text:
ABAGANDA balina enjogera egamba nti, ‘Ebiririra n’etewunya..’. Wano baabanga bageraageranya emmere, naddala eya muwogo oba lumonde nga bagamba nti singa omufumbi agiteekamu amazzi mangi ne gagiyingiramu n’ebiririra, ate esinga eteekebwamu amazzi amatono n’ewunya.
Ne mu nsonga z’omu kisenge, enjogera eno etuukirayo bulungi.Teri musajja ayinza kunyumirwa kigwo ky’abakulu ng’ali nnabukalu. Ate era mu ngeri endala, omukazi bw’alemwa okuweza ag’emugga, kizibu okunyumirwa omukwano.
Abasomi ba Bukedde bangi omuli abakazi n’abasajja abazze beebuuza ku nsonga y’amazzi g’ekyama. Abakazi basaba ddagala erisumulula ensulo, sso ng’abasajja beebuuza lwaki bakazi baabwe tebaweza g’emugga.
AMAZZI G’EKYAMA GAVA WA?
Okusookera ddala kirungi okutegeera amazzi g’ekyama ag’ekikazi ge galuwa?
Omuwala yenna bw’avubuka obukyala butandika okufulumya amazzi. Amazzi gano ga mirundi ebiri. Waliyo agava mu bukyala nga gano ge ganaaza ebitundu by’ekyama. Gakyuka mu langi, ndabika era n’obungi okusinziira ku mbeera omukyala gy’abeeramu. Amazzi gano gafuluma buli kiseera era kizibu okusanga obukyala nga bukalu anti omugaso kunaaza bukyala.
Amazzi g’ekika kino okusinga gabeera ga langi njeru nga galinga ebizigo ebya ‘lotion’ , ate gawunya nga akatungulu. Okusinziira ku mbeera eriwo mu nnabaana, amazzi gano oluusi gabeera mangi, oluusi matono ate oluusi ne langi ekyuka. Langi ekyuka nga ekisu kisudde eggi olwo ne gafuuka nga eminyira era n’omukyala ekiseera ekyo abeera nga embuzi oba ente esaze anti obwagazi bweyongera.
Naye ku mulundi guno twagala kwetegereza amazzi g’ekyama oba amazzi agabeerawo ng’omukyala afunye obwagazi. Omuwala omuto taba na mazzi ga bwagazi. Era abasajja abakwata abawala abato kino bakimanyi. Okwegatta n’omuwala omuto kizibu kubanga tasobola kufulumya mazzi gano, ate n’obukyala tebusobola kweta bulungi.
Wabula bw’aweza emyaka 19 asobola okwegatta bulungi kuba asobola okufuna obwagazi. Omuwala oba omukyala bw’afuna obwagazi okufaananako abasajja, omusaayi guyingira mu bitundu ebyekyama mu bisenge by’obukyala ne ku kakukufa okusibuka abalongo, era kano katera okuwaga ne kazimba.
Kino bwe kibaawo wabeerawo embeera nga okutuuyana kw’obukyala era nga kino kye kireeta amazzi g’ekikyala okuyiika mu bukyala. Amazzi gano gava mu nsulo eziyitibwa ‘bartholin glands’ era nga zino zinyigirizibwa olw’omusaayi okuyingira mu bifo by’obukyala ne zifulumya amazzi gano. ‘Bartholin glands’ ziri bbiri era nga ziri mu mbugo. Ekipimo ky’amazzi omukyala g’afulumya ng’afunye obwagazi kisinziira ku bwagazi bw’afunye. Bw’afuna obwagazi obungi era afulumya amazzi mangi, anti omusaayi oguyingira mu mbugo gubeera mungi era okunyigirizibwa kwa ‘bartholin gland’ nakwo kuba kwamaanyi, olwo amazzi ne gafuluma mangi.
Ate era omukyala ng’asudde eggi afulumya amazzi mangi. Anti mu butonde obwagazi bubeera bungi, era nga mu butonde ekigendererwa kuba kufuna lubuto. Kino kitegeeza nti amazzi omukyala g’afuna kisinziira ku bwagazi bw’afunye.
N’ekirala ng’ebintu ebirala byonna, n’abakyala banjawulo. Waliyo abafulumya amazzi amangi ate waliyo abafulumya amatono. Singa mubeera n’omukwano omungi wakati wammwe era amazzi agafuluma gaba mangi anti obwagazi buba bungi.
Singa munno akunoonya bulungi n’ofuna obwagazi, amazzi gafuluma mangi. N’ekirala ebintu nga endwadde mu mubiri omuli n’ez’ekikaba, ebirowoozo, bino bikendeeza amazzi kubanga obwagazi bubeera butono.
Mpozzi n’ekirala mu bakazi abakulu abatakyagenda mu nsonga amazzi gabeera matono. Ebisenge by’omukyala omukulu tebibeera nga bya muwala muto, kale omusaayi guyingira mutono era kizibu okuleeta amazzi agawera.
OSOBOLA OKUKENDEEZA OBA OKWONGERA KU MAZZI GANO
Dr. Micheal Kagawa ow’e Mulago agamba nti omukazi bw’aba yeegatta ne munne singa ateekateeka bulungi obwongo bwe, kiyinza okumuyamba n’ayongera ku mazzi g’ekyama. Wabula singa teyeeteekateeka bulungi kiyinza okumubeerera ekizibu, kuba kya butonde. Kirungi okumanya oba ddala munno afulumizza mazzi ga kyama.
Amazzi gano amatuufu gaba ng’eminyira emito era gafaanana ng’amaazi omusajja g’asooka okuleeta nga tannamalamu kagoba. Olw’enkula yaago tegasobola kutobya ssuuka oba omufaliso, kuba tegayiika.
AMAZZI GANO GASOBOLA OKUTOBYA OBULIRI?
Wadde waliwo abakazi abalina obusobozi bw’okutuuka ku ntikko amazzi ne gatobya essuuka naye si bangi nnyo. Amazzi agatera okutobya essuuka gajja singa abaagalana bakozesa sitayiro y’akembarara.
Amazzi gano gayita mu nsulo endala eyitibwa ‘skene’s gland’ ng’eno esangibwa kumpi n’akaseke akafulumya omusulo (urethra). Ensulo eno olw’okuba eri kumpi n’akakukufa okusibuka abalongo (clitoris), singa akafo kano kafuna obusimu kacamuka okufaananako obusajja.
Singa kino omukazi akifuna era ne kirwawo naddala nga mukozesa sitayiro y’embarara, olwo ensulo eno nayo efulumya amazzi. Amazzi gano tegaba nga minyira, gaba gafaanana ng’amazzi agabulijjo ate tegawunya nga musulo.
Gano gatobya obuliri bwonna. Abaagalana abakola ak’embarara basobola okufulumya amazzi mangi naye gano tegaba ga kyama kuba gava mu nsulo ndala. Ate era waliyo abakola ak’e Mbalara naye ensulo eno n’etefulumya mazzi gano. Abagafulumya baba baatondebwa nga balina obwagazi bungi nnyo obubaleetera embeera eno. Amazzi amangi tegalina buzibu bwonna.


c: text/html

text:
Kampala
Sebugwawo
Bya Edward Sserinnya ne Kizito Musoke
KU myaka 101 abakazi bakyannwanira - Jjajja wa Nabagereka
WADDE akonodde emyaka 101 n’eddoboozi terikyavaayo bulungi, naye Mzee Nelson Edmund Nkalubo Sebugwawo Muddwagonda bw’atandika okunyumya ku bufumbo n’enkulaakulana toyagala amale!
Mzee Sebugwawo ye jjajja wa Nabagereka Sylvia Nagginda, abeera Nkumba ku luguudo lw’e Ntebe.
Ku lw’e Ntebe alinako ffaamu eyogerwako, yazimba ekkanisa ya St Luke Church of Uganda e Nkumba ate ng’aweerezza Buganda mu bitu eby’enjawulo.
Ku Lwomukaaga nga April 28, abenju ya Sebugwawo bamutegekedde embaga mu maka ge e Nkumba olw’okujaguza emyaka 101 gy’awezezza. Emboozi y’obulamu bwe aginyumya bwati:
Nazaalibwa mu 1911, kitange ye mugenzi Saulo Sebugwawo eyali omwami wa Kabaka ne Maria Nankya. Nasomera Nkumba Day School, Mengo SS, Kings College Budo, oluvannyuma neegatta ku Namutamba Farm School ne nkuguka mu byobulimi n’obulunzi.
Kitange bwe yafa mu 1933 nze namusikira, wadde nze nali omulenzi omuto. Bampaliriza okuwasa ku myaka 21, nga naakamaliriza emisomo mu 1936, nawasa mukyala wange omukulu Catherine Namayaza Bwekembe. Katonda yatuwa abaana 13.
Ennyumba ya Sebugwawoyazimbibwa mu 1914.
Ono, entunula n’amagulu ge bye byasinga okuntengula, ng’okumuganza nali nsoma Buddo ye ng’ali Gayaza.
Mu baana be nazaala kwe kuli John Luswata Mulumba, azaala Nabagereka. Mukama na kati nkyakimwebaliza okufuula muzzukulu wange Sylvia Nagginda, Naabagereka wa Buganda, kuba kimpeesezza ekitiibwa ekitagambika. Kyokka era nsiima nnyo abaana bange bonna n’abazukulu abandabirira naddala mu kiseera kino eky’obukadde.
Mu 1950 nafuna omukyala nnamba bbiri, omumbejja Robinah eyali muwala wa Kamuswaga e Kooki era ne tuzaala abaana 10. Wadde Mukama yampa abaana abawerako, ssaalemwako wadde olunaku olumu okubaliisa, n’okubasomesa bonna ne mbasomesa ate mwattu n’abazzukulu mbawereedde.”
OBUWEEREZA MU BYOBUFUZI
Y’omu ku babaka 21 abaakiikirira Buganda mu London Conference mu 1961, era y’omu ku bakiise abaakola Ssemateeka wa 1962.
Ssebuggwaawo ne A.D Lubowa be baakulembera kampeyini ezaaleeta Ssekabaka Muteesa II ku bwapulezidenti bwa Uganda mu 1963.
Y’omu ku baakulira kaweefube w’okulaba ng’akalulu k’ekikungo akaakukubwa ku masaza ga Buyaga ne Bugangayizi gasigala ku Buganda mu 1964, kyokka ebyembi Buganda n’ewangulwa era ne kimuviirako okulekulira e Mengo n’Olukiiko lwonna olwakulemberwamu Katikkiro Micheal Kintu.
Yawerezaako ng’owomuluka, n’alondebwa ku bw’eggombolola era nga buno yabukolera mu bifo bingi omwali e Kiboga, Buluuli n’awalala oluvannyuma n’afuulibwa omumyuka wa Kangaawo ow’essaza ly’e Bulemeezi.
Mu 1950 yayingira ekitongole ekiramuzi era n’alondebwa ng’omulamuzi omuto, kyokka yasalawo okuwummula obulamuzi, kuba mu kiseera ekyo omulamuzi omujjuvu yalina kuba Mukatuliki ate Abasiraamu n’abakulisitaayo nga babeera balamuzi bato.
Yalondebwa okubeera Ssebwana, akulira essaza ly’e Busiro, oluvannyuma yafuulibwa Kaggo akulira essaza ly’e Kyaddondo ate kwe yava okulondebwa ku buwanika e Mengo.
ATUMBUDDE EBYENJIGIRIZA
Sebugwawo ye yawaayo ettaka okwazimbibwa yunivasite y’e Nkumba, era nga na kati memba ku lukiiko olufuzi olw’ettendekero lino. N’ettaka essomero lya Nkumba Primary kwe litudde ye yaliwaayo, era yali musaale mu kusonda ensimbi ezaddaabiriza Kings College Budo mu 1996. Kuno kwogatta okuweerera abaana abawerako mu famire ye ne b’atalinaako kakwate.
EDDIINI, OBUWANGWA N’EBYOBULIMI
Newankubadde Sebugwawo musajja Mukulisitaayo, naye talina busosoze mu ddiini, nga mukitundu ky’e Ntebe yagabamu ettaka eriwera ne bazimbako Klezia n’emizikiti eby’enjawulo. Yazimba kkanisa ya St. Luke e Nkumba.
Ssaabasajja Kabaka lwe yakyalira Sebugwawo gye buvuddeko.
Mu kiseera kino Sebugwawo, ye katikkiro w’Ekika ky’Omusu, era Abomusu yabawa ettaka kwe basinziza.
Ayagala nnyo okulima n’okulunda, ku ttaka lye e Nkumba yalikolako faamu eyo mu myaka gy’enkaaga n‘ensanvu wabula agamba bwe yagenda akula amaanyi ne gakeewa eby’okulunda n’abikendezaamu nga kati asinga kulima, era alina olusuku.
SINYWANGA KU MWENGE
“Bwe nakola ebbaala ku Bayita Ababiri, bangi baalowooza nti ndi mutamiivu, naye okuva mu buto sikombanga ku mwenge.
Mu buvubuka, nali musajja anyumirwa amasanyu, era wadde ndi mukadde, naye na kati abakazi bakyankwana, naye oba banneegombako ki? Nawasaako abakazi abawerako nga bagenda, era bwe nakwananga omukazi n’agaana nga mugamba nti ‘Nkuwonye’ wabula muli nga nsigala kinnuma!”

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ebyemizannyo
OMUPIIRA ManU gwe yawuttudde Wigan 4-0, oyinza okulowooza nti gwabadde mwangu nnyo eri ddiifiri naye si bwe gwabadde.
Nga gwakatandika, Michael Oliver, ddiifiri asinga obuto e Bungereza era ali ku ddaala lya FIFA, Welbeck owa ManU yamuzannyidde ku bwongo nti omukwasi wa Wigan, Ali Habsi amukubidde mu ntabwe .
Welbeck mu kubuuka Habsi, yatadde okugulu wansi mu bugenderevu ne kusanga ekisambi kya Habsi, n'agwa, era ddiifiri n'awa ManU peneti eyabadde enfu ennyo! Welbeck ye yandibadde akangavvulwa olw'okwesuula!
Waliwo n'omuteebi wa Wigan lwe yakubye omupiira ne gwekoona ku mukono gwa Ferdinand. Wano ddiifiri yabadde mutuufu obutagaba peneti kuba Ferdinand teyakutte wabula omupiira gwe gwamukubye ku mukono.
Sunderland 1-1 Liverpool
Ddiifiri Martin Atkinson yalemeddwa okutaputa etteeka nnamba 12, omuzibizi wa Liverpool, Martin Skrtel bwe yalinnye muzibizi munne, Martin Kelly, ku mutwe. Wadde nga bombi bazannyi ba Liverpool, ddiifiri yandiyimirizza omuzannyo, n'agabira Sunderland 'indirect free kick'.
Wabula ate yatapuse etteeka lye limu (nnamba 12), n'atebuka Suarez owa Liverpool ng'agezaako okumubba, naye ng'akola nga Welbeck! Suarez ye yasambye okugulu kwa Carlos Cuellar n'agwa, ng'ayagala okufuna peneti.
Atkinson yayimirizza omuzannyo n'awa Suarez kaadi eya kyenvu n'awa Sunderland 'indirect free kick' era awo yabadde mutuufu nnyo.


text:
Meeya wa Lubaga Joyce Ssebuggwawo: Ono yali avunaanyizibwa ku by’ekkanisa n’okwambala kw’omugole. “Nnanyumirwa nnyo akaseera Kabaka we yalayirira okwagala  Nagginda ebbanga lyonna. Ekirala kye nzijukira, twasanga obuzibu bunene okumanya ani anaatuula wa kubanga ekkanisa kw’olwo yafunda. Nga tujaguza emyaka 12, mbaagaliza okujaguza okulungi era beeyongere okwekwasa Katondaâ€.
Mary Sarah Lukyamuzi ow’e Kansanga; Nze nnali ku kakiiko akatimba ttenti Kabaka mwe yatuula ne Nabagereka mu Lubiri. Twamala wiiki nnamba nga tusiiba mu Lubiri tutegeka.Â
James Mulwana ye yali ssentebe w’akakiiko akaategeka embaga eno. Kyokka eyali Katikkiro, Mulwanyammuli Ssemwogerere ye yali akulira byonna ebyakolebwa.
Minisita wa Kabaka Jolly Lutaaya yali ku lukiiko olutegesi.Â
Sarah Nkonge ye yakulira akakiiko akaategeka mu Lubiri.
Minisita wa Kabaka Apolonia Mugumya yaliko.
Sylvia Awori ye yatunga engoye z’emperekeze.
Aba VCL be baakuba ebifaananyi.
Sam Dick Kasolo ye yakulira akakiiko ak’Ebyamawulire.
Muky. Mbabaali ye yakulira eby’okutimba.
Muky. Kiggundu ow’e Kansanga ye yakola kkeeki y’embaga.
Hon. John Chrizestom Muyingo yali ssentebe w’akakiiko akaali ku kifo abagole mwe baasembereza abagenyi.


