text:
OHINGA MAR JARITO (GOCHO MAR PUONJRUOK) AGOST 2014
Gasedni oting’o sula mag puonjruok ma chakre Septemba 29 nyaka Oktoba 26, 2014.
Be Iyudo “Chiemo e Kinde Makare”?
Be ochuno ni ng’ato nyaka yud chiemb chuny duto ma jatich mogen chiwo eka mondo yiene osik kotegno?
Mon Nigi Migawo Mane e Chopo Dwach Jehova?
Ne ane kaka ngima mon gi chwo sani chalo nikech ng’anyo ne Nyasaye. Ne bende ranyisi mag mon ma notiyo ne Nyasaye e kinde machon. Inyalo neno bende kaka mon ma Jokristo riwo lwedo tij Nyasaye e kindegi.
Ti gi Wach Nyasaye Nikech Ongima Kendo Otiyo!
Joneno mag Jehova gombo ahinya mondo giyud nyak e tij lendo. Non ane yore moko matiyo maber manyiso kaka wanyalo tiyo gi Wach Nyasaye kaachiel gi trakt magwa sama wawuoyo gi ji.
Kaka Jehova Sudo Machiegni Kodwa
Dwarore ni wabed gi winjruok maber gi Jehova. Ne ane kaka Jehova gwelowa mondo wasud machiegni kode kuom chiwo rawar kod Muma.
Winj Dwond Jehova Kamoro Amora ma Intiere
Ng’e gimomiyo en gima dwarore ahinya winjo dwond Jehova kendo wuoyo kode. Sulani biro konyowa neno kaka wanyalo kwedo Satan kaachiel gi gombo magwa wawegi mondo kik monwa winjo dwond Jehova.
‘Duogi Ijiw Oweteni’
Kapo ni kinde moro owadwa moro ne jaduong’-kanyakla to sani ok en jaduong’, be onyalo timo kinda mondo ‘obed jakwath’ kendo?
Penjo Moa Kuom Josombwa
Kane Yesu owacho ne Jo-Saddukai ni joma ochier ‘ok kendi, kendo ok kendgi,’ be dibed ni nowuoyo kuom joma ibiro chier mondo odag e piny?
“Eureka Drama” Nokonyo Ji Mang’eny Yudo Adiera
“Eureka Drama” ne en mana “Photo-Drama of Creation” molos e yo machuok kendo ne inyise e gwenge mosokore maonge kata gi sitima.


c: text/html

text:
APENDIKS
Be Onego Warit Odiechienge ma Itimoe Nyasi mag Rapar?
ODIECHIENGE ma dinde kod pinje mang’eny timoe nyasi mag rapar e ndalogi, ok gin nyasi ma owuok ei Muma. To kare nyasi kaka magi ne ochakore nade? Ka inono ei buge, ibiro fwenyo gima buge wacho kuom odiechienge ma ji hinyo timoe nyasi mag rapar e gweng’ ma idakie. Ng’i ane ranyisi manokgi.
Ista (Chier mar Yesu). The Encyclopædia Britannica wacho kama: “Ei Muma Manyien, onge gima nyiso ni ji ne timo rapar mar chier Yesu.” Ista ne ochakore nade? En nyasi mar rapar ma ne ochakore gi jogo ma ne lamo nyiseche manono. Kata obedo ni ji wacho ni Ista en nyasi mar paro chier mar Yesu, gik ma ji timo e kinde mag Ista ok gin timbe mowinjore gi Jokristo.
Nyasi mag Chako Higa. Tarik kaachiel gi timbe ma ji timo e kinde mag rapar mar Chako Higa, opogore opogore e piny mangima. The World Book Encyclopedia wacho kama kaluwore kod chakruok mar nyasini: “Jatend Jo-Rumi, Julio Kaisar ne oketo Januar 1 kaka Odiechieng’ mar Chako Higa, ne otimo mano e higa mar 46 ka Kristo Podi. Jo-Rumi ne owalo odiechieng’ni ni Janus, nyasach rangeye, dhoudi, kendo mar chakruok. Januar en nying ma ne owuok e nying Janus ma ne nikod lela wang’ ariyo—achiel ne ng’iyo nyime to machielo ng’iyo chien.” Kuom mano, nyasi mag Chako Higa ne ochakore gi timbe mag jogo ma lamo nyiseche manono.
“Halloween.” Kaluwore kod nyasini machal kod timo rapar mar jo motho, The Encyclopedia Americana wacho kama: “Nyasi mar Halloween nikod tudruok gi nyasi moro mar Ajuoke mag Jo-Celtic ma ne itimo e kinde ma Jokristo ne podi ok obedoe. Jo-Celtic ne timo nyasi ni nyiseche ariyo—nyasach chieng’ kod nyasach jo motho…ma ne itimo tarik 1 Novemba, e chak Higa Manyien mar Jo-Celtic. Nyasi mar jo motho ne orwaki mos mos e nyasi mag Jokristo.”
Odiechienge Mamoko ma Itimoe Nyasi mag Rapar. Ok wanyal wuoyo e wi nyasi duto mag rapar ma ji timo e piny mangima. Kata kamano, odiechienge mag rapar ma ji rito mondo gimi godo dhano, kata riwruok mag dhano duong’, ok ni kare e nyim Jehova. (Yeremia 17:5-7; Tich Joote 10:25, 26) Ng’e bende ni, kaka nyasi ma dinde timo ne ochakore, en gima nyiso ka be Nyasaye oyie kodgi, kata ok oyie kodgi. (Isaiah 52:11; Fweny 18:4) Puonj mag Muma monyis e Sula mar 16 ei bugni, biro konyi ng’eyo kaka Nyasaye neno odiechienge mamoko mag rapar, mopogore gi nyasi mag rapar ma dinde kende ema timo.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
DUL ME APAR WIYE ACEL
Pingo Lubanga Weko Dano Deno Can?
Lubanga aye mono okelo deno can ma tye i lobo-ni?
Pyem ango ma kikelo i poto me Eden?
Lubanga bikwanyo peko ki i kom dano nining?
I NGE lweny mo marac i lobo acel mo ma lweny obalo matek, kiyiko mon ki lutino alip mapol ma pe gubedo lumony i bur madit acel ka kirumo ka ngete ki yatariya mapol. Yatariya acel acel onongo tye ki coc i kome ni: “Pingo?” Lapeny man onongo lit mada. Dano penyo lapeny man ki cwer cwiny ka lweny, peko ma poto atura, two, nyo turo cik oneko danogi ma pe ki bal, obalo pacogi, nyo okeligi peko ma pe tite i yo mo keken. Gin mito ni ginge pingo peko ma kit magi poto i komgi.
2 Pingo Lubanga weko dano deno can? Ka ada Lubanga Jehovah tek loyo, lamar, ryek, dok ngolo kop atir, pingo lobo-ni opong ki adage, ki tim me dic mapol? Dok in kikomi mono peya i penyo peny magi kekeni?
3 Rac mono me penyo gin ma omiyo Lubanga oweko dano deno can? Jo mukene gitamo ni penyo lakit lapenyi nyuto ni gin pe gitye ki niye ma oromo nyo ni gitye ka nyuto cac i kom Lubanga. Kono ka ibedo ka kwano Baibul, ibinongo ni dano ma lugen, ma gilworo Lubanga gubedo ki lapeny ma cal ki man. Me labolle, lanebi Kabakuk openyo Jehovah ni: “Pingo imiyo aneno tim maraco kun wanga neno tim aranyi? To-piny ki bwami guruma woko dyere, lweny ki daa ocakke i kabedo ducu.”—Kabakuk 1:3.
4 Jehovah mono odaa i wi lanebi ma lagen Kabakuk pi penyo lakit lapeny-nyi? Pe. Ma ka meno, Lubanga dok oketo lok ma oa ki i cwiny Kabakuk-ki i Baibul. Lubanga okonye me nongo ngec matir, ki me bedo ki niye matek. Jehovah mito timone kumeno boti. Po ni Baibul pwonyo ni “en tamo piwu.” (1 Petero 5:7) Lubanga dag jami maraco, kacel ki jami ma bino pi tim magi, ma loyo dano mo keken. (Icaya 55:8, 9) Pingo can onya mapol i lobo?
PINGO PEKO ONYA MAPOL ATA?
5 Dano me dini mapat pat dong gucito bot lutela ki lupwonye me dinigi me penyo pingo peko onya mapol ata. Pol kare, gin dok iye ni peko obedo yub pa Lubanga dok ni en dong otyeko yubo wacon ata kit ma jami bitimme kwede, kadi wa jami maraco. Jo mapol kiwacigi ni yo pa Lubanga pe kiniang iye nyo ni en aye kelo to i kom dano—kadi wa pa lutino—wek en ebed kwedgi i polo. Kit ma dong watyeko nenone kwede, Lubanga Jehovah pe kelo gin mo marac matwal. Baibul waco ni: “Lubanga pe twero timo gin marac kadi ki acel. Won Twer Ducu pe timo gin mo ma pe tye atir.”—Yubu 34:10.
6 In mono ingeyo pingo dano gitimo rac me kok i kom Lubanga pi peko mapol ma kideno i lobo-ni? Pol kare, gikok i kom Lubanga Latwer Ducu pien gitamo ni en aye obedo laloc me lobo man. Gin pe gingeyo lok ada ma pire tek ma Baibul pwonyo. In dong ityeko pwonyo lok ada-ni i Dul me 3 me buk man. Ngat ma obedo laloc me lobo-ni kikome aye Catan Larac.
7 Baibul waco atir ka maleng ni: “Lobo ducu tye i te loc pa Larac.” (1 Jon 5:19) Ka itamo pire, tika itwero niang iye? Lobo-ni nyuto kit pa ginacweya mo ma obedo cwiny ma pe nen ma obedo “labwol dano ma i wi lobo ducu.” (Niyabo 12:9) Catan rac, labwola, labwami. Pi meno, lobo ma en tye ka dorone-ni opong ki adage, bwola, ki bwami. Meno aye tyen lok acel ma omiyo peko onya mapol.
8 Kit ma dong watyeko nenone i Dul me 3, tyen lok me aryo ma omiyo peko tye mapol aye ni dano gitye ki roc, dok ki bal cakke con wa i jemo i poto me Eden. Dano ma lubal gitye ka tele matek pi laro loc, ci man okelo lweny, dic, ki deno can. (Latitlok 4:1; 8:9) Tyen lok me adek ma weko dano deno can aye “kare kacel ki jami ma gitimme atura ata.” (Latitlok 9:11 NW) I lobo ma Jehovah aye pe obedo Lalocce, dano gitwero deno can pien ni guromo bedo i kabedo marac i cawa marac.
9 Niang ni Lubanga aye pe kelo peko i komwa kweyo cwinywa mada. En aye pe kelo lweny, turo cik, tim me dic, nyo kadi wa peko ma poto atura ata ma miyo dano deno peko. Kadi bed kit meno, mito wange Pingo Jehovah weko peko-ni ducu timme? Ka en aye Won Twer Ducu, ci nongo en tye ki teko me jukone. Pingo en dok neno peko anena? Lubanga ma lamar ma dong waniang i kome-ni myero obed tye ki tyen lok maber me weko peko me bedo tye.—1 Jon 4:8.
KIKELO PYEM MA PIRE TEK
10 Me ngeyo pingo Lubanga oweko dano deno can, omyero watam wadok cen wa i kare ma peko ocakke iye. I kare ma Catan omiyo Adam gin ki Kawa pe guwinyo dog Jehovah, lapeny mo ma pire tek okatti. Catan pe okelo pyem i kom teko pa Jehovah. Kadi en Catan ngeyo ni agikki me teko pa Jehovah peke. Kono do, Catan okelo akalakala i kom twero me loc pa Jehovah. Pi waco ni Lubanga obedo ngat ma lagoba ma kano jami mabeco woko ki bot jo ma en loyo-gi, Catan okelo adot ni Jehovah obedo laloc marac. (Acakki 3:2-5) Catan owaco lapi-piny ni dano twero bedo maber loyo labongo loc pa Lubanga. Man onongo obedo pyem i kom twero mamalo twal pa Jehovah, twerone me loc.
11 Adam gin ki Kawa gujemo i kom Jehovah. Rom ma guwaco ni: “Wan pe wamito Jehovah macalo Lalocwa. Wan watwero moko gin maber ki gin marac piwa kenwa.” Jehovah onongo dong bityeko pyem-mi nining? I yo ango ma en onongo bipwonyo kwede ginacweya ducu ma gitye ki ryeko me niang ni lujemo-ni gubedo lugoba dok ni yo ma mege aye ber loyo? Ngat mo romo waco ni Lubanga onongo omyero onek lujemo-ni ka dok ocak cweyo dano odoco. Jehovah onongo dong otito yubbe me pongo lobo ki lutino pa Adam gin ki Kawa, dok onongo en mito ni gukwo i paradic i lobo. (Acakki 1:28) Jehovah kare ducu cobo yubbe. (Icaya 55:10, 11) Me medo i kom meno, jwero lujemo-ni ki i Eden pe onongo bigamo lapeny ma onongo kikelogi ma mako twero pa Jehovah me loc-ci.
12 Kong watamu i kom labol-li. Ket kong ni lapwony mo opwonyo lutino kwane kit me timo cura mo matek. Ka latin mo maryek ento ma lajemo opyem ni yo me timo cura pa lapwony-nyi pe tye atir. Ma rom ma nongo tye ka wacci lapwony-nyi pe oporre, kun medde ki ridone ni en engeyo yo maber makato me timo cura-ni. Ka lutino kwan mogo gucako tamo ni en tye atir, ci gin bene gudoko lujemo. Lapwony omyero dong otim gin ango? Ka oryemo lujemo-ni woko ki i ot kwan, gin ango ma bibedo i cwiny lutino kwan mukene-ni? Pe giromo tamo ni latin kwan lawotgi-ni kacel ki jo ma gicwake gitye atir? Lutino kwan mukene ma i ot kwan-ni ducu guromo rwenyo woro ma gitye kwede i kom lapwony-nyi. Guromo bedo ki tam ni en kara onongo lworo ni gibinyuto pwony gobane woko. Ento ket ni lapwony-nyi omiyo kare bot en lajemo-ni me nyuto yo me timo curane-ni inyim lutino kwan luwote ducu.
13 Jehovah otimo gin ma cal ki pa lapwony ma tye i lapor-ri. Wi myero opo ni pe lujemo ma i Eden-ni keken aye onongo gitye i lokki. Lumalaika milion mapol onongo gitye ka nenone. (Yubu 38:7; Daniel 7:10) Kit ma Jehovah otero kwede jemo-ni onongo bigudo lumalaika ducu kacel ki ginacweya ducu ma gitye ki ryeko. Pi meno, gin ango ma Jehovah otimo? En omiyo kare ki Catan me nyuto kit ma en Catan eloyo kwede dano. Lubanga bene omiyo kare bot dano me lone kekengi i te tela pa Catan.
