text:
NGA OMUSAJJA omugoberezi wa Kristo, yeesunga nnyo okulamaga e Namugongo ku lunaku lw’Abajulizi luno olwakaggwa.
Okusaba okw’omulundi guno nga bwe kwakulemberwamu ab’essaza lya Kasana Luweero ebbugumu lyali lingi mu Bakristu era musajjawo ye yali mu mitambo gy’okutambuza abalamazi. Mu bbaasi eyabatwala e Namugongo mwe mwali eggwalajjana eryali lyekozeeko okukamala.
Ziraba ng’amaze okusolooza ssente ku balamazi yatuula aliriraanye olwo ne litandika okukooloobya ennyimba z’eddiini.
Ziraba yawuunanga buwuunyi ng’ebigambo tabyatula. Baba banaatera okutuuka e Bombo, Ziraba yaddamu okusolooza ssente ku batannasasula. Omuwala eyali ayimba olwamutuukako yaseka makkete n’ategeeza nga ssente ze yalinawo bwe zaali zitawera bulungi. ‘ Mpozzi nveemu mweyongereyo”, eggwala lyongeddeko.
Ko Ziraba, “ Ha ekyo tekisoboka toyinza kusubwa kulamaga lwa ssente. Kankuteerewo ezange nga bw’oli wa mu kitundu onoozinzirizaawo nga tukomyewo.”
Omuwala, “Onzadde nno kuba olugendo lubadde lugenda kunnemerera. Naye nkusanga wa okukuddiza ssente?”
Ziraba, “Awo ku woteeri sitera kubulawo w’onoonsanga”. Okuva awo emboozi n’egwa amakerenda buli omu n’ategeeza munne ebimufaako. Ziraba ye yasooka okwennyonnyolako nga bw’ali mutabani w’omugenzi Kulazikulabe Mikayiri e Kamuli mu Ssingo.
Omuwala, “ Ye nno nzeee hu, banzaala Nakaseke, nze Namuleme kitange ye mugenzi Yakobo Ssentamu. E Luweero mbeera wa mukulu wange.” Ziraba yatandika okumegerera bwe yawulira ng’olulimi lw’omuwala terukambira. E Namugongo baatuukayo olwo ne basaasaana bbaasi ne bagireka ttayo. Ng’okusaba kuwedde, abalamazi baddayo ku bbaasi kyokka abamu omwali n’eggwala liri ne babulankana. Eno Ziraba gye yalisanga nga libutabutana litambula liddayo ku kiggwa ky’Abajulizi. Teyasuula kabonero kwe kulikyamyako awantu banywe ku kasooda n’okufuna ke bazza eri omumwa. Ziraba bye yayogerera wano ekkukuuzi ttono era omwala yalabika ng’amatidde. Yakkiriziganya ne Ziraba babeere wamu Omukama Katonda ng’ayagadde.
Eby’embi abalamazi Ziraba katono bamulyemu maaso nga bamuvunaaana okubakeereya. Kyokka yakuuma obukkakamu ne bikoma awo. Tomanya ku mulundi guno osanga bwe kataligirya....... Kiki ekyaddirira? Birinde wiiki ejja.


c: text/html

text:
Ekizibu ekiri mu maka gange simanyi ngeri gye ng’enda kukivvuunukamu. Mukyala wange mmwagala nnyo naye takolagana na bazadde bange ate nga nabo mbaagala nnyo era nabo banjagala. Nfubye nga bwe nsobola okubakwataganya naye bikyagaanyi. Ssenga mpa ku magezi abantu bano mbakwataganye ntya?
Ekizibu kino kinene ddala era osaanye okikwate n’obwegendereza kuba abantu b’oyogerako bonna bakulu mu bulamu bwo.
Ebiseera ebisinga abazadde bwe babeera baagala nnyo mutabani waabwe baba bamulingiriza nnyo naddala ku nsonga ezikwata ku bulamu bwe n’amaka ge.
Era bbo mu bwongo babeera balowooza nti akyali mwana muto. Okusooka baba balowooza nti omukyala gw’ofunye agenda kutwala omukwano gwonna gw’olina gye bali oguzze ku mukyala wo kale nga balina okulwana ku kino. Wabula kino bakikola mu bukyamu kuba omuntu bw’akula aba yeetongodde.
Ate abazadde abamu okwagala abaana baabwe bakuteekamu akajanja kangi kale omukyala n’alemwa okwetaaya mu maka ge. Ate oluusi kiba ku bakyala nga baagala okulemesa abazadde okwagala abaana baabwe.
Olina okusooka okwetegereza obuzibu buno kwe buva lw’ojja okumanya engeri entuufu ey’okubatabaganya. Naye omukyala bw’aba asobola asirike abazadde abatunuulire tabaggyaako lutalo.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ASIIKA OBULAMU
ABANTU bangi bafuna obuzibu okutuuka ku bwagazi bwe beetaaga nga beetabye mu bikolwa by’obufumbo abamu ne balowooza nti babaloga kyokka nga kiva ku mbeera ya bulamu bwo.
Omukyala ayinza obutafuna bwagazi buno oba okubufuna mu bwangu ddala nga tannaba kubwetegekera.
Abasajja bakubirizibwa okukozesa obukodyo obuyinza okuyamba omukyala okutuuka ku bwagazi buno nga kino basaana okukikola nga bayiga ku bikwatagana n’enkola y’emibiri gyabwe omuli n’okuteekateeka obwongo.
Omukyala alina obuzibu buno tasobola kusanyusibwa ne bw’akola atya.
Mmanya ddi nti nnina obuzibu?
Obutaba na busobozi kutuuka ku kusanyusibwa kitwalibwa okuba ekizibu oba obulwadde singa omukyala akosebwa embeera eno.
Kino kiyinza okuvaako omuntu okwekyawa ekiyinza okuleeta okugaana okwegatta n’omwagalwa we wadde okukola ekintu kyonna ekyekuusa ku kikolwa kino.
Ekivaako obuzibu buno
Ebimu biva ku mbeera omuntu gy’alimu ate ebirala bibeera ku ndowooza y’omuntu (mu bwongo). Bino bye bimu ku bivaako obuzibu:
1) Omwami okwefaako yekka n’atalowooza ku mukyala.
2) Obuteeteekateeka bulungi.
3) Obutamanya nkola ya bitundu byabwe ebyekyama.
4) Obutabaawo kuwuliziganya na kutegeeragana ku nkola erina okugobererwa. Okugeza okumanya biki ebinyumirwa munno.
5) Obuzibu mu mukwano ebitagonjoolwa nabyo bivaako obuzibu.
6) Okwesunga ekikolwa kino.
7) Okuba ng’omu ku mwembi alina ekyekango kye yatuukako oba obulwadde okugeza obwa ssukaali, okukosebwa kw’enkizi, obulemu bw’ebitundu by’ekyama.
8) Ebika by’eddagala ebimu bireeta obuzibu buno.
Emmere gy’oba wettanira
Ebinyeebwa (bino osobola bhokulya ebibisi oba ebisiike) n’ensigo z’ensujju (zikaze olye oba ozisiikeko, osobola okuzisekula n’okolamu ensaano).
Entangawuzi zikkakkanya omubiri oguba gukooye n’okulongoosa entambula y’omusaayi.
Broccoli, spinach n’enva endiirwa endala nazo zikola bulungi mu kulongoosa n’okutambuza omusaayi.
Kaamulali naye ayamba mu kutambuza omusaayi n’okulinnyisa obwagazi.
Ovakedo nakyo kibala kirungi kuba kirimu amasavu ag’obutonde, ebiwuzi ebiyamba mu kusalaasala emmere mu lubuto ne vitamiini ez’enjawulo nga bino byonna biyamba okutereeza entambula y’omusaayi.
Wabula tosuubira kulya ovakedo ku makya akawungeezi osaze kimu, olina kukyemanyiiza okumulya buli kiseera, ojja kuyambibwa.


text:
Omusajja ng’alya ovakedo.
BW’OLABA ng’omukwano gwo guseebengerera era ng’otandise kuwoza ‘bulijjo si bwemba’ tekijja lwa kweyagalira wabula kiva ku ggwe butakiteeka mu bwongo.
Omukugu ku mukutu gwa www.timesofindia.indiatimes.com akuwa ebika by’emmere bina by’oba olya osaze kimu.
Ensonga ezivaako okuggwaamu amaanyi g’ekisajja nnyingi omuli n’okukola ennyo obwongo ne bukoowa n’obusimu ne bwebaka ne butakola mulimu gwabwo.
Wano emmere weekolera omulimu:
1. Wootameroni: Ono baamukazaako lya ‘vayagula’ olw’ekirungo ekimusangibwamu ekimuyamba okukkakkanya emisuwa egitambuza omusaayi ne kikuyamba okufuna amaanyi.
2. Asparagus: Zino nva ndiirwa ez’ebikoola era ziyamba okulinnyisa obwagazi mu basajja n’abakazi kuba zisangibwamu Vitamiini B akola ekirungo ekibulinnyisa.
3. Ovakedo: Ono ajjudde asidi aleeta amaanyi n’obusobozi eri abasajja n’abakazi nga bino byombi byetaagisa nnyo singa ofuna obwetaavu bw’omubiri.
4. Kaamulali: Ono alimu ekirungo ekirinnyisa entambula y’omusaayi ne kisumulula n’obusimu obukuteeka mu mbeera y’obwetaavu bw’omubiri.


text:
Ssentebe Amooti ng’ayogera eri abatuuze.
Bya Luke Kagiri
Abatuuz e abasoba mu 500 mu Ggombolola y’e Myanzi basula ku tebuukye, olw’okutya okusengulwa abantu be bagamba nti
batandise okulambula ettaka kwebali.
Ettaka lino eriweza yiika 350, liri ku kyalo Myanzi awali tawuni y’e Myanzi mu ggombolola y’e Myanzi nga liriraanye ebyalo okuli Kalama ne Bulyamagunju. Abatuuze bagamba nti waliwo Abayindi abaayise mu kkampuni ya General Products and Traders limited ne basaba disitulikiti olukusa okukuba ettaka lino n’ekigendererwa ky’okulyezza, naye disitulikiti ekyagaanyi okukkiriza.
Kansala ku lukiiko lwa disitulikiti y’e Mubende akiikirira Ggombolola y’e Myanzi, Dan Lukoma wiiki ewedde yasisinkanye abatuuze, mu lukiiko olwatudde e Kalama ne balaajanira abakulembeze ba disitulikiti y’e Mubende okuyingira mu nsonga zino.
Abamu ku batuuze baategeezezza nti bamaze ku ttaka lino emyaka egisukka mu 50 naye tebalina waakudda. Wabula olukiiko lwazzeemu akacankalano, abatuuze bwe baagaanyi okwewandiisa nga bagamba nti kandiba akakodyo ak’okufuna emikono gyabwe, olwo bawalirizibwe okusenguka.
Ssentebe wa disitulikiti eno, Francis Kibuuka Amooti yategeezezza nti aba kkampuni eno balina okugoberera amateeka era bbo bagenda kulwanirira abantu okulaba nga tebanyigirizibwa.


text:
Mityana
Omwogezi w’ekibiina kya AMITDAC, Haruna Nziza (ku ddyo) ng’annyonnyola CAO Yiga (ku kkono).
ABAKULEMBEZE ba Disitulikiti y’e Mityana baludde ddaaki ne bakkaanya n’aba takisi, ababadde beemulugunya ng’omukozi waabwe bwe yayuza ebiwandiiko byabwe.
Aba takisi beekalakaasa gye buvuddeko nga bagamba nti bwe baali batutteyo okusaba kwabwe okuweebwa ttenda ey’okuddukanya paaka, akulira akakiiko akazigaba, Doreen Nabbosa yayuzaamu ekimu ku biwandiiko byabwe.
Kyokka akulira abakozi, Anthony Yiga yategeezezza Bukedde nti yafunye obujulizi okuva ku njuyi zombi era olupapula olwali luyuziddwa ne luddizibwamu.
“Kituufu olupapula olumu lwayuzibwa naye tekyali mu bugenderevu. Luziddwamu era ensonga zigenda kuggwa,” Yiga bwe yagambye.
Emivuyo mu paaka ya takisi e Mityana girudde ng’ekitongole kya UTODA kye kyasooka okugobwa olwo ttenda n’eweebwa kkampuni ya MAMCO eyali ekoleddwa baddereeva.
Wabula mu December w’omwaka oguwedde baddereeva baagoba MAMCO ne bakola ekibiina ekyabwe ekya AMITDAC nga kati kye kibadde ne ttenda okumala emyezi mukaaga, okutuusa lwe yazzeemu okulangibwa, MAMCO n’etwalayo okusaba kwayo.


text:
Kampala
Omuvubuka nga yeegayirira abaserikale bamusonyiwe.
OMUVUBUKA gwe baakutte nga bamulumiriza okuba mu kibinja ky’abayaaye abanywa enjaga e Nakivubo,yeeyambulidde abaserikale bw’abadde abeegayirira obutamusiba ng’agamba nti alina ekirwadde ekimuluma.
Baabaguddeko emabega w’essomero lya Nakivubo Settlement era banne bwe baalengedde abaserikale ne badduka kyokka ye ne bamukwata.
Wano we yatandikidde okubeegayirira bamusonyiwe nti tasobola mbeera ya kkomera olw’ekirwadde kye era baabadde bakyawoza n’atandika okweyambula nti akibalage.
Wabula yeegayiridde abaserikale tebaamuwulirizza era baamututte talinnya.


text:
Kampala
ABAZANNYI abaagenda okukiikirira Uganda mu mizannyo gya Olympics e London baazannye badwadwalikana era bwe batyo ebintu ne bitabagendera bulungi. Omuddusi w’emisinde omwatiikirivu Moses Kipsiro yadwadwalikanye nnyo olwa Gavumenti okukolanga ebisuubizo n’etebituukiriza, kye yagambye nti nakyo kyabakotoggedde ne batakola bulungi mu Olympics.
Kipsiro yakukkulumye nti bwe yaleetera eggwanga ekitiibwa nga aliwangulidde emidaali ebiri egya zaabu mu mizannyo gya ‘Common Wealth’, Gavumenti yacamuukirira n’emuwa ebirabo ebisuubize nga kwe kumuzimbira ennyumba eteng’eenya era n’okumugulira kapyata w’emmotoka.
Yagambye nti yagenze mu Olympics ng’omutima gumwefundikidde kubanga ali nga eyasuubizibwa empewo ebyamusuubizibwa tabifunanga. Okusuubiza eby’empewo, kye kimu ku ebyo ebyonoonye ennyo eby’obufuzi mu ggwanga. Abantu bangi mu bitundu by’eggwanga ebitali bimu baasuubizibwa okuweebwa eggulu n’ensi. (bababbeko obululu bwabwe), naye na buli kati bawooba buwoobi, ebisuubizo tebituukirizibwanga.
Naye ate okusuubiza empewo bwe kutuuse ne mu byemizannyo awo ne gujabagira nga ogw’omunafu azadde kaliira. Era bwetyo Uganda mu Olympics kyenkana yaakuvaayo ngalo nsa ng’ogusima ebbumba! Nga eky’abazannyi okusuubizibwa ebirabo ne bitabaweebwa okyakitadde ku bbali, ate waliwo n’eky’okusuubiza ensako ensava nayo n’etebaweebwa.
Abaagenda mu Olympics baagenda n’essuubi ery’okufuna ensako ensava eneebasobozesa okwetaba obulungi mu z’emizannyo egyo nga tewali kye bajula. Abazannyi ensako bafunye nkapa nnyo wabula ate yo ensako ensava n’eweebwa olugana lw’abakungu ababateekebwako nti bagende bakube mu ngalo nga Uganda ewangula emidaali.
Newankubadde emidaali tegyawanguddwa nga abazannyi emitima gibeetippye olw’okuyisibwa obubi, kyokka bo abakulu ababadde beefunira ensako ensava, ebintu byabagendedde bulungi era kati be batendereza empaka za Olympics nga bwe zaabadde ennyuvu.
Kipsiro agamba nti Uganda ejja kulwawo okukulaakulana mu by’emizannyo kubanga ensimbi ezaalyeyambisiddwa okukulaakulanya emizannyo, zeezo ezibbibwa era ne ziddiibuudirwa ku lugana lw’abakulu abawerekera ttiimu z’abazannyi, okugenda okuzikubira mu ngalo. Era awo Dwaddwaddwa Mumansa we nkikinalira n’embuuza nti abakulembeze baffe ani eyabalogera mu kusuubiza empewo?
Ye kigasa ki okusindika olugana lwa boofi isa bawerekere ttiimu bagende beefunire ku nsako ensava kyokka yo ttiimu yaffeekomewo engalo ensa ng’emidaali gya Olympics giremeddeyo? Kitalo!


