text:
Kanyumiza
Kagimu mu kagaali mw’atambulira kati.
Bya Job Nantakiika
TEYANDIBADDE Nnaalongo bwe tukulanye kunsuulawo kati mu kiseera we mmwetagira ennyo. Bw’atyo Badru Kagimu, 32, ow’e Masanafu bw’atandika okulombojja ennaku gy’alimu oluvannyuma lwa Nnaalongo we, Mable Namulondo okumuddukako bwe yakutuka enkizi mu kabenje ke yafuna. Byonna abirombojja bw’ati:
Omwaka oguwedde ndifa ngulojja. Nava awaka nga January 24, 2011 ne ng’enda nnoonyeze abalongo ekyokulya. Nalinnya booda nsobole okutuuka amangu e Nakasero gye nali ndaga. Nga tutuuse e Mulago, mmotoka ya buyonjo yatutomera ne ngwa wansi ate n’enkululira wansi.
Obulumi bwe nawulira ku ssaawa eyo nga bankulula kw’olwo kwe nakoma okutegeera, ng’enda okudda engulu nga ndi mu ddwaaliro e Mulago. Ng’enda okusisimuka nga bazadde bange banneetoolodde kwe kubuuza ogubadde bwe nagezaako okwekyusa nga nzenna omubiri gunnuma. Bantegeeza nga bwe nali nfunye akabenje.
Nga ndi mu ddwaaliro, bankuba ebifaananyi ne kizuulibwa ng’enkizi zaali zisesebbuse ng’olwo sikyasobola kutuula. E Mulago namalayo emyezi esatu era olwatereeramu ne bansibamu ebyuma ebiwanirira amagumba n’ekisipi ekinene mu kiwato okuwanirira omugongo. Bampa akagaali mwe ntambulira nga n’okutuusa kati kati ke nkozesa.
Ekyanzigya enviiri ku mutwe kwe kuba nti we nafunira akabenje nalina abakyala babiri, Nnaalongo Namulondo ne mukyala mukulu Jackie Nabatanzi (Hanifa) kyokka ku bombi tewali yalabikako mu ddwaaliro era emyezi egyo gyonna nga mmange y’andabirira.
Abakyala bangobaganya
We nafunira akabenje nali mbeera Nansana ng’abakyala bombi gye mbapangisiriza buli omu n’omuzigo gwe. Abakyala bwe batajja mu ddwaaliro nalowooza nti balabirira baana. Nga nsiibuddwa e Mulago natuukira wa mukyala mukulu Hanifa ng’ono mmulinamu abaana bana.
Kye nasanga eno kata banzize mu ddwaaliro nga mpunze. Kaddulubaale wange yakantema nti teyali mwetegefu kundabirira nti ng’ende ewa Nnaalongo Namulondo. Natunula nga sibitegeera, kwe kugamba be nali nabo bantwale ewa Nnaalongo wange.
Bantwala ewa Nnaalongo naye baalinga abaateesezza kuba n’ono yasooka kwekanga n’ang’amba nti, ‘Ssebo abo bakuzzeeyo ewa mukyala mukulu y’aba akulabirira.
Ganneesiba ne ndowooza ebintu bingi ng’omutwe gujula kwabika. Nalowoozaamu nti singa nafiira mu kabenje okusinga okubonaabona nga nneenyinyalwa abakazi be nali ndowooza nti mbiriizi zange.
Mu kifaananyi, Badru Kagimu bwe yali tannafuna kabenje. Ali ne mukyala mukulu n’abaana baabwe.
Entabuka Nnaalongo gye yatabukamu, abaali bantutteyo bansitula ne banziza ewa mukyala mukulu naye awaka yamalawo ennaku nnya, olwokutaano n’aleeta booda n’esomba eby’omu nju byonna n’atambulamu.
Ono yandeka mu maziga kuba nalowooza embeera gy’andeseemu naye mu mutima ne ng’amba oba kutwala bintu atwale kasita abaana abasigazza ajja kubalabirira.
Mu kiseera kino we namanyira nti okubeera omuntu mulamu ku mizigo kirungi kubanga omuwala eyali asula mu muzigo ogwali gunninaanye ye yatandika okunzijanjaba ng’ampa ku mmere.