14 Lapwony ma i labolwa-ni bene nongo ngeyo ni lajemo-ni ki lutino kwan ma gicwake-ni pe gingeyo. Ento en bene nongo ngeyo ni miyo kare botgi me temo nyuto ka lokgi-ni tye atir bikonyo lutino ma i ot kwan ducu. Ka nyutone oloyo lujemo-ni, ci lutino kwan ducu ma cwinygi tye atir gibiniang ni lapwony-nyi aye kara obedo ngat ma oporre me pwonyogi. Inge meno, ka lapwony-nyi oryemo lajemo mo keken ki i ot kwan ci gin dong gibiniang pingone. I yo acel-li, Jehovah onongo ngeyo ni bedo ber ka dano kacel ki lumalaika ducu ma cwinygi tye atir guneno ki wanggi ni gini otyeko loyo Catan ki lujemo luwote ni ki dok ni dano pe gitwero lone kengi. Calo Jeremia, gin biniang lok man ma pire tek ni: “Ai Rwot, angeyo ni dano pe loyo kwone kene nio i agikkine; pe tye ngat mo ma tye ki twero me loyo kwone.”—Jeremia 10:23.
PINGO KARE OKATO MAPOL TUTWAL?
15 Pingo kono dong Jehovah oweko peko ori pi kare malac? Pingo en pe gengo jami maraco me timme? Ber, tam kong i kom jami aryo ma lapwony ma i labol-li pe otimo. Mukwongo, en pe ojuko lutino kwan ma lujemo-ni me timo cura-ni i kit ma gin tamo kwede ni tye kakare. Me aryone, lapwony-nyi pe okonyo lajemo-ni ki timo cura-ni. I yo acel-li, niang i kom jami aryo ma Jehovah omoko tamme pe me timone. Mukwongo, en pe ojuko Catan kacel ki jo ma cwakke me temme me nyuto ni lokgi-ni tye atir. Miyo kare ni kong okatti okelo kony. I mwaki alip mapol ma okato i kwo pa dano, dano gubedo ka temo kit yo mapat pat me loc ken-gi, nyo gamente pa dano. Dano gudongo i yo me ngec me cayan ki yo mukene mapol, ento tero dano i yo marac, can, turo cik, ki lweny gumedde gudoko dong marac loyo. Loc pa dano dong onen woko ka maleng ni rac.
16 Me aryone, Jehovah pe okonyo Catan ki loyo lobo man. Kong i ket-ti, ka onongo ni Lubanga ogeng tim maraco pe me timme, nongo mono en, i adane, pe tye ka cwako lok pa lujemo-ni? Nongo Lubanga dok pe weko dano cako tam ni nen calo dano twero lone kekengi labongo gin mo marac? Ka onongo ni Jehovah otim kit meno, ci en doko lacwak lok goba. Ento tye ni, ‘Lubanga pe twero bwolo dano.’—Jo Ibru 6:18.
17 Ento dong jami ducu ma obale i kare mapol me jemo i kom Lubanga-ni kono? Wi omyero opo ni Jehovah obedo won twer ducu. Pi meno, en twero dok bikwanyo peko woko ki i kom dano. Kit ma dong watyeko neno kwede, lobo man ma dong kibalo-ni kibiyubone doko Paradic. Keto niye i kom tyer me ginkok pa Yecu bikonyo me kwanyo jami maraco ma bal okelo i kom dano, ka nicer bikwanyo peko ma to okelo i komwa. Pi meno Lubanga bitic ki Yecu me “turo tic pa Catan woko.” (1 Jon 3:8) Jehovah bitimo man ducu i kare ma nongo rwatte. Watwero bedo ki yomcwiny ni en pe otimo man con, pien diyo cwinye-ni omiyo kare botwa me ngeyo lok ada ki me tic pi en. (2 Petero 3:9, 10) Ento i kare meno bene, Lubanga onongo obedo ka tic matek me yenyo jo ma mito wore ki cwiny me ada kun nongo woto ki konygi me ciro peko mo keken ma bino i komgi i lobo man marac-ci.—Jon 4:23; 1 Jo Korint 10:13.
18 Jo mogo guromo bedo ki tam ni, Gwok nyo peko magi ducu pe guromo timme ka onongo Lubanga ocweyo Adam gin ki Kawa i yo ma weko gin onongo pe giromo jemo? Me gamo lapeny-nyi, omyero wi opo i kom mic ma Jehovah omiyo boti.
IN IBITIC KI MIC PA LUBANGA NINING?
19 Kit ma kinyuto kwede i Dul me 5, kicweyo dano ki twero me moko tamgi pigi kengi. Tika iniang ni man obedo twon mic madit atika? Lubanga oyubo lwak lee ma pe kwane, ento gin kwo ma lubbe ki kit me kwo ma dong tye i remogi. (Carolok 30:24) Dano guyubo robot mogo ma miyo gilubo cik mo keken lato wang. I tamo ni onongo wabibedo ki yomcwiny ka Lubanga onongo oyubowa kit meno? Pe, cwinywa yom me bedo agonya me bedo lakit dano ma wamito bedo, me kwo kit ma wamito, me mako larem ma wamito, ki mukene mapol. Wamaro bedo agonya olo, dok meno aye gin ma Lubanga mito.
20 Jehovah pe mito tic ma kitiyo pi dic. (2 Jo Korint 9:7) Me labolle: Gin ango ma yomocwiny lanyodo makato—ka latinne omiye pwoc pien kiwace ni owacci “An amari” nyo ka owaco kun oa gire kene ki i cwinye? Pi meno lapeny ma tye aye ni, In ibitic ki bedo agonya me moko tammi ma Jehovah omiyo boti ni nining? Catan, Adam, ki Kawa gutiyo kwede i yo marac ma dong loyo. Gin gukwero Lubanga Jehovah. In kono ibitimo gin ango?
21 In itye ki kare me tic ki mic me bedo agonya me moko tammi piri keni i yo ma maber. In itwero bedo i kin jo milion mapol ma dong gitye tung bot Jehovah. Gin giweko cwiny Lubanga bedo yom pien gitiyo matek me nyuto ni Catan lagoba dok ni macalo laloc en dong opoto marac atika. (Carolok 27:11) In bene itwero timo kit meno ka iyero yo maber me kwo. Man kibititone i dul ma lubo man.
GIN MA BAIBUL PWONYO
- Lubanga aye pe kelo jami maraco ma timme i lobo-ni.—Yubu 34:10.
- Pi waco ni Lubanga lagoba ki ni En kano jami mabeco ki bot Jone ma en loyo, Catan opyem i kom twero me loc pa Jehovah.—Acakki 3:2-5.
- Jehovah bitic ki Wode, ma obedo Laloc me Ker pa Meciya, me juko peko ma dano tye ka denone ducu ki me yubo jami ma obino macalo adwogine.—1 Jon 3:8.
Peny me Kwan
1, 2. Kit can ango ma dano gitye ka denone i kare-ni, dok weko dano mapol gipenyo lapeny ango?
3, 4. (a) Gin ango ma nyuto ni penyo pingo Lubanga weko dano deno can pe rac? (b) Jehovah winyo nining i kom jami maraco kacel ki deno can?
5. Kit tyen lok ango ma kimiyo pi deno peko pa dano, ento Baibul mono pwonyo ni ngo?
6. Pingo pol pa dano gitimo rac me kok i kom Lubanga pi peko ma tye i lobo?
7, 8. (a) Lobo-ni nyuto kit pa lalocce nining? (b) Roc pa dano ki “kare kacel ki jami ma gitimme atura ata” gikelo deno peko nining?
9. Pingo watwero bedo labongo akalakala ni Jehovah tye ki tyen lok ma omiyo en oweko peko me medde ki bedo tye?
10. Catan okelo adot i kom gin ango, dok nining?
11. Pingo Jehovah pe ojwero lujemo-ni ajwera ki i Eden?
12, 13. Kong imi lapor me nyuto tyen lok ma oweko Jehovah omiyo kare ki Catan me doko laloc me lobo-ni ki dok pingo Lubanga omiyo kare bot dano me lone kekengi.
14. Kit gin ango maber ma bibino pi tam pa Jehovah me miyo kare ki dano me lone kengi?
15, 16. (a) Pingo Jehovah oweko deno peko omedde pi kare malac? (b) Pingo Jehovah pe ogengo jami macalo jami maraco me timme?
17, 18. Jehovah bitimo gin ango me yubo jami ducu ma obale macalo adwogi me loc pa dano ma Catan aye ocung ingeye-ni?
19. Mic ango ma pire tek ma Jehovah omiyo botwa, dok pingo omyero water calo gin ma pire tek?
20, 21. Wan waromo tic ki mic me bedo agonya me moko tamwa piwa kenwa-ni nining, dok pingo omyero wati kwede i yo maber?


text:
SULA MAR 16
Chung’ Motegno e Lamo mar Adier
Ang’o ma Muma puonjo kuom wach tiyo gi kido mopa e lamo?
Jokristo neno nade odiechienge ma dinde timoe nyasi mag rapar?
Inyalo lero ni jomoko puonj mag Muma miyiego e yo mane ma ok ichwanyogi?
WAWACH ni ifwenyo ni pi aora manie gweng’ midakie oting’o sum. Ng’at moro osebedo ka keto gik moting’o sum ka ma pi aorano chakore, kendo ngima jogweng’no ni ka marach. Inyalo timo ang’o? Kuom adier, ibiro dar ka timo kamano en gima nyalore. Kata kamano, bang’ dar, podi inyalo penjori e chunyi niya, ‘Be dibed ni ne amadho sumbcha, koso?’
2 Ranyisino chalo gi din mar miriambo. Muma puonjo ni lamo ma kamano ochido nikech puonj koda timbe ma ok ler. (2 Jo Korintho 6:17) Mano e momiyo dwarore ahinya mondo iwuog kuom “Babulon maduong’,” ma ochung’ ne dinde duto mag miriambo e piny mangima. (Fweny 18:2, 4) Be isetimo kamano? Ka isetimo kamano, to onego opuoyi. Kata kamano, nitie gik mamoko madwarore mondo itim bang’ wuok e din mar miriambo. Bang’ wuok, onego ipenjori niya, ‘Be nitie gimoro amora kuoma manyalo nyiso ni pod an e din mar miriambo?’ Wanon ane ranyisi moko kae.
LAMO GIK MOPA KOD KWEREWA MACHON
3 Jomoko osebedo ka nikod altar kata kido mopa e utegi ma gisebedo ka gitiyogo e lamo kuom higini mang’eny. Be in kod gigo e odi? Ka en kamano, nyalo nenoreni ka gima tek, kata ni ok en gima kare lamo Nyasaye ma ok itiyo gi gik mineno kaka mago. Inyalo nwang’o ni chunyi podi omakore ahinya gi moko kuom gigi. Kata kamano, Nyasaye ema wacho kaka odwaro ni mondo olame, kendo Muma puonjo ni ok odwar mondo wati gi kido mopa e lamo. (Wuok 20:4, 5; Zaburi 115:4-8; Isaiah 42:8; 1 Johana 5:21) Kuom mano, inyalo chung’ motegno e lamo madier ka iketho gik moko duto ma in-go ma itiyogo e lamo mar miriambo. Ee, onego ine gigo mana kaka Jehova nenogi—kaka gik ma “osin godo.”—Rapar mar Chik 27:15.
4 Lamo kwerewa machon en tim ma onya ahinya e dinde mang’eny mag miriambo. Kane podi ok gipuonjore adiera, jomoko ne paro ni jo motho ngima kamoro ma ok wanyal neno, kendo ni ginyalo konyo kata hinyo joma ngima. Nyalo bedo ni ne in ng’at ma ne temo ahinya mondo itim gik manyalo moro kwereni mosetho. Kata kamano, mana kaka ne ipuonjori e Sula mar 6 ei bugni, jo motho ok ngima kamoro amora. Kuom mano, temo wuoyo kodgi en tim manono ma ok kel kony. Weche manyalo nenore ni owuok kuom jowa mosetho, kuom adier gin weche mowuok kuom jochiende. Kuom mano, Jehova ne okwero Jo-Israel ni kik gitem wuoyo gi jo motho kata timo gimoro amora manyiso tudruok gi jochiende.—Rapar mar Chik 18:10-12.
5 Ka tiyo gi kido mopa kod wuoyo gi kwereni mosetho e kaka ne ilemo chon, en ang’o minyalo timo? Som, kendo ipar matut kuom weche mag Muma manyisi kaka Nyasaye neno timbe kaka mago. Wuo gi Jehova e lamo pile, kinyise gombo mari mar chung’ motegno e lamo mar adier, kendo kwaye mondo okonyi bedo gi paro kaka mare.—Isaiah 55:9.
JOKRISTO MOKWONGO NE OK PAR CHIENG’ KRISMAS
6 Lamo mar ng’ato nyalo bedo ma ok kare, ka odonjo e nyasi mag rapar ma dinde ohero timo. Kaw Krismas kaka ranyisi. Krismas en odiechieng’ ma ji paro ni ne onyuolie Yesu Kristo, kendo chiegni ni dinde duto maluongore ni Jokristo rito odiechieng’no. Kata kamano, onge kata gimoro achiel manyiso ni jopuonjre Yesu ne otimo nyasi mar paro odiechieng’ ma kamano. Buk miluongo ni Sacred Origins of Profound Things wacho kama: “Kuom higini mia ariyo bang’ nyuol Kristo, onge ng’ato ma ne ong’eyo kuom adier ni ne onyuole tarik mane, kendo joma tin kende ema ne dewo wachno.”
7 Kata dine bed ni jopuonjre Yesu nong’eyo ratiro tarik ma ne onyuole, dine ok gitimo nyasi mar paro odiechieng’no. Nikech ang’o? Nikech kaka buk miluongo ni The World Book Encyclopedia wacho, Jokristo mokwongo “ne neno nyasi mar paro nyuol ng’ato kaka tim mar joma lamo nyiseche manono.” Nyasi mag paro odiechieng’ nyuol ma Muma wuoyoe kende, gin mag ruodhi ariyo ma ne ok ti ni Jehova. (Chakruok 40:20; Mariko 6:21) Nyasi mag paro odiechieng’ nyuol bende ne itimo mondo omigo nyiseche mag joma ne ok lam Nyasaye madier duong’. Kuom ranyisi, Dwe mar Abich tarik 24, Jo-Rumi ne timo rapar mar odiechieng’ nyuol nyasachgi madhako miluongo ni Diana. E odiechieng’ ma ne luwe, ne gitimo rapar mar odiechieng’ nyuol nyasachgi mar chieng’ miluongo ni Apollo. Kuom mano, nyasi mag paro odiechieng’ nyuol ne en tim jo ma ne lamo nyiseche manono, to ok din mar Jokristo.
8 Nitie gima chielo momiyo Jokristo ma ne nitie e kinde mag Yesu ne ok nyal timo rapar mar nyuol Yesu. Nyalo bedo ni jopuonjre ne ong’eyo ni nyasi mag paro odiechieng’ nyuol ne nikod tudruok kod timbe ma ne nyiso luoro jochiende. Kuom ranyisi, Jo-Grik gi Jo-Rumi machon ne puonjo ni nitie roho ma ne konyo seche ma inyuolo dhano duto, kendo rohono rito ng’ato kuom ndalo duto mag ngimane. Buk miluongo ni The Lore of Birthdays wacho kama: “Rohoni ne nikod tudruok makende gi nyasach odiechieng’ ma jalo onyuolie.” Kuom adier, Jehova ok dibed mamor gi nyasi moro amora manyalo tudo Yesu gi timbe ma ne nyiso luoro jochiende. (Isaiah 65:11, 12) To kare ang’o momiyo ji mang’eny paro, kata rito chieng’ Krismas?
