text:
Bya KIZITO MUSOKE
Ramathan Kabugo (ku kkono), Muhammad Kabugo ne Hamza Kasule nga batabula ettaka
ABAANA abalala gye bakeerera mu kulaba firimu mu luwum¬mula, bo batabani ba Mw. Muhammad Kabugo e Kibuli mu Mosque Zooni bakeera kukuba bbulooka mwe baggya eza fiizi.
Ramathan Kabugo (8) asoma P.1, Muhammad Kabugo (13) asoma P.5 , Kasule Hamza (16) asoma P.6 nga bonna bayizi mu ssomero lya Namuwongo Muslim ne Ashraf Sekanjakko (15) asoma S.2 e Katwe Nuuhu Secondary School eby’okulera engalo baabivaako.
Abaana bano bagamba: “Okukuba bbulooka twaguyigira ku kitaffe kuba gwe mulimu gw’akola. Tukeera ssaawa 2.00 ne tutandika okukuba bbulooka okutuusa ku ssaawa 7.00 ez’omu ttuntu. Olunaku tukuba bbu-looka 730 nga buli omu akuba okusinziira ku bukulu bwe n’amaanyi.
Engeri gye tuzikubamu
“Ettaka lye tukubisa taata alig¬ula buguzi, kyokka olumu tusaba abantu ababa bagenda okuliyiwa ne balituwa ku bwereere.
Ettaka tuliyiwa ku mab¬bali g’ekkubo okumpi n’awaka. Okumpi ne we tuliteeka, twa¬tegawo ebidiba amazzi g’enkuba mwe geerembekera.
Tutabula mazzi mu ttaka lino nga bwe tuggyamu ebikyafu.
Oluvannyuma lw’ennaku bbiri, tukuba bbulooka nga tukozesa obutiba. Zimalawo olunaku lumu ne tuzisimba okumala ennaku ssatu. Oluvannyuma tuzipanga mu kifo ekirala, nawo we tuzig¬gya nga tugenda okupanga ttanuulu.
Tupanga ya mulyango gumu era mu nnaku bbiri, tuba tugimaze. Tutera kupanga ya bbulooka 2,000 oku¬tuuka ku 2,500, era ffe tugyepangira.
Ttanuulu tugiku¬mamu omuliro ku ssaawa 7.00 ez’omu ttuntu, obudde we bukeerera eba eyidde.
Oluwummula luno engeri gye luli oluwan¬vu, tusuubira okwo¬keramu ttanuulu ssatu. Tukola ennaku zonna okuggyakoOlwokutaano. Buli bbulooka tugi¬tunda 200/- ekitegeeza nti ttanuulu tugifunamu okuva ku 400,000/- - 500,000/-.
Abazigula bazisanga mu kifo we tuzookedde.


c: text/html

text:
Bya KIZITO MUSOKE
BULO kamu ku bubuga obusangibwa mu disitulikiti ya Butambala. Kalimu abatuuze abakunukkiriza mu 10,000 n’ebizimbe bingi bitutunuka. Ebyembi, abantu bano bonna tebalina kaabuyonjo ya lukale mu kabuga kaabwe ekizibu abatuuze kye bassa ku bakulembeze baabwe be bagamba nti tebalumirirwa kitundu. Era abatuuze bwe baabuuziddwa we baddukira nga bafunye ekyetaago, beewaanye ng’ensiko bw’ebamalira ekizibu kino naddala nga baagala okufuuyisa!
Akabuga kano akasangibwa mayiro 57 okuva mu kibuga Kampala, era takisi ozirinnyira mu paaka ya takisi ey'omu Kisenyi nga n’osasulayo 8,000/- zokka.
Okwata lw’e Masaka, kyokka olutuuka e Mitala Maria, w’owetera n’okwata ku ddyo ekkubo ery’ettaka erijudde enfuufu era wano bangi beebikkirira. Okuva e Mitala Maria, emmotoka zitandika okutikka akabindo, era abasaabaze abamu batuuka n’kiokubassa ku kameeme ng’emmotoka ebooze!
Okuvaayo okujja e Kampala baleetera 6,000/- kyokka bw’otolamuza bayinza n’okukuggyako 10,000/-. Ekisinga obukulu, bw’oba onoovaayo, olina okukeera kubanga bwe ziwera ssaawa 5.00, emmotoka ziba za kkekwa.
Ssentebe wa LC I, Adam Jjuuko agamba nti okumanya akabuga kakuze, mu kiseera kino keegasse n’ebyalo ebiriraanyeewo okuli Butawuka, Kankeesa ne Kaalo.
Bulo bw’afaanana
Bw’otuuka mu Bulo olabira ddala akabuga akakula, anti kalina enguudo nnya ezigenda mu bitundu eby’enjawulo era nga zonna nzimbeko ebizimbe. Kuno kuliko ekkubo erigenda e Kampala, e Ng'ando, e Kanoni n’e Kayabwe. Bulo alina amayumba agawera 2,000.
Balina eddwaaliro lya Health Centre III n'amasomero ga siniya agakola obulungi. Kyokka obuzibu businga mu ga pulayimale anti gasuula abaana ne gadda ne mu kati ne geewogoma.
ENTAMBULA
Okufaananako ne Kampala, akabuga Bulo kajjudde bodaboda, era ssentebe w’abavubuka mu Bulo, Francis Sebandeke agamba zikunukkiriza mu 200.
Balina ne paaka ya takisi era takisi ezikola ku luguudo lw’e Kampala ziri 30.
Balina amasundiro g’amafuna 3.
EBYOBUSUUBUZI
Balina supamaketi, ebyuma by’emmwaanyi n’ebya kasooli.
Abantu baayo bajjumbira nnyo okukolera mu butale bw'omubuulo era ssentebe Jjuuko agamba nti buli lunaku e Bulo wavaayo emmotoka nga nnya ne zitambula mu butale obw’enjawulo.
Ensibuko y’erinnya Bulo
Ssentebe wa L.C 1, Adam Jjuuko agamba:
Erinnya Bulo lyava ku musajja Bulo eyasooka okukola akaduuka mu kitundu nga mu kiseera ekyo n’Abayindi baali tebannasengayo. Kaali ka ssubi ng'abantu bonna gye bagula ebintu.
Omuntu bwe yalinga agendayo, baamubuuzanga nti ‘Ogenda wa Bulo, kugula bintu?’ Olwo erinnya Bulo ne likala ku kitundu ekyo. Mu kiseera we baatemeramu amagombolola mu Buganda, baasalawo erinnya ly'omusajja ono okilituuma eggombolola.
Ebiyambye ekitundu okukula
l Ssentebe Jjuuko agamba nti ettaka ly’e Bulo yiika 49, lya Kabaka ekyayamba abantu okulikolerako enkulaakulana nga tewali abakuba ku mukono.
l Entambula nnyangu, anti w’oyagalira okugenda e Kampala entambula ebeerawo, bodaboda nnyingi ne takisi gyeziri.
l Ettaka terinnafuuka lya buseere era ku 1,500,000 ofuna poloti eya fuuti 40/30, ate 50/100 ogifuna ku 3,000,000/- - 4,000,00/-.
l Emmere si yaabuseere, essowaani egula 2,500/- - 4,000/-.
l Emizigo gy’amaduuka giri wakati wa mitwalo 80 n'akakadde omwaka omulamba.
Abazimbye Bulo
Bangi bazimbye ebizimbe n'okukoleramu emirimu egiganyudde abatuuze, era nga mu basukkulumye ku balala kuliko; Hajati Nkajubi, Haji Kasumba Ssekikubo, Haji Sula Kiwagalo ne Ng'anda.
Ebizibu by’e Bulo
1 Tebalina we bayiwa kasasiro, buli omu w’asanga w’ayiwa ate tewali avunaanyizibwa ku kumuyoola.
2 Abakyala abatunda emmere, bagamba nti obutabeera na katale we batundira emmere, kibakosezza nnyo, anti beewagaanya ku mbalaze za bizimbe wadde abakulembeze baabwe basiiba babasuubiza okubazimbira akatale kyokka bikoma mu bigambo.
3 Amakubo gaabwe mangi gajjudde ebinnya n’enfuufu.
4 Wadde ekitundu kibeeramu abantu abakunuukiriza mu 10,000, tebalina kaabuyonjo ya lukale n’emu. Aba bodaboda baategeezezza nti abatuuze okufuuyisa bamala kulabiriza nga tewali muntu ajja, olwo ne beesogga akasiko ne bamala ebizibu byabwe.
5 Bo abavubuka bakaaba mirimu era bangi bakeera ku mbalaza ate balala ku siteegi za bodaboda kusaba bibaluwa ku banaabwe abalina pikipiki.
6 Tebalina masomeo ga pulayimale gayisa baana era gye buvuddeko omumyuka wa ssentebe wa NRM mu ggwanga, Haji Moses Kigongo yategeeza nga bw’ajja okugoba abasomesa ba pulayimale mu Bulo bonna, ng’abalanga kumuswazanga ne basuula abaana mu kitundu gy’asibuka.
Ebyokwerinda
Abatuuze bagamba tebibadde bibi, oluvannyuma lwa poliisi okusitukiramu n'ekwata abamenyi b’amateeka ab'olulango n'ebaggalira.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Owapoliisi ng’akebera pamiti ku ssimu y’omu ngalo.
Bya Samuel Balagadde
KKAMPUNI ya Face Technologies, egaba pamiti za kompyuta etemye empenda okumalawo omuze gw’okujingirira pamiti bw’ereese essimu ezikakasa pamiti.
Ssimu eno ey’ekika kya Samsung zaatandise okugabibwa mu batulafiki wonna mu ggwanga nga zino zikulaga byonna ebikwata ku pamiti omuli okuzuula oba ya kicupuli, okumanya kiraasi ezimiru, ekiseera we yaggweerakako n'ebirala.
Nathan Tumushabe omukwanaganya wa Face Technologies ne Minisitule y'ebyenguudo n'entambula yagambye nti okweyambisa ekika ky'essimu zino kigenda kwongera ku bungi bw'abaserikale ba tulafiki abakebera pamiti ku nguudo.
Yagambye nti essimu zino za bbeeyi ya wansiko kuba kiri ku ddoola 400 ate ebyuma ebyasooka okuweebwa poliisi ebyeyambisibwa mu mulimu guno biri ku ddoola 4,000 nga kibadde kizibu okubibunyisa wano mu bapoliisi.
Yagambye bangi ku baddereeva naddala abavuga bbaasi ne takisi tebalina "kiraasi" mu pamiti ezibakkiriza okuvuga ebidduka bino nga y'emu ku nsonga ezivuddeko obubenje okweyongera ku nguudo.
Mu kiseera kye kimu, Poliisi erabudde abasaabaze ku bubbi mu ntambula z’olule omuli takisi ne bodaboda.
Kino kiddiridde abamu ku bali mu mulimu gwa takisi okuziwaayo eri ababbi mu bugenderevu oluvannyuma ne batandika okuzinyagisa abasaabaze n’ebikolwa ebirala ebimenya amateeka omuli n’okusaasaanya ssente z’ebicupuli.
Lawrence Niwabiine, omuduumizi wa poliisi y’ebidduka mu Kampala n’emiriraano yagambye nti ababbi abeeyambisa takisi bakyali bangi wadde nga bagezezzaako okubakwata n’asaba abasaabaze okwongera okubeera abeegendereza.
“Buli muntu naddala abasaabaze abeyambisa bodaboda ne takisi balina okubeera abegendereza olw’obubbi buno wadde nga tukolakyonna ekisoboka okubatuula ku nfeete,” Niwabiine bwe yagambye.


text:
Essuula 1
1 Pawulo ne Sirwano ne Timoseewo eri ekkanisa ey'Abasessaloniika eri mu Katonda Kitaffe ne Mukama waffe Yesu Kristo: ekisa kibeerenga gye muli n'emirembe.
2 Twebaza Katonda ku lwammwe mwenna ennaku zonna, nga tuboogerako mu kusaba kwaffe;
3 nga tujjukira bulijjo omulimu gwammwe ogw'okukkiriza, n'okufuba okw'okwagala, n'okugumiikiriza okw'essuubi lya Mukama waffe Yesu Kristo, mu maaso ga Katonda era Kitaffe;
4 nga tumanyi, ab'oluganda abaagalwa Katonda, okulondebwa kwammwe,
5 kubanga enjiri yaffe teyajja gye muli mu kigambo bugambo, wabula era ne mu maanyi, ne mu Mwoyo Omutukuvu, ne mu kutegeerera ddala okungi; nga bwe mumanyi bwe twali gye muli ku lwammwe.
6 Nammwe ne mutugoberera ffe ne Mukama waffe, bwe mwatoolera ekigambo mu kubonaabona okungi, n'essanyu ery'Omwoyo Omutukuvu;
7 mmwe n'okuba ne muba ekyokulabirako eri abakkiriza bonna mu Makedoni ne mu Akaya.
8 Kubanga gye muli ye yava eddoboozi ly'ekigambo kya Mukama waffe, si mu Makedoni ne mu Akaya yokka, naye mu buli kifo okukkiriza kwammwe eri Katonda kwabuna; bwe tutyo ne tutabaako kigambo kye twetaaga okwogera.
9 Kubanga bo bokka babuulira ebyaffe okuyingira kwaffe gye muli bwe kwali; era ne bwe mwakyukira Katonda okuleka ebifaananyi, okuweerezanga Katonda omulamu ow'amazima,
10 n'okulindiriranga Omwana we okuva mu ggulu, gwe yazuukiza mu bafu, Yesu, atulokola mu busungu obugenda okujja.


text:
Bya SILVANO KIBUUKA
OKULONDA pulezidenti w’ekibiina ekiddukanya omuzannyo gwa mmotoka mu ggwanga ekya FMU kwatuuyanyizza abalonzi n’abeesimbyewo, buli nkambi bwe yabadde efuba okumatiza abalonzi bagiwe obululu.
Jack Wavamunno, eyakulirako ekibiina ekifuga omuzannyo guno, ye yawangudde bwe yabadde avuganya nabo; Arthur Blick ne Kisitu Mayanja mu kulonda okwabadde ku wooteeri ya Silver Spring e Bugoloobi ku Lwomukaaga.
Wavamunno yawangudde ku bululu 39 n’addirirwa Kisitu Mayanja ku 24 ate Blick n’afuna 18. Wavamunno akokyewo ekisanja ekyokusatu okuva lwe yafugira omuzannyo guno emyaka etaano ng’ekibiina kyakakyuka okuva mu AAU ne kifuuka FMU okuva 2000-2005.
Dusman Okee ye yalidde eky’obumyuka bwapulezidenti, Raynold Kibira n’atwala ekyobuwandiisi.
Omumyuka asooka (avunaanyizibwa ku mmotoka) ye Katende Mukiibi ate Joseph Mwangala (wa pikipiki) ssaako abakungu abalala.
Wavamunno yasuubizza okukolagana n’ababadde bamuvuganya batwale omuzannyo mu maaso wabula yaweze nti ky’agenda okusinga okussaako essira kya kukwasisa mateeka mu kisanja eky’emyaka ebiri.


text:
Bya Meddie Musisi
Akalya amaggwa ke kamanya bwe kagakyusa naawe eyagula poloti enfunda, nga tonnatandika kuzimba, sooka ofune abakubi ba pulaani abalungi abanaasobola okukuwa pulaani y’enju ennungi egya obulungi mu kifo ekifunda.
Enju eya kalina nnungi okugizimba mu kifo ekifunda kubanga oba osobola okugyisaamu byonna by’oyagala.
Kalina ekuyamba nti, osobola bulungi okuteekawo ebisenge byonna by’oba oyagala.
Ebisenge by’abaana abalenzi n’abawala osobola okubiteeka ku mwaliiro ogusemba waggulu.
Omulangira Martin Jjuuko nannyini maduuka aga Praise Shops, agamba nti bwe baamulabira poloti e Munyonyo ku lwe Salama, bwe yagituukako yasooka butagisiima ng’alaba nfunda nnyo.
“Kyokka oluvannyuma bwe nagitwalako abakubi ba pulaani bansiimirako ekifo era kwe kumpa amagezi nzimbeko kalina”, bw’agamba.
Ayongerako nti ekyamwagaza ekifo kino wadde nga wafunda, kwe kuba nga kiri kumpi n’ekkubo ate nga bw’abeera waggulu alengera bulungi amazzi kubanga omwalo gw’e Ggaba guba gumuli kumpi.
Enju ya Jjuuko eno abazimbi be gye banaatera okuggyako engalo, agamba nti emuwemmenseeko obukadde obusoba mu 200 kyokka ate nga tannagimaliriza kubanga ayagala okugiteekamu ebintu eby’omulembe era asuubira kubiggya bweru.
Agamba nti yamaze dda okufuna abakugu mu kuyooyoota empya abagenda okumuyambako okusimba ebimuli mu luggya lwe era abategeera obulungi ekikka ky’ebimuli ebisimbibwa mu bifo ebifunda ate ne bitabeera kafuutiiko.
Jjuuko agamba nti enju tezimbika era ye kye yakola kwe kukwata empola kubanga singa yali agitaddeko ekifuba ekisukkiridde osanga ate yandimuyingiridde mu bizinensi ne kimukosa.
Emmeeme katale, naawe bw’oba osiimye ekifo, eky’okuba nti poloti erimu gy’oyagala okugula nfunda tekisaanye kukuggya ku mulamwa.


