text:
Esigalyakagolo
ESIGA LYA KAGOLO MU KIKA KY’ENTE
ENYANJULA Mbaniriza nnyo abasomi bange. Mwebale okwagala Obuganda. Mu Buganda tumanyidde ddala ng’ekikka kintu kikulu. Era ekika kintu kigazi nnyo. Ng’omusiingi okuzimbirwa Obuganda, mu kika namwo mubaamu obuganda obutono. Bugatira ku ntiko nga ke kasolya. Olwono ow’akasolya y’abeera omutakka omukulu mu kikka ekyo. Yafuuka omukiise ow’ensoonga mu Iukiiko ewa Ssaabasajja. Era ebika byonna bisisinkanira waggulu ku Ssaabasajja Kabaka. Ebikka bikola omulimu gwa tendo nnyo mu kukuŋŋaanya wamu n’okumannyagana. Nga guno gwe musiingi ogw’obumu bw’abantu mu Buganda . Buli kika n’obulombolombo bwakyo, okugeza abantu ab’ekika ekimu tebakirizibwakufumbiriganwa.
Mu kitabo kino, tujja kutunuulira engeri nnya ebika gye byajjamu mu Buganda . Tuja kwesigama nnyo ekika ky’ente. Era tujja kulaba ku byafaayo byaba jjajjaffe Kintu ne Kimera olwo naffe kijja kutuyamba okumannya ensibuko yaffe mu Buganda .
Abawandiisi bangi bawandiika nebagamba nti ffena tuli bazukulu ba Kintu. Balowooza nti era yeyatandika Obuganda. Abantu bano siyiinza kubawakanya. Mu ngeri endala. abawandiisi abanoonyereza ku mawanga g’Africa, buli omu avvuddeyo n’okunoonyereza kwa njawulo. Ekintu kino kibaddewo Iwa nsoonga nti mu biseera ebyayita, Africa teyalina nkuuma nungi ya byafaayo. Twala eky’okulabirako ekya Isreal n’amawanga agaliranyewo nga Misiri. ‘mu biseera byaba Nabbi ne Yezu Kuristu, bawandiisanga bufumu. Baasobola okukuuma ebyafaayo by’ensi zaabwe kkati gy’emyaka ng’enkumi taano egiyise. .wano mu Africa entereka y’ebyafaayo teyali nuŋŋamu n’akatono. Kaakano tweddabulula bweddabuluzi. Olw’obugunjufu obutono, tewaali byakuwandiisa. Abakulu bebaanyumizanga abato. Eyanyumizibwanga, yabikomyangaawo. Oluusi yesuulirangayo gwa Nagamba. Eyasobola okubyongeraya, olw’ekinyumo, yakyusanga ebyo ebyamunyumizibwa n’ayongeramu ebibye. OIw’ebinyumizibwa nga tebiteekeddwa mu buwandiike. kyaleetera okuziŋŋamizibwa kwe'nkuuma y'ebyafaayo. Engeri ebinyumizibwa gyebiri byangu byakunyomoola, bangi bazitwala nti ezo nfumo. N’olwekyo, nebabyesonyiyira ddala nti tebibakwatako.
Kyanaku nti ebyafaayo ebitonotono bye twaali tulina mu buwandiike, byayononebwa olw’okudobonkanyizibwa kw’eby’obufuzi n’eby’enfuna okutakoma buli kiseera nabuli mwaka mu mawanga g'Africa, Omwami Micheal B Nsimbi mu kitabo kye “amannya amaganda n'enono zaago” atunyumiza n’agamba nti “ebyafaayo singa abantu tebabiwandiika naye nebabisirikira, bafanana ng'omuntu atiimba bendera y'ensiiye emanju w'enyumba gyetayiinza kulabikira". Okunoonyereza ebyafaayo mu mawanga g'Africa, tegunabeera mulimu mwangu kubanga abantu ababimanyi basigadde balubatu. Wabula ng’obwetaavu bukyaali bwa maanyi okulaba nga tubizuula. Singa twagala bazukulu baffe okwagala Obuganda, tuteekwa okuwandiika ebyafaayo byonna byetuba tufunye oba byetugwaako. Kirungi okuwandiika kubanga abantu bangi bakiririza mu biwandikiddwa okusiinga ebintu ebibanyumizibwa. Ebiwandiiko biwangaala nnyo ate nga tebikyukakyuka. Naye ebinyumizibwa biggwawo kubanga abantu berabira ate era nebaffa.
OKWEBAZA….(FORWADING) ()kuva ensi lweyatandika. ebyafaayo bizze biterekebwa butiribiri, nga byogera ku ntandikwa y’ensi eno. Bw'osoma ekitabo “encyclopedia bosanic l997” ekulaga nti ensi yatandikibwawo wakati w’obuwumbi busatu n’obutaano eng’emyaka egiyise. Eky’okulabirako ekyangu, ye Baibuli ne Kolani. Buli muntu ateekwa okuba nekyakiririzaamu ku bibiri ebyo. Ebitabo ebyo byawandiikibwa dda kakati emyaka nkumi bbiri egiyise. Ekyewunyisa teri yali avvuddeyo kubiwakannya. Ebitabo cbyo byantanula nange kwe kusalawo okuwandiika.
Omulimu gwokuwandiika ekitabo kino, mukadde nnyo emabega nga nange sinazaalibwa. Bajjajjaffe abakulu mu siga lyaffe erya Kagolo. Byekwaso Kakulu ne Genatio Kakulu. Baakola omulimu ogw'etendo nga banoonyereza ebyafaayo ebikwatagana n’esiga lyaffe erya Kagolo. Omulimu guno gwatekebwa mu mpapula nga 16th 05 1982, omwami Nasani Bulojje Bakubanja owe Kajjwa-Kyanamukaaka, Buddu. Yasobola kukuuna ebiwandiiko bino. era nekinyamba nti bwe namutuukako, yasobola okubimpa. Mubiwandiiko byeyampa, mwalimu n’ebyawandiikibwa abakulu ababiri benjogeddeko waggulu. Nebaza omwami Alozious Kwabufu olw’okunyamba mu ŋŋeendo zange zenatambula bwe nali nga noonya bwiino eyakola mu kitabo kino.
Nyongera okwebaza kattikiro w'ekika ky’ente omwami Zadok Muwulya olw’olukusa olwampeebwa okunoonya bwiino nga mujja mu kitabo kye ekiyitibwa "eyafaayo by'ekika ky'ente". Kno kwosa omukulu w’esiga eyansengekera emituba, enyiriri, empya n’enju mu siga lyaffe. Nebaza gavumenti ya saabasajja kabaka wa Buganda eyatuteerawo omukutu gw’eby’empulizigannya oguyitibwa www.buganda.com nga nagweyambisa mu kumanya n'okufuna ensibuko y’ebika mu Buganda .
Okusingira daala, katwebaze kamala byonna mukama katonda eyankuuma, n’anuŋamya n’ampisa mu makubo omwali mujjudde enkuba eyalimu obuseerezi. Akasana perekettya wamu n’enzikiza. OIwo n’alyoka akusobozesa gwe omusomi wange okufuna bwiino ono newewaayo omusome ate use nekoyo amwetaaga.
OBUBAKA BW'OMUKULU W'ESIGA
Baganda bange, banyinaze, abaana n'abazukulu bange mwennamu siga, mbaniriza nnyo. Nga tutandika omulimu gw'okuwandiika ekitabo kino, twalowooza nti gujja kuba muyabayaba. . naye kaakano nkikakasiza nti omulimu gwageenda bukwaku.Ng'emisaanvu oba emiziziko, twafuna obuzibu muby'entambula. Simubya nsiimbi, wabula ol'embeera y'obudde eyakyukakyukanga. Naye wakati mubuvumu, twabivvunuka. Nga bwe twatwala obudde nga tunoonyereza, kyatuyaamba okumanya n'okufuna ebyafaayo ebiyakontana. Mu ngeri eno, netukakasa nti byetwafuna esiga lye byali byetaaga. Oluvanyuma lw'okukuŋŋaanya omulimu guno awamu mu buwandiike nga tweyambisa ebuuma bikalimagezi, kyaali kyamugaso nnyo okugusasaanya. Nga bw'ossoma ekitabo kino, jukiranga okukituusa ku muzukulu omulala. Okuyita mu kuwandiika ekitabo kino, twakirabamu omulamwa era nga kyamugaso okusiinga okutegekaanga enkuŋŋaana zokka. Mu nkuŋŋaana, tuba nabiingi eby'okwogerako wamu n'okutesaako. Kale ngagwe afunye ekitabo kino, nkusaba okukikuuma kigende mu maaso pakka ku bazukulubo. Mu nkola eno, lwetujja okusobola okukuuma ebyafaayo.……………………………….. George Kakulu
AKALOWOOZO K’OMUKUŊŊAANYA
Ng’ensi bwejja ekyuka, nakiraba nga kitugwanidde okuwandiika ebitukwatako ng’ab’esiga lya Kagolo. Wakati nga ntalaaga olw’omulimu guno, nafuna endowooza bbiri okuva mu Bantu. Ng’emu egaamba nti bikumalira budde n’endala ng’eŋŋumya, wabula saaterebuka.
Nkizudde ng’abantu bangi ebintu by’okuwandiika babyebalamye. Ekintu kino nakirabamu obuzibu. Okugeza mu biseera bino, tokyayiinza kutuuza baana n’obabuulira ebyafaayo. Abasiinga bali mu masomero ga bisulo. Abalala bali ku gwakupakasa nsiimbi. Obudde obutono bwe baba bafunyewo, babukozesa mukunyumya birala. Ng’okumanya ani yaffa naani yazaala. Kyokka siinga ebintu by’oba obanyumiza obibawa mu buwandiike, kibabeerera kyangu okubisoma.
Ng’obugunjufu bwe bweyongedde, ebintu ebitawandiikiddwa abantu tebakyabikiririzaamu, yadde nga nebwebiba bituufu. Kale omusomi wange, faangayo okuwandiika era n’okwagala ekikaakyo. Mu nkola eyo, mwetunatambuliza Obuganda, netubutwala ku ddaala eriggya.
Ssaabasajja Kabaka awangaale.
Rocks Peter Basaaya II
ENSIBUKO..Y’EBIKA..MU.. BUGANDA…………… Okujja kw'ebika wano mu Buganda buli muwandiisi akumanyi mu ngeri ndala. Naye bangi ku bawandiisi bagamba nti ebika byajja mu ngeri zanjawulo wano mu Buganda . Okusookera ddala ensi Buganda yayitibwanga Muwawa. Abantu abaagiberangamu nga bayitibwa 'Balasangeye’..Yatandikibwawo.Ssekabaka.Tonda..Kwaddako.bassekab-aka amakumi asatu mu musaanvu nga mwe mwali Ssebuko , Buganda , Bemba Sseguku, Buwumpya Bukokooma. Ggulu, Maganda n'abalala. Obufuzi bwabwe bwali bwesigamiziddwa ku bika. Ebiseera ebyo waaliwo ebika bitaano nga byebino, emamba, enjaza. engeye, enyange kuno kwosa n’olugave. Obufuzi buno bwakomekerezebwa nokutibwa kwa Bemba e Buddo. Olwo Kintu n’atandika enfuga empya.
Nate waliwo endowooza egamba nti ebika bibiri byajja byokka nga biva mu bitundu eby'enjawulo. Nga y’ente n’omutima. Okugeza Katongole Yajja n’ente okuva e Bunyoro. Bulondwa yava e Mangira n’ayitira ku mugga Maynja wuuyo mu Bunyoro n’ente ya lubombwe, olwo n’aggukira e Magiri-Kyanamukaaka Buddu. Mugenyi yajja ng'alwana ntalo okuva mu Abysinia wuuyo mawogola azimbyeyo "bigo bya Mugenyi". N’atolontokera ddala ppakka mu Rwanda . Nayo n'aziimbayo ebigo. Oluvanyuma yakomawo e Buganda n'aguundira mu Buddu. Nenyonyi bwetyo yajjanga mubusoolesoole ppakka lweyaguundira mu Buganda .
Kintu ateberezebwa ukuba nga yalya Obuganda wakati wa 1314-1344. Yali musaale mukugaziya Buganda muby'enfuna, eby’obufuzi n'eby'buwangwa. Agambibwa okuba nga yali muganda wa Lukidi Mpuuga nga nyabwe ye Nyatoolo. Ebifa ku kitaawe tebimanyiddwa. Kyokka ateberezebwa okuba nga yali mutembeeyi eyo mu ludda Iwa Madi munsi eyayitibwanga Abbysinia nga kati ye Ethiopia . Mu kutuuka mu Buganba, yayitira mu nsizi ze Masaaba mu Bugisu. Mu Buganda , yatuukira Mangira mu Kyaggwe. Yajja n’ebika kumi nabisatu omuli engo, envuma, empindi. embogo. enjovu. ekkobe, envubu, empeewo, entalaganya wamu n’embwa..Kigambibwa ngali e Mangira, Kakooto Mbaziira yamusiigira mutabaniwe Kabengwa. Kintu nawa Kabengwa obuvunanyizibwa obw’okulunda enteze. Ente zaali nnyiingi. Kabengwa nazikwasa musajjawe Kisindewante. Wabula n’asigaza ente ya Kintu enjeru Kanyomu n’omwana gwayo ogwa Lubombwe. Lumu bwe yakama amata ga Kintu, abantu ab’omutima omubi nebagayiwamu omunyo. Naatya era n’alagira mutabaniwe Bulondwomu badduke. Enta enjeru n’omwana gwayo tebabireka. Olw’ente enjeru, baatya nti yaalibakwasa. Kwe kugisiba ku kikoligo. Webaagisiba nebayitawo ‘Ntenjeru’ n’okutuusa kati. Awo nebasomoka omugga Mayanja, nebesogga Bunyoro. Kaswiga ngali e Bunyoro, yatta ne Katongole omukago. Ne bwe baali bajja mu Buganda , bajja bonna. Oluvanyuma Kintu yatta Bemba m magezi ag’ekitalo e Buddo era nalya obuganda. Yatekawo enfuga empya nga yamirembe pakka na kakano, obuganda buli ku musingigwe. Waliwo endowooza eyogera ku bika ebyajja ne Ssekabaka Kimera okuva e Bunyolo. Kimera kabaka wa Buganda wakusatu. Agambibwa okuba nga yafuga Buganda wakati wa I374-1404. ebyafaayo by’obuwanguzibwe biviira ddala ku Ssekabaka Cwa Nabakka. Bwe lwali olwo, nga Cwa aweereza mutabaniwe ewa Winyi okufuna olufubanja. Bweyatuukayo, ng’asowagana ne Wanyana muka Winyi. Teyalwa, ng’addukayo wabula n’affiira mu kubo ng’akomawo era n’azikibwa e Sirinnya mu Busiro. Ekiseeta kyatuuka nga Buganda terina kabaka. Cwa Nabakka yaleka tazadde mwana mulala mulenzi. Awo Walusimbi ne Ssebwana nebakuuma Namulondo. Kyokka abantu nebatabaagala. Kwe kuwulira nti Kalemeera yaleka azadde omwana e Bunyoro. Tebaalwa nga bamutumya. Mu kutuuka e Buganda , Kimera yatuuka n'ebika asatu mu munaana. Era nga byebino ebimu kubyo, efumbe omutima akayozi, ekinyomo, entalaganya, enkerebwe, empologoma, ensenene, ekkobe, ab'obutiko, n'ebirala. Okumanya ebisinga ku bino oma ekitabo "bassekabaka ba Buganda ". Okuva Kimera lweyagataganya Obuganda ppakka nakati tebukutukanga. Okujjako Iwe bwali bujiddwawo Milton Obote mu 1966. Bwazibwawo Y.K Museveni mu 1993. Omulangira Ronald Mutebi n’atuula ku ntebbe era n'afuuka Kabaka mu 1993.
Wabula kigambibwa nti ebika ebyo byonna, buli kimu kyajja kyeyungayunga. Ky’ov’olaba nti ente ezeddilwa nyingi naye nga zirina omufuzi omu. Kino kyatuukikako wakati mu kutta emikago. okukola endagaann wamu n’okuggataganyizibwa ba Kabaka.
KATONGOLE AJJA E BUGANDA