KAKA NYASI MAR KRISMAS NE OCHAKORE
9 Ji ne ochako timo nyasi mar chieng’ nyuol Yesu tarik 25 Desemba higini mang’eny bang’ bedo mare e piny. Kata kamano, mano ok e odiechieng’ ma ne onyuolie Yesu, nikech nyuol mare nenore ni ne otimore Dwe mar Apar. To kare ne oyier nade tarik 25 Desemba? Jomoko ma bang’e ne oketore ni gin Jokristo “ne dwaro ni rapar mar nyuol Yesu otimre riat gi nyasi mar paro ‘nyuol mar wang’ chieng’’ ma Jo-Rumi ne ohero timo.” (The New Encyclopædia Britannica) E kinde mag koyo, ma liet mar chieng’ ne dok chien, joma ne lamo nyiseche manono ne timo nyasino mondo gimi chieng’ makelo liet kod ler oduogi koa e wuodhege maboyo. Desemba 25 ema ne iparo ni ne en odiechieng’ ma chieng’ ne chako wuoth mar duogo. Mondo giyud kaka ginyalo loko joma ne lamo nyiseche manono obed Jokristo, jotend din ne oyie gi nyasino, kendo ne gitemo miyo nyasino onere ka ma en mar “Jokristo.”*#
10 En gima oseng’ere kuom higini mang’eny ni nyasi mar Krismas ne ochakore gi dinde ma ne ok lam Nyasaye madier. Nikech chakruokne ok otenore ei Ndiko, ne ogo Krismas marfuk e piny Ingeresa kod pinje moko ma ne ni e bwo loch mar Amerka e higini mag 1600. Ng’at moro amora ma ne nyalo dong’ dala ma ok odhi tich chieng’ Krismas ne nyaka go fain. Kata kamano, timbe machon ne ochako oduogo kendo kaachiel gi moko manyien. Krismas ne oduogo obedo odiechieng’ maduong’ ahinya, kendo mano e kaka podi inene e pinje mang’eny. Kata kamano, nikech tudruok ma Krismas nigo kod din mar miriambo, jogo madwaro moro Nyasaye ok tim nyasino kata mana nyasi moro amora man kod tudruok gi lamo mar joma ok lam Nyasaye madier.%
BE NG’EYO KAKA NYASIGO NE OCHAKORE EN GIMA KONYO?
11 Jomoko oyie ni nyasi kaka mar Krismas ne ochakore gi dinde ma ne ok lam Nyasaye madier. Kata kamano, pod gineno ni onge gima rach gi timo nyasigo. Gineno ni seche ma itimo nyasigo, ji mang’eny ok par wach din mar miriambo. E kinde mag nyasi kaka mago, anyuola bende yudo thuolo mar romo kanyakla. Be in kod paro machalo gi mago? Ka en kamano, nyalo bedo ni kara hera mar anyuolau, to ok hera mar din mar miriambo, ema miyo ineno ni en gima tek kawo okang’ mar luwo lamo mar adier. Bed gi geno ni Jehova, ng’at ma ne ochako ngima mar joot, dwaro ni mondo ibed gi winjruok maber e kindi gi wedeni. (Jo Efeso 3:14, 15) Kata kamano, inyalo tego tudruok ma un-go kokalo kuom yore ma Nyasaye oyiego. Ka owuoyo e wi gima duong’ monego watim ahinya, jaote Paulo nondiko kama: “Yanguru gi ma long’o ni Ruoth.”—Jo Efeso 5:10.
12 Nyalo bedo ni in ineno ni kaka nyasigo ne ochakore, ok e kaka itimogi e ndalogi. Be ng’eyo chakruok margi en gima konyo? Ee! We wachiw ranyisi: Wawach ni ineno tamtam moro e ohula mar pi molil. Be inyalo kwanyo tamtamno mondo ichame? Ooyo, ngang’! Tamtamno ok ler. Mana kaka tamtamno, nyasigo, nyalo nenore ni long’o, kata kamano, chakruok margi ok ler. Mondo wachung’ motegno e lamo mar adier, dwarore ni wabed gi paro kaka mar janabi Isaiah ma ne onyiso jogo manie lamo madier niya: “Kik umul gi moro mak ler.”—Isaiah 52:11.
TIYO GI RIEKO KA WAWUOYO GI JOMOKO
13 Akwede nyalo biro ka ing’ado ni ok idwar donjo e nyasi ma ji hinyo timo. Kuom ranyisi, joma itiyogo nyalo penji gimomiyo ok idonj e nyasi moko ma ji timo ka ma itiye. To nade ka ng’ato dwaro miyi mich moro mar Krismas? Be kawo michno nyalo bedo gima rach? To nade ka yie mar jaodi opogore gi yie mari? Ere kaka inyalo konyo nyithindi mondo gine ni onge gima gichando nikech weyo ma ok gitimo nyasi ma ji ohero timo?
14 Rieko en gima dwarore mondo ing’e kaka inyalo timo. Ka ng’ato okowoni mos kaka mos mar Krismas, in inyalo mana dwoke gi rieko kata goyone erokamano kuom dwaroni ngima maber. To nade ka en ng’at ma ineno, kendo ma itiyogo pile. Ka en kamano, inyalo dwaro mondo imed wuoyo kode matin. Kinde duto, ti kod rieko. Muma puonjo kama: “Wachu mondo obed mang’won pile, kendo obed gi ndhadhu, mondo ung’e kaka owinjore udwok ng’ato ka ng’ato.” (Jo Kolosai 4:6) Tang’ ahinya mondo kik inyis ji achaye. Kar timo mano, ti kod rieko e lero adiera ma isepuonjri. Nyis ratiro ni ok ikwed chiwo mich kata mana chokruok kanyachiel, to kata kamano, inyalo hero timo kamano e kinde mopogore gi chieng’ nyasino.
15 To nade ka ng’ato dwaro miyi mich moro? Gima duong’ en yo ma ng’atno miyigo michno. Onyalo wachoni ni: “Ang’eyo ni in ok iyie gi nyasi mar paro odiechieng’ni. Kata kamano, adwaro ni mondo mae obed mari.” Inyalo ng’ado ni kawo michno e kinde kaka mano ok onyiso ni in bende itimo nyasi mar paro odiechieng’no. To ka ng’atno en ng’at ma podi ok ong’eyo puonj ma iyiego, inyalo lerone ni in ok idonj e nyasi mag paro odiechienge kaka mago. Mano nyalo konye mondo ong’e gima omiyo iyie kawo mich momiyi, to in ok ichiw mich ne jomoko e kinde mag nyasino. Kata kamano, ber mondo itamori kawo mich ma ng’ato nyalo miyi, kodwaro nyisogo ni in ok ikawo gigo ma ipuonjori e yo motegno, kata ni inyalo weyo tiyo gi puonj mimako nikech mwandu mag ringruok.
TO NADE JOODU?
16 To nade ka joodu luwo puonj mopogore gi mari? Kaendi bende ti kod rieko. Onge gimomiyo nyaka ywaruok obedie e kindi kod joodu e wi nyasi duto ma wedeni oyiero mondo otim. Kar timo mano, mi yiero margi luor, mana kaka idwaro mondo gimi gik ma iyiero timo luor. (Mathayo 7:12) Kik itim gimoro amora manyalo nyiso ni in bende itimo nyasino. Kata kamano, bed ng’at mawinjo paro mar jomoko, ka en wach ma ok rwaki achiel kachiel e timo nyasi mar paro odiechieng’no. Kuom adier, onego itim gik moko e yo manyalo miyo idong’ gi chuny maler.—1 Timotheo 1:18, 19.
17 Ang’o ma inyalo timo mondo ikony nyithindi one ni weyo ma ok gidonjo e nyasi ma ok osir gi Ndiko, ok onyiso ni koro gichando gimoro? Gima duong’ en kaka itimonegi e kinde moko mag higa. Jonyuol moko jobedo gi chenro mar miyo nyithindgi mich. Achiel kuom mich mabeyo moloyo duto minyalo miyo nyithindi en hera, kaachiel gi thuolo mari.
LUW LAMO MAR ADIER E NGIMANI
18 Mondo imi Nyasaye mor, nyaka ikwed lamo mar miriambo, kendo nyaka ichung’ motegno e lamo mar adier. Timo mano oting’o gik moko kaka mage? Muma wacho kama: “Ng’ato ka ng’ato opar owadgi mondo wami hera gi timbe mabeyo omedre. Kik waweuru chokruokwa kaachiel, kaka jo moko timo, to wajiwreuru ng’ato gi ng’ato, moloyo to ka koro uneno ni Chieng’no sudo machiegni.” (Jo Hibrania 10:24, 25) Chokruok mag Jokristo gin kinde mag mor ma inyalo lamogo Nyasaye e yo ma odwaro. (Zaburi 22:22; 122:1) E chokruoge kaka mago, wayudo thuolo mar ‘jiwruok e yie’ ng’ato gi ng’ato ei kanyakla mar Jokristo mochung’ motegno.—Jo Rumi 1:12.
19 Yo machielo mar chung’ motegno e lamo mar adier en wuoyo gi jomoko e wi gik ma isepuonjori kokalo kuom somo Muma gi Joneno mag Jehova. Kuom adier, ji mang’eny ‘parore kendo yuak’ nikech richo matimore e piny gie ndalogi. (Ezekiel 9:4) Nyalo bedo ni ing’eyo jomoko ma parore kendo yuak. Ang’o ma moni wuoyo kodgi kuom geno mari ma osir gi Muma e wi ndalo mabiro? Kaka imedo bedo e chokruok gi Jokristo madier, kendo kaka imedo wuoyo gi jomoko e wi adiera mag Muma ma isepuonjori, ibiro nwang’o ni gombo mag luwo timbe mag lamo mar miriambo manyalo bedo ni ne odong’ ei chunyi, biro rumo mos mos. Bed gi geno ni ibiro yudo mor mogundho kod gweth mang’eny ka ichung’ motegno e lamo mar adier.—Malaki 3:10.
GIMA MUMA PUONJO
- Tiyo gi kido mopa kod lamo kwerewa machon onge gi kargi e lamo mar adier.—Wuok 20:4, 5; Rapar mar Chik 18:10-12.
- Riwruok e timo nyasi mag paro odiechienge ma ne ochak gi joma ne lamo nyiseche manono ok ni kare.—Jo Efeso 5:10.
- Jokristo madier nyaka ti kod rieko e lero ne jomoko kaka yie margi obet.—Jo Kolosai 4:6.
# Nyasi mar Saturnalia bende ne omiyo oyier Desemba 25. Nyasino ma Jo-Rumi ne parogo nyasachgi mar pur ne timore chakre Desemba 17 nyaka 24. Chiemo, mor mogundho, kod chiwo mich ne timore e kinde nyasi mar Saturnalia.
% Mondo iyud weche mamoko manyiso kaka Jokristo neno nyasi mamoko mag rapar ma ji ohero timo, ne Apendiks.
Penjo mag Puonjruok
1, 2. En penjo mane ma nyaka ipenjori bang’ wuok e din mar miriambo, to iparo ni ang’o momiyo timo kamano en gima dwarore ahinya?
3. (a) Ang’o ma Muma puonjo e wi gik mopa, to ang’o momiyo neno gigo kaka Nyasaye nenogi nyalo bedo gima tek ni jomoko? (b) Ang’o ma onego itim kod gimoro amora ma ne itiyogo e lamo mar miriambo?
4. (a) Ere kaka wang’eyo ni lamo kwerewa machon ok kel kony? (b) Ang’o momiyo Jehova ne okwero joge mondo kik gitim gimoro amora manyiso tudruok gi jochiende?
5. Ang’o minyalo timo ka tiyo gi kido mopa kod wuoyo gi kwereni machon e kaka ne ilemo chon?
6, 7. (a) Krismas en odiechieng’ ma ji paro ni ang’o ma ne otimore, to be jolup Yesu mokwongo ne timo nyasino? (b) E kinde ma jopuonjre Yesu ne nie piny, nyasi mag paro odiechieng’ nyuol ne itimo gi jo mage?
8. Ler ane tudruok mantie e kind nyasi mag paro odiechieng’ nyuol kod timbe ma ne nyiso luoro jochiende.
9. Ere kaka ne oyier Desemba 25 mondo obed chieng’ timo nyasi mar nyuol Yesu?
10. E kinde moko chon, ang’o momiyo jomoko ne ok tim nyasi mar Krismas?
11. Ang’o momiyo jomoko ohero timo nyasi mag paro odiechienge, to kata kamano, gima duong’ monego watim ahinya en ang’o?
12. Chiw ane ranyisi manyiso gimomiyo ok onego wadonj e timbe kata e nyasi ma chakruokgi ok ler.
13. Gin akwede kaka mage manyalo biro ka ok itim nyasi ma ji ohero timo?
14, 15. Ang’o ma inyalo timo ka okowni mos mar paro nyasi moro, kata ka ng’ato dwaro miyi mich moro?
16. Ere kaka inyalo nyiso rieko e wi gik ma nyalo nyiso tudruok gi nyasi moro amora?
17. Ere kaka inyalo konyo nyithindi mondo kik gine ni gichando gimoro seche ma gineno ka jomoko timo nyasi moro?
18. Ere kaka dhi e chokruok mag Jokristo nyalo konyi mondo ichung’ motegno e lamo madier?
19. Ang’o momiyo wuoyo gi jomoko e wi gik ma isepuonjori ei Muma en gima dwarore ahinya?


text:
APENDIKS
“Chuny” kod “Roho”—Wechegi Tiendgi Ang’o Kuom Adier?
ANG’O mabiro e pachi seche ma iwinjo ka ji wuoyo e wi “chuny” kod “roho”? Ji mang’eny puonjo ni weche ariyogi wuoyo e wi gimoro manie dendwa ma ok nyal ne, kendo ma ok nyal tho kata kethore. Giparo ni ka ng’ato otho, gino wuok e dend dhano, kendo gino dhi nyime gi ngima. To nikech mani en puonj mayudore kuonde mang’eny, ji mang’eny bedo gi wuoro bang’ yudo ni Muma ok puonj wachni kata matin. To kare chuny en ang’o, kendo roho en ang’o kaluwore gi Wach Nyasaye?
“CHUNY” KAKA OTI KODE EI MUMA
Mokwongo, we wang’i ane wach chuny. Ng’e maber ni Muma ne okwong ndiki e dho-Hibrania kod dho-Grik. Kane gindiko e wi wach chuny, jondiko mag Muma ne otiyo gi ne′phesh e dho-Hibrania kod psy·khe′ e dho-Grik. Weche ariyogi yudore ndalo makalo 800 ei Ndiko, kendo loko mar New World Translation e dho-Ngere loko wechego ni “chuny” kuonde duto ma wechego yudore. Ka ing’iyo yo ma “chuny” kata “chunje” oti godo ei Muma, nenore ratiro ni wachno itiyogo ka iwuoyo kuom (1) dhano, (2) le, kata (3) ngima ma dhano, kata le ni godo. We wang’i ane ndiko moko manyiso yore adekgi ma oti godo gi wachni.