text:
Bya HENRY NSUBUGA
ENNYANJA Nalubaale eggwanga kwe liyimiridde wabula singa tetaasibwa tutuuse okusanga obuzibu.
Nalubaale eyimirizzaawo bangi. Kuliko abavuba ebyennyanja era by’ebimu ku bisinga okuyingiza ssente mu ggwanga kuba bitundibwa mu mawanga ag’ebweru. Singa tewabaawo kikolebwa ssente ezo tutuuse okuzifiirwa.
EBIVAAKO ENNYANJA OKUBOOGA
Obuzibu Nalubaale bw’erina bwe bw’okuba nti ebibira bisaanyiziddwaawo ebisinga nga babitemamu embaawo, amanda, okusenga ku ttaka, okufuna we balimira n’ebirala ettaka ne
lirekebwa nga kkalu.
Enkuba bw’etonnya olwokuba tewali kikwata ttaka likuluggukira mu migga ate nagyo ne giyiwa mu nnyanja Nalubaale.
Kino kivuddeko ennyanja okujjula ettaka amazzi ne gatandika okubimba.
Ennaku zino abamu ku bakolera ku mbalama nga ku mwalo gw’e Kiyindi mu disitulikiti y’e Buikwe beeraliikirivu. Bagamba ennyanja ebalumbye sso nga be bavuddeko ekizibu.
Amazzi ganjadde abamu obuyumba mwe bakolera tebakyasobola kubuyingiramu.
Abamu bawaliriziddwa okusenguka ku lubalama lwayo awatali kwesiimira. Embeera eno yaggyawo kati ebbanga lya mwezi nga gumu emabega amazzi mu nnyanja bwe gaagenda gabooga mpola ne gagenda nga galya ebifo ebigiriraanye kumpi ebbanga lya mmita bbiri.
Ennyanja okugenda ng’ebooga mpola nga bw’erya tekyaleka bantu baali bakolera ko mirimu mu mirembe.
Abasuubuzi abaalina obuyumba ku lubalama kwennyini ennyanja yabumira ne bubuliramu. Abasuubuzi b’oku mwalo gw’e Kiyindi bagamba nti ennyanja ebalemesezza obulamu nga tebakyalina na kye balya.
Sayidi Mutagaya akolera ku mwalo e Kiyindi agamba nti amazzi gabataataaganyizza ne kiba ng’obulamu bwe balimu mu kiseera kino bubi nnyo nga n’amaato tebalina we bagagobya olw’amayinja amangi agali mu bitundu awaali obuyumba amazzi bwe gaayingirira ne babumenyawo.
Madiina Nakintu akolera ku mwalo e Kiyindi agamba nti ennyanja yatandika okujjula okuva enkuba lwe yatandika okutonnya era ng’egenze ebagoba.
EMBEERA KU MWALO
Obuyumba obumu amazzi bw’akeera ku makya nga buli mu mazzi. Mu kiseera kino eky’okukola kitubuze nga tetulina na nsimbi za kuzza baana ku masomero.
Edward Kayondo omusuubuzi w’e Kiyindi agamba nti omwaka guno amazzi gabatawaanyiza
nnyo. Gakosezza ebyenfuna.
Abavubi ku mwalo gw’e Kiyindi bagamba nti, amazzi mu nnyanja gabadde galudde nga tegabimba nga bwe guli kati ng’abasuubuzi baali bazimbye obuyumba nga baliko ekitundu kye baleseeyo kyokka ekyo ennyanja kye yasooka okuziba oluvannyuma n’etwaliramu n’ekibangirizi omwali obuyumba bw’abasuubuzi.
Abasuubuzi nno bali mu nnaku olw’okuba ebbanga lye bamaze mu mbeera eno teri wadde omukulembeze eyali avuddeyo kubasalira ku magezi.
ABAVUBI KYE BAKOZE OKUTAASA EMBEERA
Embeera eno bagamba nti evudde ku myala egiva mu nsozi egikuluggusa ettaka ne giriyiwa butereevu mu nnyanja n’amazzi nga n’embeera eno nayo yandiba nga yakoze kinene ku mbeera omwalo guno gye gulimu.
Mu mbeera eno, abasuubuzi baliko bye bakola okutaasa embeera. Mu bino mulimu abaleese loole z’amayinja ne bayiwa ku lubalama, abalala baleese malamu oba ettaka ate nga bino nabyo byongera kukosa nnyanja.
Abalala kye bakola kwe kufuna ebitiiyo ne bayiwa omusenyu okumpi n’obuyumba bwabwe baziyize amazzi okubuzingiza.
Abakulembeze okwabadde ssentebe wa LC III mu Ggombolola y’e Najja etwala ekitundu kino, Muhammad Ssekyembe agamba nti bagenda kukwatagana n’abasuubuzi balabe biki
bye bayinza okukola.
Abasuubuzi abasoba mu 500 be bakolera ku mwalo gw’e Kiyindi ssaako abantu abawerera ddala abayita ku mwalo guno nga beeyongerayo mu bizinga okuli eky’e Buvuma, Ddolwe, Migingo n’ewalala.
N’abakola ogwa kanyama nga basitula abantu ku mwalo, okubateeka mu binaala nabo bagamba nti kati amayinja agali mu bifo ewaali obuyumba bw’abasuubuzi gabasala ebigere.


text:
Bya Musasi Waffe
OMUBUULIZI w'enjiri ow'erinnya mu Bulabirizi bw'e Kampala, Sam Ewawu agambye nti Abaganda balina enkizo mu kutandika kw'Obukurisitaayo mu Uganda. Yagambye nti Ssekabaka Muteesa 1 ye yawandiikira Abazugu ebbaluwa eyabasaba okuleeta kuno eddiini ekintu kye baateeka mu nkola.
Bino Ewawu yabyogeredde mu kubuulira kwe mu kusaba okwenjawulo okwategekeddwa Obulabirizi bw'e Namirembe olw'okujjukira Uganda nga bw'ewezezza emyaka 50 bukya yeefuga okwabadde ku Mengo Primary School ku Lwokuna.Ewawu yagambye nti okusinziira ku Baibuli, Jubiri kiseera kya njawulo.
'Kino kiseera kya kusumululwa, kununula ebyali bifudde, kujaganya, kuzza buggya ebyali bukaddiye n'okuggulawo essuula empya. Kino kiseera kya kweyagalira mu mirembe Yesu gye yatulekera era n'agitulekera",bwatyo Ewawu bwe yabuulidde.
Wabula yagambye nti mu kiseera kino Bannayuganda bangi bali mu busibe olw'omwenge gwe beekatankira entakera, obukaba n'emikutu egy'obuseegu gye bettanira mu bulamu bwabwe obwa bulijjo by'agamba nti kino kye kiseera okubyenenyezza ddala.
Yagambye nti Katonda agenda kukozesa ekiseera kino okubunduggula ku Uganda emikisa nga bwe yakola ku Yisirayiri oluvannyuma lw'emyaka 40 egy'okubonaabonera mu ddungu.
Omukolo gwetabiddwaako amasomero ag'enjawulo agali ku musingi gw'Ekkanisa mu Bulabirizi bw'e Namirembe, kkwaaya z'amakanisa ag'enjawulo ne bannaddiini ab'enjawulo


text:
OMWAKA gwe tutandise guleme kubafuukira kyambika olw’amabanja agasusse. Abantu bangi baagutandise na kwewola kyokka abamu basabye ssente mu bbanka n’ebibina ebiwola ssente eby’enjawulo eky’obulabe.
Obuvunaanyizibwa bungi obuboolekedde nga bwe munaasussa amabanja mujja kufuna obuzibu omuli n’okuwamba ebyammwe bye musinga.
Bw’oba n’ebbanja si kirungi kwewola walala olisasule kyokka ssente n’ozikozesa ebirala naddala ebitazza magoba.
Ebbanja terisasula bbanja wabula kola nnyo ofubeokusasula ate ofisseewo ez’okukutaasa mu buzibu obulala.
Bw’oba ofunye obuzibu bw’okusasula tobula bubuzi naye yogera n’akubanja mukkaanye, kuba ne bbanka nazo zikkaanya ne bakasitoma abafunye obuzibu ne basasula mpola.
Wabula ekisinga obukulu mwewale okwewola buli we mugenda kuba kino kikusindika mu bwavu bw’ojja okwejjusa obulamu bwo bwonna.
Razia Nakazibwe,
Gayaza.


text:
Bya SAUL WOKULIRA
ABAKULEMBEZE b’Abanyala bakakasizza nti tebalina mutawaana gwonna na Kabaka kulambula essaza lye ery’e Bugerere.
Omwogezi w’Obwassabanyala James Rwebikire yagambye nti endagaano pulezidenti Museveni gye yassaako omukono ne Kabaka wa Buganda yamalawo embiranye yonna eyaliwo wakati w’Abanyala n’Obwakabaka bwa Buganda.
Yagambye nti abantu b’e Bugerere balindirira kimu kwaniriza Kabaka wa Buganda olwaleero yonna gyagenda okuyita.
Wabula yalaze okunnyolwa olw’okuba nti abantu Ssabanyala b’akola nabo tebaayitiddwa mu butongole nti kyokka ekyo tekijja kulobera mikolo kugenda mu maaso nga bwe gy’atekegeddwa.
Rwebikire yatangaazizza nti ekyo ate tekitegeeza nti Abanyala tebawagira mirimu gikolebwa Obwakabaka bwa Buganda n’ayongerako nti bali mabega wa nteeketeeka zonna ez’okwekulaakulanya eziwagirwa Obwakabaka bwa Buganda era bawagira okulambula kwa Kabaka mu Bugerere.
“Tusaba gavumenti nti nga Kabaka okulambula Bugerere ekyalambikibwa mu ndagaano ya pulezidenti n’Obwakabaka bwe kituukiriziddwa, n’ebirala bituukirizibwe omuli okuddiza Ssabasanyala embuga okuli ey’e Ntenjeru, Bbaale, Kangulumira ne Kayunga,” Rwebikire bwe yayongeddeko.
Yasekeredde abalowooza nti Abanyala ne Mengo bakyalina okusika omuguwa n’atangaaza nti ebyo byasigala mu ndowooza z’abantu mpozzi ne bannakigwanyizi abaliko bye baali bafuna ng’enjuyi zombi zirwanagana.
Yagambye nti obweraliikirivu bwe balina bwe bw’abantu abanajja ne Kabaka abalowooza nti bajja kukola effujjo mu ngeri ey’okw-esasuza kw’ebyo ebyaliwo mu 2009 n’asaba poliisi eyongere amaanyi mu byokwerinda.


text:
ALICE Nalumu (19) yafa n’olubuto lwa myezi mukaaga nga September 12 2013. Omulambo gwe gwatwalibwa mu ddwaaliro e Mulago naye n’okutuusa kati abasawo tebafulumyanga lipoota ku nfa ye. KALONDOOZI WA BUKEDDE alaze engeri Nalumu gye yafaamu eriko akabuuza.
ABSOLOM Bbosa, mwannyina w'omugenzi agamba nti ku ssaawa nga 10.00 ez'ekiro yafuna essimu okuva ewa nnyina Eseza Nabukalu ow’e Kiboga nga bamubikira Nalumu.
Bbosa agamba, “ Bwe nnabuuza maama oba abadde mulwadde yanziramu nti naye waliwo omuntu eyamukubira essimu n'amubuuza oba Nalumu amumanyi?
Kyokka eyakuba ssimu ate yagiggyako mangu, maama bwe yaddamu okumukubira kwe kumutegeeza nti ‘Nalumu afudde, mumusange mu ggwanika e Mulago!’
Ku makya bwe nnatuuka e Mulago, bambuuza oba omufu wange abadde muwala oba mukazi.
Bwe nnabategeeza nti abadde n’olubuto lwa myezi mukaaga, baakakasa nti ddala gy’ali era ne batandika okumagamaga omukyala obwedda amuliko ng’omujjanjabi!
Nze nnali ndowooza nti baali babuuza omukyala gwe twali twogeraganya naye ekiro, gwe nalowooza era nti ye yali mukama we.
Kyokka ku ggwanika omukyala tetwamusanga, gwe twasangawo yatutegeeza nti eby'omugenzi yali amaze okubikolako era yali alinda bannannyini muntu. Yatugamba nti, nga bwe muzze mukwatagane n’oyo abakwase omuntu wammwe!
Obuzigo mu Nansana West, Nayebare kw’abadde asula ne Nalumu.
Twatandika okuwuliziganya n'omukyala eyali bboosi wa Nalumu, yatubuuza oba twalina emmotoka, n’agamba nti ajja n'amasuuka. Bwe yatuuka yagula ssanduuke mwe twaziika omukulu ffe ne tugula ey'omwana.
E Mulago baatuwa ebbaluwa ng’egamba nti ekisse omugenzi tekinnategeerekeka, bwe twatuusa omulambo maama teyamatira nfa ya mwana we, naffe nga mu butuufu tetuli bamativu.
Akulira bambega (DISO) e Kiboga yatuwa amagezi okugenda ewa DISO e Nabweru, oba tuleme kusooka kweramba poliisi y’e Nansana tusookere ewa DPC e Wakiso.
Ono yakubira akulira poliisi y’e Nansana n'amutegeeza nti omusajja bba wa Nalumu ayitibwa Shafiq Nayebare yagendayo ku ssaawa nga 5:30 ez’ekiro ng’agamba nti mukyala we yali afudde era poliisi yagenda n'emusanga ng’afudde.
Amakerenda agaasangibwa ku mulambo gaava wa?
SARAH NABWAMI: Ono ye mulirwana wa Nayebare, Nalumu we yafiiridde era agamba bwati:
Tubadde tusula ku nju y’emu, ku olwo Nalumu lw’afa yasiiba mulamu bulungi era yakeera kwoza ngoye. Ku ssaawa nga 7:00 ogw’emisana yatambulako, yagenda okudda ng’akoze enviiri.
Yafumba n’emmere ey'ekyeggulo naye ku ssaawa nga 4:00 ez’ekiro twawulira bba ng’akonkona nga tewali amuggulira, ndowooza kwe kuyisa omukono mu kituli ky'oluggi n'aggulawo. Agenda okutuuka mu nnyumba mbu ng’omuntu asinda, kwe kutuyita.
Twamugamba agende aleete bodaboda oba mmotoka amutwale mu ddwaliro agenda okutuuka ng’omuntu afudde.
POLIISI BY’EGAMBA
DC James Omoding, omukungu wa poliisi y'e Nansana eyakwasibwa okunoonyereza ku nfa ya Nalumu agamba nti Shafiq Nayebare yagenda ku poliisi nga 12/09/2013 n'abategeeza nti yali afiiridwa mukyala we mu nfa ey'ekibwatukira.
Poliisi yasitukiramu n'egenda gye basula mu Nansana West okulaba ogubadde. Baasanga omulambo nga guli ku buliri wabula tegwaliko kiwundu kyonna.
“Twagutwala e Mulago era kati tulinda batubuulire ekiyinza okuba ng kye kyavaako omuwala okufa.
Twabadde tetuyinza kusiba muvubuka kubanga ye yajja wano okututegeeza nti afiiridwa mukyala we ate era abantu bafa bulijjo, kale tewali nsonga emukwasa.
Tukyagenda mu maaso n'okunoonyereza era tulina okugenda e Kiboga okulaba maama w'omugenzi, tulina okuggya sitaatimenti ku Nnaabakyala w’e Nansana, eddwaaliro omuvubuka gy'agamba gye yagenda okugula eddagala ne balirwana be.
Wabula ekyebuuzibwa nti lwaki kitwala ebbanga ddene poliisi okubuuliriza ng’obujulizi buyinza okubula?
Josephine Kidza, eyaali bboosi wa Nalumu agambye nti Nalumu yava ku mulimu ku Lwokubiri nga mulamu bulungi, takola ku Lwakusatu era baali bamulinda ku Lwakuna. Yagenda asibudde banne ng’abagambye agenda okubakolera akaviiri.
“Ekiro ky'Olwokusatu ku ssaawa nga 10.00 nafuna essimu ng’eddoboozi lya mukyala n’ambuuza nti Nalumu omumanyi? Oli n’aggyako essimu.
Nga wayise eddakika nga ttaano bankubira essimu ne bang’amba nti bankubira kumbikira Nalumu nti era ali mu ggwanika e Mulago.
Ekiro ekyo twagenda e Mulago ne baze n'abamu ku bakozi baffe twasanga kituufu Nalumu afudde. Naye teyaaliko wataagule era ng’ali mu ddembe nga yasibye enviiri nga bwe yaleka agambye banne.
Mazima ekyatta Nalumu ye kennyini y'akimanyi naye twagala poliisi enoonyereze.
OLIVA MUSISI, NNAABAKYALA W’E NANSANA
Ababodaboda bankubira essimu ne bang’amba nti waliwo omuvubuka afiiriddwa mukyala we naye ayagala kuleka mulambo mu nju adduke!
Nnali nkyali wano omuvubuka n’ajja n’ang’amba nti mukyala we amufuddeko kikutuko. Nze namugamba nti ensonga ze zaali za poliisi era namuwa amagezi agiyite.
Poliisi bwe yajja yasangawo empeke z'amakerenda, kirabika waliwo eyali awadde omuwala amagezi okuggyamu olubuto.
Naye n'abaana abawala n'abalenzi balina okwegendereza, lwaki owasa omuwala n'obeera naye nga ewaabwe tebakumanyi?
SHAFIQ NAYEBARE: Ono ye bba wa Nalumu eyafa era agamba bwati:
Nnava awaka nga mukyala wange mulamu, yansaba ssente z'okukola enviiri. Yambuuza kiki ky'afumba kwe kumugamba ekyemisana alye by’ayagala ekyeggulo afumbe amatooke.
Nakomawo awaka ku ssaawa nga 5.00 ez'ekiro, nakonkona ku luggi nga tewali anzigulira ne ndowooza oba aludde mu ssaaluuni kwe kuyisa omukono mu kituli ne nzigula oluggi.
Nagenda okutuuka mu nju nga mukyala wange agudde eri ataawa. Nasooka ne mmuyoolayoola ne muteeka ku buliri ne mpita balirwana nti omuntu anfaako.
Nadduka ng’ende nfune entambula mutwale mu ddwaaliro, ng’enda okudda ng’afude kwe kugenda ewa nnaabakyala eyang’amba ng’ende ku poliisi era bwe nakola.
Amaanyi ganzigwamu, n'abooluganda lwe okubakubira essimu nagiwa mulirwana ye yakubiranga abantu okubategeeza.
Ssaagenda mu ddwaaliro kuba natya abenganda ze, baali tebammanyi. Kale mukyala wange yandirwaddeko waakiri n’annemerera okujjanjaba!
EBIBUUZO
- Kiki ekyaddusa Nayebare mu maka ge bwe kiba nga Nalumu yafa kibwatukira awatali nsobi yonna?
- Lwaki kitutte ebbanga lino lyonna poliisi okufuna lipoota y’eddwaaliro n’okuggya sitaatimenti ku bajulizi abeetaagisa?
- Nayebare agamba nti amakerenda tebaagamuwa ku kalwaliro, ate ago ge baasanga ku mulambo gaava wa?
Jackson KIbuuka, omutuuze mu West zooni e Nansana agamba nti poliisi ekole okunoonyereza ezuule kiki ekyavaako Nalumu okufa.
“Omuntu olw’okuba yeetwala ku poliisi tekitegeeza nti talina musango, naye poliisi ensonga yazikwata kisaazisaazi,’ bw’agamba.
Ronald Nakabaale, naye omutuuze e Nansana agamba: Nze njagala omusajja akwatibwe atubuulire engeri Nalumu gye yafaamu.
Tetugaanyi Katonda y’aleeta naye ate kati lwaki yeekweka bw’aba talina musango?
Poliisi yakolamu obulagajjavu, olwalitutte omulambo mu ddwaaliro nga n’ono bamukwata okutuusa nga bafunye amazima.
Absolom Bbosa: Ffe kye twagala omusajja ajje atwale ebisigalira by’omwana we.
Oba ye yatta Nalumu oba yafa bulwadde Katonda y’asinga okumanya naye ekiruma ye musajja okwekweka ng’ate omwana waffe alwadde.
Ate abawala basaanye okukomya eby’okwefumbiza nga kati oyo ewaffe teri amumanyi.


