text:
DUL ME ABIRO
Gen ma Pe Tur pi Jo me Amarani ma Guto
Wangeyo nining ni cer bibedo tye ada?
Jehovah mono winyo nining pi cero jo ma guto?
Kibicero angagi?
TAM kong ni itye ka ringo lakwor mo mager. En tek dok dwir loyi woko. Dok in ingeyo ni cwinye col pien ineno ka en neko luremi mogo. Kadi bed itemme me ngwec ma dwir wek ilanye, en pud bino medde ameda. Ket-ti i cawa ma dong nen calo gen mo peke, ci lalar mo otugi tuc atura ka ngeti. Ngat ma dok tek loyo lakwor-ri, dok ocikke me konyi. Meno pud dong tugi kweyo cwinyi ya!
2 I yo acel-li, in bene lakwor mo ma kit meno tye ka ryemo kori. Wan ducu kitye ka ryemo korwa. Kit ma waneno kwede i dul ma okato-ni, Baibul lwongo to ni lakwor. Pe tye ngat mo i kinwa ma twero weyo nyo loyo to. Polwa dong oneno kit ma lakwor man orwenyo kwede kwo pa jowa me amara. Ento Jehovah tek loyo to tyen madwong ata. En obedo Lalar ma lamar ma dong otyeko nyuto ni etwero loyo lakwor man woko. Dok ocikke me tyeko te lakwor man ma obedo to-ni woko matwal. Baibul pwonyo ni: “Lakwor ma gibityeko woko me agikki en aye to.” (1 Jo Korint 15:26) Man pud dong obedo kwena maber tutwal!
3 Wek kong wanenu kit ma to lit kwede ka ngat ma wangeyo oto. Neno tyen kop man bikonyowa me niang gin ma romo kweyo cwinywa. Nen kong, Jehovah ociko ni jo muto dok gibibedo kwo odoco. (Icaya 26:19) Kibidwokogi woko i kwo odoco. Man aye obedo gen me nicer.
KA NGAT MA IMARO OTO
4 In tika dong mono irwenyo ngat mo ma imaro i to? Arem, cwercwiny ki lit pa cola miyo komi weng nyonge woko. Dong i kare ma kit meno, mito wakwan Lok pa Lubanga pi nongo kwe cwiny. (2 Jo Korint 1:3, 4) Baibul konyowa me niang kit ma Jehovah gin ki Yecu gineno kwede to. Yecu ma obedo cal pa Wonne labongo roc mo-ni, ongeyo cwercwiny ma dano bedo kwede ka ngatine mo oto. (Jon 14:9) I kare ma Yecu tye i Jerucalem, en onongo maro limo Lajaro ki lumegine Maliam, ki Marita ma onongo gibedo i Betania. Ci gin gudoko lurem ma gimarre atikatika. Baibul waco ni: “Yecu yam maro Marita ki laminne ki Lajaro.” (Jon 11:5) Ento lacen Lajaro oto woko kit ma wapwonyo kwede i dul ma okato-ni.
5 Yecu owinyo nining pi to pa lareme? Baibul waco botwa ni Yecu obino bot wadi ki lurem Lajaro ma onongo gitye ka kumo pi to man. Ka Yecu onenogi, ci kica omake matek. “Cwinye opoto, iye owang matek.” Baibul omedde ni “Yecu okok ki pig wange.” (Jon 11:33, 35) kumo pa Yecu-ni mono onongo nyuto ni en obedo peke ki gen mo? Pe. I ada, Yecu ongeyo ni gin mo me awura onongo cok timme. (Jon 11:3, 4) Kadi bed kit meno, en owinyo arem ki kumo ma to kelo.
6 Kumo pa Yecu-ni cuko cwinywa i yo mo olo. Pwonyowa ni Yecu gin ki Wonne Jehovah, pe gimaro to. Ento Lubanga Jehovah twero lweny me loyo to woko! Wek wanenu teko ma Lubanga omiyo Yecu.
“LAJARO, KATTI WOKO!”
7 Onongo kiyiko Lajaro i boro, ci Yecu owaco ni kingil kidi ma kiloro kwede dog boro meno woko. Marita otemo kwerone ni kom Lajaro myero obed ni ocako balle woko pien onongo dong ori nino angwen kulu. (Jon 11:39) Ki i nen pa dano, tika gen mo onongo dok tye?
8 Kingilo kidi cen ci Yecu odange ki dwan ma longo ni: “Lajaro, katti woko!” Ci ngo ma otimme? “En ma ceng oto-ni okatti woko.” (Jon 11:43, 43) Itwero tamo kong kit yomcwiny ma dano gubedo kwede kunnu? Kadi bed ni Lajaro onongo obedo omegi-gi, watgi, laremgi, nyo jirani-gi, gin onongo gingeyo ni en oto woko. Ento en ngat acel ma onongo gimaro-ni—dok onongo tye ocung i kin-gi. Man onongo nen calo gin ma pe twere. Labongo akalakala mo, dano mapol gubedo ka kwako Lajaro ki yomcwiny madit. Man pud dong obedo twon loyo lweny madit i kom to adada!
9 Yecu pe owacci etimo tango me aura man pire kene. I legane ma en onongo dong cok ki lwongo Lajaro me katti woko, en oweko ongene ni Jehovah aye Oweko nicer meno timme. (Jon 11:41, 42) Pe man keken aye obedo kare ma Jehovah otiyo iye ki tekone i yo man. Cer pa Lajaro-ni, obedo acel i kin tango abongwen mukene ma kit man ma kicoyo pigi i Lok pa Lubanga.* Kwano ki niang lok magi kelo yomcwiny matek. Lok magi pwonyowa ni Lubanga pe poko kin dano, pien jo ma kicerogi ni gubedo jo matino ki madongo, co ki mon, jo Icrael wa ki jo ma pe gubedo Luicrael bene. Dok jami ma gitito pigi kany-nyi gubedo jami me yomcwiny tutwal! Me laporre, i kare ma Yecu ocero latin anyaka mo ma oto, lunyodone “guuro matek twatwal.” (Marako 5:42) Ada, Jehovah omiyo botgi kare me yomcwiny madit ma wigi onongo pe biwil iye.
10 Ento, jo ma Yecu ocerogi ni dok guto i nge kare mo. Dong man mono onongo nyuto ni kony me cerogi obedo peke? Pe kumeno. Lok magi ma kicoyogi i Baibul-li moko lok me ada ma pigi tego dok miyowa gen.
PWONY MA WANONGO KI I KOM KOP ME NICER
11 Baibul pwonyo ni jo ma guto “pe gingeyo gin mo.” Dong pe gitye kwo dok pe gingeyo piny. Lok i kom Lajaro moko ni man obedo lok ada. Inge cako kwo odoco, Lajaro mono dok oyomo cwiny dano ki boko lok i kom jami ma i polo? Nyo en oonyo koyo i komgi ki boko lok i kom mac me kapiny? Pe. Baibul pe otito lok ma kumeno i kom Lajaro. Pi nino angwen ma en obedo i lyel-li, en pe ‘ongeyo gin mo.’ (Latitlok 9:5) Lajaro onongo mere tye ka nino i to.—Jon 11:11.
12 Lok i kom Lajaro-ni bene pwonyowa ni cer obedo gin ma tye ada, ento pe ododo mo ata. Yecu ocero Lajaro i nyim lwak lucaden ma guneno ki wanggi. Kadiwa ludito dini ma onongo gidag Yecu-ni bene pe gupyemo timme pa tango man. Meka meno, gin guwacci: ‘Wabitimo gin ango, pien dano man [Yecu] tye ka tiyo lanyut mapol?’ (Jon 11:47) Dano mapol gucito ka neno laco ma kicero-ni. Macalo adwogine, jo mapol i kin-gi guketo niye i kom Yecu. Gin guneno ni Lajaro obedo lanyut makwo ni Lubanga aye ooro Yecu. Lanyut man onongo ocwiny ma oweko ludito wi dini pa Lujudaya ma ngutgi nwang-ngi gucako piro lok me neko Yecu gin ki Lajaro ducu.—Jon 11:53; 12:9-11.
13 Mono konnye pe me ye ni nicer obedo gin ma tye ada? Pe kumeno, pien Yecu opwonyo ni i nino mo “jo ducu ma tye i lyel” kibicerogi. (Jon 5:28) Jehovah aye obedo Lacwe jami ma kwo ducu. Dok twero bedo tek ki wan me ye ni en dok twero cweyo kwo odoco? Man polle cung i kit ma wi Jehovah po kwede i kom ngati moni. En mono wiye twero po i kom jowa me amara ma guto? Lakalatwe trilion mapol ma welgi pe kwane gitye ma gupongo dan polo woko, ento Lubanga omini-gi nying ki acel acel. (Icaya 40:26) Ada, wi Lubanga Jehovah twero po i kom jowa me amara ma guto kore ki kore, dok en tye atera me dwokogi i kwo odoco.
14 Ento Jehovah mono winyo nining pi cero jo muto? Baibul pwonyo ni en tye ki miti madwong me cero jo muto. Yubu, laco ma obedo lagen openyo ni: “Ka dano dong oto, pud dok bibedo kwo?” Yubu onongo tye ka lok pi kuro Lubanga ki i lyel nio ka wi Lubanga bipo i kome. En owaco bot Jehovah ni: “Ka lacen ibilwonga, ci abigamo dogi; pira bibedo mitti mada, pien in aye iketo an.”—Yubu 14:13-15.
15 Tam kong! Jehovah tye ki miti madit tutwal me dwoko kwo pa jo ma guto odoco. Ngeyo ni Jehovah tye ki miti ma kuman mono pe jingo cwinywa matek mada? Ento nicer ma bitimme i anyim-mi kono? Kibicerogi angagi, dok ki kwene?
“JO DUCU MA TYE I LYEL”
16 Lok ma mako nicer ma tye i Baibul-li, pwonyowa jami mapol i kom nicer ma tye kabino i anyim. Jo ma ceng kicerogi i wi lobo kany, dok guribbe kacel ki danogi me amara. Nicer ma bitimme i anyim-mi bene bibedo kit meno—ento bibedo ber kato maca. Kit macalo wapwonyo i Dul me 3, yub pa Lubanga tye ni lobo ducu omyero obed paradic. Pi meno pe kibicero jo muto i lobo ma opong ki lweny, turo cik, ki two. Gin gibibedo ki kare me kwo nakanaka i lobo man ki yomcwiny dok ki kuc.
17 Angagi ma kibicerogi? Yecu owacci ‘jo ducu ma tye i lyel biwinyo dwane en Yecu, ci gibikatti woko.’ (Jon 5:28, 29) I yo acel-li bene, Niyabo 20:13 waco ni: “Nam bene odwoko jo ma yam guto i iye-ni woko cen, To ki Lyel bene gumiyo jo muto ma yam tye botgi.” “Lyel” obedo ka ma kiyiko iye dano. (Nen Lamed ngec.) Lyel magi kibiwekogi dong nono. Jo bilion mapol ata ma gitye ka yweyo kunnu-ni gibikwo odoco. Lakwena Paulo owaco ni: “Dano gibicer woko, jo ma kitgi atir wa ki jo ma kitgi pe atir.” (Tic pa Lukwena 24:15) Meno te lokke ngo?
18 ‘Jo ma kitgi atir-ri’ kwako wa dano mapol ma wakwano pigi i Baibul ma gukwo ma Yecu peya obino i lobo. Dano calo Nua, Abraim, Cara, Moses, Ruth, Esta, ki jo mukene. Co ki mon ma lugen magi mogo kiloko i komgi i buk pa Jo Ibru cura 11. Ento ‘jo ma kitgi atir-ri’ bene kwako wa lutic pa Jehovah ma guto i karewa-ni. Gen me nicer dong otyeko gonyowa woko ki i kom lworo me to.—Jo Ibru 2:15.
19 Dong dano mukene ma onongo pe gubedo lutic pa Jehovah nyo pe guwore pien pe gubedo ki ngec mo i kome-ni kono? Wic pe biwil i kom dano bilion mapol ma ‘kitgi pe atir’ magi. Gin bene kibicerogi ka gimiyo botgi kare me ngeyo lok i kom Lubanga me ada ki me tic bote. I kare me mwaka alip acel, kibicero jo muto ci kimiyo botgi kare me ribbe ki jo ma lugen ma i wi lobo me tic pi Jehovah. Meno bibedo kare me aura mada. Kare man aye kare ma Baibul lwongo ni Nino me Ngolo Kop.#
20 Man mono tyen lokke ni dano ducu ma gukwo cakke con ki con-ni kibicerogi? Pe kumeno. Baibul waco ni jo muto mukene gitye i “Geena.” (Luka 12:5) Nying me Geena-ni oa ki i nying wi odur me onyo yugi ma onongo tye inge cel me Jerucalem macon. Onongo kiwango kom jami muto ki yugi kunnu. Lujudaya onongo gibolo kom jo muto ma gitamo ni pe gupore me ayika ki me acera kunnu. Pi meno Geena rwatte me bedo lanyut ma cung pi to me labed naka. Jehovah aye obedo Langol kop me agikki kadi bed ni Yecu bene bitiyo tic me ngolo kop i kom jo ma kwo ki jo muto. (Tic pa Lukwena 10:42) En pe bicero jo ma en onongo ni gin gubedo jo maraco dok pe gimito loko kit me kwogi.
CER ME CITO I POLO
21 Baibul bene loko i kom kit me cer mukene, cer i kwo me cwiny i polo. Lanen acel keken me cer ma kit man kicoyo pire i Baibul, cer ma otimme i kom Yecu Kricito-ni.
22 I kare ma kineko Yecu ma en onongo obedo dano, Jehovah pe oye ni Wode ma Lagen-ni odong i lyel. (Jabuli 16:10; Tic pa Lukwena 13:34, 35) Lubanga ocero Yecu woko, ento pe ocere macalo dano. Lakwena Petero otito ni Kricito bene onongo “gineko kome, ento gicere woko i cwiny.” (1 Petero 3:18) Man obedo twon tango madit adada. Yecu odoko kwo macalo ngat me cwiny odoco! (1 Jo Korint 15:3-6) Yecu aye obedo ngat mukwongo i cer me deyo ma kit man. (Jon 3:13) Ento en onongo pe bibedo ngat me agikki.
23 Ka Yecu dong oniang ni ecok cito i polo, en owaco bot lukwenane ma lugen ni en ebidok cen i polo “ka yubo” kabedo pigi kunnu. (Jon 14:2) Yecu olwongo jo ma gibicito i polo-ni ni gubedo “romi manok” ma mege. (Luka 12:32) Wel dano ma romo adi ma gitye i dul manok pa Lukricitayo ma lugen man? I Niyabo 14:1, lakwena Jon owaco ni: “Lacen dok aneno Latin romo [Yecu Kricito] ma ocung i wi [G]ot Cion; onongo jo alip miya acel ki pyerangwen wiye angwen tye kacel kwede, ma dong onongo gicoyo nyinge ki nying Wonne woko i tur nyimgi.”
24 Lukricitayo 144,000 magi ma i kin-gi tye iye lukwena pa Yecu ma lugen-ni, kicerogi me kwo i polo. Nicergi timme i kare mene? Lakwena Paulo ocoyo ni bitimme i kare me dwogo pa Kricito. (1 Jo Korint 15:23) Dong watye ka kwo i kare meno kit ma ibineno kwede i Dul me 9. Pi meno jo manok i kom jo 144,000 ma pud gudong i karewa-ni ka guto, kicerogi woko cut cut ci gicito i polo. (1 Jo Korint 15:51-55) Ento dul pa dano mukene-ni, gitye ki gen me cer me kwo i Paradic i wi lobo
25 Eyo, Jehovah gire biloyo lweny i kom to ma obedo lakworwa-ni, dok to dong bibedo pe matwal! (Icaya 25:8) Ento pud iromo penye ni, ‘Gin ango ma jo ma kicerogi me kwo i polo-ni bitimo kunnu?’ Gin gibibedo luloc me gamente me Ker me polo. Wabipwonyo lok mapol i kom gamente meno i dul ma lubo man.
GIN MA BAIBUL PWONYO
- Lok kom cer ma tye i Baibul miniwa gen ma pe tur.—Jon 11:39-44.
- Jehovah tye ki miti madit tutwal me dwoko jo muto me kwo odoco.—Yubu 14:13-15.
- Jo ducu ma gitye i lyel kibicerogi woko.—Jon 5:28, 29.
* Lok kom nicer mukene nonge i 1 Luker 17:17-24; 2 Luker 4:32-37; 13:20, 21; Matayo 28:5-7; Luka 7:11-17; 8:40-56; Tic pa Lukwena 9:36-42; ki dok 20:7-12.
# Pi ngec mapol i kom Nino me Ngolo Kop ki ngo ma kingolo kop kun kicung iye, nen Lamed ngec.
Peny me Kwan
1-3. Lamone ango ma tye ka ryemo kor wan ducu, dok pingo ngiyo pwony ma Baibul pwonyo keliwa kony?
4. (a) Pingo kit ma Yecu owinyo kwede i kare ma dano ma en maro oto pwonyowa kit ma Jehovah bene winyo kwede ka dano oto? (b) Angagi ma gubedo lurem Yecu ma onongo pigi tego?
5, 6. (a) Yecu owinyo nining i kare ma en onongo tye bot jo gang pa Lajaro-gi ki luremgi? (b) Pingo kumo pa Yecu dok obedo gin ma cuko cwinywa tutwal?
7, 8. Pingo to pa Lajaro onen calo gin ma pe twere i kit me neno pa dano, ento ngo ma Yecu otimo?
9, 10. (a) Yecu onyuto ka ma tekone me cero Lajaro Oa ki iye nining? (b) Kony ango ma nonge i kwano lok i kom nicer ma otimme i Baibul?
11. Lok i kom nicer pa Lajaro-ni konyo me moko lok ada ma tye i Latitlok 9:5 nining?
12. Pingo watwero ye ni cero Lajaro otimme ada?
13. Tyen lok ango ma omiyo watwero ye ada ni Jehovah twero cero jo ma guto?
14, 15. Jehovah mono winyo nining pi cero jo muto kit ma Yubu onyuto kwede i lokke?
16. Kibicero jo muto me kwo i lobo ma tye nining?
17. Dano bicer ki kwene dok jo ma nining?
18. Angagi ma kiloko pigi ma gitye i kin ‘jo ma kitgi atir’ ma kibicerogi, dok gen man ogonyi ki i kom ngo?
19. Angagi ma gubedo ‘jo ma kitgi pe atir-ri,’ dok kare ango ma Jehovah otimo kica me miyo botgi?
20. Geena obedo gin ango, dok jo ma nining aye gicito iye?
21, 22. (a) Kit me cer ango mukene ma tye? (b) Anga ma okwongo cer i kwo me cwiny?
23, 24. Angagi ma gubedo dul “romi manok” pa Yecu-ni, dok welgi bibedo adi?
25. Wabipwonyo lok ango i dul ma lubo man?