Ebyafaayo by’ekika ky’ente bingi nnyo era nga buli omu abimanyi bubwe. Okusookera ddala ente ezedirwa nnyingi nga zirimu emitendera gya njawulo. Gino gye mitendera okusinziira ku kitabo “ebyafaayo by’ekika ky’ente”. Waliwo ente ey’obusito ng’eno ewakka nga tewanayita naku mwenda ng’emaze okuzaala. Tetukirizibwa kunywa mata gaayo ffe ab’ente. Ente endala y’empuula oba eyakatosi nga ebeera n’eddiba nga liringa ebbumba. Waliwo ente enkuggu nga eno eba terina mukira. Waliwo ente ebeera n’olugongogongo nga lwa kawemba. Eno eyitibwa ente eya kayinda. Waliwo ente eya lubombwe nga yefananyiriza entulege. Kuno saaako ente eyekiganja, ngebeera n’ekinuulo ng’ekyaala ekimu kyeru ate ng’ekirala kiddugavvu. Kuno saako ente eya kaasa ngayo ebeera n’ebbala eryeru mu mutwe gwaayo. Abantu abamu bagamba nti ekika ky’ente kyajja ne kintu, ate abalala nebagamba nti kyaava Bunyoro. Ko n’abandi nebagamba nti kinansaangwa. Waliwo endowooza egamba nti Kintu ng’ajja mu Buganda , mu lugendo lwe ng’ali ne mugandawe Lukidi. Bwe batuuka e Mangira mu Kyaggwe, baayawukana era nebagabana abantu. Lukidi yalondamu ababe nga mwabo mwe mwali ne Kaswiga. Kiswiga yasenga ku kasozi Kyankere. Yazaalirawo abaana bangi nga mwe mwaali ne Lwekana eyamusikira. Nate Lwekana bwe yaffa, Wangi n’asika. Wangi n’azaala Katongole, Kagolo, Lwera ne Kalibbala. Abaana bano bonna baawesezanga ku mugga Lusamule nga ekiseera kino guli mu Ssingo. Katongole yeyasikira kitaawe Wangi.
Katongole ng’afuuka muganzi nnyo eri omukama Kyebamba. Ebbanga bwe lyayitawo, Katongole n’asiigira omukama Kyebamba muwalawe ayitibwa Nakayijja. Enakku waayita meka?, omuwala nga yetisse ettu lya Mugema. Kino kyasanyusa Kyebamba olwa Nakayijja okufuna olubuto. Ekiseera eky’okuzaala bwe kyatuuka, Nakayijja n’azaala bulungi. Ebyembi omwana gweyazaala yali namagoye. Okuva edda n’edda nga Namagoye tayagalibwa mu nsi. Abamu baamuyitanga musambwa. Era ebiseera ebisinga yattibwanga oba n’akwekebwa okuva mu b’eŋŋandaze. Oluusi bweyaffanga, ng’ab’eŋŋandaze bokka nga bebamuziikako ate mu kyaama. Eky’okuzaala Namagoye, kyatiisa Kyebamba. Era kwe kuyita abalaguzibe bamuwe ku magezi. Bamugamba nti okuba omulamu, ateekwa okutuga omwana. Katongole, Nakayijja wamu n’ab’eŋŋanda ze bonna battibwe. Awo Katongole n’akoona ku baanabe, bakazibe wamu n’ab’eŋŋandaze badduke baviire ekibabu olwo lwe banaawonnya obulamu bwabwe. Katongole n’ab’eŋŋandaze nga badduka, batambulanga kiro eyo mu matta nsejjere baleme okulabibwa. Kale ŋŋaali bwezakaabanga, nga batandika okutambula. Kyokka emambya bwe yabanga tenasala, nga bekweka. Bino bye bifo ebikulu byebaasulamu. Bwe baava e Bunyoro, baasula Kagabo era abamu webamwawukanirako nebasigala awo. Bwe baava e Kagabo nebagenda baggwa e Lusiba nga wano Nakaddu weyasigala. Ebiro ebyaddako babimala Kawula, okuva awo baasula kisozi mu Gomba. Wano abaana ba Katongole abamu webaamuviirako nebagenda basenga e Buganga ekyomu Mawokota. Katongole n’abaasigala ku mugendo nebajja baggwa e Kankobe. Okuva awo baagwa mu Buddu. Wano baamannya nti tekyaali muntu n’omu abawondera. Awo kwe kunoonya webanaakuba ensisira zabwe. Buddu baamuyitamu, okugenda okwejukagannya nga bali mu kibira Teero. Mu Teero mwaalimu omugga nga munene ate nga gulimu ensonzi. Omugga guno gwaakayanirwa enjuuyi bbiri; olwa Katongole n’olw’omutaka we Ssaango.
Bwe baalemagana, nebasalawo okukuba akalulu. Kwe kutegeka embaga y’omwenge okwaali n’abagoma. Buli luuyi lwasimbawo omuwala omu. Era buli luuyi lwasiimba amafumu ana. Nebagamba nti “anaazina n’amala yetuunga ku mafumu, anaaba awangulidde oluddalwe akagga”. Awo amazina negatandikwa okutyetyebulwa. Lukwanzi muwala wa Nembe eyali yesibye eddiba ly’ennyana mu kiwato kye ng’olubuto wamu n’ekifuba nga biri bweru. N’azina nnyo, neyetoloora amafumu emirundi enna. Awo ku mulundi ogwokutaano, ne yetuunga ku mafumu. Negamuyita mu kifuba n’avaamu omusaayi mungi, awo naffa. Ab’emizira n’eŋŋoma nebakuba okwo kwosa n’amakondeere nebafuuwa. Olwa Lukwanzi okutuwangulira omugga. Bwegutyo omugga negufuuka gwaba nte n’okutuusa kakano. Kyokka ye omuwala ow’e Ssaango yalemwa okugetungako, kuba yagatya.
Omuwala bwe yayitanga mu Teero nga wante, abavubi nga bamuwa ensonzi nyingi. Nebweyabeeranga omuto ng’ali ku mabegga ga nyinna, nyinna bazimuwanga okutuusa lweyagambanga nti “mulekere awo ezo zimala zenayiinza okwetikka”. Singa baazimumanga, nga nabo tebakwasa.
Nga bamaze okuvvunuka byonna, Katongole yalonda ente enkuggu okuba omuziro ggwaffe. Ne ŋŋaali okuba akabiro kaffe. Olwo omubala neguvvuga nti “kigere kyante mwejja mwelinya. Mbadde ngaleeta omusumba aganywedde”. N’omulala negugamba nti “ekyuma nkiridde, n’omukimba ngulidde. Bwembirya, bwembiwoza, binsanga mu sasa”
ENNONO MU SIGA
Okukulambulirako akatonotono, tuli bazukulu ba Namutale-kagalo muganda wa Katongole. Jjajjaffe Namutale-kagalo yava Bunyoro ne jjajjaffe Katongole. Olubereberye katongole nga yakava e Bunyoro, baali bassa kimu ne Kagolo-Namutale. Obuzibu bwajja bwebuti, nti nga tumaze okuva e Bunyoro, twaagwa ku mugga Kuziizi. Era netusiisira mu lusenyi lwagwo. Mu kisenyi kino twaazalirawo abawala babiri; omu nga ye Kuzizi nga tujukira omugga guno wetwasooka okusiisira. Ow’okubiri twamuwa erya Namaganda olwokuba nti twaali tumaze okuva e Bunyoro nga tuzze e Buganda . Mu kiseera kino twagwamu ekirwadde ekisonde. Kisonde linnya lya Lunyoro eritegeeza kabotongo. Kabotongo owabwe yali akubya omuntu omabwa nafanana ng’omugenge. Ekirwadde kino ebyembi kyakwata Bantu abaali mu lusiisira lwa Namutale. Katongole n’alondamu abantu mu lusiisira lwa Namutale abaali batanalwala kirwadde kino ekisonde. Era nga bekwatira mu lwa ngabi okwewonya ekirwadde ekisonde. Bwatyo jjajjaffe Katongole bweyayawukana ku jjajjaffe Kagolo-Namutale. Bwatyo jjajjaffe Katongole nadduka mugandawe Kagolo-Namutale olw’ekirwadde ekisonde. Mu kugenda, yagenda n’abaana wame n’abazukulu ba Namutale-kagalo era mu mikwesese gyonna Katongole gyeyayitamu, yaggukira Bijja. Bijja kati erinnya baalikyusa bayitawo Bikira nga kirirannye Kyotera mu Buddu. Era weyasiisirira ddala, n’okuziikwa n’aziikibwa awo. Mu lusenyi kumpi n’omugga Kuzizi, Katongole weyaleka Namutale-kagalo. Katongole bwe yali agenda, yaleka atuumye enju ya Namutale abasonde nga mw’otwalidde abaanabe abaasigala, wamu n’abazukulu . Olwo enda ya Namutale-kagalo n’eyitibwa ekika ‘ky’abasonde’. Kale Namutale n’azaawa obutaddamu kuwuliza Katongole mugandawe. Olwokuba nga yali ayabuliddwa Katongole, nga n’ekika ky’ente kimuvuddemu. Kwe kwefunira ekika ky’abasonde. Nga wayiseewo ebbanga eggereko, jjajjaffe Namutale n’abantube bonna, baawona ebisonde. Awo kwe kuva mu lusenyi lwomu Kuzizi nebatambula nga beyongerayo. Mu lugendo lwaffe, twagukila Lwange ekyomu Mawokota ew’omutaka ow’effumbe. Bweyatulaba, n’atwaniriza era n’atutwala mu makaage. Oluvanyama, Namutale yanyonyola omutaka w’effumbe engeri gyetwawonamu omukama Kyebamba ow’e Bunyoro. Yamunyonyola olugendo lwonna, n’engeri Katongole gyeyamujjako abaanabe n’amuleka ku mugga Kuziizi mu lusenyi oluvanyuma lw’okulwala ekirwadde ky’ebisonde. Namutale n’asaba omutaka w’effumbe batte omukago. Omutaka teyali mubi, nga batta mukago.
Mpozi omukago lwe luganda olugunjibwawo wakati w’abantu babiri beppo n’okusiingawo nga ba bika bya njawulo. Mu mukago mubaamu endagaano egamba nti “ebibyo bye byange, n’ebyange bye bibyo, abantubo baba bange, n’abange baba babo”. Kale gweegwo omukago mu bumpimpi. Omukago guno Namutale gweyatta n’omutaka w’Effumbe, gwaletera abamu ku baana n’abazukulu okusala eddiiro nebadda mu kika ky’effumbe. Wano nga tuli e Lwanga, twazaalirawo omwana omuwala ayitibwa Kalima muwala wa Bulojje, omwanawe omubereberye.
Bwe waayitawo ekiseera, bakazi ba Namutale, abaana wamu n’abazukulu b’abaanabe nebegugunga nga baagala Namutale-Kagolo agende anoonye abaana babwe abageenda ne Katongole. Namutale kwe kulagira abantube basibe ebintu byabwe bagende banoonye abantu babwe abaali bagenze ne Katongole. Awo kwe kusitula. Bwe baali mu lugendo, baagendanga babuuzabuuza oba waliwo eyali alabye ku Katongole. Abantu nga babagamba nti Katongole ali Ssese mu biziinga. Mu kiro ekyo nga bagenda, Namutale-Kagolo mweyafiira olw’obukulu mu myaka. Ebisigala bye nebiziikwa e Ssentema-Lwanga mu Mawokota. Bulojje ye yasikira kitaawe Nmutale-Kagolo era n’akulembera ekibinja ky’abantu nebalamaga olw’e Ssese. Wabula baba bagenda, mukazi wa Bulojje n’alumwa olubuto. Kwe kukutamako ku kasaka ,ebyaddirira kwali kuzaala. Omwaana gweyazaala kwe kumutuuma erinnya Nabisaka. Mu linnya lino mwe muvva n’erinnya Nasaka, abaganda be baalikyuusa bwe baali baagala okutereeza olulimi oluganda. Oluvanyuma beyongerayo n’olugendo lwabwe.
Bwe batuuka ku nyanja Lweru/Nalubaale oba giyite Victoria , nebalinnya obwato nebagolomola mu bizinga by’e Ssese. Bagukira wa Mukasa nebamweyanjulira, naye n’abaaaniriza. Era n’abawa omutala. Nga wayiseewo akabanga, Mukasa yawasa muwala wa Bulojje Kalima. Kalima ono yayongerwako erinnya lya ‘Kabulojje’ olwo naaba nga ye Kalima-Kabulojje. Twasiisira ewa mukodomi waffe Mukasa. Ebanga nga liyiseewo, Kalima-Kabulojje yalima nnyo era ng’okulima kwe kwatikirivvu mu Ssese. Mukasa n’asanyuka nnyo olwa mukaziwe okuba nga mulimi bwatyo era kwe kwogera nti “omukazi ono alimye omusiri ogulinga enyanja”. Enjogera eno yagendera ddala mu maaso nabuli kati naddala mu bitundu by’e Kiziba nga bagamba nti “ kalima kabulojje akalimira obusiri nkenyanja” Ebanga nga liyiseewo, netusiibula mukodomi waffe Mukasa era netwabulira obuko nga Katongole tetumulabyeeyo. Wano Bulojje yali ne mugandawe Basaaya n’abaana babwe wamu n’abalala. Awo kwe kujja e Kiziba, kubanga e Ssese gye baali batulagiridde, Katongole teyaliiyo.
Kiziba ggwanga lya ‘Bantu group’ nga bayitibwa Baziba n’olulimi lweboogera luyitibwa Luziba. Basangibwa mu maserengeta g’enyanja Nalubaale/Lweru. Bwe twali tujja twagukira ku kaalo akayitibwa Buwanga. Bulojje naye ebirwadde byaali byaamukosa nnyo olwo kwosa eŋŋeendo enyiingi zeyatambula, tezamulekera bulamu. Awo n’alwala nnyo era n’affa, Basaaya mugandawe n’amusikira. Mu mirembe egiyise, omuntu bweyafaanga nga mugandawe y’amusikira. Basaaya kyeyava asikira Bulojje. Basaaya tamanyiddwako byafaayo bingi, wabula amanyiddwa ng’ow’omutuba. Basaaya teyamala banga ggwanvu naye n’affa. Ddamulira omwaanawe n’amusikira. Ekyaletera Ddamulira okusikira Basaaya, kwekuba nga baganda ba Basaaya bonna baali bamaze okuffa.
Bwe lwali olwo nga wabaawo omulangira mu bwakabaka bw’ekiziba eyali agenzeeko mu bizinga bya Nalubaale. Bw’atuuka ku kiziinga Busungwe, ng’asisiinkanawo Semawule. Semawule n’amufumbira emmere. Omulangira bweyalyako, n’awomerwa. Bweyali ng’agenda, yamusuubiza nti bwendiwangula eno gyeŋŋeenze bwendiwangula ndikunona. Oluvanyuma omulangira ono yawangula era n’amunona. Yamuwa ekyaalo Bukwale omwo mweyavanga n’agenda amufumbira emere. Semawule yazaala Kayondo ne Wangi. Wangi n’azaala Damulira. Omulangira ono yatuuka naafa. Ne Ddamulira n’asenguka okuva e Bukwale n’adda e Buwanga.
Abantu nebategeeza omulangira kibi kalanda mutabani wa bulungu I kabaka w’ekiziba. Nti e Buwanga wazuseeyo abanyoro bamanyi okufumba okusinga abaffe e Kiziba. Kibi Kalanda n’abuuza nti “ bamanyi okufumba akatogo wamu n’emmere ey’eminwe ng’eyeno e Kiziba?” Kwekumugamba ng’abanyoro bwe bateeka eby’okulya okusiinga Abawaya b’e Kiziba bonna. Awo kwe kutuma ababaka okujja e Buwanga. Era nebatugamba nti “omulangira n’abagonza” ekitegeeza nti “abaagala”. Jjajjaffe Ddamulira kyeyava agenda ew’omulangira kibi Kalanda. Kale bweyatuuka mu maaso g’omulangira. Omulangira n’amubuuza ebibuzo naye nga Ddamulira tamanyi Luziba. Ddamulira n’amuddamu nti “mpozzi yogera n’omwana wange ono Kagolo”. Awo Kagalo n’anyumya n’omulangira kubanga yali amannyi Oluziba. Ekyamuyamba, kwe kuba nga yajja mu Buwanga nga muto, kyeyava aluyiga. omulangira kwe kubuuza Kagolo nti “omannyi okufumba emmere ay’akatogo?” Kagolo naddamu nti “kitwayitu tukyumba muno okukira n’abawaya bawe” Omulangira n’aseka namubuuza nate nti “n’osinga abaziba” Kagolo n’amuddamu nti siyinzi kukulimba”. Awo Kibi Katanda namubuuza nti “mwavaawa” Koye nti “twava Bunyoro”. Omulangira n’amubuuza nti “nsonga ki eyabajjayo?”. Awo Kagolo n’amunyonyola nga bwe byatambula nga bajjajjaffe bava e Bunyoro. Awo Kibi n’abagamba baddeyo e Buwanga, amangu ddala nga wayise ebiro binna, mujja kujja munfumbire. Enaku nnya tezaalwa nezituuka. Ddamulira n’abamu ku baanabe nga bajja ew’omulangira n’obutamu bwabwe, buli bwe bafumbirangamu obulo bwabwe mu ŋŋeendo zaabwe zonna tebabuleka mabega. Awo omulangira n’abaaniriza era n’abayingiza mu kisakaate kye. Abaziba abaali bamufumbira baagaana Ddamulira okufumbira mu butamu bwe, nga baagala afumbire mu bwabwe. Kyokka Ddamulira n’abaziyiza ng’alowooza bayiinza okumukola obubi. Era n’agamba Kagolo nti “mufumbe mu zaffe”. Awo ng’Abaziba bawakana nnyo. Era nga baagala n’okuteekawo olutalo. Kagolo ye olw’okuba nga yali amanyi olulimi lwabwe, kwekugenda n’aloopa omusango ew’omulangira. Omulangira n’ayita enjuuyi zombi era nebawoza. Okukakkana, ng’omusango gusinze Baziba. Kagolo nga yeyanza mulangira olw’okusala obulungi omusango. Awo nga baddayo mu fumbiro kufumba, era nga baletera omulangira emmere. Bweyalyako, ng’akungiriza obuwoomi bw’emmere ng’alangirira nga bwajjanga okulya emmere y’abanyoro. Awo kwe kugoba abaziba bonna abaali bamufumbira.