text:
Bya DICKSON KULUMBA
ABASUUBUZI abakolera wabweru w’akatale k’e Nakawa basabye KCCA okwanguyaako okumaliriza okubazimbira emidaala emabega w’akatale kano, bawone obweraliikirivu bw’okubagoba bwe balimu ensangi zino.
Kino kiddiridde KCCA okuweereza maapu eraga ng’ekitundu kino abasuubuzi mwe bali, bwe kiri eky’oluguudo era ng’essaawa yonna bwe lunaatera okutandika okugaziyizibwa.
Ate gye buvuddeko ekitongole kya Umeme kyayita abasuubuzi bano ne kibategeeza nti abo bonna abakolera wansi wa waya z’amasannyalaze baveewo kubanga essaawa yonna singa ekitongole kyagala okuddaabiriza layini zaakyo.
Baabategeezezza nti n’ ekirala obuzibu bwonna obugwawo nga buva ku masannyalaze, ekitongole tekivunaanyizibwa. Era basabibwa obutazimba nga bagenda waggulu.
Ssentebe wa Kiosk Zooni, Hassan Muwonge yategeezezza nti kituufu omu ku bantu ba KCCA yamuleetera maapu eraga nti ekitundu kyakuliibwa oluguudo lwe baagala okugaziya okuva ku Lugogo By-Pass okudda e Jinja.
Yayongerako nti mu pulaani y’akatale kano akaazimbibwa mu 1997, ekitundu kino kyalekebwawo nga paakingi y’abantu abajja okugula mu katale era abasuubuzi okugira nga bakikoleramu lwakuba ebizimbe by’akatale ebiri emabega, tebinnamalirizibwa!
“Kituufu nti abantu baffe bali mu bweraliikirivu, naye nsaba okubagumya nti we bali baliwo mu mateeka, nga bwe tukolagana ne bakama baffe okulaba ng’emidaala gy’akatale egikyasigaddewo gimalirizibwa,” bwe yategeezezza.
Yasabye n’abakulu mu KCCA obutayisaamu maaso bakulembeze b’abasuubuzi, era nti bwe babaako bye baagala okukola kyandibadde kirungi ne basooka okwogera nabo ne babayamba.
Wabula omwogezi wa KCCA, Peter Kaujju yategeezezza nti banoonya ssente basobole okumaliriza emidaala gino nga bakolagana n’ekibiina ekibagatta.


text:
Bya KIZITO MUSOKE
GIWEZE emyaka 28, bukya olutalo olwaleeta gavumenti ya NRM mu buyinza luggwa, kyokka abantu b’e Luweero wadde bagenze mu maaso mu bintu bingi naye ebyabatuukako mu lutalo bakyabijjukira.
Olunaku lwa Ssande nga January 17, 1982 balujjukira ngolwabaddewo eggulo anti lwe baakoma okubeera mu mayumba gaabwe. Ku olwo lwe baalumbibwa abajaasi ba Obote abatta buli gwe baasanganga.
Batta Abakristaayo mu Kkanisa
Ekimu ku bikolobero abajaasi bano bye baakola kwe kutta Abakristaayo 5 abaasangibwa mu kkanisa ya St. Peters C/U e Kalasa nga basaba. Omusumba w’ekkanisa omwattirwa abantu, Rev. Samuel Mutyaba Ssaalongo agamba:
“Olunaku lwa January 17, 1982 Abakristaayo abaali mu kusaba baazindibwa abajaasi ba Obote. Abamu badduka kyokka bannaffe 5 baatirimbulwa munda mu kkanisa. Abattibwa kwaliko; omubuulizi Samuel Sembiro, Samuel Kasule, Wilson Kizito, Edward Semanda ne Nasanayiri Kipande.
Abakristaayo baasalawo omubuulizi okumuziika okumpi n’ekkanisa ate abalala ne batwalibwa abantu baabwe.
Ng’ekkanisa, buli mwaka tujjukira olunaku kwe battira abantu bano. Tukola omukolo ne tubasabira nga tusinziira mu kkanisa mwennyini mwe baabattira. Okusaba kuno era kwabaddeyo nga January 17, 2014.
museveni ayambye
Tuli mu ntegeka za kuzza buggya ekkanisa eno kubanga akasolya kaagwamu. Pulezidenti Museveni yawaayo amabaati 350 geeyambisibwe ku kuddaabiriza akasolya n’ensawo za seminti 200. Omulimu gw’okuzimba gusuubirwa okutandika mu April omwaka guno. Era tuli mu ntegeka za kuzimba kizimbe kye tusobola okufunamu ssente ezidduukirira emirimu gy’ekkanisa. Ekizimbe kino ekisangibwa e Kalasa, mu kiseera kino kituuse ku madirisa, era nga tukyetaaga obukadde 150 okukimaliriza. Nsaba Abakristaayo, abeemikwano, abatwagaliza enkulaakulana ne gavumenti okutukwatizaako mu kuzimba ekizimbe kino kuba kisuubirwa okukyusa ekkanisa y’e Kalasa, baleme kuddamu kulowooleza mu kutambuza kabbo okuyimirizaawo emirimu gy’ekkanisa. Ekkanisa ya St. Peters C/U Kalasa esangibwa ku kyalo Kabira-Kaliiti, mu muluka gwe Kalasa, mu ggombolola y’e Makulubita mu ssaza ly’e Bulemeezi mu disitulikiti y’e Luweero.
BIRAZE KU P22.


text:
Bya HANIFAH NAMUWONGE
AKABUGA Mateete kasangibwa mu ssaza lya Ssaabasajja ery’e Mawogola mu disitulikiti y’e Ssembabule.
Okutuukayo olinnya takisi mu paaka empya n’oyita e Kyabakuza. Kyokka ne bw’oyita e Mbiriizi otuuka naye eno otambulira ku bodaboda anti tewali takisi ziyinza kukutuusa mu kibuga kino.
Erinnya Mateete lyatandika litya?
Meeya w’ekibuga kino, Haji Hakimu Mukiibi agamba nti edda ekifo kino kyalimu essubi ery’ekika ky’etteete lingi eryalemesa abalunzi okwettanira ekitundu kino okukkakkana ng’abalimi bakibuutikidde.
Abalunzi okusinga abaa¬vanga mu bitundu by’e Kabula ne Kooki baatya okusenga mu kitundu kino ne beeyuna ebitundu era bwe baasisinkananga nga bagamba nti “Mateete kuri¬ya” ekitegeeza nti Mateete teriiyo kyakulya ekyavaamu lye linnya Mateete.”
Ate ye Ssaabaddu Namutegere agamba: Erinnya Mateete lyafunibwa mu biseera bya Ssekabaka Daudi Chwa olw’abasajja be abaali ku kyalo Nakasenyi mu ggombolola y’e Mateete bwe yalagira amasaza gonna mu Buganda gamuy¬iggire entulege olw’abaana b’Eng’oma e Bungereza abaali bagenda okumukyalira nga waakugibatonera era ab’e Mateete ne bagifuna.
Wooteri eyitibwa Royal nga ye yokka eri mu kabuga kano.
Obugenyi buno bwaliwo mu 1929, era abaamasaza baatandika omuy¬iggo kyokka entulege yafunibwa Mateete nga kino kyasanyula nnyo Ssekabaka n’abawa egg¬ombolola y’e Mateete mu ngeri y’okubasiima.
Abaana b’Eng’oma beewuunya nnyo nga Kabaka abatonedde entulege ennamu eyali terina kamogo era ne Ssekabaka mu ngeri y’olusaago yabategeeza nga bw’ali omulunzi nti n’ensolo gy’abawadde agiggye kw’ezo z’alunda.
Essaza lino ery’e Mawogola likulemberwa omukungu wa Ka¬baka, Muteesa Ssaalongo Peter Kuwattanya era nga mutuuze w’e Mateete kyokka ng’embuga y’essaza esangibwa ku kitebe kya disitulikiti e Ssembabule gy’asinziira okuweereza Obuganda.
Ebizibu byayo
Tebalina mazzi mu kibuga ate n’enfuufu eyitiridde kuba teba¬lina nguudo za koolaasi.
Ssentebe w’e Mateete, Haji Mukiibi agamba nti amazzi kizibu nnyo era ekidomola kya liita 20 kigula wakati wa 500/- ne 1,000/- ekintu ekitadde n’ebyobulamu mu matigga.
Ayongeddeko nti ne Gavumenti yali evuddeyo okubayamba n’ewandiika abatuuze abaali beetaaga amazzi amayonjo era abasoba mu 5,000 ne beewandiisa nga basasula 50,000/- buli omu, kati emyaka ebbiri teri kavaayo wadde okunnyonnyolwa kwonna.
Entambula okusinga bakozesa boodabooda ezitwala abantu mu bitundu eby’enjawulo.
Enguudo mu kabuga kano nnungi naye ezikutuusaayo ebinnya biyitirivu kyokka wabaddewo enteekateeka y’okuzongerako omutindo nga balina n’ensimbi obukadde 30 naye tulakita n’efa nga kati emirimu gyesibye.
Ebyobulamu Balina eddwaaliro lya gavumenti erya Health Centre IV n’obulwaliro bw’abantu obutunda eddagala.
Ebyokwerinda Eriyo obubbi naddala obw’ebisolo n’emmere engeri gye wasingayo abalimi. Abatuuze bagamba nti poliisi ebayambye okukendeeza ku bubbi buno ng’essaawo paatulo ezirawuna buli kawungeezi ku nguudo eziyingira Mateete.
Ebyenjigiriza Eriyo amasomero ga pu¬layimale aga gavumenti n’agobwannannyini agasoba mu 10 ate aga siniya gali 2 gokka.
Bizinensi ezikolebwa Banamawogola bakakaalukanyi era bakola emirimu omuli oku¬lima, okulunda n’obusuubuzi.
Basinga kulima kasooli, bijanjaalo, emmwaanyi n’amatooke era babeera nabyo mu bungi.
Ekitundu kino kirimu amasan¬nyalaze naye abasinga bagabba nga bassa waaya ku miti ne bagayisa mu ttaka era nga kino kivuddeko abantu mukaaga okufa mu bbanga lya myezi ebiri ng’entabwe eva ku masanyalaze agayungibwa mu bukyamu.
Akatale k’e Mateete.


text:
Bya BASASI BA BUKEDDE
Enkya mu liigi:
SC Villa - Soana, Nakivubo
Vipers - Proline, Kitende
URA - Masaka, Lugazi
Entebbe - BIDCO, Wankulukuku
CRO - Kira Young, Mbale
Simba - Bright Stars, Bombo
Ku Lwokubiri
Express - Police, Wankulukuku
Proline - Kira Young, Lugogo
ENKYA, oluzannya lwa liigi ya FUFA olwokubiri luggyibwako akawuuwo nga ttiimu ezimu ezaali zimanyiddwa okuba ku mwanjo gw’okuwangula ekikopo ku luno zikomyewo kulwanyisa kusalwako.
Vipers y’eri ku ntikko ng’eddirirwa URA kyokka Express kyampiyoni wa 2011 eri mu kifo kya 13 ku ttiimu 16 ng’ekomyewo kulwana okulaba nga tezannyira mu Big League sizoni ejja.
ALI KIMERA AGENZE MU SIMBA
Yo Simba FC eyongedde okwenyweza bw’etutte omukwasi wa ggoolo ya Victoria University, Ali Kimera ku bbanja. Kimera abadde tatera kutandika mu Victoria olwa Benjamin Ochan abadde yamutwalako ennamba.
“Kimera tumwazise mu Simba naye akyali muzannyi waffe era bwe tunaaba tumwetaaze, tusobola okumuggyayo,” Morley Byekwaso, omutendesi wa Victori bwe yagambye.
EKITUNDU kya liigi ya Super ekyokubiri kiddamu nkya. Abasasi ba Bukedde bakukubidde ttooci mu ngeri gye zeetegeseemu ne balaga amaanyi n'obunafu bwazo.
TERI muwagizi wa Express yandyagadde kuddamu kulaba kyatuuka ku ttiimu yaabwe mu 2007 bwe yabulako akatono okusalwako olw’omutindo ogutammuka.
Ekitundu kya liigi ya Super ekyokubiri kiddamu nkya ku Lwokutaano wabula nga bakirimaanyi Express ne Villa bombi bakwata bisubi mu liigi gye beefuga okumala ebbanga. Mu 2007, kyali kyamagero Sam Ssimbwa eyajja ng’ebula emipiira 7 liigi okuggwaako n’ataasa Express n'etaddayo.
Abawagizi baali ku bunkenke era ng’ebula emipiira 2 gyokka liigi eggwe, Express n’ewona ekyambe. Sinoni eno, Express Mukwanogwabangi, eyinza okuddamu okubeera mu mbeera y’emu olw’okumalako ekitundu kya liigi ekyasooka nga tekola bulungi.
BAKYAZA POLICE E WANKULUKUKU:
Ku Lwokubiri Express lw'ettukiza kaweefube waayo okuwa abawagizi baayo essuubi bw’eneeba ekyazizza Police mu kisaawe e Wankulukuku.
Oluzannya lwa liigi olusooka lwagenze okuggwa nga bali mu kya 14 ku ttiimu 16 ate nga basalako ttiimu 3. Masaka ebali wansi bagisinga obubonero bubiri bwokka.
KYE BAKOZE OKUTAASA EMBEERA:
Omutendesi waabwe, Wasswa Bbossa akomezzaawo abazannyi be abaagiyamba okuwangula liigi mu sizoni ya 2010/11. Bob Kasozi, Henry Katongole, Julius Ogwang ne Rogers Lukwiya abaali baabulidde Express bakomyewo okwongera okuginyweza.
Babadde n'obuzibu bwa ssente eziddukanya ttiimu okuli ez'entambula, okulya kyokka akulira ebyekikugu, Francis Ntalazi yeeyamye nti obuzibu nga buno tebagenda kuddamu kubusanga era zaakubeerangawo mu budde.
"Bannaffe abamu be tuddukanya nabo ttiimu baagivaako, naye nze mbasuubiza nti ng’enda kukola ekisoboka okulaba nga ssente z’entambula zibaawo buli lunaku ate mu budde kituyambe okuggyawo embeera y'okulinda ez'entambula buli lunaku," Ntalazi bwe yategeezezza ng’ayanjula Wasswa Bbosa ng'omutendesi wa ttiimu eno omuggya ng’asikira Frank ‘Vedio’ Anyau eyagisuulawo.
WASSWA BBOSSA KY'AGAMBA:
Ttiimu tugyongeddemu abazannyi abapya ne tukomyawo n’abamu ku baali batugenzeeko. Tusuubira nti tugenda kussaawo okuvuganya okumala kubanga Express ttiimu nnene.
EXPRESS BE YEESIZE:
Express esuubirwa okwesigama ku; Allan Kyambadde (abadde mu Cranes ya CHAN), Willy Kavuma (kapiteeni), Hassan Wasswa (abadde e Thailand).
Wabula abakungu balina okusooka okukola ku mbeera z'abazannyi naddala mu by'emisaala kiyambe abazannyi okuzannya nga basanyufu. Express ye ttiimu yokka etadizibwangayo mu liigi ya wansi.
ABAZANNYI 6 BAABULIDDE VILLA:
Ku bazannyi 11 abaali batandika mu Villa nga sizoni etendika, 6 ku bo bagyabulidde mu kitundu kya liigi ekyokubiri.
Martin Elungat (omukwasi wa ggoolo), Emma Okwi, Godfrey Walusimbi, Moses Ndaula, Hakim Magumba, Yudah Mugalu bonna tebasuubirwa kubaawo kuba baafunye ttiimu endala ezibankansa sso nga Magumba amaze ebbanga nga tajja mu kutendekebwa.
Kino kiwalirizza omutendesi Steven Bogere okubasikiza; David Bagoole, Musa Gale, Arthur Mukisa, Victor Emeneyo (Omunigeria), Moses Kalumba, Johnson Lumansi, Samuel Adibo ne Albert Mugisha. Wabula bano tekuli muzannyi wa linnya.
"Okuviibwako abazannyi baffe kigenda kutukosa kubanga babadde banene nga ne ttiimu zitutya. Kyokka wadde tebaliiwo, ttiimu ejja kugenda mu maaso kuba si gwe gusoose okubulwa abazannyi ng’abo," Peter Nsaba bwe yategeezezza.
URA EKALIZE WALULYA:
Tebeenyigidde nnyo mu katale ka kugula bazannyi abapya okuggyako Robert Ssentongo gwe baagala okukomyawo.
Baakaliga bassita baabwe babiri; Derrick Walulya n'omukwasi wa ggoolo Allan Owiny olw’empisa ensiiwuufu n’okwebulankanya mu kutendekebwa.
Vipers ekulembedde esinga URA obubonero 3 wadde nga bali mu kyakutaano. Oluzannya olusooka lwagenda okuggwaako nga Paul Nkata abatedeka ali ku puleesa olw'omutindo gw'ekibogwe.
VIPERS ESIBIDDE KU SSENTAMU:
Hamza Muwonge, Martin Muwanga, Edgar Luzige ne Charles Odeke baayabulidde ttiimu eno sso nga Eddy Mubiru, Mia Farook, Dan Birikwalira ne Muhamad Abdallah be babeegasseeko.
Bw'ogattako omuteebi Yunus Ssentamu omu ku baabadde mu Cranes ya CHAN, ttiimu yaabwe eyogende okunywera.
KCC EBULAMU OMUTEEBI:
Tebaguzeeyo muzannyi kyokka balina be bafuumudde n'abo be baliddemu ssente. Eddy Mubiru, Julius Ogwang, Tony Ndolo, Ramanthan Male, bonna basaliddwaako.
Vipers ekulembedde abasinga obubonero bubiri nga n'emipiira gyabwe 5 egyasembayo mu luzannya olusooka baakubwa 2, baawangulako ebiri gwokka ne balemegana gumu.
Eky'obutagula bazannyi kyongedde okunafuya ttiimu eno kubanga olugoba lwabwe oluteebi lubulamu okwaka. Tebagenda kuzannya ku Lwokutaano luno kubanga bali mu za Afrika wiiki eno n'egya.