text:
MBEEBAZAolw‛okwenyumiriza mu bufumbo bwammwe n‛okutuukiriza obuvunaanyizibwa obubasuubirwamu ng‛abafumbo.
Obufumbo obutambulira ku mulamwa ogw‛ekika kino tebuyinza kubulamu ssanyu na nkulaakulana. Wabula waliwo ensobi bawala bange gye mukola ate eyinza okubaggyako essanyu lino.
Okusirikira eby‛obugagga byammwe ne mutabibuulirako basajja, baana bange sikiwagira. Embeera eno eyinza obutaganya maka kusigalawo.
Abamu ku mmwe mukoze emmaali, ekintu ekirungi nnyo era mbeebaza obutakoowa kutetenkanya ku lw‛obulungi bw‛amaka gammwe.
Bangi muguze mmotoka ezikola ssente,muguzen ettaka, muzimbye ebizimbe abalabi kwe bakomya amaaso n‛eby‛obugagga ebirala nkumu.
Naye obuzibu bwe ndaba obuboolekedde buva ku kusirika be cce ne mulemwa okubibuulirako bannammwe. Oluusi nno mumala kugwa ku bizibu ne mulyoka mutegeeza abasajja ogubadde oluusi nga tebakyalina ngeri yaakuyambamu. Okuva lwe wayingira obufumbo,kkiriza nti mwafuuka omuntu omu.
Kino kitegeeza nti nga tonnabaako ky‛okola, sooka weebuuze ku munno mukkaanye ku nsonga yonna gy‛oba agenda okukolako. Ne bw‛oba osazeewo kusooka kukola amangu ddala ng‛omalirizza mutegeeze amanye ekiriwo.
Bwe kiba kisoboka muyingize butereevu mu mirimu gino okuva ku ntandikwa. Omusajja yenna buli lw‛omussaamu obwesige obw‛ekika kino, kimwongera amaanyi n‛okwongera okukukkiririzaamu.
Kimuteeka ne mu kifo ky‛omuntu alina obwannannyini ku by‛obugagga bwo okusinga okwetwala nga gwe bitakwatako.
Naye buli musajja lw‛amanya nti okukuta bukukusi ng‛okola ebintu ebyo, naye asala amagezi okulaba ng‛akulemesa n‛obutakuyamba singa ogwa mu buzibu.
Okuwangula omutima gw‛omusajja mu maka,kwe kumutegeeza ku buli kigenda mu maaso mu bulamu bwo. Ne bw‛oba oguze kawale buwale ak‛omunda,kamwanjulire mu ssanyu.
Embeera eno ejja kumuyamba okukuteeka ku mwanjo gw‛obulamu bwe olw‛okukkiriza nga bw‛omwesiga ennyo. Akuume.


text:
Kampala
Musisi (ku ddyo) ng’agasimbaganye n’akakiiko ka palamenti. Wakati yekulira okutegekera ekibuga Joseph Ssemanda ate asembayo ye Mike Okua ow’ebyamateeka.
Bya Ahmed Mukiibi ne Hannington Nkalubo
DAYIREKITA wa KCCA Jeniffer Musisi agenze mu Palamenti ne yeemulugunya olw’ebitongole by’ebyokwerinda bye yagambye nti bimulemesezza okumenya ebizimbe 188 ebyazimbibwa nga tebigoberedde mateeka.
Olukalala lw’ebizimbe bino, Musisi yalukwasizza akakiiko ka palamenti akakola ku nsonga ez’Obwapulezidenti n‘abalopera nti bangi ku bannannyini Poloti eziri mu ntobazzi beeyambisa amagye n’ebitongole ebikuumaddembe okulemesa KCCA buli lw’egezaako okubatangira ekivuddeko ekibuga Kampala okwanjaala amazzi buli nkuba lw’etonnya.
Musisi yagambye nti poloti ezisinga ziyiiriddwamu ettaka nga bannanyini zo bakikola kiro mu matumbi budde nga bakuumibwa ab’emmundu.
Munnamagye Maj. Gen Fred Mwesigye eyakubiriza olutuula lw’eggulo yalagidde Musisi okuwandiikira omuduumizi wa Poliisi Lt. Gen Kale Kayihura ku nsonga y’abemmundu aweeko kkopi Palamenti basobole okusitukira mu bantu abo.
Ababaka baalagidde KCCA okuwandiikira abaazimba mu ntobazzi notisi ya wiiki bbiri zokka nga bavudde mu bifo ebyo oba s’ekyo bigenda kumenyebwa ku kifumba.
Ebizimbe n’amayumba bino biri mu bifo eby’ebbeeyi omuli Kyambogo, Butabika, Bugoloobi, Luzira, Kansanga, Lugala, Namungoona, Kinawataka, Nateete ne Busega
E Luzira waliyo amayumba 53, e Kyambogo amayumba 31, e Bugoloobi amayumba 25 e Bugoloobi, ate amayumba 17 gali Kansanga, amayumba 5 e Lugala, amayumba 6 Nateete n’amalala mu bifo ebyenjawulo.


text:
Kisenyi,Kampala
Paaka ya takisi mu Kisenyi.. Ekif;Henry Kasomoko.
Bya HENRY KASOMOKO
ABANTU naddala abakolera mu Kisenyi n’ebitundu ebiriraanyewo beenyumiriza mu nkulaakulana eri mu kitundu kyabwe olw’omulimu gw’okuzimba ppaaka ya bbaasi n’eya takisi bye bagamba nti bibawonyezza ebitoomi. Babalongooserezza amakubo agaludde nga gali mu mbeera mbi n’okufuna amaduuka mu kitundu.
Ku paaka ya takisi, bagambye nti ebawewudde mu by’entambula olw’okubeera okumpi n’okubanguyiza emirimu gyabwe. Kino kiddiridde omugagga John Bosco Muwonge okugula ekifo ekinene mu Kisenyi n’agaziya paaka ya bbaasi eya Kisenyi Bus Terminal (etunudde mu kisaawe ky’e Nakivubo) kw’azimbye ebizimbe by’amaduuka ne ofi isi n’okulongoosa amakubo ageetoolodde.
Mu gamu ku makubo agalongooseddwa era abatuuze ge bakyasaba KCCA okubakwasizaako, mwe muli erya Semugooma Road nga lino liva ku Mwanga 11 okuyita ku Nabagereka ne ligwa ku Kisenyi Lane. Omulimu gw’okuzimba ppaaka ya bbaasi gunaatera okukkomekkerezebwa wadde nga yatandise okukola.


text:
Ssese
Empuku Bbanga abalambuzi gye beeyuna okufuna emikisa. Buli mwezi bagisamirira.
Bya EDWARD SSERINNYA
ABANTU abeekuluumula okugendako mu ggandaalo ly’ennaku enkulu e Kalangala baanzijjukiza ekyaliwo mu myaka gya 1906, ng’obungi bwabantu abagendayo kati ate baali badduka ekibambulira kya mmongoota nga beeyuna olukalu.
Okumanya mmongoota yatta abantu, ng’oli aba awo atudde n’ekikopo kya caayi n’atandika okubongoota n’anogoka n’agwa. Naye kati ebyo byafuuka lufumo, era bangi bagenda ku bizinga by’e Ssese kulya bulamu.
Okumanya ng’abantu baagadde Kalangala, bw’otayanguwa kutuuka ku mwalo e Nakiwogo oyinza okwekanga ng’obuliddwa ekifo w’otuula ku mmeeri! Abamanyi bizinensi kati e Kalangala bayoola ssente, era baateekayo dda ebifo ebisannyukirwamu n’ebisulwamu.
Lubina, Omutaka Maaso ow’essiga mu Kika ky’Enkima agamba nti, “Ng’oggyeeko ebifo ebingi ebiriyo ebisanyukirwamu, Kalangala kifo ekijjudde ebyobuwangwa ng’eno y’esangibwa n’ekibira Luggo, ekitemwamu omuggo ogukansibwamu Ddamula, Katikkiro wa Buganda gw’akwata okulamula!”
Kalangala kitundu ekikulira ku kasoobo, wadde abamu bawanuuza nti entabwe yava ku mmongoota eyatta Abasese ng’ebinyira ate abalala ne basengukira ku lukalu ne gye buli eno tbaddanga.
Olusese lwazaawa!
Omutaka Lubina agamba nti, Abasese obuzibu bwe balina bwa lulimi kuba lwazaawa ng’abaana abaliwo kati tebalumanyi. Ekizibu era kyava ku mmongoota eyasengula Abasese.
Mu kifo ky’okwogera Olusese, bangi boogera Luganda n’Olungereza. Kale kino nakyo kizzizza nnyo Ssese emabega, ate kati abantu ab’amawanga amalala bangi baasenga kuno kijja kuba kizibu nnyo Olusese okuluzza ku maapu.
Oluzzi lwa Nkulwe
Omutaka Lubina yazaalibwa mu 1917, e Ssagala mu Busiro mu ggombolola ya Ssaabawaali. “Bakadde bange bandeeta ku Ssese mu 1920, nga nnina emyaka esatu gyokka. Baali bakomawo ku kizinga oluvannyuma lwa mmongoota okubagoba ku Ssese mu 1906.
Oluzzi lwa Nkulwe luliko ebyewuunyo bingi, era nga lusangibwa ku kyalo Kibanga. Oluzzi luno lwa Mutaka Ssebaggala era luvaako amazzi agaalula abaana b’Ekika ky’Enkima.
Emizizo ku luzzi luno
1.Terukimwako mazzi mu ttuntu, era edda omukyala Namukasa eyalukimako mu ttuntu yagwa eddalu, naye oluvannyuma yatereera.
2.Omukyala tagenda kulikmako ng’alina akalimiro, asooka kunaabako n’alyoka agenda ku Nkulwe.
3.Luvaako amazzi agaalula abaana.
4.Terukimwako mukyala ng’ali mu nsonga.
5.Tofuuyirako luwa, ate era tolina kufukako.
Ekibira Luggo
Omutaka Lubina agamba nti, kino kye kibira omutemwa omuggo ogukansibwamu Ddamula eramula Obuganda. Ekibira kisangibwa ku mutala Buswa mu Disitulikiti y’e Kalangala.
Omuggo guno gukwasibwa omuntu yenna Kabaka gw’aba asiimye n’amulonda ku Bwakatikkiro nga mu kiseera kino Ying.. J.B Walusimbi y’agulina.
Mu kibira kino mulimu oluzzi naye terukkirizibwa kukimibwako mazzi, era kibira kyabuwangwa. era edda ekibira kino kyabanga kya kitiibwa nnyo, ng’abantu bakitya era nga tewali asobola kugenda n’akityabamu nku wadde okukitemamu empagi ezimba. Naye kati ndaba nga bakisimbyeko ebinazi ebbali wasigaddewo kawugiro!
Empuku Bbanga
Omusese Mpalanyi Mugalula agamba nti Bbanga mpuku eyazuulibwa eyo mu myaka gya 1920 era ng’eriko ebyewuunyo eby’enjawulo.
Muky. Divina Nantongo asaminira empuku Bbanga, y’omu ku baasooka okusamirira mu kifo kino. Bbanga mpuku mpanvu nnyo ng’eweza obuwanvu obusoba mu mita 60 okugenda munda wabula abasinga okugendayo okusamira n’okusaba emikisa bakoma awo kumpi.
Obuwanvu bwayo esussa ffuuti mukaaga, era n’omuwanvu asinga ayimiriramu n’awanika emikono n’atasobola kukwata ku kasolya kaayo.
Edda ng’abantu batya okuyingira mu Bbanga, nga bagendayo mu mankwetu. Naye kati bagenda kyere ne basamira era buli wiiki esembayo mu mwezi, abantu okuva e Bule n’e Bweya bagenda mu mpuku eno ne bakola emikolo n’okusaba emikisa.
Mpalanyi agamba, empuku eno egaba emikisa, enzaalo n’ebirala byonna by’oba osabye. Mulimu ekisenge w’ossa ebigali, wabula okugenda okusabayo emikisa nga totutteeyo kigali oba okootakoota mu ga lumonde!
Bw’oba oyingira mu mpuku eno osooka kuggyamu ngatto, munda baayaliriramu bulungi etteete, mulimu endeku bbiri nga zonna za mimwa esatu, akati akakuulira ddala ng’omusota, amafumu, ebibbo bisatu, nga mulimu n’emindi ey’emitwe esatu.
Ebizinga by’e Ssese
Ekizinga Ssese kimanyiddwa nnyo mu byafaayo bya Uganda, era kisangibwa mu bukiikakkono bw’ennyanya Nalubaale, nga kikolebwa ebizinga 84, kisangibwa mu Disitulikiti y’e Kalangala.
Ku bino ekizinga ekisingako obunene bakiyita Bukasa, ng’ekibuga kya Ssese ekikulu bakiyita Kalangala. Ebizinga ebirala kuliko Bubeke, Sserinnya, Buggala, Buyovu n’ebirala.
Emirimu gy’Abasese emikulu kuvuba, kusala mbaawo n’okulima. Okuva kkampuni ya Bidco lwe yatandikawo ekkolera lya butto Buggala bangi kubo kati balima binazi. Okulunda tebakujjumbira nnyo era nga kibalirirwa okuba nga ku kizinga kuliko ente 3,000 enkoko 250,000, embuzi 1,235 n’obubizzi 7,000.
Omutaka Lubina agamba nti edda Ssese yalinga nsiko , nga n’embalama z’ennyanja abantu kwe baliira obulamu kati nsiko. Ebinyumu ku kyalo nga bibeera wa muntu ku kitundu eyabanga ayiisizza omwenge.
Ssese wakufuulwa ekyobulambuzi
Mpalanyi agamba nti, olw’okuba ng’Abasese bangi badduka olwa mmongoota n’abamu nga tebaddangayo, Ssese kyakufuuka ekyobulambuzi abantu baleme kukoma ku kujja kucakalirayo nga bwe kiri kati, wabula basobole okutuukako ne mu bifo eby’enjawulo omuli ebyobuwangwa.
Era enteekateeka eno etandika omwaka ogujja, nga wakutekebwawo eryato eddene ate nga lisobola okuddukira essaawa bbiri zokka okuva e Nakiwogo okutuuka ku mwalo e Lutoboka.
Oluzzi Nkulwe olw’ebyafaayo.
Abalambuzi nga bava ku mmeeri ku mwalo Lutoboka.


text:
Kampala
Kanan n’ekyambalo kye yatunga. Ekif; Phillip Kaggwa
Bya PHILLIP KAGGWA
MANU Kanan eyakazibwako erya Muganda-Muzungu, musajja nzaalwa ya wano. Y’omu ku bantu abaakola eby’amagero ku mbaga ya Ssaabasajja Ronald Muwenda Mutebi II bwe yayiiya n’okukola ekyambalo amatiribona eky’obugole Kabaka kye yayambala.
Ekyambalo kino akyogerako bwati: Ndi musajja Munnayuganda kuba nazaalibwa wano mu 1940 era ndi mubaka wa Palamenti mu gavumenti ya Ssaabasajja Kabaka e Mmengo era nakuguka mu by’okuyiiya ebyambalo.
Emirimu gyange egisinga gya kwoza bifaananyi nga ngikolera mu Camera Centre mu Kampala.
Kanan eyatunga ekyambalo.
Enkolagana yange ne Kabaka yava dda ku mulembe gwa Ssekabaka Sir Edward Muteesa II, kitaawe kuba yali mukwano gwange nfiirabulago.
Twasisinkana ne Muteesa mu kibuga London e Bungereza gye yali agenze mu buwang’anguse era enkolagana yaffe teyadda mabega.
Ssaabasajja okudda mu ggwanga n’atuuzibwa ku Nnamulondo mu 1993 twali baamukwano kuba nali mukwano gwa kitaawe.
Amatikkira bwe gaatuuka, Kabaka Ronald Mutebi II yansaba okumuyiiyiza ekyambalo ky’Amatikkira. Nakkiriza okusaba kwa Beene era ne mbakana n’omulimu.
Ekyambalo bwekifaanana mu maaso ne mabega
Nze omu ku baasooka okutegeezebwa ku mbaga ya Ssaabasajja era Omutanda y’ansaba mmuyiiyize ekyambalo ky’obugole okufaananako nga bwe gwali ku Matikkira.
Natindigga olugendo okugenda e Mitala w’amayanja okufuna n’okutuukirira abakugu abalala abanneegattako okuyiiya ekyambalo ekisobola okuweesa omukolo ekitiibwa.
Kyatwala emyezi esatu nga kiteekebwako amajolobera, okugeza ng’obubonero okuli engabo, amafumu n’ebirala. Kuno kwe nagatta okukola engule y’oku mutwe.
Ebintu ebyateekebwamu kuliko amayinja ag’omuwendo nga Zaabu, Feeza, n’ebirala. Obuzito bw’ekyambalo awamu buli wakati wa kkiro 6 ne 7 okusinziira ku matiiriyo n’ebintu ebyeyambisibwa mu kukitunga. Ssente ekyambalo kye zaamalawo tezimanyiddwa muwendo.
Olw’okwagala Obuganda n’okusanyusa gavumenti ya Buganda, nasalawo ekyambalo kino okukitonera Ssaabasajja Kabaka ng’ekirabo okumulaga nti ndi muwulize gy’ali.
Wabula nga bwe bagamba nti ky’otonnalya tokyesunga, waali wabulayo ennaku bbiri okutuuka ku lw’embaga ya Kabaka mmange n’afa. Embaga gye nali nneesunze saagiriiko kuba nali ng’enze Bungereza maama gye yafiira.