Abaziba nga bamaze okugobwa mu kisakaate, baakwatibwa obuggya eri Ddamulira. Kwe kugenda ewa kabaka bulungu I ne baloopa, nga bamugamba nti “omwanawo Kibi Kalanda ajja kukutta alye obwa kabaka bwo. Kubanga asomokka enyanja n’ebigere nga tewali lyaato”. Kituufu omulangira yateranga okusomoka enyanja n’ebigere n’atuuka gyeyayaggalanya. Kabaka BulunguI eby’abaziba yawuliramu eky’okumujjako obwa kabaka bwe era neyeraliikirira. Kwe kutumira Kibi Kalanda ababaka okumugamba ave mu nsiiye. Era ababaka ebigambo ebyabatumwa babituusa bulungi eri omulangira. Kwe kumugamba nti “ siba ebintu byo byonna ove mu nsi ya kitaawo, ogende gy’oyagala yonna. Kubanga akugobye”.
Bwatyo Kibi Kalanda ng’agamba bantube budduke, bagende gyebaligwa, gyebaliggwa. Ng’agamba ne Kagolo nti “namwe musibemu ebyamwe twabulire kiziba kubanga kitange angobye munsiiye”. Kale Ddmulira n’abantu be ewabwe e Buwanga tubaddayo kubasiibula. Bwe batyo bwebaava e kiziba ng’omulangira abakulembedde. Bweyagoba ku mwalo e Ddimo mu Buganda n’alaba olusozi nga kuliko ekibira. Bweyayingira mu kibira, n’alaba nga mulimu etaka ejimu nga duungi n’okusinga n’ely’ewabwe e kiziba, kitaawe gyeyamugoba. Awo kwe kugamba basajjabe nti “wano wensiimye era buno bwe butaka bwange wamu n’abazukulu bange. Kale n’okutuusa kati obutaka bw’esiga lya Kibi Kalanda ow’engabi enangira ye Kiziba. Abasajja b’omulangira bwe baali basiisira, nga Ddamulira atudde butuuzi, ng’eno Kagolo n’abaanabe bali ku mulimu gwabwe, ogw’okufumbira omulangira akatogo. Obutakulwisaayo nga simenye kawonvu na kagga, awo newayitawo emyaka ng’ebiri oba esatu egy’ekizungu. Newajja omuntu n’abanyumiza enaku gy’ayiseemu. Omusajja ono yali munaku ng’emese yomu Kereziya. Omusajja oyo n’anyumiza Kibi, Ddamulira ne Kagolo mutabeniwe ebigambo ebyasanyusa Ddamulira byebiibyo ebyabazaawula ye n’eŋŋandaze bonna. Ddamulira kwe kumubuuza ekyaalo gye yali abeera. mpozzi okukwongera okukubugumya ku bwongo, Buddu yonna yali Bunyoro nga n’abantu baamwo Banyoro. Naye Ssekabaka Jjunju eyafuga obuganda wakati wa 1754-1764, n’aliwangula ng’ayita e Kiganda. yateekamu omwamiwe Luzige ow’endiga abe pokino.
Omusajja n’amuddamu nti “mbeera mu Bagabo b’e Mulema abaweesi” Ko Ddamulira nti “erinnya ly’omuweesi yaani?”. Ko ye nti “ye Lwegaba alina ne bagandabe Lukyamuzi ne Nakana”. Ddamulira kwe kuva weyali attudde kuba yali amaze okuzaawuka. Ddamulira n’ategeerera ddala nti bebaabo bagandabe ne bajjajjabe. Ddamulira n’alekka Kagolo ne banne e Ddimo n’agenda n’oli omusajja. Bwebatuuka e Mulema, ewa lwegaba, ng’amusanyukira. Awo Lwegaba kwe kuyita Nakana e Birongo. Ddamulira kwe kubabuuza nti “jjajjafe Katongole ali Luuyiwa?”. Ko bo nti “yafiira Bijja” (Bijja ekiseera kino ye Bikira) obulwadde bwa kawumpuli. Oluvanyuma Ddamulira n’asiibula n’akomawo e Ddimo ewa Kibi Kalando mukamaawe. Nga wayise emyezi ebiri, n’asiibula Kibi Kalanda. kwekujja n’atuuka mu katala nga kaliko akabira n’azimba, era n’abeera awo wamu ne Kagolo n’abaanabe abalala. Ng’amaze okuziimba, yagenda e Buwanga gye yali alese bakazi babwe wamu n’abaana babwe n’abanonayo. Kyokka abakulu abaali bawasiza,baasigalayo. Ddamulira n’aberera ddala mu kaalo ako.
Abantu abajjanga okumulaba nga bagamba nti tugenda wa Ddamulira. okuva olwo akaalo nga kafuna erinnya ‘Ddamulira’ nga mukama waako n’okutuusa ku mulembe guno. Ddamulira bweyalaba nga waali wafunze nga takyalina waalima n’abaanabe, kwekusalawo okugenda anoonye awagazi nga wajjimu kuba akaalo Ddamulira kaali kakalu emmere nga tedda bulungi. Ddamulira kwe kulengera omutala Kyamiiru. Bweyagulambula, nga mulungi akukamala. Etaka nga jjimu ate nga dungi. Omutala guno gwali guliraanye enyanja Lweru oba Nalubaale. Kyamiiru aliranye obwalo Ddamulira, Nabitaka wamu ne Kiwumulo. Bwatyo Ddamulira kwe kutandika okulima omutala Kyamiiru. Lumonde bweyasaako wamu n’ebitooke nga bikuze, kwekuddayo e Ddamulira n’alagira abantube basibe ebyabwe. Awo nebajja e kyamiiru. Bwatyo Ddamulira n’abeerera ddala mu Kyamiiru era n’afuuka mutaka waakwo. N’azaawuka era n’agenda alabagane n’oluganda lwe. Yasooka kulaba Lwegaba ne Nakana e Bironge. Awo n’addako Kayabula e misonzi, n’alaba Wangi e Mulema, Kamuli e Kyatokoolo, n’alaba Lukyamuzi e Kabanda. kwekubategeeza nti tuzaawuse era tuzze mu kika kyaffe eky’ente. Kati tuzeeyo mu kika kyaffe eky’ente eteriiko mukira. Ddamulira bwatyo bweyamala okuzaawuka, n’adda mu kika kye, n’afuuka ow’ente. Nate n’addamu okuyitibwa omugabo oba omukooza nga bwe yayitibwanga e Bunyoro. Ddamulira n’abeera e Kyamiru okutuusa lweyaffa. Omulambo gwe nebaguzaayo e Buwanga mu Kiziba ku butaka bwe obwasooka. Omwaanawe kagolo n’amusikira. Bwatyo Kagolo naddukanya omutala Kyamiru. Awo kwe kutandika okunoonya omukazi. Teyalwa ng’agenda ewa Balukake e Buliro ayogereze omuwala Matwale. Bwatyo Kagolo n’awasa Matwale omuwala omusiita muwala wa Balukake. Balukake yali mugagga era nga mutaka mulyambidde. Teyalwa ng’abeera lubuto, kwekuzaala omwaana omulenzi n’amutuuma erinnya bugala. Ddamulra yazaala n’abaana abalala.
OBULOMBOLOMBO N’EMIZIZO
Obulombolombo bye bintu ebigobererwa okuva ku bajjajjaffe ppaka ku bazukulu. Ebintu bino ziyiinza okuba empisa oba emirimu. Bikuumibwa butiribiri obutasobezebwa nga nabuli abisobya aba akoze eky’omuzizo. Obumu ku bulombolombo mu siga lyaffe mwe muli;
Okuva edda nga tetulya nte nkuggu wadde okunywa amata gaayo. Omwezi bwegwabanga gwakagabo, nga tetulya kyaggulo. Siinga gonja oba etooke lyassanga nga telirina mpumumpu, mu siga lyaffe tetwabiryanga. N’ettu ly’emwanyi singa lyasibbwanga newabulako akaayi akayiseeko, eryo lyaliinga muziro.
Nate ku ludda lw’emizizo mu siga lyaffe mwe muli;
Abazukulu bonna mu siga lyaffe, tetukirizibwa kuwasaŋŋana. N’omuwala okufunira olubuto ku lujja kyamuzizo mu siga lyaffe.
Mu siga lyaffe tusobola okubbula amannya ag’engero naye ag’esiga n’ag’ekika tetugabbula.
Mu mikolo gy’okwabya enyiimbe, tetukirizibwa kwabizaawo lumbe kwolwo omuntu lw’afudde oba nga tanaziikwa. Emikolo gy’okumala abalongo, n’ebikwatagana ne lubaala nga mw’otwalidde okusamira, mu siga lyaffe bikolebwa bampya oba nyiriri abo abakwatibwako sosi mituba oba esiga lyonna.
EMITUBA MU SIGA
Jukira ku ntandikwa nga bwetulabye nti okunoonya ebyafaayo sikinaba kintu kyanga, kale nange okuzuula emituba egiri mu siga lya Kagolo tekyamberera kyangu olw’ensoonga nti abantu abamu benatuukangako, tebaasobola kumpa bye nali netaaga nga bikwata ku siga lyaffe lino erya Kagolo. Kale bw’osanga ng’amutuba mwova siguwandiseeko, tokitwala bubi, wabula tegeeza omukulu w’esiga tulongoseemu wetuba twawaba.
OMUTUBA GWA BUGALA
Bugala mutabani wa Damulira nga nyina ye Matwale.
Bugala ng’akuze, yazaala omukazi ayitibwa Kasangirwa. Yagenda ku muganga n’amuwa eddagala eryaleetera Kasangirwa okukoma ku Nakate omwana gweyazaala omu. Oluvanyuma bugala yagenda ku mandwa n’afuna eddagala era n’azaala abaana bangi. Waayitawo ebbanga ddene , Bugala naafa. Omulambo gwe neguziikibwa e Kyamiiru. Era yeyasooka okuziikibwa e Kyamiiru. Bwatyo Semwanga mutabaniwe n’amusikira. Ssemwanga teyayitimuka nnyo engeri gye yali omwavu ate nga yali mulenzi muto. Yaffa tazadde mwana kuba yali muwuulu. Ne nyina yali mukazi munyage. Oluvanyuma Victor Kitungulu yamusikira nga naye nyina yali munyage. Oluvanyuma twava e Kyamiiru mu 1907 olwa mongoota. Nange e Kyamiiru wetwatuukira nalabawo mu 2008 naye nga tewakyaali muntu yenna nga kati bibira by’olaba byokka.
OMUTUBA GWA BISAAYO
Bisaayo bwe yava e Kyamiru n’asenga e Nkoma nga kati kiri mu ggombolola Kyanamukaka. Bisaayo teyalwa ng’azaala abalongo. Bisaayo agambibwa okuba nga yawangaala nnyo. Oluvanyuma yaffa olw’agalwadde okwo saako n’eŋŋendo empanvu zebatambula tezamulekera bulamu. Mutabaniwe Basiga n’amusikira. Basiga yazaala Kipande, Zakalia Bakulumpagi, Kagumira, Ntate I, Lutaya wamu ne Nsibuka e Kijonjo. Basiga ye yafiira Gulama. Basiga yasikirwa muzukuluwe Vicitoro Mitiabala. Mitiabala yasikirwa mutabaniwe Yozefu.
OMUTUBA GWA KYEKUZA
Kyekuza yali mutabani wa Wangi. Kyekuza agambibwa okuba nga yazaala abaana bangi. Ye teyawangaala nnyo wabula naye yaffa mangu. Mutabaniwe ayitibwa Isiŋoma n’amusikira. Isiŋoma mu baana beyazaala mwe mwali ne Muyaza era ye yamusikira. Olwo ye Muyaza ng’amaze okufa, yasikirwa Lutwaala. Lutwaala ng’amaze okuffa, waayitawo ebanga egereko, ng’olumberwe terunaabizibwa. Wabula oluvanyuma lwayabizibwa era Ssengooba mutabaniwe n’amusikira. Sengooba yasikirwa Luka Kayiruki. Oluvanyuma, Luka Kayiruki yasikirwa muzukuluwe Kiyimba kuba weyaffiira nga batabanibe bonna bamaze okofa.
OMUTUBA GWA KADOMA
Bitono byenasobola okuwandiika ku mutuba guno. Wabula eno y’ensikirano yaagwo. Kadoma ng’amaze okuffa, yasikirwa Miyingo. Miyingo n’asikirwa Namunye. Oluvanyuma Namunye yasikirwa Ssempogo.
ENYIRIRI N’EMPYA MU SIGA
Eno y’entegeka eyakolebwa abagenzi Kakulu Gyagenda ne Genatio Gyagenda abaaliko abakulu b’esiga lya Kagolo. Yawandikibwa era neterekebwa muzukulu wabwe Bulojje Y ow’e Kajjwa. Ekubiddwa mu kyaapa nga tekyusidwakyusidwa Basaaya Rocks peter. Olukiiko luno omulamwa gwaalwo gwaali gwa kutereeza Nyiriri mu siga.
Nga bwetwaalaba engeri gye twajjamu mu Buganda , kankulambulire abantu abaava e Bunyokro. Bulojje ne Kiyimba nga Nkonjwe kitabwe yasigalayo e Bunyoro. Bo mu kujja bajja n’abaana babwe babiri; Kayondo ne Ssemawule. Mu kujja kwabwe batukira Lwanga mu Mawokota. Wano balwaawo . mu kiseera ekyo, kabaka n’atuma Bulojje e Ssese okunonayo effumu erikuuma Obuganda. Bweyatuukayo, n’azaayo omusango, era n’akomawo e Buganda . Kabaka kwe kumugoba nate addeyo e Ssese. Bweyatuuka, Mukasa n’amuwa ekyaalo Nkoma olwo ye n’akituuma Bulima. Ekiseera kino yali amaze okuwa Mukasa muwalawe Kalima. Mugandawe Kiyimba yasigala e Lwanga mu Mawokota webatuukira. Bulojje n’aberera ddala e Ssese. Mutabaniwe Ssemawule n’amulekawo, n’agenda ku kizinga Busungwe okuvuba. Ssemawule yazaala Kayondo wamu ne Wangi. Wangi olwo n’azaala Ddamulira. Ddamulira n’agenda asenga ku mutala Kyamiru. Ddamulira yazaala Kagolo, Kiwuka ne Bemba. Kagolo yazaala owaana omu Bugala.
AG’ABASAJJA
Teluma Sayira Nsibuka Mpendeke Googwa Tegaleka Bakubanja Bugala Mugulwa Bulojje Maswanku Basaaya Mujwega Bisaayo Nkumba Kakulu Ssemawule Kadoma Ssengomba Kiyimba Senkumba Kyekuza Basiga Kabiriizi Mundu Kabugujjo Lutemanzi Kikulwe Sulwe Lukunyu Ssekisambu Makenge lutaliruzza Kasooli Kirima Namunye Bakale Ssempogo
AG’ABAKAZZI Nabugala Namugulwa Nabulojje Namaswanku Nabasaaya Namujwega Nabisaayo Nankumba Nakakulu Namawule Kabulojje Nangomba Nakiyimba Nankumba Nakyekuza Nabasiga Nakabiriizi Namundu Nakabugujjo Nalutemanzi Nakikulwe Nalukunyu Nakisambu Namakenge Nalutaliruzza Nakasooli Karima Namunye Nabakale Nampogo Bakubanja Tegaleka Nagoogwa Nampendeke Nansibuka Nasayira
SUMMARY
Ekitabo kino kiwandiikiddwa Basaaya Rocks Peter, nga kikwatagana n’ensibuko y'esiga lya Kagolo mu kika ky’ente. Alaga engeri ebika gye byajjamu wano mu Buganda ; Akunyumiza engeri Katongole gyeyagobwa mu Bunyoro, n’okujja kwe mu Buganda . Bwatuuka ku siga lya Kagolo, akulambululira engeri Kagolo Namutale gyeyayawukanamu ne mugandawe Katongole. Engeri gyebagendamu e Kiziba wamu n’e Ssese. Oluvanyuma kagolo gyeyafunamu obutaka e Kyamiru. Omuwandiisi akunyonyola emituba ebyafaayo byagyo n’abagikulira. Anyonyola ensikirano y’esiga okuviira ddala ku Kagolo Namutale. Amaliriza n’amannya agatumibwa mu siga lyokka. Omuwandiisi yasomera mu Kalisizi P/S Lwengo-Masaka. Gyeyava n’asomera mu Shimoni Demonstration School . Emisomo egya waggulu yagisomera mu Kako’s High School, Bweyogerere-Wakiso. neku Our Lady Consolata sss, Kireka-Kampala. Muyivu nga yasomera mu tendekero lyeby’obusuubuzi e Nakawa nafuna diguli mu BaBA.