Ebizibu nga bwe biba, obulwadde bwange tebwalemesa landiroodi kubanja zize era ekyaddirira ye mukyala ono okunzizza ewuwe naye bwe nalaba nga mmukaluubiriza ne mmusaba antwale ewa jjajjange e Masanafu gye mbeera kati.
Mu May wa 2011, Nnaalongo yeekuba mu kifuba n’asitula ebintu byonna mu muzigo gwe twali tupangisa n’ajja ewa jjajja n’atandika okundabirira naye ate mu December lwe yatandika okwecankuula.
Mu January w’omwaka guno lwe yansuddewo ng’agamba nti akooye okundabirira.
Ebintu nga bwe yali abisibye okuva e Nansana bwe yabisitudde n’agenda.
Naye teyandibadde Nnaalongo n’andeka mu nju nga nfaanana bwenti ne yeerabira omukwano gwaffe!
Nnaalongo wa Kagimu eyamulese mu nju.


c: text/html

text:
Mityana
Haji Magala ng’ayogera mu lukiiko.Ekif; Luke Kagiri
Bya Luke Kagiri
BAKULEMBEZE b’essaza ly’e Ssingo balabudde nga bwe batagenda kukkiriza mwami wa Kabaka atatuukiriza mirimu gye ne bawera okubayimiriza. Omumyuka wa Mukwenda asooka, Joseph Kawuki, yalaze obweralikirivu olw’abakungu abamu naddala ab’emiruka n’ab’ebyalo, abalekerera emirimu gyabwe n’agamba nti bagenda kutandika okubalondoola, bawummuzibwe.
Bino bye bimu ku byatuukiddwaako mu misomo gy’obukulembeze, aba Ssingo n’abakungu b’e Mmengo gye baategese mu Ggombolola y’e Kiganda n’eya Musaale Ssekanyonyi, okubangula abakulembeze ku buvunaanyizibwa bwabwe. Ng’emisomo gino gitandika e Kiganda, Kawuki ne banne baawaliriziddwa okusooka okulongoosa embuga y’Essaza eyasangiddwa ng’eri mu mbeera mbi. Ate e Ssekanyonyi baasanze ekizimbe ekiteesezebwamu mulimu olukiiko lwa Ggombolola eya
Gavumenti eya wakati oluvannyuma ne basalawo okuteeka entebe mu mbuga ne batuula awo. “Abakulembeze ku mitendera egiri wansi ffe tulina obuvunaanyizibwa okumanyisa abantu ba Ssabasajja n’okubakunga mu buli nsonga yonna eva e Mmengo era tubayambe okukulaakulana,” Kawuki bwe yagambye.
Yagasseeko nti, “Oyo yenna eyalondebwa nga ssi mwetegefu kuweereza, kirungi alekulire nga tannaba kuggyibwa ku bukulembeze kubanga tetugenda kukkiriza bayisa bivvulu nga tusuubira nti tulina abaweereza so nga tebakola.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Mityana
Bya Luke Kagiri
Wuuno omusajja atasiba zikweya eyafudde n’aleka ng’alaamye okumuziika ku makya nga ky’atayagala be bantu okusooka okulima ng’ate lunaku lwe. Kino kyatadde abatuuze ku bunkenke nga buli kye bakola bayita mu bwangu baleme kusussa mu ssaawa ze yabagamba okumuziika.
Bino byabadde ku kyalo Mweramukadde mu Ssaza ly’e Busujju omugenzi Levi Nakabale 82, ow‘oku kyalo kino nga n’e Lubya mu Kampala abaddeyo n’amaka bwe yafudde ng’alese ekiraamo ekikakali.
Omugenzi olwafudde entegeka z’okuziika zaatandikiddewo, n’entaana yasimiddwa kiro, kubanga abadde yalagira aziikibwa ng’essaawa nnya ez’oku makya tezinnayita.
Abatuuze baayagadde okumutwala mu kkanisa ya Mwera gy’abadde akola ng’omukubiriza w’Abakristaayo asabirwe kyokka abasumba ne bagaana sikulwa nga bayisa mu ssaawa z’okuziika.
Baamusabiridde waka ng’okusaba kwakuliddwa, Rev. Samson Katante, Omusumba w’obusumba bw’e Lugo. Ebirango byasomeddwa ku ssaawa nnya n’ekitundu ng’okuziika kuwedde.
Nakabaale alese abaana 13, ng’omwana omu Herbert Kirokwa ali South Afrika teyasobodde kuziika kitaawe.