text:
Mityana
Maama Fiina (ku ddyo) ng’akwasa Nabateregga ssente.
Bya Luke Kagiri
OMUKAZI Nnalongo Florence Nabateregga eyatemwako bba emikono yafunye ku kaseko ku matama, akulira abasawo b’ekinnansi Muky. Sylvia Namutebi bwe yamukubye enkata n’amudduukirira n’obuyambi omwabadde ssente n’ebikozesebwa.
Kiddiridde Nabateregga okudda mu makaage ku kyalo Ggulwe ekiri mu Ggombolola y’e Maanyi mu Disitulikiti y’e Mityana mwe yasanze abaana be bataano kyokka nga tebalina buyambi.
Mu nnyumba temwabaddemu kintu nga byonna abooluganda baabyokya nga bagamba nti byaliko amayembe agaatuma bba, Francis Bbanda okukola obutemu buno.
Ettemu lino lyakolebwa mu February w’omwaka guno, Bbanda bwe yakwata ejjambiya n’atemako Nabateregga emikono ssaako okutta abaana baabwe basatu okwali n’abalongo.
Okuva olwo Nnalongo abadde yaweebwa ekitanda mu ddwaaliro e Mulago, ate Bbanda n’aggalirwa mu kkomera ly’oku Ssaza e Mityana.
Ebintu ebyamuweereddwa mwabaddemu engoye, emifaliso, obusawo bwa ssukaali, omuceere, ebikopo n’amasowaani ssaako n’essente akakadde kamu.
Yasabye Gavumenti n’ebitongole eby’enjawulo, okuyamba omukyala ono, kubanga embeera gy’alimu mbi.


text:
Abasawo abazaalisa babiri ab’omu ddwaaliro ly’e Iganga bayimiriziddwa babuulirizibweko olw’omulwadde eyabadde azze okuzaala n’afa.
Akulira eddwaaliro ly’e Iganga, Dr Muhamed Lubega yategeezezza nti abasawo babiri omuli Rebecca Mukisa ne Aida Zafa be bayimiriziddwa babuulirizibweko.
Lubega yategeezezza nti abasawo bano baagayaalirira omulwadde n’afa. Oluvannyuma lw’okufa kigambibwa nti Aida yategeeragana ne bannannyini mugenzi bamuwe emitwalo 15 okubaaga omulambo okuguggyamu omwana.
Kino kyava ku Rebecca okusaba bannanyini mugenzi emitwalo mukaaga basobole okulongoosa omugenzi ng’akyali mulamu bamuggyemu omwana bbo ze baali tebalina.
Ssentebe w’eddwaaliro lino Musa Balikowa yagambye nti kituufu omukazi ono yafa era bannannyini mugenzi ne baleeta okwemulugunya kwabwe.
Ate e Kamuli bakansala ba Disitulikiti baayisizza ekiteeso ekiyimiriza akulira abakozi Catherine Amal nga bamulanga okukozesa obubi ofiisi y’e n’okweyingiza mu byobufuzi.
Baalagidde n’Omuduumizi wa Poliisi (DPC), Musa Nabende asindike abapoliisi ku ofiisi ya Amal bamugaane okugiyingira okutuusa nga Minisita wa Gavumenti ez’ebitundu asazeewo eggoye.


text:
Bya DONALD KIIRYA
SSAABAWANDIISI w’ekibiina omwegattira eddiini mu Uganda asabye bannaddiini mu Busoga okubuulira abantu ku kabi akali mu butabanguko bw’omu maka kiyambe okukendeeza ku muwendo gw’amaka agasasika mu Busoga.
Joshua Kitakule bino yabyogedde aggalawo omusomo ogwabadde ku Gil Gal Guest House mu disitulikiti y’e Bugiri ogukwata ku ngeri y’okukendeeza ku butabanguko mu maka.
Kitakule yategeezezza nti abakyala baalina ekitiibwa kye bawa abaami baabwe mu maka mu myaka egy’edda ssaako n’empisa mu bantu naye kati ekitiibwa kino kigenda kiggwaawo olw’abakyala okwenyigira mu byobufuzi, n’omwenkanonkano ekivuddeko obutabanguko mu maka.
Kitakule yategeezezza nti bannaddiini baali baweddemu amaanyi ag’okusomesa abantu ku bikwata ku butabanguko mu maka wabula nti emisomo gye babategekera ne boongera okubabangula gibayambye okugenda mu maaso n’ensomesa yaabwe ekivuddeko omuze guno okukendeera mu maka.
Abamu ku bannaddiini baasabye gavumenti ekyuse ku ddembe ly’obwebange ly’ewa abakazi (omwenkanonkano) kuba kino kifuula abakazi bangi ba nantagambwako.


text:
Kamuli
Bya DONALD KIIRYA
Abayindi abaakwatiddwa.
ABATUUZE b’e Kamuli naddala abasuubuzi abasa kasooli n’omuceere batabukidde abakozi UMEME olw’okulemwa okulwanyisa obubbi bwa waaya z’amasannyalaze n’okutema emiti ebicaase mu disitulikiti y’e Kamuli.
Bategeezezza nti aba UMEME okulemwa okulwanyisa obubbi bwa waaya ssaako n’okumala ekiseera nga tebaddaabirizza oba okuzzaawo waaya ezibeera zibbiddwa kye kivuddeko ebbula ly’amasannyalaze mu Kamuli ne mu disitulikiti endala mu Busoga erimaze wiiki bbiri.
Abatuuze bano abaabadde abanyiikaavu batabukidde abakungu ba UMEME okwabadde ne akulira UMEME mu ggwanga, Charles Chapman bwe baabadde mu lukiiko olwayitiddwa Sipiika wa Palamenti, Rebecca Kadaga nga lwabadde ku Bugabula Guest House.
Abasuubuzi abalina ebyuma bya kasooli mu Industrial Area mu kibuga Kamuli abaakulembeddwaamu Ssentebe waabwe,David Kazungu, baagambye nti waliwo ssente ze basasulira UMEME ze yagereka eza’ Maximum demand ne Reactive charge’ ze batategeera kyokka ng’amasannyalaze gavaavaako.
Baategeezezza nti omuze gw’obubbi bwa waaya z’amasannyalazze gucaase mu Kamuli wabula buli lwe bategeeza aba UMEME ne Poliisi okubaako ne kyebakolawo, tebabafaako.
John Banangwa ng’annyonnyola ebikwata ku masannyalaze
Akulira UMEME mu buvanjuba, Rose Oyella yategeezezza abasuubuzi nti ekizibu ky’okubba waaya z’amasannyalaze kibayisizza bubi era ekitongole kifiirwa ssente nnyingi.
Wiiki ewedde baakutte abantu bataano abaali beenyigira mu kubba waaya mu disitulikiti y’e Kamuli ne batwalibwa mu kkooti era bawerennemba n’omusango gw’obubbi.
Ate ekikwekweto ekirala ekyakoleddwa abaserikale b’ekitongole kya Violent Crime Intelligence and Operations Unit (VCIOU) nga bakolagana ne poliisi baakutte ababbi ba waaya z’amasannyalaze abasoba mu 30 okuli n’Abayindi.
Akulira wa UMEME mu ggwanga’ Charles Chapman yategeezezza nti UMEME egenda kuzimba layini y’amasannyalazze endala okuva e Bujagali okutuuka e Mbulamuti mu Kamuli nga yakuwementa obuwumbi 2.4.
Sipiika wa Palamenti y’eggwanga., Rebecca Kadaga yasabye abakungu ba UMEME bongere ku bakozi baabwe ababazi ba mitta mu Kamuli era bagulewo offiisi yaabwe mu kibuga wakati abantu webanatukiranga okwanjulanga ensonga zaabwe saako n’okusasulanga biilu zaabwe mukifo ky’okutindanga olugendo paka e Jinja ne Iganga awasangibwa offiisi za UMEME endala.
Yenyamidde olw’obubbi bwa waaya z’amassanyalaze obucase mu disitulikiti ye Kamuli bweyagambye nti buzingamizza emirimo gyabasuubuzi n’abassa kasooli saako n’omuceere.
Yasuubizza okukolagana n’abakulira ebyokwerinda mu Busoga okuli Omuduumizi wa Poliisi mu Busoga ayitibwa Ben Mubangizi basale amagezi ag’okulaba nga basaawo abaserikale ba Poliisi abanakuuma layini y’amassanyalazze n’okulaba nga waaya tezibibbwa.


text:
Omulenzi bw’omala okuwasa waliwo ebintu by’osaana okukomya okukola n’okukuuma.
Kiswaza era kikwasa ennaku omusajja omufumbo okukkiriza mikwano gyo okumala gayingira mu nnyumba yo abamu ne batuuka ne mu kkooti y’amaka ng’amba ekisenge.
Kiba kifunye nnannyini kyo ate obuliri abafumbo babukozesa nga kabada mwe batereka ebintu ebitalina kulabibwako bantu balala.
Ekirala essaawa yonna muyinza okutandika ekigwo ky’abakulu kati mikwano gyo bwe baba bamala gayingira bayinza okubasanga nga mumeggana ekikwasa ensonyi n’okwewala ebikemo.
Era olina n’okukomya omuze gw’okwazika ebintu n’okweyazika kubanga bino binyiiza omukazi okuyoza n’okugolola engoye ate n’akulaba ng’ozaazika abalala.
Olina n’okukomya okulya mu kyalo kubanga egimu ku mirimu gy’alina okukola kwe kukufumbira. Kati bw’akuwa emmere n’ogisimbamu wuuma atandika okulowooza nti olina baganzi bo abalala gy’oyitira n’osooka okulya.


text:
Kampala
Obutebe, weema n’ebintu ebirala ebya Bukedde ebyayonooneddwa amataba.
Bya Henry Ssennyondo
BANNAKATWE babuulidde abakulembeze baabwe ebizibu ebisinga okubatawaanya omuli mukoka ayanjaalira mu mayumba gaabwe n’ayonoona ebintu ng’ava ku myala egyazibikira, obujama obuva ku mujjuzo gw’abantu, abayiikuula enguudo ezibeera zimaze okukubibwa koolansi ne babasaba babibakolereko.
Ebizibu ebirala bye baabuulidde abakulembeze baabwe, mulimu embeera y’ebyokwerinda esajjuse mu kitundu kyabwe omuli ababbi abasikambula ku bantu ssente, amasimu, ensawo z’omu ngalo n’ababakuba obutayimbwa mu biseera eby’okunnyuka n’okugenda okukola ku makya ennyo.
Gattako ba landiroodi b’amayumba okulyanga buli ssente mu bizimbe byabwe ne batafaayo kuzimbira bapangisa baabwe kaabuyonjo nnungi. Kino abatuuze baagambye nti kituusizza n’abamu okuta kazambi n’akulukutira mu mifulejje.
Ebimu ku bizibu bino abakozi ba BUKEDDE baabirozezzaako mu lukung’aana oluyitibwa ‘Mugobansonga’ lwe baategese mu kisaawe ky’omu katale k’e Katwe ku Lwomukaaga.
Ekire ky’enkuba ekyatonnyedde essaawa nga bbiri omwabadde kibuyaga, yajjuzza ekisaawe kino nga gy’obeera nnyanja ye yasimwawo. Kuno gattako, omwala oguva mu Ttaawo Zooni ne guyitira wansi wa Queens Way okugguka mu Kasule Zooni bwe gwabooze mukoka n’ayanjaalira mu luguudo olwabbulwamu Ssekabaka Muteesa.
Ab’ebigere n’ebidduka ebimu byabadde tebikyasobola kusala olwamataba gano. Ssentebe wa Kasule Zooni, Mw. Siraje Ssemugooma yalumirizza abatuuze ba Ttaawo Zooni okubasibako kasasiro akuluggusibwa mukoka ono.
“Ffe tuli bayonjo naye abatuuze ba Ttaawo Zooni be batusibyeko obujama. Kasasiro bamuyiwa mu myala mukoka n’amutuleetera eno,” Ssemugooma bwe yategeezezza.
Omwala guno, yagulambuzza meeya wa Makindye Dr. Ian Clarke ‘Busuulwa’ ne bamusaba agubagogolere abatuuze bawone okufiirwa ebintu byabwe. Dr. Clarke yabasuubizza nti ajja kusindika abantu abagogola emyala egyo kubanga kati baafunye ku bakozi abawerako.
KAZAMBI NE KAABUYONJO
Ye, Ssentebe wa LC 2 owa Katwe I, Paulo Lukumbira yagambye nti omuze gw’okuta kazambi n’agenda mu mifulejje naddala mu biseera by’enkuba, bagulwanyeeko nnyo ne gulabika nga gukendeddeko.
“Luli enkuba olwabanga okutonnya bw’eti, wawuliranga kazambi acuuma ng’olwo omanya nti bazitadde ng’ate aggukira mu mukoka n’ayingira ne mu mayumba g’abantu”.
Oluguudo lw’e Katwe nga lusimiddwa.
Lukumbira yagambye nti baatuukirira ekitongole ekibadde kiyitibwa KCC, ne kibazimbira kaabuyonjo n’okubakukolera enguudo nga bayita mu pulogulaamu eyitibwa ‘Kampala Integrated Environmental Programme-KIEMP’.
Nagamba nti naye ekizibu kye balina, ebintu ebimu biba byakakolebwa nga bikyusizza ekitundu kyabwe eky’e Katwe mu ndabika ate enguudo ne baziyiikuula ne zonooneka.
“Ekyokulabirako, enguudo zino zaakakolebwa tezinnaweza na myaka ebiri. Naye bano abasimaasima enguudo nnasooka ne mbayimiriza ne mbasaba ebbaluwa ezibakkiriza okukola. Bwe baazimpa ne mbakkiriza naye ne tukola endagaano ey’okuzzaawo enguudo zaffe nga bwe zibadde.
Ensonga eno yawagiddwa, Ronnie Katende eyagambye nti okusimaasima enguudo zino kizireetera okwonooneka amangu.
Bbo abasuubuzi mu katale ka Kabaka e Katwe baategeezezza nti okuva lwe baatandika okusima enguudo zino, emmotoka z’ebirime zitubira ne zigwamu ate n’enfuufu n’eggweera ku byamaguzi byabwe.
Katende yasabye n’abasima enguudo okukolanga ekiro baleme kutta bizinensi zaabwe wamu n’okukendeeza ku mugotteko gw’ebidduka ogubaawo mu biseera eby’emisana.
Kino kyaleetedde Muky. Jannet Ssebyala okwebuuza nti omuntu omutuufu alina okuteekerateekera ekibuga Kampala yaani.
“Obanga tulina ‘bapulaana’, lwaki tebasobola kulaba nti oluguudo lulina okusimwa ne batasooka kukubawo koolansi?
Bayinza batya okumala okukola oluguudo emyezi mitono nnyo ate ne badda mu kuzisimaasima. Nsaba abakwatibwako bafeeyo ku bintu nga bino okwewala okwonoona ebibeera bikoleddwa,” Ssebyala bwe yasabye.


text:
Kampala
Dr.Clerk
Bya Henry Ssennyondo
MEEYA wa Makindye, Dr. Ian Clarke alaze okunyolwa olw’embeera enzibu ey’ekitongole kya (KCCA) gy’akoleramu emirimu emutuusizza okwecaawa nga n’ensimbi ez’okukozesa emirimu za kusimbira kaggo.
Yawadde ebyokulabirako nti emmotoka za (KCCA) eziyoola ebisaaniiko n’okukola emirimu emirala, zifaamu obuntu obutono obwetaagisa ssente entono n’asaba Dayirekita wa Kampala Jennifer Musisi Ssemakula ziddaabirizibwe ne kitwala ebbanga eddene ekizing’amya emirimu.
Yagambye nti, abamu ku bakozi mu ofiisi ye okuva lwe yayingira, tebafunangayo nsimbi nga kati ssente ezibabeezaawo aziggya mu nsawo ye.
Yabyogeredde mu kanso ye eyakomekkereza omwaka eyatudde mu Grand Imperial mu Kampala ku Lwokusatu.
Yeetabiddwaamu omubaka wa gavumenti Hussein Kyeyune Lukyamuzi, Town Clerk Abuna Besigye.
Kino kyaleetedde bakansala Dr. Robert Kagoda Lukuli-Kkonge) ne Ibrahim Kagolola (Kisugu) okulaga obweraliikirivu ku ssente Dr. Clarke zaateekamu engeri gye zinaasasulwamu mu maaso eyo eziyinza obutabaako na mbalirira ntuufu.


text:
NAMUWONGO
Mu nsi mulimu abasajja abataswala. Omusajja yansuula mu nju ng’amaze okunfunyisa olubuto kyokka kati alabye nnyirira anneegayirira tuddemu okwagalana.
Nze Hanifa Nsugwa, mbeera Namuwongo. Omusajja ono okunkwana yansanga nkola.
Nga twakaagalanira ebbanga ttono, nafuna olubuto kyokka bwe namutegeeza n’anneefuulira n’anzirukako.
Nabonaabona era embeera bwe yannemerera ne ng’enda ewaffe okutuusa lwe nnazaala.
Nga mmalirizza nakomawo kyokka ng’enda okutuuka awaka nga yawasa dda bwatyo n’angoba. Naddayo gye nnali nkolera ne nsaba omulimu era ne bagumpa bwentyo ne ntandika okwerabirira n’omwana wange.
Naddamu okunyirira nga bwe nnali kuba ebirowoozo byange byesonyiwa embeera yonna omusajja ono gye yampisaamu.
Olumu yansanga era bwe yandaba ndowooza ne mmukuba ekyamuwaliriza okuddamu okunkwana.
Nnagaana nga sirina gadda mu mbeera gye nnalimu era kati bw’ansanga annyumiza emboozi ezintiisatiisa nga zikwata ku basajja abatuusa ku baganzi baabwe obulabe.