c: text/html

text:
Bya EDWARD SSERINNYA
Ekitabo: King ON The Throne
Omuwandiisi: Charles Peter Mayiga
Emiko: 422
Akeekenneenya: Edward Sserinya
EKITABO ‘King On The Throne’ ekivvuunulwa nti ‘Kabaka Ku Nnamulondo’ kyawandiikibwa Katikkiro, Charles Peter Mayiga nga kiri mu Lungereza.
Kiriko emiko 422 n’essuula 12, ng’omuwandiisi akyesigamya ku katabanguko akaaliwo mu 1966, amagye ga Obote bwe gaalumba Olubiri ne gawang’angusa Kabaka Muteesa II n’oluvannyuma mu 1967 obukulembeze obw’ensikirano ne buwerebwa mu Uganda.
Omuwandiisi era awandiika ne ku ngeri NRM gye yazzaawo Obwakabaka n’engeri Buganda gy’erwanye okweyimirizaawo okuva mu 1993.
Kirambika obufuzi bw’Abazungu okwo ssaako endagaano ez’enjawulo okugeza eya 1984 n’eya 1900 Buganda ze yakola n’Abazungu.
Mu Ssuula esooka eya ‘Buganda n’akatabanguko ka 1966’ Omuwandiisi alaga engeri erinnya Uganda gye lyava mu Buganda, okujja kw’Abazungu n’ebikolwa byabwe okwo ssaako ettutumu Buganda bye yalina okusinga ebitundu ebirala ebyali bigyetoolodde.
Mu kitabo ky’ekimu akulaga engeri Omulangira Mutebi gye yakomawo kuno okuziika ku kitaawe n’engeri Amin gye yali ayagala asigale kuno amuwe ekitiibwa ekya waggulu mu magye.
Ate era oluvannyuma akutambuza olugendo lwe okufuuka Kabaka, okwo gattako enkola y’Abazungu bwe baali baagala okufuula East Afrika eggwanga erimu.
Ayongera okukulaga engeri Amin gye baamumaamula ku bukulembeze, n’olunaku Mayiga lwe yasooka okusinkana Pulezidenti Museveni mu maka g’Obwapulezidenti e Ntebe mu 1991. Era annyonnyola engeri Omulangira Mutebi mu kiseera ekyo nga bamuyita Ssaabataka ng’alambula Buganda.
Omuwandiisi agenda mu maaso n’akulaga obukulu bw’Olukiiko n’engeri gye luzze lukyukamu, n’enjawulo eriwo ku mirimu gy’Olukiiko ne Kabaka.
Akatabo ‘King On The Throne’ bwe kafaanana.
Era alaga engeri Omulangira Mutebi gy’ava mu Bulangira ate n’afuuka Kabaka n’enteekateeka zonna okwo gattako enkiiko ezaatuula ng’Omulangira tannatuuzibwa ku Nnamulondo.
Omuwandiisi ayongera okukukubira ttooci n’akutwalako e Naggalabi awaali emikolo gy’Amatikkira mu 1993, n’akunyumiza kano na kali ebyaliyo ne pulogulaamu eyagobererwa ku mukolo ogwo.
Omuwandiisi yafuba okussaamu ebifaananyi ebigendera obulungi ku mboozi gy’anyumya kale ne kyongera okunnyikiza ensonga gy’aba annyonnyola mu ssuula ez’enjawulo.
Omuwandiisi akulaga ebyaddirira oluvannyuma lw’Amatikkira n’enjogera ya ‘Byoya bya nswa’ w’eva na lwaki. Engeri Obwakabaka gye bwateekawo ministule zaabwo n’engeri gye zaatandika n’okusoomoozebwa kwe zaayitamu okwo ssaako n’obukulu n’entambuza y’ebika mu Buganda.
Akulaga engeri ezitali zimu ez’okutetenkanya n’okusala amagezi engeri Buganda gy’eyinza okukulaakulanamu ng’egaziya ennyingiza yaayo.
W’omalira okusoma ekitabo kino, nga kikwongedde okumanya n’okutegeera lwaki Buganda eri w’eri kati, kaweefube gw’ezze ekola mu mbeera ezitali zimu ne gy’eraga.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Bya Ahmed Mukiibi
PULEZIDENTI Museveni agguddewo Mapeera House, ekizimbe amatiribona ekya kalina19, ekiwemense ddoola obukadde 40, mu za Uganda obuwumbi 100.
Wakati mu ssanyu n’okukuba obuluulu, Pulezidenti yasaze akaguwa ku ssaawa mwenda ez’olweggulo okuggulawo ekizimbe kino ekizimbiddwa kkampuni ya Roko mu ngeri ey’obukugu.
Ekizimbe kino nga kye kitebe ekikulu ekya Banka ya Centenary, kyabbuddwamu Faaza Lourdel Simeon Mon Pere ‘Mapeera’, Omuminsani eyaleeta eddiini ey’Obukatoliki mu Uganda mu 1879.
Kya myaliro 19 ng’esatu giri wansi mu ttaka era gya kusimbako mmotoka. Emyaliro ena egisooka ku ngulu giri mu dizayini ey’eryato, akabonero akalaga eryato Fr. Mapeera lye yasomokerako ku nnyanja Nnalubaale ng’ava e Tanzania okutuuka e
Munyonyo mu Uganda olugendo olwamutwalira emyezi kkumi.
Emyaliro egiri mu dizayini y’eryato ze ofiisi za Banka ate emyaliro 12 egiyitamu waggulu gyakupangisibwa ebitongole, kkampuni n’abantu ba bulijjo.
Ekizimbe kya Mapeera Pulezidenti kye yagguddewo eggulo. Ekif: Enock Kakande
Omukugu mu by’okukuba pulaani z’ebizimbe, Henry Ssentoogo eyakulira Pulojeketi ya Mapeera House yategeezeza nti ekizimbe kino kye kimu ku bizimbe ebisinga obugumu mu buvanjuba n’amasekkati ga Afrika. Omukolo ogw’okuggulawo ekizimbe kino gwakulembeddwamu Ssaabasumba ow’Esazza ly’e Gulu, John Bapist Odama mu kiti kye nga Ssentebe w’olukiiko lw’aba Episikoopi (olukiiko lw’abasumba Abakatoliki).
Odama eyabadde anekedde mu Kasoko eyakakobe ng’asuuliddeko ekyambalo ekya ‘Sapulisi’ yasabidde ekizimbe essaala eyatutte eddaakiika kkumi nga Pulezidenti n’abasumba bayimiridde mu kisinge ekinene ku mwaaliro ogusooka.
Oluvannyuma Ssaabasumba Ondama, Kalidinaali Wamala, Ssaabasumba wa Kampala, Cyprian Kizito Lwanga, n’abalala yamansidde amazzi ag’omukisa mu kizimbe.
Pulezidenti yagambye nti okuggulwawo kwa Mapeera House, ye ntobo enywevu Centenary Bank gy’etaddewo mu kuzimba ‘ekibbo’ n’asaba aba Banka eno okumuyambako mu kukunga Bannayuganda abasoba mu bitundu 68 ku 100 abakolerera emmere ya leero bave ku mbeera ey’okukolera omumwa batandikewo emirimu egivaamu ssente.
Minisita w’Ebyensimbi, Maria Kiwanuka yasuubizza nti gavumenti yakwongera okussaawo embeera esobozesa amakampuni n’ebitongole eby’obwannannyini okukola bizinensi zaabwe nga bakola enguudo , amasannyalaze n’ebirala ebigenderako.
Ssentebe w’olukiiko olufuzi olwa Centenary Bank, Polof. John Ddumba Ssentamu yategeezezza nti ssente obuwumbi 100 zonna ze bazimbyemu ekizimbe za bakasitoma tekuli zaavudde bweru oba mu Vatican. Banka eno erina amatabi 54 ng’ekozesa abantu 1600. Yagambye nti ebyobugagga bya centenary Banka kati biri mu buwumbi 1000 era omwaka 2011 baakoze amagoba ga buwumbi 47, n’asuubiza okwongera okufaayo ku bakasitoma.


text: 1Na inywe banyinabwenge, muhurrege ba iba-inywe, nukwo abamu mulibo noobu baraaba batarukwikiriza kigambo kya Ruhanga, baitu bahindurwe engeso zanyu enungi, mutaina eki murukubagambira, 2obu barora engeso zanyu enungi ezirumu kutiina Ruhanga. 3Oburungi bwanyu buleke kuba ha bintu ebirukuzooka, nimusiba isoke, nimwekunisa na zaabbu, nimujwara ebirukwandaara; 4baitu oburungi bwanyu bube bw'omunda omu mitima yanyu, nk'ekintu eky'omuhendo ekiikaraho, nugwo omwoyo gw'embabazi kandi omuculeezi, omwoyo ogw'omuhendo mali omumaiso ga Ruhanga. 5Abakazi abahikiriire aba ira abaanihiraga omu Ruhanga, nabo nukwo baayecumaga bati, kandi baahurraga baibabo, 6nka Saara oku yahurraga Abburahamu, naamweta mukama we. Hati na inywe muli bahara be obu muraaba nimukora ebihikire, mutarukwikiriza kintu na kimu kubakanga. 7Na inywe banyinamaka, mwikale n'abakazi banyu nimubataho omutima kandi nimubatamu ekitiinisa, habwokuba bbo b'amaani make. Baitu bagweterwa hamu na inywe ekisembo kya Ruhanga eky'obwomeezi. Obu muraakora muti, tiharukwija kubaho kintu kyona ekirukutanga okusaba kwanyu. 8Eky'okumalirra, inywena mube n'omwoyo gumu, mugirrangane embabazi, mugonze ab'oruganda, mugire omutima ogurukworoba kandi ogurukwebundaaza. 9Muleke kugarurrana obubi rundi okujumangana; baitu musabirangane omugisa. Ningira eki nikyo Ruhanga yabeetiire, nukwo abahe omugisa. 10Kikahandiikwa kiti: “Ogu anyakugonza obwomeezi n'okutunga obusinge, atange orulimi rwe kubaza ebibi, n'akanwa ke akatange kubaza eby'obugobya; 11ayetantale ebibi, akole ebirungi; aserre obusinge kandi abwitanire. 12Habwokuba amaiso ga MUKAMA gaikara garoleriire abahikiriire, kandi amatu ge agatega okusaba kwabo. Baitu amaiso ga Ruhanga gakimba abo abakora kubi.” 13Nooha asobora kubakora kubi obu muraaba nimwekambira okukora ebirungi? 14Noobu muraaba nimubonesibwa habw'obuhikiriire, muliheebwa omugisa. Abantu abo mutabatiina kandi mutaharaza omutima, 15baitu muhe Kristo ekitiinisa mu mitima yanyu, abe MUKAMA wanyu. Mwikalege mweteekaniize okusoborra kurungi buli muntu anyakubakaguza ha kunihira oku mwinakwo; 16baitu nabwo mukikole muli baculeezi nimuha Ruhanga ekitiinisa. Kandi mwikale mwina omutima omurungi, nukwo abo abarukubaza kubi ha ngeso enungi ezi mwina habw' okuhondera Kristo, obu baraabajumaga bakwatwe ensoni. 17Haakire mubonabonesibwe habw'okukora ebirungi, Ruhanga obu araaba naakisiima, hatali okubonesibwa habw'okukora ebibi. 18Kristo akafa habw'ebibi omurundi gumu yamara. Ahikiriire akafeera abatahikiriire, nukwo asobole kutuhikya hali Ruhanga. Omubiri gwe bakagwita baitu omwoyo gwe Ruhanga akagwomeeza. 19Omwoyo ogu nugwo yagendiiremu kurangirra emyoyo y'abaafiire ei ekaba eri omu nkomo. 20Nubo abantu abatarahuliire kara, Ruhanga obu akaba abagumiisiriize omu biro bya Noha, eryato erikooto obu likaba nirikorwa, abantu abake, nka munaana bonka eri baajunirwemu okutaitwa amaizi. 21Ekyokurorraho eki nikisisana okubatizibwa okurukujuna inywe. Okubatizibwa oku tikiri kintu ekirukwogya iko ha mubiri, baitu nukwo okusaba kwaitu, Ruhanga atuhe omutima ogwezire habw'okuhumbuuka kwa Yesu Kristo. 22Nuwe ogu ayagenzire omwiguru, ali ha mukono ogw'obulyo ogwa Ruhanga, naalema ebitebe bya bamalaika, eby'ab'obusobozi, n'eby'amaani.


text: 1Inye Paulo, owo Ruhanga Omurokozi waitu na Yesu Kirisito eshubi yaitu bahangire kuba ntumwa ya Yesu Kirisito, 2ninkuhandikira Timotheo omwana wange ow'amazima owo twajwanganiire omu kwikiliza. Ruhanga Isheichwe na Yesu Kirisito Omukama waitu, bakutunge omugisha n'emilembe, mara bakuganyire. 3Nk'okwo nakukomeleize orwo nabaire ningya Masedonia, oikare Efeso obone kugira abo watanga kwegesa ebitalibyo. 4Obataise ebigano n'okusiiba nibatonda abagurusi b'enganda. Ebintu ebyo nibimukya empaka za bushai, kandi nibasigiilira omugendelero gwa Ruhanga ogw'okuturokora omu muhanda gw'okwesiga. 5Omugendelero gw'okukuragira ntyo ngonzi ezilikuruga aha njoka n'omutima gurungi n'okwesiga okw'amazima. 6Abantu abandi bakatantalikwa banagaho amazima anga bagya omu mpaka za katozi. 7Nibagonza kwegesa Amateka, kyonkai tibashobokerwa byo bagamba anga anga ebigambo ebyo bakaliliza. 8Nitumanya Amateka okwo gaba garungi k'omuntu agakoza okwo kisaine, 9akashobokerwa okwo gatatairweho aha rwa bagorogoki. Amateka gakatekwaho aha rw'abajeemi n'abatagira muhuliro, abatatina Ruhanga, abafakare, ababi, abasheegu, abaita baishebo na banyinabo n'abantu abandi, 10abantu enjanga, abashaija ensiyaga, abanyaga abantu bakatunda, abagambi b'ebishuba n'ababirahira, na buli kimoi ekitalikugenda na bilikwegesibwa eby'amazima 11kuhondera evangeli ya Ruhanga ow'ekitinwa eyo Ruhanga wenene yankwasize. 12Ninsiima Yesu Kirisito Omukama waitu ayantungire amani g'okukora omulimo ogu. Nimusiimira okunsiima akandonka kumukolera, 13n'orwo eirai namurogotagaho, namugingizaga, mujuma. Kyonkai akanganyira ahakuba nabikoraga ninyihwa aha butamanya bwange n'aha kutaikiliza. 14Nawe Omukama akangilira ekisha kingi, n'okwikiliza n'engonzi ebitabuka ahali Yesu Kirisito. 15Ekigambo eki ky'amazima, kisaine kutorwa bwoli: Okwo Yesu Kirisito yaizire omu nsi kurokora abafakare. Kandi omu bafakare n'inye mufakare rwituza. 16Kyonkai ekyo Yesu Kirisito yanganyiliire akenda kubonesa omuli inye, omufakare rwituza, obwegumisilizabwe nyakabara, mbe bulebero bw'abalikwenda kwikiliza kushobora kubona oburora obutalihwaho. 17Omukama w'amakiro gona, nyakumelera, ataboneka, wenene wenkai aba Ruhanga, ahabwe ekitinwa mara asingizibwe eirai lyona. Amina. 18Mwana wange Timotheo, ninkukwasa omulimo ogu, nk'okwo abarangi bakugambireho, ebyo bibe nibyo biba bikwato byawe eby'okurashanisa endashana egoshokire, 19ogume omu kwesiga n'omutima ogulikwera. Abantu abandi bakaburwa kuhulira eiraka ly'emitima yabo, baruga omu kwikiliza, basinjagulika nk'obwato omu nyanja. 20Omuli abo ni Himenayo na Alekisanda. Abo nkabachwa nabanagira Sitani, baije balekere okurogota.


text: 1Ninkuragira nkutaireho Ruhanga na Yesu Kirisito aliramura abalikurora n'abafire, ninkutaho n'okugarukakwe n'engomaye: 2Orange ekigambo, obe mwangu omu kirumo n'orwo kitali kirumo, ohane, otaise, kandi otemu abantu ekihika, mara oyegumisilize n'okwegesa obutalemwa. 3Obukiro bulija orwo abantu batalikunda bilikwegesibwa eby'amazima. Amatwi gabo galyagayaga. Balihiga abeegesa ababo abatali bake abalibagambira ebyo bonene balikwenda. 4Balisigiilira okuhulira amazima n'ebitangazo bahwere omu bigano. 5Kyonkai iwe oikare ogumire, oyemere obushasi, okore omulimo gw'omurangi w'evangeli, ogobesheleze kurungi oburagirwa bwawe. 6Inye n'orwo ndaba ndi w'okutambwa ekitambo nayetekatekire; akaanya kange kali haihi, naija kufa. 7Ndashaine endashana nungi, okwiruka kwange nkumazire, mara kandi ngumire omu kwesiga. 8Kityo natekatekeirwe orukinga rw'obugorogoki orwo Omukama, omuramuzi omugorogoki, alintunga aha kiro kiliinya eky'aliija, mara taliruntunga nyenkai, shana alirutunga na bona abatuura baramiliize k'agaruka. 9Okore okw'olikushobora ongobe bwangu. 10Ahakuba Dema agondize ensi egi elikwija kuhwaho, yansiga yagya Tesalonika. Kereshensi ogwo agiire Galasia, kandi Tito yagya Dalumasia. 11Luka wenkai niwe tuli hamoi. Ompiigire Mariko omundetere, kuba nagasha muno, nanjuna. 12Tikiko ogwo mutumire Efeso. 13Orwo oragya kwija onyizire n'ebebo eyo nasigiire Karipo omu kigo kya Toroa. Oshube ondetere n'ebitabo, omuno muno ondetere ebitabo eby'empu! 14Alekisanda omuhesi w'omulinga ogwo akankora kubi muno; Omukama alimurongora ebikorwabye ebyo. 15Na iwe oramwelinda, ahakuba ebyo twayegesize akabyanga. 16Orwo nabandize kwerabira taliho muntu yagweleire wange; bona bakannagirana. Omukama alikasinga atalibakwata mushango! 17Kyonkai Omukama akandabira, yantunga n'amani g'okuranga evangeli ntalikutina, Abanyamahanga bashobore kuhulira evangeli egyo. Kityo akandokora omu kanwa k'entare. 18Nikwo alinyihya omu kabi kona kona, akashuba akandokora akantaahya omu bukamabwe obw'omw'iguru. Ekitiinwa kibe kya wenene eira lyona. Amina. 19Onshulire Purisika na Akila n'eka ya Onesiforo. 20Erasito ogwo akasigara Korinto; Tirofimo nkamusiga Mileto arwaire. 21Okore okwo olikushobora kwija ekirumo ky'embeho kitakabandize. Eubulo nakukeisa hamoi na Pudensi, Linusi, Kalaudio na barumuna baitu bona. 22Omukama abe naiwe. Omugisha gwa Ruhanga gube nainywe.