Omugenzi abadde yakuguka mu kubala ebitabo e Bungereza. Akoledde mu bitongole okuli; ekitebe ky’enzikiriza y’aba Othodox e Namungoona, mu bbanka ez’enjawulo n’ebirala.


text:
Bya CATHERINE LUTWAMA
AMAZZI gafuuse otuzzi mu bitundu ebyetooloodde olusozi lwa Muteesa mu ggombolola y’e Nabweru mu munisipaali y’e Nansana! Abavubuka abatayagala kunaaba kyasalira mu ntamu anti bangi okunaaba baakwesonyisa olw’ebbula ly’amazzi; abakyala bafumba ewunye, ebisolo bikunduzze, amaka agawerako gasasise olw’abakazi okulwa ku luzzi olwo abasajja ne balowooza nti balwa mu bwenzi!
Wabula nga bwe kiri nti amaziga g’ente ly’essanyu lya malembo, abavubuka abalina amaanyi agasamba obugaali okusomba amazzi bali ku mudido. Ekidomola bakitunda wakati wa 500/- ne -700/- ate nga waliwo embeera w’etuuka nga ne bw’oba olina ssente tofuna mazzi!
Embeera eno ezinzeeko ebitundu bya Kazo -Lugoba, Kazo Central zooni B, ku lusozi lwa Muteesa, mu Kibwa, ab’e Wamala, Kisimu, Katooke, Lugoba ne Nabweru, be bantu abasoba mu mitwalo 20 be ddu!
Pulojekiti y’amazzi
Muky. Janat Kirwana, omuwandiisi wa LC1 mu Central zooni B e Kazo agamba nti mu kitundu mulimu enzizi bbiri zokka eziyimirizzaawo ebyalo bino byonna.
Enzizi ziri mu kiwonvu ekivuddeko okwanjaalamu mukoka, okujjuza kazambi akulugguka ng’ava mu bitundu eby’enjawulo. Kino kitadde obulamu bw’abatuuze mu katyabaga olw’ebirwadde ebiyinza okuva mu mazzi amakyafu!
“Twasaba amazzi mu kitongole kya National Water mu 2010 era ne bajja ne bayisaamu payipu, ne tujjuza empapula zonna ezeetaagisa.
Abalina ttanka e Kazo bakola ssente empya n’enkadde.
Abatuuze abaasasula ssente 58,000/- tuli wakati wa 400 ne 450. Zino zaali za kutuyunga ku ttanka ennene eyali egenda okuzimbibwa ku lusozi lwa Mw. Kiyimba Kaggwa kyokka na buli kati tebaddanga.
Tetumanyi wa ensonga zino we ziwagamidde kubanga embeera gye tuyitamu nzibu nnyo olw’obutabeera namazzi.
Kino kivuddeko n’abatuuze okulowooza nti nannyini lusozi luno okwali kugenda okussibwa ttanka z’ekitongole zigabire abatuuze amazzi y’alemesezza enteekateeka eno,” Muky. Kirwana bwe yagambye.
Ekyewuunyisa nti ab’ekitongole ky’amazzi buli mwezi baweereza bbiiru abatuuze basasule amazzi ge batakozesanga!
MEEYA W’E NANSANA
Meeya Wakayima Nsereko agamba: Abatuuze mu kitundu kino bamaze ebbanga nga balaajana olw’ebbula ly’amazzi era naffe ng’abakulira ekitundu tukiraba era ensonga twazigobako ne tulowooza nti ziwedde kubanga emabegako aba NWSC bajja ne batambuza payipu kyokka kyewuunyisa nti amazzi tegatuukanga ku bantu.
Ndowooza nti kirabika ng’omubalirizi w’ebitabo wa Gavumenti (Solicitor General) y’atannaba kufulumya ssente za mulimu guno kusobola kukolebwa guggwe.
Tugenda kuddamu okulondoola ensonga zino okulaba ng’abatuuze baffe basobola okuyambibwa okuva mu kizibu kino.
EMBEERA Y’ABATUUZE
Mw. Farouk Mayega, omutuuze mu Central zooni B Kazo agamba nti embeera y’obutabeera na mazzi ebamazeeko emirembe era eneetera kubalesaawo maka gaabwe baddukire ku muliraano eri amazzi.