Dhano. E Chakruok 2:7, wasomo kama: “Kendo Jehova Nyasaye nochweyo dhano gi buru mar lowo, mokudho much ngima e ume; ma dhano nodoko chuny mangima.” Adam ne ok omi chuny, to en owuon ne en chuny. Kuonde moko ei Muma manyiso kaka oti gi “chuny” kata “chunje” ka iwuoyo kuom ji, yudore e ndiko kaka Zaburi 19:7; 22:20.
Le. Ei weche Muma mawuoyo kuom tij chweyo gik moko, wasomo kama: “Nyasaye nowacho niya, Pige mondo gipong’ gi gik [ne′phesh] mangima e igi, kendo winy mondo obedi e wi piny, ka gihuyo e kor kind polo. Kendo Nyasaye nowacho niya, Piny mondo onyuol gik [ne′phesh] mangima kaka kothgi obet, jamini, gi gik mamol, kod gibuya mag piny kaka kothgi obet: mi nobedo kamano.” (Chakruok 1:20, 24) Ei ndikono, rech, jamni, kod le mag bungu, giduto iluongogi gi nying achiel ni “chunje.” E Muma mar dho-Luo, iloko ne′phesh ni gik mangima. Winy kod le mamoko bende iluongo ni chunje (gik mangima) ei ndiko kaka Zaburi 74:19.
Ngima ma dhano ni godo. Seche moko, “chuny” itiyo godo ka iwuoyo kuom ngima ma dhano ni godo. Daudi wacho e achiel kuom Zaburi mage niya: “Isegolo chunya kuom tho.” (Zaburi 56:13) Higini moko motelo ni mano, seche ma Rahel ne nyuolo Benjamin, “chunye nodwaro chot (nikech notho).” (Chakruok 35:16-19) Kuom mano, Rahel ne otho. Jakobo bende ne otiyo gi chuny kane owacho niya: “Ng’euru ni ng’a ma duogo jarichono ma bayo yo nores chuny ng’atno a e tho.” (Jakobo 5:20) Ei ndikogi mayudore ei Muma, kuom adier “chuny” itiyo godo ka iwuoyo kuom ngima ma dhano ni godo. Ibiro yudo kuonde moko ma oti gi “chuny” kamano e ndiko kaka 1 Ruodhi 17:17-23; Zaburi 121:7; Mariko 3:4; Luka 12:20; Jakobo 1:21; 1 Petro 2:11, 25.
Ka ing’iyo Wach Nyasaye e yo matut, ibiro neno ni onge ka ma Muma tiyo gi “chuny” ka owuoyo kuom “ngima ma ok nyal kethi” kata “ma nyaka chieng.” Kar mano, Ndiko wacho ni chuny inyalo kethi, tiende ni chuny en gima tho.—Ezekiel 18:4, 20.
“ROHO” EN ANG’O?
We mondo wane ane yo ma Muma tiyo godo gi wach miluongo ni “roho.” Jomoko paro ni “roho” en nying machielo miluongogo “chuny.” Kata kamano, wachno ok en adier. Muma wacho maler ni “roho” kod “chuny” gin gik moko ariyo mopogore. Gipogore e yo mane?
Jondiko mag Muma ne otiyo gi ru′ach e dho-Hibrania, kod pneu′ma e dho-Grik kane gindiko e wi “roho.” Ndiko wuon nyiso tiend wechegi. Kuom ranyisi, Zaburi 104:29 wacho ni: “Igolo [Jehova] muchgi [ru′ach], mi githo, kendo gidok e buch lowo margi.” Kendo Jakobo 2:26 bende wacho ni “ringruok maonge muya [pneu′ma] otho.” (Bible in Luo 1976) Ndikogo nyiso ni, “roho [ru′ach]” en gino mamiyo del bedo gi ngima. Ka onge roho, del en del motho. Kuom mano, ei Muma ru′ach ok lok mana ni roho kende, to iloke bende ni “much ngima.” Kuom ranyisi, kaluwore gi Ataro mar pi e kinde mag Noa, Nyasaye ne owacho kama: “Akelo ataro mar pige kuom piny mondo oketh ringruok duto ma ni e bwo polo, ma much ngima [ru′ach] ni e igi.” (Chakruok 6:17; 7:15, 22) Kuom mano, “roho” en teko ma ok ne (teko mar ngima) mamiyo chwech duto mangima, bedo gi ngima.
Chuny kod roho, ok gin gimoro achiel. Mana kaka redio tiyo gi sitima, e kaka del bende bedo mangima nikech much ngima (roho). Mondo wawinj tiend wachni maber, par ane redio ma tiyo gi betari. Ka iketo betari e redio machalo kamano, ma iyawo rediono, mach manie betrigo miyo rediono chako tiyo. Ka rediono onge betari, ok obi tiyo. Redio matiyo gi sitima bende ok nyal tiyo ka ok ochwowe e sitima. Kamano bende, roho (much ngima) e teko mamiyo del bedo gi ngima. Kendo mana kaka sitima, roho (much ngima) ok nyal winjo, kata paro gimoro. En mana teko to ok en gima nigi kido mar dhano. Kata kamano, ka onge much ngima (roho), jandik Zaburi ne owacho ni del ‘tho, kendo dok e buch lowo margi.’
Eklesiastes 12:7 wacho kama kuom tho mar dhano: “Ringrewa biro dok e lowo, kendo muya mar ngima biro dok ir Nyasaye mane omiyowago.” (Bible in Luo 1976) Ka much ngima (roho), owuok, del tho to dok ka ma ne ogole, tiende ni, e lowo. Kamano bende, much ngima dok ka ma ne oaye, tiende ni, ir Nyasaye. (Ayub 34:14, 15; Zaburi 36:9) Mani ok onyiso ni much ngima dhi nyaka e polo. Kar mano, tiend wachno en ni, ka ng’ato otho, geno moro amora mar bedo mangima kinde mabiro kendo, owe e lwet Jehova Nyasaye. Matiende ni, ngimane ni e lwet Nyasaye. Inyalo dwok ni ng’ato much ngima (roho) mana gi teko moa kuom Nyasaye, mondo obed mangima kendo.
Ng’eyo ni ma e gima Nyasaye biro timo ni jogo duto ma yueyo e “liete,” en wach ma hoyo chuny ahinya! (Johana 5:28, 29) E kinde mag chier, Jehova biro chweyo del manyien ni ng’ato manindo e tho, kendo obiro miyo dend ng’atno ngima ka oketo much ngima (roho) kuome. To mano kaka kindeno nobed kinde mag mor miwuoro!
Ka diher medo puonjori e wi “chuny” kod “roho” kaka oti kodgi ei Muma, ibiro yudo weche manyalo konyi ahinya e brosua miluongo ni What Happens to Us When We Die? kod ite mag 375-384 e buk miluongo ni Reasoning From the Scriptures. Buge ariyogo ogo gi Joneno mag Jehova.


text:
Be Ijawacho ni “Ee” To Bang’e Ilokori ni “Ooyo”?
Par ane wachni: Jaduong’ kanyakla ma en jakanyo mar Komiti Matudore gi Osiptande, osechano mar lendo gi owadwa moro ma rawera Jumapil okinyi. Kata kamano, apoya nono owadwa moro ma chiege oyudo aksident goyone jaduong’no simo konyise ni jaodeno oseringgo e osiptal. Okwayo jaduong’no mondo okonye yudo laktar mabiro yie thiedhe maok omede remo. Koro jaduong’no ketho chenro ma osetimo gi raweracha mondo odhi okonygi.
Par ane wach machieloni bende: Owadwa moro gi jaode nogwelo nyaminwa moro ma nigi nyithindo ariyo mondo obi olimgi chieng’ moro godhiambo. Sama nyaminwano nonyiso nyithindego wachno, ne gimor miwuoro. Giserito limbeno gi siso ahinya. Kata kamano, kodong’ ndalo achiel, owadwa gi jaodecha nyiso nyaminwano ni wach moro oyudogi apoya machunogi ni nyaka koro giwe wach limbeno. Bang’e nyaminwano nofwenyo gimomiyo limbeno nobare. Nofwenyo ni e odiechieng’ sie ma ne ogwelgieno, ema bende owadwa gi nyaminwano nogwel bende kamachielo ma giyie dhi.
Wan kaka Jokristo onego watim mana kaka wasewacho. Ok onego wabed joma wacho ni, ‘ee’ kae to bang’e wawacho ni ‘ooyo.’ (2 Kor. 1:18) Kata kamano, mana kaka ranyisi ariyo moket malo kae nyiso, chal mar ji opogore. Chopo seche moko manyalo nenore ni nyaka wang’ad chenro moro ma ne wasechano. Kinde moro gima kamano noyudo jaote Paulo.
IJARO PAULO NI OBAGNI
E higa mar 55 E Ndalowa, kane Paulo nie dala mar Efeso e wuodhe mar adek kaka misonari, nochano ng’ado Nam mar Aegea mondo odhi Korintho eka bang’e odhi Makedonia. Ka nodok Jerusalem, nochano limo kanyakla mar Korintho kendo, mondo okaw chiwo maggi oter ne owete man Jerusalem. (1 Kor. 16:3) Mani nenore maler e 2 Jo Korintho 1:15, 16, mawacho niya: “Ka an gi genono, nadwaro biro iru mokwongo, mondo uyudi gueth diriyo; nadwaro limou e wuodha madhigo Makedonia, kendo duogo iru kaa Makedonia, mondo ukowa e yo kadhi Judea.”
Nenore ni Paulo noyudo osenyiso kanyakla mar Korintho e barua ni ne odhi limogi kendo. (1 Kor. 5:9) Kata kamano mapiyo bang’ ndiko baruano, jood Kloe nonyiso Paulo ni ne nitie pogruok gi kwedruok mapek e kanyaklano. (1 Kor. 1:10, 11) Paulo nong’ado mar weyo dhi Korintho kaka nochano e kindeno, kae to ondikonegi barua ma waluongo ni 1 Jo Korintho. Ei baruano, Paulo nochiwo siem kendo norieyogi e yo mamuol. Nonyisogi bende ni koro ne odhi kwongo dhi Makedonia eka bang’e olimgi.—1 Kor. 16:5, 6. *
Nenore ni kane owete ma Korintho oyudo barua mareno, moko kuom “joote madongo” e kanyaklano ne hango ni Paulo ok en ng’at migeno. Kokwedo pach joote ma ne paro ni gidongogo, Paulo nopenjogi niya: ‘To kane adwaro timo kamano, nabagni koso? Koso aloso yorena kaka dhand ringruok, mondo Ee gi Ooyo okikre e parona?’—2 Kor. 1:17; 11:5.
Wanyalo penjore ni, kaluwore gi wechego, be mano nyiso ni jaote Paulo ne en ng’at ma ‘bagni’ adier? Ok en kamano! Wach molok ni ‘bagni’ inyalo tigo kuom ng’at maok nyal gen kata ng’at maok tim kaka osingore. Penjo ma Paulo nopenjo ni “koso aloso yorena kaka dhand ringruok”? nonego okony Jokristo man Korintho ong’e ni kata obedo ni Paulo noloko chenrone, mano ok onyiso ni koro ne en ng’at maok nyal gen.
Paulo nodwoko joma ne jarego kowachonegi kama: “Chutho, kaka Nyasaye en adier, wachwa ok obedonu Ee gi Ooyo.” (2 Kor. 1:18) Ka kuom adier, Paulo noloko chenrone nikech nodewo owete gi nyimine man Korintho. E 2 Jo Korintho 1:23, Paulo wacho ni noloko chenrone ma ok odhi Korintho nikech ‘nokecho’ owete gi nyiminego. Mano en adier nikech nomiyo owete gi nyiminego thuolo mar timo lokruok kapok odhi limogi. Kane pod Paulo ni Makedonia, Tito nokelone wach ni barua ma nondiko ne Jo-Korintho nomulo chunygi ahinya ma gitimo lokruok, to mano nomiyo Paulo obedo mamor.—2 Kor. 6:11; 7:5-7.
YESU E “AMINA”
Kane joote ma ne kawore ni ‘gidongo’ owacho ni Paulo ok en ng’at marito singo, nyaka bed ni ne gitemo wacho bende ni Paulo ok en ng’at minyalo gen e tij lendo. Kata kamano Paulo noparo ne Jo-Korinthogo ni noyalonegi wach Yesu Kristo. Nowachonegi kama: “Wuod Nyasaye, Yesu Kristo, ma an gi Silvano gi Timotheo ne wayalo e dieru, ne ok en Ee gi Ooyo: to Ee ni kuom en.” (2 Kor. 1:19) Be dibed ni Yesu ne en ng’at ma ok nyal gen e yo moro amora? Ooyo! E ngimane duto kane otiyo ne Nyasaye e pinyka, Yesu ne wacho adiera kinde duto. (Joh. 14:6; 18:37) Ka weche ma Yesu ne yalo ne gin adier chuth kendo migeno, to Paulo bende ne yalo mana wechego, mano nyiso ni Paulo bende ne en ng’at migeno.
Jehova en ‘Nyasach adiera.’ (Zab. 31:5) Mano en adier kaluwore gi weche ma Paulo nodhi nyime wacho niya: “E singruok duto mag Nyasaye, Ee ni kuom Kristo.” Nikech Yesu nomakore gi Nyasaye chuth kane en e pinyka, wabedo gadier ni singo duto mag Jehova gin migeno. Paulo medo wacho kama: “E momiyo kuom [Yesu] bende wawacho Amina ni Nyasaye nikech duong’ mare.” (2 Kor. 1:20) Wacho ni Yesu e “Amina” tiende en ang’o? Tiende en ni kokalo kuom Yesu, singo duto mag Nyasaye biro chopo kare.
Mana kaka Jehova gi Yesu jowacho adiera kinde duto, Paulo bende ne jatimo kaka owacho. (2 Kor. 1:19) Ne en ng’at migeno maok bagni e wach “kaka dhand ringruok.” (2 Kor. 1:17) Kar mano, ‘nowuotho kuom roho.’ (Gal. 5:16) E gik moko duto ma notimo, nonyiso ni nodewo ahinya owete gi nyimine. Ee mare kinde duto nosiko mana Ee!
BE EE MARI SIKO MANA EE?
Ndalowagi, yot mondo joma ok luw chike Muma, osingre ni gibiro timo gimoro to bang’e giketh singono kapo ni wach moro matin oriwore e nyimgi kata ka gimoro machielo maber oneno. E weche mag ohala kinde mang’eny “ee” ok sikga ka en “ee,” kata obedo ni winjruok ma ne otim ne ondik piny ma ji oketoe sei. Ji mathoth bende tinde ok ne kend kaka singruok ma ne otim e kind ji ariyo kendo monego osiki. Kar mano, kwan mar joma ketho kend medore e okang’ mamalo miwuoro, to mano nyiso ni ji neno kend kaka gima inyalo keth sa asaya ka ng’ato ohero.—2 Tim. 3:1, 2.