text:
Busoga
Bya Tom Gwebayanga
ABASOGA abaagenze mu maka g’Obwapulezidenti baavuddeyo batolotooma, Pulezidenti Museveni bwe yawaanye eyali munna FDC, Maureen Kyalya Walube nti “muwala mujagujagu” ajja kusobola bulungi okubbulula Busoga mu bwavu.
Bino byabaddewo wiiki ewedde, bassentebe ba Disitulikiti n’amagombolola, abataka n’ababaka ba Palamenti bwe baayombedde ewa Pulezidenti, abamu ne bazira olukiiko.
Entabwe yavudde ku kiwandiiko Minisita Migereko kye yasomye abaabaddewo ne bagamba nti kikye ng’omuntu kuba teyabeebuuzizzaako ate nga buli Disitulikiti yabadde n’ekyayo.
Bbo ab’e Jinja baanenyezza Pulezidenti okuwa Kyalya ogufo ogw’okumuwabulanga ku by’obwavu n’aleka aba NRM abatobye n’ekibiina emyaka n’emyaka.
Jennifa Kirenda yamugambye nti,”N’ogonnomolera Kyalya ogufo ng’ate abadde akuvumanga ku leediyo?”
Pulezidenti yakkirizza ensobi kyokka n’awaana Kyalya obujagujagu ate bwe yabasabye erinnya ly’omuntu omulala gw’aba awa omulimu ate baaleese ana: Meddie Mulumba (Mubaka Kigulu), Moses Kizige, Igeme Nabeta n’eyali ssentebe wa LC5 Bugiri, Siraje Lyavala.
Ku bya NAADS okwongeramu ssente, yabagambye nti tekyetaagisa kuba Disitulikiti zaafunanga akawumbi kamu naye kati zifuna bubiri n’omusobyo.
Bwe yabuuzizza RDC w’e Butaleja, Gulume Balyainho w’atuuse ku pulojekiti y’okusimba emiti yazzeemu nti,”Ssebo nnali nkyakola n’ompa obwa RDC,” kko ye nti, “Wakolanga bw’omu okubulwako akola ng’ogenze?” n’asirika.
Wakati mu kuvuuvuuma, ow’e Jinja yabuuzizza ku bya Kyabazinga banne ne bamuboggokera n’okumulagira atuule nti, “Ebyo si bye byatuleese, twakoowa!”
Omuwabuzi wa Pulezidenti Moses Kizige yalumbye Omubaka wa Bugabula North, Omuzungu Andrew Allen olw’okuleeta abantu abatagwaanidde ewa Pulezidenti, Allen n’anyiiga n’afuluma olukiiko.
Oluvannyuma Pulezidenti olukiiko yalugaddewo n’alagira babaweeyo 100,000/- ez’entambula ne baleekana nti ,” Ezo ntono nnyo Muzeeyi,” kko ye nti, ‘Kale babawe 200,000/-‘.
Mu July w’omwaka guno, ababaka abava mu Busoga nabo baakyala ewa Pulezidenti okumutegeeza nga Busoga yaseereddwa ssente mu bajeti ya 2012-2013 nabo ne bavaayo ngalo nsa.


text:
Kampala
Abasuubuzi ba ssukaali nga bamutwala okumutereka. Bizinensi gitandike n’ekitono ate ogigumiikirize.
WIIKI ewedde nnawandiise ku bukulu bw’okugumiikiriza bw’oba onoogaggawala, ne nkulaga nti atabulina tayinza kutuukiriza kiruubirirwa kino.
Kyokka okuba n’obugumiikiriza tekijja nga kirabo, era mmanyi eriyo bangi abalowooza nti Katonda y’abugaba.
Kituufu eriyo abantu Katonda b’awa ebitone, kyokka mu ngeri y’emu tulina okukkiriza nti kyenkana buli muntu yamuwaayo ettondo ly’ekitone ku buli kintu era bwe yeerwanako abaako ky’afuna mu kitone ekyo.
Okugeza wadde amasomo ga siniya esooka okutuuka ku yookuna gaba mangi, omuyizi asobola okugayita gonna n’obubonero obutakka wansi wa 70. Kino kitegeeza nti alinayo ettondo ku buli kitone ekyetaagisa mu masomo ago.
Olw’okuba abasinga okufuna mu bitone si beebo ababirina mu bungi, abeewaayo okubikulaakulanya, buli muntu asobola okweyigiriza n’okutumbula ekitone ky’obugumiikiriza.
Obugumiikiriza, okubufuna oba okubussa mu nkola olina okubeera na bino:
a. Oteekwa okubeera n’ekiruubirirwa eky’oku ntikko
b.Oteekwa okubeera omutetenkanya
c.Bw’eba biizinensi oteekwa okubaako n’ebintu ebirala ebivaamu ssente
d.Oteekwa okwewala okussa amagi gonna mu kisero kimu
e.Oteekwa okukkiriza okutandikira ku katono
Beera n’ekiruubirirwa, bw’oba oyagala omwana wo okufuna obulamu obweyagaza, ne bwe wajjawo obuzibu ofuba okuzuula fiizi omwana agende asome, era oba olina ekifaananyi ky’oyagala omwana wo abeeremu ng’akuze ekikusukuma okukola buli ekisoboka.
Okubeera n’obugumiikiriza toteekawo buteesi kintu n’okireka kyetambuze okutuusa lwe kinaa-tandika okuvaamu ebibala, oteekwa okussaamu obutetenkanya.
Okugeza asimba olusuku alina okulubeerako, bwe lusooka okugaana, n’alubikka essubi, bwe ligaana n’assaamu obusa ate nga kw’atadde n’okulambula ku banne abalina ensuku ennungi afuneyo amagezi asobole okutuukiriza ekigendererwa kye eky’olusuku olugudde akaleka.
Omukazi ayagala obufumbo bwe buwangaale, ayiga bba era n’amanya engeri y’okumukwatamu. Asooka n’amanya ebimunyiiza n’abyewala ate n’amanya n’engeri y’okumukwatamu okumufunako by’ayagala.
Okusobola okugumiikiriza bizinensi otuuke okugifunamu, oteekwa okukkiriza nti kijja kugitwalira ebbanga okutandika okuyingiza amagoba. Oteekwa okuba nga wakola okunoonyereza okumala ebbanga n’ogenda okutandika bizinensi ng’ogitegedde.
Omuntu ayagala okutandika essomero alina okumanya nti kijja kumutwalira emyaka nga 10 okutuuka okulifunamu kyokka bwe liba lyanguye n’ofunamu mu myaka musanvu weebaza Mukama.
Kyokka okufuna obugumiikiriza oteekwa okubaako ekkubo eddala ly’ofunamu ssente ezinaakusobozesa okubeera n’obulamu obutegeerekeka olwo n’osobola okukendeeza waasiwaasi. Asimba olusuku ateekwa okubaako awalala w’anaggya emmere gy’alya ng’olusuku lwe terunnatuusa kussa.
Weewale okussa amagi gonna mu kisero ekimu, eno y’emu ku nsonga etupapya, anti tuba tulaba ssente ziruddewo okujja olwo ne twagala tusale amagezi agazanguya.
Kkiriza okutandika n’akatono wadde ng’olina ssente ezisobola okukola ekinene. Bw’otandika n’akatono okkiriza nti kajja kutwala akaseera okuyingiza mu ngeri ematiza, n’olwekyo okawa obudde.
ENGERO Z’ABAGAGGA: N’ezikookolima, gaali magi.


text:
Ssenyonjo ku poliisi
OMWANA w’emyaka 12 addukidde ku Poliisi y’oku Kaleerwe n’aloopa muka kitaawe amutulugunya ekimuwalirizza okuva awaka.
Julius Ssenyonjo abadde asomera mu Bunnamwaya Central Parent Pulayimale School mu P1 eyabuze okuva e Wankulukuku yategeezezza nti bukya nnyina afa, kitaawe, Charles Nyombi omuzimbi yawasa omukazi omulala abatulugunya.
Yagambye nti okuggyako nga Poliisi emufunidde w’abeera naye tadda Wankulukuku ewa nnyina eyamufuula akalogoyi.
“Afande oyo mukazi nnali mmanyi nti tajja kutuyisa bubi naye baganda bange abasinga badduka dda awaka nga bababonyaabonya nze ne nguma naye kisusse kubanga ebiseera ebimu amanyi okunsibira mu nju.
Mpozzi muntwale ewa Ssenga wange,” Ssenyonjo bwe yategeezezzza.


text:
Endya embi mu baana ekonya obwongo bwabwe
[Abaana mu nkambi e Gulu abakonzibye] Abazadde abamu balowooza okuwa omwana sooda oba omulaga omukwano so ng’omukotoggera. Abamu olwobutaba na ssente babawa buugi bwa buwunga bwa kasooli oba muwogo kyokka nga temuli mata.
Olw’okuwoomera ennyo abaana abamu bagaana okulya emmere ne basalawo okunywa sooda.
Sooda ono taliimu kiriisa kiyamba mwana kukula bulungi. Oyinza okwesanga ng’omwana atandise okukonziba.
Dr.… Continue
Posted on February 25, 2009 at 9:36pm


text:
Omusajja ng’akuba tattoo ku mugongo gw’omuwala.
Bya Martin Ndijjo
MU Kampala ensangi zino oyita ku bantu basatu, owookuna ng’alina ‘tattoo’ (soma ttatu oba enjola ze yeewandiiseeko ku mubiri).
Yadde nga ttatu abasinga bazitwala ng’omusono, mu Kampala abawala bangi bagumidde obuluma obw’okwesala enjola basobole okusikiriza abasajja. Era bano ttatu bazikozesa ng’akamasu kwe bategera abasajja obunyebwa.
Waliwo n’abalala abazeekuba okutuusa obubaka eri abaagalwa baabwe, basereebu n’abawagizi baabwe.
Tattoo bazikuba mu bifo ebitayinza kuleka musajja ‘kye kimu’ ate ne babitambuliza wabweru buli yeerolere. Okugeza ku bbeere, ebisambi, akabina, olubuto, mu mugongo abalala mu bitundu eby’ekyama.
Ekiwato omuli tattoo n’akatiiti.
Mu ngeri y’emu n’abasajja beekuba tattoo olw’okwagala okuba ‘esswaga’ ng’enjogera y’ennaku zino okusika abawala ng’oli bw’amutunulako amanya nti ono muvubuka wa mulembe.
Bannakampala abamu beekuba tatoo okwongera ku ndabika y’emibiri gyabwe (obulungi). Sso nga waliwo n’abeekuba tatoo okulaga obumalirivu oba obutatya biduduma.
Bbo abadigize kino bakitwala ng’omusono oguli ku mulembe era bw’oteekuba tattoo waliwo abakulaba ng’akyalimu ekyalo!
Kiraasi y’abantu n’ebika bya tattoo ze beekuba
Kizibu okusanga abantu abakuliridde mu myaka nga beekubye tatoo okuggyako abo abakulidde mu bulamu bw’ekidigize, e Bulaaya gye zaatandikira oba basereebu.
Mwana muwala TK ( ku kkono) ku bbeere kwe yeekuba tattoo.
Abasinga okuzettanira bavubuka abali b’obulamu era nga balina n’obusobozi okuzeekubya.
Bano okusinga beekubisa za basereebu (abayimbi, abasambi b’omupiira ne bannabyamizannyo abalala) kubanga babeenyumirizaamu.
Kuno kwe bagatta n’ezobu-wemu. Abasinga okwekuba tatoo zino ezirimu obuwemu, bazikozesa kutengula mitima gy’abalala.
Waliwo abavubuka abakulidde mu Ghetto. Yadde bangi ku bano tebalina bulungi ssente, ku ntono ze bayiiya baffissaawo ez’okwekubya tattoo era bazaagala nnyo kubanga bakatwala ng’akabonero akalaga omuntu nti ‘wa kabi’.
Bano basinga kwekuba za kiyaaye n’ezo ezibafuula ab’ekitalo nga basereebu baabwe okugeza obasanga beesaze enjola mu kifaananyi ky’omukubi w’ebikonde Mike Tyson.
Teweerabira, tattoo zaasooka kulabibwa ng’ez’abayaaye kyokka kati ziwambye n’abantu ab’buvunaanyizibwa omuli n’abakola mu ofiisi ennene.
Bano okusinga bazeekuba ku bitundu by’omubiri bye batatera kuteeka bweru ne zisigalira ku labwako baganzi baabwe mu kisenge.
Okwekuba tattoo kwatandika ddi?
Okwekuba tattoo tekutandise kati. Mu mbeera y’obuwanga okugeza Abakalamoja, beesalanga enjola okwefaananyirizaako ne tattoo ezimu ze bakuba omuntu n’afa nga tesanguse.
Hama ng’akuba Black tattoo gye buvuddeko
Olwa tekinologiya omuggya okugeza ku mikuutu gya yintaneti n’abavubaka okutambulako ne bagenda emitala w’amayanja, okwekuba tattoo nakwo kukuze.
Waliwo tattoo ez’ebipapula okugeza obwa swiiti omuntu z’asobola okubambula ku mubiri ng’agikooye.
Waliwo ze basiiga obusiizi nga tebasoose kukusala njola era langi eno osobola okuginaabako n’evaako. Zino za layisi kubanga ne ku 2,000/- zokka, bakukuba akafaananyi.
Awakana, gendako ku mikolo gy’abaana egitegekebwa naddala ku bbiici olabe obufaananyi bwe babasiiga ssente ze basasulayo!
Waliyo n’ezo abalina ekitone ky’okukuba ebifaananyi n’okusiiga nga beeyambisa ebyuma eby’omulembe ze bakuba. Eno ebeera ya kusalira ddala mubiri era ebeera ya lubeerera. Kyokka bw’oba ogikooye, waliwo eddagala ly’oyinza okukozesa okuvaako.
Kyokka bannassaayansi balabudde nti tattoo lye limu ku makubo agayinza okusaasaanya siriimu ne kookolo w’olususu.


text:
Kampala
Omutendesi Bobby
OKUSOBOLA okukuuma omutindo gwa bapulofeesono ba Cranes nga beetegekera okudding’ana ne Zambia mu gw’okusunsulamu abalizannya mu kikopo kya Afrika omwaka ogujja, omutendesi Bobby Williamson abayise (bapulofeesono) batandika okutendkekebwa.
Leero bapulofeesono 9 liigi zaabwe ezaawummula lwe batandika okutendekebwa mu kisaawe e Namboole n’ekigendererwa ky’okubeera fiiti okwang’anga Zambia nga October 13.
Bano kuliko; H. Wasswa, M. Mudde,G. Kizito, B. Umony, J. Bagoole, G. Massa, M. Sserumaga, M. Oloya, D. Wagaluka abakyali ku butaka nga baakwegattibwako abazannyira awaka n’abo aba Hippos.