text:
BAWALA, sijja kukoowanga kubeebaza wamu n‛okusiima abo abali mu bufumbo abasobodde akugumiikiriza embeera ez‛enjawulo.
Kibuyaga tayinza kubula mu bufumbo naye mwebale kumanya ngeri gye mukwatamu ensonga ez‛ekika kino mu bufumbo bwammwe ne musobola okugenda mu maaso.
Olwaleero waliwo ensonga gye nzize okubatunuzaamu gye ndowooza nti ejja kubayamba okwongera okunyumirwa olugendo lw‛obufumbo.
Okutayirirwa mu basajja y‛emboozi enyumizibwa ate erimu omulamwa naddala eri mmwe abafumbo ababadde batannagituukiriza .
Okusooka kwa byonna, omusajja ayise mu mbeera eno tanyigirwa mu nnoga mu nsonga z‛ekisenge ekiyinza okuyamba mmwe abawala obutajula n‛obutakaaba nnyonta ya mukwano.
Mu ngeri ennyangu omusajja atayiriddwa oyinza kumwogerako ng‛eyeeyubudde lwa nsonga nti emyaka ne bwe giba gigenderedde, asigala muka nga mwenge.
Ekituufu kiri nti bawala bange mwe musinga okufuna mu mbeera eno kubanga eby‛oluyimba oluyeeya abasajja obutamalaako luba lukomye.
Omusajja ne bw‛aba munafu, bw‛amala okuyita mu mbeera eno ayingira mu kiti kya babinywera. N‛olwensonga eno, musitukireemu leero okuyamba bannammwe okulaba nga batuukiriza enkola eno essanyu erituukiridde lisobole okuyingira ekisenge kyammwe.
Abasajja batiitiizi nnyo ku nsonga eno era bangi buli lwe bagyogerako bafuna ebyekwaso ebitakoma. Naye singa mubakwata mu mukwano n‛obukodyo obw‛enjawulo, temuyinza kulemwa kubaggyamu mwasi.
Nga muli mu nkiiko zammwe ez‛ababiri,munno mubikkulire ebirungi ebiri mu kutayirirwa. Musabe mu mukwano akituukirize musobole okunyumirwa essanyu ly‛omu kisenge.


text:
BAWALA bange, mwebale kutuukiriza buvunaanyizibwa bwammwe wamun’okukola ebyo byemulowooza nga binaawa bannammwe essanyu erituukiridde mu bufumbo. Mu ngeri endala nsiima engeri gye mwenyigira mu nsonga z’okukulaakulanya amaka gammwe nga temwebalira. Kyokka waliwo abamu ku mmwe abateefi irayo mu ntambuza y’amaka gammwe.
Ensonga zonna ezikwata ku maka gammwe n’okusalawo okwenjawulo mwabirekera basajja. Okusalawo ku ntambuza y’amaka gammwe bumu ku buvunaanyizibwa obubakakatako ng’abakyala. Eno y’ensonga lwaki ebiseera bingi bwe mulemwa okubutuukiriza, mwesanga mugudde mu ddubi ennaku gy’ebasanga okubayonka obutaaba wamu n’abaana bammwe.
Mulekera nnyo abasajja ebbeetu okusalawo ku kukola ebintu mu maka ate ebitwala ensimbi ezandikoze ku nsonga endala. Abasajja abamu bagula mmotoka eziwedde ku mpagala nga mmwe muli mu kutunula. Abalala bababeeba omuwendo gw’abaana kyokka ng’olabira ddala munno talina ntobo ebalabirira.
Abalala bapangisa enju ez’ebbeeyi okusinga ku nfuna yaabwe nga n’abamu beeteeka mu Ssenga Awawaabidde kitaawe amukaka okufumbirwa bulamu bwe batasobola.
Waliwo n’abagula ebintu omuli n’ettaka kyokka oluvannyuma ne beesanga nga baguze mpewo olw’okukola ebintu mu nkukutu n’okupapirira. Buno bwonna buvunaanyizibwa bwo ng’omukyala okutuuza munno n’omuwabula n’okumulung’amya ku ngeri entuufu ensonga zino gye zirina okutambulamu.
Kyo kituufu abasajja abamu bazibu okubaggya ku bye baagala naye waliwo engeri ey’enjawulo gy’oyinza okumukwatamu n’omukyusa omutima nga buli ky’akola alina okusooka okukwebuuzaako. Wabula kino okubaawo nga mukwatagana era nga mulina enkolagana ennungi.
Olina n’okumusaba akubuulire ku nteekateeka ze ez’omu maaso olabe oba by’olowooza by’aliko. Osobola n’okumuwabula ku bitagenda bulungi. Akuume.


text:
Kampala
Bammeeya okuva mu kkono Kalumba Ssebuliba, Mubarak Munyagwa, ne Perus Munaaba
Abakulembeze b’amagombolola g’omu Kampala bawagidde ekya Muky. Musisi okuteeka mu nkola etteeka erikugira abantu okumansamansa kasasiro naye ne bamuwa amagezi bwe bati. Baayogedde ne Martin Ndijjo.
Muky. Joyce Ssebuggwawo meeya w’e Lubaga: Olw’okuba emu ku nsonga ezandeeta okukulembera abantu b’omu kitundu kino kutumbula bya bulamu n’okukuuma obuyonjo, ensonga ya kasasiro ngikwasiza maanyi, sirinze ba ku disitulikiti.
Natandika dda emisomo mu bitundu ebyenjawulo okukubiriza abantu obutamansa kasasiro n’akabi akamulimu. Ekyennyamiza be bamu ku batuuze be tutuukirira okusomesa kyokka ne batalaba mugaso gwa misono gino era gwe amukugira okumansamansa kasasiro akulaba ng’ omuntu omukyamu.
Yadde nga waliwo omulimu ogukoleddwa naye mu bitundu ebimu naddala ebyenzigotta abatuuze bakyalemeddemu omuze guno.
Mubaraka Munyagwa meeya wa Kawempe; Kikyamu okukwata abantu olwa kasasiro kyokka nga tobateereddewo bifo mwe balina kumuteeka.
“Twategeezebwako nti obuwumbi 17 bwateekebwawo okukola ku nsonga okuli n’ezokugula ebipipa bya kasasiro naye ffe eno ewaffe (Kawempe) tewali kyakoleddwa, ebipipa Muky.
Musisi bye yagula tubiraba ku City Square era nabyo tebimala y’ensonga lwaki mu Kawempe ebikwekweto tetunnaba kubitandika yadde nga tukubiriza abantu obutamala gamansamansa kasasiro.
Ebitundu nga Kaleerwe, Bwaise, Mpererwe, Wandegeya n’ebirala y’ensinga omuze gw’okumansa kasasiro.
Benjamin Kalumba Ssebuliba owa Nakawa: E Nakawa etteeka lino tubadde tetunnaba kuliteeka mu nkola kubanga tetulina bipipa bya kasasiro. Ate n’ekirala abantu basaana kusooka kusomesebwa.
Ffe twasazeewo kusooka kusomesa bantu mu kiseera kino okutuusa lwe tunaabifuna olwo tutandike okukwasisa amateeka. Tekiba kya buntu okukwata abantu ng’ate tobateereddewo mwe balina kusuula kasasiro.
Ebifo by’enzigotta mu kitundu kyange omuli; Mbuya, Kinnawattaka, Luzira, Bukoto, Banda, kitintale n’ebitundu by’omuluka gw’e Nakawa bye bimu ku bisinga okuba n’obuzibu bwa kasasiro.
OMUMYUKA wa Meeya owa Munisipaali y’e Makindye, Muky. Perus Munaaba; Mu kaweefube w’okukuuma obuyonjo mu kitundu kyaffe, tubadde tugezezzaako okugenda nga tusomesa abantu bayige okukuuma obuyonjo mu mbeera zaabwe ze babeeramu nga tebamansa bisaaniiko.
Ebitundu ebisinga okubaamu ebisaaniiko y’e Katwe mu kibuga ky’abaddugavu wakati, Katwe-Kinyoro, Nsambya Kevina, Nsambya West, Kibuye, Jjuuko, Wasswa, Namuwongo, Kisugu, Wabigalo n’ebitundu ebirala.
Mu bitundu bino tubadde tutaddeyo nnyo essira okulaba ng’ebimotoka byaffe ebya (KCCA) bigendayo okusinziira ku pulogulaamu gye twakola okuggyayo ebisaaniiko bino.
Kituwadde amaanyi kubanga abantu abamu babadde bagezezzaako okumanya pulogulaamu y’ebimotoka bino nga kasasiro bamukuumira ku mbalaza zaabwe wadde nga mukyalimu obumulumulu.
Eky’okusiba abantu ssi kye tubadde twagala okukola naye tukyagenda mu maaso n’okubasomesa bwe banaagaana olwo nga tukissa mu nkola.


text:
Bya Hannington Nkalubo
Awasonze akasaale ye centenary Park awali amaduuka , ebbaala, saluuni.
KCCA ekalambidde ku kweddiza ekifo ekiwummulirwaamu ekya Centenary Park ng’egamba nti kkampuni ya Nnalongo Estates Ltd gye yagikwasa okugiddukanya yamenya endagaano era byonna ebyazimbibwawo mu bukyamu egenda kubimenya.
Kyokka abakikoleramu n’abadigize basabye KCCA nga tennaba kukyeddiza esooke ejjukire Muky. Sarah Kizito Nyakana gye yakiggya okukituusa ku ddaala kati lye kiriko.
Ezimu ku bbaala ezitiisibwa okumenyebwa.
“Eno yali mpuku y’ababbi nga tewali muntu asobola kutuula wano. Oba Muky. Nyakana yamenya endagaano, gavumenti emuyambe batereeze naye nze wano w’onsanze ntuddewo nga tewali kye nguze kunywa. Ndaba ne KCCA ne bw’e neddiza ekifo kino tesobola butatuzimbirawo kaabuyonjo z’amatafaali' Mark Nume bwe yagambye.
Ate Alex Zzimula yagambye nti Gavumenti egenda kukolawo njawulo ki okuggyako era okukikwasa kkampuni endala ekirabirire?
Ezimu ku bbaala ezitiisibwa okumenyebwa.
"Lwaki tebatereeza ndagaano za kkampuni ya Muky. Nyakana ye yennyini n’atereeza ekifo kino oba tewali kigendererwa kirala?
Sikakasa nti KCCA esobola okweddukanyiza ekifo kino n’ekirabirira okutuuka ku mutindo gwe kiriko kubanga n’ebibangirizi ebirala era yabikwasa kkampuni ze zisaawa omuddo,” Zzimula bwe yagambye. N’agattako nti ppaaka KCCA gy’eyagala efaanana etya?. Ndaba tetukkirizibwa kutuuka ku kibangirizi kya ssematteeka wadde ekya wansi ku ssaawa ya Kwiini ate nga weebiri, bwe yamaliriza.
Ye Emmanuel Sseguya naye nga yasangiddwa mu kifo kino yagambye nti bw’eba gavumenti egenda kukirabirira okusinga omutindo gwe kiriko ekyeddize naye ne yeewuunya nti ate bayinza okukitunda .
Eno nayo yandimenyebwa
“Nze nva Kamwokya naye ekibangirizi ekiwummulirwaamu e Kamwokya ekyaguzibwa omugagga n’azimbamu essundiro ly’amafuta kyo lwaki tekyogerwako kubanga ate kyo tewali wadde w’osobola kutuula' Sseguya bwe yagambye.
Akulira okutegekera ekibuga mu KCCA, Joseph Ssemmambo yagambye nti kkampuni ya Sarah Kizito eya Nnalongo Estates yava ku mulamwa. Kkampuni eno yaweebwa endagaano y’okuddukanya n’okulabirira ekitundu ku Centenary Park, ng’ekirala kisigala nga ppaaka naye teyakikola.
Isaac Kayiza akulira bbaala ya Choma ng’ali mu maaso y’ebbaala ye.
“Yali tateekeddwa kuzimbamu buyumba bwa buwangaazi nga bwe yakola era abantu baali bateekeddwa kuwumulirawo nga tewali kukugirwa kwonna naye si bwekiri kati,” Ssemambo bwe yagambye.
Yategeezezza nti baamuwandiikira ne bamuwa ebbanga lya myezi esatu okuva mu July 1 era giggwaako nga 30 September 2012 amenye byonna bye yazimbawo mu bukyamu naye tannaba kukikola.
Yagambye nti Centenary Park yonna tegenda kukosebwa wabula kitundu ku yo. “Ebizimbe okuli Lady Charlotte okuli gym ne puulu biri mu kitundu ekyagabibwaako liizi era ebyo tetugenda kubikwatako kubanga byafuuka bya bwannannyini' Ssemmambo bwe yagambye.
Ezimu ku bbaala ezitiisibwa okumenyebwa.
Yannyonnyodde nti bagenda kumenya ebiyumba ebiri ku ludda lw’oluguudo lwa Jinja Road byonna ebyazimbibwa nga bya buwangaazi. Ekifo ekyo tukyagalamu biti na muddo ng’abantu bagendamu ne bawummula era nga kisigala nga kya Green (kiragala) olw’omuddo n’emiti ebirabisa obulungi ekifo n’okukuuma obutonde bwensi' Ssemambo bwe yagambywe.
Yagambye nti bazzeemu okumuwandiikira ne bamutegeeza nti ennaku ziggwaako nga 30 September era byonna ebiriko bagenda kubimenya.
Kyokka Sarah Kizito eyagaanyi okwogera ensonga yonna eggulo, gye buvuddeko yategeeza nti tamenyangako ku ndagaano KCCA gye yamukolera. Byonna bye yazimba biri mu mateeka era si bizimbe bya buwangaazi.
Gye buvuddeko yategeeza nti KCCA bw’egeza n’esazaamu endagaano gye yamukolera agenda kugikuba mu mbuga bamuliyirire bukadde bwa ssente kubanga buli kintu ekizze kikolebwa ng’amala kwebuuza ku KCCA era buli ekiri ku ttaka eryo kiriko mu mateeka.


text:
Kampala
Hama ng’akuba Black tattoo
ERICK Hama akolera ku Majestic Plaza y’omu ku bavubuka abeekoledde erinnya mu kukuba ‘tattoo’ mu Kampala.
Agamba nti afuna abantu aba buli kika omuli abagagga, abantu abaabulijjo, basereebu abadigize n’abalala.
Bakasitoma be bamubuulira ekika kya tattoo n’ekifo gye baagala okugibakuba olwo ye n’akola omulimu gwe ngayeeyambisa ebyuma ne langi ez’enjawulo.
“Mbasasuza ssente 50,000/- n’okudda waggulu okusinziira ku bunene bwa tattoo oli gy’ayagala. Kintwalira eddakiika nga 15 okukuba tattoo entono ate ennene nnyinza okugimalako olunaku oba ennaku bbiri,” Hama bw’agamba.
Hama ayongerako nti, “yadde omulimu guno ngwenyumirizaamu olwa ssente ze nfuna, olumu gulimu ebikemo. Waliwo omuwala lw’ajja ng’ayagala omukube tattoo mu bitundu bye eby’ekyama n’akuleka nga wenna osabbaladde...”
Ayongerako nti, “ekisooka nze sigoba ssente ng’abalala abatya okukuba abawala tattoo mu bitundu ebimu. Era emyaka ena gye mmaze mu mulimu guno ndabye bingi. Kale omuntu alina amaddu teyeetaaga kugukola. Ndowooza Katonda be yawa ekitone kino yatutonda tetulina maddu.” Ono ye yakuba ne Bad Black tattoo.
Eyange nagikuba ku bbeere nkube abasajja - TK
Mwanamuwala Kevinsha Tusiime (yeeyita TK) yeenyumiriza mu tattoo gye yeekuba ku bbeere okusikiriza abasajja.
Oluvannyuma lw’okugenda emitala w’amayanja okumulongoosa amabeere ne bagagezza, Tusiime kuno yagattakon’okwekuba tattoo ku bbeere lye erya ddyo.
Tusiime agamba nti teyejjusa kye yakola kubanga buli w’ayita kumpi buli musajja amaaso gabeera ku bbeere lye.
“Nnasooka kugezza mabeere oluvannyuma lw’okulaba nti abantu bagamanyidde ate nga ngaagala nnyo kubanga ge gantunda.
Nnanoonyayo ekintu ekirala kye ngattako kwe kuteekako tattoo ey’ennukuta ezisooka ku mannya gange (TK) era enkoledde.” Tusiime bw’annyonnyola.