To nade in? Be Ee mari en Ee? En adier ni mana kaka osenyis e chak sulani, seche moko nyalo chuno ni iketh chenro moro, ok ni nikech in ng’at ma bagni, to nikech chal moro maok inyal geng’o oyudi. Kata kamano, kaka Jakristo, kapo ni isingori timo gimoro, onego itim duto minyalo mondo ichop singono. (Zab. 15:4; Math. 5:37) Kitimo kamano, to ibiro bedo ng’at migeno, ng’at ma timo kaka osewacho, kendo ng’at mawacho adier kinde duto. (Efe. 4:15, 25; Jak. 5:12) Sama ji osefwenyo ni in ng’at minyalo gen wechene, ginyalo chikoni itgi sama iteronegi wach Pinyruodh Nyasaye. Omiyo, weuru watimuru duto mwanyalo mondo Ee marwa osik mana Ee!
^ par. 7 Mana kaka nowacho, mapiyo bang’ ndiko barua mar 1 Jo Korintho, adier, Paulo nong’ado Troa kodhi Makedonia kama nondikoe barua mar 2 Jo Korintho. (2 Kor. 2:12; 7:5) Bang’ kanyo eka nolimo Korintho.


text:
SULA MAR 14
Kaka Inyalo Miyo Ngima mar Joodi Obed Mamor
Dichwo maber en dichwo machalo nade?
Dhako maber en dhako machalo nade?
Janyuol maber en janyuol machalo nade?
Ang’o ma nyithindo nyalo timo mondo mor obedi ei ot?
JEHOVA NYASAYE dwaro mondo ngima mar joodi obed mamor. Muma ma en Wach Nyasaye, nyiso yore duto ma Nyasaye ochiwo mondo ng’ato ka ng’ato manie ot ong’e gima onego otim. Seche ma jogo duto modak ei ot timo kaka wach Nyasaye dwaro, ngima mar joot bedo maber ahinya. Yesu ne owacho niya: “Gin jo moguedhi ma winjo Wach Nyasaye, kendo mako.”—Luka 11:28.
2 Wayudo mor e ngima mar joot mana ka wang’eyo ni Jehova, ma Yesu ne oluongo ni “Wuonwa,” ema ne ochako ngima mar joot. (Mathayo 6:9) Ngima duto mag joot manie piny nitie mana nikech Wuonwa manie polo—to adier ong’eyo gima nyalo miyo joot obed mamor. (Jo Efeso 3:14, 15) Kuom mano, ang’o ma Muma puonjo ma ng’ato ka ng’ato onego tim ei ot?
KAKA NYASAYE NE OCHAKO NGIMA MAR JOOT
3 Jehova ne ochweyo dhano mokwongo Adam gi Hawa, ma oketogi kanyachiel mondo gichak dak kaka dhako gi dichwo. Ne oketogi e paradis majaber e piny kae mondo obed dalagi—puodho mar Eden—kendo ne onyisogi mondo ginyuol nyithindo. Jehova nowacho niya: “Nyuoluru, kendo medreuru, upong’ piny.” (Chakruok 1:26-28; 2:18, 21-24) Mani ok en mana sigana miparo, nikech Yesu ne onyiso ni weche manie bug Chakruok manyiso kaka ngima mar joot ne ochakore, gin weche madier. (Mathayo 19:4, 5) Kata obedo ni wayudo chandruok mang’eny, kendo ni ngima sani ok en kaka Nyasaye ne dwaro mondo obed, we wane gima omiyo joot nyalo bedo mamor.
4 Ng’ato ka ng’ato modak ei ot, nyalo konyo e miyo ngima mar joot obed mamor ka ginyiso hera kaka Nyasaye nyiso. (Jo Efeso 5:1, 2) Kata kamano, ere kaka wanyalo luwo yo ma Nyasaye nyisogo hera ka ok wanyal nene? Wanyalo puonjore e wi yo ma Jehova timogo gik moko nikech ne ooro Wuode makayo e piny koa e polo. (Johana 1:14, 18) Kane en e piny, Yesu Kristo ma Wuod Nyasaye ne oluwo kit Wuon mare manie polo e yo maber ahinya. Kuom mano, neno, kendo winjo gik ma ne Yesu wacho, ne chalo mana gi bedo kaachiel, kendo winjo Jehova. (Johana 14:9) Omiyo, ka wapuonjore e wi hera ma Yesu ne onyiso, ma waluwo ranyisi mare, ng’ato ka ng’ato kuomwa nyalo konyo medo mor e ngimawa mar joot.
RANYISI MABER NE JOMA CHWO
5 Muma wacho ni chwo onego orit mondegi mana kaka Yesu orito jopuonjrene. Par ane puonj ma Muma miyowani: ‘Chwo, heruru mondu, kaka Kristo bende nohero kanisa, mi nochiwore nikech en…E kaka chwo bende onego giher mondgi kaka ringregi giwegi. Ng’a mohero chiege, oherore owuon. Onge ng’ato ma sin gi ringre owuon ngang’; to opidhe kendo orite kaka Kristo bende rito kanisa.’—Jo Efeso 5:23, 25-29.
6 Hera ma Yesu nigo kuom kanyakla mar jopuonjre, en ranyisi maber ahinya ni joma chwo. Yesu, “noherogi nyaka giko,” kochiwo ngimane nikech gin, kata obedo ni ne gin joricho. (Johana 13:1; 15:13) Kamano bende, ijiwo joma chwo niya: ‘Heruru mondu, kendo kik ubed mager kodgi.’ (Jo Kolosai 3:19) En ang’o ma biro konyo dichwo mondo oti kod puonjno, to moloyo e seche ma jaode ok tim gik moko e yo makare? Onego ong’e ni en bende o jaketho, kaachiel gi gima onego otim mondo oyud ng’wono koa kuom Nyasaye. En ang’o ma onego otim? Onego onyis ng’wono ne jogo ma timone marach, kendo mano oriwo kata nyiso jaode ng’wono. Chiege bende onego onyis ng’wono machalo kamano. (Mathayo 6:12, 14, 15) Be inyalo neno gimomiyo jomoko wacho ni ngima maber mar joma okendore en riwruok mar ji ariyo ma ong’eyo nyiso ng’wono?
7 Chwo bende onego one ni kinde duto Yesu ne paro chal mar jopuonjrene. Ne ong’eyo gik ma jopuonjre ne oremie kaka dhano, kaachiel gi gik ringruok ma ne gichando. Kuom ranyisi, kane giol, ne owachonigi niya: “Biuru ubed kar kendu e thim, uyue matin.” (Mariko 6:30-32) Chwo onego opar mondegi bende e yo machalo kamano. Muma luongogi ni “chuech mang’aw,” kendo Muma chiko chwo mondo omigi “duong’.” Nikech ang’o? Nikech chwo kaachiel kod mon, biro yudo “mich mar ngima.” (1 Petro 3:7) Joma chwo onego ong’e ni wuotho e yo makare ema miyo Nyasaye bedo mamor gi ng’ato, to ok en nikech ng’ato en ng’ama dichwo kata ng’ama dhako.—Zaburi 101:6.
8 Muma wacho ni dichwo “mohero chiege, oherore owuon.” En kamano nikech dichwo gi dhako ok “gin ji ariyo, to gin ringruok achiel,” mana kaka Yesu ne owacho. (Mathayo 19:6) Kuom mano, ok onego gidonj e timbe mag terruok. (Ngeche 5:15-21; Jo Hibrania 13:4) Ginyalo geng’o timo kamano ka ng’ato ka ng’ato e kindgi ji ariyo, ok ng’i mana dwaro ma kore kende. (1 Jo Korintho 7:3-5) Bende en gima ber ng’eyo ni: ‘Onge ng’ato ma sin gi ringre owuon ngang’; to opidhe kendo orite.’ Dwarore mondo chwo oher mondegi kaka giherore gin giwegi, kendo dwarore mondo ging’e ni gin e bwo Yesu Kristo ma en e wi dichwo.—Jo Efeso 5:29; 1 Jo Korintho 11:3.
9 Jaote Paulo ne owuoyo kuom “hera [“hera mang’won,” NW] mar Kristo Yesu.” (Jo Filipi 1:8) Hera mang’won ma Yesu ne nigo ne en gima hoyo chuny, kendo mine ma ne gin jolupne, ne winjo maber bedo machiegni kode. (Johana 20:1, 11-13, 16) Kuom mano, mon gombo ni mondo onyisgi hera mang’won koa kuom chwogi.
RANYISI MA OKET NE MON
10 Ngima mar joot en riwruok, to mondo odhi maber dwarore ng’at manyalo taye. Kata mana Yesu nikod Ng’at ma obolorene kaka Wiye. “Wi Kristo en Nyasaye,” mana kaka “wi dhako en dichwo.” (1 Jo Korintho 11:3) Kaka Yesu bolore e nyim Nyasaye en ranyisi maber, nikech waduto wan gi ng’at ma onego wabolorene.
11 To nikech dhano duto orem, seche moko chwo nyalo both ma ok girit joodgi e yo mowinjore. Kuom mano, dhako onego otim ang’o? Ok onego ocha gima chwore timo kata temo mondo obed e wi chwore. Ber ka dhako ong’eyo ni, chuny modimbore, kendo mokuwe, e gima ber moloyo e nyim Nyasaye. (1 Petro 3:4) Ka onyiso kido machalo kamano, obiro yudo ka yot mondo obed e bwo chik chwore kata e kinde ma weche bedo matek. E wi mano, Muma wacho ni: “Dhako omi chwore duong’ [“luor matut,” NW].” (Jo Efeso 5:33) Kata kamano, nade ka dichwo ok oyie bedo e bwo Kristo? Muma jiwo mon niya: ‘Kamano, un mon, winjuru chwou uwegi, mondo ka jo moko kuomgi ok oyie winjo Wach, to oresgi gi tim mag mondgi, ma ok wachnigi wach, ka girango ngimau maler kuluoro Nyasaye.’—1 Petro 3:1, 2.
12 Kata ka chwore en ng’ama oyie, kata ma ok oyie, ok onyiso ni dhako onge gi luor seche ma ochiwo paro mopogore gi mar chwore e yo maber. Pach dhako nyalo bedo makare, kendo ji duto ei ot nyalo yudo kony ka chwore owinjo gima owacho. Kata obedo ni Ibrahim ne ok oyie gi gima Sara ne wacho, kane Sara ochiwo paro maber kuom gima ne chandogi ei ot, Nyasaye ne onyiso Ibrahim niya: “Iwinj dwonde.” (Chakruok 21:9-12) En adier ni ka dichwo ong’ado paro mogik ma ok keth chike Nyasaye, chiege nyiso ni omiye luor ka oriwe lwedo e gima otimono.—Tich Joote 5:29; Jo Efeso 5:24.
13 Dhako nyalo rito joode e yore mopogore opogore seche ma otimo tijene kaka min ot. Kuom ranyisi, Muma wacho ni mon ma okendi onego “oher chwogi, gi nyithindgi, gibed moritore, maler, girit pacho, gibed mang’won, ka giwinjo chwogi.” (Tito 2:4, 5) Dhako ma min nyithindo matimo tijene e yo machalo kamano, joode biro nyise hera, koda luor. (Ngeche 31:10, 28) To nikech kend en riwruok mar ji ariyo manyalo ketho, nitie gik moko e kindgi manyalo miyo dak obed matek, kendo mani nyalo miyo gidag mopogore, kata ketho kendruok margi chuth. Muma nyiso ni nitie gik manyalo kelo pogruok mar dak e kind joma okendore. To kata kamano, timo mano ok en gima onego okaw ka tugo, nikech Muma wacho kama: “Dhako kik owe chwore;…kendo dichwo kik owe chiege.” (1 Jo Korintho 7:10, 11) Kaluwore gi Muma, dichwo kata dhako ka odonjo e terruok, mano kende ema nyalo chiwo thuolo mar ketho kend chuth.—Mathayo 19:9.
RANYISI MAKARE CHUTH NE JONYUOL
14 Yesu ne oketo ranyisi maber ahinya ne jonyuol kaluwore gi kaka ne otimo ne nyithindo. Kane jomoko temo geng’o nyithindo mondo kik gibi machiegni gi Yesu, ne okonigi niya: “Yieuru ni nyithindo matindo gibi ira, kik utamgi.” Muma wacho ni bang’ mano “noting’ogi e bade, moguedhogi, koketo luetene kuomgi.” (Mariko 10:13-16) Ka Yesu ne okawo thuolo mar bedo gi nyithindo, donge en gima ber ka in bende ikawo thuolo mar bedo gi nyithindi? Nyithindo dwaro thuolo mari, ok mana seche matin, to thuolo malach ma ibedogo kaachiel kodgi. Thuolo machuok kende ok oromo. Dwarore mondo iyud thuolo mar puonjogi nikech mano e gima Jehova nyiso jonyuol mondo otim.—Rapar mar Chik 6:4-9.
15 Kaka timbe ji medo bedo maricho e piny, nyithindo dwaro jonyuol mabiro ritogi kuom joma dwaro hinyogi, kaka joma nindo kod nyithindo gi thuon. Par ane kaka Yesu ne orito jolupne ma ne oluongo ni “nyithindwa.” Kane omake, kendo ne idhi nege, ne ong’ado rieko mondo jolupne oyud yo ma gitony godo. (Johana 13:33; 18:7-9) Kaka janyuol, dwarore mondo ibed motang’ ni yore ma Jachien tiyogo ka odwaro hinyo nyithindi. Dwarore mondo ipuonjgi motelo, ka gimoro pok otimorenegi.* (1 Petro 5:8) Magi e kinde ma ngimagi ok yot e wach Nyasaye, kendo gin kinde ma yot mondo gidonj e timbe mamono.
16 E otieno mogik ka Yesu ne podi ok otho, jopuonjrene ne dwokore matek ka gidwaro ng’eyo ni ng’ano e kindgi ma ne duong’. Kar mondo obed makwiny kodgi, Yesu ne omedo nyisogi hera ka opuonjogi, kendo ka oketonigi ranyisi. (Luka 22:24-27; Johana 13:3-8) Ka in janyuol, be inyalo neno yo minyalo luwogo ranyisi mar Yesu e rieyo nyithindi? En adier ni nyithindo onego orie kata miyo kum, to kata kamano, onego otim kamano e okang’ moromo to ok gi mirima. Ok ber wuoyo ma ok iparo ka be iwacho weche “machwowo chuny ji kaka gi ligangla.” (Yeremia 30:11; Ngeche 12:18) Kum onego ochiw e yo ma nyathi bende bang’e nyalo neno ni kum ma omiye, en kum ma owinjore.—Jo Efeso 6:4; Jo Hibrania 12:9-11.
RANYISI MABER NE NYITHINDO
17 Be nitie gima nyithindo nyalo puonjore e ngima Yesu? Ee ginyalo! Yo ma Yesu ne odak godo, ne ochiwo ranyisi kaka nyithindo onego owinj jonyuolgi. Ne owacho niya: “Awacho wechegi mana kaka Wuoro nopuonja.” Kendo ne omedo wacho ni, “An atimo malong’one ndalo duto.” (Johana 8:28, 29) Yesu ne winjo wach Wuon mare manie polo, kendo Muma nyiso nyithindo mondo owinj jonyuolgi. (Jo Efeso 6:1-3) Kata obedo ni Yesu ne onyuol ka en nyathi ma onge richo, ne owinjo wach jonyuolne Josef gi Mariam ma ne gin dhano manyalo timo richo. Timo mano nyaka bed ni ne okelo mor ne jogo duto ma ne ni e odgi!—Luka 2:4, 5, 51, 52.