text:
Kampala
Muky. Jeniffer Musisi (owookubiri ku ddyo) gye buvuddeko bwe yali alambuza Pulezidenti Museveni ekib
Bya Martin Ndijjo
NGA abatundira ku nguudo n’abaazimba mu bifo ebikyamu Jeniffer Musisi, bakyamwasimula bugolo kati ate abakanye n’ekikwekweto mw’ayoolera abamansa kasasiro mu kibuga.
Ayise mu tteeka eriyitibwa ‘Kampala City Council Solid Waste Management Ordinance (2000)’ eryayisibwa mu 2000. Okumala ebbanga eryo lyonna libadde teliteekebwanga mu nkola.
Okusinziira ku tteeka lino, omuntu bwakwatibwa ng’amansa kasasiro avunaanibwa mu mbuga z’amateeka era singa gumusinga aweebwa ekimu ku bibonerezo omuli okusasula engassi ya ssente emitwalo 4 oba okukola bulungibwansi okumala essaawa mukaaga oba okumusindika mu kkomera okumala emyezi mukaaga.
Okusinziira ku mbalirira ya KCCA ey’omwaka 2011/12 ssente obuwumbi 1.8 ze zaayisibwa okukola ku mulimu gwa kasasiro.
Peter Kauju kati omwogezi wa KCCA yategeezezza nti oluvannyuma lw’okukyusa mu bukulembeze bw’ekibuga ne bakisanga nga kijama, basazeewo okuteeka mu nkola etteeka lino okusobola okukuuma obuyonjo kubanga ababaddeko etteeka babadde tebaliteekanga mu nkola yadde nga libaddewo.
Yategeezezza nti bukya kikwekweto kino kitandika, abantu abasoba mu 60 be baakakwatibwa nga bano bavunaaniddwa mu kkooti ya KCCA ne baweebwa ebibonerezo ebitali bimu.
“Amaanyi ge tutaddemu nga tukwata abasuulasuula kasasiro ge galeeseewo enjawulo. Olaba kati ekibuga kinyirira kubanga abantu abasinga babadde bagufudde omuze okumansa kasasiro, obucupa bw’amazzi n’ebirala buli we basanga.
Ekitongole kyaffe ekivunaanyizibwa ku kukwasisa amateeka kigenda mu maaso n’okukwata abo abakyalina omuze guno,.” Kauju bwe yannyonynodde.
Abantu nga bayita ku kipipa kya kasasiro ekijjudde nga n’omulala kati bamuyiwa wansi mu maaso g’akatale ka St. Balikuddembe.
Agamba nti yadde nga ebikwekweto bitandikidde mu masekkati ga Kampala, ne mu ggombolola za Kampala endala omuli Lubaga, Nakawa, Makindye ne Kawempe bijja kutuukayo.
Olw’omuwendo gw’abantu abali mu Kampala okubeera omungi bw’ogeraageranya bibuga ebirala mu ggwanga, kasasiro mungi afulumizibwa buli lunaku kyokka kibadde kizibu okumukuumira mu kifo ekimu y’ensonga lwaki abadde amansibwamansibwa buli wamu era nga ekibuga ne kicuuma nnyo olw’ekivundu ekimuvaamu naddala mu biseera by’enkuba
Okusinziira ku biwandiiko bya KCCA, ttani za kasasiro 19,515 ze zaakung’aanyizibwa mu December omwaka oguwedde, nga ku zino ttani 2,551 zaakung’aanyizibwa ne zisombebwa kkampuni z’obwannannyini ezaaweebwa obuvunaanyizibwa bw’okuyoola kasasiro ate 16,964 zaakung’aanyizibwa bakozi ba KCCA.
Ekibinja ky’abamu ku bantu abaakwatibwa gye buvuddeko ne bavunaanibwa mu kkooti ya KCCA olw’okusangibwa nga bamansa kasasiro mu kibuga. Wano ng’omukungu wa kkooti awandiika amannya g’abakwate.
Wadde nga KCCA erina ekitongole ekukwasisa amateeka, Kauju yategeezezza nti bano tebamala okukwata abasuula kasasiro kubanga ekibuga kinene y’ensonga lwaki abamu bakyagenda mu maaso n’omuze guno ate ne batakwatibwa.Akubiriza buli muntu okufuuka mbega wa munne.
Agattako nti batandise okusomesa abantu akabi akali mu kumansa kasasiro, batwale obuvunaanyizibwa bw’okukuuma ekibuga nga kiyonjo. Kauju yategeezezza nti buli muntu alina obuyinza okukwata oyo asangiddwa ng’ajamawaza ekibuga era olumukwata emutwale ku poliisi.
Yadde ng’etteeka lino lisuubirwa okuyamba KCCA okutumbula obuyonjo, kirabika lirimu obunafu, era Kauju agamba nti waliwo n’abantu abawerako abavuddeyo ne balyemulugunyaako. Bagamba nti liyinza obutakola bulungi naddala ku bantu abanene (abalina ssente) olw’ebibonerezo ebisaamusaamu ebiweebwa okugeza bamaneja b’ebifo ebimu nga zi wooteeri abazze bakwatibwa ne basabibwa okusasula emitwalo 4 ne bayimbulwa.
Agamba nti mu kiseera kino ab’ekitongole kya KCCA ekivunaanyizibwa ku by’amateeka batandise okwekenneenya etteeka lino okulaba oba waliwo ekyetaagisa okukyusaamu bakikole.
Wadde ng’abantu bangi basiimye ekikwekweto kino, waliwo abagamba nti Kampala etubidde mu bizibu bingi eby’amaanyi ng’enguudo eziwomoggose era bino Muky. Musisi bye yandisookeddeko nga tannaba kutandika kikwekweto kino.
Wabula, Kauju yategeezezza nti nga bw’eri enteekateeka ya gavumenti okukyusa endabika ya Kampala, buli mwaka balina entegeka ezikolebwa ze bagobera era mu kiseera kino emirimu emirala gigenda mu maaso n’okukolebwa wamu n’ekikwekweto kino era sikyakulekera awo okutuusa ng’ekibuga kinyiridde.


text:
Kampala
MU kaweefube w’okukuuma ekibuga nga kiyonjo, gye buvuddeko akulira w’ekibuga, Jennifer Musisi yatongoza ebipipa n’ebidomola omuteekebwa kasasiro. Bino byassibwa ku nguudo z’omu Kampala okuli; Jinja Road, Kampala Road n’ebifo ebirala nga City Square.
Ng’atongoza ebipipa bino, Muky. Musisi yategeeza nti abantu naddala abo abatambula mu kibuga babadde bamala gamansa kasasiro okugeza nga bamaze okunywa amazzi, okulya ebintu ng’amenvu n’ebirala. Yalabula nti abanaakwatibwa nga bamansa kasasiro baakukwatibwa bavunaanibwe ng’amateeka bwe galagira.
Okusinziira ku mwogezi wa KCCA, Peter Kauju ssente eziri mu bukadde 220 ze zaasaasaanyizibwa okugula ebipipa n’ebidomola ebisukka mu 600 era nga baakugenda mu maaso n’okugula ebirala kubanga bino tebimala.
Kauju yategeezezza nti ekigendererwa kyabwe kya kuteeka mu buli kifo ne ku nguudo ebipipa bino abantu mwe baba bateeka kasairo abakozi ba KCCA mwe banaamusanga okumwogerayo e Kiteezi.
Yagasseeko nti n’enteekateeka z’okutambula nga basomesa abantu okukuuma obuyonjo zigenda mu maaso era bino byonna olunagwa tebasuubira muntu yenna kuddamu kwenyigira mu muze guno nga n’oyo anaakwatibwa tajja kuba na nsonga gye yeekwasa.


text:
Kampala
Omukyala eyasangiddwa ewa Muggo ku Lwokubiri ng’alaajana poliisi emuteere omusawo we ate mu katono Muggo bwe yali ajjanjaba omwana.
Bya MADIINA SSEBYALA
OMUSAJJA eyakoma mu P4 abaaga abantu n’abalongoosa Muhammed Muggo agguddwaako omusango ogw’okulongoosa abantu kyokka nga teyeewandiisa mu minisitule y’ebyobulamu.
Bukedde Ku Ssande yafulumizza omusajja ono ng’annyonnyola bw’akola omulimu gwe ssaako n’okulaga ebifaananyi ng’ali ku mulimu ekyataanudde minisitule n’eragira abakola ku byobulamu e Mukono bamukwate.
Abakungu b’ebyobulamu e Mukono abaakulembeddwa Dr. Joswa Kazimooto baazinzeeko Muggo e Nakifuma w’akolera ne bamukunya nga bamusaba abalage ebintu by’akozesa mu bujjanjabi omuli eddagala ly’ekinnansi ly’akozesa nga kalifoomu, obwambe obubaaga n’obulongoosa n’ebirala era nga bino yabibawadde ne bagenda nabyo.
Baamututte ku poliisi e Naggalama ku Lwokubiri ne bamukunya okuva ku ssaawa 4:00 e’enkya okutuuka olweggulo era ssentebe w’e Nakifuma Hanifa Ssebandeke ye yamweyimiridde ne bamuta. Omusango gwe yagguddwaako guli ku fayiro nnamba SD24/05/06/2012.
Ye Ssaalongo Moses Male Bakipapankulawa ng’ono y’akulira ekibiina ekigatta abasawo abajjanjabisa eddagala ly’ekinnansi yagambye nti Muggo okulongoosa ng’ajjanjabisa eddagala ly’ekinnansi temuliimu sitaani kuba abantu bawona.
“Singa abalwadde be bavuddeyo ne bawakanya enzijanjaba ye twandibadde tubawuliriza”. Ye eyamununudde Hanifa Sebandeke agamba: Nze sikirabamu buzibu kuba sifunangako kwemulugunya kwonna kuva eri balwadde kuba bawona.
Dr. Kazimooto eyakulembedde okukwata Muggo yagambye nti yayimbuddwa ku kakalu ka poliisi wabula bakyamunoonyerezaako n’oluvannyuma basalewo eky’enkomeredde.


text:
ABAFU TEBAFA
engeri gy’aziikulamu abafu.
Bya MOSES LEMISA
Sisinkana Yasin Ssegawa Kaggwa (23) akola omulimu gw’okuziikula abafu. Omwami ono mutuuze w’e Kaleerwe mu Ssebina Zooni kyokka eno baamukazaako lya Ismael kubanga asima abafu.
Ssegawa atottola embeera gy’ayiseemu okuva lwe yatandika okuziikula abafu mu 2007. Agamba nti yaakaziikula emirambo egisoba mu 100.
“Bwe nali e Kangulumira nali mulimi. Mu 2000 nali nvuga booda e Iganga ate mu 2005 ne nzira ku mwalo e Kiyindi nga nvuba. Bwe byagaana, mu 2006 ne ntandika okuzimba.
Mu 2007 nafuna ekirowoozo ky’okutandika okuziikula abafu kuba nagenda okulaba nga gwe mulimu ogutaliiko kuvuganya.
Newankubadde ng’omulimu guno kati ngulinamu obumanyirivu naye gwetaagisa ng’olina omutima omugumu nga toli mutiitiizi.
Bukya ntandika mulimu guno, nnaakaziikula abafu abasoba mu 100 nga mbaziikula mu bitundu by’eggwanga eby’enjawulo.
Ekirungi ky’omulimu gwange, bwe mmala okupatana kasitoma asasulirawo ate zonna kubanga nze sibanja.
Ekirala nnina abavubuka basatu be nkola nabo, omu annyamba okumulisa ettaala kubanga abafu abasinga tubaziikula kiro, omulala akola gwa kuzinga ate omulala annyambako okusima, era nga bano bonna mbasasula ssente”, Ssegawa bw’agamba.
Abanyankole n’Abasoga balemera mu ntaana
Abafu abakyasinze okunzibuwalira okuzikula be Banyankole, Abalugwala, Abateso n’Abasoga. Bano olumu bamanyi okugaana okubasengula singa oba totuukirizza byabuwangwa byabwe, naye abalala bangu nnyo.
Omuganda mmusalira nkoko
Omuganda olina okusalira enkoko ku ntaana n’okuyiwayo omwenge.
Abasoga mbasalira mbuzi
Abasoga olina kubasalirako mbuzi.
Abagisu mbayiira luuba
Abagisu obayiwako luuba (obuwunga bwe bakozesa nga bakola amalwa) n’amaleewa.
EBISALE BY’OKUZIIKULA
Agamba nti eky’ebisale kisinziira ku buwanvu bw’olugendo n’ebbanga omufu ly’amaze mu ttaka. Omufu bw’aba yaakaziikibwa wiiki emu, abeng’anda ne baagala okumutwala ku kiggya ekirala, oyo bansasula 500,000/- kuba taba mwangu kuggyayo ekisooka aba awunya, omufu bw’aba amaze omwaka n’okweyongerayo oyo ssente ziba 300,000/- nga tekuli bikozesebwa.
Buli lwe mba nziikula Ssaalongo oba Nnaalongo enkuba erina okutonnya ate nga nnyingi nnyo kyokka nnina okufuba okulaba nga tebakubwa nkuba.
Waliwo lw’oziikula n’otosangayo muntu wansi kyokka bannannyini mufu nga bagamba nti ky’ekifo we baamuziika. Kino nakyo ebiseera ebimu kimpa obuzibu.
OMUSAALABA TEGUVUNDA
Wabula kye nsinze okwewuunya bukya ntandika mulimu guno, omuntu asobola okuvunda yenna naye olugoye olweru olubeerako akabonero k’omusaalaba ekitundu ekyo awali omusalaba tewavunda
Omulimu guno olina kusiba mutima oluusi ne bannanyini bafu bamanyi okutulekerera kyokka ng’obudde bwa kiro ne tusigala nga tusimulayo abafu.
OMUFU EYANNYOMBESA
Lumu naziikula omukazi e Gayaza n’anzijira ekiro n’ang’amba nti ‘wanziikudde bubi naye kasita w’ontadde we mbadde njagala.’ Omuntu ne bw’aba abasezi baamulya, waakiri osangayo evvu.
Wadde nnina omulimu omulala ogw’obuzimbi n’okwogerera ku mikolo, eky’amazima ssente ezisinga nzifunye mu kuziikula bafu era nsobodde okulabiriramu famire yange n’okugulamu poloti e Nabweru nga nsuubira okuzimbamu essaawa yonna.
OBUZIBU
Obuzibu bwe nsinze okusanga mu mulimu guno, abantu abampangisa olumu baba tebamalirizza kukkaanya na bang’anda z’abagenzi ababa bagenda okuziikulwa era lumu bansibako e Luweero lwa famire y’abagenzi kuba nti baali tebakkaanyizza ku kuziikula omuntu waabwe.


text:
Kampala
Omutuuze ng''atunuulira amaka ge agaasaliddwako amataba, Ekif;Henry Ssenyondo.
Bya Henry Ssennyondo
ENKUBA efukumuse mu biseera by’amalya g’ekyemisana , erese abatuuze mu bitundu by’e Kibuye, Makindye, Kansanga, Katwe bakaaba olwa mukoka abadde omungi okubayingirira mu mayumba gaabwe n’agabommolamu ebituli n’okwonoona ebintu.
Ebitundu ebisinze okukosebwamwe muli Dubai Zooni e Makindye, Nabutiti Zooni e Kansanga, Nkere Zooni ne Nsuwa Zooni e Kibuye, Bendict Zooni okuliraana ekkubo eriva e Nsambya okudda e Makindye n’ebitundu ebiriraanyewo.
Ow’ebyokwerinda mu Dubai Zooni e Makindye, Kizito yategeezezza nti amayumba g’abatuuze agawerako mukoka agabbomoddemu ebituli.
Ate Sulaiman Kayanja mu Nabutiti Zooni e Kansanga ategeezezza nti abatuuze batuuse okuwanika abaana baabwe waggulu ku bitanda okubataasa okutwalibwa mukoka.
Enkuba efukumuse mu biseera by’amalya g’ekyemisana n’ettonyera essaawa ng’emu yokka!
Abamu batuuse okunenya abakulembeze baabwe ab’ekibuga nga bagamba nti bakanya kubaggyamu misolo kyokka nga tebakola ku bizibu bibaluma ng’emyala emifunda.


text:
Bya RASTA FARIA
YAAHI wange li Ssawumu ndowooza likubbaalira fiiti.
Omanyi nze linkolera kubanga mbeera nfunye bbaatiso bajjameeni mbabaliza ku muzigiri nga ngiyeeko ka toppie kange ak'ekijama ne mbeekesa nga nneefudde ne bantemera omutete ne mbaawo.
Wabula mwana obw'embojja edda bwe baatupangiranga ku tayimu ya jjiyoomu mu kusiibulukula mwana ennaku zino bwa yala oyinza okubuwenja buli wamu we baapikanga essaala mwana nga okuba bba zokka.
Bwe nabuuzizza jjameeni omu mwana n'aggyayo sitoole mbu abajama abaali bayiwamu omutete naddala okuva sayidi z'omugenzi Gaddafi mwana kati kaawunya ejja ne lifuuka lya bireego era kati mwana abatalina za ga wahali ga kusiibulukuka n'abaali bakolerayo swame mwana kati baabipowa.
Wiiki ewedde nnabadde sayidi z'e Ssentema ku mikolo gy'Omutanda nga ng'enze ku swaame zange nga bw'okitegeera, bboyi naye nakutteyo buswazzi okuggyako nti nnavuddeyo ne bummira bwa Ipsum nga tayimu yonna nneenunula li waleti ne libuguma.
Nze ng'enda okubweyimbira bboyi kubanga ba kaze bangi bwe mbawa emmaali nabo bakube ku njawulo mwana ate bandobesa bulobesa na kwechatinga ate nga mwana nze ejja ly'okubbiisana sirifata kubanga bu nkologo bwe bukulyawo nga weeriga ne chali ate bukusikamu jjaani ow'ekigafula nga bw'otegeera site.
Wabula yaahi nnawuliddeko abajama ba Bukedde Radio nga bali mu kuwenja chali shaapu mbu atabbire endiba ate nga eddene bamutemera mu ga ddoola.
Njagala kuyingirawo bboyi na loo naye li joobu bwe linaabeera ku TV mwana nga mpeta kubanga abatuuze bangi mwana be mbuusizza wano mu site era olunziga wadde mba nkyusizza amannya bboyi banjimbirawo.
Wabula bwe gunaaba ku Radio mwana awo nja kutoba kubanga awo tewaba anziga.
Omanyi ebintu by'okukwata ga ddoola nze binsitula nnyo omutima.
Kati ekiriwo kubaza buyanki obuva ku ssule mwana kubanga bwawummudde.
Oyinza okusuuza li ggodolo kalanda mwana n'obaawo kubanga bwo bwangu okuyiiya.
Twegweeko tayimu yonna. meeni wange.