text:
OMWANA Nakijoba gwe yagenda naye ewa mwannyina Zirabamuzaale nga mulwadde atabudde amaka.
Twaleka kitaawe w’omuwala nnattabula ne nnyina yennyini kamuzaala basisinkanye ewa Ziraba mu ngeri buli omu gye yali talindiridde kulaba munne.
Nnyina w’omwana wadde yali yanoba dda ewa bba, tekyamulobera kukaayana ng’ayagala omwana we amutwale gy’abeera e Kikyusa. Ate kitaawe eyasooka okwagala okufuna ssente nga yeefudde amukutte n’omuntu eyali amubbye oluvannyuma yeefukulula n’akola n’endagaano ewa Nakijoba obuyinza okusigala n’omwana.
Nakintu nga ye muka Ziraba vvulugu yenna akwata ku mwana yali takyayagala kumuwulira ye ng’ali ku kintu kimu bazadde ba mwana kwetereeza balabe ani atwala omwana we kubanga bombi buli omu amulinako obuyinza.
Okukubaganya ebirowoozo nga kugenda mu maaso yayimirira ku magulu ge n’ategeeza abazadde bombi nti bwe baba tebategeeraganye bagende ku mbuga ezisingako obuyinza babasalirewo.
“Nze ng’omuntu eyakeera enkya ne nzaala omwana wange sisobola kukkiriza eyali baze kutwala mwana wange eri mukazi we abakazi bookya abaana ba baggya baabwe mbalaba ku Agataliiko nfuufu. Bw’ogamba okugenda mu mbuga sirowooza kufunayo kalungi,” Maama w’omwana awunzise.
KO KITAAWE: Nze nasalawo dda omwana asigale n’omukyala ono wadde simumanyi nnyo buvo bwe naye nkakasa ajja kumukuuma bulungi.
Wano kyayimaani w’ayingirira mu nsonga: Abange, ebintu tuleme kubiwanvuya nnyo, omwana ow’ensonga mukulu ekimala lwaki tetumubuuza ku bazadde be bombi yandyagadde kubeera n’ani?
KO ZIRABA: Ky’oliko kituufu, bayite omwana tumubuuze.
NAKIJOBA: Eky’okuyita omwana kiri awo naye watya ng’agambye nti ayagala kugenda na nnyina ng’ate kitaawe yalayidde nti kikafuuwe omukazi eyava edda mu maka ge okutwala omwana we?
Akawala akaali kayoza ebintu mu kiseera kino kaayitibwa: Nabukalu sooka ojjeko wano, Nakintu akayise.
ZIRABA: Mwana wange abakulu abo bombi obamanyi bulungi omu ye kitaawo ate omulala ye nnyoko. Kati ekiriwo wandyagadde kubeera n’ani ku bombi?
NABUKALU: Maama oli abeera ne taata tanjagala buli kalimu atuma nze ne bwe mbeera omulwadde tafaayo ku bulwadde bwange wabula ne maama ono simanyi gy’abeera mpozzi nga tugendayo ne anti Naaki.
KYAYIMAANI: Ndowooza muwulidde ekirowoozo ky’omwana wadde tabadde mulambulukufu bulungi naye kindabikidde nti akyayagala okusigala ne anti we.
Eddakiika nga ttaano oluvannyuma omwana yakomawo n’ayasanguza: Nze nja kusigala wano ne anti mpozzi maama alinnona olulala.
KYAYIMAANI: A, ng’ambye ki? Ekirungi kasita abazadde bombi bamanyi bulungi omwana waabwe w’ali n’abantu b’asigadde nabo.
Ekyaddako, nnyina w’omwana yaggyayo akaveera omwali akateeteeyi ke yali amugulidde n’amuyita ayambalemu alabe oba kamutuuka bulungi.
Waakolebwawo endagaano eyookubiri nnyina w’omwana mwe yaweera Nakijoba obuyinza okugira ng’abeera n’omwana we.
Ensi ky’ebeeredde, essaawa ey’okusiibula bwe yatuuka kitaawe w’omwana ne nnyina baakwata ekkubo limu era oluvannyuma ne balengerwa nga bali mu kafubo omwali n’enseko ekitegeeza nti bandiba nga balina kye baategeeraganako ekyasanyusa buli omu era misita yalabika ng’akwata mu nsawo n’abaako ky’asowolayo kye yawa mukaziwe. Zaali ssente.
Mu kubawerekera, omwana ye yasooka n’okubakomya n’addayo ne maama Nakintu.
NAKINTU: Wano Omuganda w’agambira nti akuweera omwana... Linda ebijja.


text:
KATEMBA abadde mu takisi ebadde eva e Nakawa okudda e Kampala. Takisi eno nnamba UAT 804* ebadde mpandiikeko ebigambo emabega nti ‘Lukumi Lukumi’.
Omusaabaze bwe yatuuse okuvaamu, kondakita kwe kumusaba 1500/- kyokka ye n’amuwa 1,000/-. Kondakita bwe yayombye, omusaabaze kwe kumugamba asooke afulume takisi agitunuulire emabega kuba be baawandiikako nti ‘Lukumi lukumi’ kati naye yabadde alowooza nti buli alinnya asasula 1,000/-.
Oluvannyuma n’abasaabaze abalala baagusalidde kondakita ne ddereeva olw’okuwandiika bye batategeera ku takisi yaabwe era omusaabaze n’agenda.


text:
Bya HERBERT MUSOKE
ENNIIMU n'emicungwa bimu ku birime ebirimibwa mu bungi ennaku zino, kyokka ekyewuunyisa bidiba ne bivundira ku makubo sso nga biyinza okukolwamu ebintu ebirala bingi.
Ggwe abirina mu bungi okimanyi nti osobola okukozesa enniimu emu n'ofuna 120,000/-?
Mw. Labban Ssennyonjo owa Dama Sejula Medical Center ku KK Trust Hotel, mu Kampala agamba nti omuntu asobola okukozesa enniimu oba omucungwa gumu n'akola liita 20,ez'ebizigo bya Ssampu ebikozesebwa okunaaza enviiri n'okugoba ebirwadde ebirala g'encaakya.
OKUKOLA SSAMPU:
Okusooka olina okubeera n'enniimu oba emicungwa kyokka zino zikola bulungi nga zikyali ntoototo.
Ne bw’oba ozigula mu katale era gula nto kuba engeri gye zirwawo nga zinogeddwa singa ogula ennyengevu ebiriisa ebyagalibwamu bibeera biweddemu.
Funa enniimu oba emicungwa egyaffe egikaawa ennyo, okukaawa kuno by'ebirungo ebyagalibwamu okukola eddagala erikola obulungi mu ssampu era byozeeko okukuuma omutindo.
Funa ekidomola ky'amazzi liita 20 naye sooka otooleko liita y'amazzi. Funa baketi oba ekintu ekigazi mw'osobola okutabulira obulungi oyiwemu kkiro y'omunnyo gwa Magadi kyokka sooka otabulireko ebbali okuggwaamu empulunguse.
Ssenyonjo ng’alaga enniimu z’akolamu ssampu ate ku ddyo, Weetaaga 50,000/- okukola ekidomola kya ssampu.
Yongeramu amazzi matono, ogenda kulaba nga biguma ng'akawunga. Gattamu ekirungo kya CDE miiru 250 otabule olwo bigenda kutandika okufuuka eby'amazzi n'oluvannyuma omaliremu amazzi gonna olwo obikkeko okumala eddakiika nga 10 okwetabula obulungi.
Ng’okozesa liita y'amazzi gye watoddeko, tabulamu ebijiiko bibiri n'ekitundu ebya Sodium Hydroxide okutta obuwuka mu mazzi, ssaamu ekitundu kya liita y'ekirungo kya SolPhonix (kino kifaanana butto era abamu gwe bayita konko) okukuuma omutindo obitabule okumala eddakiika kkumi.
Bw'omala yiwa mu baketi ennene erimu ebirungo biri bye watabudde oddemu otabule era wano ogenda kulaba nga by'otabula bizito.
SSAAMU ENNIIMU OBA OMUCUNGWA
Enniimu oba emicungwa by'ogenda okukozesa tobikubaakuba kuba kino kitta ebirungo ebyagalwamu.
Bw'oba ogenda kukozesa nniimu sala emu, ate omucungwa kozesa kitundu kyagwo. Kamula amazzi gaabyo oluvannyuma ogasengejje ogayiwe mu bye watabudde.
Tukozesa bitono kuba ebirungo ebirimu byamaanyi ate nga mulimu n'akawoowo akazito akayinza okuyisa obubi abatayagala buwoowo.
Okufuna langi, kozesa ekinzaali ekinnansi kuba twalaga nnyo buli kimu kibeere kya butonde ate n'ekinzaali kino kirina omugaso ku mubiri.
Okukissaamu, kozesa omukonda gw'ekijiiko osseemu emirundi ena nga bw'otabula ku buli mulundi.
Liita ya ssampu agitunda 6,000/- naye
naawe osobola okumwekolera ng’oli waka ne ku ddyo Omuwala ng ’akozesa ssampu w’enniimu okunaaba mu nviiri.
Wano obeera omalirizza okukola ssampu kyokka sooka omuleke okumala essaawa nga bbiri akkakkane olwo osse mu budomola oba obucupa mw'otundira.
Ssennyonjo owuwe amuyita Vena Super Shampoo nga buli kadomola ka liita akatunda 6,000/- era ng'oluvannyuma lw'okutabula bino byonna osuubirwa okufuna liita 22 ekitegeeza nti ofuna 120,000/-.
OKUSOMOOZEBWA
Okusoomozebwa okusooka kwa kuba nti Bannayuganda abasinga banyooma ebintu ebikoleddwa wano nga balowooza nti bya mutindo gwa wansi sso nga n’ebyo bye balowooza nti bya Bazungu era babikola nga ffe bwe tubikola.
Ebikozesebwa ebigulibwa ebisinga bya buseere ekigoba abantu abandyagadde okwenyigiramu.
Waliwo enniimu n'emicungwa lwe bibeera eby'ebbula olwo omulimu ne gubeera muzibu.


text:
AMAKA GA BAWANSOLO
Ekitabo amaka ga bawansolo (animal farm) ky’awandiikibwa George Orwell mu Lungereza mu mwaka gwa 1954. Kino kikwata ku maka ga Bawansolo agaali gakulirwa omuntu (Jones), oluvannyuma Bawansolo ne bamunaabira mu maaso. Mwami Jones mu kunywa omwenge tamanyiiyo balala so nga ne Bawansolo abayisa ng’ekyonziira, kko n’okukwata obubi eby’obugagga bya farm.
Nnamukadde Wambizzi ayita Bawansolo bonna n’abalootolorera ekirooto kye ekintu ekyavaako okugobwa kw’omwana w’omuntu ku farm era ne batandika okuganyulwa mu ntuuyo zaabwe. Nga nnamukadde Wambizzi major amaze okufa, bawambizzi babiri Ssinobbo ne Nnapoliyoni baakulembera olutalo olwagoba Jones mu maka. Wabula ate oluvannyuma Nnapoliyoni obuyinza yabutamiira bwange n’atuuka n’okugoba munne Ssinobbo ku ffaamu. Nnapoliyoni yagejja olw’emirembe emingi so nga ate Bawansolo banne abalala ne beeyongera okukogga.
To comment about the program or participate in the discussion, scroll to the bottom of the page where you will find a comment area. We shall be very pleased to hear from you.
ESSUULA I
Namukadde wambizzi major alootolorera bawansolo banne ekirooto kye yali aloose ekiro ekiyise. Ekiraga ensi ensuubize etaliimu kutulugunyizibwa kwa muntu, omujjudde essanyu wamu n’okuwaƞƞana ekitiibwa.
Namukadde wambizzi afa nga yeebase. So nga mwami Jones asalawo okunywa omwenge neyeerabira okuwa ensoloze emmere. Bawante bakulemberamu bannaabwe ne balya emmere eyaliwo, okulwanagana ne kuddirira era okukakkana ng’abantu bagobeddwa ku farm.
ESSUULA III
Bawambizzi bafuuka bakugu nnyo mu kusoma n’okuwandiika walifu, newankubadde nga ate musajja wattu Bbokisa teyasobola kusoma kusukka nnukuta ya D. Bawansolo balemwa okukusula amateeka omusanvu, Ssinobbo n’assaawo etteeka limu. (Magulu ana mulungi magulu abiri mulabe waffe”
ESSUULA IV
Mwami Jones alabibwa nga yeekulubbeeseza ku maka ga Bawansolo, era Ssinobbo eyali asomye ebitabo ebikwata ku ntalo n’alagirwa okuteekateeka olutalo okubazindukiriza. Mu lutalo luno Wandiga yalufiiramu era n’aziikibwa ng’omuzira w’eggwanga.
ESSUULA V/span>
Ssinobbo asoma ebitabo ebyali ebya Jones n’agwa ku nteekateeka y’okuzimba ekyuma ky’amasannyalaze. Nnapoliyoni teyakisanyukira era n’amugoba ne ku farm. Oluvannyuma lwa sabbiiti ssatu, Bawansolo ne balyoka baakitegeera nti ne Napoliyoni yali awagira enteekateeka y’ekyuma.
ESSUULA VI
Nnapoliyoni apangisa munnamateeka “Wimpa” okumuyambako mu nsuubulagana wakati w’abansolo n’abantu. Ekyuma kizimbulwa omuntu ataategeerekeka era Nnapoliyoni n’alangirira okuwa Wansolo yenna akwata kalittima eyali akikoze.
ESSUULA VII
Bawansolo bafunvubira ne bazzaawo ekyuma kyabwe newankubadde ng’emmere yagenda yeeyongera okukeewa. Nnapoliyoni akuba olukuƞƞaana mwe yawaliririza Bawansolo abamu okukkiriza nti baali beekobaanye ne sinobbo era Bawambwa ne babamiza omukka omusu.
ESSUULA VIII
Oluvannyuma lw’omusaayi okuyiika, Bawansolo bakizuula nti etteeka eryali ligamba nti “Tewali wansolo ateekeddwa kutta munne” nga kati ligamba nti, “Tewali wansolo attanga munne ewatali nsonga yonna”
ESSUULA IX
Emmere yeeyongera okubula, era buli wansolo n’asalibwako emmere gy’alya okuggyako Bawambizzi ne Bawambwa. Mu mwezi gw’omunaana, amaga ga Bawansolo galangirirwa ng’eggwanga ery’etongodde, era Nnapoliyoni n’afuuka president okuyita mu kalulu mweyeesimbirawo yekka.
ESSUULA X
Emyaka nga gy’etolodde Bawansolo abasinga bakaddiwa era ne bafa. Ekyuma kikomekkerezebwa era Nnapoliyoni n’adda mu bulamu obw’eyagaza, anywa ku mmindi, ate bawansolo abalala ne batandika okusoma empapula z’amawulire, okukozesa essimu wamu n’okwambala engoye ez’abantu.