text:
k
Mukyala wange alina emyaka 30 era twakazaala omwana omu yekka. Alina empisa wabula obuzibu bw’alina anywa nnyo sigala.
Bwe tuba tunyumya akaboozi ayagala nnyo nkwate ku balongo be naye bwe nkikola avaamu amazzi mangi nnyo ate nga gawunya bubi nnyo.
Bwe mmugamba enkola eno tugiveeko kuba empisa bubi agamba mbu mmwenyinyala. Ekirala seekakasa oba ng’anaasobola okuddamu okuzaala kuba ewaabwe baamufumbiza akyali mwana muto era omusajja gwe yasookerako yamulekawo dda nze kwe kumufuna. Ssenga olowooza akyasobola okuzaala? Ye amazzi ngakole ntya?
NZE ndowooza ng’ekyokumunoonya si kibi kuba kye kimusumulula naye amazzi agamuvaamu ge gakuleetedde obuzibu. Kituufu bw’aba anywa sigala olusu olumuvaamu lulina kuwunya bubi era n’amazzi gano ky’ova olaba nga gakuwunyira bubi.
Ekizibu ggwe sigala tomunywa. Kino kyefaananyirizaako n’omuntu anywa omwenge bw’asemberera atagunywa aba amuwunyira bubi.
Mukyala wo mugambeko ku mbeera eno kuba egenda kubattira obufumbo.


text:
Ssenga, Ebituuse
NZE Rehema Naiga, mbeera Mpereerwe. Omukwano gwaffe n’omwami wange gwatandikira mu ssomero nga kati we njogerera tulindirira kugattibwa.
Nga tukyasoma munnange yandiko ebibiina bitono mu maaso. Bwe yali anaatera okumaliriza, yandekera obubaka bw’omukwano ng’ansuubizza okumpasa amangu ddala ng’amalirizza emisomo gye.
Nnalowooza nti yali asaaga, naye bwe yamaliriza okusoma n’addamu n’antuukirira ng’ansaba tutandikire we twakoma.
Namuddamu nga nange bwe nnali omwetegefu okumufumbirwa n’okumuzaalira abaana kyokka ne mmuteerawo akakalu ka kusooka kukyala mu bakadde bange bamumanye mu butongole nga tetunnatandika kubeera ffembi.
Okuva olwo ensonga z’omukwano gwaffe zitambula bulungi era mu kiseera kino tulina abaana babiri.
Wabula ensonga y’oomuwendo gw’abaana be tulina okuzaala etulemesezza okukkaanyaako. Munnange ayagala abaana bataano kyokka nze ndaba ng’okusinziira ku nfuna yaffe tusaana kuzaala abaana bana okusobola okubeera mu bulamu obulungi.
Ngezezzaako okwogera naye wabula akyalemeddwa okumpuliriza.
Bwe tunaalemwa okukwatagana nja kumuleka tugende n’ekirowoozo kye kuba ye mwami mu maka. Ensonga endala eyatutwalira obudde okukkaanyaako yali wakati wa kusooka kwanjula na ku zimba.
Nze nnali njagala tusooke tuzimbe ate nga ye ayagala kusooka kwanjula. Wabula kino twakikkaanyako mangu era we njogerera ng’enju eneetera okuggwa. Amangu ddala nga kino kiwedde tugenda kutandika kutegeka mukolo gwa kwanjula.
Njagala okukozesa omukisa guno okwebaza omwami wange olwa byonna by’ankoledde n’omukwano gwonna gw’ampa kuba ampisa nga bbebi.
Yankakasa dda nga bw’agenda okunjagala nzekka era nsiiba nsaba Mukama kino akituukirize kuba ebikemo bingi. Nange mmusuubiza okumuwa buli kimu kye yeetaaga kuba omutima gwasalawo dda nti nze lubiriizi lwe.


text:
Golola ng’akubiddwa Omuzungu Zsamboki.
OMUNTU yenna bw’alimba ekiseera kituuka ne bamukwekula ate buli muntu amanyi ky’akola embeera ne bw’ekaluba etya asigala asobola okugiyitamu.
Wiikendi yabaddemu ebintu bibiri ebyayongedde okukakasa kino. Mu kusooka waabaddeyo olulwana lwa Moses Golola n’Omuzungu Mate Zsamboki ku Lwokutaano ekiro ate ku Ssande ne wabaayo fayinolo y’empaka z’omupiira ez’amawanga ga Bulaaya wakati wa Spain ne Italy.
Golola oyinza okugamba nti ekyokulwanyisa kye ekisinga obunene bigambo era nga ye muntu Omuganda gw’agamba nti ayinza okukuguza ekibira ng’aguyise omusiri era naawe n’okkiriza nti ddala musiri gwa mmwaanyi.
Kituufu, kikulu nnyo okufuna olulimi olutunda kubanga okunoonyereza okuzze kukolebwa kulaga nti atalina lulimi kizibu nnyo okukulaakulana.
Era ne bw’aba akulaakulanye alina w’akoma kubanga buli kintu kye tukola kiteekwa okubaako akyogerera ensi ekitegeere, y’ensonga lwaki abalina ebitone byabwe kyokka nga tebamanyi kubyogerera bafunayo abalala abalina ekitone eky’okwogera ne babakolera omulimu ogwo.
Golola bw’ayogerera ensambaggere, kizibu nnyo okufuna ekirowoozo nti omuntu ono y’andiba ng’alimba era obeera olowooza nti olulwana lunaaba lwakatandika ng’amalamu akagoba.
Naye nno nga z’olaga omulungi bwe zitalwa. Twabadde tuli awo Olwokutaano ne lutuuka nga Golola takyetaaga kwogera wabula okussa mu nkola ebyo by’azze ayogera mbu ajja kukuba omuzungu addugale, amukube tteke bamuggye mu mwala gw’e Nakivubo. Omanyi awo e Lugogo we baalwanidde nawo waliwo omwala ogwegatta ku munene gwe bayita ogw’e Nakivubo.
Golola bwe yazze ku mulundi guno okuwaga kwabadde kutono, bangi ku baabaddewo ne batandika okutya era mu ddakiika nnya zokka (anti buli lukontana luba lwa ddakiika bbiri zokka) yabadde amaze okukoowa ng’awejjawejja nga ne bye bamugamba takyabiwulira.
Munnange gwe nnabadde naye yambuuzizza oba Golola yabadde atamidde nze ne nnyanguwa mangu okumutegeeza nti mpulira mbu mulokole, naye munnange ebyo biba wakati wa muntu ne Katonda we.
Kyokka mu lukontana olwokusatu Golola yatandise okwewala omuzungu ate mu lwokuna n’atandikira ddala okudduka emisinde era omusajja kye yakoze kwe kumutaayiza n’alyoka akuba oli okukirako akuba eky’oku ttale. Golola mu lukontana olwomukaaga yagaanyi okugenda mu maaso olwo Bannayuganda abaabadde bamuwagira amaanyi ne gabaggwa ate abamu ne batandikirawo okumuvuma era singa Poliisi teyamutaasizza baabadde baakumukuba.
Abakazi nabo baavuddeyo ne basaba bamubaweemu kubanga baalowoozezza nti nabo bamwesobolera.
Kyokka mu ngeri y’emu mu mupiira gwa Bulaaya abantu bangi baayogeredde Spain amafuukuule ng’omuzannyo tegunnabaawo nga bagirangira okutta omupiira bw’esalawo okugukweka ng’ezannya ate n’egaana okulumba okukuba goolo.
Aba Spain baayogedde bitono ne bagamba nti bajja kusigala nga bazannya omupiira ogw’okulabagana, omupiira bagukweke era gye byaggweeredde nga bakubye Italy ggoolo nnya nnambirira ekintu ekibadde kitabangawo mu fayinolo ya Bulaaya ate ne baba nga ly’eggwanga erisoose okutwala ekikopo ekyo emirundi ebiri egy’omuddiring’anwa, okutwala ebikopo ebyo bibiri ne bagattako n’eky’ensi yonna.
Agitendeka, Del Bosque n’aba nga ye mutendesi asoose okutwala ekikopo ky’ensi yonna ate n’agattako na kino.


text:
Omuffeffessi Siraje Kizito yategeezezza nti Vision Group egenda okuyiwamu abayimbi ekyambalo n’eng’oma ebibalirirwamu 1,450,000/- mu ku kaweefube w’okudduukirira okubunyisa ekigambo kya Katonda.
Omusomesa wa klezia ya Ttikkalu, Dezideriyo Golooba yagambye nti ebya Bukedde okujja baabadde babiyita bya ‘wolokoso’ n’agamba nti okukwatira awamu n’abantu batuukirizza obutume bwabwe.Â
Omukolo gwetabiddwaako ssentebe w’ekitundu, Charles Ddamulira, Kansala Grace Nantege ne kkwaaya okwabadde eya Ttikkalu, Nabinaka ne Kitanda C/U bakira ezikooloobya.


text:
Mu kiseera kino, omwana aba atandise n’okukola emirimu egy’amaanyi ng’okwavula, okuzannya n’ebirala ng’ebiriisa bikozesebwa nnyo era nga byetaaga okuzzaawo.  Â
Muwe ebibala byonna, emmere ewa amaanyi nga: akawunga, ezimba omubiri omuli amata, amagi, ebyennyanja, ennyama, obummonde, ebijanjaalo n’ebirala.
Wabula omwana asobola okugaana emmere naddala nga waakatandika okumuwa, nga kiva ku nfumba y’emmere embi, akawoowo akatasikiriza oba akasusse naddala nga tekeefaananyiriza ku by’abadde amanyidde.
Bw’oba otabula emmere y’omwana, kakasa nti ebbugumu ly’emmere n’empooma yaayo yeefaanaanyiriza n’ebbeere ly’amanyidde.
Bwe buba obuugi oba akammonde, birina kuba bya lutabu ate nga tebinnyogoga, kuba bwe biba ebikwafu ayinza okubizira.
Lwaki mukyala wange alumwa omutwe n’omusujja buli lw’ava  mu nsonga? Francis Lwanga, Kiwaatule.
Buli mukyala bw’aba mu nsonga afulumya omusaayi okusinziira ku butonde bwe.Abamu bafulumya mungi abalala mutono ate ng’abamu kibatwalira ennaku ntono n’abalala nnyingi.       Â
Singa omukyala afulumya omusaayi mungi mu kiseera kino, kiyinza okuvaako omusaayi gwe okukendeera mu mubiri ne kimulumya omutwe.
Â
Asobola okufuukuuka olususu, okufuuka enjala, amaaso n’ebitundu ebirala bipeeruka oba okutangaalirira.
Kantoolooze n’okunafuwa nakyo oluusi okifuna.Â
Okuvaamu omusaayi omungi kiyinza okuva ku baserikale abalwanyisa endwadde mu mubiri okunafuwa ng’oluusi kyeyoleka mu kulumwa mutwe.
Mukyala wo muwe emmere n’ebibala ebya langi eya kiragala, kyenvu ne kipaapaali kuba birimu ebiriisa ebiyamba okwongera amaanyi mu baserikale abalwanyisa endwadde mu mubiri.
Okugeza nnakati, doodo, ekiga, entula, amapaapaali, enniimu, mangada, emiyembe, kaloti, emicungwa, ennaanansi n’ebirala. Okunywa ennyo amazzi nakyo biyamba.
Mmaze ebbanga ng’obusajja bwange tebukyayimirira mu budde bw’oku makya ng’abaana abalenzi bwe baba. Kiva ku ki? William.
Akabonero akasooka kw’olabira omwana omulenzi oba omusajja nti obusajja bwe bulamu bulungi, kwe kusituka buli ku makya.       Â
Ezimu ku nsonga eziyinza okuvaako obusajja obutasituka mulimu: omusaayi okulemererwa okutuuka mu busajja, ebinywa n’emisuwa okulemererwa okufuna amaanyi, n’endwadde z’ekikaba.
Ekirala empulirizo z’omubiri bwe ziba tezenkanankana, nakyo kiyinza okulemesa obusajja okusituka ku makya n’ebirowoozo ebisusse nabyo bikukosa.
Lya nnyo emicungwa, enniimu, ensujju n’ebiryo byazo, entangawuuzi, katunguluccumu, kaamulali n’ebirala. Muno mulimu ebirungo ebigogola emisuwa omusaayi ne gusobola okutambula obulungi.
Lwaki bwe nneegatta ne mukyala wange alumizibwa mu lubuto?
Eddie - Muyenga.
Mu butonde, omukyala oba omusajja talina kulumizibwa mu kikolwa ky’okwegatta oba ng’amaze. Singa wabaawo obulumi bwonna ako kaba kabonero akalanga obulwadde.
Asobola okuba n’amabwa mu nnabaana, mu bitundu bye ebyekyama, mu muwatwa omuyita omusulo, mu nseke oba awalala.
Genda ew’omukugu mu kujjanjaba endwadde z’ekikyala akujjanjabe.                     Â


text:
Agambye nti olupapula lwa Bukedde lubaddewo mu kiseera kyonna ku nsonga za Buganda nga luzituusa ku bantu awatali kakwakkulizo konna.
Nayongerako nti ate Bukedde Ttivvi bwe yatandika pulogulaamu naddala Agataliiko Nfuufu n’ereeta ensonga eziruma omuntu waabulijjo abalala kye batakola.
Yabyogeredde ku kisaawe e Bbira ku Lwomukaaga mu kutongoza ettabi ly’abawuliriza ba Bukedde Fa Ma wamu n’okutongoza ofiisi y’ebirango mu kitundu kino.
Omukolo gwetabiddwaako n’omubaka wa Palamenti omukazi owa disitulikiti y’e Wakiso, Rose Mary Ssenninde eyeebazizza empapula z’amawulire okuli olwa Bukedde ne New Vision olw’okufulumyanga amawulire egeesigika.
Ssenninde yakubirizza abawuliriza abeegattira mu kibiina kino okukikozesa mu kwekulaakulanya. Yasuubizza bammemba okubasakira emikwano eginaabawagira mu kweggya mu bwavu.
Kwabaddeko abakulu abalala abavuganya ku kifo ky’omubaka wa Busiro East okuli Tumwine Ssekitooleko n’abalala.
Â
Gwakomekkerezeddwa n’omupiira wakati wa ttiimu y’abawuliriza b’ e Bulenga n’abakozi ba Bukedde. Ttiimu y’abawuliriza ye yagugobye ku ggoolo 4 - 2. Eza Bukedde zombi zaateebeddwa Katongole Omutongole owa pulugulaamu ‘Akafoomukkuto’.


text:
Bya Moses Nyanzi
KKOOTI e Kasangati ewadde olwa October 27 omwaka guno okuddamu okuwulira omusango Dr. Besigye mw’ayagalira okumanya oba Poliisi okugumba mu maka ge n’okumulemesa okugavaamu ekikola mu bumenyi bw’amateeka oba nedda.
Kino kiddiridde Besigye okwekubira enduulu mu kkooti eno ng’ayita mu munnamateeka be David Mpanga ng’awakkanya Poliisi okugumba mu maka ge n’okumulemesa okugafuluma.Kkooti yasalawo okuwulira ensonga zino era yatudde ku Lwokubiri ng’ekubirizibwa omulamuzi Jesca Chemeri.
Wabula omuwaabi wa Gavumenti yategeezezza nga Ssaabawolereza wa Gavumenti bw’ataweebwa kiwandiiko kyonna kimuyita mu kkooti eno.
Mpanga yategeezezza nti yawa omuduumizi wa Poliisi mu ggwanga n’atwala poliisi mu kitundu kino amabaluwa nga tekyetaagisa kuwa Ssaabawolereza kuba okwemulugunya kwabwe kuli ku Poliisi.
Ate akajagalalo kaabaluseewo mu maka ga Besigye, omumyuka we Salaamu Musumba ne Ssentebe wa JEEMA Asuman Basalirwa, ababadde bakkiriziddwa Poliisi okuyingira okulaba ku Besigye.
Kyokka Musumba bwe yabadde ayita ku baserikale n’ategeezza nga bwawunyiddwa pupu, ekyanyizizza Sam Omala n’abagaana okugenda mu maaso era n’abalagira okutuula ku butebe wabweru wa geeti.
Oluvannyuma aduumira Poliisi mu bukiikaddyo bwa Kampala, Stephen Tanui n’aduumira eya Kira Road, James Ruhweza bazze n’abakuumaddembe abalala abaabadde mu ngoye ezaabulijjo ne beevumba akafubo ekyaddiridde kwe kulagira abaserikale bonna okwamuka ekifo kino ne bavaawo.
Musumba n’abawagizi ba Besigye abaabadde bagumbye ebweru wano we baayingiridde nga bayimba ne bayooyoota oluggya lwa Besigye.
Dr. Besigye yazze n’ayogerako eri abawagizi be abaabadde mu maka ge n’abagumya n’okubasaba okuba obumu nti eky’okutambula Poliisi ky’emugaana ddembe erimuweebwa Ssemateeka n’olwekyo tasobola kukuvaako.