text:
Isabirye atendeka URA
Bya HUSSEIN BUKENYA
NGA ttiimu zeetegekera liigi ya FUFA, URA FC etiisizza okuloopa ebibiina ebifuga omupiira mu Vietnam ne Tanzania mu FIFA, lwa kugaanira bbaluwa za Owen Kasule ne Derrick Walulya be baagula.
“Giweze emyezi esatu nga tuwandiikira ekibiina ky’e Vietnam (Kasule gy’abadde azannyira) ne Tanzania (Walulya) batuwe ebbaluwa z’abazannyi bano nga tebatuddamu, liigi ebuzaako nnaku mbale etandike, kyokka tetunnafuna bbaluwa z’abazannyi baffe,” Omuwandiisi wa URA, Henry Mayeko bwe yategezezza.


text:
Kampala
Obutungulu obusalesale.
Bya DR. GRACE NAMBATYA KYEYUNE
Akatungulu kamaze emyaka egisoba mu 5000 nga kamanyiddwa nti kasobola okujjanjaba endwadde eziwera mu bantu. Wadde nga bwawukana mu ndabika naye emigaso gyako tegyawukana nnyo, wabula akatono akayitibwa Akaganda ko kalina amaanyi mangi nnyo mu kujjanjaba endwadde.
Bw’oba ogenda okukozesa akatungulu tokasusumbula nnyo kubanga ekikuta ky’akatungulu kirimu amaanyi g’eddagala mangi.
1 Kaagazisa okulya:
Abaana abataagala kulya mmere ekyagala kizuukuse n’akatungulu, era n’omulwadde nga tayagala kulya bulungi teeka obutun¬gulu bungi ddala mu mmere ye ajja kw¬eyongera okulya.
2 Kaziyiza kkansa:
Bw’olya ennyo obutungulu obungi kiyamba omubiri obutafuna kkansa.
3 Kawagala obwongo:
Bw’oba weerabiralabira nnyo nyiikira oku¬lya akatungulu kubanga kawawula emisu¬wa nga kagobamu amasavu omusaayi ne gusobola okutambula obulungi, kayamba nnyo n’okugumya emisuwa .
4 Kagumya omubiri :
Akatungulu kongera amaanyi omubiri oku¬sobola okulwanyisa endwadde ezirumba omubiri, bw’oba olya obutungulu obungi kiba kizibu nnyo endwadde okukulumba.
5 Mu kugoya emmere:
Obutungulu era buyamba ekyenda ok¬weyongera amaanyi okusekula emmere n’egonda bulungi mu mubiri. Buyamba nnyo omubiri ekyenda okukukola amazzi ago agasekula emmrere. Bw’olya obutungulu obungi, buyamba okwoza mu lubuto, luba lugonda bulungi omuntu n’ofuluma bu-lungi kuba buyamba emmere obutatuula nnyo mu lubuto ku¬vundiramu.
6 Okutukuza ekibumba:
Akatungulu kakozese okutukuza ekibumba. Omuntu alya ennyo obutungulu kiba kizibu okulwala ekibumba.
7Okutukuza amawuggwe:
Kayamba okuzibukula amawug¬gwe okugatukuza omuntu n’oba ng’ossa bulungi, tolina buzito mu kifuba.
8 Okujjanjaba asima:
Akatungulu era kayamba okuj¬janjaba obulwadde bwa Asima. Omuntu alina obulwadde buno bw’alya obutungulu ayambibwa nnyo. Bw’oba oyagala okufuna obulungi mu Katungulu olya kangi nga kabisi. Busaleesale nga bungi omamirire ku mmere gy’ogenda okulya.
Ekirala kamula obutungulu omubisi ogwo otabikemu ennyaanya guyamba nnyo omu¬biri ng’ogunywedde
9 Okujjanjaba ssenyiga: Kamula obutungulu ofunemu amazzi agaweza kimu kyakuna eky’ekikopo, onywe buli lunaku, ssenyiga talina wajja kukuyita. Oyinza oku¬kozesa akagiiko akatono n’onywa kamu emirundi esatu olunaku.
Kigambibwa nti bw’osala obutungulu n’obusekula n’obussa mu kisenge omukka oguvaamu guyinza okuyamba okuziyiza ssenyiga. Kyokka buli lunaku oba olina oku¬kozesa obutungulu obupya.
10 Okulongoosa enviiri: Enviiri zo bwe ziba zikutukakutuka, sekula obutungu¬lu akamulemu amazzi gaabwo. Funa tawulo oginnyike mu mazzi agabuguma ogisibe ku mutwe gwo okumala essaawa nnamba.
Oluvannyuma ddira amazzi g’obutungulu gali ge wakamudde ogasiige mu nviiri, gajja kuyingira mangu omutwe gwonna. Oluvan¬nyuma lw’eddakiika 20 naaba mu nviiri ne shampoo anaayamba okumalamu akasu k’akatungulu.
11 Amatu agaluma: Abaana batera nnyo okulumwa amatu. Kebera okutu kwe olabe ng’akabubi k’okutu si ke kaay¬abika. Bwe kaba kalamu, kamula amazzi g’akatungulu ogasse ku kawujjo oba mu ki¬wuubiiro ky’empiso okutali mpiso ekiyonjo era ekitakolangako, otonnyeze mu kutu
12 Enjuki oba ensiri ng’ekulumye: Ebiwuka bino bwe bikuluma, olususu ne lumyukirira n’okukusiiwa, funa akatungulu, okalongoose, okasalemu oyise we baalumye, amazzi ago gajja kukkakkanya obuz¬imbu obulumi n’okusiiyibwa biwone.
13 Amabwa mu bulago: Bw’oba n’amabwa mu bulago oba okugaziyiza, ka¬mula amazzi g’obutungulu onywe.
14 Amazzi bwe gakwokya oba bw’okwata ku lyanda ne likwokya, amangu ddala sekula obutungulu ofukemu amazzi oyise awookeddwa obulumi bujja kukkak¬kkana.
15 Okugoba ebiwuka mu nju: Bw’oba olina munyeera ebikennembi oba ebiwuka ebirala ebikutawaanya mu nju, funa ebisusunku by’oggye ku butungulu ebiwunya oyinza n’okusekuliramu akatun¬gulu obisse ku kasowaani oba ku kapapula osse awali obuwuka obwo, ojja kulaba nga buvaawo nga budda awatali butungulu.
16 Ebiguuna: Ng’olina ekiguuna oba ekisente, sekula obutungulu bugonde bu¬lungi , osekule ne aspirin obugatte wamu ofukemu otuzzi tutono. Nga byetabudde bulungi, kamula amazzi ago ogayise awali ekiguuna oba ekisente kijja kuggwaawo mpola.
Oyinza n’okufuna teepu n’osibawo ng’omaze okuyisaawo bulungi amazzi gano, waanaayita essaawa nga ziizo ojja ku¬laba ng’ekisente kiseebengeredde. Oyinza n’okusala mu katungulu, n’osiigako omun¬nyo olwo n’okuuta awali ekiguuna oba ekisente.
17 Ekyuma ekitalazze: Bw’oba n’akambe ko oba ekyuma ekirala nga kitalazze, sekula obutungulu osseemu otuzzi otumala, okuute akambe oba ekyu¬ma ekirala ng’oddira olugoye n’olunnyika mu mazzi gano olwo n’okuuta. Tebijja kwanguya nga ebikuuta ebitundibwa, naye bijja kukola bulungi.
18 Embalabe singa zikuluma ne zikuleetera n’obukovu obuddugavu, sekula obutungulu oyiwemu otuzzi tutono okam¬ule amazzi agavaamu oyise mu feesi nga weeyambisa akagoye okuute mpola mpola, enkovu zijja kubula. Kola akatungulu nga kaka. Bwe kanaakugenda mu maaso gajja kukaaba naye ekyo tekikugaana kugenda mu maaso.
19 Singa osiiga langi mu kabada yo mu ffumbiro, okuziyiza langi eno okuwu¬nya salasala obutungulu oba okubuseku¬la obusse mu kabada eyo okumala es¬saawa nga ziizo, onoogenda okugiggula ng’okuwunya tekukyalimu.
20 Omuntu azirika: Bw’olaba omuntu ng’azirika sala mangu akatungulu okamuwunyise ku nnyindo ajja kutereera
21 Obudde bwe buba obw’empewo ng’endabirwamu z’emmotoka yo zituuyana ne zikulemesa okulaba gy’olaga, sala aka¬tungulu okasiige munda w’endabirwamu, tejja kutuuyana.
Bw’omala okusoma bino byonna era oky¬abuusabuusa lwaki akatungulu tekasaanye kubula mu maka go? (Ebirala bisimbud¬dwa ku www.tipking.co.uk)


text:
Kampala
Omulunzi ng'aliisa ente ze.
Bya EDWARD SSERINNYA
TULI mu biseera bya nkuba kumpi okwetooloola eggwanga lyonna. Abalimi bali mu keetalo okusiga n’okukoola kuba ebirime bikula bulungi mu biseera nga bino. Wabula abalunzi mulina okuba abeegendereza kuba endwadde zeegiriisa nnyo ku nkuba.
Dr. Steven Lule omukugu mu kujjanjaba ebisolo mu Kampala agamba nti, kumpi ebisolo byonna bitawaanyizibwa endwadde ezitali zimu mu biseera by’enkuba naye ente y’esinga okutawaanyizibwa, era bino bye bimu ku bizibu ebisinga okutawaanya ebisolo.
ENTE
1. Omusujja gw’enkwa: Mu biseera by’enkuba enkwa zaalula. Enkwa enkazi zibiika amagi ne gabeera mu ttaka kasita enkuba etonnya nga zaalulira mu mazzi g’enkuba. Kino kitegeeza nti omulunzi alina okulwanyisa omusujja guno.
2. Enkuba eyamba kawawa okwalula, kawawa omukazi atera nnyo okubiikira amagi mu ntuumu z’obusa era enkuba y’egayamba okwalula.
Mu mbeera eno omulunzi olina okufaayo okufuuyira ente zo. Kyokka olina okukimanya nti,ku nte ezitali za mu kiyumba, enkuba buli lw’etonnya nga omaze okufuuyira enaazaako eddagala lyonna.
Olina okuddamu okuzifuuyira obutatawaanyizibwa kawawa. Tokaluubirirwa nnyo singa oba osobodde okugula eddagala lya ‘Pour on’ kuba lino libaamu engeri ya woyiro liyingira munda enkuba ne bw’etonnya terinaazaako.
3. Ebivu nabyo byaluzibwa nkuba era kasita kiruma ente erwala kipumpuli. Nabyo abalunzi balina okubyegendereza n’okufaayo okuyita abasawo okulabanga ente zaabwe waakiri omulundi gumu mu wiiki.
4. Enkuba ereeta obuwuka obulwaza ebbanyi mu nte. Ebbanyi likwata mabeere, kino kivaako obutuli bw’ennywanto okuzibikira. Bw’oba okama olinaokumalamu amata ate n’ekibeere olina okukiyonja n’amazzi agabuguma okutta obuwuka.
5. Enjoka nazo zaalula mu nkuba, ku musana zibeera mu ttaka, enkuba olutonnya amagi gaalula. Zino zitawaanya nnyo ente, ekizireetera n’okukolola.
Ente ento wandibadde oziwa eddagala ly’enjoka buli mwezi, singa oba waakuzikuba mpiso ozikuba buli myezi ebiri ate enkulu buli luvannyuma lwa myezi esatu.
Bw’oba waakuziwa ly’amazzi ento oziwa buli luvannyuma lwa mwezi ate enkulu buli luvannyuma lwa myezi ebiri.
Embizzi nga ziri mu kiyumba.
EMBIZZI;
Zitawaanyizibwa nnyo enjoka, wabula mu kuziwa eddagala osobola okuziwa nga bw’owa ente waggulu. Ekizibu
ekiri ku mbizzi ekirala, nsanafu.
Enkuba bw’eyingira mu binnya by’ensanafu nga zivaayo, zirumba nnyo ebiyumba by’embizzi ate zitta nnyo obubizzi obuto nga zibuyingira mu nnyindo.
Mu biseera bino eby’enkuba, yiwa woyiro okwetooloola ekiyumba ky’embizzi, ayamba okuziyiza ensanafu oba oyinza okukozesa evvu naye lino ate enkuba bw’etonnya erinaazaawo.
Ekirala ky’olina okukola bwe butamansa magumba oba ga by’ennyanja oba nnyama yonna okuliraana ekiyumba kuba galeeta ensanafu.
Embuzi ez'omu kiyumba nga zirya omuddo.
EMBUZI;
Eno mu butonde bwayo teyagala kifo kinnyogoga, era tosaanidde kutwala mbuzi ku ttale nga kukyaliko omusulo, kuba bwe ziyimirira mu mazzi waliwo obuwuka obuziyingira ne buzitta.
Fuba okulaba ng’ekiyumba omusula embuzi mulongoosebwa bulungi naddala okuggyamu omusulo kuba guzirwaza nnaganga singa ziyimiriramu, ate era kirina okuba nga kiserekeddwa nga tekitonnya.
Kiba kirungi embuzi n’ozitemera muddo n’oziweera mu kiyumba obutalumbibwa ndwadde.
Omulunzi ng'ali mu nkoko ze.
ENKOKO;
Zo zirumbibwa nnyo ensanafu, ate ku nkoko tezisosola nto na nkulu, kola nga bwe twogedde ku mbizzi.
Enjoka zitawaanya nnyo enkoko, wabula ziwe eddagala ly’enjoka buli luvannyuma lwa nnaku 30.
Ekirala omuddo gw’ozongereza ku mmere, toziguwa nga bw’oguggye ku ttale, sooka ogunnyikeko mu bbaafu omuli amazzi n’oluvannyuma ogusibe mu kiyumba, omunnyo guyamba okutta obuwuka bwonna obubaako.


text:
Bya EDWARD SSERINNYA
MINISITA w’ebyobulimi n’obulunzi, Tress Buchanayandi awadde abalimi b’emmwaanyi mu Uganda amagezi okudda ku kukozesa ebigimusa ebya ssente entono kibasobozese okwongera ku makungula g’emmwaanyi.
Minisita okwogera bino abadde mu kutongoza olukung’aana lw’omulundi ogw’e 10 olukwata ku mutindo n’okwongera omuganyulo ku mmwaanyi olugenda okubeera e Munyonyo nga February 14 okutuuka 16, 2013 nga lutegekeddwa ekitongole kya African Fine Coffee Association ekitumbula omutindo gw’emmwaanyi mu Afrika.
Minisita Buchanayandi, agambye nti ekimu ku bijja okutumbula omutindo n’obungi bw’emmwaanyi mu Uganda, abalimi balina okuyiga
okwekolera ebigimusa bya nnakavundira kuba ebizungu ate nga si bya butwa babiseera ng’abalimi abamu tebasobola kubigula.
Nayongerako nti enkola y’okukung’aanya amazzi mu biseera by’enkuba nayo singa bagyekwata ejja kubayamba nnyo mu kufukirira, naddala mu biseera by’omusana
Yagambye nti Gavumenti egenda kwongera amaanyi mu kufunira abalimi ensigo ez’embala.
Akulira akakiiko akategeka olukung’aana Mw. Hannington Karuhanga asabye abalimi ab’ebiti byonna okujja okwetaba mu lukung’aana nga boolesa bye balina ne bye bakola mu mmwaanyi, n’abatalina bye boolesa abasabye bajje balabe ebya bannaabwe.


text:
Kampala
Abazungu ababbira ku ATM ngabatwalibwa e Luzira
Bya Prossy Nanziri
ABASAJJA bana enzaalwa y'e Bulgaria abaakwatibwa nga kigambibwa nti baali bakozesa olukujjukujju ne babba ssente ku buuma bwa ATM, bagguddwaako emisango 30 egy'okujingirira.
Ivan Ganchev, Milen Katsarski, Adrian Dimitrow ne Anton Ivanov, nga bonna basuubuzi era nga batuuze b'e Naalya Estates, kigambibwa nti nga August 30, omwaka guno,beeyambisa obuuma bwabwe okutigiinya n'okukyankalanya ekyuma kya ATM n'ekingendererwa ky'okubba ssente.
Wabula omukuumi ku bbanka yabalabuukirira ne bakwatibwa bwe baali bagezaako okubba ssente okuva mu kyuma ky'ettabi lya Stanbic e Nateete.
Bano era baajingirira ekika kya kaadi za ATM z'abakungu, ekiyitibwa Carvel, nga bagamba nti bbanka ya Stanbic ye yazikolera bakasitooma baayo 30.
Abazungu nga batwalibwa mu kkomera e Luzira
Kaadi ze baajingirira zaali mu mannya ga Rose Nakafu, Florence Namutebi, David Mwesigwa, Daniel Lyazi, Stephen Kutosi, Deborah Lutwama, Herbert Berwania, Janet Scovia Masinde, Patrick Ogalo, Michael Lubaale, Anne Auma, James Senvuma, Ali Nasur Hubula, Andrew Alio ne Andrew Gumisiriza.
Abazungu ku mpingu nga batwalibwa mu kkomera e Luzira
Abalala kuliko Annet Nankya, Maurine Nalule, Erina Barungi, William Opuma,William Turyatemba,Robert Twinomugisha, Muwonge Lubega, David Otim Felix Isingoma, Sylivia Bbosa Lugolobi, Annet Naddumba, Amos Owor ne Julius Ojok.
Baasimbiddwa mu maaso g'omulamuzi Julius Borore owa kkooti ento ku Buganda Road, Ganchev, Katsarski ne Dimitrow, emisango ne bagyegaana wabula munnaabwe Ivanov n'ategeeza nti tategeera Lungereza, ng'ayagala mutaputa wa lulimu lwe.
Abazungu nga batwalibwa mu kkomera e Luzira. Ebifaananyi byonna bya Enoch Kakande
Omulamuzi bwatyo abasindise ku limanda okutuusa ku Lwokutaano nga September 14, kkooti esobole okufuna omutaputa, n'oluvannyuma atunule mu nsonga z'okubakkiriza okweyimirirwa.
Ebirala ku Bazungu ababbi....
Ebipya ku Bazungu ababbira
Abazungu ababbi babakutte - Babadde bamenya kyuma kya ATM
................................................................................................................