18 Be nyithindo nyalo neno yore ma ginyalo medo bedogo kaka Yesu, mondo gimor jonyuolgi? En adier ni seche moko nyithindo nyalo paro ni winjo jonyuolgi en gima tek. Kata kamano, Nyasaye dwaro mondo nyithindo owinj jonyuolgi. (Ngeche 1:8; 6:20) Kinde duto Yesu ne winjo weche Wuon mare manie polo, kata e kinde ma gik moko ok ne timorene e yo maber. Kinde moro kane en dwach Nyasaye ni mondo Yesu otim gimoro ma ne tek timo, Yesu ne owacho niya: “Wuoro, kiyie, gol kikombeni [gima ne idwaro mondo otim] oa kuoma; to ok gi madwaro, to mana gi midwaro e ma mondo otimre.” Kata kamano, Yesu ne otimo gima Nyasaye ne okwaye mondo otim, nikech ne ofwenyo ni Wuon mare nong’eyo gima ber ma ne onego otim gie sechego. (Luka 22:42) Ka gipuonjore winjo jonyuolgi, nyithindo biro miyo jonyuolgi koda Wuon-gi manie polo obed mamor ahinya.#—Ngeche 23:22-25.
19 Jachien ne otemo Yesu, kendo wanyalo bedo gi adier ni obiro temo nyithindo bende mondo gitim gik ma ok ni kare. (Mathayo 4:1-10) Satan Jachien tiyo kod osiepe ma mbese e yo marach, kendo geng’o osiepe machalo kamano ok en gima yot. To mano kaka en gima ber ka nyithindo ok mak osiep gi jogo ma timbegi ok beyo! (1 Jo Korintho 15:33) Dina nyar Jakobo ne ohero limo jogo ma ok ne lam Jehova, kendo mano ne okelo chandruok mang’eny. (Chakruok 34:1, 2) Par ane kaka en gima nyalo kelo kuyo e od Jokristo ka ng’ato achiel kuomgi odonjo e chode!—Ngeche 17:21, 25.
CHAKRUOK MAR NGIMA MAKELO MOR E OT
20 Chandruok mag joot yot tieko ka itiyo kod puonj mayudore ei Muma. Kuom adier, tiyo kod puonj mayudore ei Muma e chakruok mar ngima makelo mor ei ot. Kuom mano, in ng’ama dichwo, her chiegi, kendo timne kaka Yesu ne otimo ni kanyakla mare. Dhako, mi chwori luor, kendo luw ranyisi mar dhako ma timbege beyo ma iwuoyo kuome e Ngeche 31:10-31. Jonyuol, puonjuru nyithindu. (Ngeche 22:6) Wuone, rituru uteu e yo maber. (1 Timotheo 3:4, 5; 5:8) To nyithindo winjuru jonyuolu. (Jo Kolosai 3:20) Joma odak ei ot duto gin joma both, kendo ginyalo ketho. Kuom mano, bed ng’at ma bolore ka iyikori kwayo ng’wono ng’ato gi ng’ato.
21 Kuom adier, Muma oting’o puonj kaachiel gi chike mabeyo mawuoyo kuom ngima mar joot. Muma bende puonjowa e wi piny manyien mar Nyasaye kod paradis ma nobed e piny ka, ma biro pong’ gi oganda ma lamo Jehova gi mor. (Fweny 21:3, 4) Mano kaka ngima maber ritowa e kinde mabiro! To kata sani, wanyalo yudo mor e ngima mar joot ka watiyo gi puonj mag Nyasaye mayudore ei Wachne ma en Muma.
GIMA MUMA PUONJO
- Chwo onego oher mondegi kaka gihero ringregi giwegi —Jo Efeso 5:25-29.
- Mon onego oher joodgi, kendo miyo chwogi luor.—Tito 2:4, 5.
- Jonyuol onego oher, opuonj, kendo orit nyithindgi.—Rapar mar Chik 6:4-9.
- Nyithindo onego owinj jonyuolgi. —Jo Efeso 6:1-3.
* Kony kuom rito nyithindo, yudore e sula mar 32 e buk miluongo ni Learn From the Great Teacher, ma ogo gi Joneno mag Jehova.
# En gima kare mondo nyathi otamre winjo wach janyuol mana ka janyuol dwaro ni mondo nyathi oketh chik Nyasaye.—Tich Joote 5:29.
Penjo mag Puonjruok
1. Ngima maber makelo mor ei ot chakore nade?
2. Mor mar joot chakore nade?
3. Muma wacho ni ngima mar joot ne ochakore nade, to wang’eyo nade ni gima Muma wacho en adier?
4. (a) Ng’ato ka ng’ato modak ei ot nyalo konyo nade medo mor e ngima mar joodgi? (b) Ang’o momiyo puonjruok kuom ngima Yesu en gima konyo ahinya e kelo mor e ngima mar joot?
5, 6. (a) Hera ma Yesu nyiso kanyakla en ranyisi maber ni joma chwo e yo mane? (b) Ang’o ma onego ng’ato otim mondo owene richone?
7. Yesu ne orito jopuonjre mage e yo mane, to mano chiwo ranyisi mane ne joma chwo?
8. (a) Dichwo “mohero chiege, oherore owuon” e yo mane? (b) Dhako gi dichwo gin “ringruok achiel” e yo mane?
9. Jo Filipi 4:8 nyiso ni Yesu ne nigi kido mane, to joma chwo onego onyis kidoni ne mondegi nikech ang’o?
10. Yesu keto ni mon ranyisi e yo mane?
11. Dhako onego onyis chwore kido mage, to timbene mabeyo nyalo konyo nade?
12. Ang’o momiyo ok en gima rach ka dhako ochiwo pache e yo manyiso ni en gi luor?
13. (a) Tito 2:4, 5 jiwo mon ma okendi mondo otim ang’o? (b) Muma wacho ang’o kuom pogo dak e kind joma okendore kaachiel gi wach ketho kend chuth?
14. Yesu ne otimo ang’o ni nyithindo, to ang’o ma nyithindo dwaro ahinya kuom jonyuol?
15. Jonyuol nyalo timo ang’o mondo girit nyithindgi?
16. Jonyuol nyalo puonjore ang’o kaluwore gi kaka Yesu ne otimo gi ketho mag jootene?
17. Yesu ne oketo ni nyithindo ranyisi mane maber?
18. Ang’o momiyo Yesu ne winjo chik Wuon mare manie polo kinde duto, to gie sani jo mage ma bedo mamor ka nyithindo winjo jonyuolgi?
19. (a) Satan temo nyithindo e yo mane? (b) Timbe maricho ma nyithindo timo nyalo miyo jonyuolgi owinj nade?
20. Mondo wabed mamor e ngimawa mar joot, en ang’o madwarore ni mondo ng’ato ka ng’ato otim?
21. En ngima mane maber ma wageno e kinde mabiro, to wanyalo yudo mor nade e ngima mar joot?


text:
WACH MADUONG’ MA GASET WUOYOE | BE THO E GIKO DHANO?
Lit ma Tho Kelo
Ji mang’eny ok ohero wuoyo e wi wach tho. Kendo gitemo baro mabor ne mbaka moro amora e wi tho. Gima lit en ni nyaka chieng’ moro tho mul ngimawa e yo moro. To kuom adier, tho en gima lit.
Onge ikruok moro ma wanyalo timo motelo ne lit mwabedogo ka janyuolwa, jaodwa, kata nyathiwa otho. Masira moro nyalo muomore kuomwa apoya kendo nyalo bedoe kuom kinde malach. Bed ni tho obiro e yo mane, okelo kuyo kendo ok wanyal umo lit ma tho kelo.
Ng’at moro miluongo ni Antonio, ma ne wuon-gi otho e masira mar ndara nowacho kama: “Ka ng’ati otho chalo ka gima ng’ato oloro odi kae to odhi gi ofungu. Onge kaka inyalo donjo e odno kata dichiel. Gik ma yande in go koro ok nyal konyi e yo moro amora. Onge gima inyalo timo, nyaka iyie gi lokruok ma koro intiere kata lit manade.”
Miyo moro miluongo ni Dorothy, ma ne chwore otho moweye ka en gi higni 47, nong’ado mar manyo dwoko mag penjo moko ma ne obedogo. Nikech nopuonjo nyithindo e kanisa, nong’eyo ni tho ok e giko dhano. Kata kamano, ok ne en gadier e wi gima yudo dhano bang’ tho. Nopenjo japuonjgi mar dind Jo-Anglikan niya: “Ang’o ma timore ka ng’ato otho?” Noduoke niya: “Mano wach ma onge ng’ama ding’e. We warit arita, wanane.”
Be onego wan be ‘warit arita mondo wabi wane’? Be nitie yo moro amora ma wanyalo ng’eyogo kabe tho e giko dhano?


text:
2
Pol be tis aposel subu as yaun
1 Gavang love Sonda bamo 14 gile gikwai kob ayeu gagas Taitus menggivin eilu Banabas be eitol anumul ale Jerusalem vukuri. 2 Ayeu gareu gale Jerusalem vukuri ve gisov Pomate ges luev etok ru gitangi ayeu ve nale be naro amolmol bambamo ebe emb Pomate ane amolmol-gen dabin ok sut bwaya-gege be nanei mateu ebe ganei gitangi amolmol ebe nangge Juda ite ok lavo nitangi eisir. Ve velob eisir indi awangg kulkul ebe warik galgum ok be tis kulkul ete galkik ayeu galgum nik weik gen sin-ge. Be invarkei awangg luev avwut be atob awangg kulkul etok niaing ate. 3 Be awangg nune Taitus nok, ei Juda ti ite, ei amol Grik ane ti bemem eisir bambamo ebe iute awangg yaun ok inei atob inaure ei utle ulis weik ebe eisir Juda ilgum ok bwaya. 4 Bemem amolmol subu ebe iyo inei Pomate ane amolmol eisir ok, ete tas gitung walang ano ve gen etok ane. Be eisir nok ete inme imbweg isov ameimei kasa aplo bwaya-gege ve indi, inei namnambed be amei avang mul ve Juda as luev ite bemem amei ambweg vie avin Kilisi Yisu? Bemem Juda as luev etok geb amei dabin ite ma. Be eisir nok ete ilgum ve inei inaure Taitus utle ulis veik inarwel amei ande ansov Juda as luev ete ve inaure utlas ulis ok aplo vukuri. 5 Bemem amei aute eisir as yaun ete inei ve inaure Taitus utle ulis ok ite molge. Ve amei tang amei givin ve anei yem un-gas mateu ane ano ta niengk aplongg aim painge ge, be tis luev ebe ve tanambweg matawand ane ok nilek niengk nivin yem. 6 Bemem ayeu gali eisir ebe amolmol ili eisir weik bambamo ebe emb mateu dabin ok, as dabas gwet bamo molge gitlek ayeu ite. Be gen etok geb bunam ve ayeu ite, ma yapin. Ve Pomate gili amolmol be gitpweng are giengk utlas ulis ge ite. Be eisir nok kakie be inei yaun vaku ti gitangi ayeu ebe ve nalgum ok ite. 7 Ve eisir itpweng are gikwai inei Pomate geb kulkul etok gitangi ayeu ve nambul ane mateu nitangi amolmol ebe nangge Juda ite ok. 8 Be Pomate ei ate giro ayeu ta be meng-gahlang ve aposel ti be gab kulkul ve ganei mateu gitangi amolmol ebe nangge Juda ite ok, weik ete ei giro Pita ta be meng-gihlang ve aposel be geb kulkul ve ginei mateu gitangi amolmol Juda ane ok. 9 Be Jems gabu Pita be Jon, sotol etok ebe amolmol ili sotol weik bambamo ebe emb mateu dabin ok, sotol ili kulkul vie ebe Pomate geb gitangi ayeu ok be sotol tas givin awangg kulkul etok. Beti sotol isavi eilu Banabas baingg amei. Be eitol tepwe anei yaun gisov dongke ve atob eilu Banabas ande anemb kulkul nangge amolmol ebe nangge Juda ite ok, be sotol atob inde inemb kulkul nangge Juda. 10 Be amolmol tepwengge itpweng kulkul ete ayeu galgum ok are gikwai ve etok awangg kulkul roro. Beti bambamo ebe emb mateu dabin ok gitangi ebe ve inei yaun subu nitangi ayeu nivin ok ite, bemem eisir as yaun dongke ebe emb gitangi ayeu ok eteik, eitit tanemb amolmol ebe gen ma ve is ok dabin vie-ngge. Be gen dongke etok ebe ayeu tangg givin ve nalgum ok.
Pol gigo Pita nangge Antiok
11 Bemem givin ebe Pita gibielk ve ayeu nangge Antiok ok, ayue gago ei nangge amolmol tepwengge nas ve ei gilgum gen gitlek molge. 12 Ve givin ebe amolmol ebe Jems gihlin eisir ok imbielk ve Pita ite nangge ok, be ei gen ben givin amolmol bui ane subu ebe nangge Juda ite ok. Bemem givin ebe eisir etok imbielk ok, be Pita ande gipelk anongge ve Kilisi ane amolmol ebe ivang mul ve Juda as luev ok velob eisir nok tas nitung inei ei ande giparkar Juda as luev gikwai, beti ei gipelk be gen ben givin amolmol ebe nangge Juda ite ok vukuri ite. 13 Be amolmol bui ane subu nangge Juda ok ivang mul ve luev bingkasop ane etok ivin Pita weik etok ge. Be eisir ilgum love irwel Banabas gile gisov eisir as luev bingkasop ane etok aplo givin. 14 Bemem ayeu gali eisir as luev etok gitangi Pomate ane mateu ite, beti ayeu gago Pita giengk amolmol tepwengge nas be ganei; Pita, Mie amol Juda ane ti bemem as mate subu mie gulgum imate weik amolmol ebe nangge Juda ite ok. Bemem mie gitangi ebe ve nulgum amolmol ebe nangge Juda ite ok be meinahlang weik amolmol ebe nangge Juda ok ite gitangi ite molge.