text:
Bugerere
Ssentebe wa disitulikiti y’e Luwero, Haji Abdu Nadduli ku ddyo) ng’alina byannyonnyola omusomesa w’e Makerere, Mwebesa Ndebesa. Ataddeko ggalubindi ye Makubuya.
Bya Muwanga Kakooza
SSABAWOLEREZA wa Gavumenti y’e Mmengo, Apolo Makubuya agambye nti ekirabo ky’okukuza emyaka 50 egy’Ameefuga, Gavumenti ky’eyinza okuwa Buganda, kwe kugiddiza ebintu byayo byonna.
Ate omubaka Odonga Otto (Aruu) akkukkulumye nti Abaganda basukkulumye ku Bannayuganda abalala olw’olulimi lwabwe (Oluganda ) n’ennyimba zaabwe okusaasaana mu bitundu by’eggwanga lyonna n’agamba nti ne Federo gye basaba teyetaagisa kuba okukajjala kwe baagala baakufuna dda.
Bino byabadde mu kukubaganya ebirowoozo ku nsonga za Buganda mu Protea Hotel mu Kampala ku nkomerero ya wiiki ewedde.
Makubuya yagambye nti kitwalidde Buganda emyaka 26 n’agamba ng’ekirabo ky’okukuza emyaka 50 egy’Ameefuga, Gavumenti ewe Buganda ebintu by’ebanja.Buganda by’ebanja mulimu ettaka lya mayiro 9,000, embuga z’amagombolola n’amasaza , federo n’ensimbi ez’okupangisa ebizimbe byayo Gavumenti by’ekoleramu.
Yagambye nti gavumenti ne Bannayuganda bonna basaanye okutunula mu nsonga za Buganda, Uganda bw’eba yakutereera. N’agamba nti Kabaka wa Buganda tasobola kwetaaya mu bintu bya Buganda nga Bugerere ne mu Buluuli olwa Gavumenti okumukugira okutuukayo n’okutondayo abakulembeze b’ennono abalala olw’ensonga zaayo ez’ebyobufuzi.
‘’Kabaka yandiyagadde okugendako mu Acholi , Buluuli ne Bugerere kyokka gavumenti emutangira ng’egamba terina bukuumi. Wadde ab’e Buluuli n’e Bugerere balina ebintu bye beemulugunyaako bye tusobola okutereeza kyokka eby’okutondawo abakulembeze b’ennonno mu bitundu ebyo bikolebwa mu bugenderevu, okwawulayawula mu bantu ,’’ Makubuya bwe yagambye.
Makubuya era yagambye nti Mmengo terina nkola egenderera kulemesa Luswayiri kwogerwa mu Uganda. Yeewunyizza lwaki Bannayuganda abalala ne gavumenti balowooza nti Buganda ye mulabe wa Uganda nnamba emu ng’ate ebigendererwa byayo temuli kya kwekutula ku Uganda.
Yasabye abakulembeze okuwuliriza abantu bye baagala. N’agamba nti enkola ya Regional Tier Buganda yagigaana kuba erimu ebizibu bingi era nga ne gavumenti egamba terina ssente za kugissa mu nkola. Yasabye wabeewo enteseganya ne Bannayuganda bonna ku nsonga zaayo.


text:
Oba Mauwe Oba Hata Nowe – Jude Rogans & Shanika Wanigasekera
oba mauwe oba hata nowe lyrics, google, oba mauwe oba hata nowe mp3, oba mauwe oba hata nowe, oba mauwe oba hata nowe mp3 free download, oba mauwe lyrics, Oba mawwe mp3, oba mauwe jude rogans mp3, oba mauwe oba hata nowe mp3 song free download, oba mawwe oba hata nowe, ma mauwe matanam now, oba mauwe oba hata nowe song lyrics download, oba mawwe, oba mauwe mp3 free download, ma mawwe matanam nowe, shanika and jude songs mp3 download, ma mawwe mata nam nowe MP3 download free, oba mauwe, oba mauwe jude rogans mp3 free download, oba mawwa oba hata nowe mp3,


text:
Akeezimbira
Amaka ga Mulondo ge yasooka okuzimba e Kyaliwajjala kati ddwaaliro.
Bya Anthony Ssempereza
SISINKANA Rabbi Ezekiel Mulondo 95, omutuuze w’e Ntebetebe Bweyogerere omu ku Bannayuganda abaaliwo nga Uganda yeefuga era agikoleredde obulamu bwe bwonna. Wadde olumbe lumugonzezza era yaakasiibulwa mu ddwaaliro n’azzibwa awaka ku ndiri naye bwe yatuukiriddwa ayogere ku bulamu bwe ne by’akoze bukya Uganda yeefuga, yeekakabye n’asituka era n’agamba nti:
“Nazaalibwa, mu 1918, e Kakute, Bulemeezi, kitange ye mugenzi Eriah Taggwako, obutaka bwange buli Namataba era eno gye nziikibwanga. Nasomera Namataba pulayimale, Mengo, ne King’s College Buddo, kyokka nasomerako n’ e Nyenga. Nakuguka mu kubala bitabo.
Akola mu poliisi
Mulondo agamba nti okukola yakutandikira mu poliisi eera n’ayamba okuzimba enkitongole kino. Yagambye nti: “Nasooka okukola emirimu gyange mu Uganda Poliisi eno gye nakolera omulimu gw’okubala ebitabo. Twakolera nnyo Poliisi mu budde obwo n’okuzimba ekitongole kya poliisi ya Uganda okutukana n’omulembe. Mu kwefuga Poliisi yaffe yakwasibwa omulimu gw’okukuuma bendera y’eggwanga era ku mukolo guno nange naliwo. Emirimu gyange nnali ngikolera ku kitebe kya poliisi mu Kampala.
Amaka ga Mulondo e Bweyogerere Ntebettebe zooni nga bwe gafaanana.
Oluvannyuma nneegatta ku kitongole kya East African General Insurance, (EAGENI). Nze nali General Manager waakyo. era nakimaliramu ddala emyaka 27, okutuusa lwe nawummula emirimu gyange ne ntandika okukola ebyange mwe nzigya ensimbi.
Nazaala abaana abawera era bonna nabasomesa bangi bali mu Amerika gye bakolera, kuliko abasawo abakugu nga bano bakolera mu Amerika. (We natuukidde ewa Mulondo nasobodde okulabako Dr. Prossy Bakyawa omukugu mu by’okusirisa abalwadde eyavudde mu Amerika okujja okujjanjaba kitaawe omulwadde ennaku zino).
Mulondo ayongerako nti: “Ebintu byange bye nasobola okutegeka bye binnyambye okusobola okuweerera abaana bange n’okwejjanjabya mu bulwadde obunnuma. Nagwa ekigwo, emyezi mukaaga egiyise, okugulu ne kuwogoka eggumba ly’okugulu okwa kkono mu ssaabiro kwe kunnuma ennyo ennaku zino. Ebintu byange, byonna bye nkoze nabissa mu mannya ga mukyala wange era n’ebyapa by’ettaka byonna biri mu mannya ge byonna y’abirinako obuvunaanyizibwa. Nkubiriza abafumbo bonna okwesiganga bakyala baabwe kubanga basobola okukuuma ebyama n’ebyobugagga by’amaka”, Mulondo bw’agamba.
Ekkanisa Mulondo gye yazimba e Kyaliwajjala.
Ebimuwangaazizza
Bwe yabuuziddwa ku bimuyambye okuwangaala yagambye nti: “Okusookera ddala sinywa mwenge era sigukombangako obulamu bwange bwonna, ekirala kibadde kisa kya Mukama y’annyambye okunkuuma era ye gwe nneebaza okusinga, kuno kwe ngatta okulya obulungi ate mu budde.
Mulondo n’eddiini
Agamba nti: “Nze Rabbi nzekka mu ggwanga.
Mu 1986 abalabirizi bampa ekitiibwa kya Rabbi nga nze nzekka akirina mu ggwanga lino. Kino baakimpa, nnaakamala okuzimba ekkanisa gye natuuma St. Francis Basirika Church e Kyaliwajjala ku lw’e Namugongo ekitgeeza nti, ‘Basirika bamanyi’. Nakola emirimu mingi, n’okuwagira emirimu gye kkanisa abalabirizi kwe kusiima ne bampa ekitiibwa kino”, bw’agamba
Omulabirizi wa Mityana eyawummula Wilson Mutebi agambye nti, “Rabbi Mulondo, mmumanyi bulungi, ekitiibwa kino ekya Rabbi kye yafuna kiva mu ddiini ekitegeeza Omusomesa oba omuyigiriza. Kino kyamuweebwa Bishop Christopher Ssenyonjo bwe yali akyali omulabirizi wa West Buganda.
Emmotoka Lincoln.Kabaka we yatuula Mulondo tatuuzaawo muntu mulala.
Alaamidde Abaganda ku Kabaka n’ettaka
Mulondo Kabaka amuli mu musaayi era yamwogeddeko bwati: “Njagala nnyo Kabaka era entanda gye nsibirira Abaganda bonna baagale nnyo Kabaka kubanga lwe lujegere olutugatta ffenna ng’Abaganda ne bwe tufuna ekitutawanyanga tudde eri Kabaka okutugatta nga Abaganda. Ekirala nkubiriza Abaganda bonna obuteetundako ttaka lyabwe kubanga ettaka bwe buwangwa bwabwe. Awatali ttaka obuganda tebuliiwo. Nze nsobodde okukuuma ettaka lyange lyonna era situndangako.
Olw’okwagala ennyo Kabaka mmotoka yenge ey’ekika kya Lincoln gye nagula mu Amerika nagiwaayo okutambuza Kabaka bwe ayali agenda okuwasa nga September 27, 1999. Okuva olwo omutto Kabaka mwe yatuula sigutuuzangamu muntu mulala yenna wadde mukyala wange.
Ebifaananyi bya Mulondo (ku kkono) ate nga ku ddyo nga bw’afaanana kati ng’alaga satifikeeti eyamuweebwa Kkwiini.
Kkwiini yamuwa satifikeeti emusiima
Kkwiini wa Bungereza naye yasiima Rabbi Mulondo emirimu gy’akoze n’amuwa ne satifikeeti emusiima (eyo Waggulu). Mulondo agamba nti: “Emirimu gyange gye nkoze n’addala mu kitongole kya East Africa General Insurance gye nali General manager Kkwiini wa Bungereza yasiima obuwereza bwange n’ampeereza satifikeeti, nagifuna nga February 25th, 2010.


text:
Kampala
Abagole nga baakafuluma Lutikko e Namirembe
ENKYA ku Mmande nga August 27 lwe giwera emyaka 13 bukya Kabaka awasa Nnaabagereka. Meeya wa Lubaga divizoni mu Kampala Joyce Ssebugwawo yali ku mwanjo nnyo mu ntegeka z’embaga ya Kabaka okuviira ddala ku nsisinkana y’abagole.
Yanyumirizza JOB NANTAKIIKA ebyaliwo nga Kabaka asisinkana Nnaabagereka . Agamba nti: Twali mu likiiko lwa Buganda e Mengo Kabaka n’ampita mu ofi isi ye n’antegeeza nti Sylivia Nagginda y’agenda okubeera Nnaabagereka we.
Meeya Ssebugwaawo ng’anyumya. Ekif; Job Nantakiika.
Nze nali ku kakiiko akaali kanoonya omukazi anaabeera Nnaabagereka era akakiiko kano twaliko ne James Mulwana ne Dr William Kalema.
Twali tututte abawala bangi be twali tusuubira nti balungi naye Kabaka ng’abagaana ng’atugamba nti tulindeko naye kino olwangwa mu matu nti asiimye Nagginda ne nfa essanyu. Namuddamu nti “Bw’oba ng’oyo gw’osiimye katubikwase Katonda naye n’ang’amba nti okuggyako nga ye y’atasiimye.
Kabaka ne Nabagereka Sylivia Nagginda nga balayira mu Luttiko e Namirembe.
Oluvannyuma Ssaabasajja yakubira Nagginda essimu n’amuyita ajje amulabe n’amuddamu nti, “Nnaakava mu Uganda bwe nkomawo bayinza okungoba ku mulimu.” Kabaka yamusaba amuwe essaawa bbiri zokka, nti era bw’akkiriza tikiti y’ennyonyi esasulirwewo.
Kabaka ne Nabagereka nga bwe baafanana ku mbaga yaabwe.
Kyokka Kabaka yali tabuulidde Nagginda ky’amwagaza. Nagginda yankubira essimu n’ambuuza nti olowooza kiki Ssaabasajja ky’ayagala okung’amba nange namugamba nti ggwe jangu olabe, naye kye mmanyi kyagenda okukugamba kirungi ssi kibi.
Ekiteteeyi kya Nabagereka ekyali kijjudde zaabu, era nga kitungiddwa mu ngeri ng'eya busuuti, kyateekawo essuula empya mu kwambala kwa bagole mu Uganda mu kiseera ekyo.
Olunaku lwali Lwamukaaga, Nagginda n’ajja era ne tugenda okumukima ku kisaawe e Ntebe. Nakubira Kabaka essimu naye omuwandiisi we ow’ekyama ye yagikwata nange ne mmulekera obubaka agambe Kabaka nti omugenyi we atuuse.
Waayita akaseera katono Ssaabasajja n’ankubira okukakasa oba ddala omugenyi yali atuuse era nange ne mmukakasa. Yantuma omugenyi mmugambe nti afuneyo ba ssenga be ne ba kkojjaabe agende nabo mu Lubiri e Banda. Bassenga ne bakkojja baakung’aanira ewange e Mengo era we baava ne bagenda mu Lubiri e Bbanda.
Nnaabagereka ng’ayingira Lutikko ne Kitaawe Mwami Luswata.
Baagenda okutuuka ng’abambejja n’abalangira babalindiridde era wano Kabaka n’alaga abambejja n’abalangira nti ono y’agenda okubeera Nnaabagereka wange. Eno ye yali entandikwa y’enteekateeka y’embaga.


text:
Bwe yabadde afaanana nga yaakatwalibwa e Mulago.
Bya Hafswa Nankanja
“NZE Ronald Ssenteza, nnina emyaka 13. Kitange, Mw. Fred Kalibbala Kalinnimi yansibye essanja n’anjokya ng’annanga kubba 300/-.
We yanjokedde, nabadde mbeera ne jjajja e Semuto mu disitulikiti y’e Nakaseke nga tubeerawo ne baganda bange abazaalibwa maama (atali wange) gw’abeera naye e Kibuye. Nze ne muto wange babadde batuboola awaka era nga bwe bajjula emmere batutuma ku luzzi oba mu nku ne bagitulyako.
Nzijukira lwabadde lunaku Lwakuna, jjajja n’ampaayiriza okubba 300/- n’akubira taata essimu n’amuyita ambonereze.
Taata olwazze, yatulagidde tukung’aanye ebisanja, ebyayi n’emiguwa ne tubireeta. Nazzeeyo ne nzannya kyokka nagenze okuwulira nga taata ansika n’ansiba emikono n’amagulu n’anzizaayo eka. Yakutte essanja lye twaleese n’alinsiba ku mubiri nga yeeyambisa ebyayi n’emiguwa era bye twaleese n’ankumako omuliro nga jajja ne ssenga bwe basaakaanya.
Yalese agaanyi omuntu yenna okunsumulula n’avuga pikipiki ye n’agenda.
Muto wange ne mikwano gyange be bansumuludde.
Bannyingiza mu nnyumba okumpa obujjanjabi obusookerwako kyokka bwe baabadde banoonya butto okunjiwako, ssente ze baabadde bampaayiriza okuzibba baazisanze ku kadomola ka butto!
Baagaanyi omuntu yenna okubuulira abantu ekyantuuseeko kyokka muto wange yalabye obujjanjabi bwa kologeeti gwe bansiiga tebukola, n’atemya ku baliraanywa.
Bantutte ku Namayumba Health Center ne mmalayo wiiki bbiri ne bansindika ku ddwaaliro ly’e Nakaseke nabo abansindise e Mulago kati gye nfunira obujjanjabi.
Nabadde nsoma P.4 kyokka omukono oguwandiika gwewese era abasawo e Mulago bang’ambye nti nneetaaga okulongoosebwa gutereere nsobole okuddamu okusoma.
Nsaba abazirakisa munnyambe kubanga maama takyakola. Taata saagala kumulabako era bwe mmulowoozaako nneekanga ng’alabye omutujju.”
(Kalibbala yakwatiddwa abeekitongole kya ANPPCAN nga bayambibwako poliisi y’e Katwe era omulamuzi mu kkooti e Nakaseke yamusalidde ekibonerezo kya kusibwa emyaka esatu.)