“Abakazi basiiba ku nzizi nga basimbye nnyiriri z’amazzi ku nzizi ate bw’onoogendayo nga buyise olwo togenda kufuna tuzzi!
Abayizi bangi eby’okusoma baabivaako okusobola okusimba n’okufuna amazzi; okunaaba kwaviibwako, ekidomola ky’amazzi ekiri ku 700/- ate ng’okukifuna luba lutalo oba onookozesa bimeka?
Wadde nga tulaajanidde abakwatibwako, embeera ekyali nzibu nga twebuuza ani ayinza okutudduukirira okutereeza embeera gye tulimu etukooza akagiri?
Ab’ekitongole ky’amazzi baatambuza payipu, bbusita n’ezimbwa ku lusozi wamma ne tujaganya ng’akimezezza okw’enjala, kyokka wano we twakoma anti okuva kw’olwo tetuddangamu kubaako kye tulaba kigenda mu maaso.
Nnaalongo Sudayisi Nakabuye, omutuuze w’omu Kibwa agamba nti ate embeera eri mu zooni yaabwe eyungula n’emmandwa ezziga, anti amazzi bagasena mu kidiba omunywa n’ente!
“Amazzi gano makyafu nnyo, naye ng’ate ge tulinawo gokka. Abantu bangi nnyo mu kitundu kyaffe ate mu luwummula kiyitirira, kuba abaana babeera bangi olwo n’amazzi mu luzzi ne gakedeera nnyo.”
BIZINENSI:
Mw. Atanansi Kisembo ng’ono mulunzi wa nkoko e Lugoba agamba nti obulunzi mu kitundu kino si bwangu olw’ebbula ly’amazzi. “Bw’oteesiba bbiri bukusala n’oggwaamu nga totegedde.
Ekitongole ky’amazzi kimaze emyaka 3 kiguumaaza abatuuze.
Nagezaako okukozesa ebimotoka ebigasomba okugandeetera naye ng’amakubo mabi olwa mukoka okugalekamu enkonko,” bwe yang’ambye. Ku mbeera y’ebyenfuna etaamye obugo, bizinensi nnyingi ziggaddwa ate nga n’endala zizing’amye kubanga okugiyimirizaawo kikwetaagisa ssente nnyingi okusinga z’oggyamu.
AB’EKITONGOLE KY’AMAZZI
Ying. Daniel Kyobe, avunaanyizibwa ku bitundu ebikozesa amazzi agava mu bittanka bya National water and sewerage corporation(NWSC) agamba nti omulimu gw’okutambuza amazzi gwaggwa wabula bakyalinda kumala kusasula nannyini ttaka.
“Ekikyatusibye okumaliriza omulimu guno kwe kusasula Mw. Kiyimba Kaggwa ssente ezasigalayo obukadde 29 kw’ezo obukadde 89 bwe yasaba okusobola okuwa ekitongole ky’amazzi liizi ku lusozi lwe olw omulimu gulyoke gutandike.
Ying. Kyobe ayongerako nti waliwo ne foomu z’alina okussaako omukono ezikkiriza ekitongole ky’amazzi okussa ttanka ku lusozi lwe, wabula mu kiseera kino Mw. Kiyimba Kaggwa tali mu ggwanga olw’obulwadde bw’alina nga yagenda kujjanjabibwa.


text:
Muky. Kalule ng’akola ku mukyala mu saluuni ye omuli ddulaaya, obutebe, obuviiri, firiigi n’ebirala by’afunye mu kabookisi ke.
Bya VIVIEN NAKITENDE
OKUTEREKA y’engeri omuntu gy’asobola okwekulaakulanya n’okutandikawo bizinensi n’asobola okwongera ku nnyingiza ye.
Bbanka ze zimanyiddwa okuterekera abantu n’okubawola kyokka bangi tebamanyi nkola yaazo ate abalala bazitya olw’emisoso gyazo emingi.
Ennaku zino abantu baatandika okutereka mu bubookisi (bbanka), ng’asuulamu 100/- n’okusingawo ku z’aba afissizza buli lunaku. Abamu babukozeemu bizinensi entonotono n’abalala okwongera mu kapito era babwenyumirizaamu.
Muky. Aisha Kalule, nnannyini saluuni ya ‘Lady Care’ e Najjanankumbi agamba nti ensimbi ezaatandika saluuni ye yaziterekanga mu kabookisi ate nga ke kamutuusizza ne waali kati.