text:
Kampala
Munnakatemba Kibuuka
Bya Prossy Nanziri
KKOOTI ya Buganda Road eragidde poliisi okukwata munnakatemba, Andrew Benon Kibuuka amanyiddwa nga ‘Dube’ ku bigambibwa nti yagaba ceeke ey’ekikwangala.
Munne Charles James Ssenkubuge, abasinga gwe bayita ‘Siasa’, ye omusango agwegaanye bwatyo n'akkirizibwa okweyimirirwa ku kakalu ka mitwalo 80, eza buliwo n’abamweyimiridde okuli baganda be, Steven Mugombe ne Henry Lutaaya, ne balagirwa okussa emikono ku kakalu ka bukadde 50 ezitali za buliwo.
Omulamuzi Julius Borore y’alagidde Kibuuka okukwatibwa oluvannyuma lw’omuwaabi wa gavumenti, Stephen Asaba okumutegeeza nga bwe yaweebwa ebbaluwa emuragira okweyanjula kyeyagalire kyokka n’atalabikako.
Kigambibwa nti abawawaabirwa bombi omusango baaguzza nga August 1,2011 bwe baagabira Francis Mutebi ceeke nga kuliko obukadde 13, kyokka bwe yatuuka mu bbanka ya Stanbic ku ttabi lya IPS building, n’ategeezebwa nti ku akawunti tekuli ssente.
Kkooti teyategeezeddwa bawawaabirwa kye baali basasula, wadde bwe bayita Mutebi.
Ssenkubuge y’alagiddwa okukomawo nga September 21, era poliisi n’eragirwa okukwata Kibuuka ng'olunaku olwo terunnatuuka.


text:
Bizinensi zonna tezeetaaga kusunguwala kuba kitaataaganya emirimu.
EBITUNYIIZA mu nsi biba bingi ate nga teri muntu ayinza kukugamba nti tanyiiga era bw’aba gyali oyo aba aliko ekikyamu era asaana kulaba musawo.
Kyokka wadde ffenna tunyiiga naye eriyo abamanyi okufuga obusungu ate ne wabaayo abatamanyi era nga buli lw’anyiiga buli muntu alina okumanya.
Kyokka era waliyo abatalaga nti banyiize kyokka ne baba banyiivu okumala ebbanga ddene ekintu ekiyinza okuba ekibi ennyo n’okusinga oli anyiize buli muntu n’amanya.
Naye nno mu nsi eriyo ebintu bye tukola oba bye tuyisaako amaaso kyokka nga bya bulabe nnyo eri omuntu okusinga bwe tuyinza okulowooza era ng’ekimu ku byo bwe busungu.
Okuba n’obusungu ekisusse kye kimu ku bigaana abantu okukulaakulana naddala bwe baba tebamanyi kubufuga. Eriyo bannannyini bizinensi abazettidde olw’okulemwa okufuga obusungu, okugeza okuyomba n’omuntu amuwa by’atunda.
Eriyo abakozi abagobeddwa ku mirimu olw’okuyomba ne bakasitoma, ne bakozi bannaabwe, oba bakama baabwe bennyini.
Mu ngeri y’emu eriyo abakozesa abagobye abakozi mu busungu ate oluvannyuma ne bejjusa okufiirwa omukozi omulungi. Era kino emirundi mingi omukozesa akijjukira luvannyuma lw’okulaba nga bizinensi tekyatambula bulungi.
Omukugu ku nsonga zino, Donald Gibson owa Yunivasite ya Fairfield mu Amerika eyawandiika ekitabo ‘Managing Anger in the Work place’, awa ebitera okuvaako obusungu n’awa n’engeri y’okubulwanyisa.
Gibson agamba nti, obusungu bwa bulabe si eri kkampuni yokka wabula n’eri obulamu bw’omuntu kennyini nga muno muyinza okuvaamu obulwadde obuva mu kweraliikirira ekisusse, entunnunsi n’obulwadde bw’omutima.
Agamba nti omuntu bw’ayiga okufuga obusungu kimufuula mwangu okukolagana naye, aba musanyufu ne kiyamba bizinensi ye. Ate bw’aba mukozi kimwanguyiza okukuzibwa ku mulimu.
1. Omukozi obutayongezebwa musaala gw’abadde asuubira.
2. Omukozi okumugamba okukola omulimu gw’alowooza nti si ye yandigukoze.
3. Omukozi okulemwa okutuukiriza emirimu nga mukama we bwe yandyagadde.
4. Omukozi okulowooza nti mukamaawe asusse okumunenya.
5. Omukozi okulowooza nti munne bwe bakola omulimu ogumu afuna ssente nnyingi.
6. Omukozi okulowooza nti tasiimibwa.
Gibson agamba nti omuntu asobola okulwanyisa embeera y’okusunguwala ng’akola bino wammanga:
1. Weewale embeera eyinza okukusunguwaza. Okugeza lwaki weesiba ku muntu nga buli lw’obeera naye akusosonkereza.
2. Nga tonnaba kusiba busungu sooka weebuuze oba olina ky’ofuna mu kusunguwala. Bwe kuba ng’okusunguwala tolina ky’ojja kukufunamu ng’okivaako.
3. Okukkakkanya obusungu mu mubiri kola ebintu ebigoba obusungu mu mubiri nga muno mulimu:
a. Okukola dduyiro.
b. Weebake ekimala.
c. Weewale okutamiira.
4. Weewale ebintu by’otolinaako buyinza kyokka nga biyinza okukunyiiza. Okugeza tewali nsonga lwaki okkiriza Omupiira gwa Arsenal oba Manchester United gukunyiize n’otuuka ne ku mulimu nga toyagala kwogera na bantu
EBINTU 7 BY’OBA OKOLA NG’ONYIIZE
1. Sika omukka mungi omulundi gumu ate ogufulumye.
2. Yogera ng’odding’ana ekigambo ekikuyamba okutereera, okugeza ekigambo “Kakkana”.
3. Mu kasirise era mpolampola, bala okuva ku emu okutuuka ku 10.
4. Weebuuze mukama wo oba omukulembeze gwe weegomba engeri gye yandikuttemu ensonga eno.
5. Wuliriza akayimba ko akasinga okukunyumira.
6. Lowooza ku muntu gw’osinga okwagala. Ayinza n’okubeera omwana wo.
7. Bw’oba wanyiigidde ku mulimu olutuuka awaka ggyamu mangu engoye ze wakoleddemu kuba zikujjukiza ennaku gy’osiibyemu. Bw’okola ebimu ku bintu ebyo w’obiviirako obusungu buba bukkakkanye era kyonna ky’onoosalawo okukola tojja kukikozesa busungu.
ENGERO Z’ABAGAGGA:
Obusungu mugenyi, akyala n’addayo.


text:
Kampala
Namatovu
Bya Steven Musoke
OMUYIMBI Irene Namatovu n’omukazi amukaayanira bakkaanyizza ku bantu abagenda okuggyibwako omusaayi mu kaweefube w’okuggyawo eggoye ku nsonga y’obuzaale bwe.
Bino bisalidwaawo mu kafubo akeetabidwamu omukyala amukaayanira, Christine Nalukwago n’abamu ku baana be okuli Ying. Muwonge ne Irene yennyini n’abamu ku bantu be akaabaddewo eggulo e Makindye.
Mu kafubo kano, Namatovu, muganda we Agnes Nakanwagi ne Nalukwago be bajja okuggyibwako omusaayi okukakasa obuzaale bw’omuyimbi ono.
Wiiki ewedde Nalukwago yavaayo ng’agamba nti Irene Namatovu yandiba nga ye mwana we eyamubulako mu 1987 nga wa myaka ebiri omuntu atategeerekeka bwe yamuwudiisa ng’atunda omwenge mu kisenyi n’amubba era nti okuva olwo abadde amunoonya.
Wabula Namatovu aboludda lw’omukyala ono yabawadde eddembe okusalawo ku ddwaaliro lye baagala okugendamu obudde bwonna era ne bamusuubiza okumukubira essimu nga balifunye.


text:
Kampala
Omulimi ng’ayanika kasooli.
Bya EDWARD SSERINNYA
ABALIMI ba kasooli mu bukiikaddyo bwa Kenya bali mu kusattira oluvannyuma lwa kasooli waabwe okulumbibwa ekirwadde kya ‘Maize Lethal Necrosis’ ekimwengeza ebikoola n’akala nga tannakula.
Eyeebuuzibwako eby’obulimi n’obulunzi mu Wakiso, Dr. Bered Buye agamba nti, ‘Maize Lethal Necrosis’ kawuka akaleetebwa obuwuka obuwerako nga bukwataganye naye nga katera kubaawo singa akawuka k’engano ke bayita Wheat Steak Mosaic Virus (WSMV) kakwatagana n’aka kasooli akamanyiddwa nga ‘maize dwarf mosaic virus’ (MDMV). Bwe buyingira kasooli n’atandika okukala.
Engeri gye kasaasaana
Buye agamba nti, akawuka kano kabulabe nnyo, era nga kalian obusobozi obulya ebitundu 80 ku 100 ku musiri gwe kaba kazinze!
1. Mu kuyingira kasooli buyita mu kikolo wakati ne bufulumira mu luyange ekivaamu kasooli kukala nga tannaba kukula. Waliwo omu asobola okuwonawo naye ate ng’akawuka kaamukwata era ono singa omusimba oba osimbye kawuka.
2. Kasobola okumukwata ku buli mutendera, naye kasinga kumuyiikiriza ng’atandika okuleeta oluyange oba ng’atandiikiriza okuweeka.
Okuziyiza okusaasaana
Buye agamba nti, wadde nga mu Uganda tekaliimu, tekitegeeza nti tekasobola kutuuka, kuba ensigo ezimu ze tusimba wano ziva Kenya n’olwekyo kasobola
okutuuka wano.
Bw’olaba kasooli wo ng’atandise okukala mu ngeri etetegeerekeka naddala ng’asooka kuba wa kyenvu, tegeeza ku batwala ebyobulimi mu kitundu kyo.
1. Omusiri gwonna ogulumbiddwa obulwadde buno gulina okusaayibwa ate kasooli ne bamwokya.
2. Obutamala gasimba buli nsigo za kasooli gw’osanze naddala mu kitundu ng’obulwadde buno bubaluseewo, ensigo ziba zirina kugulwa mu bifo ebyakakasibwa Gavumenti.
3. Okukomya okusimba kasooli mu bitundu omuba obulwadde okutuusa ng’abakugu bamaze okunoonyereza ne bakakasa nti obulwadde buno buweddewo.
Omukisa eri Bannayuganda
Gwandiba omukisa eri abalimi. Bagamba nti ekigudde ewa muliraanwa tekikulobera kwebaka, n’abalimi mu Uganda bayinza okukozesa enjogera eno.
Kuba abasuubuzi ba kasooli mu Kenya bagamba nti, Uganda y’emu ku nsi gye boolekedde okugula kasooli mu January 2013,
Kubanga ewaabwe gavumenti yaweze dda ekitundu kino okusimba kasooli ate nga kye kimu ku bisinga okuvaamu kasooli aliikiriza Kenya ate singa obulwadde buno bubuna Kenya yonna olwo tujja kukuba gudiikudde kuba bajja kuba mu bwetaavu
bwa kasooli era bajja kumugula wano.
Kino kigenda kuleetawo okuvuganya mu katale mu Uganda ate n’alima kasooli wa sizoni eno akatale weekali era wandibadde oyongeramu amaanyi.


text:
Kampala
Ennyumba ya Ssenfuka gy’ayagala okumaliriza nga Kulisimansi tennatuuka.
Bya RICHARD MUGERWA
Ssenfuka Patrick, eyaakegatta ku Kira Young, teyeevuma kwabulira SC Villa oluvannyuma lw’okuweebwa ensimbi n’azigulamu enzigi amalirize ennyumba ye.
“Ekirooto kyange kya kuyingira nnyumba yange nga Kulisimansi tennatuuka era kye nkolerera,” Ssenfuka bwe yategeezezza.
Ennyumba yagizimbye ku kyalo Kyankima ku luguudo lw’e Gayaza.
Ssenfuka yeegasse ku Kira Young okuva mu Villa sizoni eno era yagulwa obukadde 4.


text:
Halima Namakula ne Annet Nandujja ku pulogulaamu y’Akasaale ku Bukedde ttivvi.
OKUVA olwaleero, Bukedde agenda kuba akutuusaako ebifa ku pulogulaamu Akasaale k’omukwano’ akabeera ku Bukedde Ttivvi buli Lwakutaano.
Tugenda kuba tukuleetera omulamwa ogwayogeddwaako ng’abasomi baffe bagukubaganyaako ebirowoozo, n’abakugu baffe nga bawa amagezi ku aganaayamba okunyweza amaka.
Olwaleero tukuleetedde ekibuuzo ekitawaanya abaagalana, ng’abamu bagamba nti kirungi omukazi okukwata omusajja ku mukono amulage gye balaga, kyokka ng’abalala bakiwakanya.
Mu pulogulaamu eno, Bassenga Halima Namakula, Annet Nandujja ssaako Kkojja Kabanda baakubaganyizza ebirowoozo ku nsonga eyo. Abaagiwagidde bagamba nti singa kino kibaawo, kiyamba omusajja okuwangaalira mu kisaawe, era amanya nti munne amufaako.
Wabula waliwo abagamba nti abasajja abamu bayitiriza ekyejo, nti kubanga babalaga ekkubo, naye nga buli mulundi era ayagala munne alimulage ekikooya.


text:
Kampala
Abaserikale baagufuula mugano. Ppaaka eyaabwe baagiteeka ku luguudo lw’e Nakivubo okuliraana TOTAL.,
Bya DICKSON KULUMBA
MU Kampala nga mulimu siteegi nnyingi? Ani asalawo ku siteegi zino era ssente ezikung’aanyizibwako ani
azitwala era azitwala ?
Wadde ekitongole kya KCCA kyaggya ku UTODA obuvunaanyizibwa bw’okuddukanya ppaaka za takisi mu Kampala, abavubuka abaali mu kitongole kino tebatuulidde awo!
Abamu amaanyi bagatadde mu kussaawo siteegi ez'obuwaze mu buli kafo konna omusobola okusimbwa mmotoka mu Kampala.
Ssente ze basolooza ani azitwala, lwaki abatakisi bakyazisasula?
Musa Kakooza, akulira ebyokwerinda ku siteegi ya bodaboda okuliraana essundiro ly'amafuta erya Total ku luguudo lw'e Nakivubo agamba:
ABA UTODA BEEYUBUDDE
Abavubuka abaali mu UTODA be bavunaanyizibwa ku siteegi zonna eziri mu bifo by’oyinza okuyita ebitakkirizibwamu mmotoka. Era bataddewo siteegi nnyingi mu Kampala.
Era ne siteegi eno (ku Total) be bagiddukanya.Nnannyinni ssundiro lino agezezzaako okugoba siteegi eno wano kyokka emyaka gyekulungudde ng'alemeseddwa.
Weewunye ng'ataddemu ne poliisi okujja okugoba abantu abo ne bigaana! Waliwo n'omuserikale eyaleetebwa wano okugoba takisi naye kati alinga eyafuuka owa takisi anti buli lwe batikka babaako kye bamuwa”.
Ku siteegi eno buli mmotoka etikkulirawo esasula 2,000/-. Era siteegi ez'oku luguudo lw'e Nakivubo zikola kinene okuziba ekkubo n'okuleetawo akalippagano.
Abavubuka ababbi ababeera ku mwala gw'e Nakivubo, bakozesa embeera eno okunyaga ebintu by'abantu naddala obusawo bw'abakyala.
N’ABASERIKALE BABULYAMU
Busiteegi obw’ekimpatiira buyitiridde mu Kampala. Ku Mini Price (ben Kiwanuka Street), siteegi essibwawo kiro.
Ekozesebwa emmotoka ezidda e Bwaise, Kawempe, Kaleerwe n'ebifo eby'oludda olwo.
Kuliko omuvubuka asolooza ensimbin'omutima gw'oyinza okugamba, ogutasagira mu nnusu nga buli
mmotoka esasula wakati wa 1,500/- ne 2,000/-.
Endala ziri bbiri naye ng'abagoba b'emmotoka bagamba nti zino ziriko bannanyinni zo nga kuliko abavubuka ababasololeza ensimbi oluvannyuma ne bagabana.
Siteegi zino ziri ku Mutaasa Kafeero ne Yamaha Centre. David Ssekigudde, ssentebe wa siteegi ya sipensulo ku Duster Street agamba nti siteegi ez'ekimpatiira bwe ziti zeetaaga okugobwawo kubanga zituukirwako nnyo ab'empisa embi kuba batya okujja ku siteegi ezimanyiddwa.
" Siteegi ez'ekikula kino zimerukawo lwakuba ku siteegi ezimanyiddwa kubeerako emmotoka nnyingi, abatalina bugumiikiriza, ne batondawo siteegi endala, kyokka zitaataaganya entambula y'ebidduka mu Kampala,” Ssekigudde bwe yagambye.
Omwogezi wa KCCA, Peter Kauju yagambye nti siteegi ezoogerwako tebazirinaako buvunaanyizibwa era tebamanyi na ssente ezikung’aanyizibwa gye zidda.
“Ffe kasita batusasula 120,000/- eza buli mwezi nga kiwedde. Ssente zaffe zigenda mu bbanka, abo abasolooza ku siteegi ezo tetubamanyi,” Kauju bwe yagambye.
Eno siteegi eri okumpi ne bbanka enkulu. Bawadeni ba tula ki bano ( abali mu byeru) be bagiddukanya. Ekif; Dickson Kulumba.
KU BBANKA ENKULU
Okuliraana bbanka ya Uganda enkulu, waliwo bawadeni ba tulafi ki abaaliwo ku mulembe gwa UTODA nga n'ensangi zino bakola ku kalippagano k'ebidduka mu kitundu. Bano bakozesa akapande ke baateeka mu kibangirizi awasimbwa.
Singa emmotoka ebawa ssente olwo ng’akapande bakaggyawo nga bagikkiriza okutikkirawo,
bw’otobawa ssente bakugobera ddala!
Bakola okuva ku makya okutuusa essaawa kkumi n'emu olw'eggulo ate abalala lwe bajja ne babasikira nabo ne balya.
Buli mmotoka ejjulira mu kifo erina okusasula 1,500/- Ddereeva ataayagadde kumwatuukkiriza yantegeezezza nti abasajja bano babeera bayiiya bulamu, kye bakola kwe kulaba ng'emmotoka tezijjula mu kifo nga bakkirizaako ezo ensaamusaamu ate ezisasula.
Ekirala bakolagana n'abapoliisi ababeera ku luguudo luno kuba nabo ekikolwa kyabwe bakimanyiiko. Akapande ke bakozesa, kakuuma paakingi ya bbanka enkulu okulaga nti tewali muntu alina kusimbawo mmotoka.
Emmotoka bw’ejja nga yeetegese okubasasula olwo ng’akapande bakaggyawo. Olunnyuka ng’akapande bakatereka mu geeti ya bbanka enkulu.