c: text/html

text:
Somo mar 12
Ang’o Minyalo Timo Mondo Isud Machiegni gi Nyasaye?
1. Be Nyasaye winjo lemo duto?
Nyasaye gwelo ji moa e ogendini duto mondo osud ire kokalo e lamo. (Zaburi 65:2) Kata kamano, ok owinj kata rwako lemo duto. Kuom ranyisi, onyalo tamore winjo lemo mar dichwo matimo ne chiege marach. (1 Petro 3:7) Bende, kinde ma Jo-Israel noramo gi richo, Nyasaye notamore winjo lemo maggi. Nenore maler ni onego wakaw lemo mapek. Kata kamano, Nyasaye biro yie gi lemo mag joricho moyie loko chunygi.—Som Isaiah 1:15; 55:7.
2. Onego walem e yo mane?
Wuoyo gi Nyasaye e lemo en yo achiel mar lame, omiyo onego lemo duto odhi ne Jachwechwa, Jehova. (Mathayo 4:10; 6:9) Bende, nikech onyuolwa e richo, onego walem kokalo kuom Yesu nimar ne otho ne richowa. (Johana 14:6) Jehova ok dwar ni wanwo lemo momak e wich kata lemo mosendik chuth. Odwaro ni walem kowuok e chunywa.—Som Mathayo 6:7; Jo Filipi 4:6, 7.
Jachwechwa nyalo winjo kata mana lemo mowach e chuny. (1 Samuel 1:12, 13) Ojiwowa mondo walem kinde duto, kaka gokinyi kata godhiambo, seche chiemo, koda seche ma wan-gi chandruok.—Som Zaburi 55:22; Mathayo 15:36.
3. Ang’o momiyo Jokristo chokore kanyachiel?
Sudo machiegni gi Nyasaye ok yot nikech wadak e kind joma ok oyie kuom Nyasaye kendo jaro singone mar kelo kuwe e pinyka. (2 Timotheo 3:1, 4; 2 Petro 3:3, 13) Omiyo dwarore ni wayud jip kuom Jokristo wetewa kendo gin bende giyud jip kuomwa.—Som Jo Hibrania 10:24, 25.
Riwruok gi joma ohero Nyasaye konyowa sudo machiegni ire. Chokruoge mag Joneno mag Jehova gin kinde mabeyo mag tego yiewa.— Som Jo Rumi 1:11, 12.
4. Inyalo timo ang’o mondo isud machiegni gi Nyasaye?
Inyalo sudo machiegni gi Jehova kuom paro matut e wi gik misepuonjori e Wachne. Par ahinya kuom tije, paro ma en-go, koda singone. Paro matut e yor lemo miyo waneno hera kod rieko Nyasaye e yo maber moloyo.—Som Joshua 1:8; Zaburi 1:1-3.
Inyalo sudo machiegni gi Nyasaye mana ka igene kendo iyie kuome. Kata kamano, yie chalo kaka gima nigi ngima madwaro rit. Nyaka irit yieni kuom siko kinono misene.—Som Mathayo 4:4; Jo Hibrania 11:1, 6.
5. Sudo machiegni gi Nyasaye biro konyi e yo mane?
Jehova dewo joma ohere. Onyalo geng’ogi kuom gimoro amora manyalo ketho yie koda geno margi mar ngima mochwere. (Zaburi 91:1, 2, 7-10) Osiemowa kuom yore mag ngima manyalo ketho ngimawa koda mor ma wan-go. Jehova puonjowa dak e ngima maber moloyo.—Som Zaburi 73:27, 28; Jakobo 4:4, 8.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Jehova En Nyasaye Matimo Gik Moko e Yo Mochanore
“Nimar Nyasaye ok en Nyasaye maok ochanore, to en mar kuwe.”—1 KOR. 14:33, New World Translation.
1, 2. (a) En ng’ano ma Jehova nokwongo chweyo, to notiyo kode nade? (b) Ang’o manyiso ni malaike manie polo ochan maber?
JEHOVA Jachwechwa, timoga gik moko duto e yo mochanore miwuoro. Mokwongo nochweyo Yesu, Wuode ma miderma. Muma luongo Yesu ni “Wach” nikech Yesu e Jal ma Nyasaye tiyogo moloyo mondo owuo e loye. Yesu ma en Wach osetiyo ne Jehova kuom higini mang’eny, nimar Muma wacho niya: “Kar chakruok Wach ne nitie, kendo Wach bende ne ni kod Nyasaye.” Muma medo niya: ‘Wach ema nomiyo gik moko duto ochue; kendo ka onge en, onge gimoro kata achiel ma dine ochue.’ Chiegni higini 2,000 mosekalo, Nyasaye nooro Wach e pinyka ma otimo dwaro mar Wuon mare e yo maber chuth ka en dhano miluongo ni Yesu Kristo.—Joh. 1:1-3, 14.
2 Kane pod odak gi Nyasaye e polo, Yesu ne tiyo gi Wuon mare kaka “jatich molony.” (Nge. 8:30) Kokalo kuom Wuodeno, Jehova nochweyo malaike mamoko tara gi tara e polo. (Kol. 1:16) Muma wuoyo e wi malaikego niya: “[Malaike] gana gi gana ne gitiyone, kendo gana apar ndalo gana apar nochung’ nyime.” (Dan. 7:10) Ndiko nyiso ni malaike tara gi tarago tiyo ne Jehova, ka gin “ogend lwenje” mochan maber.—Zab. 103:21.
3. Sulwe gi planet ng’eny maromo nade, to ochan-gi e yo mane?
3 Wanyalo wacho ang’o e wi chwech mamoko kaka sulwe gi planet mang’eny ma dhano pok ong’eyo kwan-gi e yo malong’o? Kowuoyo e wi kwan mar sulwe ma dhano ong’eyo gie sani, gaset miluongo ni Chronicle, migoyo Houston, Texas e piny Amerka, nochiwo ripot ni nonro manyocha josayans otimo nyiso ni kwan mar sulwe kod planet nyalo chopo “sextilion 300.” Mano tiende ni indiko 3 kae to imedo nono (zero) 23 e bathe. Planet gi sulwego ochan maber e grube madongo dongo ma dho ngere luongo ni galaxies, to moro kamoro kuom galaxy oting’o sulwe koda planet bilionde kata trilionde modhuro. Thoth galaxies bende ochan e grube miluongo e dho-ngere ni clusters kendo clusters bende ochan e grube madongo miluongo ni superclusters.
4. Wang’eyo nade ni Nyasaye ochano jotichne ma tiyone e piny kae?
4 Ka kuom adier, malaike manie polo, koda sulwe gi planet ochan e yo maber ahinya. (Isa. 40:26) Ka en kamano, iparo ni Jehova nyalo weyo maok ochano jotichne matiyone e piny kae? Odwaro ahinya mondo wabed joma timo gik moko e yo mochanore, nikech wan gi tije mang’eny ahinya monego watimne. Kuom higini alufe mosekalo, Jehova osebedo kachano joge mondo gilame e yo mochanore, to pod otimo kamano bende e kindewagi. Nitie gik mang’eny manyiso ayanga kaka Jehova osebedo katimo kamano nikech “ok en [Nyasaye maok ochanore], to mar kuwe.”—Som 1 Jo Korintho 14:33, 40.
NYASAYE NOCHANO JOGE E KINDE MACHON
5. Ere kaka chenro ma Nyasaye noketo mar mondo dhano opong’ piny e paradis ne ochochi?
5 Kane Jehova ochweyo dhano mokwongo, nowachonegi niya: “Nyuoluru, kendo medreuru, upong’ piny, kendo ubedi gi loch kuome; kendo mondo ubedi gi teko kuom rech ma ni e nam, kendo kuom winy mahuyo e kor polo, kendo kuom gik mangima duto mawuotho e piny.” (Chak. 1:28) Jehova ok nochweyo dhano milionde mana dichiel. Adam gi Hawa ne omi thuolo mondo ginyuol nyithindo, kendo nyithindgigo bende nonego onyuolre mi gipong’ piny mangima. Nyasaye ne dwaro mondo dhano oyar tong’ mag paradis ochop e tung’ piny mangima. Kane Adam gi Hawa ok oluwo kaka Nyasaye nochikogi, chenrono ne ochochi kuom kinde. (Chak. 3:1-6) Bang’ ndalo, Jehova “noneno kaka tim maricho mag dhano nogundho e piny, kendo paro duto mar chunye ne rach pile.” Nikech mano, “piny bende nokethore e nyim Nyasaye, ma piny nopong’ gi achach.” Omiyo, Nyasaye nochano mar kelo pi ataro mondo okethgo jomaricho.—Chak. 6:5, 11-13, 17.
6, 7. (a) Ang’o momiyo Jehova noreso Noa? (Ne picha manie chak sulani.) (b) Ang’o ma notimore ne jogo duto ma nodagi winjo siem ma Noa ne miyogi?
6 Kata kamano, “Noa noyudo ng’wono e nyim Jehova” nikech “ne en ng’a makare kendo malong’o e tiengege duto.” To nikech “Noa nowuotho gi Nyasaye madier,” Jehova nochike mondo oger yie maduong’. (Chak. 6:8, 9, 14-16) Ne ogero yie ma noromo reso ngima dhano koda le. Muma nyisowa ni “Noa notimo kamano; duto ma Nyasaye nochike, kamano notimo,” kendo notiyo tijno e yo mochanore ka joode riwe lwedo, ma otieko gero yie kaka ne dwarore. Bang’ ka nosekelo gik moko duto mangima e yie kaka ne ochike, “Jehova nochiegone iye.”—Chak. 7:5, 16.
7 Kane Jehova oketho piny gi Ataro e higa mar 2370 Ka Ndalowa Podi, “gik mangima duto ma ne nie e piny notieki,” mak mana Noa kende gi jogo ma ne ni kode e yie. (Chak. 7:23) Ji duto manie piny sani, gin koth Noa gi yawuote kaachiel gi mondegi. To jogo duto ma ok nodonjo e yie, ne otho nikech ne gidagi winjo siem ma Noa, “jayal wach makare,” ne miyogi.—2 Pet. 2:5.
8. Ang’o manyiso ni gik moko ne ochan e yo maber e piny Israel machon kane Nyasaye ogolo chik mondo joge odonj e Piny Manosingi?
8 Higini mokalo 800 bang’ Atarono, Nyasaye nochano Jo-Israel mondo gibed ogandane. Ne gin joma ngimagi ochan maber ahinya, to ahinya wuon kodok korka wach lamo. Kuom ranyisi, mopogore gi chano mondo Jo-Israel obed gi jodolo koda Jo-Lawi mang’eny, ne nitie mon “ma ne tiyo e dho hemb chokruok.” (Wuok 38:8) Kata kamano kane Jehova Nyasaye ochiko Jo-Israel mondo odonj e piny Kanaan, tieng’no ne ok onyiso yie kuome. Omiyo nowachonegi niya: “Chutho ok unudonji e pinyno ma nakuong’orenu ni damiu udagie, mak mana Kaleb wuod Jefunne, kod Joshua wuod Nun.” Mano en nikech gin ema ne gikelo ripot maber bang’ nono Piny Manosingi. (Kwan 14:30, 37, 38) Kaluwore gi kaka Nyasaye nochiko, bang’e Musa noketo lwete kuom Joshua mondo ema ota oganda Nyasaye. (Kwan 27:18-23) Kane Joshua pok ochako tayo oganda Jo-Israel mondo odonj Kanaan, ne ojiwe kama: “Bedi gi teko kendo ma jachir: kik iluor kendo kik chunyi a: nikech Jehova Nyasachi ni kodi kwonde duto midhiyoe.”—Josh. 1:9.
9. Rahab ne nigi paro mane e wi Jehova kaachiel gi ogandane?
9 Adier Jehova Nyasaye ne nigi Joshua kamoro amora ma ne odhiye. Kuom ranyisi, par ane gima notimore kinde ma Jo-Israel nogoyo kambi machiegni gi Jeriko dala mar Jo-Kanaan. E higa 1473 K.N.P., Joshua nooro chwo ariyo ma gidonjo e dala mar Jeriko. Kane gin kuno, ne giromo gi Rahab dhako mandhaga. Rahab nopandogi e ode e wi tado malo, mondo joma ne oor gi ruodh Jeriko kik omakgi. Nowacho ne Jo-Israel ariyogo niya: “Ang’eyo kaka Jehova osemiyou piny . . . , niwira wasewinjo kaka Jehova nomiyo pi Nam Makwar otwo oa e nyimu . . . Kendo kaka nutimo ni ruodhi ariyo mag Jo-Amor.” Nomedo wachonegi niya: “Jehova Nyasachu, en Nyasaye e polo malo, kendo e piny mwalo.” (Josh. 2:9-11) To nikech Rahab noriwo lwedo oganda Jehova ma kindeno, Jehova norese en kaachiel gi joode kane Jo-Israel ketho dala mar Jeriko. (Josh. 6:25) Rahab nonyiso yie, kendo nomiyo Jehova koda riwruok mare luor matut.
JOKRISTO MOKWONGO NE OCHAN E YO MABER
10. Ang’o ma Yesu nowacho ne jotend din mar Jo-Yahudi e kindene, to nikech ang’o?
10 Kane gin e bwo Joshua, oganda Jo-Israel noloyo moro kamoro kuom mier mag Jo-Kanaan. Kata kamano, ang’o ma ne otimore bang’e? Bang’ higini miche, Jo-Israel noketho chike Nyasaye nyadinwoya. Ka nochopo kinde ma Jehova nooroe Wuode e piny, timgi mar chayo chike Nyasaye kaachiel gi kwedo jonabi ne onya ahinya ma omiyo Yesu owacho ni Jerusalem ne en dala ‘minegoe jonabi.’ (Som Mathayo 23:37, 38.) Nyasaye nokwedo jotend din mar Jo-Yahudi nikech ok ne gimakore kode motegno. Omiyo Yesu nowachonegi niya: “Pinyruodh Nyasaye enogol kuomu, to enomi oganda moro ma nyago olembe mag pinyruoth.”—Math. 21:43.
11, 12. (a) Ang’o manyiso ni Jehova noweyo tiyo gi oganda mar Jo-Yahudi mochako tiyo gi riwruok moro machielo? (b) Gin jomage ma ne nie riwruok manyienno?
11 Omiyo mapiyo bang’ kane Yesu osebiro e pinyka, Jehova nokwedo oganda mar Jo-Israel. Kata kamano, mano ok nonyiso ni koro ne odhi bedo maonge joge mochano maber e riwruok achiel e pinyka. Jehova nochako tiyo gi oganda machielo manyien ma ne oyie kuom Yesu Kristo kendo tiyo gi puonj ma nomiyogi. Ogandano nochakore e Pentekost 33 E Ndalowa. Chieng’no, jolup Yesu chiegni 120 noyudo ochokore kanyachiel e ot moro e dala mar Jerusalem kane “dwol nobiro apoya, koa e polo, kaka yamo maduong’ ma mor matek, mopong’o ot duto ma ne gibetie.” Kae to ‘lep mokagore machalo gi ligek mach nowuoknegi, mopiyo kuomgi ng’ato ka ng’ato. To roho maler nopong’ogi duto, mi ne gichako wuoyo gi dhok mopogore, kaka roho nomiyogi wuoyo.’ (Tich 2:1-4) Honono ne nyiso maler ni Jehova koro ne tiyo gi oganda manyien ma ne gin jolup Kristo.
12 Chieng’ono, kwan mar joma norwako wach mobedo jolup Yesu ne gin “ji kar gana adek.” E wi mano, “[Jehova] ne medonigi jogo ma niwaro.” (Tich 2:41, 47) Jokristo mokwongo nolendo gi kinda ahinya, ma ‘wach Nyasaye olandore, kendo kwan jopuonjre man Jerusalem nomedore ahinya.’ Kata mana “ji mang’eny kuom jodolo noyie mobedo jowinj wach Yie.” (Tich 6:7) Kuom mano, ji mang’eny ma chunygi ne gombo ng’eyo adiera norwako adiera ma ne ilando gi jokanyo ma ne nie riwruok manyienno. Bang’e, Jehova notimo gimachielo ma ne nyiso ni adier oyie gi riwruogno, ka nochako rwako “joma ok jo Yahudi bende” mondo odonj e kanyakla mar Jokristo.—Som Tich Joote 10:44, 45.
13. En tich mane ma Nyasaye nomiyo riwruok mare manyien mondo otim?
13 Ne onge kiawa ni adier Nyasaye nomiyo jolup Kristo tich ma nodwaro ni mondo gitim. Yesu owuon noketonegi ranyisi nimar, mapiyo bang’ batiso mare, nochako tij lando wach “pinyuodh polo.” (Math. 4:17) Yesu nopuonjo jolupne mondo gin bende gitim tijno. Nowachonegi niya: “Unudok jonenona e Jerusalem, gi Judea duto, gi Samaria, kendo nyaka tung’ piny.” (Tich 1:8) Jokristo mokwongogo nong’eyo maler tich ma Kristo ne dwaro mondo gitim. Kuom ranyisi, kane gin Antiokia man Pisidia, Paulo gi Barnaba nokwero Jo-Yahudi ma jo akwede gi chir niya: “Ne onego Wach Nyasaye okwong oyalnu. To nikech udagi, mung’ado buchu uwegi ni ok uwinjoru yudo ngima mochwere, koro wadhi ir jo ma ok jo Yahudi. Nikech Ruoth nochikowa mondo watim kamano, kowacho niya: ‘Aseketi mondo ibed ler mar Ogendini, mondo ibed gir kelo warruok nyaka tung’ piny.’” (Tich 13:14, 45-47) Chakre kinde Jokristo mokwongo, bad riwruok mar oganda Nyasaye manie pinyka osebedo kakonyo ji mondo ong’e chenro ma Nyasaye oketo mar reso ngima ji.
JOTICH NYASAYE NE OTONY, JOMAMOKO TO NE OKETHI
14. Ang’o ma notimore Jerusalem e kinde Jokristo mokwongo, to jo mage ma ne otony?
14 Thoth Jo-Yahudi ok norwako wach maber e wi Yesu, kendo ok ne gichiko itgi kane Yesu nyisogi masira ma ne chiegni yudo dala mar Jerusalem. Nonyiso jolupne niya: “Ka unune Jerusalem kolwor gi ogend lweny, eka ng’euru ni ochiegni dong’ gunda. Eka jo manie Judea mondo giringi gidhi e gode; kendo jo man Jerusalem mondo giae; kendo jo man e kuonde mokiewogo, kik gidonjie.” (Luka 21:20, 21) Weche ma Yesu nokorogi nochopo kare. Nikech Jo-Yahudi nong’anyo ne Jo-Rumi, jolweny mag Rumi kotelnegi gi Cestius Gallus nolworo dala mar Jerusalem e higa 66 E.N. Kata kamano, mapiyo nono jolwenygo nowuok, ma mano nomiyo jolup Yesu thuolo mondo gidar ka giwuok Jerusalem gi Judea. Jasomo moro miluongo ni Eusebius nowacho ni thoth Jokristogo noringo ma odhi loka mar Aora Jordan ma gichopo Pella man Perea. E higa mar 70 E.N., jolweny mag Jo-Rumi kotelnegi gi jatendgi miluongo ni Tito, noduogo moketho dala mar Jerusalem. Kata kamano, Jokristo ma nochung’ motegno ne otony nikech ne giwinjo siem ma Yesu nomiyogi.
15. Din mar Jokristo ne medo timo dongruok kata bed ni ne gikalo e pek mage?
15 Kwan mar Jokristo pod nomedore ahinya e kindego kata obedo ni Jokristo noyudo ka ngima tek, ne isandogi, kendo ne giromo gi gik mopogore opogore ma ne temo yie margi. (Tich 11:19-21; 19:1, 19, 20) To nikech Jehova ne gwedho kanyakla mag Jokristo, ne giyudo dongruok matamre gi nono.—Nge. 10:22.
16. Mondo Jokristo mokwongo odhi nyime bedo gi yie motegno kuom Nyasaye, ng’ato ka ng’ato ne onego otim ang’o?
16 Mondo omi Jokristo mokwongo ochung’ motegno e yie kendo gisik ka gin e winjruok achiel, ne dwarore ni ng’ato ka ng’ato kuomgi otim kinda. Puonjruok Wach Nyasaye adimba, dhi e chokruoge mag lamo, kod lando wach Pinyruoth gi kinda ne dwarore ahinya. Bedo modich e yore kaka mago nokonyo Jokristogo mondo orit winjruokgi gi Nyasaye kendo ne jiwogi gibed gi winjruok motegno e kindgi giwegi mana kaka watimo e kindewagi. Kanyakla mag Jokristo mokwongo ne ochan malong’o ahinya. Ne gin gi jokony-tich koda jodong-kanyakla ma noikore konyogi, kendo kanyaklago ne yudo gweth kuom tich majaber ma owetego ne timo. (Fili. 1:1; 1 Pet. 5:1-4) Ne en gweth maduong’ ahinya kane jorit alwora machalo kaka Paulo limo kanyaklago! (Tich 15:36, 40, 41) Bedo ni kit lamo marwa e kindegi chalre gi mar Jokristo mokwongo en gima morowa sidang’. Wamor ahinya ng’eyo kaka Jehova nochano jotichne e kinde machon kendo otimo kamano bende e kindegi! *
17. En ang’o ma wabiro puonjore e sula maluwo mae?
17 Kaka giko mar piny ma Satan oteloeni medo sudo machiegni gi kethruokne, e kaka bad riwruok mar oganda Jehova manie pinyka medo dhi nyime moloyo. Be idhi nyime wuotho kanyachiel gi riwruok mar oganda Jehova? Be isebedo kitimo dongruok e wach Nyasaye? Sula maluwo mae biro nyiso kaka inyalo timo kamano.
^ par. 16 Ne sula ma wiye wacho ni “Wakristo Huabudu kwa Roho na Kweli” kod “Wanaendelea Kutembea Katika Kweli” mayudore e Mnara wa Mlinzi mar Julai 15, 2002. Weche mathoth malero chal mar bad riwruok mar oganda Jehova manie piny e kindewagi yudore e buk miluongo ni Mashahidi wa Yehova—Wapiga Mbiu wa Ufalme wa Mungu.