Annyonnyola engeri gy’asobodde okukafunamu n’obutatendewererwa kukavaako: Ntandika okutereka Nnafumbirwa Mw. Kalule mu 2006 era eby’okusoma ssaabituusa wala kyokka nnayagala nnyo okukola.
Nasaba baze ansasulire njige okusiba enviiri kye yakkiriza. Mu kiseera kino naterekanga ssente ze nafissanga ku z’akameeza.
Mu 2009, nga ngize eby’enviiri mukwano gwange eyalina akayumba k’embaawo yakanguza ku 200,000/-. Okumusasula namenya akabokizi nga kalimu 20,000/- kyokka omwami wange n’annyamba okukasasula mpola.
Mu kiseera kino nnali nkyatereka mu kabookisi era we kaggweera okusasulibwa nga mpezezzaamu 8,000/- ze nnagulamu ekikebe ky’ebizigo ne ntandika okukola. Kasitoma gwe nnasooka okukolako yansasula 15,000/- ne ngulayo emikebe gy’ebizigo emirala ebiri.
Mu kiseera kino nakolanga ku buli kasitoma, nga sigoba ssente. Ssente zonna ze nakolanga nga ngula bikozesebwa mu saluuni ng’ebizigo, obutebe, endabirwamu, obuviiri n’ebirala n’okutereka mu kabookisi kange, nga n’oluusi nsuulamu 100/- naye nga siterebuka.
Essaawa eno nterekamu binusu bya 500/- byokka era buli lwe ntereka mbaako ekiruubirirwa. Okugeza lwe
nnasooka okukamenya naggyamu 250,000/- ne ngulamu ddulaaya ekaza enviiri, kati nnina ssatu zonna nga nziggye mu kabookisi. Nguze obutebe, ttivvi, firiigi gye nteekamu amazzi n’omubisi gw’okutunda, n’ebirala. Kati nterekera kusuubula byakwewunda by’abakyala ntandike nabyo okubitunda, okugulayo poloti n’emmotoka.
Bye nfunye mu kabookisi
1. Eyatandika ne 8,000/- kati saluuni yange eri mu kapito wa 5,000,000/- .
2. Ntandiseewo bizinensi entonotono mu saluuni yange omuli: okutunda sooda, amazzi n’ebirala olwa firiigi gye nnagula mu kabookisi, ntunda ‘Air - time’ n’ebirala.
3. Nguzeeyo ente n’embuzi ebiri mu kyalo era ne bazadde bange mbalabirira.
4. Baze w’atali nsobola okuyimirizaawo amaka. Nnyamba okusasula ku fiizi n’okwerabirira n’abaana. Bino byonna si biguze mulundi gumu wabula buli lwe mmenya akabokisi mbeerako kye ngula ekinnyambye obuteewola mu bibiina kugwa mu buzibu. Ebirala ebinnyambye Okukwata obulungi bakasitoma bange kibakuumidde nnyo wano ate nga ne kye nkola nkitegeera era nfuba okwongera okuyiga ebipya ebiri ku mulembe.
Bye nsuubira
Okutuusa saluuni yange ku mutindo ogwa waggulu n’okutandikawo amatabi amalala. N’okukola essomero eriyigiriza okuyooyoota enviiri.
Bakasitoma abamu beewola ne batasasula
Ng’emirimu emirala gyonna nange nsanga ebizibu naddala abaagala amabanja ate nga tebaagala kusasula kyokka nga ggwe by’okozesa obigula ku buseere.
Oluusi bakasitoma baba babbula n’omala ennaku nga tofunye ku ssente. Ebisale by’ekifo we nkolera nabyo biri waggulu. Omulimu gukooya nnyo, ofuna
obudde butono okubeerako n’ab’omu makaago kuba okeera nnyo ate n’onnyuka kiro.
Obubaka eri abantu
Nkubiriza abantu naddala abakyala okuyiga okutetenkanya enfuna yaabwe. Wadde tokola osobola okuyiiya ezo ze bakulekera ez’okulya n’ofissaako ate ne weerumya n’osobola okuzikolamu ekintu ekinene oleme okulindirira akameeza aka buli lunaku.
Nange naterekanga ku za kameeza ne nsuulako mu kabookisi kati akandiisa ng’omulimi. Ekirala tekikwetaagisa kuba mu bbanka nnene okusobola okutereka, gula akabookisi otandike okutereka kati owone ennaku, Muky. Kalule bw’amaliriza.