text: 1Neryo monalangira omũlaĩka akandagala akalũa elubula, iniawite ekifungulo ky'obuhya, n'obuhulula bunene omo byala biwe. 2Neryo mwatsimba ekiyoka ekyo, enzoka eyo ya kera, oyuli Dĩabolo n'eSatanĩ, neryo mwabohayo oko myaka elfu nguma (1000). 3Kandi mwagusayo omo buhya obutawite kabuno, neryo mwalĩba obuhya obo n'erĩhĩra kubo kw'omuwato, siyitebe ebihanda kandi erĩhĩka aho emyaka elfu nguma (1000) ikahwera. Enyũma w'emyatsi eyĩ yasyaboholwa katambĩ kake. 4Neryo monalangira ebĩtũmbĩ by'obwami, n'ababya bĩkere kubyo, kandi, mobahabwa ehamũlĩ y'eritswera. Monalangira nibya ebĩrĩmũ by'abandu abatwĩbawa kw'emitwe busana n'erĩtũla omwatsi wa Yesu, kandi busana n'ekĩnywa kya Nyamuhanga. Mobataramya enyama eyo kutse esanamu eyo, kandi mobatahĩrwa kw'olusako lw'enyama eyo oko mbũmo syabo kutse oko byala byabo. Mobasuba n'eribyaho n'eritabala haguma na Kristo emyaka elfu nguma (1000). 5Abandi baholĩ mobatasuba erĩhĩka aho emyaka elfu nguma (1000) iteyahwa. Erĩ nĩ 'lũbũka ly'erĩmbere. 6Omundu oyukasangira omw'ĩlũbũka ly'erĩmbere ni w'obutseme kandi abiritsumulwa kutsibu. Oluholo lw'akabiri silukiri n'obũtokĩ kubo, nĩkwa basyabya bahererĩ ba Nyamuhanga na Kristo, kandi basyatabala haguma naye emyaka elfu nguma (1000). 7Neryo emyaka elfu nguma yamabihwa, Satanĩ yasyaboholwa omo mũlĩkĩ wayo. 8Neryo yasyahuluka eriteba ebihanda ebiri omo kihugo kyosĩ, byo Gogĩ na Magogĩ. Satanĩ yasyahĩndanĩabyo omo malwa; emiganzo yabo iri ng'omusege w'omo ngetsi. 9Mobayisanza omo kihugo, n'erĩtĩmba oko kilaliriro ky'abandu ba Nyamuhanga, n'omũyĩ owanzĩrwe. Nĩkwa omuliro mwandagala akalũa elubula n'erĩtogotyabo. 10Neryo Dĩabolo oyo watebabo mwaguswa omo ngetsi y'omuliro n'obũsĩngo, aho enyama eyo n'omũmĩnyererĩ w'amabehĩ bagusawa; basyagalwa omo musibo n'omo kiro kera na kera. 11Neryo monalangira ekĩtũmbĩ ky'obwami kinene kyeru-kyeru, n'oyo wĩkere kukyo. Neryo ekihugo n'olubula mobyasaga obũsũ buwe, kandi omwanya mwataswabanika busana nabyo. 12Kandi monalangira abaholĩ, abakulu-bakulu n'abake-bake, ibahangene embere w'ekĩtũmbĩ ky'obwami; n'ebitabu mobyasanzulwa. N'ekindi kitabu mokyasanzulwa, kye kitabu ky'engebe. Neryo abaholĩ mobatswerwa omo myatsi eyĩsakĩre omo bitabu ngoko emĩbĩrĩ yabo yabya. 13Neryo engetsi moyahũlũkya abaholĩ ababya muyo. N'oluholo n'Ekũlĩmũ mobyahũlũkya abaholĩ ababya mubyo. Kandi abosĩ mobatswerwa g'emĩbĩrĩ yabo ko yabya. 14Neryo oluholo n'Ekũlĩmũ mobyaguswa omo ngetsi y'omuliro. Oluholo lw'akabiri olũ, ye ngetsi y'omuliro. 15Kandi omundu oyutawite erĩna lĩsakĩre omo kitabu ky'engebe, mwaguswa omo ngetsi y'omuliro.


text: 1Inywe bana, buragirwa bw'omukirisito kuhulira abazaire banyu, mara eki kisaine. 2«Okunire sho na nyoko» (nigwo muhango gwa mbere ogwinaho endagano), 3«Nirwo oligoshoka okameleera omu nsi.» 4Na inywe baishe bantu mutagiza bana banyu ntimambi kubanigaza. Mubalere n'okubegesa nk'okwo Omukama alikugonza. 5Inywe bairu muhulire bakama banyu ab'omunsi omu. Mubatine nimuchundwa, mugire omutima gutaina bugobya, nk'okwo mulikuhulira Kirisito. 6Mutabahulira orwo baliho okw'obon'oti nimugonza kushemeleza abantu, shana mube bairu ba Kirisito, nimukora ekyo Ruhanga alikwenda nibibaruga aha mutima. 7Mubakolere n'omutima gurungi oti nimukolera Omukama mutalikukolera bantu. 8Mumanye okwo ekirungi kyona kyona ekyo kaishe muntu akora, Omukama alishuba akimurongore kyonene, alikaba mwiru anga mwegeleere. 9Kandi inywe bakama babo, nainywe mube nikwo mubatwaza, muleke kubatinisa, mumanye okwo Mukama wabo mara Mukama wanyu asingiire omw'iguru, mara tagira kigonzi. 10Eky'enzindo mugume mujwangane n'Omukama nimujunwa amanige. 11Ebikwato ebyo Ruhanga alikubatunga mubijware byona, nirwo mulishobora kwemera emitego ya Sitani. 12Nobona titulikurashana na bantu, niturashana n'abatwazi, n'abanyamani, n'abatwazi b'ensi egi ey'omwilima, kandi niturwana n'amahe g'amasitani agatalikuboneka. 13Aha rw'ekyo ebikwato by'endashana ebyo Ruhanga alikubatunga mubikwate byona, nirwo mulibona kumanzara aha kiro ky'endashana. Kamuliba mwamazire endashana mubere kimoi emanzi ezitalikutengeta. 14Mwemelere nk'emanzi, omukandara gwanyu omu nyugunyu gabe mazima, omu kifuba obugorogoki mube nibwo mujwara nk'engabo, 15kandi okwetegeka kurange evangeli y'emilembe, ebyo bibe nibyo biba biratwa byanyu. 16Kandi kwongera ahali ebyo mukwate engabo y'okwesiga, egyo niyo murakoza kuraaza emyambi yona y'omubisha elikurabagira nk'omuliro. 17Okurokoka kwanyu niyo helumeta, kandi ekigambo kya Ruhanga niyo mbanda eyo Mwoyo Mutakatifu alikubatunga. 18Mushome enshara buli kanya nimwejunisa Mwoyo Mutakatifu. Mushome enshara eza buli ngeli mara mutake. Murare aha nkeera obuzira kunanukwa kulemwa kugoba aha ndekelero, mushabire abakirisito bona, 19nanye kwakwo munshabire mbone agagamba n'obumanzi, ndange ekyebisho ky'evangeli. 20Inye mba mubaka w'okuranga evangeli, n'orwo kanya aka ndi jela. Munshabire nshobore kugiranga n'obumanzi, ngirange okwo ndagiirwe kugiranga. 21Titiko murumuna wange omugonzibwa, mara omukozi wange omwesigwa omu mulimo gw'Omukama, n'iwe arabagambira byona mushobore kumanya okwo ndi n'ebyo ndikukora. 22Nikyo ndikumutwekera okwo, kamumanya okwo tuli, kandi na wenene abagaruremu akoyo. 23Ruhanga Isheichwe n'Omukama Yesu Kirisito basinge batunge abakirisito barumuna baitu emilembe n'engonzi hamoi n'okwesiga. 24Bona abagonza Omukama waitu Yesu Kirisito engonzi ezigobeleire, batungwe omugisha.


text: 1Inye Simoni Petero, omwiru mara entumwa ya Yesu Kirisito, nimpandikira abaina okwikiliza nk'okwaitu okutalikuyuga omu kurondora Ruhanga waitu kandi Omurokozi waitu Yesu Kirisito. 2Ekisha n'emilembe byeyongere omuli inywe omu kumanya Ruhanga na Yesu Omukama waitu. 3Ruhanga, amanige nka Ruhanga gakatutunga buli kamoi kona tushobore kugir'oburora n'omutima gw'okumugonza orwo twamazire kumanya Yesu Kirisito ayatwesire katugira ekitinwa ekihango muno nk'ekya wenene. 4Omuli ebyo akatushuubiza ebirungi, mara ebirungi nyakabara eby'eiguzi lihango muno. Omu kuhaba ebyo mushobore kurondora Ruhanga, nimwelinda buli ntambara omu nsi omu ezilikuzarukana omu bunyama. 5Aha rw'enshonga egyo mutemu amani gangi, aha rw'okwesiga kwanyu mugire entwaza ezishemeire, entwaza ezo zibashoboze okumanya Ruhanga. 6Kamuramanya Ruhanga mwagira okwebalira, okwebalira kubagobye aha kutayuga, okutayuga kubashoboze okugonza Ruhanga. 7Kamuragonza Ruhanga muragonzangana bundi barumuna, mara aho muraguma omu ngonzi. 8Kamuragira engesho ezo mara zikeyongera kugira amani omuli inywe, zirabashoboza kukora ebigoshokire, mwije mubone kumanya kurungi Omukama waitu Yesu Kirisito. 9Kaishe muntu wena ataina ngesho ezi ogwo mpume mara taina gabona harai, kandi yayebirwe okwo yagaruliirwe entambaraze eza karai. 10Kityo barumuna bange, muteho amani agashaagireho kuguma omu mweto gwanyu ogwo mwaronkeirwe, aha r'okuba kamuragira mutyo timuligwa n'akati. 11Aho Ruhanga alibasingira mutahe omu bukama bw'eirai lyona obw'Omukama waitu mara Omurokozi Yesu Kirisito. 12Nikyo nyendera kubaijukya obutosha ebigambo ebi, n'orwo muraba nimubimanya n'amazima ago mulikumanya mwagagumireho. 13Nintekeleza nti, orwo nkyali omw'ihema eli, mbaijukye mbatengatengyemu. 14Kuba nimanya okwo eihema lyange nkwatiliire kulirugamu, nikwo Omukama Yesu Kirisito anyolekire. 15Ndalenga okwo ndikushobora kamushobora kwijuka ebigambo ebi n'orwo ndaba nagenzire. 16Tukabamanyisa okwo Omukama waitu Yesu Kirisito aba w'amani n'okwo aligaruka. Tikugir'oti tukaba nitubaganira ebigano by'okuhilimya, shana ichwe chwenene tukebonera ekitinwakye eky'obukama. 17Nobona Ruhanga Isheichwe akamutunga ekitinwa n'obukuru, n'eiraka lyamugobire omu kitinwa ekilikukira byona, niligamba liti, «Ogu niwe Mwana wange omugonzibwa owo nshemelerwa muno.» 18Eiraka eli tukalihulira niliruga omw'iguru, kuba tukashangwa aha ibanga litakatifu. 19Kityo eky'abarangi bagambire nitukigumaho. Nainywe muraba mukozirege kamurakyetaho, manyasi nikishusha etara elikwaka omu mwilima, kuhika orw'obwire bulitaishukana n'enyanyinyi y'obwankya ekaaka omu mitima yanyu. 20Mubanze mumanye ekigambo eki: Okwo hataliho kigambo kya murangi omu Bihandiko Bitakatifu eky'omuntu yakufa yashoborora okwo wenene yayenda. 21Eby'abarangi barangire tibyayemaga muli bonene kushai. Ebyo bagambaga byarugaga ahali Ruhanga nibasindikwa Mwoyo Mutakatifu.


text: 1Balĩkyetu, ngabalemba-lemba busana n'eriganyira ĩnene lya Nyamuhanga, nyiti, muyihe uku Nyamuhanga ng'obuhere obuliho, kandi obũbũyĩrĩre, obũkamũtsemesaya. Erĩ nĩ 'ramya erikutolere. 2Sĩmũsosekanĩbawe n'emyatsi y'ekihugo kino, nĩkwa muleke Nyamuhanga eribahindula n'eribaha obũlengekanĩa buhya-buhya. Mutya mwasyatoka eriminya erisonda lya Nyamuhanga. Erisonda erĩ ni ribuya, kandi lĩkatsemesaya, kandi lĩhĩkene. 3Kusangwa Nyamuhanga abirimba olukogo olũ, ngabwira obuli mundu omo katĩkatĩ kenyũ nyiti, siayiganze eribya mukulu kwilaba aho atolere, nĩkwa aganĩraye ndeke n'eriyitswera omo lulengo lw'erĩkĩrĩrya olo Nyamuhanga abiriha oko buli mundu. 4Tuwite ebĩtsũko bingi oko mubiri muguma, n'obuli kĩtsũko kiwite omũbĩrĩ wakyo. 5Netu tutya tuli bangi, tuli mubiri muguma itumatikene na Kristo, kandi tuwatene haguma ng'ebĩtsũko mĩsĩndo-mĩsĩndo by'omubiri muguma. 6Kandi kusangwa tuwite olũsũnzo mĩsĩndo-mĩsĩndo olũkalũa uku Nyamuhanga busana n'olukogo olo abirituha tukole mulo. Twamabya tuwite olũsũnzo lw'erĩtũla Engulu Yowene, tũtũleyo omo lulengo lw'erĩkĩrĩrya lyetu. 7Kumbe nĩ lũsũnzo lw'omũbĩrĩ, tukole. Kumbe amatuha erĩkangĩrĩrya, tũkangĩrĩraye abandu. 8Amatuha erĩsĩkya emitima y'abandu, tukole tutya. Amatuha erĩhĩtya, tũhĩtaye ndeke. Oyukasondola asondole n'omũhwa. Oyukaganyira abandi akole atya n'obutseme. 9Olwanzo lubye butsira eriteba. Ũkwe ekibi kyo nye. Ukwamirire ekibuya. 10Mwanzane kutsibu ng'abasubeneko. Mukengane n'eribya n'omutima w'erĩsĩkya abandi. 11Mukole n'omũhwa butsira bugata. Mubye n'omũhwa munene omo kĩrĩmũ, n'erikolera Omukama. 12Mutseme omo maha, mũyĩyĩnaye omo malĩge, eriyitsingirira omw'isaba, 13musangire omo bwaga bw'abandu ba Nyamuhanga, mũkokaye abagenĩ. 14Mutsumule abakabendereraya; mutsumulebo, simutakirebo. 15Mutseme haguma n'abakatsema, mulire haguma n'abakalira. 16Mubye n'obũlengekanĩa buguma omo katĩkatĩ kenyũ; simubye n'obũlengekanĩa bw'eriyiheka, nĩkwa musibe n'abahehere. Simuyiganze ng'ab'amenge. 17Omundu amakukolera ekibi, sumulihe ekibi. Mũganĩraye ekitunganene omo meso w'abandu bosĩ. 18Kyamatokekana, oko luhande lwenyũ, mubye n'obuholo oko bandu bosĩ. 19Abanze, sĩmũyĩkĩsaye, nĩkwa muleke erihitana lya Nyamuhanga likole, kusangwa kĩsakĩre kiti, Omukama ati, Erĩkĩsya ni ryage. Nasyaliha. 20Kandi kĩsakĩre kiti, Enzĩgũ yawe yamawira, iwamwaganula, amakwa enyota, iwamuha aw'erĩpũlya; kusangwa mwamakola mutya imwamalunda amakala w'omuliro oko mutwe wuwe. 21Suleke ekibi kĩkakũkĩnda, nĩkwa ũkĩnde ekibi omo kibuya.