Amolmol Juda ane be tis eisir ebe nangge Juda ite ok aplos givin Pomate, beti Pomate geb eisir ru
15 Bingano, eitit metahlang nangge Juda, Be eitit metahlang nangge amolmol ebe nangge Juda ite ok ebe eitit tali eisir weik amolmol tiate ane ok ite. 16 Bemem eitit tatpweng are gikwai ve Pomate gili amolmol vie gisov ebe aplos givin Yisu Kilisi ok, be gisov ebe ilgum Mose ane yaun ano gile ok ite. Be eitit weik etok ge, eitit aplond givin Yisu Kilisi beti Pomate gital eitit ginei amolmol vie ane. Be Ei gital eitit ginei amolmol vie ane gisov ebe talgum Mose ane yaun ano gile ok ite, ma. Ve Pomate gili amolmol vie gisov ebe ilgum Mose ane yaun ano gile ok ge ite. 17 Bemem ginei eitit aplond nivin Kilisi be tand nivin ve Pomate nital eitit ninei eitit amolmol vie ane, be bwaya-ge kob atob tanatpweng are ve eitit amolmol tiate ane weik eisir ebe nangge Juda ite ok, ebe eitit tali eisir weik amolmol tiate ane ok. Okob atob eitit tanei ret? Tanei amolmol tiate ane as amol kulkul ane ete Kilisi ok me? Ma yapin. 18 Ginei eitit tandumul tande tanvang mul ve Juda as luev ebe warik Mose geb ok, ebe warik tavkir dumand gitangi ok vukuri, atob eitit tanatpweng are tanei eitit amolmol tiate ane. 19 Be ayeu gatpweng are gikwai ve ayeu gitangi nambweg matawangg navin Pomate ve Mose ane yaun ane ite. Ve Mose ane yaun etok weik gen ebe ve nes awangg luev tiate ebe galgum ok ru nitangi ayeu ate ok, be etok weik ebe ges ayeu vunu ok. Bemem tanambweg matawand tanvin Pomate gisov ebe aplond givin Yisu Kilisi ane ok ge. 20 Givin ebe es Kilisi vunu gireu ei givsangin ok, be givin etok es ayeu vunu weik etok ge gavin ei. Be galkik etenik ayeu gabweg matawangg ve ayeu ate angg gwangne ane ite, bemem Kilisi ei gibweg matawe nangge ayeu aplongg. Be galkik ayeu gabweg matawangg gisov ayeu aplongg givin Pomate Natu ebe tangg givin eitit be geb ate giwel eitit be gimat vunu ok. 21 Be ayeu gaitin Pomate ane ta givin ite, ve ginei Juda as luev etok vie be gitangi ebe ve Pomate nili amolmol vie ok, okob atob Kilisi nimat vunu sin-gege.


text:
Gin Jomage Matimo Dwaro mar Jehova e Kindegi?
Joneno mag Jehova yudore e piny ngima kendo giwuok e kit ogendni duto. En ang’o makelo ji mopogore opogore kamano kanyachiel?
Dwaro mar Nyasaye en Ang’o?
Nyasaye dwaro ni ji duto e piny mangima ong’e dwache. Dwarono en ang’o, to gin jomage ma puonjo ji dwacheno?
Joneno mag Jehova Gin Jomage?
Gin Joneno mag Jehova adi ming’eyo? En ang’o sie ming’eyo kuomwa?
Ang’o Momiyo Iluongowa ni Joneno mag Jehova?
Ne ane gik moko adek ma nomiyo wakawo nyingni.
Ere Kaka ne Ochak Ofweny Kendo Adiera mag Muma?
Wanyalo bedo gadier nade ni e kindewagi, wang’eyo e yo makare gima Muma puonjo?
Ang’o Momiyo ne Wagoyo Muma mar Tafsiri ya Ulimwengu Mpya?
Ang’o ma miyo Mumani en loko makende mopogore gi loko mamoko?
Ang’o Mibiro Neno e Chokruogewa mag Jokristo?
Waromo mondo wapuonjre Ndiko kendo mondo wajiwre. Ibiro rwaki gi mor ahinya!
Tudruok Kanyachiel gi Jokristo Wetewa Konyowa e Yore Mage?
Wach Nyasaye jiwo tudruok e kinde Jokristo. Ne kaka tudruok ma kama nyalo konyi.
Ang’o Mipuonjo e Chokruogewa?
Be isepenjorie ni ang’o ma timore e chokruogewa? Wan gadier ni rang’iny mamalo mipuonjogo Muma sa chokruogewa biro mori ahinya.
Ang’o Momiyo Warwakore Maber Sama Wadhi e Chokruogewa?
Be Nyasaye dewo yo ma warwakorego? Ne ane puonj mag Muma machiko rwakruokwa kod bidhruokwa.
Ere Kaka Wanyalo Timo Ikruok e Yo Maber Moloyo ne Chokruogewa?
Timo ikruok chon ne chokruogewa biro miyo weche odonjni moloyo.
Lamo mar Joot en Ang’o?
Ne ane kaka chenroni nyalo konyi sudo machiegni gi Nyasaye kendo tego winjruok manie kind joot.
Ang’o Momiyo Wadhi e Chokruoge Madongo?
Higa ka higa, waromo didek e higa ne chenro ma kende. Inyalo yudo ber mage kuom dhi e romogo?
Tijwa mar Lando Wach Pinyruoth Ochan e Yo Mane?
Waluwo ranyisi ma Yesu noketo kinde ma ne en e pinyka. Moko kuom yore mag lando wach maber gin mage?
Japainia En Ng’at Matimo Ang’o?
Joneno moko tiyo gi seche 30, 50, kata mokalo mano e tij lendo dwe ka dwe. En ang’o ma jiwogi?
Bedo Jamisonari Tiende en Ang’o?
Ang’o madwarore kuom jamisonari? En tiegruok mane makende mimiyo Jamisonari?
Jodong-Kanyakla Konyo Kanyakla e Yo Mane?
Jodongo gin joma olony e wach Nyasaye moket mondo ota kendo okwa kanyakla. Gikonyo kanyakla e yo mane?
Jokony–Tich Konyo e Migepe Mage?
Jokony-tich konyo tije moko e kanyakla mondo mondo gik moko otimre e yo maber kendo mochanore. Ne ane kaka tich ma gitimo konyo jogo duto mobiro e chokruok.
Jorit Malworo Konyowa Nade?
Ang’o momiyo jorit-malworo limo kanyakla mopogore opogore? Ere kaka limbegi nyalo konyi?
Ere Kaka Wanyalo Konyo Owetewa Moyudo Masira?
Ka masira moro otimore, wakawo okang’ mapiyo mar chano kaka wabiro chiwo kony e yor ringrkuok kod chuny ne owetewa moyudo masira. Watimo kamano nade?
Jatichno Mogen Kendo Mariek en Ng’a?
Yesu ne onyiso jopuonjrene ni ne odhi miyogi jatich ma ne dhi siko ka pidhogi Wach Nyasaye e ndalo mag giko. Jatijno timo kamano e yo mane?
Bura Maduong’ Tiyo Nade e Kindegi?
E kinde Jokristo mokwongo, grup matin mar joote gi jodongo ne tiyo kaka bura maduong’ e lo kanyakla mar Jokristo. To nade e kindewagi?
Bethel en Kama Itimoe Ang’o?
Bethel en kama kende ma itimoe tich moro maduong’. Puonjri ane weche mang’eny e wi joma tiyo e Bethel.
En Tich Mane ma Itimo e Bad Ofis mar Joneno mag Jehova?
Oyie ne welo neno gik matimore e bad ofis moro amora. Warwaki mondo itim limbe ma kamano!
Indiko kendo Iloko Bugewa e Yo Mane?
Wagoyo buge e dhok mokalo 600. Ang’o momiyo waketo kinda ma kamano?
Pesa Masiro Tijwa mar Piny Mangima Wuok Kanye?
Riwruokwa opogore e yore mage gi dinde mamoko kobiro korka weche pesa?
Ang’o Momiyo Igero Ute Romo to Igerogi Nade?
Ne weche momedore e wi kaka utegi konyo kanyaklawa mang’eny.
Wanyalo Timo Ang’o Mondo Wakony Rito Od Romo?
Od Romo maler kendo morit maber kelo pak ne Nyasachwa. Gin chenro mage mosetim mondo orit Od Romo ma idhiye?
Laibrari mar Od Romo Nyalo Konyowa e Yo Mane?
Be diher timo nonro momedore mondo ing’e Muma matut? Dhi e laibrari mar Od Romo!
Gin Weche Mage Mayudore e Websait Marwa?
Inyalo yudo weche momedore e wiwa koda puonj mwaluwo bende inyalo yudo dwoko mag penjo mag Muma ma isebedogo.
Be Ibiro Timo Dwaro mar Nyasaye?
Jehova Nyasaye oheri gadier. Ere kaka inyalo nyiso ni idwaro timo dwaro mar Nyasaye e ngimani mapile?


text:
Chokruogewa mag Kanyakla
Yud weche e wi chokruogewa. Ng’e kama chokruok machiegni kodi nitie.
Watimo Chokruogewa e Yo Mane?
Joneno mag Jehova bedo gi chokruoge mag lemo diriyo e juma. (Jo Hibrania) E chokruoge ma oyaw ne ji duto, wapuonjore gima Muma puonjo kod kaka wanyalo tiyo gi puonjgo e ngimawa.
Kit lemo marwa mange’ny oriwo mbaka moriwo ji duto, mama kaka wuoyo ma jatimore e klas mag skunde. Chokruok chakore gi wer kod lamo.
Ok ochuno ni nyaka ibed achiel kuom Joneno mag Jehova mondo omi ibi e chokruogewa. Warwako ji duto mondo obi. Onge chudo mar yudo kombe. Onge sadaka migolo kata solo.
Rapar mar Tho Yesu
Higa ka higa kuonde mang’eny e piny, wajotimo rapar mar tho Yesu. Watimo kamano nikech Yesu ne ochiko jolupne kama: “
Timuru ma, uparago.” (Luke 22:19) Rapar mabiro luwo nobed Tich Ariyo, Mach 26, 2013. Wagweli mondo ibi ibed kodwa e romo makendeni. Chokruogni, mana kaka chokruogewa mamoko oyaw ne ji duto. Kar bet yudore maonge chudo kendo onge sadaka misolo.
sawo, sap ruoth, rapar, tho mar yesu, jakristo


text:
Somo mar 10
Lamo mar Joot en Ang’o?
Chakre kinde machon, Jehova osedwaro ni joot duto okaw kinde ka gin kanyachiel, ka gitego winjruok margi kode koda winjruok margi kaka joot. (Rapar mar Chik 6:6, 7) Emomiyo Joneno mag Jehova oyango kinde moro e juma ka juma mondo gitim lamo mar joot ka giwuoyo e yo mokuwe e wi wach moro sie mamulo winjruokgi gi Nyasaye. Kata kapo ni idak kendi, mago nyalo bedoni kinde mabeyo ahinya mag bedo kanyachiel gi Nyasaye kitimo puonjruok e wi wach moro miyiero timoe nonro e Muma.
En thuolo mar sudo machiegni gi Jehova. “Suduru ir Nyasaye, to nosud iru.” (Jakobo 4:8) Wanyalo ng’eyo Jehova maber ka wapuonjore kido mage koda gik mosetimo mayudore e Wachne mondiki. Yo mayot mar chako Lamo mar Joot en kawo kinde ka un kanyachiel mondo usom Muma gi dwol, samoro ka uluwo chenro mar somo Muma mitimo juma ka juma e Skul mar Tij Nyasaye. Unyalo pogo kama usomo e kind joot te, kae to uduto unyalo wuoyo kuom weche ma upuonjoru e Ndiko.
En thuolo mar sudo machiegni gi joodwa. Chwo koda mondegi, jonyuol koda nyithindgi, tego winjruok manie kindgi ka gipuonjore Muma kaka joot. Mago onego obed kinde mag mor gi kuwe, kendo odiechieng’ ma joot gombo ahinya ni ochop. Jonyuol nyalo yiero wiye manyalo konyo nyithindgi kaluwore gi hikgi, ginyalo kata tiyo gi sula moko mayudore e Ohinga mar Jarito koda Amkeni! Unyalo wuoyo e wi chandruok moro ma nyithindu kaloe e skul koda kaka ginyalo nyagore gi chandruogno. Unyalo tiegoru wero wende mibiro wer e chokruoge kanyakla, kae to bang’e ka usetimo puonjruok, unyalo chamo gimoro matin.
Kinde makendeni mar Lamo Jehova kaka joot juma ka juma, biro konyo joot oyud mor e wach Nyasaye kendo Nyasaye biro gwedho ahinya kinda ma giketo.—Zaburi 1:1-3.
Ang’o momiyo wayango kinde mar timo lamo mar joot?
Ang’o ma jonyuol nyalo timo mondo kinde puonjruok okel mor ne joot duto?


text:
OHINGA MAR JARITO (GOCHO MAR PUONJRUOK) FEBRUAR 2014
Gasedni lero weche mabeyo manie Zaburi 45. Okonyowa bende mondo wabed mamor gi Jehova Nyasaye kaka Jachiwo marwa, Jarit marwa, kendo Osiepwa.
Pakuru Kristo, Ruoth Momi Duong’!
Weche mabeyo mokor e Zaburi mar 45 puonjowa ang’o e kindegi?
Moruru Nikech Keny mar Nyarombo!
Who is the bride, and how has Christ been preparing her for the wedding? Who will share in rejoicing over the marriage?
Chi Liel ma Zarefath ne Ogwedhi Nikech Yie Mare
Chier mar wuodeno ne en achiel kuom gik madongo e ngimane ma notego yie mare. Gin puonj mage ma wanyalo yudo kuom chi lielno?
Jehova E Jachiwo Kendo Jarit Marwa
Her Jehova Nyasaye kaka Wuonwa manie polo. Non kaka inyalo tego osiep manie kindi gi Nyasaye ma en Jachiwo marwa maduong’ kendo Jarit.
Jehova En Osiepwa Maduong’
Par ane ranyisi mar Ibrahim kod Gideon, ne gin osiepe Jehova Nyasaye. Ang’o monego watim mondo wabed osiepe Jehova?
Penjo Moa Kuom Josombwa
Ang’o ma Jo-Yahudi ne tiyogo mondo okonygi “kiyo“ biro mar Mesia?
‘Ne Ber ma Jehova Nigo’
Ruoth Daudi nokawo mapek chenro mar lamo madier ma Nyasaye noketo. Ere kaka wanyalo bedo mamor gi lamo madier e kindegi?
Osekawo Higini 100 Chakre Los Sinema ma Nogero Yie mar Ji
Ma en higa mar 100 nyaka ne los sinema mar ‘Photo-Drama of Creation,’ mondo okony ji obed gi yie ni Muma en Wach Nyasaye.


text:
Jomotho Jonyalo Chierino?
Inyalo dwoko penji no ni . . .
ey?
be?
kosa, kiŋeyere?
GIMA BAIBUL WACHO
“Ji . . . jobino chierino.”
YEYO NI JOMOTHO JOBINO CHIERINO KONYO WAN NEDI?
Kweyo chuny wan ka dhano mawan otho.
Wakilwor tho tektek.
Miyo wan geno ni odoko waleneno ji mawan ma chango jotho.
IRAŊO WANYALO GENO GIMA BAIBULI WACHO?
Wani g’atoŋa adek:
Were amochweyo gikipiny jye makwo. Baibul wacho ni Jehova a Were ma “miyo ji jye kwo, luya kodi gimoro jye.” (Tim 17:24, 25; Zabul 36:9) Ri ameno, chierino dhano motho kinyal dhyero Were mochweyo gikipiny jye makwo.
Chango Were ochierino jomotho. Baibul luwo kwoŋ ji aboro ma chango jocherino. Jono jobedo nyithindo, jomoti, chwo, kodi mon. Jomegi oido nyaka jotho, to nitye ŋata oido ochowo ndelo aŋwen gipi i kalyel!
—Yohana 11:39-44.
Odoko Were mito swa chierino jomotho. Jehova kimiti ni watho; go lwoŋo tho ni jakwor. (1 Jokorinthya 15:26) Go ‘mito swa’ chierino jomotho nyaka wokwany woko tho kichutho. Go lechierino jomotho odoko jowobedi i piny ka.
—Yobu 14:14, 15.
PAR KWOŊ PENJI ME
Iraŋo wati to watho?