text:
Somo mar 7
Ang’o Mipuonjo e Chokruogewa?
E chokruoge Jokristo machon, ne giwer, gilemo, gisomo kendo giwuoyo kuom Ndiko maok giluw tim moro amora ma gin ema giketo. (1 Jo Korintho 14:26) Chokruogewa bende itimo kamano.
Puonj gin mawuok ei Muma kendo gin matiyo e ngima mapile. E giko juma, kanyakla ka kanyakla chokore mondo giwinj twak mar Muma migolo kuom dakika 30 manyiso kaka Ndiko mulo ngimawa koda kinde ma wadakiegi. Ijiwo ji duto mondo oluwre gi jagol-twak kuom elo Muma margi sama osomo ndiko. Bang’ twagno, wabedo gi Puonjruok mar “Ohinga mar Jarito” kuom sa achiel, kendo ijiwo jokanyo mag kanyakla mondo ochiw paro sama iwuoyo e sula moro mayudore e gocho mar puonjruok mar Ohinga mar Jarito. Puonjruogni konyowa tiyo gi puonj mag Muma e ngimawa. Ipuonjruok sula achiel machal e moro ka moro kuom kanyakla ma kwan-gi koro okalo 100,000 e piny mangima.
Ikonyowa timo dongruok e lony marwa mar puonjo. Bende wachokore kanyachiel e odhiambo moro e kor juma e chokruok mopogi e kidienje adek. Ichako gi Puonjruok Muma e Kanyakla kuom dakika 30 e yor penjo gi dwoko, ma en puonjruok makonyowa ng’eyo matut puonj mag Ndiko koda weche mokor e Muma. Bang’ mano en Skul mar Tij Nyasaye makawo dakika 30, to ichako skundno kuom wuoyo e wi kamoro e Muma ma kanyakla ne osesomo motelo. Kae to, jopuonjre moko mag skundno golo twege machieko chieko. Jatieg jogol-twak chiwo paro kuom kaka wanyalo timo dongruok e lony e somo koda wuoyo. (1 Timotheo 4:13) Mogik, e Chokruok mar Tijwa makawo dakika 30, twege, ranyisi mitimo, koda penjo ji konyowa ng’eyo kaka wanyalo puonjo jomoko Muma.
Ka ibiro e chokruogewa, ibiro mor gi kaka ipuonjo Muma e yo maber.—Isaiah 54:13.
Ibiro winjo weche mage e chokruoge Joneno mag Jehova?
En chokruok mane kuom chokruoge ma watimo juma ka juma ma diher biroe machiegni?


text:
Be Un Jokristo?
Ee. Nikech weche maluwogi:
- Watemo luwo machiegni puonj koda kido ma Yesu Kristo nonyiso.—1 Petro 2:21.
- Wayie ni Yesu e yo mar yudo warruok, ni ‘
onge kwo kuom ng’at moro; nikech onge nying’ moro machielo e bwo polo mochiw ne ji, monego gikwoe.’—Tich Joote 4:12.
- Ka ng’ato bedo Janeno mar Jehova, ibatise e nying Yesu.—Mathayo 28:18, 19.
- Walemo e nying Yesu.—Johana 15:16.
- Wayie ni Yesu e Wich, tiende ni en e jal moketi e wi dhano duto.—1 Jo Korintho 11:3.
Kata kamano, nitie yore mang’eny ma wapogorego gi dinde mamoko maluongore ni Jokristo. Kuom ranyisi, wayie gi gima Muma puonjo ni Yesu en Wuod Nyasaye, to ok wayie gi puonj mar Didek. (Mariko 12:29) Ok wapuonj ni dhano nigi chuny maok tho, kendo ok wawach ni Ndiko siro puonj mar ni Nyasaye wang’o ji e mach maok tho, kata ni jotend din onego obed gi nyinge mag telo maketogi e wi jomamoko.—Eklesiastes 9:5; Ezekiel 18:4; Mathayo 23:8-10.