text:
Mityana
Bp. Zziwa (ku kkono) ng’akwasa Fr. Lukenge ekirabo.
Bya Luke Kagiri
PAAPA Benedict XV1 asiimye emirimu gya Fr. Augustine Lukenge ng’ono ye Bwanamukulu wa Lutikko e Kiyinda n’amuweereza n’omukisa ogw’enjawulo.
Obubaka buno bwamukwasiddwa Omusumba w’Essaza lya Kiyinda Mityana, Dr. Joseph Anthony Zziwa, ku mukolo Fr. Lukenge kwe yajagulizza okuweza emyaka 25 mu busosodooti, ogwabadde mu maka ga bakadde be e Mwera mu Busujju.
Fr. Lukenge yasiimiddwa olw’emirimu egy’enjawulo gy’akoze mu myaka gino, omubadde okusomesa mu matendekero
ga seminaliyo, okukulira ekibiina kya Paapa n’emirala.
Bp. Zziwa yasabye Fr. Lukenge agende mu maaso n’emirimu nga bw’azze akola mu myaka 25.
Yasiimye Abakristu okuwagira abakulembeze b’eddiini ne basobola okuweereza obulungi.


text:
Bukedde ku Ssande
Mugalu
Henry Mugalu abatuuze baamusanze mu lusuku lwa Godfrey Kitaka e Namagabi ‘A’ mu disitulikiti y’e Kayunga ng’ayunja amatooke ne bamukwata ne bamuwalabanya okutuuka mu maduuka g’e Namagabi ne bamukuba mizibu n’afuuwa omusaayi.
Poliisi y’e Kayunga ye yamutaasizza n’oluvannyuma ne bamusimba mu maaso g’omulamuzi wa kkooti y’omulamuzi w’eddaala erisooka e Kayunga, Erias Mugisha gwatatawaanyizza n’akkiriza omusango guno ogw’okubba amatooke.
Bw’abadde awa ensala ye, omulamuzi amulagidde atwalibwe mu kkomera e Ntenjeru amaleyo ennaku 90 ng’akozesebwa na maanyi w’alituukira okuvaayo ng’ayize okwekolera alemed okubeera mu bubbi kubanga btuuse okumutta.


text:
Bya S. BAAGALAYINA
OMUSUUBUZI Mary Namboowa atutte munne Sophie Naiga mu kkooti y’omulamuzi Elijah Musolo ng’amuvunaana gwa kumusalaganyako bigambo. Bano baatabukidde ku midaala gyabwe mu katale k’ebirime ak’e Kabaale-Bugonzi.
Namboowa: Oweekitiibwa, nvunaana Naiga okuntemerera ebigambo nti ndya abafu, njagala bwiino oyo ow’ennyama y’abafu oba omulambo gwennyini bye yankwata nabyo amulage wano mu kkooti. Ebigambo bino n’ebirala eby’okumpeebuula yabinvuma nga March 18, 2012 tetwaliwo ffekka wabula n’abakyala abalala bwe tukola.
Mulamuzi: Ebigambo Naiga wabyogera?
Naiga: Sibyogerangako Yantwala ne mu LC nti nnamuvumye mmuliwe akakadde biggweere awo bwe nagaana kwe kundeeta eno.
Mulamuzi: Muddeeyo gunnaddamu olulala.


text:
Amataala mu kisenge mw’osula gasaana kuba ga kimpoowooze.
Bya KIZITO MUSOKE
ABANTU bazimba enju, kyokka ne batafaayo ku mataala ge bateeka mu nju.
David Businge owa Shelter and Surroundings, agamba nti amataala ku nju ye musirikale nnamba emu, naddala nga gateekeddwa mu bifo ebyetaagisa nga ku lubalaza ne mu mabbali g’enju.
Mu biseera by’empewo, amataala ddagala, anti galeeta akabugumu mu nnyumba. Enju singa ebeera esiigiddwa langi, buli ekitangaala ekituufu bwe kikikubako, kyeyongera okunyirira.
Ekisenge ky’abaana kisaana kibeeremu ekitangaala ekimala, lwa nsonga nti abaana abato bayinza okutawaanyizibwa mu kulaba ate ng’emirundi emirala bakyayinza okuba nga basomeramu ebitabo.
