17, 18.
Okonyi ng’eyo ni e piny manyien mabiro, ibiro dak maonge tuoche kendo ka in gi mor kod kuwe mogundho. —Fweny 21:3, 4.
BE WANYALO BEDO GADIER KUOM GIK MA MUMA PUONJO?
Ee, nikech weche kaka maluwogi:
Yesu nonyiso gik ma Pinyruodh Nyasaye biro timo. Yesu nopuonjo jolupne mondo olem mondo Pinyruodh Nyasaye obi kendo dwarone otimre e piny. (Mathayo 6:9, 10) Yesu notimo gik manyiso kaka ibiro dwok lamono.
Kinde ma Yesu ne ni e piny ka, nomiyo joma kech kayo chiemo, nochango joma tuwo, kendo nochiero jomotho! (Mathayo 15:29-38; Johana 11:38-44) Kaka ng’ama ne dhi bedo Jaloch mar Pinyruodh Nyasaye, Yesu nonyiso maler gima Pinyruodhno ne dhi timo ne joma nie bwoye.—Fweny 11:15.
Gik ma timore e piny sani nyiso maler ni Pinyruodh Nyasaye chiegni chopo. Yesu nokoro ni kodong’ ndalo matin to Pinyruodh Nyasaye kelo kuwe e piny, pinywani ne dhi pong’ gi lwenje, kech, kod yiengni mag piny.—Mathayo 24:3, 7.
Mago e gik ma waneno ka timore e kindewagi. Omiyo, wanyalo bedo gadier chuth ni Pinyruodh Nyasaye biro tieko chandruoge ma kamago duto.
TEM ANE DWOKO PENJONI
Ngima biro chalo nade ka wan e bwo loch mar Pinyruodh Nyasaye?
Ne ane dwoko ma Muma chiwo e ndiko mag ZABURI 37:29 kod ISAIAH 65:21-23.