text:
Nga tujaguza emyaka 50 egy’ameefuga, eriyo abantu n’ebibiina ebyali ebisaale mu kaweefube w’okwefuga n’okulwanyisa obwannakyemalira ebitoogerwako. AHMED KATEREGGA akuleetedde ekibiina kya Uganda Bawejjere Association.
Ku mukolo gw’okuggulawo omuzikiti e Kampalamukadde mu 1991, Pulezidenti Museveni yategeeza nti yali wa kinywi n’Abasiraamu kubanga yatandika nabo olutalo.
“Abantu nga Sheikh Zubairi Bakari (olwo yali mumyuka wa RDC atwala Kayunga), Abaasi Kibazo, Haruna Kibuye banvuganga mu mmotoka mu Kampala nga nnwanyisa Idi Amin,” Pulezidenti bwe yategeeza.
Bino yali asoose kubyogera mu kuziika omugenzi Ahmed Sseguya, omuduumizi w’abayeekera ba NRA eyasooka. Yagamba nti, “Abantu nga Zubairi Bakari nabalagira okuyiga Olunubbi n’asobola okukettera ddala ebyama bya basajja ba Amin n’abimpeereza e Tanzania.”
Museveni yagamba nti bwe yafuna omulimu mu ofiisi ya Pulezidenti mu 1970, yabbangayo baasitoola, n’atendekanga abawejjere nga Abaas Kibazo, Ahmed Sseguya, Zubairi Bakari ne Haruna Kibuye ng’abatendekera Mengo- Kisenyi.
Bano bonna baali mu kibiina ky’abawejjere, ekimu ku byalwanirira okwefuga kwa Uganda. Mu kuziika Sheikh Zubairi Bakari e Sekanyonyi mu Mityana, eyali omumyuka owookusatu owa Katikkiro wa Uganda, Haji Ali Kirunda Kivejinja, yategeeza nti nga Museveni akyali muvubuka atandiikiriza ebyobufuzi, gye yagwira ku Zubairi Bakari eyali atunda amata e Katwe, eyamutwala mu kibiina ky’abawejjere.
Museveni yazzeemu okwogera ku kibiina ky’abawejjere ng’ali mu ku mbaga ya mutabani w’eyali Minisita Syda Bumba eyabadde mu Kampala Serena Hotel. Yagambye nti Syda Namirembe, wadde yali muto yasobola okubeegattako.
Abbey Ssemuwemba, omukwaganya w’omukutu gwa Ugandans At Heart e Bungereza, agamba nti Museveni yatandika okukolagana ne Bumba eyo nga mu 1968.
Entandikwa y’Abawejjere
Haji Kivejinja agamba nti ekibiina kya Uganda Bawejjere Association kyatondwawo ku nkomerero y’emyaka gy’ataano okulwanirira abantu abaali bakola emirimu gy’ekiwejjere egy’okukol-ererera omuzigo n’emmere ya leero.
Eyakitondawo yali Samula Kimuli okuva e Nakasoga mu ggombolola y’e Kaliisizo e Buddu.
Ono yali kojja wa Joseph Tamale Mirundi, kati munnamawulire wa Pulezidenti ne Muhammad Nsereko kati omubaka wa Palamenti owa Kampala Central.
Mirundi agamba nti kojjaawe amujjukirako okukuba faaza oluyi ng’azze okwabya olumbe lwa kitaabwe bwe bakkaanya nti muganada we Alozio Nyago asike wadde teyali Musiraamu.
Mirundi agamba nti kojjaawe Kimuli yali munnamawulire ng’awandiika mu Uganda Eyogera.
Yakozesa obunnamawulire okukunga banne okutandikawo ekibiina ky’abawejjere. “Kokka yatandikawo n’ekibiina eky’okutereka n’okuwola ensimbi, kyokka Amin bwe yawamba mu 1971, abantu ne bamuteeka ku bunkenke nga baagala ssente zaabwe, yafiira mu kkubo mu mmotoka ya Wogani eyali ey’omu ku bakulembeze b’abawejjere, ng’ayingira Kampala,” bwatyo Mirundi bw’ajjukira.
Abawejjere ne UPC
Omukulembeze w’abaw-ejjere eyasinga okwatiikirira yali Abaas Kibazo eyabeeranga e Kibuli ng’akolera Katwe. Yali muvuzi wa ttipa era ono ye yakunganga bawejjere banne nga Ahmed Sseguya, Zubairi Bakari, Haruna Kibuye, Kabala, n’abalala.
“John Kakonge bwe yajja kuno mu 1959, yasanga ekibiina ky’abawejjere weekiri n’abayingiza mu UPC mu 1960 mwe yali Ssaabawandiisi,” Kivejinja bw’ajjukira n’agamba nti “Naffe (Kivejinja, Bidandi Ssali ne Kintu Musoke) bwe tukomawo mu 1962 ne tubeekwata.”
Agamba nti Obote bwe yalemesa John Kakonge okudda ku bwassaabawandiisi bwa UPC mu 1964 mu lukiiko olwatuula e Gulu, nti era n’abavubuka bano n’abagoba mu kibiina mu 1965, nti abamu ng’omugenzi Dani Wadada Nabudere baasalawo kutandikawo lutalo lwa kiyeekera nti kyokka abalala nga Kivejinja ne bagamba nti ekyo Obote ky’ayagala asobole okubakwata abasibe.
“Museveni abagoberezi baffe bonna omwali n’abawejjere, wano we yabatuggyirako n’abatwala, era mu biseera bya Amin, yajjanga e Kibuli ewa Kibazo ng’asibye enkutu n’okwesuulira akaleesu, ng’afuuwa n’emmindi, nga teri amuteebereza nti ye Ssaabayeekera wa FRONASA okuva e Tanzania,” Kivejinja bw’agamba.
Agattako nti yeeyisanga mu ngeri y’emu ng’azze ewa Bakari we yatundiranga amata ku Kalittunsi e Katwe.
Nga Amin asiguukuluddwa mu 1979, bano bonna Museveni yatandika nabo UPM mu 1980 era yakola nabo obuyeekera bwa NRM/NRA okuva mu 1981 okutuuka mu 1986.
Kivejinja agamba nti ekibiina ky’abawejjere ky’asingamu Basiraamu kubanga baali banyigiriziddwa nnyo mu ndagaano ya 1900.
Sseeguya yabbulwako ettendekero ly’ebyemikono e Kayunga, Bakari yali RDC e Mukono, Kayunga, Kalangala ne Bugiri era we yafiira nga muyambi wa Pulezidenti owenjawulo ku nsonga za Kampala.
Kibuye yali mu kibiina kya SPIDIQA Foundation ekyatondwawo Sheikh Zziwa mu 1982. era nga yali muwandiisi mu katabo ka Shariat akakung’anyizibwanga omugenzi Musa Njuki. Nga tujaguza ameefuga aga 50, ab’ekibiina ky’abawejjere, basaana bajjukirwe.


text:
OMUZUNGU agamba nti, ‘Tozuukusanga mbwa yeebase’ kubanga eyinza okukufuukira ey’omutawaana oba okugugumukira ku banno n’ebafuukira ekizibu.
Eby’obuzaale bwa munnakatemba omugenzi Paddy Bitama bwe byamaze okugonjoolwa ne kisalibwawo nti si wa Nkima era n’aweebwayo aziikibwe mu b’ekika kye eky’Engabi, ate wabaddewo n’okuzuukusa embwa ezeebase.
Anti poliisi yasitukiddemu baganda ba Bitama nnyina b’azaala mu Tamale ow’Enkima nabo (neewankubadde tewannabawo abakaayanira) bataganjulwe okuzuulira ddala obuzaale bwabwe.
Ekyo kyakoleddwa nga kizuuse nti nnyina wa Bitama yali wa luyiringito. Mu ngeri ey’okwerinda, poliisi yawaddeyo ne baganda ba Bitama abatannakaayanirwa nabo bakeberwe omusaayi n’obutaffaali sikulwa nti enkya oba luli efubutukayo omusajja omwenzi n’abakaayanira nga yeerangirira nga naye bwe yayiringisa ku nnyaabwe.
Kyokka ate mu ngeri endala okwo kwabadde kuzuukusa mbwa zeebase. Kati buli mbwa eyayiringisa ku nnyina Bitama yazuukuse era eri mu kutenga mukira okukaayanira omusaayi gwayo.
Baganda ba Bitama basaasirwa nnyo kubanga bajja kuba mu kweraliikirira, ng’oyo gwe bagamba eyabuulira owoolugambo. Yadde n’abo abazuuliddwa ng’omusaayi n’obutaffaali bikkiriziganya ne kitaabwe ow’Enkima Tamale, yalina baganda be bwe bafaananya omusaayi n’obutoffaali. Watya bwe kiba nti nabo nnyina Bitama yabayiringitiramu.
Eggwanga lino lijjudde basajja n’abakazi ab’ettima abayiringisi. Ekyo ekiri ewa Tamale eky’okugabana be yayitanga abaana be kye kiyinza n’okubeera ewuwo.
Enjawulo eriwo eri nti bo abalala tebalinga ab’Engabi ‘abasambaganyi’ abaakala amaaso ne bakaayanira n’emirambo gy’abo abafudde.
Naye yo essuula ebikkuddwa ku kufa n’okuziikibwa kwa Paddy Bitama ey’abayiringisi okukaayanira n’emirambo, bw’eneegenda mu maaso, ebinnaddirira si birungi n’akatono.
Anti ensi eneeba etuuse okugwa eddalu lyennyini ekkankada. Sikulimba.


text:
Ng’ayogera eri abantu abangi abaabadde mu lukung’aana, Ssaabasajja yagambye nti essaza ly’e Bugerere libadde lisengebwamu abantu b’amawanga ag’enjawulo naye bonna abamanyi ng’abantu ba Buganda.
Yakubagizza abo bonna abaafiirwa abantu baabwe mu 2009 era n’asaasira abaafuna ebizibu eby’enjawulo n’okufiirwa ebintu n’agamba nti Obuganda buli wamu nabo ku nsonga zonna.
“Tukubagiza abaafiirwa abantu babwe mu 2009 era tusaasira abaasibwa mu ngeri etali ntuufu. Tulina essuubi nti okufa n’okubonaabona bwe kutyo tekujja kuddamu” bwe yaggumizza.
Yasoose kutegeeza nti Bugerere okuva mu 1920 muzze musengamu abantu abamawanga agenjawulo kati emyaka 1,000 kyokka bonna boogera olulimi lumu.
Yakuutidde abazadde okuwuliriza abavubuka era n’abaana bawulirize abazadde kye babagamba kubanga ekiseera kiwanvu bakizudde ng’olumu ekivaako obuzibu buba butawuliziganya.
Yagambye nti abantu bakozesa amaanyi mangi nga bakola ebyabwe okusinga bwe kibeera nga bakozesebwa.
Bwe kityo amaanyi agakozesebwa ng’abantu basonda ssente ez’okwanjula n’okukola embaga bagakozese okusonda ssente ez’okutandikawo emirimu.
Wabula enjawulo gye babeera bateekawo ebeere nti ez’embaga tebazizza naye ez’emirimu balina okuzizza basobole okulondoola abo abatayagala kukola nga balyazamaanya ssente ze babawadde.


text:
‘Waliwo ebikolobero ebigwa mu Afrika yaffe eno ne bitugaana okudwadwalikana nga tutya okuyitibwa “ Bakookolo bageyangana”.
Ekikolobero ekyagudde ku bannaffe aba South Afrika, abapakasi b’omu birombe gye beekalakaasirizza nga bakaayanira okwongezebwa emisaala, kyokka poliisi n’ebakuba amasasi n’ebattamu abantu 34.
Ekikolobero ng’ekyo wano ewaffe kizibu okukyogerako nga tukukkuluma ne tutayitibwa “Bakookolo bageyana”.
Abakookolo balina ekyejo. Omu ebigenge bimukutulako ennyindo, kyokka bw’alaba munne gwe bikutuddeko engalo, n’amugeyengula nga bw’alabika obubi sso nga kiyiza okuba nti ye gwe byakutulako ennyindo, y’asinga okulabika obubi.
Abapoliisi bakoze ebikolobero mu South Afrika abeekalakaasi bwe baabakubye emmundu ne babattamu abantu abo bonna, sso ng’ate n’abalala bikumi na bikumi baasigadde ku bisago. Naye wa mu Afrika poliisi gyetennakola bikolobero ku beekalakaasi?
Bwe kiba nga mu South Afrika poliisi abeekalakaasi yatirimbudde 34, wano ewaffe olulala nga Kabaka azibiddwa ekkubo erigenda okulambula essaza lye ery’e Bugerere, abantu be bwe beekalakaasa poliisi be yatirimbula baali bameka?
Abeekalakaasi b’e South Afrika bageyenguddwa nti bamenye amateeka ne beekalakaasa nga poliisi tebawadde lukusa, ate ne beekalakaasa nga bakutte amajambiya n’amafumu.
Naye na wano ewaffe bwe weekalakaasa nga tofunye lukusa, era ng’owambagatanye n’ebipande n’amayinja, awo oyinza okulutonda?
Poliisi y’e South Afrika yalabiddwa ku ttivvi ng’ewalula era ng’esambasamba emirambo gy’abo abattiddwa mu bukambwe obuyitirivu! Era awo w’ojjuukirira n’omupoliisi Arinaitwe obukambwe bwe yakozesa ku mwekalakaasi Besigye, bwe yayasa endabirwamu za mmotoka mwe yali yeggalidde, n’amufuuyira ttiyagaasi mu mmunye z’amaaso kumpi kuziwangulamu.
Awo nno leka tuve mu bya bakookolo okudda mu kugeyang’ana, ebyekalakaasisa abantu leka bisalirwe amagezi, era n’obutemu bwa poliisi bwe yeeyambisizza ku beekalakaasi nabwo leka bukomezebwe.
Abeekalakaasi okwekalakaasiza mu bumenyi bw’amateeka nga bambalidde n’ebissi, awo baba bawakula lutalo ku poliisi. Ate okusinziira ku birabiddwaako, mu lutalo olw’engeri eyo omwo poliisi mwekolera ebikolobero ssemakolobero.
Kyokka ebikolobero ebyo tebyonoona poliisi yokka, naye byonoona ne gavumenti era n’oyo agikulira. Kati pulezidenti Zuma owa South Afrika takyalina butunuuliro olw’ebikolobero poliisi ye bye yakoze abeekalakaasi.
Awo Ddwaddwaddwa Mumansa wakikinalira n’abuuza nti abewaffe, ku bikolobero ebyagudde e South Afrika mmwe temulina kye mwayizeemu? Mwayizeemu ki?