Ebisenge by’abaana bitera okuba nga bisiigiddwamu langi ya Pink ne Orange, singa oteekamu ettaal ezikontana gamba nga eya bbulu ne kiragala, ojja kwesanga ng’abali munda tebakyalaba. Teekamu langi enjeru etayaka nnyo, ejja kunyumiramu ate nga tekosa baana.
Ettaala gy’oteeka mu ddiiro kirungi ewanikibwe mu makkati g’ekisenge waggulu ku siiringi. Singa siiringi ebeera nga baagikola ng’erimu amadaala agagenda munda, kirungi oteekemu ettaala evaayo ng’erebeeta, ate emirundi mingi siiringi entereevu, zinyumira nnyo ettaala etudde ku siiringi, nga terengejja.
Ettaala gy’oteeka mu kiyungu erina okuba nga yeekutte bulungi ku kisenge, okwewala okwonooneka omukka, singa obeera otaddemu ereebeetera wansi.
Omuntu singa abeera asazeewo okukozesa amataala agalengejja, alina okulaba ng’obuwanvu abupima, okwewala ettaala okuleeta ebbugumu eriyitiridde.
Ekisenge ky’abakulu ekisulwamu kyetaaga kibeeremu ettaala nga teyaka nnyo.
Olwokuba omuntu oyingira mu kisenge ng’okooye teweetaaga kitangaala kikukubamu nnyo mu maaso. Emirundi mingi, kyandibadde kirungi, ettaala zino n’otoziteeka mu makkati ga kisenge, osobola okuteeka amataala mu mabbali ne gatakukubamu butereevu.
Amataala omuntu g’ateeka mu luggya gandibadde ga mirundi ebiri, omuli aganyiriza ekifo era nga gano galina okuba nga gaaka mpola, ate oteekeko ag’ebyokwerinda, era nga gano gasobola okukuba ewala mita eziwera 10.


text:
Kampala
Ssenga wa Nnaabagereka ng’agabula abagenyi ku mukolo gw’okwanjula Kabaka.
Bya BENJAMIN SSEBAGGALA
SSENGA wa Nabagereka, Ekiriya Kolya Mawemuko eyamufumbira ekijjulo nga bamusiibula, anyumya bwe beebuga nga bateekateeka muwala waabwe ku lunaku lw’embaga ne ku lunaku lw’emikolo gy’okwanjula.
Omukolo nga gutuuse, twategeka era ku makya mmotoka ne zireeta ebirabo okwali ente bbiri, ennyama y’omu bibbo n’ebirabo ebirala.
Twategeka ebidaala wabweru we twatuuza abagenyi abamu era essaawa nga zigenze, Katikkiro Ssemwogerere Mulwanyammuli ng’ali ne Naalinnya Ndagire baatuuka n’abantu abalala.
Mw. Ssebugwawo ng’ayaniriza Katikkiro ne be yali agenze nabo nga Nnaabagereka ayanjula.
Ekiseera ekyo muwala waffe Nagginda yali Bulaaya era n’Omutanda teyalabikako ku mukolo. Abagenyi twabatuuza mu kidaala erudda naffe ne tutuula oludda olulala ne wabeerawo okwogera okutaali kuwanvu Katikkiro n’ayanjula ebirabo.
Katikkiro n’abagenyi baabayingiza mu nnyumba ne babagabula kyokka nze nali nkwasiddwa buvunaanyizibwa bwa kulabirira bagenyi abasigadde mu kidaala.
Okugabula nga kuwedde, Katikkiro yayogera era tebaalwawo ne basiibula wabula abantu ne bayaayaana nnyo okubuuza ku Katikkiro era nga bonna basanyufu nnyo.
Ssenga wa Nabagereka, Ekif; Benjamin Ssebaggala.
Nga wayise ebbanga, twagenda mu Lubiri e Bbanda muwala waffe okutwanjulira Omutanda era twali bataano ffekka kyokka kino twakikola mu kyama ddala era tekwaliko muntu w’ebweru, fenna twali baamunju.
Embaga ng’etuuse, Kabaka yatuweereza ente 9 ez’okugabula. Nze nafumba emmere ya muwala wange
era okuva obuto nali mmulabirira kubanga ne we yasomeranga e Gayaza nga bwe batuuka okuwummula mmuggyayo ne banne kitaawe n’amuddukira kuva wano ewange Bulange.