text:
SULA MAR 8
Pinyruodh Nyasaye En Ang’o?
Muma nyisowa ang’o e wi Pinyruodh Nyasaye?
En ang’o ma Pinyruodh Nyasaye biro timo?
Pinyruodhno biro miyo dwaro mar Nyasaye otimre e piny karang’o?
JI TARA gi tara e piny mangima ong’eyo lamo ma ji mang’eny luongo ni Lamo mar Wuoro, kata Lamo mar Ruoth. Nyinge ariyogo duto gin mag lamo mong’ere ahinya ma Yesu Kristo owuon ne ochiwo kaka ranyisi maber mar lamo. En lamo man kod puonj ahinya, kendo nono kwayo adek mokwongo manie lamono, biro konyi mondo ipuonjri gik mang’eny e wi gima Muma puonjo kuom adier.
2 E chakruok mar lamono, Yesu ne onyiso joma ne winje kama: “Un to lemuru kama eri: Wuonwa manie polo, nyingi mondo obed maler, pinyruodhi mondo obi, gi midwaro mondo otimre e piny kaka e polo.” (Mathayo 6:9-13) Tiend kwayo adekgo en ang’o?
3 Wasepuonjore mang’eny e wi nying Nyasaye, ma en Jehova. Kendo wasewuoyo matin e wi dwaro mar Nyasaye—gik ma osetimo kod gik ma obiro timo ne dhano. Kata kamano, Yesu ne wuoyo e wi ang’o kane onyisowa ni mondo wakwa kama: “Pinyruodhi mondo obi”? Pinyruodh Nyasaye en ang’o? Biro mar Pinyruodhno biro miyo nying Nyasaye obed maler e yo mane? Kendo biro mar Pinyruodhno nokony nade e miyo dwaro mar Nyasaye mondo otimre?
PINYRUODH NYASAYE EN ANG’O?
4 Pinyruodh Nyasaye en sirkal ma Jehova Nyasaye oketo, kendo Ruodh Pinyruodhno en ng’at ma oyier gi Nyasaye. Ruodh Pinyruodh Nyasaye en ng’a? En Yesu Kristo. Yesu en Ruoth maduong’ moloyo joloch duto mag dhano, kendo iluonge ni “Ruodh ruodhi.” (Fweny 17:14) En kod teko mar timo maber moloyo dhano moro amora manie loch, kata bed ni dhano manie lochno ber machalo nade.
5 Pinyruodh Nyasaye biro locho koa kanye? Par ane, Yesu ni kanye gie sani? Inyalo paro kane ipuonjori ni ne onege e yadh sand, kendo bang’e ne ochiere. Ndalo matin bang’ mano, ne odhi malo e polo. (Tich Joote 2:33) Mano nyiso ni Pinyruodh Nyasaye ni e polo. Kendo mano e momiyo Muma luonge ni ‘pinyruoth me polo.’ (2 Timotheo 4:18) Kata obedo ni Pinyruodh Nyasaye ni e polo, pinyruodhno biro locho e wi pinyni.—Fweny 11:15.
6 Ang’o momiyo Yesu en Ruoth makende? Mokwongo, Yesu en Ruoth ma ok bi tho ngang’. Muma luongo Yesu ni jal ma nikod “ngima ma onge gi ma nyalo ketho,” kendo mano nyiso pogruok mantie e kind Yesu kod ruodhi mag dhano. (Jo Hibrania 7:16) Mani nyiso ni gik mabeyo duto ma Yesu notim biro siko. Kendo obiro timo gik madongo kendo mabeyo.
7 Non ane weche mokor ei Muma mawuoyo e wi Yesu kama: “Mi chuny Jehova nobed kuome, chuny makelo rieko, gi lony, chuny mang’ado ni ji rieko, mamiyo ji teko, chuny mamiyo puonjruok kod luoro Jehova; kendo nomor kuom luoro Jehova: to ok anong’ad bura kogeno gi ma wang’e oneno, kata kwero ji kogeno gi ma ite owinjo: to nong’ad buch jochan gi tim makare, kendo nokwer ji ni jo mamuol me piny koluwo tim mowinjore.” (Isaiah 11:2-4) Wechego nyiso ni Yesu ne dhi bedo Ruoth makare, kendo manyiso ng’wono ne ji e piny ka. Be diher bedo gi jaloch machalo kamano?
8 Adiera machielo e wi Pinyruodh Nyasaye en ma: Yesu ok bi locho ka en kende. Nitie jomoko mabiro locho kode. Kuom ranyisi, jaote Paulo ne onyiso Timotheo niya: “Ka watimo kinda, wanaloch kode bende.” (2 Timotheo 2:12) Ee, Paulo, Timotheo, kod jomoko makare ma Nyasaye oseyiero, biro locho kaachiel gi Yesu e Pinyruoth manie polo. Gin ji adi mabiro yudo thuolo mar locho kod Yesu?
9 Mana kaka Sula mar 7 ei bugni nyiso, ne omi jaote Johana fweny manyiso “Nyarombo [Yesu Kristo] mochung’ e got Sayun [migawo mare kaka ruoth e polo], to ne en gi ji gana piero apar achiel gi gana piero ang’wen gang’wen, ma nying Nyarombo gi nying Wuon mare ondiki e lela wang’gi.” Ji 144,000 gin jo mage? Johana nyisowa owuon niya: “Gin e ma giluwo bang’ Nyarombo kuonde duto ma odhiye. Gin e jo mowar e kind ji duto kaka nyak mokwongo ni Nyasaye kod Nyarombo.” (Fweny 14:1, 4) Ee, gin jolup Yesu Kristo ma osechung’ motegno, kendo ma oyier mondo oloch kode e polo. Ka osechiergi ma giyudo ngima mar polo, “ginibed gi loch e piny” kaachiel gi Yesu. (Fweny 5:10) Chakre kinde mag joote, Nyasaye osebedo ka yiero Jokristo mochung’ motegno mondo omi kwan mar 144,000 ochop kare.
10 Chenro ma Nyasaye oketo mondo Yesu kod ji 144,000 obed gi loch e wi dhano en gima nyiso hera ahinya. Mokwongo, Yesu ong’eyo kaka bedo dhano chalo, kendo kaka chandruok chalo. Paulo ne owacho ni Yesu “nyalo bedo mang’won gi nyawowa, nikech en jal ma notem e weche duto, kaka wan bende itemowa, to ne oonge gi richo.” (Jo Hibrania 4:15; 5:8) Jo mabiro locho kodego bende oseneno chandruok, kendo gise nano kaka dhano. E wi mano, gise kedo gi richo ma onyuolgo dhano, kendo gise kedo gi tuoche mopogore opogore. Kuom adier, gibiro ng’eyo e yo maber chandruok ma dhano yudo!
GIMA PINYRUODH NYASAYE BIRO TIMO
11 Kane Yesu owacho ni jopuonjrene onego okwa mondo Pinyruodh Nyasaye obi, ne owacho bende ni onego gilam mondo dwaro mar Nyasaye otimre “E piny kaka e polo.” Nyasaye ni e polo, kendo malaikene makare osebedo ka timo dwarone kuno kuom kinde duto. Kata kamano, e Sula mar 3 ei bugni, ne wapuonjore ni malaika moro marach ne oweyo timo dwaro mar Nyasaye, kendo ne omiyo Adam gi Hawa otimo richo. E Sula mar 10, wabiro medo puonjore gima Muma puonjo e wi malaika marachno, ma iluongo ni Satan kendo Jachien. Ne owe Satan kod chwech mamoko mag roho miluongo ni jochiende, mondo gidhi nyime gi dak e polo kuom kinde matin. Mano nyiso ni ok chwech duto ma ne ni e polo ne timo dwaro mar Nyasaye kindego. Mano ne dhi lokore ka Pinyruodh Nyasaye ne dhi chako locho. Yesu Kristo ma ne idhi keti mondo obed Ruoth, ne dhi kedo e lweny gi Satan.—Fweny 12:7-9.
12 Wechegi ma ne okor nyiso gima ne dhi timore: “Nawinjo dwol maduong’ e polo, ka lando niya, ‘Koro warruok mar Nyasachwa gi tekone gi pinyruodhe osechopo, kendo loch en mar Kristone. Nikech osewit piny [Satan] Jahang owetewa, ma ne hangogi e nyim Nyasachwa odiechieng’ gotieno.’” (Fweny 12:10) Be inyalo neno gik moko ariyo ma ondiki ni timore e Ndikono? Mokwongo, Pinyruodh Nyasaye e bwo loch mar Yesu Kristo chako locho. Mar ariyo, Satan iwito a e polo nyaka e piny ka.
13 Ang’o ma osetimore nikech gik moko ariyogo? Wasomo kama e wi gik ma ne otimore e polo: “Omiyo, bed mamor in polo, kod un jo modak e iye.” (Fweny 12:12) Ee, malaike makare manie polo bedo gi mor nikech, ka koro Satan gi jochiendene onge e polo, ji duto modak e polo winjo Jehova Nyasaye. Nitie kuwe kod winjruok maber ahinya kuro. Koro dwaro mar Nyasaye timore e polo.
14 To ang’o ma osetimore e piny? Muma wacho ni: “Yaye! nobed malit ni piny gi nam; nikech Satan oselornu ka en gi mirima maduong’, kong’eyo ni ndalone tin.” (Fweny 12:12) Satan nigi mirima nikech osewite a e polo, kendo ni odong’ mana gi ndalo matin. Nikech mirimbeno, okelo kuyo kata “lit” e piny ka. Wabiro medo puonjore e wi ‘litno’ e Sula maluwo mae. To ka podi wan gi wachno e paro, wanyalo penjo niya, Pinyruodhno nyalo miyo dwaro mar Nyasaye otimre e piny ka e yo mane?
15 Par ane ni dwaro mar Nyasaye ne piny en ang’o. Ne ipuonjori mano e Sula mar 3. E puodho mar Eden, Nyasaye ne onyiso ni ne odwaro mondo pinyni obed paradis, ka ma dhano makare dakie ma onge tho. Satan ne omiyo Adam gi Hawa otimo richo, kendo mano ne omiyo dwaro mar Nyasaye ne piny odeko, kata kamano ok ne oloko dwarono. Podi en dwaro mar Jehova ni “Jo matir ginicham piny, mi ginidagie nyaka chieng’.” (Zaburi 37:29) Kendo Pinyruodh Nyasaye biro miyo mano timre. E yo mane?
16 Ng’i ane weche mokor mayudore e Daniel 2:44. Wasomo kanyo ni: “E ndalo ma ruodhigo nobedie, Nyasaye manie polo nochung piny ruoth moro ma ok norum nyaka chieng’, onge oganda moro ma nobedi gi loch kuom piny ruodhno; to enong’iny pinje ruodhigi duto, mi notiekgi, kendo nobedie nyaka chieng’.” Mano nyisowa ang’o e wi Pinyruodh Nyasaye?
17 Mokwongo, onyisowa ni Pinyruodh Nyasaye ne idhi chungi “e ndalo ma ruodhigo nobedie,” kata e kinde ma pinjeruodhi moko podi ni e loch. Mar ariyo, onyisowa ni Pinyruodhno biro siko nyaka chieng’. Onge sirkal moro ma biro gole kata kawo kare. Mar adek, waneno ni lweny biro betie e kind Pinyruodh Nyasaye kod pinjeruodhi mag pinyni. Pinyruodh Nyasaye biro loyo lwenyno. Gikone, Pinyruodhno kende ema biro bedo sirkal ma locho e wi dhano. Bang’e, dhano biro bedo mamor nikech loch maber ahinya ma pok ne gineno nyaka nene.
18 Muma oting’o weche mang’eny e wi lwenyno ma nobedie e kind Pinyruodh Nyasaye gi sirkande mag pinyni. Kuom ranyisi, Muma puonjo ni kaka giko kayo machiegni, e kaka jochiende biro lando weche mag miriambo mondo giwuond “ruodhi duto mag piny mangima.” Nikech ang’o? ‘Mondo gichok ruodhigo duto e lweny mar chieng’ maduong’no mar Nyasaye Manyalo Duto.’ Ruodhi mag piny ibiro chok “e ka miluongo gi dho Hibrania ni Har-Magedon.” (Fweny 16:14, 16) Nikech gik ma owachi e ndiko ariyogo, lweny mogik e kind sirkande mag dhano kod Pinyruodh Nyasaye iluongo ni Har-Magedon, kata Armagedon.
19 Ang’o ma Pinyruodh Nyasaye biro timo kokalo kuom lweny mar Har-Magedon? Par ane kendo gimomiyo Nyasaye nochweyo piny. Jehova Nyasaye nochweyo piny mondo piny opong’ gi dhano ma nigi ngima makare chuth, ka gitiyone e Paradis. Ang’o momiyo mano ok timre gie sani? Mokwongo, wan joricho, wabedo matuwo ma kendo watho. Kata kamano, ne wapuonjore e Sula mar 5 ni Yesu ne othonwa mondo omi wadag nyaka chieng’. Nyalo bedo ni inyalo paro weche mondik e Injili mar Johana: “Nyasaye nohero piny ahinya, omiyo nochiwo Wuode ma miderma, mondo ng’a ma oyie kuome kik lal, to obed gi ngima mochwere.”—Johana 3:16.
20 Wach machielo en ni ji mang’eny timo gik maricho. Giriambo, kendo gidonjo e timbe mag anjawo. Ok gidwar timo dwach Nyasaye. Jo matimo gik maricho ibiro kethi e lweny mar Nyasaye mar Har-Magedon. (Zaburi 37:10) Wach moro kendo mamiyo dwaro mar Nyasaye ok timre e piny kae, en ni sirkande ok jiw ji mondo otim dwarono. Sirkande mang’eny osebedo ma onge gi nyalo, gisando ji, kendo gi pong’ kod mibadhi. Muma wacho ratiro ni dhano “obedo gi teko kuom machielo mondo ohime.”—Eklesiastes 8:9.
21 Bang’ Har-Magedon, dhano biro dak e bwo loch mar sirkal achiel, Pinyruodh Nyasaye. Pinyruodhno biro timo dwaro mar Nyasaye, kendo obiro kelo gweth mang’eny. Kuom ranyisi, obiro golo Satan kod jochiende mage. (Fweny 20:1-3) Ibiro tiyo kod teko mar misango ma Yesu ne ochiwo, mondo dhano makare kik bed matuwo, kendo kik tho. Kar gik ma kamago, e bwo loch mar Pinyruodhno, gibiro dak nyaka chieng’. (Fweny 22:1-3) Piny ibiro losi mondo obed paradis. Kuom mano, Pinyruodhno biro miyo dwaro mar Nyasaye otimre e piny, kendo Pinyruodhno biro miyo nying Nyasaye obed maler. Mano tiende nang’o? Tiende en ni, e bwo loch mar Pinyruodh Nyasaye, ji duto mangima biro miyo nying Jehova luor.
PINYRUODH NYASAYE NOCHAK TIYO KARANG’O?
22 Kane Yesu onyiso jolupne ni mondo gilam ni, “Pinyruodhi mondo obi,” mano ne nyiso maler ni Pinyruodhno ne podi ok obiro e kindeno. Be Pinyruodhno ne obiro kinde ma Yesu ne odhi malo e polo? Ooyo, nikech Petro gi Paulo ne owacho ni bang’ chier mar Yesu, weche mokor e Zaburi 110:1 ne otimore kuom Yesu: “Jehova noluwo ni ruodha ni, Bed piny e bada korachwich, nyaka atim wasiki raten tiendi.” (Tich Joote 2:32-35; Jo Hibrania 10:12, 13) Ne nitie kinde mag rito.
23 Ritono ne dhi kawo kinde maromo nade? E kinde ma higini mag 1800 ne dhi rumo, jopuonjre mogen mag Muma, ne ogoyo kwan ma giyudo ni kinde mag rito ne dhi rumo e higa mar 1914. (Mondo iyud weche mamoko e wi higano, som Apendiks.) Gik ma ne ochako timore e piny chakre 1914 nyiso ni kwano ma jopuonjre Muma-go ne ogoyo ne ni kare. Weche ma ne okor ei Muma ma sani timore nyiso ni Kristo ne obedo Ruoth e higa mar 1914, kendo Pinyruodh Nyasaye ma ochung e polo ne ochako locho. Mano nyiso ni, wadak e ‘ndalo matin’ ma odong’ ne Satan. (Fweny 12:12; Zaburi 110:2) Wanyalo wacho ka wan gi yie motegno bende ni machiegni, Pinyruodh Nyasaye biro miyo dwaro mar Nyasaye otimre e piny ka. Be ineno mano kaka wach maber ahinya? Bende iyie ni mano en adier? Sula maluwo mae biro konyi neno ni kare Muma puonjo wechegi kuom adier.
GIMA MUMA PUONJO
- Pinyruodh Nyasaye en sirkal ma ochung e polo, to Yesu Kristo e Ruoth, kendo ji 144,000 ikawo mondo odhi oloch kode. —Fweny 14:1, 4.
- Pinyruodhno ne ochako locho e higa mar 1914, kendo chakre kindeno osewit Satan a e polo nyaka e piny.—Fweny 12:9.
- E kinde machiegni, Pinyruodh Nyasaye biro ketho sirkande mag dhano, kendo piny biro bedo paradis.—Fweny 16:14, 16.
Penjo mag Puonjruok
1. En lamo mane mong’ere ahinya ma wabiro nono sani?
2. Gik moko adek ma Yesu ne opuonjo jopuonjrene mondo okwa e lamo gin mage?
3. Ang’o ma onego wang’e e wi Pinyruodh Nyasaye?
4. Pinyruodh Nyasaye en ang’o, kendo Ruodh Pinyruodhno en ng’a?
5. Pinyruodh Nyasaye locho koa kanye, kendo enoloch e wi ang’o?
6, 7. Yesu en Ruoth makende nikech ang’o?
8. Jo mage mabiro locho gi Yesu?
9. Ji adi mabiro locho gi Yesu, kendo Nyasaye ne ochako yierogi karang’o?
10. Ang’o momiyo chenro ma Nyasaye oketo mondo Yesu kod ji 144,000 obed gi loch e wi dhano en gi manyiso hera?
11. Ang’o momiyo Yesu ne owacho ni jopuonjrene onego okwa e lamo ni dwaro mar Nyasaye otimre e polo?
12. Gin gik moko ariyo mage ma ondiki ni timore e Fweny 12:10?
13. Ang’o ma osetimore nikech osewit Satan a e polo?
14. Ang’o ma osetimore bang’ wito Satan e piny ka?
15. Dwaro mar Nyasaye ne piny en ang’o?
16, 17. Daniel 2:44 nyisowa ang’o e wi Pinyruodh Nyasaye?
18. Lweny mogik e kind Pinyruodh Nyasaye kod sirkande mag pinyni iluongo nang’o?
19, 20. Ang’o momiyo dwaro mar Nyasaye ok timre e piny gie sani?
21. Pinyruoth biro miyo dwaro mar Nyasaye otimre e piny e yo mane?
22. Wang’eyo nade ni Pinyruodh Nyasaye ne ok obiro e kinde ma Yesu ne ni e piny kae, kata mapiyo nono bang’ chierne?
23. (a) Pinyruodh Nyasaye ne ochako locho karang’o? (b) Ang’o ma wabiro puonjore e Sula maluwo mae?


text:
Uyudo Pesa Kanye Masiro Tiju?
Yo maduong’ mwayudogo pesa masiro tijwa en kokalo kuom chiwo maonge achune migolo gi Joneno mag Jehova. Onge sadaka michoko e chokruogewa, kendo ok wagol achiel kuom apar. (Mathayo 10:7, 8) Kar mano, sanduge mag golo chiwo nitiere kuonde ma wachokoree mondo ng’ama diher golo chiwo otim kamano. Jogo mogolo chiwo ok hulre.
Achiel kuom gimomiyo ok wabed gi ting’ mapek en ni onge jotelo ma ichulo. Bende, ok chul Joneno mondo olend ot ka ot, kendo kuondewa mag lamo ok oger malich ahinya.
Pesa moro amora ma ioro ne ofise mag Joneno mag Jehova itiyogo e konyo jogo moyudo masira, e konyo jomisonari koda jorit malworo, gero utewa mag romo e pinje ma yutogi ni piny, goyo kendo oro Muma kod bugewa mamoko mag Jokristo.
Ng’ato owuon ema yiero golo chiwo mondo okony piny ma entie kata okony tijwa mar piny mangima. Moro ka moro kuom kanyakla chiwo ripot ne jokanyo mag kanyakla kinde ka kinde kuom kaka pesa otiyo.


text:
Somo mar 11
Ang’o Momiyo Wadhi e Chokruoge Madongo?
Ang’o momiyo jogi mor kama? Gin e chokruokwa moro maduong’. Mana kaka jotich Nyasaye machon ma ne ochik ni mondo ochokre kanyachiel didek e higa, wan bende wamor dhi e chokruogewa madongo. (Rapar mar Chik 16:16) Higa ka higa wabedo gi chokruoge madongo adek: chokruok makende, mitimo e odiechieng’ achiel, chokruok mar alwora, mitimo e odiechienge ariyo, koda chokruok mar distrikt, makawo odiechienge adek. Gin ber mage ma wayudo e chokruogegi?
Gijiwo winjruokwa kaka owete ma Jokristo. Mana kaka Jo-Israel ne mor pako Jehova ‘ei chokruok,’ wan bende wamor lamo Jehova kanyachiel e kinde makende kaka mago. (Zaburi 26:12; 111:1) Chokruogegi miyowa thuolo mar romo kendo wuoyo gi Joneno mowuok e kanyakla mamoko kata mana mowuok e pinje mamoko. Gimoro sa auchiel modiechieng’ wabedo gi kinde mar gago kanyachiel kama itimoe chokruok, kendo mano medo mor mwabedogo e kinde ma kamagi ma gin mag gero winjruokwa gi Nyasaye. (Tich Joote 2:42) E chokruogego waneno wawegi hera matudo “riwruok duto mar owete” e piny mangima.—1 Petro 2:17, New World Translation.
Gikonyowa timo dongruok e winjruokwa gi Nyasaye. Jo-Israel bende noyudo ber nikech “ne giwinjo tiend” Ndiko ma ne ileronegi. (Nehemia 8:8, 12) Wan be wamor gi puonj mawuok e Muma mwayudo e chokruogewa madongo. Wach maduong’ miwuoyoe e program duto mag chokruogego otenore kuom Ndiko. Kokalo kuom twege ma ywayo paro, twege mopogi e migepe, koda ranyisi mitimo, wapuonjore timo dwaro mar Nyasaye e ngimawa. Wayudo jip kuom winjo weche mosene mag joma osenyagore maber gi pek mabedoe ka ng’ato odak e ngima mar Jokristo e kinde matekgi. E chokruoge mag distrikt, drama mag Muma miyo wayudo picha maler kuom weche moko ma notimore mondik e Muma, kendo wayudo puonj mwanyalo tiyogo kuom wechego. E moro ka moro kuom chokruogewa, oyang kinde mar batiso ne jogo madwaro nyiso ayanga chiwruok margi ne Nyasaye.
Ang’o momiyo chokruoge madongo gin kinde mag mor?
Gin ber mage minyalo yudo kuom dhi e chokruoge madongo?


text:
Be Uyie Kuom Yesu?
Ee. Wayie kuom Yesu jal ma nowacho niya: “
An e yo, kendo an e adiera, kendo an e ngima; ng’ato ok bi ka Wuoro ma ok okadho kuoma.” (Johana 14:6) Wayie ni Yesu nowuok e polo mobiro e piny kendo ochiwo ngimane makare obednwa rawar. (Mathayo 20:28) Thone kendo chierne miyo joma keto yie kuome oyud ngima mochwere. (Johana 3:16) Bende wayie ni sani Yesu locho e polo kaka Ruoth mar Pinyruodh Nyasaye, ma en pinyruoth machiegni kelo kuwe e piny mangima. (Fweny 11:15) Kata kamano, waluwo kaka Yesu nowacho ni: “
Wuora duong’ moloya.” (Johana 14:28) Omiyo ok walam Yesu nikech ok en e Nyasaye Manyalo Duto.