Baibul dwoko penji no i CHAKIROK 3:17-19 kodi JOROMA 5:12.


text:
SULA MAR ARIYO
Muma—Buk Moting’o Wach Nyasaye
Muma opogore gi buge mamoko e yo mane?
Muma nyalo konyi nade chung’ motegno e chandruoge ma in-go?
Ang’o momiyo inyalo keto geno mari e weche mokor ei Muma?
BE INYALO paro kane osiepni mihero omiyi mich maber? Nyaka bed ni ne imor ahinya. Ng’ato ka omiyi mich, mano nyisi kaka oheri, kendo kaka ogeno osiep manie kindu. Nyaka bed ni ne igoyone erokamano kuom mich ma ne omiyino.
2 Muma en mich mowuok kuom Nyasaye, kendo onego wagone erokamano nikech michno. Muma en buk makende ma konyowa fwenyo gik ma dine ok wafwenyo ka watiyo gi yorewa wawegi. Kuom ranyisi, Muma nyisowa kaka ne ochwe sulwe manie polo, kaka ne ochwe piny, koda kaka ne ochwe dichwo gi dhako mokwongo. Muma oting’o puonj ma konyowa chung’ motegno e chandruoge ma wayudo e ngima. Onyiso kaka Nyasaye biro chopo dwaro mare, kendo kaka obiro kelo ngima maber e piny. Ee, Muma en mich maber miwuoro!
3 Muma bende en buk ma morowa nikech ofwenyonwa weche moko kuom Jehova Nyasaye ma Jachiwo. Bedo ni ne omiyowa Muma en ranyisi maler ni odwaro mondo wang’eye maber. Kuom adier, Muma nyalo konyi sudo machiegni gi Jehova
4 Ji mang’eny nikod Muma. Muma yudore e dhok mokalo 2,300, kendo chiegni ni ji 9 kuom 10 e piny mangima nigi Muma. Muma tara gi tara ipogo juma ka juma, e piny mangima. Muma mangima kata buge matindo mani e iye, oselos mang’eny ahinya. Kuom adier, onge buk machielo machalo gi Muma.
5 Maloyo mano, Muma ondiki “kuom much Nyasaye.” (2 Timotheo 3:16) E yo mane? Muma wuon dwoko ni: “Ji ne wacho wach moa kuom Nyasaye, kaka Roho Maler ne telonigi.” (2 Petro 1:21) Kuom ranyisi: Jaduong’ moti nyalo kwayo nyakware mondo okonye ndiko barua. Baruano biro ting’o pach jaduong’no kod kaka odwaro. Kuom mano, baruano en mar jaduong’no, to ok en mar nyakware. Kamano bende, Muma oting’o wach Nyasaye to ok mar dhano. Omiyo kuom adier, weche duto manie Muma gin “Wach Nyasaye.”— 1 Jo Thessalonika 2:13.
WECHE MUMA OTUDORE ADIMBA KENDO GIN ADIER
6 Muma ne ondiki kuom higini makalo 1,600. Jogo ma ne ondike ne ok odak e tieng’ achiel, kendo gin joma ne tiyo tije mopogore opogore. Moko ne gin jopur, jolupo, kod jokwath. Jomoko ne gin jonabi, jong’ad bura, kata ruodhi. Luka ma ne ondiko Injili, ne en laktar. Kata obedo ni jondik Muma ne odak e ngima mopogore opogore, Muma otudore adimba a chakruokne nyaka gikone.*
7 Buk mokwongo ei Muma nyisowa kaka chandruok mag dhano ne ochakore. Buk mogik nyiso ni pinyni duto biro bedo paradis, kata puodho majaber. Weche duto manie Muma wuoyo kuom higini madirom 4,000 mag ngima dhano, kendo ginyiso kaka Nyasaye biro chopo dwaro mare. Kaka weche manie Muma otudore adimba en gimiwuoro, to mano e tudruok ma onego obedie e buk moting’o wach Nyasaye.
8 Muma wacho adier kuom weche sayans. Bende oting’o adiera ma dhano ne oduogo ofwenyo bang’e. Kuom ranyisi, buk mar Tim Jo-Lawi oting’o chike ma ne omi Jo-Israel chon, mawuoyo kuom ler koda keto jo matuwo kar kendgi mondo ogeng’ tuoche mayudo ji nikech bedo machiegini. Pinje ma ne odak e alwora margi ne kiya wechego. E kinde ma podi ji ne ok ong’eyo ni piny ne chalo nade, Muma ne owacho ni piny ong’inore kata olworore. (Isaiah 40:22) Muma ne owacho adier ni piny ‘ok ong’awore e gimoro.’ (Ayub 26:7) En adier ni Muma ok en bug sayans. Kata kamano, Muma wacho adier kuom weche mag sayans. Donge mani e gima onego wane e buk moting’o wach Nyasaye?
9 Muma bende wacho weche migeno, kendo madier kuom gik ma ne otimore chon. Wechene ondiki e yo ma ratiro. Ok ondik mana nyinge ji kende, to kata nyinge anyuolagi.# Ng’eny jondiko ma ndalogi ok ndiki kaka pinjegi iloyo e lwenje. Jondiko mag Muma ne gin joma wacho adier, kendo ne gindiko richo ma ne gitimo gin giwegi, kaachiel kod ma pinygi ne otimo. Kuom ranyisi, e buk mar Kwan ei Muma, jandiko ma en Musa ne oyie gi ketho maduong’ ma en owuon ne otimo ma omiye kum maduong’. (Kwan 20:2-12) Yudo weche ma ondiki gi adiera kaka mago ok yot e sigendini mamoko machon, kata kamano, iyudogi ei Muma nikech en buk moting’o wach Nyasaye.
BUK MOTING’O RIEKO MATIYO
10 Muma “konyo kuom puonjo ji, kuom kwero gik maricho, kuom rieyo ji,” nikech ondike kuom much Nyasaye. (2 Timotheo 3:16) Ee, Muma en buk matiyo e ngima dhano. Ochiwo ng’eyo matut kuom chal mar dhano. En kamano nikech Wuon-go en Jehova Nyasaye, ma en Jachwech! Ong’eyo pachwa maloyowa. E wi mano, Jehova ong’eyo gima dwarore mondo wayud mor. Bende ong’eyo yore ma ok onego waluw e ngima.
11 Par ane Twak ma Yesu ne ogolo e Got, kaka ondiki e Mathayo sula mar 5 nyaka 7. E twagno, Yesu ne owuoyo kuom gik mopogore opogore. Ne opuonjo kaka ji nyalo yudo mor madier, kaka ji nyalo tieko dondruok, kaka ji onego olem, kendo kaka ji onego one mwandu mag piny. Puonj mag Yesu nigi teko, kendo gitiyo e kindewa mana kaka ne gitiyo chon e kinde ma ne owachogi.
12 Puonj moko mantie ei Muma puonjo kaka ngima mar joot onego obed, kaka onego wati tijewa, koda kaka onego wadag gi jomoko. Puonj manie Muma tiyo kuom ji duto, kendo puonj mage konyo kinde duto. Rieko mayudore ei Muma inyalo ket e yo mayot ka oti kod weche ma Nyasaye ne onyiso janabi Isaiah kowacho niya: “An Jehova Nyasachi, mapuonji mondo iyud konyruok.”—Isaiah 48:17.
BUK MOTING’O WECHE MOKOR
13 Muma oting’o weche mang’eny ma ne okor, kendo ng’enygi osetimore. Kuom ranyisi, Jehova ne okoro kotiyo kod Isaiah janabi machon, ni dala mar Babulon ibiro kethi. (Isaiah 13:19; 14:22, 23) Ne ochiw weche duto manyiso kaka mano ne dhi timore. Jolweny mag wasigu ne dhi duono aora makalo Babulon, ma gidonj e dalano ma ok gikedo. Ok mano kende. Isaiah bende ne okoro nying ruoth Kuros ma ne dhi loyo Babulon.—Isaiah 44:27-45:2.
14 Higini 200 bang’ ka Isaiah osendiko wechego, e otieno mar Oktoba 5 higa mar 539 Ka Ndalowa Podi, jolweny ne ogo kambi machiegini gi Babulon. Ng’ano ma ne en jatend jolwenygo? Ruodh Jo-Persia miluongo ni Kuros. Gik moko ne ochako timore mana kaka ne okor. Kata kamano, be jolweny mag Kuros ne dhi donjo Babulon ma ok gikedo kaluwore kod kaka ne okor?
15 Jo-Babulon ne timo nyasi e otienono, kendo ne giparo ni ohinga madongo mag dalagi ne oromo ritogi. Seche ma mago timore, Kuros ne okunyo aoche matindo mondo obar pi aora maduong’ ma ne mol ka kalo ei Babulon. Bang’ kinde matin, aora maduong’no ne oduono ma koro jolweny mage ne nyalo kalo ma chop e ohinga mag dalano. Kata kamano, jolweny mag Kuros ne dhi kalo nade ohinga mag Babulon? Ok ong’e gimomiyo rangeye mag dalano ok ne olor gotieno-no!
16 Ne okor wach kuom Babulon kama: “Ji ok nodagie ndalo duto, ji ok nogedie tieng’ ka tieng’: kata Jo-Arab guroe hema; kata jokwath miyo kwedhegi nindoe.” (Isaiah 13:20) Wechegi ok ne okoro mana kuom lwar mar dalano kende. Ne ginyiso ni Babulon ne dhi dong’ gunda mosiko. Inyalo neno iwuon kaka wechego osetimore. Ka ma piny Babulon machon ne nitie en ka mojwang’, kendo oyudore kilomita 80 yo milambo kiwuok Baghdad e piny Iraq. Mano nyiso ratiro ni gima Jehova ne owacho kokalo kuom Isaiah osetimore: “Anayueye gi rayue manego duto.”—Isaiah 14:22, 23.%
17 Neno kaka weche ma ne okor ei Muma timore en gima jiwo yie marwa, donge? Kuom adier, ka Jehova Nyasaye osetimo gik ma ne osingo chon, wan gi geno madier ni obiro chopo singruok mare mar loso piny mondo obed paradis. (Kwan 23:19) Kuom adier, wan gi “geno mar yudo ngima mochwere. Ngimano Nyasaye ma ok riambi nosingo chon a nyaka nene.”—Tito 1:2.^
‘WACH NYASAYE NGIMA’
18 Kaluwore kod gik ma waseneno e sulani, en adier ni Muma en buk makende. To ber mar Muma ok en mana nikech tudruok adimba mayudore e bugene, kata adiera ma en-go kaluwore gi sayans koda gik ma ne otimore chon. Bende ok en mana nikech puonj mag rieko mayudore e iye, koda weche madier ma ne okor. Berne okalo kanyo. Jaote Kristo ma Paulo, ne ondiko kama: ‘Nikech Wach Nyasaye ngima kendo tiyo, kendo obith moloyo ligangla ma dhoge ariyo. Opowo ma odonji nyaka ka ma opogo ngima kod chuny, fuon-ni gi ondhundho bende, kendo oketo bura ni paro kod dwaro manie chuny ng’ato.’—Jo Hibrania 4:12.
19 Somo “Wach” Nyasaye kata winjo ote manie Muma nyalo loko ngimawa. Timo mano nyalo konyowa nono ngimawa e yo maber moloyo. Wanyalo wacho ni wahero Nyasaye, to kata kamano, kaka watiyo kaluwore kod puonj mag Muma ma ondiki kuom much Nyasaye, biro nyiso kaka pachwa kod kaka chunywa chalo.
20 Kuom adier, Muma en buk moting’o wach Nyasaye. En buk ma onego som, puonjruok, kendo onego her ahinya. Dhi nyime gi puonjruok gik mantie ei buk ma Nyasaye ochiwo, mondo inyise ni igoyo erokamano. Kaka imedo timo kamano, e kaka ibiro medo ng’eyo e yo matut, dwaro mar Nyasaye ne dhano. Sula maluwo mae biro wuoyo kuom dwarono kod kaka ibiro chope.
GIMA MUMA PUONJO
- Muma ondiki kuom much Nyasaye, omiyo en buk migeno kendo madier. —2 Timotheo 3:16.
- Puonj mayudore e Wach Nyasaye gin puonj matiyo, kendo gikonyo e ngima mapile. —Isaiah 48:17.
- Weche ma Nyasaye osingo ei Muma biro timore adier.—Kwan 23:19.
* Kata obedo ni jomoko wacho ni kuonde moko kwedore ei Muma, wechego gin mana paro. Ne sula mar 7 e buk miluongo ni The Bible—God’s Word or Man’s? ma ogo gi Joneno mag Jehova.
# Kuom ranyisi, ne kaka ochan anyuola mag Yesu e Luka 3:23-38.
% Mondo ing’e weche mang’eny kuom weche mokor ei Muma, ne brosua A Book for All People, ite mag 27-29 ma ogo gi Joneno mag Jehova.
^ Ketho Babulon en mana achiel kuom weche mokor ei Muma ma osetimore. Ranyisi mamoko gin kaka ketho Tiro kod Ninawi. (Ezekiel 26:1-5; Zefania 2:13-15) Daniel bende ne okoro kaka pinjeruodhi mamoko ne dhi luwore e kawo loch bang’ Babulon. Pinjegi ne gin kaka Media gi Persia kod Gresia. (Daniel 8:5-7, 20-22) Ne Apendiks mondo ine weche mang’eny ma ne okor kuom Mesia, kod kaka ne gitimore e ngima Yesu Kristo.
Penjo mag Puonjruok
1, 2. Muma en mich maber mowuok kuom Nyasaye e yore mage?
3. Bedo ni Jehova omiyowa Muma nyisowa ang’o kuome, to mano en gima morowa nikech ang’o?
4. Ang’o ma mori kaluwore kod kaka Muma osepogi?
5. Muma ondiki “kuom much Nyasaye” e yo mane?
6, 7. Ang’o momiyo tudruok mantie e buge mag Muma en gimiwuoro?
8. Chiw ane ranyisi manyiso ni Muma wacho adier kaluwore gi sayans.
9. (a) Muma nyiso nade ni en buk mawacho weche migeno kendo madier? (b) Adiera ma jondik Muma ondiko kuomgi giwegi, nyisi ang’o kuom Muma?
10. Ang’o momiyo Muma en buk makonyo e ngima dhano?
11, 12. (a) Gin puonj mage ma Yesu ne owuoye e Twak mare e wi Got? (b) Puonj moko ma Muma wuoyoe gin mage, to ang’o momiyo puonjgo konyo kinde duto?
13. Jehova ne oteloni Isaiah e ndiko weche mage kuom Babulon?
14, 15. Ere kaka weche moko ma Isaiah ne okoro kuom Babulon ne otimore?
16. (a) Ang’o ma Isaiah ne okoro ni biro yudo Babulon? (b) Weche ma Isaiah ne okoro kuom keth mar Babulon ne otimore e yo mane?
17. Neno kaka weche mokor ei Muma timore, jiwo yie marwa nade?
18. Jaote Paulo ma Jakristo ne owacho ang’o kuom “Wach Nyasaye?”
19, 20. (a) Muma nyalo konyi nade e nono ngimani iwuon? (b) Inyalo goyo erokamano ni Nyasaye e yo mane kuom miyowa mich makende, ma en Muma?