text:
KIRABIKA abakazi obwannalukalala bw'ebyobufuzi obubadde bubalirwa abasajja, kati nabo babweddizza. Omukazi Jennifer Ssemakula Musisi, dayirekita w’ekibuga Kampala (KCCA), si nnalukalala mulwadde!
Kampala amufuze n’omukono ogw’ekyuma, era bangi kati abakekemya bukoko. Sso ng’ate n’omukazi minisita w’ebyobusuubuzi, Amelia Kyambadde okuvaayo obukuukuubira n'aboggolera Jennifer, n’amulangira n’okuba omutujju eyajjirira okubonyaabonya abantu, oyo naye yalaze obwannalukalala obutawunyikamu.
Luli abakazi bannalukalala babadde bali mu bibiina ebivuganya gavumenti, nga baduumirwa Kizza Besigye nga y'abayimbula ne batigomya gavumenti. Naye ne Museveni yeeraze nti mu kubeera n’abakazi bannalukalala, tali bubi n’akatono. Anti Amelia ne Jennifer be bamu ku bakazi b'alina ab’oku lusegere ddala.
Mpozzi nga bwe bagamba nti ‘Akabwa ke weeyolera ke kakuluma enteega’, Amelia ne Jennifer, Museveni y'abeeyoledde, naye bataamye bugo era bwe kutaabe kuwonga nnyo, ye mwennyini bandimuluma enteega.
Amelia bwe yataamuuse n'ayambalagana n’abaduuyi Jennifer be yasindise mu Centenary Park bamenyemenye ebizimbe by’abasubuuzi, nga bw'azze abimenyaamenya n’awalala, Amelia yakikinadde n'abuuza nti, ‘Jennifer bwe banaakutenda okukomaga onookomaga n’emisambya?’
Jennfer okugwa ekiyiifuyiifu ku bizimbe by’abasuubuzi n’abimenyaamenya, sso nga n’ekiseera ekyabaweebwa okwamuka ppaaka eyo, kyabadde tekinnaggwaako, ekyo Amelia kye yayise okukomaga n’ensambya bakutende.
Amelia yacoomedde Jennifer n'amukomereza nti ng'akola emirimu gye, alekere awo okubonyaabonya abantu nga abayisa ng'ebikere oba ebyonziira.
Kwe kukimuteekako nti, amulaba ng'omutujju eyajjirira okutujjula abantu abakaabye ttwaawa ng’entulege. Teebereza Amelia okuyiira Jennifer olunyata olwo lwonna, sso nga waakayita mbale, mukama waabwe Museveni okuwaana Jennifer mu lwatu nga bw'ali amata obuta, akoze ekitakoleka eky’okulongoosa Kampala!
Era awo nange Ddwaddwaddwa Mumansa we nkikinalira ne mbuuza nti ebikujjuko by’okukuza emyaka 50 egy'okwefuga, tunaabiyitamu tutya nga bannalukalala gavumenti bagizinya oluguje? Oswii!


text:
Bya Samson ssemakadde
Baza Holding 2-2 Artland FC
Mutundwe Lions 1-1 Saints
Vula 2-3 Lweza
EYALIKO looya wa FUFA, Muhammed Bazirengedde ayambye ttiimu ye, Artland FC okufunayo akabonero bw’evudde emabega okugwa amaliri ne Baza Holdings.
Bazirengedde ye maneja, kapiteeni sso ng’era musambi mu ttiimu eno, yasoose kuyingira ng’omuzannyi mu kitundu ekisooka wabula bwe yalabye Baza Holdings ebakulembedde ne ggoolo 2-0 n’asalawo afulume asobole okugiduumira obulungi ng’ali bweru wa kisaawe.
Okuvaamu kwe kwayambye kuba ebiragiro obwedda byawa byayambye Artland okuteeba ggoolo bbiri okukkakkana nga balemaganye (2-2) n’evaayo n’akabonero.
Baabadde ku kisaawe kya Villa Park, mu mpaka za Big League. Artland eri mu kifo kyamusanvu n’obubonero mwenda ate Baza Holdings eri mu kyakubiri n’obubonero16.
Mu mirala egyazannyiddwa, Mutundwe Lions yalemaganye ne Saints (1-1) ate Lweza n’ewangula Vula (3-2) n’ewanula Baza Holding ku ntikko ya liigi eno, era kati egikulembedde n’obubonero 18.


text:
BAKANSALA ku munisipaali y'e Kawempe baatabukidde meeya waabwe, Hajji Mubaraka Munyagwa nga bamulanga kuyita kanso ey'okuyisa ebiteeso bye baateekayo biteekebwe mu bajekiti y'omwaka gw'eby'ensimbi 2013/2014 ate ne yeekyusa n’alusazaamu ku lunaku lwe yaluyita lw'ennyini.
Byabaddewo Lwakutaano. Bakansala baavudde mu mbeera bwe batuuse mu kkanso ku ssaawa satu ez'oku makya ne
babategeeza ng’olukiko bwe lutaabaddeyo.
Wano we baalumbidde ofiisi ya Munyagwa mwe yabadde n’omumyuka we Ibrahim Kamihanda nga bali mu kafubo.
Baamututte mu kisenge ekiteesezebwamu annyonnyole ekyabadde kituuseewo. Munyagwa yabannyonnyodde nti Loodimeeya Erias Lukwago yali ugaamyi okutuuza olukiiko olwo.
"Ekizibu kye tulina bakansala abamu banywi banjaga kye muvudde mulaba nga beeyisizza bwe batyo," Munyagwa bwe yategeezezza.
Wabula bakansala bategeezezza nti tebayinza kuyimiriza kuyisa kiwandiiko kirimu biteeso bya weebwayo bannakawempe. Bategeezezza nti bagenda kubaga kiwandiiko kigyamu Munyagwa obwesige.


text:
Gen. Aronda alabudde abategeka okutabangula emirembe
Ku lunaku lwe olusoose mu wofiisi nga minisita avunaayizibwa ku nsonga z’omunda mu ggwanga, Gen. Aronda Nyakairima alabudde ab’amawulire nti boolekedde akaseera akazibu mu kisanja kye.
Aronda ategeezezza nga bwagenda okukolagana ennyo ne minisitule evunaanyizibwa ku mikutu gy’amawulire ne bannamawulire, asobole okukwata kw’abo abava ku mulamwa gw’ebyamawulire.
Bw’abadde akwasibwa wofiisi olwa leero alabudde bannabyabufuzi ennaku zino abasiiba bagomoka ne poliisi, b’atumidde obubaka nti eky’okubakolera yakifunye dda tebeeyibaala. Poliisi eri wansi wa minisitule omukulu ono Aronda gy’atwala kati.


text:
Bya S. Balagadde
GAVUMENTI epangisizza kkampuni ya Mantrac, etuusa ebyuma bya tulakita, okuddaabiriza emmeeri ya MV Kalangala ng’omu ku kaweefube w’okulongoosa ebyentambula mu nnyanja Nalubaale.
Emmeeri eno emaze wiiki bbiri nga tekola oluvannyuma lw’okufa ebyuma byayo.
Suzan Kataike, omwogezi wa Minisitule y’ebyenguudo n’entambula yagambye nti abasaabaze mu kiseera kino beeyambise entambula endala nga bwe balongoosa emmeeri eno.
Emmeeri eno esimbula ku mwalo gw’e Nakiwogo- Ntebe okudda ku mwalo gw’e Lutoboka e Kalangala buli lunaku.
Ying.Bernard Khabakha, omukugu mu byentambula y’oku mazzi mu Minisitule y’ebyenguudo yagambye nti okufaananako n’ebidduka ebirira , emmeri y’e Kalangala nayo efa.


text:
E,E,E,E, ani asula mu zino enkukunyi ezisobola n’okutta omuntu? Laba laba laba ku bisenge wonna ziteevuunya nga buloolo kati nziwulira zitandise na kunnumira mu kiwato nga nsekere, sisula wano nze omwana w’omufu. Bw’atyo omukyala omusenze bw’alidde obuwuka oluvannyuma lw’okuyingira mu ggalagi gye baamusuubiza okugira ng’asula okumala wiiki nnamba ng’ennyumba gye bamutegekedde bw’eggwa.
Twaleka landiroodi ebintu bimusobedde eka ne mu kibira anti yalya ssente ku bantu babiri ku nju emu, okuva ku Nakijoba mwannyina wa Zirabamuzaale n’omukyala omulala gwe yali agipangisizza ng’alowooza Nakijoba si waakudda.
Nakijoba agenda okudda ng’eju bagiddaabiriza erabike ng’empya eri omupangisa omupya. Omupangisa bw’agenda okujja n’entwala ye ku loole yasanga Nakijoba ateredde bubya, obuwombo bwewunzika.
Oluvannyuma lw’okusika omugwa okwaliwo, entegeeragana yatuukibwako omusenze agende mu ggalagi nga landiroodi bw’amaliriza ennyumba ey’omulembe.
Ebintu nga bimaze okutikkulwa ku loole nga n’emmotoka egenze omupangisa, baamuggulirawo ggalagi eyali ejjudde enkukunyi olw’embwa eyasulangamu era mu kiseera ekyo yali yaakazaala obwana mwenda bulamba.
“Maama wange, wano tewaakumale, ebintu byo ndaba si bye bingi ennyo? Ono ye landiroodi ng’asaba omupangisa atandike okuyingiza ebintu.
KO OMUPANGISA: Ssebo ogenze okuntunuulira nga nsaana kusula mu nnyumba ya mbwa, ku zino enkukunyi?
LANDIROODI: Eno embwa ezzeemu buzzi leero naye si w’esula.
OMUPANGISA: Ggwe tolina kya njawulo ky’owulira ku mubiri gwo ng’oyimiridde awo?
LANDIROODI: Waliwo enkukunyi ze mpulira nga zinnuma naye ezo si kantu kubanga olufuuyira lumu lumala okuzitta zonna obe nga tokyawulira wadde akaluma.
Baba bakyali mu kanyonyogano nga ne kyayimaani ono eyali atambuddeko mu kitundu.
Otyo, ssebo jjangu olabe mbu eno ye ggalagi gye bampadde nsulemu n’embwa yingiramu olabe.
KYAYIMAANI: Kiki ekirimu?
OMUPANGISA: Eno ennyumba ya mbwa okusinziira ku nkukunyi ezirimu era n’embwa zennyini ziizino lwebeeya.
“ Okusula mw’ezo enkukunyi waakiri nsula ebweru mu bintu byange” , omupangisa alayidde.
KYAYIMAANI: Osula otya ebweru, tukole bwe tuti ono akufunire awantu mu nju okuumirewo ebintu byo, nze nsobola okukusuza okumala ennaku bbiri ssatu nga bwe balongoosa ggalagi.
OMUPANGISA: Naye kambuuze ennyumba landiroodi gy’agamba nti eneetera okuggwa eruwa?
Ku bbali awo waaliwo ennyumba ezimbwa nga baagisereka wabula nga temuli luggi na lumu, amadirisa wadde okukubwa pulasita. Obusenge bw’enju eno bwa 8 ku 6 omutasobola kugenda kitanda na kkabada.
“Ssebo eno y’ennyumba gy’ogamba nti esigaddeko wiiki emu eggwe ng’ate mu kulaba emazeewo kumpi kitundu kya mwaka nga tewali kigyongerwako? omupangisa abuuza.
Nze nakirabye nti toli mwangu era siri mwetegefu kubeera mu ggalagi yo njagala ssente zange nfune awalala, ekitali ekyo ensonga nja kuzongerayo mu mbuga esingako etusalirewo.
Omupangisa ggalagi agigaanyi.
Ddaboddiira kasookedde azirya ez’ono zikaaye! Linda ebijja.


text:
Bya VIVIEN NAKITENDE
MU Buganda mulimu Bakabaka ba mirundi esatu. Waliwo Kabaka atuula ku Nnamulondo, ‘Kabaka’ w’emizimu n’emisambwa ayitibwa Kateebe wamu ne Kabaka atayogera.
Kabaka atayogera z’eng’oma Mujaguzo ezirina Olubiri e Kabowa mu Kyaddondo.
Ekiyitibwa Mujaguzo ziba ng’oma eziwerako ezeegatta okuvaamu obubaka obumu obw’omwanguka. Zikubibwa mu nnaku ne mu ssanyu.
Mu nnaku nga Kabaka alangirira olutabaalo nga Ssekabaka Chwa II bwe yakola mu 1897 ng’agaba olutabaalo lw’e Bukaleeba oba mu ssanyu nga waliwo Omulangira oba Omumbejja azaaliddwa.
Mujaguzo wadde nnyingi naye enkulu ziri bbiri, Kawulugumo ng'eno y’engoma ensajja ne Namanyonyi eyogerwako ng'engoma enkazi oba mukyala wa Mujaguzo Kawulugumo.
E Kabowa Kawulugumo ne Namanyonyi buli emu erina Olubiri lwayo. Kawulugumo ekuumibwa Omutaka Kawuula ow’Olugave ava mu ssiga lya Kasoma Nakatanza era be bagikuba ate Namanyonyi ekuumibwa Omutaka Kimoomera ow'Obutiko wabula era ekubibwa kika kya Lugave.
Ng'omwami n'omukyala bwe batambula bombiriri, ne Mujaguzo zino zitambulira wamu.
Kabaka Kintu bwe yali akola omukolo gw'okumala abalongo be yazaala mu Nambi Nantuttululu, yatuma Ssebuganda Namuguzi ow'Empologoma aleege eng’oma bbiri ezinaakubwa ku mukolo.
Mujaguzo eyitibwa Kanabba.
Zino zaavuga nnyo era buli eyali ku mukolo n'anyumirwa era omukolo olwaggwa Kabaka Kintu n’agamba nti, ‘Zino tezibadde ng’oma wabula mujaguzo’, era erinnya Mujaguzo we lyava.
Obukulu bwa mujaguzo
Mujaguzo yeeyubula Omulangira n’afuuka Kabaka. Mu Buganda, Omulangira akuba ku Mujaguzo aba ng’awambye Kabaka.
Zirina eggye erizikuuma erikulirwa Omutaka Mpinga ow’e Jjokoleraera zivaayo ku mikolo mikulu gyokka ng'Amatikkira n'amazaalibwa ga Ssaabasajja.
Omulangira yenna bw’amala okulondebwa okulya Nnamulondo, asooka kukuba ku Mujaguzo era omukolo guno bwe gutakolebwa oyo tabeera Kabaka.
Eng’oma zino buli bwezivaayo nezifulumako ebweru ku mikolo bw’ekomawo nayo egabula abantu baayo era ente zisalibwa abantu ne balya. Engoma zino edda zaakuumirwanga ku kyalo Ttamu mu Ssingo ew’Omutaka Muganda.
Okuzireega
Zino zireegebwa Omutaka Kireega okuva mu Kika ky'Empologoma ng’amyukibwa Omutaka Katula ow’Engeye.
Zireegebwa mu maliba ga nte eya lubombwe n'emmyuufu eteriimu bbala. Erya lubombwe lireega waggulu ate emmyuufu n’ereega wansi (awatuula) wabula eno erina kuba nte nnumme
Obulombolombo bwa Mujaguzo
Mu ntindi (ekisenge) kyayo tewayingirwa mukazi wadde omusajja atakuumye bwerende (omusajja okuyingirayo alina okumala ennaku 9 nga teyeegasse na mukyala yenna).
Kabaka naye okukola emikolo oba okukuba ku Mujaguzo alina okubeera mu bwerende bwa nnaku 9. Engoma zino zireegebwa era ne zivugira mu Lubiri wokka.
Kabaka ngoma ne Kabaka omuntu tebasula mu Lubiri lumu era Kabaka ng’oma olumala okuvuga ng'addayo mu Lubiri lwe.
Eng’oma endala eziri mu mujaguzo
Ng’oggyeko Kawulugumo ne Namanyonyi eng’oma endala ezikola Mujaguzo ziyitibwa za mibala era ze zino.
Mujaguzo eyitibwa Kawulugumo (Mu kifaananyi)
Eno yajja ne Ssekabaka Kimera eno ye yajja emuvugira ng'ava e Bunyoro okujja okulya Obuganda. Eno ereegebwa Banyoro okuva e Buyaga era ereegebwa ddiba lya Nswaswa, yakula nga nsuwa mu ndabika yaayo.
Eno ng’oma ya Balangira n'Abambejja abatakyalya Bwakabaka era bano bbo si Balangira ba Mujaguzo. Okuzikuba bazissa ku muti oguliko amatabi ne bwe ziba zirina gye ziraga zigenda n'omuti gwazo.
Eno ya byafaayo, yeekuba yokka mu bbanga eggere. Ereegebwa eddiba ly'ente ennume enjeru.
Eno yaleetebwa Ssaabasajja Ronald Muwenda Mutebi II okugatta Obuganda era eno okuvuga ng'Obuganda bwonna bwakutuula.
Eno evugira Omulangira ng'alondeddwa okulya Nnamulondo. Eno y’ekakasa nti ‘bamutadde’ alye Nnamulondo. Eng’oma za Mujaguzo endala waliwo Nakawombe, Lusonso, Ntenga n'endala nnyingi.


text:
Richard Kasagga: Muzibizi wa wakati nga gwe mulundi ogusoose okuyitibwa ku Cranes. Omubiri gwe n'engeri gy'abalamu omuzannyo, bye bimu ku bimuwadde enkizo.
Robert Odongkara (24): Nga tannagenda mu St. George (Ethiopia), yazannyira ku Villa ne URA. Kati ye ggoolokippa asookerwako mu Cranes.
Alex Kakuba: Yali mu Proline nga tannagenda mu Desportivo De Agueda gye yava okwegatta ku Sporting Clube da Covilha. Azannya nnamba 3.
Savio Kabugo: Muzibizi mu Victoria University eyawangudde Uganda Cup.
Joseph Mpande: Mpagiruwaga mu ttiimu y'abali wansi w'emyaka 20. Muwuwuttanyi nga mu kaseera kano ali mu Vipers.
Said Kyeyune: Muwuwuttanyi akuba paasi ezaabuluza ekisenge ky'omulabe. Omupiira yagutandikira mu Maroons ne yeegatta ku URA gy'ali kati.
Luwagga Kizito: Yawangula ekirabo ky'omuwuwuttanyi asinze mu liigi mu 2010/11. Asobola okuzannya ennamba ez'enjewulo nga yayakira nnyo mu Bunnamwaya. Kati ali mu Leixoes eya Portugal.
Boban Zirintusa: Ali mu Dynamos eya Zimbabwe nga yava mu Bunnamwaya.
Dan Sserunkuma: Omwaka oguwedde, yafuuka Munnayuganda eyasooka okuwangula ekirabo ky'asinze okucanga omupiira mu liigi y'e Kenya bwe yayakira mu Gor Mahia eyamalira mu kyokubiri. Omupiira yagutandikira mu Friends of Football.