text: 1Omuntu omu omuli inywe obu araaba aina eki arukujunaana mugenzi we, tikimukwasa nsoni kumunyegerra omu maiso g'abacwi b'emisango ab'ensi, kukira kumunyegerra omumaiso g'abarukwikiriza? 2Timurukumanya abantu ba Ruhanga nkooku nubo balicwera ensi omusango? Kandi inywe obu muraaba muli b'okucwera ensi omusango, muraalemwa muta kucwa emisango enke nk'egi? 3Timurukumanya nkooku tulicwera bamalaika omusango? Kandi emisango ey'ensi enu timwakugicwire kukiraho? 4Obu muraaba mwina emisango nk'egi, habwaki mugitwarra abantu abakira kugaywa ekitebe ky'abaikiriza, nubo bagicwe? 5Kinu ninkigamba kubakwasa ensoni. Kisoboka kita omuli inywe kuburamu muntu ow'amagezi arukusobora kuramura bagenzi be? 6Baitu abaiseemu nibanyegerrangana, kandi nibanyegerrangana ha batali baikiriza. 7Kunyegerrangana omu nkurato ez'ensi nikyoleka nkooku mulemerwe. Habwaki mutagumiisiriza kukorwa kubi? Habwaki mutaikiriza kugobezibwa? 8Baitu inywe inywenka mukora kubi kandi mugobeza noobu baakuba bagenzi banyu. 9Timurukumanya abagobya nkooku bataligwetwa omu bukama bwa Ruhanga? Muleke kubiihwabiihwa. Abanjuki, abaramya embandwa, abasiihani, abakuuhya, 10abasuma, ab'omukoijo, abatamiizi, abajumi, rundi abanyagi tibaligwetwa omu bukama bwa Ruhanga. 11Abamu omuli inywe nukwo mukaba muli muti. Baitu mukoogebwa, mwayezibwa, mwaihwaho omusango omu ibara lya MUKAMA Yesu Kristo n'omu Mwoyo wa Ruhanga waitu. 12Kikahandiikwa kiti: “Ebintu byona ninyikirizibwa kubikora”, baitu tibiri byona ebirukugasa. “Ebintu byona ninyikirizibwa kubikora”, baitu tinyina na kimu eki ndukwemarraho. 13“Ebyokulya bikategekerwa enda, kandi enda yategekerwa ebyokulya” baitu byombi: enda n'ebyokulya, Ruhanga alibihwerekereza. Omubiri gutahangirwe obusiihani, baitu gukahangirwa MUKAMA, kandi MUKAMA waitu nuwe MUKAMA w'omubiri. 14Ruhanga ayahumbwire MUKAMA waitu, na itwe alituhumbuura n'obusobozi bwe. 15Timurukumanya emibiri yanyu nkooku eba bicweka by'omubiri gwa Kristo? Hati ebicweka by'omubiri gwa Kristo ndabifoora nta bicweka by'omubiri gwa malaaya? Nikikafuuhe! 16Timurukumanya ngu, omusaija anyakuteerana n'omukazi malaaya, bombi baba mubiri gumu? Nkooku kyahandiikirwe kiti: “Ababiri abo bafooke mubiri gumu.” 17Kandi anyakuteerana na MUKAMA aba mwoyo gumu nawe. 18Mwetantale obusiihani. Ebibi ebindi byona omuntu ebi akora tibisiisa mubiri gwe; baitu anyakusiihana asiisa omubiri gwe gwonyini. 19Timurukumanya omubiri gwanyu nkooku guli Nju ya Mwoyo Ahikiriire anyakuli omuli inywe, Ruhanga ou yabahaire? Timuroho habwanyu inywenka; 20mukagurwa omuhendo mukooto. Nahabweki muhe Ruhanga ekitiinisa omu mibiri yanyu.


text: 1Omwana gw'Entaama obu yabambwire emanyiikirizo eya musanju, haabaho okuculeera omu iguru okumara nk'ekicweka ky'esaha. 2Nubwo narozire bamalaika musanju abeemerra omumaiso ga Ruhanga baaheebwa engwara musanju. 3Haija malaika ondi yayemerra haihi n'itambiro, aina ekiswa kya zaabbu; yaheebwa emigaju nyingi ey'okwotera hamu n'eby'okusaba kw'abahikiriire ebikaba biri ha itambiro lya zaabbu omumaiso g'ekitebe ky'obukama; 4kandi omwika gw'omugaju gwaimuka omu maiso ga Ruhanga hamu n'eby'okusaba kw'abahakiriire, byona byaruga omu mukono gwa malaika ogu. 5Aho malaika yakwata ekiswa kya zaabbu, yakiijuza omurro ogwa ha itambiro, yakihungura omunsi; enkuba zaabbaruka, emirabyo yamulikya, haabaho n'omusisa. 6Nubwo bamalaika musanju abakaba baina engwara musanju, baayeteekaniza kuziteera. 7Malaika ow'okubanza yateera engwara ye, haazooka orubaale n'omurro bitabwirwemu esagama, byagwa omunsi; kimu kya kasatu eky'ensi kyamekuka, n'ekimu kya kasatu eky'emiti n'obunyansi, byona byahya. 8Malaika owa kabiri yateera engwara ye, ekintu ekirukusisana orusozi orukooto orurukwaka omurro, kyagwa omu nyanja. 9Kimu kya kasatu eky'enyanja kyafooka sagama, n'ekimu kya kasatu eky'ebihangwa ebyomeezi ebiri omu nyanja kyafa, kandi kimu kya kasatu eky'emeeri kyahwerekerezibwa. 10Malaika owa kasatu yateera engwara ye, enyunyuuzi enkooto yaruga omu iguru, neeyaka nk'ekimuli, yagwa ha kimu kya kasatu eky' ebisaaru na ha maziba. 11Ibara ly'enyunyuuzi egi, niyo Nyakusarra. Kimu kya kasatu eky'amaizi gasarra pe, gaita abantu baingi, habwokuba gakaba gasaaliire. 12Malaika owa kana yateera engwara ye, kimu kya kasatu eky' izooba kyateerwa, hamu n'ekimu kya kasatu eky'okwezi, na kimu kya kasatu eky'enyunyuuzi. Ekyarugiremu: kimu kya kasatu eky'ekyererezi kyabyo kyaswekwa omwirima, omusana gukamara kimu kya kasatu ky'ekiro gutarukujwa. Okwezi n'enyunyuuzi nabyo byamara kimu kya kasatu ky'ekiro bitarukujwa. 13Aho narora kandi nahurra isamba erikaba nirihurruka omu burangasa, niryamuza n'iraka likooto liti: “Ziribabona, ziribabona, ziribabona abaliba bali omunsi engwara ezindi isatu obu zirigamba, bamalaika abasatu ezi bali haihi kuteera!”


text: 1«Inye ndi muzabibu gw'amazima, kandi omulimi wagwo ni Tata. 2Buli itagi lyange elitaraba, Tata aliihyaho. Buli itagi elitaraba alisharaho, nirwo omuzabibu guraraba muno. 3Ekigambo ekyo naruga kubagambira kyabelize. 4Okwo eitagi litakuraba lili lyonkai litali aha muzabibu, nainywe kutyo, shana kamuraikara omuli inye. 5Inye ndi muzabibu, inywe muli mataagi. Omuntu aikara omuli inye, na inye nkaikara omuli wenene, ogwo n'iwe araba ebiraba bingi, kuba kamutaina inye timwakukora kantu. 6K'omuntu aliba ataikaire muli inye, alinagwa nk'eitagi ayome. Amatagi nk'ago garondarondwa, ganagwa omu muliro, gokibwa. 7Kamuliikara omuli inye n'ebigambo byange bikabaikaramu, mushabe ekyo mulikwenda kyona, mulikitungwa. 8Kamulikuraba ebiraba bingi, aho Tata abona ekitinwa, nainywe musiimwa okwo muli begesibwa bange. 9Okwo Tata yangondize nikwo nanye mbagonza; mwikare omu ngonzi zange. 10Kamurayekomya emihango yange muraikara omu ngonzi zange, okwo nanye nyekomize emihango ya Tata nkaikara omu ngonzize. 11Nabagambira ebigambo ebi, ebyera byange kabiikara omuli inywe, mara ebyera byanyu bigobelere. 12«Omuhango gwange nigw'ogu, mugonzangane okwo inye nabagondize. 13Tabaho muntu agira ngonzi zilikukira ezi, omuntu kwemera kufa kutulilira batahibe. 14Muraba bataahi bange kamurayekomya emihango yange. 15Inye tinkibeta bairu, enshonga omwiru tamanya mukamawe akoraki. Kyonkai inywe mbesire banywanyi bange; kuba byona ebyo nahuliire ahali Tata mbibamanyisize. 16Timwandonzire, shana inye nkaronda inywe, kugenda mukaraba ebiraba mara ebiraba byanyu biikareho; ekyo murashabaga Tata omw'ibara lyange akibatunge. 17Eki ninkibaragira, mugonzangane. 18«K'ensi elibanoba, mumanye okwo yanobire inye etakanobire inywe. 19Kuba muli b'ensi, ensi yakubaire negonza abali bayo. Kyonkai orwo mutali ba nsi, nkabaronda omu nsi, aha rw'ekyo ensi nebanoba. 20Mwijuke ekigambo ekyo nabagambiire, ‹Omwiru takira mukamawe.› Kabaraba bangingiize inye, nainywe barabagingiiza. Kabaraba nibekomya ebigambo byange, nainywe ebyanyu barabyekomya. 21Kyonkai ebi byona barabibakora nibabatura inye, aha rw'okuba ayantumire tibalikumumanya. 22Kanakuba ntaizire nkabagambira, bakubaire bataina bufu; kyonkai mbwenu tibaina kya kwetonganira aha rw'obufu bwanyu. 23Anoba inye anoba na Tata. 24Kanakuba ntabakoleire bitangazo eby'omuntu n'omoi atakakoraga, bakubaire bataina bufu; kyonkai mbwenu baboine bashuba bannoba, banoba na Tata. 25Byona bibaireho kugobesheleza ekyahandikirwe omu Mateka kiti, ‹Bakannobera bushai.› 26Orwo Omujuni alija, owo ndibatwekera kuruga ahali Tata, n'iwe Mwoyo w'amazima, alikutabuka ahali Tata, ogwo n'iwe alinjulira. 27Nainywe muli bajulizi, enshonga kwema aha mbandizo tutura hamoi.


text: 1Mani bulaanu eng'we mutekeerese! Mwelalihirire handi mulire hulw'ebidinyu bicha ohuboolaho! 2Obuyiinda bweeng'we bwamala ohubola handi embuungi chamala ohulya ebyefwaalo byeeng'we. 3Esaabbu y'eng'we alala nende efeesa byamala ohuubba emberebeende, handi emberebeende chino chicha ohuba esyohuboneraho syekesa ebibi byeeng'we; mani chicha ohulya emibiri cheeng'we koti lu muliro kuhola. Mwehung'anisiiryeho obuyiinda mu ndaalo chisembayo chino. 4Mutekeerese, omuheemba kumwahaya ohutunga abahalaabani babahalaabanira mu ndalo cheeng'we, nguno kulira; handi nende ohulira hw'abandu bakesa hwoola mu matwi k'Omwaami w'Obunyala bwoosi. 5Obulamu bweeng'we hu syaalo bwali obwohwehoya nende ohwesangaasa abeene. Muhomeseerwe ohwiitibwa koti eng'ombe chicha ohusiinjibwa. 6Mwaheengera abandu bataaliho esibi emisango mani mwabeeta, kata bahaba nibatabayingania. 7Sakira basyaange, mwesimiirise ohwoola lu Mwaami yahakobolere. Bone koti lu balimi besimiirisa nibaliindirira endaalo chaabwe ohubaamira ebyaamo by'obuhoonyi. Besimiirisa ohwoola lu bahanyoolere efula yitangira nende eyimaliiriha. 8Mwesi mani mwesimiiriseenge. Mube abomiifu olwohuba oludaalo lw'ohukobola hw'Omwaami luli aambi. 9Basyaange, mutekanyiisaanga abaasyeng'we, mani Nasae haba saacha hubaheengera omusango. Omuheengi w'emisaango nguyo ali aambi yetekeehe ohwingira. 10Basyaange yichulise abanabbi balomaloma mu liita ly'Omwaami. Mubabukule ohuba koti esy'ohuboneraho esy'abandu besimiirisa mu biha by'ohusaanda. 11Hubalaanga huti b'ehabi olwohuba besimiirisa. Mwawulira koti lu Yobbu lu yesimiirisa, handi mumanyire esiindu si Mwaami yamubeeresa muhumaliiriha. Olwohuba Omwaami yechula esisa nende ohusaasira. 12Basyaange, esihirira elalira, mutechubaanga nimuhola esisuubise. Mutechubiraanga Ekulu oba esyaalo, oba esiindu siindi syoosi. Boole busa muti “Eee” nimudaha ohufukiirira, oba muti “Bbe” nimudaha ohukaana, hu muhaye ohubaaho omusango mu moni wa Nasae. 13Aliwo omuundu yeesi hweeng'we oli mu sidinyu? Leha yekongooye Nasae. Aliwo owundi hweeng'we oli mu sangaalo? Leha yeembe enyembo chifumia Nasae. 14Aliwo omuundu hw'eng'we olwaala? Ahoyeere ohulaanga abemeresi b'abafukiiriri, bamusabire mani bamubahe amafuta mu liita ly'Omwaami. 15Mani ohwekongooya ohwo ohwichuule efukiirira hucha ohuwonia omulwaae; Omwaami achia ohumukobosera obulamu, handi ebibi byaaba niyahola bicha ohumuleherwamo. 16Sakira, booleenge ebibi byeeng'we eyiri abaasyeeng'we, handi mwekongoyereenge abaasyeeng'we, hu munyale ohuwonisibwa. Ohwekongooya hw'omuundu mulungifu huli nende amaani maangi handi huhola muno. 17Elija yali omuundu koti efwe. Yekongooya niyomiisa ati efula yihaye ohukwa, mani efula yaahaya ohudoonya hu loba ohumala embaka y'emyaaka chidatu nende esituundu. 18Handi yekongooya, mani ekulu lyachuuha efula mani eloba lyaama ebyaamo byaalyo. 19Basyaange, omuundu hweeng'we natula hubwadyeeri, mani omuundu wundi yamukobosa handi, 20mwichulise bino: omuundu yeesi okobosa omuundu mubi ohutula mu ngira chae ehyaamu, achia ohuwonia omwooyo kw'omuundu mubi oyo ohutula mu hufwa mani yaleeta ohuleherwamo ebibi biingi.


text: 1Nyowe Paulo, omukwenda wa Kristo Yesu, ayakomerwe kandi natumwa Ruhanga ayatujunire na Kristo Yesu okunihira kwaitu, 2Ninkuhandiikira iwe Timoteho, omwana wange mali omu kwikiriza: Ninkugondeza emigisa, embabazi, n'obusinge ebiruga hali Ruhanga Isiitwe na Kristo Yesu MUKAMA waitu. 3Oikaleyo Efeeso nkooku nakuteereriire obu nkaba ningenda Makedoniya, nukwo otange abantu abamu, baleke kwegesa enyegesa endi. 4Baleker'aho n'okwemarra ha nganikyo ez'okwehangahanga, baleker'aho n'okurondooza eby'obwijukuru obutaina nambere bugarukira, ebirugwamu empaka, baitu bitarukumanyiza abantu engeso enungi ezirukuleetwa okwikiriza. 5Kandi kunu itwe eki turukugenderra omu nyegesa zaitu, nizo ngonzi eziruga omu mutima ogusemiire n'omu biteekerezo ebihikire, n'omu kwikiriza okutarumu obugobya. 6Abantu abamu abanyakuruga hali ebi, bahabira omu mpaka ezitaina makuru, 7bagonza kufooka beegesa b'ebiragiro, kunu tibarukwetegereza ebi barukwegesa rundi ebi barukugumya. 8Kyonka itwe tumanyire Ebiragiro nkooku biri birungi, kakuba omuntu abihondera omu mulingo oguhikire. 9Baitu kinu nikyo kisemeriire kwetegerezibwa: Ebiragiro tibiteebwaho habw'abarukukora kurungi, baitu biteebwaho habw'abeemi n'entahurra, habw'abatatiina Ruhanga n'abasiisi, habw'abatata mutima ha diini, n'abasiisa ebya Ruhanga, habw'abaita baisebo rundi banyinabo, na habw'abaisi b'abantu abandi, 10habw'abasiihani, abakuuhya, n'ababuza abantu, habw'ababiiha ebisuba n'abarahira ebisuba, n'ekindi kyona ekirukuhakaniza enyegesa enyakuhikire. 11Egi niyo nyegesa erukwikirraniza n'Amakuru ago Amarungi kwo aga Ruhanga anyakuhaisanizibwa, nyowe aga nakwasiibwe. 12Ninsiima Kristo Yesu MUKAMA waitu ayampaire amaani ag'okukora omulimo gunu, habwokuba akarora nkooku ndi mwesigwa nukwo kunkoma kumuheereza, 13kara noobu ndiba namujumire, namuhiiganiza, kandi naamubazaaho kubi; baitu akangirra embabazi habwokuba ebi nkabikozesibwa obutamanya, ntakaikiriize. 14MUKAMA waitu akangirra embabazi nyingi, yampa okwikiriza n'engonzi ebi tutunga omu Kristo Yesu. 15Ekigambo kinu ky'amananu kandi kisemeriire kwikiririzibwa kimu, ekirukugamba kiti: Kristo Yesu akaija omunsi okujuna abasiisi. Kandi omuli abo, ninyowe ow'okubanza. 16Baitu eki nagiririrwe embabazi nikyo kinu: omuli nyowe omusiisi ow'okubanza, Yesu Kristo ayolekeremu okugumiisiriza kwe okutaina h'okugarukira, kube kyokurorraho ha bandi abarukwija kumwikiriza, basobole kutunga obwomeezi obutahwaho. 17Ruhanga omu wenka, MUKAMA ow'ebiro n'ebiro, atafa kandi atarorwa, ahaisanizibwe kandi aheebwe ekitiinisa ebiro n'ebiro! Amiina. 18Binu nibyo ndukukuteererra mwana wange Timoteho. Bihikaana n'ebi abarangi baakugambireho kara. Leka na hati bikuhe amaani ag'okurwana kurungi, 19ogumye okwikiriza, omutima gwawe nkooku gukuhabura. Abantu abamu habw'okutafaaho omutima ebi gurukubahabura, bakafeerwa okwikiriza kwabo. 20Omuli abo nuho hali Himenaayo na Alekizanda, aba nalekiire Sitaani, nukwo beege kutajuma Ruhanga.