text:
Somo mar 12
Tijwa mar Lando Wach Pinyruoth Ochan e Yo Mane?
Kinde matin kapok Yesu otho, nolando niya: “Wach Maberni mar pinyruoth nolandre e pinje duto, mondo obed ranyis ni ogendini duto; eka giko nobi.” (Mathayo 24:14) To ere kaka ne idhi chop tich mar lendo e piny mangima? Mana kuom luwo ranyisi ma Yesu noketo kinde ma ne en e pinyka.—Luka 8:1.
Watemo limo ji e utegi. Yesu notiego jopuonjrene mondo oland wach maber e ot ka ot. (Mathayo 10:11-13; Tich Joote 5:42; 20:20) Joland wach me kinde Jokristo mokwongo ne omi alwora sie ma ne onego gilendie. (Mathayo 10:5, 6; 2 Jo Korintho 10:13) E yo ma kamano bende e kindegi, tijwa mar lendo ochan e yo maber, kendo imiyo kanyakla ka kanyakla alwora margi mar lendo. Mano konyowa chopo wach ma ne Yesu ochikowa ni “walend ne ji, kendo watim neno e okang’ malach.”—Tich Joote 10:42, New World Translation.
Wadwaro lendo ne ji kamoro amora ma giyudoree. Yesu bende noketo ranyisi kuom lendo ne ji e lela, kaka e dho wath kata e dho soko ma ji duto ne umboe. (Mariko 4:1; Johana 4:5-15) Wan bende wawuoyo gi ji e wi Muma kamoro amora ma wanyalo yudogie—e wang’a yo, kuonde ohala, kuonde miyueyoe, kata kokalo e simo. Bende walendo ne jirendewa, jotich wetewa, joskul wetewa, koda ne wedewa e kinde mowinjore timo kamano. Tiyo gi yoregi duto osemiyo milionde mag ji e piny ngima owinjo ‘wach resruok.’—Zaburi 96:2.
Be nitie ng’at ma diher wuoyogo e wi wach maber mar Pinyruodh Nyasaye kinyise kaka wachno mulo kinde mabiro? Kik iling’ aling’a gi wechegi makelo geno. Nyisgi wechegi mapiyo kaka nyalore!
En “wach maber” mane ma nyaka landi?
Ere kaka Joneno mag Jehova luwo ranyisi mar Yesu mar lendo?


text:
LAMED NGEC
Yecu Kricito—Meciya ma Kiciko Pire
ME KONYOWA wek wange Meciya, Lubanga Jehovah otiyo ki lunebi mapol me Baibul me miyo ngec matut i kom nywal, tic, ki to pa Lalar ma kiciko pire-ni. Lok pa lunebi me Baibul magi ducu gucobbe i kom Yecu Kricito. Lok magi ducu gubedo atir i yo me aura mada. Me laporre, kong wanenu lok pa lunebi mogo manok ma guloko i kom nywal ki dongo pa Meciya.
Lanebi Icaya oloko con ni Meciya onongo bibedo lakwar Kabaka Daudi. (Icaya 9:7) Ada kinywalo Yecu i doggola pa Daudi.—Matayo 1:1, 6-17.
Lanebi pa Lubanga mukene, Mika, oloko con ni latin man mot mot bibedo laloc dok ni kibinywale i “Beterekem Eprata.” (Mika 5:2) I kare ma kinywalo Yecu, onongo tye boma aryo i Icrael ma kilwongo ni Beterekem. Acel onongo tye cok ki Najaret i tung kumalo me lobo meno, ki dok mukene-ni onongo cok ki Jerucalem ma tye i Judaya. Beterekem ma tye i nget Jerucalem-mi onongo con kilwongo ni Eprata. Kinywalo Yecu i boma meno, man orwatte ki lok ma lanebi-ni oloko con!—Matayo 2:1.
Lok pa lanebi mukene me Baibul onyuto con ni kibilwongo Wod pa Lubanga “nia ki i Ejipt.” Kitero Yecu ma onongo latin matidi i Ejipt. Kidwoke cen inge to pa Kerode kun cobo lok pa lanebi-ni.—Kocea 11:1; Matayo 2:15.
I lok ma kicanogi, [“Lok pa Lunebi ma Mako Meciya”], ginacoya ma kiketo i te wi lok ma tye ni “Lok pa Lunebi” tye ki lok matut ma mako Meciya. Tim ber ipor lok magi ki ginacoya ma kiketogi ite wi lok ma tye ni “Cobbene.” Timo meno bijingo niyeni ni Lok pa Lubanga kara obedo lok ada.
Ka itye ka ngiyo ginacoya magi, pe wi owil ni lok pa lunebi magi kicoyogi mwaki miya mapol ata ma peya kinywalo Yecu. Yecu owaco ni: “Lok ducu ma gicoyo i koma i cik pa Moses, ki i lunebi, ki i jabuli myero ocobbe kakare.” (Luka 24:44) Kit ma itwero mokone ki i Baibulli, gin ducu gucobbe—kore ki kore!


text:
Jumulembe pa Yehova—Watie Jukani?
Watie dhanu mi thek dupa ma tung’ tung’ man mi dhok de dupa, ento wan ceke wadikra pi nilubo lembe ma rom. Ku kwong’a zoo, wamito niyungo Yehova, ma etie Mungu mi Biblia man Jacwic mi piny ceke. Wabed watimo kero mwa ceke pi nilubo batiend Yesu Kristo man watie kud anyong’a nilwong’ra Jukristo. Wan ceke, ng’atuman bewodho saa pare ma pol pi nikonyo dhanu unyang’ akeca iwi Biblia man iwi Ker pa Mungu. Calu wabed warweyo lembe kunoke wabed wayero pi Yehova Mungu man pi Ker pare, julwong’owa ku nying ma Jumulembe pa Yehova.
Yab kusika mwa mir internet. Som Biblia i internet i dhok ma romo 50. Ponj ning’eyo lembe lee i wiwa man iwi yioyic mwa.


text:
OHINGA MAR JARITO OKTOBA 2013
Muma Wuoyo Kuom Ang’o?
Muma nyisowa ng’ama nochweyo dhano kod chenro ma Nyasaye osetimo mar reso dhano kokalo kuom Mesia.
Ang’o Momiyo Onego Inon Muma?
Muma ok nyis mana ni en buk mawuoyo e wi Nyasaye, to bende nyiso ni en buk mowuok kuom Nyasaye. Gin weche mage ma Muma nyalo puonji?
Ng’a ma Nochweyo Dhano?
E yo machuok, bug Chakruok lero kaka piny gi polo ne ochakore. Ang’o kendo mwanyalo puonjore e bug Chakruok?
Chenro ma Nyasaye Notimo mar Reso Dhano
Ere kaka Mesia involved otudore gi singo ma Nyasaye nosingo ne Ibrahim? Ne kaka Nyasaye biro tieko ne dhano tuoche, chandruok, kod tho.
“Wasenwang’o Mesia”!
Ji mang’eny oyie ni Yesu e Mesia ma ne osingi. Jomoko to ok oyie kamano. Non ane gima Muma wacho.
Wach Maber ne Ji Duto
Ere kaka wach maber mar Nyasaye mayudore e Muma nyalo konyi e kindegi koda e kinde mabiro?
Nyagruok gi Ngima Bang’ Kend Kethore Chuth
Chiegni ji duto moseketho kendgi chuth yudo ka ngimagi bedo matek bang’ timo kamano moloyo kaka ne giparo. Puonj ma Muma chiwo nyalo konyi nyagori gi pek mabedoe bang’ ketho kend chuth.
“Ruoth Noweyonu Richou”
Nyasaye weyo ne joma oloko chunygi kethogi. Mano onego omi watim ang’o ne jowetewa? Ang’o momiyo dwarore ahinya ni wawe ne jomoko kethogi?
“Ne Ajogo Ji”
Ne kaka puonjruok Muma ne oloko jamahundu mobedo ng’at mohero kuwe.
Kaka Rangi Chiko Ngimani
Rangi nyalo chiko pach ji. Ne ane rangi adek kod kaka ginyalo chiko pachi.
Dwoko Penjo mag Muma
Be jo motho nigi geno moro amora? Be ginyalo bedo mangima kendo?
Weche Momedore Mayudore e Intanet
Ang’o Momiyo Joneno mag Jehova Dhi Ot ka Ot?
Puonjri gima Yesu nonyiso jopuonjrene mokwongo mondo otim.


text:
Wajulizi pa Jehova—Wabedo Jomene?
Wawok i nonin mopokere opokere kendo waluwo dhudhok mopokere opokere, to wajojye wani gi gikipiny ma riwo wan. Gimadwoŋ loyo, wajojye walamo Jehova, Were achiel maradyeri mochweyo kis gimoro. Watimo gima nyalere jye bedo paka Yesu Kristo, aka watero ni obedo wor madwoŋ swa lwoŋo wan ni Jokristo. Wajojye walimo hongo to wafuonjo ji Baibul kodi wach maber ma mako kwoŋ Ker pa Were. Ilwoŋo wan ni Wajulizi pa Jehova, rupiri wawacho ri ji adyeri ma mako kwoŋ Jehova kodi Ker pere.
Ori websait mawan. Soma Baibul g’intanet. Medere fuonjirok gima mako kwoŋ wan kodi yeyo mawan.


text:
OHINGA MAR JARITO (GOCHO MAR PUONJRUOK) JUN 2014
Gochoni oting’o sula mag puonjruok chakre Agost 4 nyaka 31, 2014.
Los ‘Yo Miwuothoe Obed Mopiye’ Mondo Itim Dongruok
Ere kaka inyalo golo gik manyalo geng’i mondo iyud thuolo ma tiyo ne Nyasaye?
Penjo Moa Kuom Josombwa
Is cremation proper for Christians?
Kaka Wanyalo Konyo Jakristo Ma Kendne Okethore Chuth
Ne ane pek moko ma joma kend margi okethore chuth kalogae.
Nyaka ‘Iher Jehova Nyasachi’
Puonjri tiend gima Yesu nopuonjo ka nowacho ni waher Jehova gi chunywa duto gi tekrewa duto kendo gi pachwa duto
Nyaka ‘Iher Nyawadu Kaka Iherori Iwuon’
Yesu ne puonjowa ang’o ka nowacho ni waher jowadwa kaka waherore wawegi? Wanyalo timo kamano nade?
Be Inyalo Paro?
Be isesomo adimba gocho mosekalo mag Ohinga mar Jarito? Temri ane mondo ine weche minyalo paro.
Be Ineno Nyawo mag Jomoko Kaka Jehova Nenogi?
Wanyalo bedo gi paro mowinjore e wi owete gi nyimine ma waparo ni nyap.
Kony Jomoko Oti gi Nyalogi e Yo Maber Chuth
Ere kaka wanyalo konyo Jokristo ma rowere kata ma nyocha eka obatisi otim dongruok?


text:
APENDIKS
Gimomiyo Jokristo Madier Ok Ti kod Msalaba e Lamo
MSALABA en gima oher, kendo omi luor ahinya gi ji tara gi tara. Buk miluongo ni The Encyclopædia Britannica wacho ni msalaba en “ranyisi maduong’ mar din mar Jokristo.” Kata kamano, Jokristo madier ok ti kod msalaba e lamo. Nikech ang’o?
Gima duong’ mamiyo ok gi ti kode en nikech Yesu Kristo ok ne otho e msalaba. E dho-Grik, stau·ros′ e nying ma iloko ni “msalaba.” Tiend wachni kuom adier en mana “yath kata siro matir.” The Companion Bible wacho ni: “[Stau·ros′] ok en wach manyiso yien ariyo ma oket ariwa e yo moro amora…Onge kama ondikie e dho-Grik [mar Muma Manyien] manyiso yien ariyo.”
Ei ndiko moko, jondiko mag Muma tiyo kod wach machielo e luongo gima ne Yesu othoe. Iluonge ni xy′lon e dho-Grik. (Tich Joote 5:30; 10:39; 13:29; Jo Galatia 3:13; 1 Petro 2:24) Nyingni tiende en “bao mar gedo,” kata “luth, arungu, kata yath.”
Buk miluongo ni Msalaba koda wach Guro wacho kama e wi gimomiyo ne itiyo gi yath matir e guro jogo ma ne ong’ad ni buch tho: “Yien ok ne yudore kuonde duto ma ne iyiero mondo ogurie joma ne omi kum mar tho. Kuom mano, yien ne ikunyo piny e lowo. Kinde mang’eny, joma ne okum ne iguro gi musmal e yien-go, ka lwetegi ong’awore malo to tiendegi ne itweyo kata guro bende gi musmal.”—Buk miluongo ni Das Kreuz und die Kreuzigung, ma ogo gi Hermann Fulda.
Kata kamano, gima duong’ moloyo manyiso adier chuth kuom wachni wuok e Wach Nyasaye. Jaote Paulo wacho niya: “Kristo nowarowa a e kuong’ mar Chik ka nodoko ng’a mokuong’ nikech wan; nimar nondiki niya, ‘Okuong’ ng’at ma ong’aw e yath.’” (Jo Galatia 3:13) Kani, Paulo wuoyo kuom Rapar mar Chik 21:22, 23, mawuoyo ratiro kuom yath, to ok msalaba. To nikech kum machalo kamano ne miyo ng’atno bedo ng’ama nigi “kuong’,” ok en gima ber mondo Jokristo obed gi kido mopa manyiso kaka ne ogur Kristo ka gima giberogo utegi.
Onge gima nyiso ni kuom higini 300 bang’ tho Kristo, jogo ma ne luongore ni Jokristo ne tiyo gi msalaba e lamo. Kata kamano, bang’ higini 300, Ruoth moro miluongo ni Konstantin ma ne lamo nyiseche manono, ne oloko din mare ma oriwore gi Jokristo ma ne oweyo adiera, ma okedo mondo msalaba obed ranyisi ma margi. Kata bed ni Konstantin ne otimo mano gi paro mane, msalaba ok ne otudore e yo moro amora gi Yesu Kristo. Kuom adier, msalaba ne ochakore gi jogo ma ne ok lam Nyasaye madier. Buk miluongo ni New Catholic Encyclopedia yie ni: “Msalaba ne nitie ka pok ochak din mar Jokristo, kendo itiyo kode kata gi joma ok gin Jokristo.” Josomo mang’eny mong’ere wacho ni msalaba ne itiyogo e lamo chwech mamoko, kendo joma ne ok lam Nyasaye e yo madier ne tiyo kode e timo sawo maggi ma ne oting’o misengini mag anjawo.
To kare ang’o momiyo ne omed tiyo gi kidoni mar joma ne lamo nyiseche manono? Nenore ratiro ni ne omed tiyo kode eka mondo obed mayot loko joma ne lamo nyiseche manono obed “Jokristo.” Kata kamano, Muma kwedo ratiro wach tiyo kod kido mag joma ne ok lam Nyasaye e yo makare. (2 Jo Korintho 6:14-18) Muma bende kwedo tiyo kod kido moro amora e lamo. (Wuok 20:4, 5; 1 Jo Korintho 10:14) Kuom mano, Jokristo madier ok ti kod msalaba e lamo.*
* Mondo iyud weche mamoko mawuoyo kuom msalaba, ne ite mag 89-93 e buk miluongo ni Reasoning From the Scriptures, ma ogo gi Joneno mag Jehova.