text:
Bano abaana baasangiddwa Nabweru ku bodaboda nga babatwala ku ssomero ku makya.
Bya MARGARET ZIRIBAGGWA NE KIZITO MUSOKE
ABANTU bangi batambuliza abaana ku bodaboda nga bagenda ku ssomero n’okuvaayo. Omusawo omukugu ow’abaana Dr. J.M Seremba agamba nti okutambuliza omwana ku bodaboda naddala mu biseera eby’oku makya kya bulabe eri obulamu bwe kubanga empewo y’oku makya ennyingi ate ng’ennyogoga esobola okulwaza okuziyira ate bw’aba abulina emuyisiza ddala bubi .
“Ku makya empewo ebeera nnyingi ate ng’ennyogoga nnyo, ng’omwana alina obulwade bw’okuziyira emuyisiza ddala bubi. Ate omwana atalina bulwadde buno naye empewo ennyingi okumuyingira, emukosa amawuggwe kubanga omwana abeera akula nga buli kitundu ky’omubiri gwe kikula era nga kyangu okutaataaganyizibwa.
Buli muzadde kimukakatako okulabirira omwana obulungi okwewala ebiyinza okuddirira”, bwe yagambye. Ate ye Dr. Musa Nkalubo owa Your Clinic ku Mwanga 11 Road, agamba nti,
1 omwana okutambulira ku pikipiki buli lunaku aba ayolekedde okufuna endwadde z’ekifuba eziwerako eziyinza n’okumutta.
2 Asobola okulwala obulwadde bwa lubyamira (Pneumonea) nga buno bubeera bulwadde bwa kifuba ekikololwa ng’era omwana ono abeera aziyira. Obulwadde buno bwa mutawaana nnyo era busobola okumutta.
3 Olw’empewo ennyingi ebeera eyingira mu kifuba ky’omwana, aba taggwaako ndwadde ya kifuba ekikololwa ne ssennyiga, alimu okuziyira.
4 Kyangu omwana okufuna akabenje ku bodaboda kubanga ze zikyasinga okuleeta obubenje wano mu Uganda. Omutangira otya ebizibu?
Kyokka waliwo engeri omuzadde gy’osobola okutangiramu omwana we atambulira ku piki piki n’atafuna buzibu.
Musabike bulungi mu kifuba ne ku mutwe aleme kuyingiza mpewo nnyingi mu mubiri. Mugulire ekikoofi ira ky’oku mutwe ekimanyiddwa nga ‘helemeeti’, omwambaze ne jaketi
Jaketi eno kyandibadde kirungi n’ebeerako ekibikka ku mutwe. Mufunire kye yeebikka ku nnyindo okwewala empewo okumutomera ennyo.
Kyokka omuzadde wandibadde weewala okutambuliza omwana ku pikipiki. Atasobola mmotoka, noonya essomero eddungi eriri okumpi n’awaka kubanga abaana bangi bafunira obubenje ku pikipiki era bangi ne bafa.
Lipoota ku bubenje Lipoota eyafulumizibwa minisitule y’ebyentambula ey’omwaka 2011, yalaga nti buli mwaka abaana 400 bafi ira mu bubenje.
Ate lipoota eyafulumiziddwa ekitongole kya Injury Control Centre yalaze nti obubenje obusinga okubeera obw’obulabe, ebitundu 20 ku 100 bubeeramu abaana.
Ku baana bano abafa, ebitundu 14 obubenje babufunira ku bodaboda. Ekiri e Mulago Sebuliba Mukasa akolera mu kazolite e Mulago, yategeezezza nti buli lunaku bafuna obubenje 20, nga mulimu abaana.


text:
Akola dduyiro akuuma omubiri obutalebera.
SYLVIA Namutebi ye yawangula obwannalulungi bwa Uganda mu 2011. Azaalibwa Lubowa kyokka nga kati abeera Namugongo. Yayogedde ne PHILLIP KAGGWA ku bintu abakyala n’abawala bye balina okwesibako basobole okulabika obulungi.
“OKWEFAAKO kye kimu ku bintu ebinfuula ow’omulembe, era ebimpeesa ekitiibwa. Nnakizuula nti abakyala tulinga bimuli, kuba bisikiriza n’okusanyuka buli muntu.
Eno y’emu ku nsonga lwaki nfuba okulabika obulungi nsobole okuwa abandaba essanyu ate nga nange mpulira bulungi”, Namutebi bw’anyumya.
Agattako nti omukazi okulabika obulungi oluusi tekyetaagisa bintu bingi, wabula olina okweteekamu kaasi amala. Ono y’akuyamba okwetuusaako ebikozesebwa mu kwekolako, nga okwambala, ebyokulya, okunywa n’ebirala.
FFIGA:
Ndi muwala wa kigero kuba seegombangako kubeera munene. Nfuba okulaba nga ffi ga yange ngikuumira mu mbeera gye njagala. Okugeza omubiri gwange tegulina kuyiikayiika, kuba ye sitandadi y’aboolesi b’emisono. Ffiga yange okugikuuma obulungi ng’enda mu jjiimu.
Ate bwemba sigenzeeyo nsobola okukolera awaka dduyiro, kuba ebikozesebwa ebimu mbirina. Dduyiro mmukola buli ku makya nga sinnalya kintu kyonna. Dduyiro annyamba okubeera ffi iti, sso ng’atangira n’omubiri okulumbibwa endwadde, wamu n’okulwanyisa obukadde.
EMMERE:
Nneewala okulya ennyo emmere, mpozzi ebibala n’enva endiirwa mbirya mu bungi. Ntera kulya kaloti, ennyaanya n’obutungulu.
Bino birimu ebiriisa ebiyamba omubiri okulabika obulungi, sso nga bikuuma n’olususu nga lushanana. Kaloti annyamba okukuuma amaaso gange nga galabika bulungi, ate era birwanyisa enkanyanya n’okugoba mugaba ku lususu.
ENJALA:
Zino nzaagala nnyo era nzirabirira okuzikuuma nga zirabika bulungi. Okuzikuuma nzissaamu ssente n’ebiseera. Zino nzikolako omulundi gumu mu wiiki.
ENGATTO:
Ndi mwambazi wa ngatto mpanvu. Zino ziggyayo bulungi endabika yange ate zimpa entambula. Ekirala engatto z’akakondo akawanvu teziboola ngoye. Zino ntera kuzigula mu EX -Options, mpozzi n’okuziragiriza okuva ebweru . Nnina emigogo egisukka mu 30 era nzambala okusinziira ku mukolo, olugoye n’ekifo.
ENVIIRI:
Zino nazo nfaayo nnyo okuzirabirira. Omusono gwe nsinga okwettanira gwa ponny tail mpozzi n’okukwata ppaafu. Gino gindabisa bulungi kuba gyerura bulungi ffeesi yange n’evaayo. Enviiri nzikyusa buli wiiki okulabika nga buli kiseera ndi mupya.
ENGOYE:
Simala gagula buli lugoye lwe nsanze, era we nkwatira ssente okulusasula luteekwa okuba nga lunnyumira era nga lugya mu kiraasi yange. Nnyambala ebiteeteeyi, empale, leegingi n’ebika ebirala. Langi ezaaka naddala emmyuufu, pinku, kakobe, kyenvu n’endala zinkolera.
OKWEKOLAKO:
Eno nsonga nkulu nnyo era sifuluma nnyumba nga seekozeeko. Kintwalira eddakiika 15, okuyooyoota ffeesi era buli lwe nfuluma mbeera njaka. Nnina abakugu mu by’ensusu abanguza ebizigo ne pawuda agendera ku lususu lwange gwe nneesiiga.


text:
Kampala
Sheikh Walusimbi ng'asoma Kulaani.
Bya Sheikh Adam Walusimbi
MU mwezi gwa Ramadhan, kikakata ku buli mukyala omusiraamu okwebikkirira ku mutwe n'okwambala engoye ezibikka omubiri gwonna. Kino kikuyamba okutuukiriza n'okulongoosa emirimu gyo eri Allah.
Allah mu Kulaani sura ya 33 aya 59 agamba, "Owange ggwe nabbi Muhammad, gamba bakyala bo ne bawala bo n'abakyala b'Abakkiriza bakubire akakaaya nga kava ku mutwe ne kagwa ku lugoye olubunisa omubiri " (Surat Ahzaabu).
Kino kye kinaabaleetera okutegeerekeka mu nsi yonna, nti batya Allah.
Hadiith emu eva ku musajja ayitibwa Alkam gye yaggya ku nnyina egamba nti, "omukyala Hafswa muwala wa Abdu Rahman yayingira ewa aisha mukyala wa Nabbi Muhammad (S.A.W) ng'alina akakaaya ke yeebisse nga katangaala, Aisha yakamuggyako n'akayuzaamu oluvannyuma n'amuwa akake akazito".
Omuwandiisi ye Imaam w'omuzigiti gwa Mukwano mu kibangirizi ky'e Lugogo, nga bwe yabitegeezezza Hafswa Nankanja.


text:
Bya Ahmed Mukiibi
Kampala mu 2040. Enguudo nga ziyita mu bbanga.
KUBAMU akafaananyi ak’ekibuga Kampala mu myaka 30 okuva kati, olowooza kinaaba kifaanana kitya? Tunaaba tukyalaba emyaka egyanjaala, kasasiro abunye wonna oba ebizimbe ebigudde olubege?
Bw’oba ekyo ky’ekifaananyi ky’olina, kimanye nti abategekera eggwanga balina ekyabwe eky’ekibuga ekiri amata obuta nga kw’okomya amaaso olw’enkulaakulana n’ebintu ebyomulembe ebinaamubaamu.
Mu kiseera ekyo, Kampala ajja kubeera amyamyansa, ng’ebizimbe ebisingamu obungi bikoma mu bire, enguudo nga ngazi nga Lwera ate nga za kalina, eziyita mu ttaka ne mu bbanga, eby’akalippagano okukwata emmotoka nga tubisomako mu bitabo! Entambula mu kibuga ejja kubeera ya mulembe, nga waliwo eggaali z’omukka ezikozesa amasannyalaze eziyita mu ttaka ne zifulumiramu eyo mu bubuga obwesudde Kampala.
Omugotteko gw’obuyumba ng’obuli mu Kisenyi, Kamwokya, Bwaise, Kaleerwe, Katwe, Nateete n’ebifo abantu gye basula nga batudde buli nkuba lw’etonnya bijja kuba byogerwako mu mboozi enkadde.
Emyala egibooga amazzi ne ganjaala ekibuga buli sizoni y’enkuba gijja kuba gisomwako mu bitabo by’ebyafaayo . Bino biri mu nteekateeka ey’emyaka 30 Gavumenti gy’ekoze okukyusakyusa ekibuga Kampala n’eggwanga lyonna okutwaliriza awamu etuumiddwa “Uganda Vision 2040”.
Mu nteekateeka eno, Gavumenti etegese okuzimba enguudo eziyita waggulu eziyunga Kamala mu bibuga Ntebe, Wakiso, ne Mukono ng’emmotoka ezigenda eng’endo ziyita waggulu ne zigguka mu bibuga ebyo , wansi ne zirelekerayo emmotoka ezeetawulira mu kibuga.
Eggaali y’omukka
Okusinziira ku nteekateeka eno, wajja kubaawo n’enguudo z’eggaali y’omukka nga waliwo eziri mu mutindo ogw’ekibuga ezitambulirako eggaali ez’amasannyalaze ate ebweru w’ekibuga nga waliyo enguudo z’eggaali y’omukka ennene eziyunga ebibuga n’ebitundu eby’omu byalo.
Eggaali y’omukka, Gavumenti egirinamu essuubi ddene okugonza ku bisale by’okutambuza ebyamaguzi okwanguyiza abasuubuzi emirimu gyabwe.
Kkampuni y’ennyonyi
Gavumenti eteekateeka okuzzaawo kkampuni y’ennyonyi ey’eggwanga n’okuzimba ebisaawe by’ennyonyi ebyomulembe 10 mu bibuga bya Uganda ebinene omuli n’okuzimba ekisaawe eky’amaanyi e Nakasongola.Ekisaawe ky’e Ntebe Gavumenti etegese okukizimba bupya okukituusa ku mutindo ogusookerwako mu nsi yonna era nga kye kisingayo okubeera ekyomulembe mu mawanga ag’omuliraano
Okuzimba ebisaawe by’ennyonyi Gavumenti etegese okubikola okwanguyiza abalambuzi okutuuka mu bunyomero bwa Uganda okulambula ebifo eby’ebyewuunyo omuli ensozi, ennyanja, ebiyiriro, ebifo omukuumirwa ebisolo, ebibira n’ebifo ebirala.
Obulambuzi
Mu myaka 30 egijja, ebifo ebyobulambuzi byonna mu ggwanga naddala eby’oku mazzi Gavumenti ebikoledde enteekateeka ssinziggu ey’okubukulaakulanya ng’ezimbayo enguudo, wooteeri, na buli kalonda ajja okusikiriza abantu okubituukamu nga tebakaluubiriddwa.
Enteekateeka yabagiddwa ekitongole ekivunaanyizibwa mu kuteekerateekera eggwanga ekya National Planning Authority (NPA) wansi w’omulamwa : “Okutumbula enkulaakulana ya Uganda ku lw’okuyitimuka”. Eyali Minisita w’ebyobulimi Dr Kisamba Mugerwa, ye ssentebe w’akakiiko akafuzi aka NPA.
Ekitongole kya NPA okufulumya enteekateeka eno ey’emyaka 30 kiddiridde olukiiko lwa baminisita okuyisa pulaani ennene mu 2007 erambika entegeka y’okutereeza, okulongoosa n’okusitula omutindo gw’embeera za Bannayuganda n’eggwanga lyonna.
Eggaali y’omukka ejja kuba ya masannyalaze.
Enteekateeka eno ey’emyaka 30, aba NPA bateeekateeka okugissa mu nkola mu bitundutundu bya myaka etaano okutuuka mu 2040.
Aba NPA baategeezezza nti mu mu myaka 30 egijja , Munnayuganda asembayo okuyingiza ensimbi entono ajja kuba waakiri afuna doola 9,500 buli mwaka ( eza Uganda obukadde nga 24 ), bwe bukadde nga bubiri buli mwezi. Kisuubirwa nti enguzi efung’amye mu ggwanga, obubbi bw’ensimbi z’omuwi w’omusolo, obulyake n’emize emibi mu bakozi ba Gavumenti n’abali mu bukulembeze gijja kubeera girwanyiziddwa!
Olowooza pulaani eno eneekola? Wandiika ‘kampala’, lekawo akabanga ozzeeko ekirowoozo okiweereze ku 8338.


text:
ROGERS Sseguya omutuuze w’e Kansanga Kikubamutwe avudde mu mbeera n'atwala mukazi we, Irene Nalumansi mu FIDA ng'agamba nti ayagala baawukane olw’ebbuba erimusukkiridde.
Sseguya agamba nti yafunayo omukazi omulala e Makindye mu Mubaraka Zooni oluvannyuma lwa Nalumansi okumuyisaamu amaaso nga tamutwala ng'omusajja mu maka.
“Omukazi oyo abadde addanga kiro awaka ate nga tafumba mmere era nga n’abaana abaleka ku muliraano. Bino byampaliriza okufuna omukazi omulala kyokka olwamumwanjulidde yasazeewo kunywa butwa ng'agamba nti tasobola kufumba na muggya we.
Yaguze akakebe k'eddagala ly'obutwa lye yanywedde n'atwalibwa mu kalwaliro e Kansanga. Oluzze engulu ne nsalawo okujja okumuloopa wano mumpe ku magezi,” Sseguya bwe yagambye.
Bannamateeka ensonga zaabwe bazisindise ku poliisi e Kabalagala nga bagamba nti guno musango gwa kkooti ogulina okusooka okunoonyerezebwako poliisi.