text: 1Obu hakaba hasigaire ebiro mukaaga obugenyi obw'okwijuka Okuhingurwaho buhike, Yesu yaija Betaniya, Lazaaro ou yahumbwire omu bafu nambere akaba ali. 2Oku bakamucumbirayo ekyekiro. Malita yabaheereza kandi Lazaaro akaba ali omu hali abo abakaba baikaliire na Yesu nibalya. 3Mariya yaleeta kimu kyakabiri kya lita ky'amagita ag'omuhendo agarukuboya kurungi, yagasiiga ebigere bya Yesu kandi yabiragaza n'isoke rye. Enju yoona yaijura okuboya kw'amagita ago. 4Omu ha beegesebwa be, Yuda Isikalyota ow'akaba naija kumugobeza, nukwo kukaguza ati: 5“Habwaki amagita ago gatatunzirwemu dinaali, bikumi bisatu, zikagabirwa abaseege?” 6Ekyamugambisize eki, tikuli kuganyira abaseege, baitu habwokuba akaba ali musuma, kandi nuwe yakwataga ensahu, yaikaraga naasomoraho ebi baatamuga. 7Nukwo Yesu kumugarukamu ati: “Omukazi mumuleke, amagita agaahurre ekiro eky'okuziikwa kwange. 8Abaseege mwikara nabo butoosa, baitu timuliikara na nyowe obutoosa.” 9Abayudaaya baingi obu baahuliire nkooku ali oku, baija. Bataizirre Yesu wenka, baitu n'okurora Lazaaro ou yahumbwire omu bafu. 10Nubwo abanyakatagara abakuru baahanwire n'okwita Lazaaro, 11habwokuba baingi omu Bayudaaya bakaba nibabarugaho habwe, nibaikiriza Yesu. 12Ha kiro ekyakurasireho, ekitebe kikooto eky'abantu abakaba baizire ha kiro kikuru bakahurra Yesu nkooku arukwija Yerusaalemu. 13Baagenda kumutangirra bakwasire amataagi g'emikindo, nibaswagirra bati: “Ahaisanizibwe! W'omugisa Omukama wa Isirairi, ogu arukwija omwibara ly'Atahwaho.” 14Aho Yesu yarora omwana gw'endogoyi, yagwikarraho nkooku kyahandiikirwe kiti: 15“Otatiina iwe muhara wa Siyoni. Omukama wawe nguli naija, atembere omwana gw'endogoyi!” 16Okubanza abeegesebwa be, eki batakyetegereze; baitu Yesu obu yamazire kunyumizibwa, nubwo baijukire ebi nkooku byamuhandiikirweho kandi byamukozirweho. 17Kandi abo boona abakaba baroho obu yayesire Lazaaro kuruga omu kituuro, yamuhumbuura omu bafu, nabo baaha obwakaiso. 18Eki nikyo kyatwaire ekitebe ky'abantu kugenda kumutangirra, habwokuba bakaba bahuliire nkooku akozire ekirukuhuniriza eki. 19Abafalisaayo nukwo kugambirangana bati: “Murole nkooku tutakyaina eky'okukora; dora, ensi yoona emuhondiire.” 20Kandi omuli abo abaizire ha bugenyi kuramya, hakaba harumu Abagiriiki. 21Abo bakaija hali Filipo owa Betisaida orw'omu Galiraaya, baamusaba bati: “Waitu, nitugonza kurora Yesu.” 22Filipo yagambira Andereya; kandi Andereya yagenda nawe, bamanyise Yesu. 23Uwe yabagarukamu ati: “Akasumi kahikire Omwana w'omuntu okunyumizibwa. 24Mazimakwo nimbagambira nti: akajuma k'engano obu katagwa omu itaka kakafa, kaikara konka; baitu kakuba kafa, kaana ebyana bingi. 25Weena anyakugonza obwomeezi bwe omunsi munu abuferwa, baitu anyakunoba obwomeezi bwe nuwe aliikara nabwo okuhika omu bwomeezi obutahwaho. 26Weena anyakumpeereza asemeriire kunkuraatira; kandi nyowe nambere ndi, n'omuheereza wange nuho aliba. Weena anyakumpeereza, Isenyowe alimuha ekitiinisa.” 27“Hati omutima gwange gutuntwire. Kandi ndaagamba ki? ‘Taata onjune, akasumi kanu kaleke kumpikaho’? Nangwa, habwokuba ekyandeesire nukwo kuhikwaho akasumi kanu. 28Taata, nyumizibwa.” Omu kasumi ako iraka lyaruga omwiguru nirigamba liti: “Nkanyumizibwa ira kandi ndigaruka okunyumizibwa.” 29Ekitebe ky'abantu abakaba beemeriire aho baahurra iraka eri, baagira ngu nkuba niyo ebbwatukire. Abandi bati: “Malaika nuwe abalize nawe.” 30Baitu Yesu yabagambira ati: “Iraka eri liizire habwanyu, tihali habwange. 31Kanu nuko kasumi ensi enu aka eraacwererwamu omusango, kandi omulemi w'ensi enu naija kubingwa. 32Nyowe obu ndikamara kuhanikwa, ndiiriza boona nambere ndi.” 33Eki akakigamba kwoleka emifeere ye. 34Nukwo abantu kumukaguza bati: “Tukasoma omu Biragiro ngu, Kristo aliikaraho ebiro byona. Osobora ota kugamba ngu, Omwana w'omuntu alihanikwa? Omwana w'omuntu ogu nooha?” 35Nandiki Yesu ati: “Omusana gukyali na inywe akasumi kake. Murubate mukyaina omusana, obwire buleke kubairirra omu muhanda; ogu anyakugenda omu mwirima, tamanya nambere arukugenda. 36Obu muraaba mukyaina omusana, mugwikirize nukwo mufooke baana b'omusana.” Yesu obu yamazire kugamba ebi, yarugaho, yabeesereka. 37Noobu araaba yakozire ebihuniriza bingi omumaiso gaabo, nabwo batamwikirize. 38Eki kikahikiriza ekigambo omurangi Isaaya eki yagambire ati: “Ai MUKAMA, nooha ayaikiriize ebi twamurangiire, kandi nooha ayasuukulirwe amaani ga MUKAMA?” 39Nikyo balemiirwe okwikiriza, habwokuba Isaaya akagaruka yagamba ati: 40“Akabaigara amaiso, yabagumanganiza emitima, nukwo amaiso gaabo galeke kuhweza n'emitima yabo ereke kwetegereza, bakampindukira, nkabakiza.” 41Eki Isaaya akakigamba habw'okurora ekitiinisa kya Kristo, kandi nuwe yabalizeho. 42Baingi, noobu baakuba omu balemi babo, bakamwikiriza; baitu batakyatule habw'okutiina Abafalisaayo, tibaikara kubingwa omu isorrokaniro; 43habwokuba bbo bakagonza okusiimwa abantu kukira kusiimwa Ruhanga. 44Yesu yagambira haiguru ati: “Weena arukunyikiriza, tarukwikiriza nyowe, baitu naikiriza Oli ayantumire. 45Kandi weena arukundora, buli arozire ayantumire. 46Nyowe nkaija omunsi ndi musana, nukwo weena arukunyikiriza aleke kwikara omu mwirima. 47Weena anyakuhurra ebigambo byange atabikwasire, nyowe timmusingisa musango. Habwokuba ntaije kusingisa ab'omunsi omusango, baitu nkaija kubajuna. 48Arukunyanga, akanga n'okukwata ebigambo byange, haroho arukumucwera omusango. Ebigambo ebi nagambire nibyo birimusingisa omusango ha kiro kya ha mpero. 49Habwokuba ntabigambe habwange, baitu Isenyowe ayantumire nuwe yandagiire eby'okugamba n'eby'okwegesa. 50Kandi mmanyire Ebiragiro bye nkooku bireeta obwomeezi obutahwaho. Nahabweki ebi ngamba, mbigamba isenyowe nkooku yadagiire.”


text: 1Kandi nyiti, omugulu omũlĩ w'omwandu akine mwana, sialengĩre omukobe nomo angabya mukama w'ebindu byosĩ. 2Nĩkwa omugulu akine mulere, abalemberĩ n'abateya bakamulembera n'erĩteya ebindu biwe erĩhĩka oko mugulu owahĩrawa n'ĩse. 3Netu nibya omugulu twabya bana, twabya bakobe b'emyatsi y'ekihugo kino. 4Nĩkwa omugulu amabiberera, Nyamuhanga mwatuma Omugala wuwe. Omugala oyo mwabutwa n'omũkalĩ kandi mwabutwa omo mitsye y'Emigambo y'Abayũda, 5iniatoka eribohola ababya omo Migambo, netu itwatoka eriyirwa mo bagala ba Nyamuhanga. 6Kandi kusangwa muli bagala, Nyamuhanga abirituma Omũlĩmũ w'omugala wuwe omwisi w'emitima yetu, owakabirikira ati, Tata, Tata! 7Neryo suli kandi mukobe, nĩkwa uli mugala. Kandi wamabya uli mugala, Nyamuhanga asyakuha ebyosĩ abirilaga. 8Erĩmbere, omugulu mwabya mũtasĩ Nyamuhanga, mwabya bakobe b'esyonyamuhanga esite kũndũ. 9Nĩkwa lino mwabiriminya Nyamuhanga. Kwilaba aho, Nyamuhanga abiribaminya. Neryo busana nakĩ mukasuba oko myatsi y'ekihugo kino eyite n'amaka. Mwanzĩre eriswabya bakobe bayo kwehĩ? 10Mukakwama ebiro, n'emikera, n'ebirimo, n'emyaka. 11Ngubaha busana nenyũ, nyiti mbino nabiribaluhira busa. 12Abagala betu, ngabalemba-lemba nyiti ĩnywe mubye nga ngye. Kusangwa nage nabiribya nga nywe, momutangira nabi. 13Nĩkwa mũnasĩ ngoko nabya nyilwere omo mubiri omugulu natsũka erĩbatũlĩra Engulu Yowene. 14Nomo mwanalengawako erinyipona kutse erinyigana busana n'obũkonĩ bwage, momutakola mutya, nĩkwa momwanyĩkokya ng'omũlaĩka wa Nyamuhanga, ngoko mwanganakokya Kristo. 15Neryo lino omũyĩsa wenyũ oyo ali hayi kwehĩ? Ngababwira nyiti, kumbe kyangatokekana, nga mwabirikula ameso wenyũ n'erimbago. 16Lino nabiribya nzĩgũ yenyũ busana n'eribabwira ekwenene kwehĩ? 17Abandu abo bakabasonda-sondaya kutsibu, nĩkwa butsira omo mwatsi owene, nĩkwa banzĩre eritugaba, bati mukwamebo kutsibu. 18Nĩkwa lyowene erikwama n'omũhwa omwatsi owene, nomo nyitane haguma nenyũ. 19Ĩnywe bana bage, ng'omũkalĩ oyukabuta, ko ngakunda nyitya busana nenyũ, nyiti Kristo aminyikale omwisi wenyũ. 20Nĩkwa nyiti kumbe nangabya haguma nenyũ lino n'erĩbũga nenyũ omo gundi mũsĩndo. Kusangwa ngalemawa busana nenyũ. 21Munyibwire, ĩnywe mwanzĩre eribya oko Migambo, mũkowa ebyo Migambo ĩkabũga kwehĩ? 22Kusangwa kĩsakĩre kiti, Abrahamũ abya n'abagala babiri. Omũkalĩ w'obukobe mwabuta mugala muguma, n'omũkalĩ w'obwĩranda mwabuta mugala muguma. 23Omugala w'omũkalĩ w'obukobe abutawa ng'abandu bosĩ, nĩkwa omugala w'omũkalĩ w'obwĩranda abutawa busana n'endagane ya Nyamuhanga. 24N'eyĩ nĩ mĩsyo. Abakalĩ aba bakakangaya ndagano ĩbĩrĩ. Omuguma akalũa oko kitwa ky'eSĩnaĩ, naye akabuta abana b'obukobe. 25Hagarĩ oyũ ni kitwa ky'eSĩnaĩ omo kihugo ky'eArabĩa, kiri ng'eYerũsalema ya lino, kusangwa eYerũsalema ya lino iri omo bukobe haguma n'abana bayo. 26Nĩkwa eYerũsalema y'endata iri n'obwĩranda, nayo ni koyo wetu. 27Kusangwa kĩsakĩre kiti, Utseme, uwe mũkalĩ mugumba oyutabuta; Uyitsangure, wamaye, iwe utekunda; Kusangwa omũkalĩ oyũ alekeranĩbawa, awite abana kwilaba Omũkalĩ oyuwite ĩba. 28Nĩkwa ĩnywe, balĩkyetu, nga Ĩsaka, tuli bana b'endagane. 29Ngoko mugulu oyo, oyo wabutawa ng'abandu bosĩ, mwendererya oyo wabutawa busana n'Omũlĩmũ, ko liri ritya lino. 30Nĩkwa Amasako atĩkĩ? Ati, Uhige omũkalĩ mukobe na mugala wuwe. Kusangwa omugala w'omũkalĩ mukobe, siendisyasangira obũsokĩ bw'ĩse haguma n'omugala w'omũkalĩ w'obwĩranda. 31Neryo, balĩkyetu, situli bagala b'omũkalĩ mukobe, nĩkwa tuli bagala b'omũkalĩ g'obwĩranda.


text: 1“Eyiri malaika w'abafukiiriri bali mu Saradiisi, yandiika oti, ‘chino nicho emboosi chitula eyiri oyo oli nende mwooyo chitaanu-na-chibiri cha Nasae, nende ening'ining'i chitaanu-na-chibiri. Ese manyire bulai muno ebiindu byoosi byoosi ohuholaanga. Manyire endi oli nende eliita ly'ohuba omulamu, kata nende niwamala ohufwa! 2Mani siingira, mani odinye esyo syosisiiri nasyo nisiri esilamu, syosi nisitoola ohufwiira elalira. Olwohuba manyire endi, bimwahola haba sibyolerefu mu moni wa Nasae wange. 3Mani yichuliseho ebiindu bimweekeswaho nende bimwawuliraho. Mubifunihire, mani mumale mukaluuhane mutule mu bibi by'eng'we ebyo. Nae nimuhaya ohusimuha, njia ohwiicha yimuli koti omwiibi, mani haba simuchia hunyala ohumanya esiha siimba ninjia ohwiichiramo. 4Nae abandu badiidi hw'eng'we abali mu Saradiisi mwanyala ohuliinda engubo ch'eng'we nichiri endafu. Niing'we abacha ohukeenda naange, nimufwaalire echa rachaari, olwohuba niing'we abahoyera ohuhola mutyo. 5Abo boosi abayiingira bacha ohufwaalibwa echa rachaari mu ngeri yino, haandi siinjia husaangula ameeta kaabwe ohutula mu sitabo sy'abalamu. Njia ohulaangirira aalafu mu moni wa Laata yange, nende mu moni wa bamalaika endi nibo abandu bange. 6Nimuli nende amatwi, mani tekeerese bi Mwooyo aboolera abafukiiriri!’ 7“Eyiri malaika w'abafukiiriri bali mu Filadeefia, yandiika oti, ‘Chino nicho emboosi chitula eyiri oyo oli omwolerefu handi ow'adyeeri mweene. Niye oli nende olufunguyo lwali lwa Daudi, mani niyekula olwiiki lwoosi, abulao owuundi onyala ohulwiikala, handi nalwiikula, abulao owundi onyala ohulwiikala. 8Ese manyire bulai bweene ebiindu byoosi bimuhola. Manyire endi, muli nende amaani amadiidi muno. Mwaloonda enjekesa yange, handi mubereenge abeesikwa bange. Mani mbao mbekuliire olwiiki mu moni w'eng'we bweene, lu muundu yeesi abulao owahalwiikala daawe. 9Mani tekeerese! Omukaanda kwa Sitaani okwo, ababacha abo abelaanga mbwe ni Abayudaaya nibo nihane sibali batyo, njia ohubahola beeche mani basigame aasi mu makulu k'eng'we. Boosi bacha ohubonera elalira bati hane ese mbadaha muno. 10Olwohuba eng'we mwoseresa abweene elako lyaange ly'ohwesimiirisa, mani syesi njia ohubaliinda bulai ebiha by'ebidinyu ebiri ohwiicha hu syaalo huno, ohuhema abandu boosi abali hu syaalo huno, bihaye ohuboolaho. 11Mbao njicha bwaangu muno. Liinde bulai ebyo byoosi bi muli nabyo, omuundu yeesi ahaye ohunyala ohubeebaho omuheemba kw'obuyiingiri bw'eng'we. 12Ese njia ohuhola abo boosi abaliyiingira ohuba emisiiro mu nyumba ya Nasae wange, mani sibachia ohunyala ohutulamo daawe. Njia ohubandiikaho eliita lya Nasae wange, handi nende eliita ly'esiko sya Nasae wange, Yerusaalemu njiaha, esicha ohwiiha aasi nisitula Mukulu nisitula eyiri Nasae. Njia handi ohubandiikaho eliita lyaange yaaha. 13Nimuli nende amatwi, mani tekeerese bi Mwooyo aboolera abafukiiriri!’ 14“Eyiri malaika w'abafukiiriri bali mu Laodesia, yandiika oti. “Chino nicho emboosi chitula eyiri Amiina, omwesikwa handi omujulisi w'adyeeri, owatulwamo ebiindu byoosi bi Nasae yaloonga. 15“ ‘Ese manyire bulai bweene ebyo byoosi bimuholaanga. Manyire endi eng'we simuli kata abanyifu handi ababafu daawe. Nga ndahire muno mani nimwahabeere busa silala, hubibiri bino! 16Nae olwohuba mbwe muli busa abadunduumu, nga haba simuli ababafu oba abanyifu, mani bulaanu njia ohubafuucha busa mutule mu munwa wange! 17Muboola mbwe, Ese ndi omugaga mani ndi bulai muno. Ngandi ndi nende ebiindu byoosi bindaha. Nae haba simumanyireho koti lumuli abeelalihirirwa handi abasaasirwa! Muli abamanani, syekenye, handi abawofu. 18Mani ndi ohubakerakira ohungulaho esaabbu, esaabbu yitaalihoomo ahakoha daawe, hu munyale ohuba abagaga. Handi mukule nende engubo charachaari ohwefwalaanga abeene mani munyala ohubwiiha hu syekenye sy'esoni sy'eng'we esyo. Handi kuleho amafuta k'ohubahaho hu moni ch'eng'we echo, hu munyale ohubona bulai. 19Ese nyekaanga handi mboneresaanga abo boosi ba ndaha. Mani becheenge busa mu bwadyeeri, mani mukaluuhana mutula mu bibi by'eng'we. 20Mani tekeerese! Mbao nyemere hu lwiiki handi hong'oonda. Omuundu yeesi nawulira ekono lyaange, mani yeecha yekulawo olwiiki, njia ohwingira, mani nyale ohulya nabo, handi bosi banyale ohulya naange. 21Abo abayingira, njia ohubaba obunyala bw'ohwihala aambi naange hu sisaala syaange sy'obutuki, koti busa syesi ndayiingira mani bulaanu njihala aambi nende Laata, hu sisaala syae sy'obutuki. 22Nimuli nende amatwi, mani mutekeerese bi Mwooyo aboolera abafukiiriri!’ ”