text:
SULA MAR 19
Siki e Hera mar Nyasaye
Tiend hero Nyasaye en ang’o?
Wanyalo siko e hera mar Nyasaye e yo mane?
Ere kaka Jehova biro gwedho jogo ma osiko e hera mare?
KAW ane ni iwuotho e wang’yo, to en odiechieng’ ma yamo makelo koth ng’eny. Kor polo bedo rateng’. Polo mil kendo mor, bang’ mano koth maduong’ chako chwe. Iringo matek mondo iyud kama inyalo buokie. E bath yo, ineno gimoro moger kaka ot ma inyalo buokie. Ogere motegno, kendo en ka ma otwo ma igombo donjoe. Mano kaka imor bedo kanyo!
2 Wadak e kinde machal gi mar yamo mager makelo koth. Ngima e piny medo bedo marach moloyo. Kata kamano, nitie kar buok ma wanyalo pondoe, kendo yudo ritruok kuom gimoro amora manyalo hinyowa marach. Kar buokno, en ang’o? Ne gima Muma puonjo: “Natwag kuom Jehova niya, En e kar geng’ruokna, gi dalana mar ohinga; Nyasacha ma an ageno.”—Zaburi 91:2.
3 Par ane mano! Jehova, ma en Jachwech kendo Jaloch e polo gi piny, nyalo bedo kar buokwa ma geng’o gik manyalo hinyowa. Onyalo ritowa, nikech en gi teko moloyo ng’ato ang’ata kata gimoro amora manyalo hinyowa. Kata kaponi gimoro ohinyowa, Jehova nyalo golo lit moro amora mabiro nikech hinyruok. Jehova nyalo bedonwa kar buok e yo mane? Onego waket geno marwa kuome. E wi mano, Wach Nyasaye jiwowa kama: “Ritreuru e hera mar Nyasaye.” (Juda 21) Ee, dwarore ni wasik e hera mar Nyasaye, ka wabedo gi tudruok mar hera gi Wuonwa manie polo. Ka watimo mano, wanyalo bedo gi adier ni en ema en kar buok marwa. Kata kamano, ere kaka wanyalo bedo gi tudruok machalo kamano?
NG’E HERA MAR NYASAYE KENDO IDAG KALUWORE GI HERANO
4 Mondo wasiki e hera mar Nyasaye, onego wang’e yore ma Jehova osenyisowago hera. Par ane puonj moko mag Muma ma isepuonjori kokalo kuom bugni. Kaka Jachwech, Jehova osemiyowa pinyni kaka kar dak maber ahinya. Osepong’o pinyni gi chiemo kod pi, lowo maber, le mang’eny mamorowa, kod gik moko maber neno. Kaka Jachiw paro mondiki ei Muma, Jehova osefwenyonwa nyinge kaachiel kod kite. E wi mano, Muma nyisowa ni ne ooro Wuode mohero e piny, kendo ne oweyo Yesu mondo osandre, kendo mondo otho nikech wan. (Johana 3:16) To michno konyowa nade? Omiyowa geno mar yudo ngima maber e ndalo mabiro.
5 Wabedo gi geno mar kinde mabiro bende nikech gimoro machielo ma Nyasaye osetimo. Jehova osechungo sirkal moro e polo ma en Pinyruodh Mesia. E kinde mabiro machiegni, pinyruodhno biro tieko chandruok duto, kendo obiro miyo piny obed paradis. Par ane! Wanyalo dak e paradis gi kuwe koda mor nyaka chieng’. (Zaburi 37:29) Gie sani, Nyasaye osemiyowa puonj manyalo konyowa dak e yo maber ahinya kindegi. Osemiyowa bende mich mar lamo, ma en e yo ma wanyalo wuoyogo kode ka wan thuolo. Mago gin mana moko kuom yore ma Jehova osenyisogo dhano duto hera, kendo in bende osenyisi herano.
6 Penjo maduong’ ma onego ipenjri en mae: Ang’o ma abiro timo nikech hera ma Jehova nyisa? Ng’eny ji nyalo wacho ni, “Adier, an bende onego aher Jehova nikech ohera.” Be mano e kaka in bende iparo? Yesu ne owacho ni chik maduong’ moloyo duto en ma: “Her Ruoth Nyasachi gi iyi duto, kendo gi chunyi duto, kendo gi riekoni duto.” (Mathayo 22:37) Nitie gik mang’eny momiyo onego iher Jehova Nyasaye. Kata kamano, be hero Jehova gi chunyi, gi iyi kod riekoni duto en mana gima ng’ato winjo ei chunye?
7 Mana kaka Muma nyiso, hero Nyasaye ok en mana gima ng’ato winjo ei chunye kende. Kuom adier, kata obedo ni en gima ber mondo ng’ato owinj ei chunye ni ohero Jehova, mano en mana chakruok mar bedo gi hera mar adier kuome. Mondo yath manyago olemo obedie, koth olemono dwarore. Kata kamano, kapo ni idwaro olemo, be inyalo bedo mamor ka ng’ato omiyi mana kothe? Ooyo! Kamano bende, winjo ei chunyi ni ihero Jehova Nyasaye en mana chakruok. Muma puonjo kama: “Nimar hero Nyasaye en mako chikne, to chikne ok tek.” (1 Johana 5:3) Hera mar Nyasaye nyaka nyag olembe mabeyo ka en hera madier. Nyaka nyise gi tim.—Mathayo 7:16-20.
8 Wanyiso ni wahero Nyasaye ka warito chikene, kendo ka watiyo gi puonjne. Timo kamano ok en gima tek ahinya. Kar bedo gima tek, chike Jehova olosi mondo okonywa dak e ngima maber, kendo gimiyo chunywa bedo mamor. (Isaiah 48:17, 18) Ka wadak kaluwore gi puonj ma Jehova miyowa, wanyiso Wuonwa manie polo ni wagoyo erokamano nikech gik moko duto ma osetimonwa. Gima lit en ni, ji manok ahinya e pinyni ema timo kamano. Ok wadwar bedo joma ok nyis erokamano kaka jomoko ma ne odak e kinde ma Yesu ne nitie e piny. Yesu ne ochango ji apar ma ne nigi tuwo mar dhoho, to ng’at achiel kende ema ne oduogo mondo ogone erokamano. (Luka 17:12-17) Kuom adier, wadwaro bedo kaka ng’at ma ne ogoyo erokamano, to ok kaka ji ochiko ma ne ok otimo kamano!
9 To koro, chike mag Jehova monego waluw gin mage? Wasewuoyo e wi moko kuomgi ei bugni, to kata kamano, we mondo wachak wang’i ane moko kuom chikego e yo machuok. Ka warito chike Nyasaye, mano biro konyowa siko e hera mar Nyasaye.
SUDO MACHIEGNI AHINYA GI JEHOVA
10 Puonjruok e wi Jehova en gima dwarore ahinya mondo ng’ato osud machiegni kode. En gima onego bed ni dhi nyime ma onge giko. Kapo ni ioyo mach gotieno seche ma piny ng’ich ahinya, be inyalo weyo mondo majno osim? Ooyo. Ibiro medo yien mondo majno omed liel maber. Mano en nikech, majno ema nyalo reso ngimani! Mana kaka yien miyo mach odhi nyime gi liel, e kaka “rieko ming’eyogo Nyasaye” miyo hera marwa kuom Jehova bedo motegno.—Ngeche 2:1-5.
11 Yesu ne dwaro ni mondo jolupne omed hera margi kuom Jehova kaachiel gi hero Wachne maber ma en adier, mondo omi herano obed hera motegno. Bang’ chier, Yesu ne opuonjo ariyo kuom jopuonjrene, weche moko mag jonabi ma yudore e Ndiko mag Dho-Hibrania ma ne otimore e ngimane. Mano ne omiyo giwinjo nade? Ne giwacho bang’e ni: “A ok chunywa mor koso, kowuoyo kodwa e yo, kendo koelonwa Ndiko?”—Luka 24:32.
12 Kane ikwongo ng’eyo gima Muma puonjo kuom adier, be ne iwinjo ka chunyi opong’ gi mor, ka in gi ilo mar tiyoni Nyasaye, kendo ka in kod hera kuome? Nyaka bed ni ne iwinjo kamano. Ji mang’eny osewinjo kamano. Tich maduong’ koro mantie, en miyo herano odhi nyime, kendo mondo omed dongo. Ok wadwar bedo gi timbe kaka mag ji modak e piny ndalogi. Yesu ne okoro wach niya: “Hera mar ji mang’eny nodok mang’ich.” (Mathayo 24:12) Ang’o minyalo timo mondo hera mari kuom Jehova kod Muma kik bed mang’ich?
13 Med puonjori e wi Jehova Nyasaye kod Yesu Kristo. (Johana 17:3) Par matut kuom weche mipuonjori e Wach Nyasaye, ka ipenjori ni: ‘Ang’o ma wach masomoni puonja e wi Jehova Nyasaye? E wi mano, wachni konya nade neno gima omiyo onego amed hero Nyasaye gi chunya duto, pacha duto, koda gi riekona duto?’ (1 Timotheo 4:15) Bedo gi paro matut e yo ma kamano biro miyo imed hero Jehova ahinya.
14 Yo moro machielo ma nyalo miyo herani kuom Jehova kik rum en wuoyo kode e lamo pile ka pile. (1 Jo Thessalonika 5:17) E Sula mar 17 ei bugni, ne wapuonjore ni lamo en mich maber ahinya moa kuom Nyasaye. Mana kaka winjruok e kind dhano ma osiepe bedo maber ka gin thuolo e wuoyo e kindgi, e kaka winjruok gi Jehova bende bedo maber, kendo mamor ka wawuoyo kode e lamo pile ka pile. En gima duong’ mondo lamo marwa kik bed ma iwacho awacha, tiende ni weche ma wawacho ka wanuoyo to ok wuog ei chunywa kata ma onge gi tiendgi. Onego wawuo gi Jehova mana kaka nyathi matin nyalo wuoyo gi wuoro mohero. Wadwaro nyiso luor ka wawuoyo gi Nyasaye, ka wan thuolo, ka wawacho adier, kendo ka wawacho gik mawuok ei chunywa. (Zaburi 62:8) Ee, puonjruok Muma ma watimo ka wan kendwa wawegi, kaachiel kod wuoyo gi Nyasaye e lamo mawuok ei chunywa, gin gik madongo ma konyowa siko e hera mar Nyasaye.
YUD MOR E LAMO MARI
15 Puonjruok Muma ma itimo ka in kendi iwuon kaachiel kod wuoyo gi Nyasaye e lamo, gin gik ma wanyalo timo kar kendwa. Kata kamano, we mondo wang’i ane gimoro ma bende watimo e lela ka watiyo ni Jehova. Mano en wuoyo gi ji mamoko e wi puonj ma wayiego. Bende iseyudo thuolo mar nyiso jomoko adiera mag Muma ma isepuonjori? Ka en kamano, kara isebedo gi mor mar tiyo tich maber. (Luka 1:74) Seche ma wanyiso jomoko adiera ma wasepuonjore e wi Jehova Nyasaye, watimo tich maduong’ ma ne omi Jokristo duto madier—tij lando wach maber mar Pinyruodh Nyasaye.—Mathayo 24:14; 28:19, 20.
16 Jaote Paulo ne neno tich ma ne otimo mar lendo kaka tich maber ahinya, kendo ne oluongo tijno ni mwandu ma nengone tek. (2 Jo Korintho 4:7) Wuoyo gi ji e wi Jehova Nyasaye kod dwaro mage, e tich maber moloyo tije duto ma inyalo timo. Mano en tiyo ni Jatend tich maber moloyo, kendo wayudo gweth mang’eny ahinya. Seche ma itimo tijno, ikonyo joma chunygi ni kare e sudo machiegni gi Wuoro manie polo, kendo mondo gichak wuotho e yo ma dhi e ngima mochwere! Be nitie tich manyalo kelo mor moloyo tijni? E wi mano, wuoyo e wi Jehova kaachiel gi Wachne, en gima medo gero yie mari, kendo tego hera mari kuom Jehova. Kendo Jehova mor gi kinda mitimo. (Jo Hibrania 6:10) Timo tijni ma ok iwe konyi siko e hera mar Nyasaye.—1 Jo Korintho 15:58.
17 Ber mondo wang’e ni tij lando wach Pinyruoth en tich madwarore ni mondo otim piyo ahinya. Muma wacho ni: “Yal Wach Nyasaye, kendo dhi mana kode nyime kinde duto.” (2 Timotheo 4:2) Ang’o momiyo dwarore mondo otim tijno mapiyo ahinya ndalogi? Wach Nyasaye nyisowa kama: ‘Ndalo maduong’ mar Jehova chiegni. Ochiegni kendo oruyore piyo.’ (Zefania 1:14) Ee, kinde okayo machiegni ahinya ma Jehova biro kelo giko mar gik matimore e pinyni duto. Ji onego omi siem! Dwarore ni mondo ji ong’e ni mani e kinde monego giyier Jehova kaka Jalochgi. Giko ‘ok noriwre.’—Habakkuk 2:3.
18 Jehova dwaro ni mondo walame e lela ka wan kaachiel gi Jokristo madier. Mano e momiyo Wachne wacho kama: “Kendo ng’ato ka ng’ato opar owadgi mondo wami hera gi timbe mabeyo omedre. Kik waweuru chokruokwa kaachiel, kaka jo moko timo, to wajiwreuru ng’ato gi ng’ato, moloyo to ka koro uneno ni Chieng’no sudo machiegni.” (Jo Hibrania 10:24, 25) Seche ma waromo gi Jokristo wetewa e chokruoge mag Jokristo, wabedo gi thuolo maber ahinya mar pako, kendo lamo Nyasachwa ma wahero ahinya. Bende wagerore, kendo wajiwore ng’ato gi ng’ato.
19 Ka wabedo machiegni gi jowetewa malamo Jehova, mano biro jiwo hera kod osiep ei kanyakla. Ber mondo wane kido mabeyo ei ng’ato gi ng’ato, mana kaka Jehova bende neno kido mabeyo ma wanyiso. Kik ipar ni joweteni ma Jokristo gin joma kare chuth. Ng’e ni waduto wamedo dongo e wach Nyasaye e okang’ mopogore opogore, kendo ni waduto wan joketho. (Jo Kolosai 3:13) Mak osiep machiegni gi jogo mohero Jehova ahinya, to ibiro neno ka idongo kaka Jakristo. Ee, lamo Jehova ka in kod oweteni kod nyimineni ma Jokristo biro konyi siko e hera mar Nyasaye. Jehova gwedho nade jogo ma lame e yo makare, kendo ma siko e hera mare?
TIM KINDA MONDO IYUD “NGIMA MARADIER”
20 Jehova gwedho jotichne makare gi ngima. Kata kamano, en ngima machalo nade? Penjori kama, be angima sani adier? Joma ng’eny kuomwa nyalo wacho ni ee, donge wangima. Donge wayueyo, wachiemo, kendo wametho. Kuom adier, mano nyiso ni wangima. Kendo e seche ma wamor e ngima, wanyalo wacho ni, ‘Mani e ngima adier!’ Kata kamano, Muma nyiso ni, onge dhano ma nigi ngima maradier e ndalogi.
21 Wach Nyasaye jiwowa mondo wamak matek “ngima ma en ngima maradier.” (1 Timotheo 6:19) Wechego nyiso ni “ngima maradier” en gima wageno yudo ndalo mabiro. Ee, kinde ma wabiro bedo joma kare chuth ma onge richo moro amora kuomwa, wabiro bedo mangima e yo maradier, nikech wabiro bedo ka wadak e yo ma Nyasaye ne dwaro ni mondo wadag-go. E kinde ma wabiro dak e paradis e piny ka, ka wangima maonge midekre moro amora, ka wan gi kuwe, kendo ka wamor, mano biro bedo “ngima maradier”—ngima mochwere. (1 Timotheo 6:12) Donge mano en ngima maber ahinya?
22 Wanyalo mako matek “ngima ma en ngima maradier” e yo mane? E ndikono, Paulo ne ojiwo Jokristo mondo “gibed jo ma timo maber,” kendo ni “gibed jomwandu mag timbe mabeyo.” (1 Timotheo 6:18) Mano nyiso malong’o ni, kaka watiyo gi adiera ma wasepuonjore ei Muma e gima duong’. Kata kamano, be Paulo ne nyiso ni wayudo “ngima maradier” kaka chudo bang’ timo timbe mabeyo? Ooyo, nikech gweth mabeyo kaka mago, biro kuom “ng’wono mar Nyasaye.” (Jo Rumi 5:15) To kata kamano, Jehova yudo mor e gwedho jogo matiyone kare. Ogombo neno ni iyudo “ngima maradier.” Jogo ma osiko e hera mar Nyasaye nyalo bedo gi geno mar dak e ngima machalo kamano, ngima ma nigi mor, kuwe, kendo ma nyaka chieng’.
23 Ng’ato ka ng’ato kuomwa onego openjre niya, ‘Be alamo Nyasaye e yo ma owacho ei Muma?’ Ka wanonre gi penjono pile ka pile, ma wanwang’o ni watimo kamano kuom adier, to kare wan e yo makare. Wanyalo bedo gi adier ni, Jehova en kar buok marwa. E kinde giko mag ndalo marumogi, kendo mopong’ gi chandruok, Jehova biro rito joge mochung’ motegno. Jehova bende biro konyowa donjo e piny manyien mabiro, ma koro okayo machiegni. Wabiro mor ahinya chopo e kindeno! To mano kaka wabiro bedo mamor ahinya ni ne wayiero timo gik makare e kindegi mag giko! Ka iyiero timo kamano gie sani, ibiro bedo mamor yudo “ngima maradier,” ma en ngima ma chakre chon, Jehova Nyasaye ne dwaro mondo obedie nyaka chieng’!
GIMA MUMA PUONJO
- Wanyiso ni wahero Nyasaye kuom adier, ka warito chikene, kendo ka watiyo gi puonjne.—1 Johana 5:3.
- Puonjruok Wach Nyasaye, wuoyo gi Jehova e lamo gi chunywa maiye, puonjo jomoko e wi Nyasaye, kod lame e chokruoge mag Jokristo, biro konyowa siko e hera mar Nyasaye.—Mathayo 24:14; 28:19, 20; Johana 17:3; 1 Jo Thessalonika 5:17; Jo Hibrania 10:24, 25.
- Jogo masiko e hera mar Nyasaye nigi geno mar yudo “ngima maradier.”—1 Timotheo 6:12, 19; Juda 21.
Penjo mag Puonjruok
1, 2. Wanyalo yudo kar buok kanye ndalogi?
3. Jehova nyalo bedonwa kar buok e yo mane?
4, 5. Yore moko ma Jehova osenyisowago hera gin kaka mage?
6. Ang’o ma inyalo timo nikech hera ma Jehova osenyisi?
7. Be hero Nyasaye en mana gima ng’ato winjo ei chunye koso nitie gima chielo madwarore? Ler ane gima omiyo iwacho kamano.
8, 9. Ere kaka wanyalo nyiso ni wahero Nyasaye, kendo ni wagoyone erokamano?
10. Ang’o momiyo en gima duong’ mondo wadhi nyime gi puonjruok e wi Jehova Nyasaye?
11. Puonj mag Yesu ne omiyo jolupne owinjo nade?
12, 13. (a) Be timbe ji mang’eny modak ndalogi nyiso ni gihero Nyasaye koda Muma? (b) Ang’o ma wanyalo timo mondo hera marwa kik bed mang’ich?
14. Wuoyo gi Jehova e lamo nyalo konyowa nade mondo hera marwa kuom Jehova kik rum?
15, 16. Ang’o momiyo wanyalo neno tij lando wach mar Pinyruoth kaka tich maber, kendo kaka mwandu?
17. Ang’o momiyo tich ma omi Jokristo mar lando wach en tich ma dwarore ni mondo otim mapiyo e ndalogi?
18. Ang’o momiyo onego walam Jehova e lela ka wan kaachiel gi Jokristo madier?
19. Ang’o ma wanyalo timo mondo wajiw hera mar ng’ato gi ng’ato ei kanyakla mar Jokristo?
20, 21. “Ngima maradier” en ang’o, kendo ang’o momiyo en ngima maber ahinya?
22. Inyalo mako matek “ngima ma en ngima maradier” e yo mane?
23. Ang’o momiyo siko e hera mar Nyasaye en gima dwarore?