text:
Bya Paddy Bukenya
OMUWALA eyeekomezzaawo ewa mukamaawe gwe yabbako emitwalo 50 nti, zimumazeeko emirembe yejjusizza ekyamuleese abatamiivu ababadde mu bbaala ya mukamaawe Gorret Nakacwa bwe bamuguddeko ne batandika okumuvulunga mu ttaka n’okumwambula engoye.
Bino bibadde mu kabuga k’e Kammengo mu disitulikiti y’e Mpigi, Nassozi bw’alumirizza nti ssente ze yatwala okuva ku Nakacwa zimumazeeko emirembe kubanga buli lw’assa omutwe wansi nga zimugamba azizze gye yaziggya.
Wabula yabadde talina wadde ekikumi nga yazirya dda. Ssentebe w’ekyalo Francis Mijwala y’awonyezza Nassozi ne bagende ku poliisi y’e Kammengo ne bamukozesa akakalu azisasule mpolampola okutuusa bw’alizimalayo.


text:
Bya Hannington Nkalubo
OLUKIIKO olupya olugenda okufuga ettaka mu ggwanga lyonna lulayiziddwa era ssentebe waalwo Baguma Isoke n’alangirira nti agenda kutandikira ku bintu bya Mmengo by’erudde ng’ebanja Gavumenti abikwase ababivunaanyizibwako.
Yagambye nti omulimu gwe gwa kubikwasa lukiiko olwalondebwa gavumenti lubyekenneenye bulungi oluvannyuma bamubuulire ekyokukola ye asse mu nkola kubanga ye azze kutereeza kitongole kyongere okutambulira ku mateeka.
Bino yabyogedde ggulo nga yakamaliriza okulayizibwa ne banne ku mukolo ogwabadde ku kkooti enkulu nga gukulirwa omulamuzi Lameka Mukasa. Olukiiko lwa bantu mwenda lwe lwalayiziddwa nga lukulirwa ssentebe Baguma Isoke ne Justine Bwogi omuwandiisi.
Lutuulako bammemba okuli eyali minisita Janat Mukwaya , Ruth Alinyiikira, Johnstone Okello, Joseph Kasaija, Nera Badala, Charles Muhoozi ne Winfred Matsiko.
Emivuyo gy’ettaka
Omulamuzi Mukasa yabalabudde nti tayagala kuwulira mmemba gw’alayizza nti avunaanibwa misango gya kubba wadde okugaba ettaka ly’omuntu mu bukyamu. ‘‘Emisango gy’ettaka gye gimu ku gisinga okuleetebwa mu kkooti naye mwegendereze abantu baffe abanaku obutagobwa bagagga olw’okuba bakolagana namwe mu ofiisi,” Mukasa bwe yagambye.
N’ategeeza nti oyinza okusanga ettaka limu lirina ebyapa bibiri oba liizi bbiri naye ng’ekizibu kivudde ku bakungu mu kitongole ky’ebyettaka.
“Mbasaba temugaba ttaka nga temutuuse ku byalo gyeriri oba okubuuza abatuuze abaliriko. Musooke munoonyereze okwewala okutulugunya abantu baffe,” Omulamuzi Mukasa bwe yagambye.
Yagambye nti ebyapa by’ettaka lya Mmengo bisoba mu 240 naye agenda byonna ku binoonya n’ettaka erimu lye banaamugamba nga teririna byapa abikole ng’akolagana n’olukiiko olwalondebwa gavumenti.
AKAKIIKO k’ETTAKA MU KAMPALA
Baguma Isoke yeewuunyizza okulaba nga KCCA eremeddwa okukkiriziganya n’akakiiko kano.
Yagambye nti ayagala enjuyi zombi zikkiriziganye akakiiko kaddemu kakole emirimu kubanga we katali kisannyalaza enkulaakulana mu Kampala. “Abantu tebasobola kwewola mu banka wadde okusinga ebintu byabwe n’okufuna ettaka lwa nkaayana eziriwo. Ziteekwa okukomezebwa akakiiko kaddemu kakole,” Baguma Isoke bwe yagambye.
ETTAKA LY ’ENTOBAZZI ;
Yagambye nti entobazzi nnungi okukuuma naye ate mu nsi ezikulaakulana ebibuga, amakolero n’emirimu egikulaakulanya eggwanga babikolera mu ntobazzi.
Yagambye nti agenda kulaba nga akolagana bulungi n’ekitongole kya NEMA balage entobazzi we ziyita okusobola okukuuma obutonde bw’ensi naye ate nga tekizing’amizza byankulaakulana.
AMAKAMPUNI AGAGULA N’OKUTUNDA ETTAKA ;
Yagambye nti eggwanga eririmu amakampuni gano likula nnyo era gateekeddwa okuyambibwa gakole bulungi era mu mateeka nga tegatulugunya bannannyini bibanja n’okubba ettaka ly’abantu.


text:
Bya Shaban Lubega
SHEIKH Muzamir Lubega, Ow’omuzigiti Imaam Ma-az bun Jabal e Najjanankumbi akusomesa ku kibonerezo ekiweebwa Omusiraamu ayenze mu kisiibo.
Okusiiba y’empagi eyokuna mu Busiraamu era kutegeeza okwenenya ebintu omuli okulya, okunywa n’okwegatta kw’omukyala n’omwami mu mwezi gwa ‘Ramadhan’.
Okwenda zzambi ddene mu Busiraamu naye Omusiraamu bw’aba akikoze mu kisiibo, kisukkulumako kuba abeera ayongedde okutyoboola amateeka g’ekisibo.
Ekikolwa kino kyoleka obunafu bw’omuntu kinnoomu era Allah agamba nti omuntu ayenze alina okwenenya era asabe okusonyiyibwa mu bunnambiro, era Allah amuteekako obuvunaanyizibwa bw’ekikolwa kino abonerezebwe nga bwe kisaanira.
Allah agamba nti, buli muntu alina okuyita mu mbeera eya ‘araali’ okumatiza obwetaavu bwe si kuyenda kuba teri yaalikyagadde kikolebwe ku bantu be, kati lwaki aba akikola ku bantu b’omulala.
Ekibonerezo
Ekibonerezo ekiweebwa ayenze mu kisiibo tekyawukana ku ludda lw’abakyala oba abaami era abeera alina okusiiba emyezi ebiri egy’omuddiring’anwa nga singa alyamu olunaku lumu, abeera atandika buto okusiiba. Bo abaatusooka baalina okutta omuddu omu naye kati engeri gye tutakyalina baddu, olina kusiiba.
Omuntu ara alina okwebaza Allah abeera amuyambye n’atamuta oba n’atamuleetera mbeera ndala yonna.


text:
Bya EDWARD SSERINNYA
OBULIMI n’obulunzi buyinza okukufuula omugagga ffugge singa oba ofubye okugoberera enkola eyomulembe.
Wano Dr. Emma Naluyima asangibwa e Bwerenga- Kawuku ku luguudo lw’e Ntebe w’amenyerawo abalala bw’akwasaganya okulunda ebyennyanja, embizzi ate ng’eno bwe biriikiriza olusuku.
Wiiki ewedde bwe nabadde nkyaddeko ku ffaamu ya Dr. Naluyima, nasanze abantu bangi nga bavudde mu bitundu eby’enjawulo ng’ali mu kubasomesa ku nnunda y’ebyennyanja, endabirira y’embizzi, olusuku n’ebirala.
EBYENNYANJA
Dr. Naluyima agamba nti, alunda emmale era nga ye obutafaananako n’abasima ebidiba mu ntobazzi alundira mu bibaawo by’amakooko by’agatta n’ateekamu ekiveera kya mirimita 0.9 olwo n’ateekamu ebyennyanja n’atandika kubisuuliramu mmere nga bwe bigejja.
Agamba nti, ekimulundisa emmale kwe kuba zo zaagala nnyo okubeera wansi mu mazzi, okusinga engege ezaagala omukka ogw’obulamu nga zo tosobola kuzirundira mu kidiba ekitatambuza mazzi oba olina okuteekamu pampu efuulafuula amazzi ne gaba nga gafuna omukka ogw’obulamu buli kiseera ekitali ku mmale.
Ekidiba omugenda ebyennyanja 1000, kirina okuba nga kya mita 4 mu bugazi n’obukiika ate okukka wansi nga kya mita emu.
Muno obwennyanja nga buto oteekamu liita z’amazzi 4,000 bwe bigenda bikula ogalinnyisa ne gatuuka ku liita 6,000. Naye tolina kuteekamu mazzi ga taapu kuba galimu eddagala erikosa ebyennyanja.
Wabula nga tonnateekamu byennyanja, kyandibadde kirungi okusooka okuyita abakugu mu kulunda ebyennyanja ne bakebera amazzi okulaba oba nga gasaanidde okulundiramu ebyennyanja olwo n’olyoka otandika okulunda ng’omanyi eky’okukola ekituufu.
Amazzi bwe gaba amabi ebyennyanja bijja kufa. Ku myezi mukaaga ebyennyanja biba bisobola okuba nga biwezezza kkiro emu, olwo n’oba ng’osobola okutunda wakati wa 8,000/- ne 10,000/- ate olwo kiba kiridde kkiro ng’emu n’ekitundu ey’emmere ezo ziba nga 3,500/-.
Dr. Naluyima alunda ne mbizzi. Agamba nti, alunda embizzi ekika kya Comborug pic 337 ne pic 410. Olulyo luno lw’e South Afrika. Embizzi eno eba njeru nga mpanvu, ekula mangu era ku myezi mukaaga eba ekuwa kkiro 50 ez’ennyama emaze okubaagibwa.
Era kikulu nnyo omulunzi okufaayo ku lulyo lw’olunda kuba lukola kinene ku kukula kw’embizzi nga ngimu.
Agamba ekikulu ku kulunda embizzi kuziriisa bulungi, oyinza okugula emmere entabule. Kyokka ye kati eby’okugula emmere yabivaako ng’aziriisa muddo ogwa ‘Hydroponic Fodder’ nga guno agukuliza mu nnaku mukaaga zokka.
Agamba nti, okukuuma obuyonjo mu kiyumba n’okuteekamu amazzi kimu ku biteekeddwa okubeera ku ffaamu y’embizzi kubanga obujama buvaamu endwadde. Singa n’embizzi ozikolako omukwano n’oziyigiriza zisobola okukuuma obuyonjo zokka mu kiyumba kuba zimanya we zirina okufuka n’okufuluma.
Dr. Naluyimba ekyumba ky’embizzi akikuuma nga kiyonjo obutakwatibwa ndwadde.
Okuzitereemu amazzi
Singa oziteeramu ennyanto kiyamba obutayonoona mazzi kubanga embizzi kasita ewulira ennyonta ng’ejja enywako g’esobola ng’egenda. Sso okuziteera mu mabaafu bwe zikoowa amalala zigoonoona.
Okussaamu sisitiimu y’embizzi okunywera ku nywanto weetaaga tanka gy’owanika waggulu olwo n’oteekako empiira ezijja ne ziyingira mu biyumba. Munda embizzi gye zibeera gy’oteeka ennyanto olujja ekoonako amazzi nga gajja ng’enywa. Era okukola sisitiimu eno okuggwa ng’olina ebiyumba nga mukaaga kikumalako emitwalo nga 70.
‘Olusuku nduliikiriza n’amazzi agava mu byennyanja n’obusa bw’embizzi’
Dr. Naluyima ayongerako nti, olusuku lwe oluli ku kwoota yiika yaluteekawo nga kyakulabirako, era kye luva lunyirira kuba yeeyambisa ebigimusa ebiva mu mazzi g’ebyennyanja n’embizzi.
Agamba nti, ebweru w’ekiyumba ky’embizzi yazimbawo ekinnya nga kino mukung’aaniramu omusulo gwazo gw’ayoolamu oluvannyuma n’aguyiwa mu binnya bye yasima mu buli wakati w’ebitooke bina olwo ate ne gukolanga ekigimusa, era kuno kw’agatta obusa bwazo nabwo okubukozesanga ekigimusa.
Buli luvannyuma lwa nnaku bbiri akyusa amazzi mu byennyanja, gano agavuddemu tagayiwa wabula nago agatwala mu lusuku ne gakolanga ekigimusa kuba gabeeramu enkonge ne n’obusa bw’ebyennyanja bino nabyo bigimusa ettaka.
Dr. Naluyima ng’alaga w’assa ebigimusa.
Enkuuma y’olusuku
Ng’oggyeeko okugimusa, olusuku alulabirira nga mwana. Buli lunaku waliwo aba ayitamu ng’alongoosa kinnya ku kinnya okuggyako omuddo n’ebisubi nsinga biba bizzeeko. Toyinza kusangako kisanja ate ng’agamba nti kati amaze okuteekamu empiira essaawa yonna atandika okuzikozesa mu kufukirira.
Olina okulaba nga endu ozittira bulungi kuba kino bwe kikulema olwo ne bw’ogimusa oba omala biseera kuba ebitooke biba bingi ebirwanira ekigimusa ky’oba otadde mu ttaka.
Mu kusimba sima ekinnya kigazi kya ffuuti ssatu ku ssatu ate okikuume ng’ekitooke ng’okikuumira muli kino kiyamba okuliisa buli mwana gwa kitooke ku kigimusa kye wasooka mu kinnya.


text:
Tutandika ku Ssande obudde bwe tuyita obw’Amatuuka. Obudde buno ffena ng’Abakristu butujjukiza nti omutima gw’Obukristu kwe kuba nti obulamu bwaffe buli mu kusuubira nti olunaku lulituuka ne tuwona ekikoligo ky’obulamu buno obujjudde okutya olunnabe olwa Walumbe bulijjo ayagala okutumalawo.
Obudde buno butuggyamu okutya okwo anti olunaku lwe tulindirira okukuza olwo olw’okufuuka kwa Katonda omuntu mu Yezu. Olunaku olwo lutujjukiza nti Katonda yatuddizaawo okusuubira ffe abaali baweddemu essuubi nga bajjajjaffe Adam ne Eva bamaze okwekutula ku Mutonzi waabwe.
Ffe ab’omulembe guno ogw’Obukristu emirundi mingi twesanga ng’essuubi lino tulitabula n’ebirala ebitusikiriza ne bituggya ku ssuubi ettuufu. Anti mu biseera bino bangi essuubi lyabwe liri mu kukola byabugagga ng’abasuubuzi bongeza emiwendo mu bye baguza abantu.
Ebiseera bino buli omu alina ky’asuubira okufuna. Abakyala basuubira okufunayo eky’enjawulo okuva ku babbaabwe, abaana ku bakadde baabwe, ab’emikwano ku mikwano gyabwe. Bino bwe bitafunibwa ate bireeta bukyayi.
Wano ennaku y’abagula ebirabo bino ku miwendo egirinnyisiddwa olw’okubeera obudde buno ate libeera ssanyu ly’abasuubuzi. N’olaba essanyu ery’okusuubira ng’Abakristu ate ne lijjula ennaku!
Bakristu baganda bange, tujjukire nti olunaku lwe tulindirira, tukuza okuzzaawo obumu obw’omuntu ne Katonda. Lunaku lwa mirembe mu bantu bonna anti nga Katonda bw’ayagala tubeere obumu naye naffe bw’ayagala tubeere wamu ne bannaffe. Isaaya omulanzi gwe tunaawulira atugamba nti eggwanga teririgololera ggwanga linnaalyo kitala, tewaliba kugunjula mu bya ntalo. Ebitala byabwe balibissaamu enkumbi, amafumu gaabwe galifuulibwa biwabyo (Yisaya 2, 1-5). Awo nno tuve mw’ebyo ebijjudde obukyayi n’okubuza bannaffe emirembe. Abasuubuzi muleke kweyambisa biseera bino kubuza balala ssanyu, kwe kugamba nti ennaku yaabwe ne liba ssanyu lyammwe.
Ffenna tubeere n’omutima ogujjudde essuubi nga Paulo bw’atugambye nti tuve mu tulo nga twemalidde mu kusuubirira mu by’ensi kuba okulokoka kwaffe kuli kumpi (Abarooma 13, 11-14). Mukama waffe atugambye (Matayo 24, 37-44) nti bulijjo tubeerenga bulindaala Omukama atusange nga tukyajjudde essuubi eryo. Buno bwe bulamu bw’Omukristu bwe yandibaddemu bulijjo, obulamu obw’okubeera mu kusuubira. Kale nno, tuteeketeeke emitima gyaffe olunaku lutusange nga tuli beeteefuteefu.
Mbaagaliza Ssande ennungi.