text:
Ssekabira ng’akanika endabirwamu.
Bya Musasi Waffe
EKIMU ku biremesezza abantu mu Uganda okukulaakulana kwe kulema okwesiba ku mulimu okusobola okugukugukamu ne bongera okuguyiiyiza.
Mu nkola y'okwesiba ku mulimu Mw. Mathius Ssekabira 42, mwayise okusobola okutumbuka mu by'akola. Agamba nti ye omulimu gwe ogw'okuddaabiriza endabirwamu za mmotoka agwagala nnyo era mw'aggya ky'alya nga kati myaka 10 ng'agukola.
Ssekabira agamba nti, okuddaabiriza endabirwamu yakuyigira mu kkampuni y'Abazungu e South Afrika gye yamala omwaka ogumu, eno gye yava n'atandikawo kkampuni eyiye eya Mateo Windscreen Repairing ku National Theatre.
Agamba olw'okuba guno gwe mulimu gwe, ye akola kimu kya kuddaabiriza ndabirwamu ezaayatika, ezirimu ennyaafa oba ezikubiddwa amayinja.
Endabirwamu za mmotoka
Endabirwamu za mmotoka za bika bibiri, waliwo ez'omubiri ogumu (Bullet Plate) ezo tebaziddaabiriza kuba bw’eyatika eyiika yonna n'eba nga tesobola kuddawo.
Ekika ekirala bakiyita Laminated Windscreen, zino zibeera n'emibiri esatu, emirundi egisinga mu maaso ebeerako omubiri n'emabega waayo nga wakati waliwo akaveera akakwata emibiri gyombi.
Endabirwamu y'ekika ekyo kiba kizibu nnyo okuyiika olw'akaveera ke bagiteeka wakati ne kaginyweza wabula esobola okuleeta olunyaafa wakati olwo lwe luddaabirizibwa.
Okuddaabiriza endabirwamu
Olina okuba n'ebyuma ebikuyamba okukola omulimu guno, nga Duliiru, akuuma akawummulamu, Cracker expander kano kuuma kagaziya lunyaafa ne lusobola okuteekebwamu eddagala eriruziba), ettaala eyaka UV okusobola okukaza olwatika lw'obeera otaddemu eddagala okunywera.
- Bw’oba n’emmotoka toganya bupiira bwa wayipa kuggwaako, bujja kukolobola endabirwamu.
- Bw’olaba olunyaafa ku ndabirwamu ne bwe kaba katono katya kanguyire bakazibe.
- Bw’oba otambula, endabirwamu n’egendako ettaka nga bwe kiba ku nkuba, bw’oba ogyoza sooka ogiyiweko amazzi ogireke awo okumala akaseera ettaka linnyikire nga tonnalisiimuulako. Bw’otosooka kuyiwako mazzi, ettaka eryo lirina engeri gye likolobolamu endabirwamu n’otolaba bulungi ng’ovuga.


text:
ABAKYALA muli mpagi nkulu nnyo mu nkulaakulana y‛amaka n‛eggwanga lyonna okutwalira awamu. Eno y‛ensonga lwaki sikoowa kwebaza mmwe abatuukiriza obuvunaanyizibwa bwammwe n‛okutereeza mmwe abawaba okuva mu layini.
Wabula bangi ku mmwe endabirira y‛abasajja ebalemye. Omusajja bw‛otomulabirira atuuka ekiseera nga takyalaba mugaso gwo. Era ekiva mu kino kwe kufunayo ow‛ebbali amanyi okumubudaabuda gy‛awummuliza ebirowoozo.
Omusajja mu maka nyinza kumugeraageranya ku bbebi era mu njogera ennyangu y‛aba omwana omukulu mu maka. Kino kitegeeza nti nga bw‛olabirira abaana abalala bw‛olina naye okumulabirira.
Kikuggyako ki bw‛ogenda mu kinaabiro n‛omukuutako mu mugongo, okumusala enjala, okumubikka ekiro n‛engeri endala nnyingi eraga nga bw‛otuukiriza obuvunaanyizibwa bwo.
Naye bangi ku mmwe abasajja mubayisa nga bapakasi mu maka gammwe n‛okuwoza nga bwe muliwo olw‛abaana. Okkiriza otya omusajja okwejjulira emmere ng‛oli mu bulangiti ofuluuta?
Abalala emmere mugireka ku mmeeza nga mbege musajjawattu n‛asanga mawolu. Baana bange omusajja okumuliisa emmere ey‛ekika kino kimukyukanya emmeeme era agiriira mu nkuyanjanja ya birowoozo .
Tetenkanya ng‛omukazi omutendeke okulaba nga munno alya n‛awoomerwa okusinga okulya obutafa. Abaganda bagamba nti emmere ya nnyinimu teyasa ntamu ekitegeeza nti oteekeddwa okwerekereza okulaba ng‛owa munno ekintu ekituufu.
Ekirala ng‛abafumbo, mwandibadde mutambula n‛abaami bammwe ku mikolo egisinga kubanga eno gye bafunira ebikemo. Akuume.


text:
Kibaluma – Juliana
Intro
Nakula nga nty’ebigambo, nga sagala ny’olugambo
Nga enyombo sizikomboza, nga n’ekyo ne maama anjulira
Naye abantu bansobedde, Juliana bantabudde
Negwewali omanyi edda, okukyusa tekitwaala budde
Chorus
Kasit’oyambuka (Kibaluma)
Buli kalungi kofuna (Kibaluma)
Batya ny’okubaleka, ye fitina eyo gyolaba
Verse 1
Woba bubi tebakuba bubi, atte bwofuna wolaba ababi
Nebwoba tolina nsobi, tekibagaana kukufuula kabi
Abo abatunula tebaba balabi, baba basinga waduyi kabisa
Nakola musango ki gwe tunula, okujjako okwekolerera
(Chorus) X2
Verse 2
Kabogere, atte nabagambaki abafuwa endere
Essanyu lyabwe kulaba nti webalifunira wendek’esanyu
Nababuuka nze, tebakyankaabya
Nababuuka nze, tebakyanyiiza
Banange nali nkoze eyali anyirira
Banange nakaaba nakaaba nenkoowa
Abantu abo baveko, abantu abo baveko
Abantu bakwe nyo
Kibaluma, kibaluma, kibaluma X2
(Chorus)
LIKE THESE LYRICS?
THEN PLAY THE SONG!
Posted on June 25, 2012, in AfroPop and tagged afropop, juliana, juliana lyrics, kanyomozi, kibaluma lyrics, lyrics, music, uganda, ugandan lyrics, ugandan music. Bookmark the permalink. Leave a Comment.


text:
Omulangira Ssimbwa
AB’OLULYO Olulangira bongedde okufuna obutakkaanya, bannaabwe abamu bwe bakubye gavumenti mu mbuga nga bagamba nti ettaka erimu lye yaddiza Mmengo ne Kabaka Ronald Mutebi lyali lya Ssekabaka Daudi Chwa ng’omuntu .
Abambejja n’Abalangira ng’abasinga bava mu Ssekabaka Daudi Chwa era balumiriza nti gavumenti bwe yali ezzaawo Obwakabaka mu 1993 teyasooka kuzzaawo Lukiiko lwa Buganda mu mateeka ekiteeka mu lusuubo Kabaka wa Buganda mu kiseera kino.
“Newankubadde enyingo nnamba 246 eya ssemateeka wa 1995 ekkiriza okuzzaawo omukulembeze ow’ensikirano nga bwe kirambikiddwa mu katundu 247 (1) n’enyingo 118 (1)kiteekeddwa okumanyika nti etteeka lya 1962 akatundu nnamba 1(2) ne (2)omukulembeze gwe koogerako y’oyo alina olukiiko lwa Buganda olulondeddwa mu mateeka ng’ate ow’engeri eno Buganda si gwerina kati” bw’etyo empaaba yaabwe bw’esoma mu bitundu.
Abalangira Daudi Simbwa Chwa ne banne Edith Naalinya, Kiyumba Nabweteme Chwa ne Katikkiro wa Namasole w’e Lukuli, Sulaiman Mamuli Ssebyatika bwe bawaabidde Ssaabawolereza wa gavumenti, Peter Nyombi mu kkooti etaputa ssemateeka nga baagala gavumenti erongoose bye bayise obulemu obuliwo. Bayise mu puliida waabwe Ssebyatika Sulaiman Mamuli .
Mu mpaaba yaabwe ku musango nnamba 50/2010 gwe baatutte mu kkooti nga June 13, 2011 baagala gavumenti erambulule ettaka lye bagamba nti lyali lya kitaabwe Ssekabaka Daudi Chwa ng’omuntu libaddizibwe oba okuliyirirwa kubanga ye yaliddiza Kabaka Mutebi ne Mmengo ng’ekimanyidde ddala nti lyali liteekeddwa kuddizibwa bannannyiniryo.
Ensonda mu ofiisi ya Nyombi zaategeezezza nti baategedde dda ku musango guno nga kati balinze kkooti kubayita balabe engeri gye bagwangangamu.
Kyokka abawaabi baategeezezza kkooti nti baagala Kabaka yennyini alabikeko mu kkooti mu buntu omusango bwe gunaabeera gutandise nti kubanga ebimu ku bikulu ebigulimu bimukwatako butereevu okusinga okukikirirwa abantu abalala nga bwe gubadde gutera okuba mu misango egizze gimuwaabirwa.
Abawaabi era baagala kkooti ekake ofiisi ya kaminsona w’ebyettaka mu ggwanga okukkiriza okussa envumbo ku ttaka lye basuubira nti ly’erimu kweryo eryaddizibwa Kabaka ne Mmengo mu bukyamu okuli yiika 350 n’ennyanja ya Kabaka nti kubanga gye buvuddeko yabagobeza okusaba kwabwe ku by’envumbo ekikontana n’enyingo ya Ssemateeka nnamba 21.


text:
Bya Job Nantakiika
Meeya Ssetimba
MEEYA w’ekibuga Wakiso, Mw. Simon Ssetimba Nsobya agamba nti ekisinga okumuwa essanyu ku nju ye lye kubanga yalikozesa ne mu biseera bya kampeyini ne limwanguyiza obulamu
“ Ku nju yange nsinga kwagala ko ddiiro engeri gye lifaananamu nga ddene bulungi. Bwe nali nsaba akalulu k’obwameeya abantu abankolera kakuyege nabatuuzanga mu ddiiro lino okusinga okupangisa ekifo ekirala ekyandintutteko ssente ennyingi”, bwatyo Ssetimba bw’atandika ng’anyumya ku nju ye.
Amaka ga Ssettimba waggulu.
Ayongerako nti abantu b’ennaku zino abatambula n’omulembe tebakyasula na bagenyi mu nju emu nga kino bakikola nti bwe babeera bazimba baawula abagenyi we basula okuva ku nju ya famire ne bakookerako oluuyi olw’abagenyi olulabika nga enju eri yokka eyeetongodde.
Agamba nti bwe yali azimba enju ye yateekawo abagenyi we basula era yabazimbira ekisenge n’eddiiro nga ne kabuyonjo eri munda.”
Eddiiro lya Ssetimba mwe yatuuzanga bakakuyege be.
Kino kiyamba omugenyi okwetaaya n’atawulira nsonyi ssaako n’abantu ba famire obutataaganyizibwa ne basigala mu mbeera zaabwe eza bulijjo,”bwatyo Ssetimba bwe yategeezezza. Enju Ssetimba erimu ebisenge ebisulwamu bisatu, eddiiro eriwummulirwamu limu naye nga ddnne bulungi e, eddiiro eririirwamu emmere, effumbiro, kabuyonjo bbiri, ebinaabiro bibiri ssaako ne galagi mw’asuza mmotoka ye. Yagambye nti pulaani eno yagigula emitwalo 80 okuva ku mukubi wa pulaani Fred Mugabi ng’ono era y’akubira Wakiso Town council.


text:
Ennyumba Ssekabaka Chwa gye yaleka azimbye mu 1930.
Bya Anthony Ssempereza
NKWANIRIZZA mu lubiri lwa Ssekabaka Mwanga, omuli ennyumba ez’ebyafaayo.
Olubiri luno lusangibwa Munyonyo, era wano Ssekabaka Mwanga we yabeeranga n’abavubuka abaali bamuweereza, oluvannyuma n’asalawo okubatta nga batandise okusoma eddiini ate n’agibagaana ne bamujeemera.
Olubiri luno lukuumiddwa bulungi, era n’ebimu ku bintu Ssekabaka Mwanga bye yalulekamu bikyaliwo.
olubiri luno lwaddabirizibwa Ssekabaka Daudi Chwa II mu 1930 n’azimbamu ennyumba ezikyaliwo ne leero n’oluvannyuma n’alukwasa mutabaniwe omukulu omulangira George william Mawanda era wano we yawasiza mukyala we Felictus Nabisenke.
Amabaati agaazimbisibwa magumu nnyo era n’okutuusa kati tegatonnyanga kyokka baagasiigako langi okugalabisa obulungi.
olubiri luno lwali lugazi ddala kyokka mu biseera by’entalo eza 1966 ettaka lyalwo lyatwalibwa ne kusengako abantu abalala bangi.
Mulimu omuti gwa falaawo Mwanga gwe yasimba mu luggya era abaawaka bagukuumye.
Yalina omuti omunene mwe yatuulanga n’awummula nagwo gukyaliwo.
Mu lubiri luno Ssekabaka Mwanga we yasinziira n’aduumira ekikwekweto ky’okutta abasomi abaali bamujeemedde nga bagenda okusoma eddiini y’Abazungu gye yali abagaanyi. Mwanga bwe yafa mutabani we Ssekabaka Daudi Chwa II.
Ekiseera kino olubiri luno kati lwa Mulangira Fredrick Walugembe Mwanga. Ebyafaayo byonna eby’olubiri luno abikuumye bulungi.
Omuzaana Nalongo Tereza Walugembe agambye nti “Olubiri luno lwa byafaayo nnyo, era tululabiridde bulungi, wano ebyafaayo by’abajulizi we bitandikira, kubanga Ssekabaka Mwanga we yabeeranga ekiseera abajulizi we battirwa.
Agasseeko nti Mwanga okutta abajulizi yakomawo mu lubiri lwe , ng’avudde okuyigga ku kizinga Bulingugwe n’asanga, ng’abaweereza bonna bagenze okusoma. Olw’obusungu obungi yakwata effumu, n’alisogga Andrew Kaggwa nga 26/05/1886.