text:
APENDIKS
Mikael Malaika Maduong’ en Ng’a?
MIKAEL, ma en chwech mar roho, ok wuo kuome ahinya ei Muma. Kata kamano, seche ma iwuoyo kuome, kinde duto yudo ka en e tich moro. Ei bug Daniel, Mikael kedo gi malaike maricho; e barua mar Juda, opiem gi Satan; to ei Fweny, okedo gi Jachien kod jochiendene. Nikech okedo ni loch mar Jehova ka ogoyo lweny gi josik Nyasaye, Mikael timo tich ma luwore gi tiend nyinge, ma en ni, “En Ng’ano Machalo gi Nyasaye?” Kata kamano, Mikael en ng’a?
Nitie joma seche moko ong’ere gi nyinge makalo achiel. Kuom ranyisi, Jakobo machon, iluongo bende ni Israel, to jaote Petro bende ong’ere kaka Simon. (Chakruok 49:1, 2; Mathayo 10:2) Kamano bende, Muma nyiso ni Mikael en nying machielo mar Yesu Kristo, ka en e ngima mare ka podi ok obiro e piny, kaachiel gi bang’ wuokne e piny. We wane ane Ndiko manyiso gimomiyo wawacho ni Mikael en Yesu Kristo.
Malaika Motelo. Wach Nyasaye luongo Mikael ni “malaika motelo.” (Juda 9) Tiend wachni en ni en “malaika maduong’.” Ne ni kae, iluongo Mikael ni malaika motelo. Mani nyiso ni nitie mana malaika achiel kende ma kamano. Kuom adier, kinde duto ma Muma tiyo gi nying mar “malaika motelo,” otiyo gi nyingno mana kowuoyo kuom ng’ato achiel. E wi mano, iwuoyo kuom Yesu kaka ng’at ma nigi migawo mar malaika motelo. Ka owuoyo kuom Ruoth Yesu Kristo ma osechier, 1 Jo Thessalonika 4:16 wacho kama: “Ruoth owuon biro lor koa e polo gi luong matek, gi dwond malaika maduong’.” Ee, dwond Yesu iwacho ni en mar malaika maduong’, kata malaika motelo. Kuom mano, Ndikoni nyiso ni Yesu owuon e Mikael malaika maduong’, kata motelo.
Jatend Lweny. Muma wacho ni ‘Mikael gi malaikane ne kedo gi Thuol. Thuol gi malaikane bende nokedo lweny.’ (Fweny 12:7) Kuom mano, Mikael e Jatend oganda lweny mar malaike makare. Fweny bende nyiso ni Yesu e Jatend oganda lweny mar malaike makare. (Fweny 19:14-16) Jaote Paulo to nyiso ratiro ni “Ruoth Yesu” nikod “malaika mage man gi teko.” (2 Jo Thessalonika 1:7) Kuom mano, Muma wuoyo kuom Mikael gi “malaikane,” kendo kuom Yesu gi “malaikane.” (Mathayo 13:41; 16:27; 24:31; 1 Petro 3:22) To nikech onge kama Wach Nyasaye ni nitie ogend lweny ariyo mag malaike makare—ma achiel otelne gi Mikael, to machielo otelne gi Yesu—en gima winjore ni kuom adier, Mikael en Yesu Kristo ka en e migawo mare mar polo.*
* Weche mamoko manyiso ni Mikael en Wuod Nyasaye yudore e Insight on the Scriptures, Volume 2, ite mag 393-394, ma ogo gi Joneno mag Jehova.


text:
SULA MAR 6
Jo Motho Ni Kanye?
Ang’o matimore ka ng’ato otho?
Ang’o momiyo watho?
Be ng’eyo gima timore ka ng’ato otho nyalo konyowa?
MAGI gin penjo ma ji osebedo ka nigo kuom higini gana mang’eny. Gin penjo mabeyo. Kata obedo ni wan jo mage kata wadak kanye, dwoko mag penjogi nyalo konyowa.
2 E sula motelo ni mae, ne wapuonjore ni misango mar Yesu Kristo kaka rawar ne oyawo yo ma ji nyalo yudogo ngima mochwere. Bende ne wapuonjore ni Muma wacho ni nitie kinde ma “tho ok nobedie kendo.” (Fweny 21:4) Kata kamano, waduto podi watho. Ruoth Solomon ne owacho ni “jo mangima ging’eyo ni gibiro tho.” (Eklesiastes 9:5) Watemo kaka dhano ni mondo wadag kuom ndalo mang’eny kaka nyalore. Kata kamano, podi waparore ni to ang’o mabiro timorenwa ka watho.
3 Ka jowa ma wahero otho, wabedo gi kuyo. Kendo wanyalo penjore ni: ‘To gin kanye? Isandogi, koso? Be girito ngimawa? To be wanyalo konyogi? Be wabiro nenogi kendo?’ Dinde mag pinyni chiwo dwoko mopogore opogore e wi penjogi. Moko puonjo ni ka ng’ato odak e ngima matir to obiro dhi e polo, to ka odak e ngima ma ok kare to ibiro wang’e e mach. Dinde moko puonjo ni bang’ tho, to ng’ato kalo dhi e ngima mar roho mondo omi odag gi kwerene machon. Dinde moko to puonjo ni jo motho dhi kar bura, kendo inyuologi e ringre machielo.
4 Puonj kaka mago ma dinde puonjo, oting’o paro achiel—ni nitie gimoro ma weyo ringrewa seche ma watho. Chiegni ni dinde duto, machon kata gi ma ndalogi, puonjo ni bang’ tho ji dhi nyime gi dak nyaka chieng’ ka gin gi teko mar neno, winjo, kod paro. To mano nyalo timore nade? Wawinjo, waneno, kendo waparo, mana nikech obwongowa tiyo. Ka ng’ato otho, obwongo ok dhi nyime gi tich. Kuom mano, teko mar paro gik machon, mar winjo kod mar neno, ok dhi nyime. Ok wanyal timo gigi ka obwongowa osetho.
ANG’O MATIMORE KA NG’ATO OTHO?
5 Gima timore ka ng’ato otho ok en gima opondo ni Jehova, Jachwech mar obwongo. Ong’eyo gima timore kuom adier, kendo Wachne ma en Muma lero maber gima timore ka watho. Gima Muma puonjo e yo maler en mae: Ka ng’ato otho, ok odhi nyime gi ngima. Tho en onge mar ngima. Jo motho ok nyal neno, winjo kata paro. Onge gimoro amora ma ok tho e ringre dhano. Dhano onge gi gimoro ni chuny, kata roho ma ok tho.*
6 Bang’ Solomon neno ni jo mangima ong’eyo ni gibiro tho, ne ondiko kama: ‘Jo motho ok ging’eyo gi moro.’ Bang’e ne omedo wuoyo e wi wachno kowacho ni jo motho ok nyal hero kata sin gi gimoro, kendo ni “onge tich, kata lony kata ng’eyo gi moro kata rieko, e liel.” (Eklesiastes 9:5, 6, 10) Zaburi 146:4 bende wacho ni ka ng’ato otho, “chieng’onogo gi moparo olal alala.” Ka watho onge gima wuok e ringrewa to dhi nyime gi ngima. Ngima ma wan-go chalo gi msuma maliel. Ka osime, mach malielno ok dhi kamoro amora. Olal alala.
GIMA YESU NE OPUONJO E WI THO
7 Yesu Kristo ne owuoyo e wi chal mar jo motho. Ne otimo kamano ka ne owuoyo kuom Lazaro jal ma ne ong’eyo maber to koro ne osetho. Yesu ne owachone jopuonjrene ni: “Osiepwa Lazaro nindo.” Jopuonjrene ne paro ni tiend gima Yesu ne wacho en ni Lazaro ne yueyo e nindo ka podi ochango kuom tuwo moro. Kata kamano, mano ok e tiend gima Yesu ne wacho. Kuom mano, Yesu ne olero negi niya: “Lazaro otho.” (Johana 11:11-14) Ng’e ni kae, Yesu ne opimo tho gi yueyo kata nindo. Lazaro ok ne ni e polo kata mana e mach. Ne ok en gi malaike kata kwerene machon. Ne ok en ka ma inyuole kaka dhano machielo. Ne oyueyo e tho, mana kaka ng’at manie nindo matut, kendo ma ok nyal leko gimoro amora. Ndiko mamoko bende pimo tho gi nindo. Kuom ranyisi, ka ne ogo japuonjre ma Stefano gi kite ma nyaka otho, Muma wacho ni “nindo notere.” (Tich Joote 7:60) Kamano bende, jaote Paulo ne ondiko wach e wi jomoko e ndalone ma ne “osenindo” e tho.—1 Jo Korintho 15:6.
8 Be dwaro mar Nyasaye mokwongo ne en ni mondo ji otho? Ooyo, ok en kamano! Jehova ne ochweyo dhano mondo odagi e piny nyaka chieng’. Mana kaka ne wase puonjore e bugni, Nyasaye ne oketo dhano ariyo mokwongo e puodho maber mar paradis. Ne omiyogi ngima makare chuth ma onge gi midekre moro amora. Jehova ne dwaro ni mondo gibed gi ngima maber. Be nitie janyuol moro amora man kod hera, ma nyalo dwaro mondo nyithinde oyud chandruok mabiro nikech bedo moti kod tho? Kuom adier, onge! Jehova ne ohero nyithinde, kendo ne odwaro mondo giyud mor mosiko e piny ka. Muma wacho kama e wi dhano: “[Jehova] osemiyo chunygi paro kuom piny [“ngima ma onge giko,” NW].” (Eklesiastes 3:11) Nyasaye ne ochweyowa gi gombo kata dwaro mar dak nyaka chieng’. Kendo oseyawo yo ma biro miyo gombono kata dwarono otimre.
GIMOMIYO DHANO THO
9 To kare ang’o momiyo dhano tho? Mondo wayud dwoko, nyaka wanon gima ne otimore e kinde ma ne nitie dichwo achiel kende kod dhako achiel kende e piny. Muma lero ni: “Yien duto maber mar neno, kendo maber mar chiemo, Jehova Nyasaye nomiyogi dongo a e lowo.” (Chakruok 2:9) Kata kamano, ne nitie gimoro achiel ma ne ok onego gitim. Jehova ne onyiso Adam kama: “Kuom olemb yedhe duto inyalo chamo achama: to olemb yath makelo ng’eyo ber gi rach, kik icham: nikech e ndalo michamogo, tho to initho.” (Chakruok 2:16, 17) Chikni ne ok en chik matek luwo. Ne nitie yien moko mang’eny ma Adam gi Hawa ne nyalo chamo olembegi. Kata kamano, chikni koro ne miyogi thuolo mar nyiso kata goyo erokamano ni Nyasaye ma ne osemiyogi gimoro amora ma ne dwarore, kaachiel kod ngima man kare chuth. Luwo chik Nyasaye bende ne dhi nyiso ni gimiyo Wuon-gi manie polo luor kaka jatelo, kendo ni giyie luwo chikene manyiso hera.
10 Gima lit en ni dhano ariyo mokwongo ne oyiero ng’anjo e nyim Jehova. Ka otiyo gi thuol, Satan ne openjo Hawa kama: “Mano adieri koso, Nyasaye osewacho, Kik ucham kuom yien duto ma ni e puodho?” Hawa ne odwoko ni: “Chamo olemb yien me puodho to wanyalo chamo: to kuom olemb yath ma ni e dier puodho, Nyasaye osewacho niya, Kik ucham kuome, kata mule kik umule, dipo kutho.”—Chakruok 3:1-3.
11 Satan to ne owacho niya: “Ok unutho ngang’: to Nyasaye ong’eyo ka e chieng’no muchame, wang’u noyepi, mi nubedi ka Nyasaye, kung’eyo mabeyo gi maricho.” (Chakruok 3:4, 5) Satan ne dwaro ni mondo Hawa opar ni chamo olemo ma ne okwerno ne dhi konye. Kaluwore gi Satan, Hawa ne nikod ratiro mar yiero kende owuon gima ber kata marach; kuom mano ne en kod ratiro mar timo gima chunye ne dwaro. Weche ma Satan ne owacho bende ne nyiso ni Jehova en ja miriambo e wi gima ne dhi timore bang’ chamo olemono. Hawa ne oyie gi wach Satan. Omiyo ne okawo olemb yadhno mochamo. Bang’e ne omiyo chwore bende, ma en bende ne ochamo. Ne ok gitimo kamano nikech ne gikiya. Ne ging’eyo maber ni gima ne gitimono kuom adier ne en gima Nyasaye ne osekwerogi ni kik gitim. Nikech chamo olemb yadhno, ne gitamore luwo chik man kare, chik mayot luwo, kendo ne gitimo mano ka ging’eyo. Timo mano ne onyiso ni gichayo Wuon-gi manie polo kod telo mare. Chayo Jachwechgi ma jahera e yo machalo kamano ne en ketho maduong’!
12 Kuom ranyisi: Inyalo winjo nade ka ipidho nyathini, ma bang’e otamore luwo chikeni e yo manyiso ni ok omiyi luor kata ok oheri? Mano en gima nyalo miyo chunyi chandruok. Kuom mano, par ane kaka nyalo bedo ni Jehova ne owinjo, bang’ Adam gi Hawa luwo yo manyiso ni ne ging’anjo.
13 Nikech timgi mar ng’anjo, Jehova koro ne onge gi gima ne nyalo miyo owe Adam gi Hawa obedie nyaka chieng’. Kuom mano, ne githo mana kaka Jehova ne owacho. 14 Adam gi Hawa koro ne onge. Ne ok gidhi nyime gi dak kamoro machielo. Wang’eyo mae kaluwore gi gima Jehova ne owacho ni Adam bang’ nyise wach richone. Nyasaye ne owachone kama: “Nyaka idogi e lowo; nikech kanyo e ma nogolie: nikech in buru, kendo inidogi ni buru.” (Chakruok 3:19) Nyasaye ne otiyo gi buru mar lowo e chweyo Adam. (Chakruok 2:7) Ka Nyasaye ne pok otimo mano, Adam ne onge. Kuom mano, Jehova ka ne owacho ni Adam ne dhi dok e buru, tiende ne en ni Adam ne dhi bedo ma onge. Adam ne dhi bedo ma onge gi ngima mana kaka buru ma ne oti godo ka ichweye.
14 Adam gi Hawa di koro ngima sani, kata kamano, ne githo nikech ne giyiero timo gima ne okwergi gi Nyasaye, omiyo ne gitimo richo. Gimomiyo watho en nikech richo Adam ne oluwo nyithinde duto. (Jo Rumi 5:12) Richono chalo gi tuwo malich mar anyuola mayudo ng’ato ka ng’ato ma onge ng’ama nyalo tony. Nyak mar richono en tho, omiyo tho ok en gweth. Tho en jasigu, ok en osiep. (1 Jo Korintho 15:26) Mano kaka wamor ni Jehova ne ochiwonwa rawar mondo ogolwa e loch mar jasigu marachni!
NG’EYO GIMA TIMORE KA NG’ATO OTHO KONYO
15 Gima Muma puonjo e wi chal mar jo motho en gima hoyo chuny. Mana kaka waseneno, jo motho onge gi chandruok moro amora. Onge gimomiyo onego waluor jo motho nikech ok ginyal hinyowa. Onge kony ma gidwaro kuomwa, kendo ok ginyal konyowa. Ok wanyal wuoyo kodgi, kendo gin bende ok ginyal wuoyo kodwa. Jotend din mang’eny riambo ni ginyalo konyo jo mosetho, kendo jogo ma yie kod wechego thoro miyogi pesa. Kata kamano, ng’eyo adiera e wi gima timore ka ng’ato otho, konyowa mondo kik wuondwa gi jogo ma puonjo miriambo.
16 Be din mari oyie gi gima Muma puonjo e wi jo motho? Ng’eny dinde ok oyie gi wachno. Nikech ang’o? En nikech Satan oseketho puonjgi. Satan tiyo gi din mar miriambo e puonjo ji ni bang’ ringregi tho, gibiro dhi nyime gi dak ka gin roho. Mani en miriambo ma Satan osebedo ka tiyogo kaachiel gi miriambo mamoko e golo ji kuom Jehova Nyasaye. Ere kaka otimo mano?
17 Mana kaka osenyis e weche motelo, dinde moko puonjo ni ka ng’ato odak e ngima ma ok mi Nyasaye luor, bang’ tho to obiro dhi e mach mak tho, ka mibiro sande nyaka chieng’. Mani en puonj ma ok mi Nyasaye luor. Jehova en Nyasaye ma jahera, kendo ok onyal sando ji e yo machalo kamano. (1 Johana 4:8) Inyalo neno nade ng’at ma kumo nyathine ka oketo lwet nyathino e mach? Be inyalo miyo ng’at ma kamano luor? Be inyalo kata mana temo dwaro mondo obed osiepni? Kuom adier, ok inyal! Mano en nikech inyalo mana neno ng’atno kaka ng’ama kwiny ahinya. To ema Satan dwaro ni mondo wane Jehova kaka ng’at ma biro sando ji nyaka chieng’!
18 Satan bende tiyo gi dinde moko e puonjo ji ni bang’ tho, ji bedo roho ma onego omi luor gi jo mangima. Kaluwore kod puonjni, roho mag jo motho nyalo bedo osiepe man gi teko kata wasigu malich mag jo mangima. Ji mang’eny osebedo ka yie gi puonjni. Giluoro jo motho, kendo gi miyogi luor ka gilamogi. Mopogore gi mano, Muma puonjo ni jo motho nindo, kendo ni onego walam mana Jehova Nyasaye kende, Jachwech kendo Jachiwo marwa.—Fweny 4:11.
19 Ng’eyo gima timore ka ng’ato otho, konyi mondo kik wuondi gi miriambo mag din. Ng’eyo puonjno bende konyi winjo e yo makare puonj mamoko mag Muma. Kuom ranyisi, bang’ ng’eyo ni ji ok dhi dak kamoro kaka roho bang’ tho, biro miyo puonj mar geno e ngima mochwere e paradis e piny kae, owinjoreni e yo malong’o.
20 E kinde machon ahinya, Ayub ng’at makare ne openjo niya: “Ka dhano otho, nobed mangima kendo koso?” (Ayub 14:14) Be ng’at ma nindo e tho nyalo bedo mangima kendo? Gima Muma puonjo e wachni en gima hoyo chuny ahinya, mana kaka sula maluwo mae biro nyiso.
GIMA MUMA PUONJO
- Jo motho ok nyal neno, winjo kata paro.—Eklesiastes 9:5.
- Jo motho yueyo; ok sandgi.—Johana 11:11.
- Watho nikech richo ma ne onyuolwago kowuok kuom Adam.—Jo Rumi 5:12.
* Mondo iyud weche adimba e wi “chuny” kod “roho,” ne Apendiks.
Penjo mag Puonjruok
1-3. Gin penjo mage ma ji penjo kuom wach tho, to dwoko mage ma dinde mopogore opogore chiwo?
4. En paro mane ma dinde mang’eny puonjo e wi wach tho?
5, 6. Ang’o ma Muma puonjo e wi chal mar jo motho?
7. Yesu ne olero nade gima tho en?
8. Ere kaka wanyalo ng’eyo ni dwaro mar Nyasaye ne ok en ni mondo ji otho?
9. En ang’o ma Jehova ne onyiso Adam ni mondo kik otim, to ang’o momiyo chikni ne ok tek luwo?
10, 11. (a) Ere kaka dhano ariyo mokwongo ne ok oluwo chik Nyasaye? (b) Ang’o momiyo gima ne Adam gi Hawa otimo ne en ketho maduong’?
12. Ang’o ma nyalo konyowa ng’eyo kaka Jehova ne owinjo bang’ Adam gi Hawa luwo yo manyiso ni ne ging’anjo?
13. Ang’o ma Jehova ne owacho ni ne dhi timore ni Adam bang’ tho, to tiend wachni en ang’o?
14. Ang’o momiyo watho?
15. Ang’o momiyo ng’eyo gima timore ka ng’ato otho en gima hoyo chuny?
16. En ng’ano ma oseketho puonj mag dinde mang’eny, to ere kaka osebedo kotimo mano?
17. Ang’o momiyo puonj mar mach misande ji en puonj ma ok mi Jehova luor?
18. Lamo jo motho en puonj ma otenore e miriambo mane mar dinde?
19. Ng’eyo gima timore ka ng’ato otho konyowa winjo puonj mane mar Muma e yo makare?
20. En penjo mane ma wabiro wuoye e sula maluwo mae?