text: 1Neryo balĩkyetu, omo mwatsi w'erĩhĩka ly'Omukama wetu Yesu Kristo, n'erĩhĩndana lyetu haguma naye, tukabalemba-lemba tuti, 2Sĩmũsũka-sũkanĩbawe omo malengekanĩa wenyũ, kutse simuleke omutima wenyũ akalũa omo nda, busana n'ekĩrĩmũ, kutse busana n'eriambuka ambu nĩ kĩnywa kyetu, kutse ebarua yetu biti, Ekiro ky'Omukama kyabĩrĩhĩka. 3Simuleke mundu akabatebya omo mwatsi n'omuguma. Kusangwa Ekiro ekyo sikyendisyasa eripona n'erisuba enyũma bite byahĩka, n'Omubi Oyo ate abutuka, oyo wasyaherĩbwa. 4Iye akalwa n'esyosĩ esyo abandu bakahula mo nyamuhanga, n'ebyosĩ abandu bakaramaya. Asyayĩhamya endata oko syosĩ, n'eriya omo Hekalũ ya Nyamuhanga, n'erĩĩkala oko kĩtũmbĩ omo Hekalũ, n'eriyahula mo Nyamuhanga. 5Simulyibuka ngoko nababwira emyatsi eyĩ omugulu nabya nyikine nenyũ kwehĩ? 6Kandi mũnasĩ ekĩkamũkakĩraya lino, erĩhĩka oko mugulu Omundu Mubi oyo asyabĩsũlwa. 7Nĩkwa Obubi obũbĩsĩre bukakola na lino, nĩkwa oyũkakakĩrĩrayabo asyakakĩrya erĩhĩka oko mugulu asyalũsĩbwaho. 8Neryo Omundu Mubi oyo asyabĩsũlwa, n'Omukama Yesu asyamwĩta omo muka w'obuno buwe, n'erĩmũtogotya omo lukengerwa lw'erihuluka liwe. 9Neryo Omundu Mubi oyo asyasa omo bũtokĩ bw'eSatanĩ n'erikola ebitiko-tiko by'emĩsĩndo yosĩ n'ebĩmĩnyĩsyo by'amabehĩ, n'eby'eriswekera. 10Kandi asyakola omo mĩsĩndo yosĩ y'eriteba nabi busana n'abakandisyahera. Nabo basyahera kusangwa mobatangirira kutse erianza ekwenene, eyangaleka ĩbalamĩbwa. 11Busana n'omwatsi oyũ, Nyamuhanga akatumirabo eriteba erĩkalĩre, erikaleka ĩbĩkĩrĩrya eby'amabehĩ. 12Neryo kyasyaleka abosĩ abatĩkĩrĩrye oko mwatsi w'ekwenene, nĩkwa bakatsemera ebibi, ĩbasĩngwa. 13Nĩkwa litutolere eriha Nyamuhanga y'ewasĩngya emigulu yosĩ, busana n'ĩnywe balĩkyetu, ĩnywe banze b'Omukama. Kusangwa Nyamuhanga ayisoga nywe erĩmbere eribana erilama busana n'Omũlĩmũ oyukabahigula, kandi kusangwa mwabĩrĩkĩrĩrya omwatsi w'ekwenene. 14Nyamuhanga mwababirikira busana n'ekĩ omugulu twabakangĩrĩraya Engulu Yowene, imwatoka eribana olukengerwa lw'Omukama wetu Yesu Kristo. 15Neryo balĩkyetu, muhangane ĩmũnasĩkĩre, kandi muhambe ndeke emyatsi y'ekwenene eyo twabakangĩrĩraya, omo bĩnywa byetu n'omo barua yetu. 16Neryo Omukama wetu ye Yesu Kristo, na Nyamuhanga Tata wetu, oyo watwanza, n'erituha busana n'olukogo luwe erĩsĩbĩkya ly'erikota n'amaha mabuya, 17asĩbĩkaye emitima yenyũ, n'erĩbasĩkya omo buli mwatsi mubuya mukakola kutse mũkabũga.


text: 1“Ese ndi omutuli kweene, nae Laata niye omulimi. 2Nabuli saga lyaange litaamaho esyaamo, alitusaho, handi nabuli saga lyaamaho ebyaamo, alihaliirira, hulinyale ohwaamaho ebyaamo biingi. 3Eng'we mwamala ohulabisibwa nende emboosi chindabalomalomeraanga. 4Mundoong'emo, syesi njia ohubadoong'amo. Koti busa lu saga litahanyala ohwaama esyaamo syoosi lyong'ene, ohwoola luliba nilidoong'ere hu mutuli kweene, kata mwesi simunyala ohuhola mutyo, nimutandoong'eremo. 5Ese nise omutuli kweene, eng'we muli busa amasaga kange. Oyo yeesi owundoong'amo, mani syesi ndamudoong'amo, oyo niye onyala ohwaamaho ebyaamo biingi muno, olwohuba ataali ese mweene, eng'we haba sisiriwo esiindu syoosi simunyala ohuhola. 6Omuundu yeesi natandoong'amo, aba achia ohulakaha-bulakaha koti esaga ly'omusaala mani amala yaalala busa; handi amasaga keecha kabuuswa alala, kasukunwa mu muliro, mani kamala kasaambwa. 7Nimundoong'amo busa, mani emboosi change chosi cheecha chabahayiramo, musabeenge esiindu syoosi simuba nimwekoomba, mani siba sichia ohubaholerwa sityo. 8Sino nisyo esikinia Laata, nimwaama ebyaamo biingi muno, handi mutyo nilwo lumuba mucha ohweekesa muti muli abeeki bange. 9Koti busa lu Laata yali niyandaha, lutyo nilwo syesi lumbadahireenge; mundoong'enge hu hudahana hwaange ohwo. 10Nimudiira amalako kange, muba mucha ohwebaanda mu hudahana hwange, koti busa lu syesi ndomiisa amalako ka Laata, mani ndadoong'a mu hudahana hwae. 11Mbalomalomeere ebiindu bino endyo, hu esangaalo lyaange linyale ohubabaamo, handi hu sangaalo ly'eng'we linyale ohuba eliichufu. 12“Elako lyaange lyeene nilyo lino mbwe, mudahaneenge abeene-na-beene, koti lu syesi mbadahireenge. 13Abulao omuundu yeesi oli nende ohudahana huhira huno mbwe, omuundu anyala ohufwiira abeecha bae busa. 14Eng'we muba abeecha bange nimuhola bimba nimbalagiire. 15Ese haba sisibalaanga busa abahalaabani, olwohuba omuhalaabani haba saamanya bi mweneengo wae byaaba naahola; nae ese mbalaangire abeecha, olwohuba ebyo byoosi bindawulira ohutula hu Laata, ndabeekesa mwabimanya. 16Eng'we haba sining'we abandoola daawe, nae ese niise owabadoola handi ndabalobola endi muche mwaame ebyaamo, handi endi ebyaamo by'eng'we bihoyeere ohuba ebyomiifu; hu bulaanu, esiindu syoosi simuba nimuchia ohusaba Laata mu liita lyaange, anyale ohusibabeeresa. 17Mbalagira ohudahanaanga abeene-na-beene. 18“Esyaalo nisibasyuula, manyeenge busa muti, esyo syamala ohusyuula ese hale nisitoola ohubasyuula. 19Muba muli abohusyaalo huno, esyaalo sino siba syahabeere sidaha abaasyo; nae olwohuba mbwe eng'we haba simuli abohusyaalo sino, handi ese ndabadoola ohubatusa hu syaalo sino, mani sakira esyaalo syabasyuula. 20Mwichuliseho emboosi yindababooleraho endi, ‘Omuhalaabani haba saahira omuliindi wae.’ Nibaboneresa ese, mani mwesi bacha ohubaboneresa; nibadiira emboosi change, baba bacha ohudiira echeeng'we chosi. 21Nae bacha ohubahola bino byoosi hu lwaange, olwohuba abo haba sibamanyire oyo owanduma daawe. 22Nimba niteecha ndabalomalomera, baba nibataali nende esibi; nae bulaanu haba sibali nende esy'huwosa hulw'ebibi byaabwe. 23Oyo yeesi owusyuula, aba asyuula nende Laata yesi. 24Nimba nitabaholeramo emirimo chi muundu yeesi yabaholera hoomo, haba sibahabeere nende esibi; nae bulaanu bamala ohubibona, handi baatusyuula fwembi, ese nende Laata. 25Sino syali esyohwoseresa abweene emboosi chandiikwa mu malako kaabwe chiti, ‘Baasyuula abula esifune.’ 26Nae Omukeraki niyaheeche, oyo yinja ohubatumira ohutula eyiri Laata, oyo handi oli Omwooyo w'obwadyeeri, otulira mu Laata, achia ohutusa obujulisi bwaange; 27handi eng'we mwesi muli abajulisi bange, olwohuba mubeere naange ohutula hu njaako.


text: 1Ha kiro kya Sabbato, Yesu obu yagenzire kulya omunju y'omu ha bakuru b'Abafalisaayo, abantu boona baamuhanga amaiso. 2Omu kitebe hagati hakaba haroho omusaija ow'akaba azimbire emikono n'amaguru. 3Nukwo Yesu kukaguza abeegesa b'ebiragiro n'Abafalisaayo ati: “Ebiragiro nibitwikiriza kukiza ha Sabbato rundi nangwa?” 4Bbo baahuna kwonka. Nukwo Yesu kukwataho omusaija yamukiza, yamwohereza agende. 5Hanyuma yabagambira ati: “Nooha omuli inywe anyakwina endogoyi rundi ente, kakuba egwa omu iziba ha Sabbato, ataakugiihiremu ahonaaho ha kiro eki?” 6Eki nakyo batasobole kukigarukamu. 7Yesu obu yarozire abagenyi abamu nkooku beekomiire ebiikaro eby'ekitiinisa, nubwo yabacweriire orufumo runu ati: 8“Obu baraakuraaliza ha bugenyi bw'obugole, leka kwikarra omu kiikaro ky'ekitiinisa, tihaikara kubaho omuntu arukukukiza ekitiinisa ayaraaliziibwe; 9kandi ayabaraaliize inywembi akaija akakugamba ati: ‘Rugiza omuntu onu.’ Nukwo okagenda n'ensoni kwikarra omu kiikaro eky'enyuma. 10Kakuba oraalizibwa, genda oikarre omu kiikaro ekitali ky'ekitiinisa, kikuraaliza obu aija hali iwe akugambire ati: ‘Munywani wange, ija oikarre omumaiso.’ Kinu kirikuhaisa ekitiinisa omu maiso g'abagenyi abandi boona. 11Habwokuba weena anyakwenyumiza, alibundaaziba; kandi anyakwebundaaza, alinyumizibwa.” 12Kandi Yesu yagambira ayamuraaliize ati: “Obu oraabaga ocumbiire abantu ebyokulya ebya nyamusana rundi otaralizaaga bagenzi baawe, rundi beene banyu, rundi abaguuda bataahi baawe, tibaikara kukuraaliza nkooku wabaraaliize, kandi buli osaswirwe. 13Baitu obu oraateekaga obugenyi, oraalizeege abanaku, ebizingo, abalema n'abafu b'amaiso. 14Nubwo oliheebwa omugisa, habwokuba bbo, tibaina eki basobora kukugarurra, kandi iwe olisasurwa ha kuhumbuuka kw'abahikiriire.” 15Omu ha bantu abakaba baikaliire nibalya nawe, obu yahuliire eki, yagambira Yesu ati: “Aina omugisa ogu ow'alirya ebyokulya omu bugenyi bw'omu bukama bwa Ruhunga!” 16Baitu Yesu yamugarukamu ati: “Hakaba haroho omusaija ayateekere obugenyi bwingi, yaraaliza abantu baingi. 17Akasumi k'obugenyi obu kaahikire, yatuma omuheereza we kugambira abaaraaliziibwe ati: ‘Mwije, byona biteekaniziibwe.’ 18Baitu boona baatandika kwekasa omu-omu. Ow'okubanza yagambira omuheereza ati: ‘Nguzire ekibanja, kimpikiriire kugenda kukirora. Nkesengeriize onganyire.’ 19Ondi yagamba ati: ‘Nguzire ente ikumi, hati ningenda kwirengesa. Nkwesengeriize, onganyire.’ 20Ondi yagamba ati: ‘Nubwo ndugire kugabura, nikyo kintangire kwija.’ 21“Omuheereza yagarukayo, ebi byona yabigambira mukama we. Nubwo nyineeka yakwasirwe ekiniga, yaragira omuheereza we ati: ‘Rahuka, ogende omu nguudo z'omu rubuga n'omu mihanda yarwo, oleete abanaku, ebizingo, abafu b'amaiso, n'abalema.’ 22Omu kasumi kake omuheereza yagaruka kumugambira ati: ‘Waitu, eki oragiire, kikozirwe; baitu nabwo hakyaroho omwanya.’ 23Nubwo mukama we yamuragiire ati: ‘Irooko ogende omu nguudo enkooto n'omu mihanda y'omu byaro, ohambirize abantu baije, nukwo enju yange ijule. 24Baitu nimbagambira nti: Busaho n'omu ha bantu abo abaaraaliziibwe alirya ha bugenyi bwange.’ ” 25Ebitebe by'abantu baingi bikaba nibihondera Yesu mbere arukugenda. Uwe yahinduka yabagambira ati: 26“Weena anyakwija nambere ndi, ateerekeseze ise na nyina, mukazi we n'abaana, bagenzi be n'abanyaanya, nangwa n'obwomeezi bwe, ogu tasobora kuba mwegesebwa wange. 27Weena ateetweka musaraba gwe akampondera, tasobora kuba mwegesebwa wange. 28“Nooha omuli inywe anyakugonza kwombeka omunaara, atabanza kwikarra akabalirra ebiragwombeka; akamanya ngu, aina sente ezirukumara omulimo? 29Kakuba atabalirra, obu aliba amazire kulima omusingi, kandi akasangwa atarukusobora kumara omulimo gwona, nubwo boona abaligurora balitandika kumusekeereza, 30nibagamba bati: ‘Omuntu onu akatandika kwombeka, baitu tiyasobora kumaliriza!’ 31“Rundi mukama ki anyakugonza kuramagira omukama ondi, atabanza kwikarra akahanuura nkooku araasobora n'abaserikale be omutwaro gumu kurwanisa omukama ondi anyakwina abaserikale emitwaro ebiri? 32Kakuba arora nkooku atarukusobora, atuma abakwenda okutangatangana omukama ogu akyali hara, naasaba obusinge. 33Na inywe nukwo kiba kiti, tiharoho n'omu anyakusobora kuba mwegesebwa wange, ateerekeseze byona ebi ainabyo.” 34“Ekisura kirungi, baitu obu kihoibwamu orusa ruligarurwamu ruta? 35Tikiina mugaso ha itaka noobu haakuba ha rubungo. Kisigarra kunagwa abantu. Anyakwina amatu, ahurre!”