text:
Kampala
OWANA Agnes Nadunga 15, adduse awaka n’ajja mu Kampala okunoonya emirimu.
Entabwe evudde ku kitaawe omuto,Gidudu Masaaba okugezaako okumukaka okufumbirwa. Nadunga eyavudde e Mbale agambye nti bazadde be baafa n’asigala ne kitaawe omuto eyamufunidde omusajja n’amuwa ente afumbirwe, ye ky’awakanya.
Nadunga yasibye omugugu gwe n’ajja e Kampala okunoonya omulimu atandike okukola obwayaaya.
Abazirakisa abaamusanze ng’anoonya emirimu be baamuwadde amagezi okusooka okugenda mu FIDA n’aloopa kitaawe.
Bannamateeka bawandiikidde Masaaba ebbaluwa emuyita bagonjoole ensonga za Nadunga era nga bwe bamukuuma okutuusa nga bamalirizza ensonga zino


text:
Mayamba (owasonze akasaale) ng’atendekebwa ne Express e Wankulukuku.
UGANDA y’emu ku nsi ezisingamu ebitone mu kucanga akapiira nga kumpi buli kitundu kya ggwanga kirimu abazannyi ab’ekitone. Eby’embi bingi bifa olw’ensonga ezenjawulo. Steven Mayamba owa Bukedde yeefudde omuzannyi n’agenda mu zimu ku kiraabu za Super. Biibino bye yazudde:
E Wankulukuku mu maka ga Express, omutendesi Sam Ssimbwa naye teyankaluubiriza kuba olwamala okumuyitiramu nsonga zange, n’ang’amba ntandike okutendekebwa enkeera era teyambuuza bibuuzo bingi.
Nasanga abazannyi bali mu kasenge mwe bambalira kyokka Wasswa Bbosa (amyuka Ssimbwa) n’angoba ng’ende nneeyambulire mu paviriyoni kye saategeera kye yagenderera.
Ebyakolebwa mu kutendekebwa byonna nabyenyigirangamu awatali kumboola era abazannyi abamu be nayogerako nabo, bankakasa nti kasita nnabeera omugumikiriza, mu Express nja kusamba omupiira.
Kyokka abazannyi abaali ‘bakuba ennyumba’ (beegezaamu) ku lunaku lwange olwasooka bangoba nti eyo eyaabwe nali sijja kugisobola ne bandaga emipiira egy’ebbali nti ng’ende nnondeyo gumu gwe mba nzannya.
Ng’enda mu URA:
E Gayaza, omutendesi Alex Isabirye bwe namusaba omukisa teyagaana wabula n’ang’a-mba nti obuzibu bwali bugenda kuva ku ntambula engeri ttiimu gy’etende-kerwa ewala n’ekibuga.
Yantegeeza nti waliwo bbaasi etambuza abazannyi naye baali tebajja kunzikirizaamu kuba tebammanyi.
Bwe namutegeeza nti nja kusobola okwetambuza kwe kung’amba ng’ende ntandike okutendekebwa balabe oba nsobola.
Ebiddako yali waakubintegeeza ng’amaze kulaba bwe nzannya. Bw’oba mwavu, mu URA oyinza obutamalaako kuba entambula y’esooka okukuggyamu.
siyinza kumma muzannyi mukisa - Nsimbe:
Ku Fire Masters e Kibuli, omutendesi George Nsimbe namweyanjulira ng’omuzannyi w’omupiira ne mmugamba nti njagala kwegatta ku ttiimu ye.
Yantegeeza nti yali tayinza kumma muzannyi yenna awulira ng’asobola mukisa kwe kung’amba nzireyo enkeera nga tezinnawera ssaawa 3:00 ku makya.
Mayamba (ku kkono) ng’ayogera ne Mike Mutebi atendeka Villa.
Enkeera nasangawo omuyambi we Obadia Ssemakula atankaluubiriza era yafuba okulaba nga buli kimu ekikolebwa nkyetabamu.
Ku lunaku olwokubiri, abazannyi baali bammanyidde era okutendekebwa bwe kwaggwa, bantwala ku ofiisi za kiraabu ku kitebe ky’ekitongole kya Fire Masters ne tunaaba, n’ekyemisana twakiriira wamu.
Nsimbe yampa omukisa era yafaayo okungezesa kuba ku lunaku olwokubiri yanzikiriza n’okwegezaamu kwa ttiimu ebbiri.
Bunnamwaya ne KCC zangoba mu lukujjukujju
E Lugogo ewa KCC, omutendesi Morley Byekwaso yasooka n’ang’amba nga bwe kitali kiseera kya kuwandiisa bazannyi nti nninde sizoni ng’ewummuddemu ate olwamala n’antegeeza nninde lwe banaalanga nti beetaaga abazannyi abagaala okugezesebwa.
Nneebuuza oba ng’ebirango binaayitira ku leediyo, mpapula z’amawulire, TV era nasigala simatidde eyo ne nvaayo nga nninze June gwe bansuubiza.
Mayamba (ku kkono) ng’ayogera ne Byekwaso atendeka KCC.
E Kitende (Bunamwaya), Richard Wasswa (amyuka Edward Golola) bwe namutukirira ne mmusaba omukisa okuzannyira mu ttiimu ye, yakantemerawo nti ye talina buyinza bukkiriza bazannyi kugezesebwa kuba bakama be tebamukkiriza.
“Siyinza kujeemera bakama bange nga nkuyingiza mu ttiimu. Ne bwe nkikola, siyinza kukussaako ssira kuba tojja kungasa sizoni eno,” Wasswa bwe yang’amba.
Yayongerako nti n’ebyokukozesa tebimala kuba ebiriwo baabibalira ku bazannyi be. Yampa amagezi nzireyo nga sizoni eweddeko n’ampa n’ennamba y’essimu ye mbu nja kuddamu mmukubireko ambuulire ekiddako.
Abazannyi bamboola mu Maroons:
Ku Maroons FC e Luzira natuukirira omutendesi Asaph Mwebaze ne mmusaba nsambire mu ttiimu ye n’ambuuza nti, “Lwaki togenze mu Villa, Express oba Bunnamwaya? Nze nnina abazannyi bangi ate nga ne lizaavu ejjudde. Singa obadde muteebi nandisanyuse ne nfaayo okulaba ekyenjawulo ky’olina.”
Mwebaze yagattako nti ekiseera kye nagenderamu, tekyali kya kuwandiisa bazannyi. Yambuuza enkuyanja y’ebibuuzo naye gye twamalira ng’anzikiriza okutandika okutendekebwa enkeera naye n’akirambulula nti tebaali baakumpa nsimbi za ntambula.
Olunaku olwasooka omutendesi yateranga n’ajja we nnali alabe bye nkola naye okutendekebwa bwe kwaggwa yatambula butambuzi nga tannyeze oba nzireyo enkeera. Bwe namugoberera mmubuuze, yanziramu nti ekyo kyali gyendi.
Olunaku lwange olwokubiri omutendesi, ebyange si bye yaliko. Nneegoba nzekka nga ndaba tewali ankwata ku mukono. Omutendesi nagoba mugobe okwogerako naye oluvannyuma lw’okutendekebwa. Abazannyi bennyini banneewulirirako nga n’okumboola kwe batadde mu kifo ky’okunzizaamu amaanyi oba okukwaniriza olw’okubeegattako.
Ng’enda mu Police :
Ng’ekyatendekerwa e Naguru omutendesi, Angelo Lonyesi bwe namusaba omukisa okugezesebwa mu ttiimu yang’amba bugambi ntandike okutendekebwa n’abazannyi abalala.
Singa kyali kiseera kya kukyusa bazannyi, nandibadde muzannyi wa Police awedde emirimu anti olwali okutegeeza Lonyesi, n’antegeeza nti nja kulindako mu June bakole ku bya layisinsi yange.
Mu kutendekebwa ssaakaluubirizibwa era abazannyi bannyanguyira nga buli kimu bampa omukisa okukyetabamu.
Ku Water FC, omutendesi Charles Ayiekoh namusanga ku kisaawe e Lugogo ttiimu gy’etendekerwa ne mmusaba omukisa n’anzikiriza n’ang’amba ntukeewo essaawa 3:00 ku makya enkeera ntandike okutendekebwa. Enkeera, Ayiekoh teyaliiwo kyokka abazannyi tebankaluubiriza.
Mu UTODA FC:
Omutendesi Isma Kintu bwe namuyitira mu nsonga yange ku kisaawe e Nsambya, yang’amba bugambi enkya nkeereko anti natuuka okutendekebwa kuwedde. Yang’amba ng’ende n’ebikola byange anti bo tebalina bye bagabira bazannyi balala. Mu kutendekebwa enkeera, buli kimu nakyenyigiramu nga n’abazannyi tukwatagana bulungi.
Mu Villa ekitone kye kikweyimirira
Ku Villa Park, omutendesi Mike Mutebi namusanga yeetekateeka kutandika kutendeka ne mmusaba okwogerako naye yasooka n’agaana n’ang’amba mmulinde era nange ne ng’uma.
Nalindira akaseera akawera era Mutebi bwe yalaba siseguka kwe kujja we nnali era olwamutegeeza nga bwe njagala okusambira Villa, n’ang’amba mmulindeko.
Okutendekebwa bwe kwaggwa ne ng’enda gyali n’ang’amba nti, “Nze sigoba muntu yenna wabula omupiira gwo gwe gukweyimirira.” Yayita abayambi be Nkata ne Magumba njogere nabo nga bawulira era nabo ne bakkaatiriza bye yali ayogedde.
Ttiimu yali yaakuddamu okutendekebwa oluvannyuma lw’ennaku bbiri Nkata ne Magumba ne bang’amba nti ndi waakutendekebwa n’abazannyi abatendekebwa ku makya kye nategeera oluvannyuma nti bano tebali mu ntegeka za Mutebi era Magumba ne Nkata bakikola ku lwabwe.
Abazannyi ba Express mu kutendekebwa e Wankulukuku. Owookubiri ku ddyo ye Mayamba owa Bukedde.
Mutebi yakikkaatiriza nti tebaali baakumpa nsimbi za ntambula okuggyako nga bamaze okwetegereza omutindo gwange balabe oba banampaayo ‘olukumi’. Kyandaga nti ekitone kye kyeyimirira omuzannyi mu Villa oba okumuyiwayo.
Omuzannyi anoonya ttiimu manya bino
1. Mu kusooka, ensawo yo esaana n’eba ennyweevu okukuwanirira kuba ttiimu zonna tezigaba ntambula mu kusooka.
2. Omuzannyi eyeetaaga okugezesebwa, alina okuba n’ebikozesebwa ebibye omuli; engatto n’emijoozi ebibye kuba ttiimu zirina bye zibagabira.
3. Ggwe olina okwetunulamu mu bigambo by’olubuto kuba oba tonnafuuka muzannyi wa ttiimu ajjudde era tebayinza kukuliisa.
4. Abatendesi n’abazannyi abamu beewulize era bw’akiwulira onoonya ttiimu gy’azannyira, ayinza okukutuuza awo n’omulinda okutuusa lwe wennyula.
5. Weerinde kajojijogi w’ebibuuzo abuuzibwa abatendesi nga n’oluusi aba takwatagana na kyakututte mu ttiimu eyo.
6. Abamu balowooza nti abazannyi abalungi bava mu masomero agamu era ne kakutanda n’oyogera essomero ly’atasuubira, ggwe ng’ovuddemu.


text:
BW’OBA oyagala okukakasa nti mukyala wo mulungi muwe ‘tesiti’ mu bifo bisatu. Okusooka mutunuulire nnyo enkaliriza ng’alagirira omusota ku biseera by'oku makya nga yaakazuukuka.
Bw’aba akulabikira bulungi, omanya nti ddala walonda. Abantu bangi bafaanana bubi nga baakazuukuka. Ate jjukira mu kiseera kino aba talinaako ka ‘meeke apu’ konna ke yeetaddeko.
Abamu nga n'engeregeze zikyamuli ku matama. Wano n'abakweka enkanyanya, ku makya byonna bivaayo. Ate tesiti eyookubiri y’eyo ng’omukazi omusanze eyo mu kyalo ng’alima taliiko kazigo k’asaabye.
Bw’aba era akulabikira bulungi, munnange manya nti oyo kimyula kyennyini. Bw’oba ne gw’olina nga tonnasalawo kumuwasa oyinza okumutwalako mu kyalo n'abeerayo ennaku nga bw’akunsa olubimbi awo naawe ng'omugezesa.
Ate tesiti eyookusatu y’eyo ng’ali mu kibuga awala bakazi banne abeekozeeko, beezigudde batonnya mmooli. Era naye nga yeezigudde, avudde mu saluuni.
Bw’aba ng’avuganya era ng’akyabanywamu akendo, manya nti ddala omukazi oyo mulungi. Tesiti eyookuna eyo ebeera yammwe ya mu buliri. Ebifa eyo bya lulala.


text:
Kampala
BATABANI embeera egamba ki. Kansuubire nti muli bulungi n’obufumbo bubanyumira.
Ennaku zino tulina ekizibu kya jjaamu mu Kampala era kiyinza okukutwalira essaawa nga bbiri okuva mu kibuga okutuuka e Kajjansi oba e Kireka.
Mwe batabani bange abatalina mmotoka kyokka nga ne bakyala bammwe bakola, nga temusobola kuddayo mwenna waka, mulina okuyiga okukuba essimu oba okuweereza obubaka bw’essimu.
Jjaamu ayinza okukukwata n’akulemesa okutuuka awaka mu budde munno n’alowooza nti oli mu bibyo ng’ate bambi si kituufu.
Kati olina okumukubira ku ssimu n’omutegeeza w’otuuse n’alemwa kweraliikirira. Kino kikola nammwe ku bawala bange. Bwe mutaakikole mujja kuleetera bannammwe okuzimba emitima nga balowooza nti muli mu bwenzi.
Baana bange, obufumbo kutegeeragana na kukkaanya bwe muba mwagala okufuna essanyu. Akuume!


text:
BATABANI muli mutya. Mwebale emirimu n’okulaga bawala bange omukwano. Buli lw’ofuna omukyala n’ogenda ewaabwe n’okyala oba n’omukuba empeta olina eddaala ly’ogendako n’engeri abantu gye bakulabamu.
Mulina ebintu bye mulina okwewala nga mugenda ku buko gye muwasa bakyala bammwe. Bw’oba toyambadde kkanzu oba essuuti ng’oli mu bikalu, weewale okusiba bbaalansi, okwambala engoye ezikukwata ennyo z’oyinza okuyita eze ‘swagga’ n’empale ennyimpi ng’owoza nti ye nnyambala eri ku mulembe.
Kye mulina okumanya nti ekyambalo ky’obuko kkanzu kubanga ekubikka wenna nga ne bw’oba weerabidde okusiba eppeesa ly’empale oba tojja kuswala.
Buli lw’oyambala obubi abantu gy’ogenze bakuyisaamu amaaso era bakutwala nga ow’okuzannyisa. Oyo katemba gw’oyagala okukola mutwale mu maka go.
Ekirala olina okukimanya nti eyo gye waggya mukyala wo waliyo bato be be walekayo n’olwekyo olina okugezaako okulaba nga weewa ekitiibwa.


text:
OKUBUULIRIRA ABALENZI
BATABANI muli mutya. Mwebale emirimu n’okwagala bawala bange.
Kye mbuuza nti obuwale bwammwe obwo obw’omundanaddala obukaddiye mubuteeka wa? Ye ate bwe mubwoza mu
bwanika wa, mubwoza ddi era ssabbuuni ki gwe mukozesa?
Baana bange, mulina okuyiga okuba ab’omulembe ne mumanya n’ekiseera kye mulina okubukozesa. Kiswaza omuntu
omukulu okwambala akawale ak’omunda nga kacaafu oba nga alimu ebituli.
Watya nga wafunye akabenjene bakutwala mu ddwaaliro nga totegedde. Ye watya nga waliwo ekintu ekiyuzizza empale nga tolina we weetaasiza. Olaba bw’oswala n’abantu okukusunga!
Kati batabani bange, kino mukiraba nga ekintu ekyangu naye kyetaaga okwegendereza ennyo. Mmwe abakozesa
langi enjeru kyandibadde kirungi n’obukung’aanya n’obunnyikamu bbaafu omuli ssabbuuni w’obuwunga n’oluvannyuma n’obukunya.
Weewale okwambala obuwale obubisi ate toyambala kawale nnaku bbiri kuwunyirira banno. Beera wa buvunaanyizibwa ogule bungi okugeza nga busobola okukumazaako wiiki nga tobuzzeemu.
Engeri gye bubeera munda bubuzaabuza n’okubagayaaza okwoza nga muwoza tewali abalaba, ekintu ekikyamu.


text:
OKUBUULIRIRA ABALENZI
BATABANI muli mutya. Mwebale emirimu, okuweereza eggwanga n’okwagala ennyo bawala bange.
Mulina okukimanya nti omukwano si lutalo n’olwekyo bwe muba mukola pulaani y’okusisinkana bawala bange si kirungi kubeewerera gy’obeera mugenda kukuba bikonde. Bangi be ndaba eyo nga mulya emirondo, emmwaanyi n’okukola dduyiro olw’okuba mugenda okusisinkana baganzi bammwe.
Ekyo si kibi kyokka okusinda omukwano si lutalo. Ate ebintu by’omukwano si kulwana. Buli kintu kyekola kyokka era bw’obiteekamu amaanyi amangi tebinyuma. Obukodyo n’okuyiiya bye bisinga okwetaagibwa so si kutulugunya bannammwe.
Kye mulina okumanya kiri nti omukazi okumatira laavu nga naye omutadde bulungi mu muudu n’atuuka ku ntikko oba ppata zonna ne zeeta olwo n’alya ebintu nga tasanga buzibu bwonna!
Kale bino bye mwewerera bawala bange ng’abagenda okulwana bya bwereere kubanga temulina kye mujja kubakolako. Mukimanye nti ebyo bye muwoza mbu mufuna bye mugaaya ssemusajja wammwe alwewo ng’akyali mu kisaawe, byakoma dda!
Ate n’ekirala mulina okukimanya nti lw’oligenda nga tobikozesezza oyinza okuswalirayo nga toyaka. N’olwekyo mugezeeko okukozesa amaanyi gammwe ag’obutonde, mufube okulya obulungi n’obutanywa bitamiiza bwe muba munoonya essanyu.