text:
Ng’a ma Nochako Din Maru?
Riwruok mar Joneno mag Jehova ma kindegi ne ochakore e giko higini mag 1800. E kindeno, grup matin mar jopuonjre Muma ma nodak Pittsburgh, Pennsylvania, Amerka, nochako nono Muma e yo matut. Ne gipimo puonj mag kanise koda gima Muma puonjo kuom adier. Ne gichako goyo gik ma ne gipuonjore e buge, gasede miuso, koda e gaset ma sani iluongo ni Ohinga mar Jarito—Malando Pinyruodh Jehova.
Achiel kuom jogo ma ne puonjore Muma kindeno niluongo ni Charles Taze Russell. Kata obedo ni Russell ema ne tayo tij puonjo ji Muma e kindeno kendo en ema ne ondiko The Watchtower mokwongo, ok en adier ni en ema nochako din mar Joneno mag Jehova. Gima duong’ ma ne Russell kod jopuonjre Muma ma ne iluongo ni Bible Students ne dwaro chopo, ne en konyo ji ng’eyo puonj mag Yesu Kristo kendo konyogi luwo ranyisi mar Jokristo mokwongo. Nikech Yesu e Jachak din mar Jokristo, en ema wakawo ni nochako riwruok marwa.—Jo Kolosai 1:18-20.


text:
En Ng’ano Sie Machiko Pinyni?
Dibed ni en . . .
Nyasaye?
dhano moro?
koso Satan?
DWOKO MA MUMA CHIWO
“Piny duto obedo e teko mar Ng’a Marachno.”—1 Johana 5:19, The Bible in Luo, 1968
“Wuod Nyasaye nofwenyore . . . mondo oketh tich Satan.”—1 Johana 3:8.
KAKA WACHNO NYALO KONYI
Okonyowa fwenyo gimomiyo chandruok ng’eny e kindewagi.—Fweny 12:12.
Okonyowa bedo gadier ni chandruoge ma waneno e pinyni biro rumo.—1 Johana 2:17.
BE WANYALO BEDO GADIER KUOM GIK MA MUMA PUONJO?
Ee, nikech weche kaka maluwogi:
Loch mar Satan ochomo gikone. Jehova oseng’ado ni nyaka otiek loch ma Satan nigo e wi dhano. Jehova singo ni obiro ‘ketho loch mar Satan’ kendo golo chandruok duto ma Satan osekelo ne dhano.—Jo Hibrania 2:14.
Nyasaye oseyiero Yesu Kristo mondo oloch e wi piny. Yesu opogore ahinya gi Satan ma en jaloch makwiny, kendo ma ok dew ji. Nyasaye singo kama kuom loch mar Yesu: “Nokech jo modhier kod jochan . . . Nowar chunygi kuom dicho kendo kuom tim mager.”—Zaburi 72:13, 14.
Nyasaye ok nyal riambo. Muma wacho ratiro kama: ‘Nyasaye ok dak riambi.’ (Jo Hibrania 6:18) Sama Jehova osingo ni obiro timo gimoro, chal mana ka gima osetimo gino! (Isaiah 55:10, 11) ‘Ibiro wit jaloch pinyni oko.’—Johana 12:31.
TEM ANE DWOKO PENJONI
Piny biro chalo nade ka osegol Satan?
Ne ane dwoko ma Muma chiwo e ndiko mag ZABURI 37:10, 11 kod FWENY 21:3, 4.


text:
LAMED NGEC
Gin Mumiyo Lukricitayo me Ada Pe Gitiyo ki Yatariya i Worogi
DANO milion mapol ata gimaro dok bene giworo yatariya. Buk me The Encyclopædia Britannica lwongo yatariya ni “lanyut madit me dini pa Lukricitayo.” Ento Lukricitayo me ada pe gitiyo ki yatariya i worogi. Pingo pe gitiyo kwede?
Tyen lok ma pire tek tye ni Yecu Kricito pe oto i kom yatariya. Nyig lok me leb Grik ma tye ni stau·ros′ aye pol kare kigonyo ni “yatariya.” Nyig lok man kono gonye ni “tal nyo wir ma ocung atir.” Buk me The Companion Bible waco atir ni: “[Stau·ros′] pe te lokke ni bao aryo ma kiriyo i kom lawote i kit mo keken…Dok pe tye coc mo i leb Grik [Cik Manyen] ma loko pi bao aryo.”
I wang tyeng mapol, luco Baibul gutiyo ki nyig lok mukene ma loko i kom gin ma kitiyo kwede me neko Yecu. Nyig lok me leb Grik man aye xy′lon. (Tic pa Lukwena 5:30; 10:39; 13:29; Jo Galatia 3:13; 1 Petero 2:24) Nyig lok man gonye ni “bao” nyo “wir, layibi, nyo yat.”
Me tito tyen lok mumiyo i kare ca onongo kitiyo ki wir me neko nek, buk me Das Kreuz und die Kreuzigung (Yatariya Kacel ki Guru Dano i Kom Yat), ma Hermann Fulda aye ocoyo waco ni: “Yadi onongo pe maro nonge ka ma nongo kiyero me neko iye ngat moni i nyim lwak. Pi meno, onongo kicomo mere wir mo i ngom. Kingabo lubal en i kom wir meno, kiguru cinggi malo ka kiryeyo tyen-gi piny ci kitweyo nyo kiguru i kome.”
Lanyut ma loyo ducu kono ada a ki i Lok pa Lubanga. Lakwena Paulo owaco ni: “Kricito aye ma nene okokowa ki i cen ma opoto i komwa pien pe walubo cik; en obino ci olokke odoko dano ma giceno ma ka-kawa. Pien yam gicoyo ni, Cen opoto i kom dano ma gingabo malo i wi yat [King James Version bene oketo ni “yat,”]” (Jo Galatia 3:13) Ka kany Paulo owaco lok ma tye i Nwoyo Cik 21:22, 23, ma loko atir i kom yat, ento pe yatariya. Kit ma nek ma kit man onongo miyo ngat moni doko gin ma ‘kiceno-ni,’ pe bedo ber bot Lukricitayo me deyo gangigi ki cal pa Kricito ma nongo kiguru i kom yat.
Pe tye lok mo ma nyuto ni jo ma gubedo ka wacci gin gibedo Lukricitayo gutiyo ki yatariya i worogi pi mwaki 300 i nge to pa Kricito. Ento i cencwari me angwen, Laloc mo ma nyinge Constantine ma oa ki i kin lukamfiri, olokke odonyo i dini pa Lukricitayo goba ci oketo yatariya macalo lanyute. Gin ma Constantine onongo tye ka mitone wan pe wangeyo, ento yatariya gire pe tye ki kit kubbe mo ki Yecu Kricito. Yatariya i ada oa ki bot lukamfiri. Buk me The New Catholic Encyclopedia waco ni: “Jo ma gukwo ma onongo kare pa Lukricitayo pudi gutiyo ki Yatariya, dok yatariya onongo tye wa i tekwaro pa jo ma pe gubedo Lukricitayo bene.” Lucoc mukene mapol bene gikubo yatariya ki woro ginacweya ki dok kit kwer mogo ma kubbe ki tim tarwang pa lukamfiri.
Dong pingo lanyut pa lukamfiri man kitiyo kwede? Romo bedo ni onongo kimito ni wek obed yot bot lukamfiri me ye dini pa jo ma onongo gilwonge ni gin gibedo “Lukricitayo.” Kadi bed kit meno, Baibul kwero miyo woro mo keken i kom lanyut ma oa ki bot lukamfiri. (2 Jo Korint 6:14-18) Ginacoya bene kwero woro kit cal apaya mo keken. (Nia 20:4, 5; 1 Jo Korint 10:14) Pi tyen lok magi, omiyo Lukricitayo me ada pe gitiyo ki yatariya i worogi.*
* Pi nyamo ngec mukene matut i kom yatariya, nen buk me Reasoning From the Scriptures, pot karatac 89-93 ma Lucaden pa Jehovah aye gucoyo.


text:
LAMED NGEC
Nino me Ngolo Kop Mono Obedo Nino Ango?
IN ITAMO ni Nino me Ngolo Kop bibedo nining? Dano mapol gitamo ni kibikelo dano bilion mapol inyim komker pa Lubanga ka kibingolo kop i komgi ki acel acel. Ka jo mukene gibinongo mot me cito i kwo me yomcwiny i polo, ki jo mukene kibingolo kop i wigi me cito ka deno can i kapiny. Ento, Baibul dok waco gin mapat ki lok meno. Lok pa Lubanga nyuto ni, kare meno pe obedo kare me lworo, ento obedo kare me gen ki me roco piny wek odok maber.
I Niyabo 20:11, 12, wakwano lok ma lakwena Jon otito i kom nino me Ngolo Kop ni: ‘Dok aneno komker mo madit matar, ki ngat ma obedo i wiye. Lobo ki polo gua ki i nyime guringo woko, ento pe dok ginongo kabedo mo pigi. Ci aneno jo muto, jo madito ki jo matino, kun gucung i nyim komker, onongo bene tye kenyo buk mogo ma kiyabo igi woko. Kiyabo bene buk mo mukene ma en aye buk me kwo. Kingolo kop i kom jo muto ma lubbe ki ticgi.’ Anga ma obedo Langolkop ma kitito pire kany-nyi?
Lubanga Jehovah aye obedo Langolkop madit. Kadi bed kit meno, en omiyo tic me ngolo kop i cing ngat mukene. Ma lubbe ki Tic pa Lukwena 17:31, lakwena Paulo owaco ni Lubanga “dong otyeko moko nino ma en bingolo iye kop i kom dano ducu ma i lobo i kit ma atir, kun dong oyero dano ma myero ongol kop ma ka-kare.” Langolkop man ma kiyero-ni, obedo Yecu Kricito i kare ma dong kicere woko. (Jon 5:22) Dong Nino me Ngolo Kop kono bicakke awene? Dok bitero kare ma rom mene?
Buk pa Niyabo nyuto ni Nino me Ngolo Kop bicakke i nge gik pa lweny me Armagedon, i kare ma kibityeko iye yub pa Catan marac me kare-ni ducu.* (Niyabo 16:14, 16; 19:19-20:3) Inge lweny me Armagedon, Catan ki jogine ducu kibitweyogi i buc i bur ma tere pe gik pi mwaki alip acel. I kare meno jo alip 144,000 ma gibinywako tic me loc-ci, ‘gibibedo ka loc kacel ki Kricito pi mwaki alip acel.’ (Niyabo 14:1-3; 20:1-4; Jo Roma 8:17) Pi meno, Nino me Ngolo Kop pe obedo kare ma tero cawa 24 keken, ento bitero mwaki alip acel kulu.
Yecu Kricito ‘bingolo kop i kom jo muto ki jo makwo.’ i kare me mwaki alip acel-li. (2 Temceo 4:1) “Jo makwo” gibibedo “lwak dano mapol ata” ma gubwot ki i lweny me Armagedon. (Niyabo 7:9-17) Lakwena Jon bene oneno “jo muto…kun gucung i nyim” komker me ngolo kop. Kit ma Yecu ociko kwede, “jo ducu ma tye i lyel biwinyo iye dwane [en Kricito], ci gibikatti woko” i kare me nicer. (Jon 5:28, 29; Tic pa Lukwena 24:15) Ento ngolo kop man bicung i kom gin ango?
Ma lubbe ki ginanyuta, lakwena Jon oneno, ‘buk mogo ma giyabo igi woko,’ ka ‘kingolo kop i kom jo muto ma lubbe ki ticgi.’ Man mono obedo buk mogo ma kigwoko iye lok i kom jami maraco ma dano gutimo i kare ma onongo pud gikwo? Pe, ngolo kop pe bibedo i kom bal ma dano gutimo ma pud peya guto. Wan kono wangeyo lok meno nining? Baibul waco ni: “Ngat ma oto, balle dong gik woko.” (Jo Roma 6:7) Pi meno, jo ma kicerogi-ni gidwogo i kwo ma nongo gipe ki bal mo. Dong buk man omyero obed ni nongo tye ki cik mukene pa Lubanga. Me wek gubed ki kwo ma pe tum, jo ma gibibwot ki i lweny me Armagedon ki jo ma kibicerogi-ni omyero gubed jo ma lubo cik pa Lubanga, Jehovah binyuto botgi cik mukene manyen me aluba, i kare me mwaki alip acel-li. Ci dong, kibingolo kop i wi ngat acel acel kun nongo cung i kom jami ma en obedo ka timone i kare me Nino me Ngolo Kop.
Nino me Ngolo Kop bimiyo kare bot dano bilion mapol me pwonyo miti pa Lubanga ki me yubo kwogi bene. Man tyen lokke ni tic me pwony madit bibedo tye. Adada, ‘jo ma bibedo i lobone gibipwonyo kit ma atir.’ (Icaya 26:9) Kadi bed kit meno, pe dano ducu gibiye timo miti pa Lubanga. Icaya 26:10 waco ni: “Dano marac kadi bed gitine gin maber, pe twero pwonnye me bedo dano ma kite atir; bedo mere ka timo tim mogo ma pe tye atir i lobo pa dano ma cwinygi atir, kun pe neno dit pa Rwot.” Kibineko jo ma cwinygi pe atir-ri woko matwal i Nino me Ngolo Kop.—Icaya 65:20.
I agikki me Nino me Ngolo Kop, nongo dano dong ‘gikwo’ calo jo ma gipe ki roc. (Niyabo 20:5) Dano bidok cen i kit me kwo ma nongo roc pe iye i Nino me Ngolo Kop. (1 Jo Korint 15:24-28) Ci dong kare bibedo tye ma kibikelo atematema me agikki i kom dano. Kibigonyo Catan ci giwekke me temo dano pi tyen me agikki. (Niyabo 20:3, 7-10) Jo ma gibikwero en, aye dong gibinongo kuc kikome ma Baibul yam ociko pire ni: “Jo ma kitgi atir gibicamo lobo, dok gibibedo iye matwal.” (Jabuli 37:29) Adada, Nino me Ngolo Kop pud dong bibedo kare mamwonya pi dano ma kitgi atir ducu ya!
* Pi ngec mukene ma mako lok i kom Armagedon, nen buk me Insight on the Scriptures, Volume 1, pot karatac 594-5, 1037-8, ki dul me 20 me Worship the Only True God, ma Lucaden pa Jehovah aye gucoyo.