text:
EMBIRANYE eri mu FUFA ensangi zino ereetedde bannabyamizannyo okulowooza nti omupiira gwandidobonkana ekiseera kyonna. Embiranye yatandika na kulekulira kwa Rogers Mulindwa, eyali omwogezi wa FUFA ng’angamba nti takyasobola kukola ne Pulezidneti waayo, Moses Magogo kuba omulamwa gwe baamuleeteramu mu ntebe yaguvaako.
Kino kyaleetera Magogo okumuddiza omuliro ng’agamba nti ensonga ze yawa nkyamu wabula yali tasobola kusika naye muguwa kuba ajja kumuggya ku mulamwa gw’omupiira. Abaaliiko abakulembeze ba FUFA basonze awava omutawaana ne bawa n’amagezi ku kirina okukolebwa. HUSSEIN BUKENYA abikutuusaako mu bujjuvu.
GODFREY KISEKKA: (Yaliko ssabawandiisi wa FUFA ku mulembe gwa Obua)
- Omulamwa gwa FUFA y’ebiseera gukubula, abantu abalimu tebawuliriza ate tebaagala kuwabulwa, balina enkwe ezitaggwa nga kizibu okutwala omupiira mu maaso.
- Abakulembeze beenyooma, buli muntu bw’ayagala okuwa munne amagezi amulaba ng’ayagala okutwala omulimu gwe.
- Amateeka ge bakola galagira ddala nti bannakyemalira kuba ennonda ya pulezidenti eraga nti abaliyo bokka be balina okukulembera omupiira, ekireeta obukyayi mu bantu.
- Omupiira baagufuula gwa ng’anda zaabwe n’engeri gye bagabanamu ebifo abamu tebakkaanya nayo n’ereetawo okukaayana ng’abamu balaba ebifo babiwa abatasaana.
- Abakulembeze balekere awo okuloowoolereza mu ssente bakkaanye ku buli kye bagenda okukola, omupiira gusobola okuddamu ne gutereera.
TOM LWANGA:
Abantu ba FUFA tebalina mazima kuba buli muntu akola nga bw’ayagala ng’akimanyi nti tewali agenda kumuvunaana olw’okuba kati mu FUFA buli muntu yafuuka mugezi okusinga abalala, ate nga bagitwala nga ya bwannannyini.
- Okuleka abantu abalina kye bamanyi ebbali nakyo kireeta obuzibu kuba abantu b’omulembe guno omupiira bagutwala nga bebaagutandikawo.
- Mu FUFA, okwemanya kungi nnyo kuba abagirimu tewali mulala asobola kubaako ky’ayamba oba kutambuza mirimu bulungi.
- Obukyayi mu FUFA nabwo bulwadde kuba buli lukya abantu beeyongera okuyombagana olw’obutayagala kuweebwa magezi.
- Empalana mu FUFA y’esinga okwonoona omupiira sso ng’obukulembeze bwetaaga abantu abawuliriza ate nga bakolera wamu.
BEN OMODING: (Yaliko Pulezidenti wa FUFA mu 1994)
- Obukulembeze bwa FUFA bulimu obwannakyemalira bungi n’obwannantagambwako mu nsobi omuntu zabeera akoze. Kino nno kikyamu nnyo kuba kikuumira omuntu mu nsobi ate ne kimukozesa n’endala olw’obuteebuuza.
- Obutawuliriza kye kirwadde ky’obukulembeze bwaffe. Omukulembeze omulungi olina okuba ng’owuliriza ne bw’oba tokoze bye bakugamba naye ng’abantu obawa obudde okukugamba ebibaluma.
- Naye gavumenti nayo erina okuyamba ku FUFA kuba omupiira gwa ggwanga lyonna. Omupiira oba obukulembeze byetaaga okukolera awamu ate ng’abantu abali mu bukulembeze bakozi.
JOHN SEMANOBE: ( Yaliko Pulezidenti wa FUFA mu 1989-1992)
- Ensonga ya FUFA okutabanguka kiviira ddala ku ngabana ya ssente kuba ebbanga lye nnamala mu bukulembeze bwayo nakizuula nti kino kye kisinga okuvaako obuzibu.
- Abakulira ttiimu nabo bavaako obuzibu okutabula FUFA kuba omukulembeze abeera mu ntebe bw’atabawa ssente nga bamulwanyisa.
- Obuteebuuza nakyo kyongedde okutabula FUFA kuba siwulirangako nga ffe abaaliko mu ntebe batwebuuzizaako sso nga tulina bye tusobola okubannyonnyola ne batambuza ekintu kyabwe.
- Tulina okutuula tulabe awava obuzibu, tubusalire amagezi nga tetwekutuddeemu.
WAMALA KATUMBA:(yaliko pulezidenti wa FUFA mu 1985)
- FUFA erimu okulwanira ssente era tesobola kwe yongelayo. Abantu abasinga mu FUFA balina endowooza ezaabwe nga baluubirira okufuna ssente bagaggawale era kino kye kireseewo abantu okweluumaaluma.
- Abantu abali mu FUFA buli omu alowoza nti asobola okukola okusinga omulala ne kibafuula abeekitalo ne bagoba abalina ebirowoozo ebizimba.
- FUFA yakati ekigitabula kwe kwelowozaako bokka, era kino nga tekikyuse, tetusobola kutereera.
- Mu FUFA mulimu abantu abateewa kitiibwa nga beetwaala nga bakyewaggula ate ng’omukulembeze olina okuba ekyokulabirako eri abantu b’okulembera.
- Abakulembeze balina okumanya nti omupiira bagukulembera ku lw’abantu abalala sso si ku lwabwe bokka.
- Mu FUFA mulimu abantu abasiga obukyayi n’obuteebuuza nga balowooza nti buli kimu bakimanyi. Abakulembeze abo balina okumanya nti FUFA ya bantu bonna.
Yusuf Kyeyune ‘ Chuni’: (Yali mukungu wa FUFA ya Obua)
- Amanya Mushega ye yatandikirako omupiira gwa Uganda ne FUFA okudobonkana mu 1989. Ebiseera ebyo gavumenti ye yali erabirira FUFA n’omupiira naye okuva Mushega lwe yalwanira ssente, awo obuzibu bwa FUFA we bwava. Ssente zino zaali zivudde mu CECAFA era yazirwanira ne Patrick Kawooya ne John Semanobe ng’ayagala abaali ku ttiimu tuzigabane ate nga Kawooya ayagala zidde mu gavumenti kuba yali yatusasula dda.
- Obwavu nabwo buviiriddeko FUFA okudobonkana kuba abantu abamu bajja mu mupiira nga baagala kugufunamu olwo bwe bafuna ababawakanya nga babalemesa.
- Ekirala, abakulembeze baffe balwanira obukulu ate abamu balina obukyayi ku balala olw’ensonga zaabwe.
- Okunyooma mu FUFA n’enkwe nabyo bingi nga kizibu abantu okwesigang’ana ate buli omu alowooza nti amanyi buli kintu.
- Gavumenti eggye omupiira mu FUFA, wabula abantu nabo basaanye bakyuse endowooza nti omukulembeze wa FUFA y’alina okussaamu ssente. Abakulembeze beggyemu obwannakyemalira omupiira gujja kudda engulu.
TWAHA Kakaire:(Yaliko Pulezidenti wa FUFA wakati wa 1995-98)
- Abakulembeze ba FUFA kati bayiwayiwa ssente okubalonda, ekintu ekitta obukulembeze. Olw’okuba oli yasoose kugulirira balonzi, bw’aggya mu ntebe alina okuzikola okutuusa lw’azziggyayo. Omuntu bwatyo tasuubirwa kutwala mupiira gwa ggwanga yonna mu maaso.
- Engabana ya ssente nayo evaako obuzibu mu FUFA kuba buli muntu aba azitunuulidde nga z’alina okufunako ate ng’oluusi agikulira tayagala kugabira banne, olwo ne batandika okweyogerera amafuukuule.
- Okulwanira obuyinza, enkwe n’obukyayi bw’ossaako abantu abatayagaliza nabyo bya bulebe mu FUFA.
- Okwemanya mu FUFA nakyo gyekiri ng’ennaku zino okulaba Pulezidenti wa FUFA kusiitaana, ekimalamu amaanyi abo abandyagadde okumuwa ku magezi.
- Nsaba FIFA esooke etuwere omupiira lwe gujja okutereera kuba ne bwe baatatuwere tetulina kye tukola, gwongera bantu bukyayi. Bwe kinaakolebwa ne Gavumenti nayo ejja kulaba nti bigikwatako yeeddize omupiira.
MICHAEL OKIROR: (Yali muwanika ku mulembe gwa Denis Obua)
- FUFA okuva lwe yafuuka ey’obwannannyini kizibu omuntu wa bulijjo okuvaayo n’awa amagezi wadde ng’alaba ebintu tebitambula bulungi. FUFA ya kaakati ebizibu tebisobola kuggwaamu kuba abantu bekozesa baayo nga bakola by’eyagala mu kifo kye bya gavumenti. Kino nkiraba nga tekisobola kumalawo buzibu buli mu FUFA okuggyako okubwongera.
- FUFA erimu abantu abalowooza nti be bamanyi bokka abasinga mu nsi yaffe eno kuba buli kintu bakulaga nti be bokka abalina okukikola.
- Ekirala mulimu abantu abanyooma bannaabwe ekiviirako obuteewa magezi kuba buli omu takkiriza nti munne by’amugamba biyamba kuba aba alowooza nti amulyaamu olukwe.
- Tulina okukolera awamu ate nga twebuuza ku bantu abalina kyebamanyi.
GEORGE WILLIAM MPUNGU:(mukuwa Diary ne Villa International)
- Ekizibu ky’obukulembeze bwa FUFA kiva ku bantu abagikulembera kugifuula ya byanfuna kuba buli ajja mu bukulembeze ayagala kumala kugaggawala.
- Abakulembeze baffe tebaagaliza ate tebeebuuza bw’ogattako enkwe FUFA tesobola kutambula bulungi era nkakasa ne Magogo talina gy’atwala mupiira gwaffe olw’okwagala okulaga obukulu bw’alina.
- Amateeka n’obukwakkulizo bwe bateeka mu kulonda bulaga nti entebe bagyeyagaliza bokka wadde tebalina busobozi ate bwe batuuka mu ntebe bang’anda.
- Gavumenti eveeyo etwale omupiira.


text:
Bya RUTH NAZZIWA
EKIRIISA kya Vitamiini C ky’ekimuku biriisa ebyomugaso eri omubiri kuba kiyamba okuwagira abaserikale b’omubiri ekibasobozesa okulwanyisa obuwuka oba endwadde mu mubiri, okuggya obucaafu mu musaayi n’okuddaabiriza emisuwa.
Dr. Ivan Mukasa, owa St. Jude Medical Centre e Kampala agamba nti singa ekiriisa kya Vitamiini C kikendeera oba okuggwa mu mubiri, kivaako bino:
1 Okufuna obubonero bw’okukaddiwa amangu omuli okumera enkanyanya n’ebirala.
2 Olususu lufuutuuka ne lutandika okubutukabutuka, okukala, okuyubuka oba okufuumuuka evvu.
3 Abaserikale b’omubiri bakendeera ekikuviirako okulumbibwa endwadde olutata.
4 Ekirala bw’ofuna ebiwundu birwawo okuwona kubanga omubiri teguba na bukuumi.
5 Oluusi onuubuka omubiri, wadde togudde oba okwekoona.
6 Omuntu atalina kiriisa kya Vitamiini C olumu omulabira ku kuzimba mu nnyingo.
7 Abamu bafuna obulumi mu nnyingo ne mu binywa by’omubiri mu bitundu eby’enjawulo.
8 Omusaayi guba tegwekwata bulungi ekimuleetera okuva omusaayi mu nnyindo oba mu bibuno ekiyinza okuvaako n’amannyo okunyeenya oba okuvaamu.
9 Okuggwaamu omusaayi amangu.
10 Ekirala omubiri tegufuna mpewo nnungi emala ekiyinza okukuleetera okuziyira.
Emmere ekuwa Vitamiini C Vitamiini C asinga mu bibala naddala ebirimu asidi nga mangada, empafu, grapes, amapaapaali, Strawberry, emicungwa, enniimu, Caulifl ower, katunguluccumu, entuntunu, amapeera.
Ebirala kuliko: Obutunda, emiyembe naddala emibisi, ennyaanya, ennaanansi, ebinazi, wootameroni, amenvu, kaloti, ovakedo, beetroot, ppiya, cukamba, biring’anya, ebinyaanya, kaamulali n’ebirala bingi.


text:
Bya Mohammed Ssendegeya
ABATUUZE batabukidde ssentebe w’ekyalo ne bamugoba ku kyalo nga bamulumiriza obulogo n’okuba omusezi alya ennyama y’abantu ekiremesezza enkulaakulana y’ekitundu.
Francis Kabaale abadde ssentebe w’ekyalo Bwiita e Masindi yagobeddwa mu lukiiko lw’ekyalo olwabaddemu abatuuze abasoba mu 500.
Bino byonna byakoleddwa nga ne RDC, we Masindi, Maj. David Matovu gwe baabadde bayise waali, ne yeddiza obuyinza. RDC yagenze ne poliisi okukkakkanya abatuuze abaabadde baagala okutta Kabaale.
Omukwanaganya wa poliisi n’abantu ba bulijjo, Solomon Mugisa yasabye abantu obutatwalira mateeka mu ngalo kuba baabadde baagala kutta Kabaale nga bamulumiriza nti takoma ku bulogo kyokka nti era musezi.
Kabaale abadde amaze ku bukulembeze emyaka egisukka 10. RDC yasabye abantu babe bakkakkamu poliisi ebuulirize ensonga zino.


text:
Bya Ali Wa sswa
PULEZIDENTI Yoweri Museveni yeesammudde ebigambibwa nti alina obukyayi ku byobufuzi bw’ensikirano n’agamba nti tabirinaako mutawaana era naye abwagala.
Museveni yategeezezza nti ekyamutwala mu nsiko yali tasobola kukkiriza bantu baalubatu kunyigiriza balala.
Yategeezezza nti ng’ali mu nsiko yakolagana n’abantu bangi okusobola okulwanyisa effugabbi eryali lifung’amye mu bantu.
N’agattako nti n’obufuzi bw’ensikirano obulimu ebiranye okubuzzaawo enjuyi zonna zirina okusooka okukkaanya.
Yategeezezza nti Ankole tagigananga kukomyawo Obugabe kyokka abantu abamu bakyagaanyi okukkaanya ku bintu by’obuwangwa.
Bino yabyogeredde mu kisaawe ky’e Nyakasanga ku Ssande ng’asisinkanye abaazirwanako ab’ekibiina kya Rwenzururu Veran War gye baamukwasirizza ekiwandiiko okumutegeeza ebibaluma.
Yasiimye obufuzi bw’ensikirano bwa Rwenzururu okusomesa abantu okweggya mu bwavu kyokka n’abakomako okukomya okukijjanya abatali Bakonjo.
Ku mukolo guno kwe yakwasirizza nnyina w’omusinga wa Rwenzururu kapyata y’emmotoka okumuyamba ku mirimu gy’ekibiina kino n’essaza lya Kasese n’aliwa mmotoka y’ekika kya kabangali.
Abantu abaasobye mu 200 baasaze eddiiro okuva mu FDC


text:
NNEEBAZAAMU ak‛ensusso abafumbo abatambuliza obufumbo bwammwe ku mulamwa. Obufumbo okubukuumira mu layini bwetaaga obutetenkanya, obuyiiya, okwerekereza,n‛okuwuliriza.
Ebyo ng‛obitadde ku bbali, waliwo ensonga endala gye ndaba eyagala okuggya obufumbo bwammwe ku maapu.
Bawala bange muyitirizza okwagala okwefaako mwekka olwo ne muleka bannammwe nga beekubagiza. Temukyakola kimala kulaga bannammwe nti mubaagala.
Mu maka gammwe mweyisa nga bwe mwagala. Ate mmwe abakola mutuuse ne ku ssa ly‛okuzza awaka otulo anti nga mumaze okweggweera ebyassava eyo gye mukolera.
Mu mbeera eno bwe mudda eka olwo ne muwoza nga bwe muli abalwadde era ne mwebikka. Laba musajjawattu bw‛asula enjala ng‛ate ye yakeera enkya n‛akuwasa!
Bannyabo eno si mmaanya ya nkoko. Amaka tegatambuzibwa bwe gatyo. Mu ngeri endala bangi ku mmwe emmere ennungi mugiriira mu bisenge oba ffumbiro n‛abaana bammwe, olwo omusajja agigula n‛aviiramu awo.
Mukimanye nti obufumbo kitegeeza kugabana mbeera ya bulwadde na bulamu, bwavu na bugagga wamu obulungi n‛obubi. Naye okulekerera munno emu ku mbeera zino kitegeeza kuba mukuusa wa bbaluwa.
Munno mwagalire mu mbeera gy‛alimu era kino kye kijja okukufuula omuzira mu bufumbo. Obutafuna ssente z‛obalabirira n‛okukola ku bizibu by‛amaka ebirala tekimuteesa ku musaalaba na kumuweesa kibonerezo kya kumulyako mmere,okumumma otuzzi n‛okumulangira obukopi.
Engeri gye mweyisaamu mu maka gammwe oluusi y‛ereetera abasajja okulabankana n‛okukyawa amaka.
Embeera eno mu ngeri endala eyinza okuwaliriza omusajja okufunayo omukazi omulala amanyi nti omuntu yenna ssente zimubula.
Okutwalira awamu,munno ne bw‛aba tatuukirizza buvunaanyizibwa bwe obw‛omu maka, yimirirawo era omugumye.
Bwe kiba kyetaagisa kugula nva na mmere okumalako omwezi, kikole ku lw‛obulungi bw‛amaka gammwe. Eno y‛embeera ejja okubasobozesa okuwangaalira mu mukwano mu maka gammwe.