text:
OLUPAPULA lwa Bukedde lwalayizza eng’oma nga lutulabula ku mikolo egy’obuwangwa egy’okwabya ennyimbe bwe gifuulibwa ttabbulu za disiko, okutamiirukuka n’obwenzi.
Abalokole be basooka okulengera ebyo nga bijja era bo ne beewaggula okwabya ennyimbe ne bakuvumirira n’abasika ne batandika kubassaako ng"abantu baakava emagombe okuziika. Kyokka Ensi bw’egudde eddalu tewali kitakyuka.
N’ebyabalokole bigenze bikyuka ne bakungaana okukungubagira afudde kyokka nabo ne bateekawo disiko, ennyimba ez’okutendereza Omutonzi ne zifuulibwa ezokutendereza ‘laavu" eyobwenzi. Zo enkyuakyuka ziyingiziddwa mu bintu by’obuwangwa bw"Abaganda bingi era ebimu ne byonoona bwonoonyi. Okusooka, emikolo egy’embaga ez’obugole giyingidde mu mikolo egy’okwanjula ne gifuulibwa emikolo gya ttabbulu ez’okuyiwayiwa ensimbi.
Ennaku zino emikolo gy’okwanjula gibaamu abagole okwambazaganya empeta era n’okusala kkeeki. Jjukira nti ebyo by’ebimu kw’ebyo ebyesungibwanga mu mikolo gy’embaga ey’obugole. N’ebyobugwenyufu kati bikolwa kyere ku mikolo egy’okwanjula.
Abako batamirukukira ku buko ne batyabula n’amazina nga baliraanye oba nga bakwataganye n’abo ababazira luli edda bebataakwatangako.
Ng’ebintu bimaze okutuuka awo, kati ekyebuuzibwa lwaki emikolo gy’okwanjula tegigattibwa lumu na gya mbaga ne wabaawo waakiri okukkekkereza ku nsimbi n’ebiseera?
Omutaka ng’asumika omusika mu lumbe
Ekintu kye kimu ekiyinza n’okubuuzibwa ku mikolo egy’okwabya ennyimbe. Oba nga emikolo egy’obuwangwa egyafuulanga okwabya olumbe okuba n’amakulu oba kati gidibagiddwa ne gifuuka ttabbulu za disiko lwaki okwabya olumbe tekukolebwanga okw’abalokole abazuukufu olumala okuziika omusika nassibwako ku lunaku lwe lumu?
Leka enkyukakyuka tuzigendmu kyokka nga tetuva ku mulamwa. Jjukira ng’omulokole Babirye bwe yabuuliranga enjiri eyobulokozi ng’omulokole omusiwuufu owoluteteeyi era ne bwe yafuuka omulokole omubereesevu ow’emisono gy’enviiri n’ebiteeteeyi eby’ebbeeyi ebyomulembe teyava ku mulamwa ogw’okubuulira enjiri.
N’ebyobuwangwa eby’okwabya ennyimbe bwe binaayonoonebwa ne bifuuka ttabbulu omukolerwa effujjo bo abakulu b"ennyimbe tebasaanye kuva ku mulamwa. Omulamwa gw’okussaako omusika n’okumusumika era nokusumikira leka byo bisigalewo era bigende mu maaso si nsonga ne bwe biba bikoleddwa ng’abantu baakava emagombe. Kubanga eby’obuwangwa ly’eggwanga era bwe binadobonkanyizibwa ng"olwo Ensi etuuse okugwa eddalu lyennyini ekkankada.


text:
Kampala
KU Lwokuna, Abalabirizi 29 baatudde e Lweza ne balonda Ssaabalabiriziomuggya eyaddidde Ssaabalabirizi Henry Luke Orombi mu bigere. ANTHONY SSEMPEREZA atunuulidde obulippo obutera okukuba Bassaabalabirizi ba Uganda n’ono omupya bw’alina okwewala.
ERIC SABITI(1966-1974) Ssaabalabirizi Eric Sabiti ye Muddugavu eyasookera ddala okutuula mu ntebe eno mu biseera bya Obote I. Yali ava mu Bulabirizi bw’e Rwenzori.
Omusumba Wilson Mutebi Omulabirizi wa Mityana eyawummula agamba: Ekiseera Ssaabalabirizi Sabiti we yatuulira mu ntebe, waaliwo akagulumbo wakati wa Mmengo ne Gavumenti ya Obote, era olumu Abakristaayo baamugoba e Namirembe ne bamugaana n’okuyingira mu Lutikko nga bamuvunaana okuba nti yali akolagana ne Obote.
Jjukira nti, ebiseera ebyo, Obote yali amaze okuwamba Olubiri mu 1966 ng’awang’angusizza Ssekabaka Edward Muteesa. Eky’okugoba Ssaabalabirizi Sabiti kye kyavaako okukyusa ekitebe ne batandikawo ofi isi endala ey’Obwassaabalabirizi mu kifo w’eri kati e Nakasero.
JANAN LUWUM (1974-1977) Yalondebwa mu kiseera kya Amin eddembe ly’obuntu we lyalinnyirirwa ennyo. Janan Luwum yagezaako okulumba Amin ku bikolwa bye ebityoboola eddembe ly’obuntu ekintu kye yasooka okukola mu kyama okutuusa bwe yalaba nga Amin takyusa kwe kutandika okumulumba ku leediyo ne mu kkanisa bwe yabanga abuulira.
Ku Ssekukkulu ya 1976, bwe yali ku leediyo yalumba Amin n’amutegeeza nga bw’agenda okukunga abantu beekalakaase olw’eddembe ly’obuntu erityoboolwa gavumenti ye.
Kino kyanyiiza Amin n’asindika abaserikale ne balumba amaka ga Ssaabalabirizi ku ssaawa 1:00 ey’oku makya. Luwum yakwatibwa n’atwalibwa mu kkooti ya Amin nga February 16, 1977 era n’attibwa ku olwo. Yali nnaamwatulira eyalwanirira ennyo eddembe ly’obuntu.
MPALANYI NKOYOYO(1995-2004) Mu kisanja kye Obulabirizi bw’e Muhabura ne Busoga bwamuwa akaseera akazibu.
Yagenda mu Bulabirizi bw’e Muhabura n’aggyayo Omulabirizi Ssebuhinja, Abakristaayo baayo gwe baali bagaanyi nga n’olumu baamutega empiso mu ntebe.
E Busoga yaggyayo Omulabirizi Bamwoze n’amusikiza Kyomya okukomya obutakkaanya obwaliyo. Yawera enjigiriza y’Omulabirizi Ssennyonjo eyali ewagira abasajja okuwasa abakazi abangi n’ekyokuwagira abawasa basajja bannaabwe nti balina eddembe lyabwe.
HENRY LUKE OROMBI(2004-2012) Abakristaayo Abaganda bamwekokkola, okuva lwe yalya Obwassaabalabirizi n’atabasembeza.
Bwe yali abuulira omwaka oguwedde, yabeetondera nti kye yakola kyali kikyamu. Ettaka ly’ekkanisa lingi litundiddwa ekireeseewo obukuubagano n’obutakkaanya mu Bakristaayo n’Abaawule.
Abakristaayo bangi si bamativu ku nsonga y’ettaka ly’ekkanisa. Ensonga z’essomero ly’e Buddo okuba nga n’okutuusa kati lipoota ku muliro ogwatta abaana tefulumanga. Kino kyateeka Ekkanisa ku bunkenke, kyokka teyavaayo na maanyi kussa gavumenti ku nninga kufulumya lipoota.


text:
EBYEDDIINI
Omukyala ng'asitudde omusaalaba yeegayirira Omutonzi.
FAAZA Expedito Magembe e Bukalango:
Omusaalaba gutegeeza bendera ey'obuwanguzi, Yezu kwe yasinziira okuwangula ekibi n'olumbe. Omusaalaba ky'ekimu ku byokulwanyisa bye tukozesa nga tugoba sitaani nga kuno tugasseeko amazzi g'omukisa, sappule n'ekigambo kya Katonda.
Omwana abatizibwa, omusaseredooti amussaako akabonero k'omusaalaba ng'akabonero akategeeza obuwanguzi, asobole okulwanyisa sitaani n'emitego gye gyonna.
Ku Klezia nakwo kussibwako omusaalaba n'abo abagyambala mu kifuba baba balaga bendera eno ey'obuwanguzi.
Mu kuziika, omusaalaba gwe gukulemberamu era gussibwa ku ntaana z'abo abafira mu kukkiriza.
'Waliwo Abakristaayo abakuba akabonero'
Ssaabalabirizi eyawummula
Livingstone Mpalanyi Nkoyoyo:
Omusaalaba ye bendera ya Yesu, omuntu bw'aba agwambadde aba ajulira Yesu.
Omusaalaba guteekebwa ku Kkanisa waggulu ng'akabonero akalaga nti eno nnyumba ya Katonda.
Omukristaayo yenna bw'aba agenda okulya emmere oba okunywa ekintu kyonna kiba kirungi n'akuba akabonero k'omusaalaba ng'agamba nti, 'Mu linnya lya Kitaffe n'eryOmwana n'eryOmwoyo Omutukuvu' nange bwe mba ng'enda okulya sitomera butomezi nsooka kusaba.
Bannaffe e Bulaaya abali mu kkanisa ze bayita 'High Churches' bo baatandika dda okukuba akabonero k'omusaalaba eno ewaffe mu Afrika awali 'Low Churches' Abakristaayo tebakakuba wabula abagenzeeko e Bulaaya bakakuba kuba baakikoppa eri.
Tukola akabonero k'omusaalaba bwe tuba tugenda okubatiza, tugamba nti, nkukolako akabonero k'omusaalaba mu linnya lya Kitaffei n'Omwana n'Omwoyo mutukuvu, olwanenga n'obuzira n'ebibi by'ensi ne sitaani onyiikiririre okuba omulwanyi, omuzira, omuddu, omwesigwa ennaku zonna ez'obulamu bwo.
Ku ntaana y'Omukristaayo, nakwo tussaako akabonero k'omusaalaba okulaga nti Yesu afuga, omusaalaba wonna we guli guba bujulirwa bwa Yesu.
'Tuguyita muwi gw'obulamu'
Faaza John Bbosa Kibuuka okuva mu Eklesia y'Abasodokisi eya Holly Transfiguration e Bombo:
Omusaalaba bwe tuba tugwogerako tuguyita 'Omuwi gw'obulamu'. Yesu bwe yafiira ku musaalaba w'ayita emyaka 300 ng'eddiini y'Obukristaayo tesomwa. Kabaka Konsitantiino eyali afuga Obwakabaka bw'aba Roma yali alwanagana n'Ababerusi. Baali banaatera okumuwangula n'afuna ekirooto ekigamba nti basse akabonero k'omusaalaba ku byokulwanyisa byabwe era kye baakola olutalo ne baluwangula. Okuva olwo Kabaka n'akkiriza Abakristaayo okusinza.
Kabaka yakkiriza maama we Erena eyali Omukristaayo n'amuwa abaserikale okugenda e Gologotha okunoonya omusaalaba Yesu kwe yakomererwa. Baazuula emisaalaba esatu kuba Yesu yakomererwa n'abatemu babiri, kyokka nga tebasobola kwawula gwa Yesu. Emisaalaba gyonna baagitwala ne basanga omukyala mu kkubo eyali afiiriddwa omwana ne bamukoonyaako omusaalaba ogusooka n'atawona ne bamukoonyaako ogwokubiri era n'atawona ne bamukonyaako ogwokusatu omwana n'awona. 'Wano we wava enjogera nti omusaalaba omuwi gw'obulamu.'
Tukola akabonero k'omusaalaba n'engalo ssatu mu kyenyi okutegeeza obusatu obumu Obwakatonda obutayawukanamu. Nga tugamba nti mu linnya lya kitaffe, mu kyenyi, ate ku kkundi n'omwana ekitegeeza n'azaalibwa Maama Maria, ate ne ku bibegabega n'emyoyo mutukuvu nga tutandikira ku kibegabega kya ddyo.
Ku ntaana tussaako omusaalaba okulaga nti eyeebase awo yafa akkiriza Yesu era omusaalaba omuwi gw'obulamu gujja kumuwa obulamu obutagwaawo.
Buli lwe tuba tugenda okubaako kye tukola kyonna tukuba akabonero k'omusaalaba, kubanga y'essaala esinga obumpi.


text:
Kampala
Omuzadde ng’asenya amannyo g’omwana gw’amalirizza okunaaza,Ekif;Fred Kayongo.
Bya FRED KAYONGO
OBADDE okimanyi nti okunaaba amazzi agannyogoga oba agookya kyandiba eky’obulabe eri obulamu bwo? Dr. Geofrey Tegiike owa Trinity Medical Center, Kawempe agamba nti omuntu yenna yandinaabye amazzi agannyogoga wabula nga gaggyiddwa mu kifo ekiyonjo okuziyiza endwadde eziyinza okugavaamu. Annyonnyola nti, amazzi btegalina kunnyogoga nga muzira kuba gakanga omutima ekiyinza okugulwaza.
Emigaso gy’okunaaba amazzi agannyogoga
1) Gaweweeza omubiri.
2) Gayamba okukuza abaserikale b’oku lususu abalwanyisa endwadde ezirulumba.
Wabula mu bantu abamu, amazzi agannyogoga galeeta ebirogologo oluusi n’okusiiyibwa olususu olw’obutakwatagana na mubiri. Amazzi agannyogoga ennyo gasobola okuleetera omuntu okwerumika. Ate Dr. Henry Bukenya, owa HB Medical Center e Kawempe agamba nti omuntu okunaaba amazzi amabisi galina kuba mu mbeera yaago eya bulijjo nga tegakyusiddwaamu.
Alaga obuzibu obuva ku kunaaba amazzi agookya omuli: okutaataaganya entambula y’omusaayi mu mubiri. Buli lw’onaaba amazzi agookya kireetera omusayi okutambula ennyo kuba ebbugumu mu mubiri liba lyeyongedde mu kiseera ekyo. Kino omusawo agamba nti kyandikulwaza puleesa. Ekirala ganafuya obusimu bw’omubiri. Wabula agamba nti, okunaaba amazzi agookya kikuyamba okukakasa nti tegaliimu buwuka buyinza kukulwaza naddala endwadde ez’olususu.
Omuntu yandisanye okunaaba buli lw’amaliriza okukola omulimu ogw’amaanyi oba okutuuyana kuba okunaaba kuweweeza omubiri era nga olunaku waakiri naaba emirundi ebiri n’esatu bw’oba osobodde.


text:
Kampala
Nakalama ng’alaga omwana we eyalwala kookolo wa nnabaana. Ekif;Ruth Nazziwa.
Bya RUTH NAZZIWA
Kookolo bulwaddde obutiisa kuba bangi tebamanyi nti busobola okuwona. Eddwaaliro ly’e Mulago we lijagulizza emyaka 45 gye limaze nga banoonyereza, okusomesa n’okujjanjaba kookolo mu baana, bakizudde nti abazadde bangi bongedde okweyunira eddwaaliro ng’abaana baabwe bafunye obulwadde obatategeerekeka nga n’emirundi mingi babuzuula okuba kookolo.
Dr. George Oryem, omukulu w’ekitongole ekijjanjaba kookolo mu ddwaaliro ekkulu e Mulago agamba nti omuwendo gw’abaana abalina kookolo be bafuna mu ggwanga gweyongedde okusinga bwe gwali mu myaka gye 90. Agamba nti, mu mwaka bafuna abalwadde ba kookolo 1800 nga ku bano 700 baana era nga n’ebitanda tebikyamala.
Ate Dr. Amandua Jacinto, kaminsona w’eby’amalwaliro mu minisitule y’eby’obulamu agamba nti kookolo okukwata omwana kiva ku butoffaali bw’omubiri okwewaggula ne buva mu butonde bwabwo ekivaako omubiri okufuna ebizimba mu bitundu eby’enjawulo. Ayongerako nti, kookolo mu baana awona naddala ng’azuuliddwa mangu n’ajjanjabwa. Waliwo n’ebika bya nnabaana ebigemebwa ng’owoku mumwa gwa nnabaana. Akubiriza abazadde okukebeza abaana basobole okujjanjabibwa ng’obulwadde buno tebunnakula okusobola okukendeeza ku muwendo gw’abaana abafuna n’okufa obulwadde buno.
Joyce Nakalema 32, mutuuze w’e Kikambwe - Butambala agamba nti omwana we Elizabeth Namukwaya (2), yamuzaala mulamu bulungi wabula lumu tuba tuli waka ng’omwana azannya, ne ndaba ng’atude mu kitaba ky’omusaayi ne mmusitulawo okwetegereza. Bannange abaamulaba bang’amba nti nnabaana avuddeyo. Namuddusa mu ddwaaliro e Gombe abansindika e Nkozi gye nnava okujja e Mulago. Mu kiseera kino omwana ali mu bulumi kuba nnabaana yavaayo ng’avaamu amasira n’olubuto nga luzimbye.
E Mulago, baamulongoosa ne bakizuula ng’alina kookolo wa nnabaana. Mu February w’omwaka guno yali azimbye yenna wabula e Mulago bamubudaabuze n’okumujjanjaba era yatoowolokoka n’olubuto okukkakkana nga kati atambula n’okulya.
Dr. Joyce Balagadde Kambugu, omukugu mu kujjanjaba kookolo mu baana e Mulago agamba nti mu Uganda, abaana batawaanyizibwa nnyo kookolo w’ensanjabavu n’ow’omu musaayi. Ebika ebirala mulimu kookolo w’amagumba, kookolo wa nnabaana, ow’ensigo n’ava ku kawuka ka siriimu. Omusawo agamba nti ekireeta kokolo tekimanyidwa, wabula ebintu eby’enjawulo bivaako abaana okumufuna.
Ebimuleeta
1) Atambulira mu musaayi ng’abamu bamufuna ku bazadde.
2) Abalina akawuka ka siriimu bafuna nnyo ekika kya “kaposis sarcoma” kuba kanafuya abaserikale abakuuma omubiri.
3) Omwana eyajjanjabwako ekika kya kookolo kyonna, emikisa gye okuddamu okumulwala giba waggulu.
4) Amasannyalaze: Omwana okubeera ennyo mu masanyalaze naddala agava mu kyuma ekikalirira, kyongera ku mikisa gye egy’okufuna kookolo.
5) Obuwuka obusirikitu nabwo bwongera ku mikisa gy’abaana egy’okufuna kookolo naddala ow’ensanjabavu.
Obubonero
Dr. Kambugu agamba nti kookolo mu baana akula mangu okusinga mu bakulu ate nga bw’azuulibwa mangu n’ajjanjabwa awona mangu. Abazadde beegendereze nnyo singa : Omwana afuna enkyukakyuka mu mubiri etali ya bulijjo, omusujja ogutawona, ebizimba ku kitundu ky’omubiri kyonna okumala ebbanga eddene, alumizibwa ku kitundu ky’omubiri kyonna. Okulumwa omutwe olutata, okuvaamu omusaayi, okukogga, okuzimba ekitundu ky’omubiri kyonna naddala mu mba, olubuto, ekifuba n’ebirala.
Endiisa y’omwana alina kookolo
Omwana alya ebika by’emmere byonna naddala ebizimba obutoffaali bw’omubiri, ezzaamu omusaayi, amaanyi n’endala. Muno mulimu: enva endiirwa, ebibala, amagi, obusera, enkoko, obummonde, ebbugga, doodo, nnakati, entula, enkejje, eby’ennyanja, beetroot, ffene, ennaanansi, wootameroni, emboga, emiyembe, apo, amapaapaali, amenvu, ebijanjaalo, ebinywebwa, ebikajjo n’ebirala.


text:
EBYEDDIINI
Omubuulizi Eria Kisitu ng’ali n’abaana
Bya Paddy Nsobya
OMUBUULIZI w’enjiri Eria Kisitu akulira ekkanisa ya Holy Trinity Church mu Busumba bw’e Nassuuti e Mukono era ng’atendeka abasomesa ba Sunday School mu Bulabirizi, yabuulidde Bukedde Ku Ssande gy’avudde, n’attottola enkola y’Ekkanisa esibidde abaweereza mu bwavu n’obunafu mu kitongole kya Sunday School omusingi gw’ekkanisa ebisaana okulongoosa.
‘Nazaalibwa omwami Christopher Mivule n’omukyala Fransisca Lunkuse mu 1965 e Kisanjufu mu ggombolola y’e Kyampisi mu ssaza ly’e Kyaggwe.
Nga nkula, saakirowoozaako nti nja kuweereza nga mpita mu njiri kuba nali ntunuulidde bwa poliisiolwa yunifoomu ze baayambalanga mpozzi n’okukumba. Eby’embi saafuna mukisa gwonna kuyingira kitongole kya poliisi era ndowooza Mukama yali anteekerateekera buweereza buno.
Nga mmalirizza S.4 e Naggalama mu 1987 ssente ezinnyongerayo zaabula ne ngezaako okwenyigira mu busuubuzi nfune ku nsimbi kyokka nga n’ensonga z’ekkanisa nali nzijjumbira kuba nali mukebezi.
Olumu ng’omubuulizi bw’aba taliiwo, nga nkwata enkasi era kino nagenda nakyo mu maaso, omusumba Rev. Fredrick Kirumira bwe yantuma mu kkanisa y’e Bisombwe e Kyampisi okugira nga mbuulira kuba tebaalina mubuulizi.
Mu 1992 omusumba yansemba okugenda okutendekebwa mu by’obubuulizi era olwamaliriza ne mperezebwa mu bifo ebitali bimu.
Obuweereza ssaabuyingira kukola nsimbi wabula kulyowa myoyo abantu ba Katonda balokoke badde gy’ali naye kye ndabye mu buweereza bwange, ekkanisa erina enkola ekuba abaweereza baayo obwavu ne balemwa okusumba obulungi endiga za Katonda. Ekkanisa ngagga erina ettaka lingi, amasomero, amalwaliro, era esobola n’okutandikawo pulojekiti endala ezivaamu ensimbi.
Obuzibu, ekkanisa ekyusakyusa abaweereza kumpi buli mwaka, ekibalemesa okussa enkulaakulana mu bifo kuba buli kiseera baba basenguka.
Ekirala buli muweereza aba n’ekitone kya njawulo kale bw’akyusibwa nga tamalirizza nteekateeka ye, awo we bikoma era kino kikubye ekkanisa obwavu n’abaweereza baayo kuba tetumaliriza bye tukola.
Ekkanisa era tefaayo kutendeka baweereza baayo mu mirimu ng’obusomesa, obusawo, eby’ettaka batandike okukulira ebitongole byayo, yadde okufaayo okutandikawo pulojekiti eziwa Abakristaayo emirimu. Twesabire ekkanisa erongooseemu mu bino.
Ekirala tusaana ng’Ekkanisa twongere amaanyi mu kitongole kya Sunday School, Ekkanisa ey’enkya eggumire kuba kisuulirirwa nnyo. Mukama abakuume.


text:
Kawoomera
OMUSUBUUZI w’omu Kampala Olivia Muwambu asuubula ebyamasimu e Dubai ne China wuuno ayingidde ne mu kuyimba. Essira asinze kulissa ku nnyimba ezibuulirira abafumbo okuwangula ebizibu by’amaka. Moses Jjagwe gwe yayogedde naye:
Vidiyo y’ennyimba zino wagiwadde linnya ki?
Mpologoma ya Yuda.
Lwaki Mpologoma ya Yuda?
Kubanga Yesu Bayibuli emuyita Mpologoma ya Yuda era y’atukuuma mubintu byonna kabubeere obufumbo ky’ova olaba nga buli muntu ayagala omuntu atya Katonda gw’aba afumbirwa oba awasa.
Ky’ova olaba oluyimba luno lubuulirira abakyala abali mu maka okunyweza amaka gaabwe nga beekutte ku Mpologoma ya Yuda.
Ekimu ku bitundu mu vidiyo y’oluyimba luno.
Ogatta otya obusuubuzi n’okuyimba?
Bizinensi y’okuyimba ngikola ku Ssande lwe sikola busuubuzi ne bwe mbeera ku mulimu nga tewali bakasitoma nga mpandiika ennyimba zange.
Waakawandiika ennyimba mmeka?
Ziri 60 naye nnaakafulumyako alubaamu bbiri.
Vidiyo eno ekumazeeko ssente mmeka?
Akakadde kamu
Oluyimba luno waluyimbidde bantu ki?
Terusosola muntu yenna kubanga bonna bawasa ate bafumbirwa, era bonna Katonda bamutegeera.
Abamu ku bantu abaabadde ku mukolo gw’okugitongoza.
Okuyimba wakutandika ddi?
Natandika 2003 naye olw’ensimbi okuba entono ne nsooka mbivaako.
Kiki ekyakubagudde okuddamu okuyimba?
Mbadde n’ebbanja mu mutima nti nnina okuyimba.


text:
Kampala
Omwala gw’e Nakivubo nga bwe gufaanana.
Bya Martin Ndijjo
KAMPALA, ekibuga ky’eggwanga ekikulu kitutte ebbanga nga kibuutikiddwa obujama nga busibuka ku kumala gamansa kasasiro.
Embeera eno evuddeko ekibuga okusigala nga kicuuma mu bifo ebisinga era nga n’ebimu tebiyitikamu naddala buli enkuba lw’etonnya.
Yadde nga buvunaanyizibwa bwa buli muntu akolera n’okusula mu Kampala okukuuma obuyonjo, bangi beesuuliddeyo gwa nnaggamba ku nsonga eno.
Olw’obujama obususse mu bitundu ebimu kino kivuddeko endwadde nga kkolera n’endala okubalukawo.
Buli nkuba lw’etonnya, ebisaaniiko byonna n’obucupa bw’amazzi biggweera mu myala ekigivaako okuzibikira ne kiremesa amazzi okutambula.
Embeera eno era y’evuddeko amataba mu bitundu bya Kampala ebimu nga Bwaise, Nalukolongo n’awalala omuzze mufiira abantu.
Peter Kauju akola ng’omwogezi wa KCCA yategeezezza nti olwa Bannakampala okulemererwa okukuuma kasasiro, kino kyongedde obuzito eri ekitongole kino kubanga kifulumya ssente nnyingi okuddaabiriza emyala n’okugigogola.
Ebimu ku bifo ebisinga okucuuma olwa kasasiro mulimu; awali Konteyina Village n’ebitundu ebirala ebiriraanye omwala gw’e Nakivubo, Nabugabo, olujja lw’akatale k’e Nakasero, Kafumbe Mukasa, ebitundu by’omuluka gw’e Kisenyi ebisinga, n’ebirala.


text:
Kampala
Mw. Ssekandi (ku ddyo) Jennifer Musisi ne Mbabazi mu katale ka Park Yard lwe kaggya omuliro.
Bya Robert Ssebunnya
NASOMA mu mawulire ng’omukungu omu e Mmengo alumbye omumyuka wa Pulezidenti Edward Ssekandi nti abuzaabuza abantu ba Ssaabasajja ku nsonga z’ettaka lya mayiro akenda (9000).
Kyankubye wala kubanga Katikkiro J.B Walusimbi akoze ky’asobola okulaba ng’agatta Obwakabaka bwa Buganda n’Obwakabaka obulala mu Uganda. Ekyo tekibadde kyangu, y’ensonga lwaki Kabaka yayongedde Walusimbi emyaka emirala ena.
Nze nga omuwi w’amagezi eri Pulezidenti ku nsonga za Buganda, Katikkiro mmusanze ng’anywerera ku nsonga naye ate nga tafuna mitaafu mu kyenyi oba okuyomba ng’abakulembeze abalala abamu abaasooka bwe babadde.
Enkolagana eno ennungi bulijjo evaamu obuganyulo. Okuvumagana ku leediyo kubadde kukendedde era ebyo bye tusabirira enkola eyo okweyongera mu maaso.
Olukiiko lwa Buganda nalwo ndwebaza okukwata ensonga za Buganda mu ngeri ey’ekikulu ate n’amagezi amangi.
Katikkiro bwe twali ku mukolo ogw’okwebaza abantu ne Pulezidenti Museveni ogwali mu konsitityuwensi ya Ssekandi, Katikkiro yasaba Pulezidenti akkirize Ssekandi bateeseganye naye ku nsonga za Buganda, Pulezidenti yakkiririzaawo mu lukung’aana olwo n’alagira ssekandi okutandika enteeseganya.
Edward Ssekandi mumutema nteega?
Kaakati ate Mmengo etandise okutema enteega z’omumyuka wa Pulezidenti, ekyo kikyamu n’okumwogerako ebya swakaba. Eyo si y’enkola ennung’amu. Waliwo abakungu abamu abali e Mmengo abalina omuze gw’okonoona amannya g’abantu, naddala abo abaaweerezaako e Mmengo okulaga obukyayi nti abo tebaagaliza Buganda kufuna bintu byayo n’okuvumirira abali mu Gavumenti eya wakati, ekyo nakyo kikyamu nnyo era nkivumirira, tekiteekawo nkolagana nnungi.
Tewali nsonga ntuufu n’emu eyavuddeko kunenya Ssekandi ku ebyo bye yayogera ku nsonga za mayiro akenda, omumyuka wa Pulezidenti yayogera ekyo ekiri mu konsitityusoni era yateeka essira ku ebyo ebyasibibwa ttiimu y’e Mmengo mu nteeseganya ezaaliwo wakati wa Mmengo ne Gavumenti eya wakati ezaasooka e Masaka nga Kintu Musoke ye Katikkiro wa Uganda.
Bannange Obuganda bwandijjukidde ebyo ebyakkiriziganyizibwako mu nteeseganya 40, wakati wa ttiimu ya Uganda ng’ekule-mberwa Pulezidenti Museveni ng’awereke-ddwaako Mw. Amama Mbabazi (kati Katikkiro wa Uganda) ne Ndugu Ruhakana Rugunda (kati minisita wa tekinologiya); ku ludda lwa Buganda kwaliko Owek. Katikkiro eyawummula Joseph Mulwanyammuli Ssemwogerere, Owek. John Katende, Apollo Makubuya ne Charles Peter Mayiga.
Abantu abo baateesa bulungi ensonga za Buganda era ne zikkiriziganyizibwako nga ziriko n’obuwagizi bwa mukama waffe Ssaabasajja Kabaka era nzijukira bulungi ng’eyali ssaabawolereza wa Buganda, Owek, John Katende mu ngeri ey’ekikugu ennyo ng’ayanjula ensonga zino eza ‘Regional Government’ mu Lukiiko lwa Buganda yategeeza nti, ‘Ekibanyi kisanyufu (Kabaka wa Buganda) ne wansi basanyufu’ ( abantu ba bulijjo).
Ensonga enkulu nnyingi Katikkiro Mulwanyammuli ze yayitirangamu Ssaabasajja Kabaka ne zikkaanyizibwako era Pulezidenti Museveni emirundi mingi yabuuzanga nti ‘Mukama waffe’ ali naffe era ttiimu y’e Mmengo n’emukakasa nti ye.
Ebimu ku byakkiriziganyizibwako y’ensonga ya mayiro 9000 okusigala mu disitulikiti ezikola Buganda n’okuteekawo Buganda Land Board nga bassentebe ba disitulikiti mu Buganda batuula ku Lukiiko olwo e Mmengo ate nga Ssaabasajja Kabaka alonda ababaka be okutuula ku nkiiko za disitulikiti ez’ettaka mu disitulikiti ezikola Buganda.
Nneewuunya era sikitegeerera ddala lwaki Owek. Mayiga alumba omumyuka wa Pulezidenti nti abuzaabuza abantu ate nga yali omu kw’abo abaakola ebyo byonna ebiri mu ‘regional government’ Owek. Ssekandi gy’ayogerako. Amazima gali ludda wa era ani abuzaabuza, Ssekandi oba omukungu w’e Mmengo!
Ssaabasajja aludde ng’akyogera nti Obuganda bukwatagane tusobole okubbulukuka n’okukulaakulanya Obuganda. Oba abaaliko e |Mmengo ne bavaayo si balabe ba Ssaabasajja oba baziyiza enkulaakulana ya Buganda- Nedda. Ssaabasajja ayagala tukolagane bulungi sso si kutemaganako magulu.
Ssekandi yategeeza abantu ebyo bye mwateesa ne bikkiriziganyizibwako ne biteekebwa ne mu konsitityusoni ya Uganda. Ensonga zino zaateesebwako dda nga ne Ssekandi tannalondebwa kufuuka mumyuka wa Pulezidenti.
Robert Ssebunnya muwi wa magezi eri Pulezidenti ku msonga za Buganda. 0772425780


text:
Eby''abaana
Bya Faith Nakanwagi
ABAZADDE abasibira omwana ow’emyaka esatu mu nju ne bagenda mu birabo by’omwenge gye bakeesezza obudde, abakulembeze b’ekitundu babatabukidde.
Kansala Andrew Eyiru akiikirira Bweyogerere ye yayingidde mu nsonga z’omwana ono abadde atandise okugongobala.
Bazadde be Rose Kaswiiti ne Willy Mukwasi batuuze b’e Bweyogerere -Kazinga. Kansala yasazeewo omwana okumubaggyako asooke afune amulabirira n’oluvannyuma amubaddize.
Wabula yabawadde obukwakkulizo nti singa banaddamu okumulagajjalira baakuvunaanibwa mu mbuga z’amateeka.


text:
OMUKO ZI agamba nti akooye okusula mu muzigo anyaze ku mukama we obukadde bubiri.
Nelson Baguma kigambibwa nti yanyaze mukama we, Resty Nanyanzi nnannyini bbaala ne wooteeri eyitibwa Ewaffe Pub and Restaurant eri ku kizimbe kya Zaina Textiles mu Kampala.
Nanziri agamba nti yabadde alina omulwadde gw’ajjanjaba kyokka Baguma aweereza yeefudde akwata ssente. Bwe yawezezzaawo obukadde 2 n’abulawo nazo.
Baamukwatidde Gayaza nga yeekwese. Yagguddwaako omusango gw’obubbi ku fayiro SD:37/13/09/2012 ku poliisi ya Nakivubo we yaggyiddwa n’atwalibwa ku CPS.