Nafumbawo emmere ya bantu batono gye twategekera ku lujjuliro mu maka ga mwannyinaze John Luswata (Taata wa Nabagereka) era emikolo gyaliko ffe Ab’omusu, abantu abalala nga bakung’aanidde wa mutaka Nelson Ssebuggwawo.


text:
Kampala
Asibye hair band emmyuufu mu nviiri.
Bya MUSASI WAFFE
EBIKWATA enviiri bikola kinene mu kunyiriza enviiri, wamu n’okulaga kiraasi y’omukyala.
Ennaku zino waliwo ebikwata enviiri eby’enjawulo abakyala bye bakozesa okwongera okuggyayo
endabika yaabwe. Waliwo ebiyitibwa ‘Barrettes’.
Bino bitera kukozesebwa ku nviiri empanvu, naddala ng’omukyala ayagala kuzikwatira mabega.
Bino bibaddewo okuva mu 1970, era bigenda bikyusibwakyusibwa dizayini zaabyo.
Ekika ekirala ze ‘hair bands’. Zino wadde zinyumira nnyo abaana n’abawala abato, naye n’abakyala abakulu tekigaana kugikozesa. Zino ziteekebwa oluusi wakati mu mutwe oba okuliraana ekyenyi ne zikwata enviiri obutagwa mu maaso.
Ennaku zino zikolebwa mu ngeri ey’enjawulo. Mulimu eza pulaasitiika, ez’ebyuma n’ezitungibwako obugoye, okwongera okuzirabisa obulungi. Waliwo ‘pony tail bands’. Zino nazo zikwata nviiri, wabula nga zikolebwa nga zirina amannyo agakwata mu nviiri okuzinyweza obulungi.
Zikolebwa mu dizayini ne langi ez’enjawulo okwanguyiza omukyala okufuna langi egendera ku ngoye z’ayambadde. ‘Ribbons’ nazo ziri ku mulembe ennaku zino.
Zino osobola okuzizinga n’okolamu dizayini enyumira enviiri zo, oba okugisiba butereevu mu nviiri.
Waliwo ekika kya ‘tiara’. Buno butera kuba mige abagole gye basiba mu nviiri okwongera okubalabisa obulungi.
Wabula osobola okugukozesa kasita gubeera mutonotono, ate n’otogwambala mu maaso, wabula n’ogussa emabbali oba emabega, ojja kunyuma era olabike ng’oli wa kiraani ya waggulu.
Ebisiba ebirala bwe busanirizo. Buno buibeera n’amannyo era ebiseera ebisinga ababukozesa bakasonseka mu nviiri okwongera okunyuma.
Abakugu mu by’okwambala bagamba nti omukyala buli lw’ateeka ekimuli mu nviiri kaboneroakalaga nti afaayo okunyumira abo abamulaba era amanyi ebiriwo.


text:
Kampala
Gen. Salim Saleh (ku kkono), Jose Chameleone ne Robert Kabushenga owa Bukedde Ffa Mma nga babiibyamu
Bya FRED KAYONGO
NGA August 28 2008, Bukedde Ffa Mma Embuukitikizi lwe yatongozebwa okweyunga ku mayengo g'ebyempuliziganya
n'ekigendererwa ky’okukyusa embeera z'abantu mu Uganda.
Emyaka ena Embuutikizi gy’emaze ng’eweereza, tewali kubuusabuusa nti ekyusizza obulamu bw’abantu bangi olw’empeereza ey'omulembe.
Abbey Kibirango, addukanya leediyo eno agamba nti okulemera ku nsonga z'omuntu wa bulijjo n'embeera mw’atambulira kye kifudde Bukedde Ffa Mma okubeera ey’amaanyi mu myaka ena gye yaakamala ku mpewo.
Kibirango agamba nti buli pulogulaamu ku leediyo eno, omuntu wabulijjo alina ky’agifunamu. “Tufuba okulaba ng’olunaku we luggweerako ng’awuliriza Bukedde Ffa Mma taviiramu awo. Okugeza pulogulaamu ya Golokoka eweerezebwa
Omulangira Walugembe erimu akatundu ka 'Toli mwavu’ . Innocent Tegusuulwa akisimbako essira nti bulijjo ‘mutwe gwo gwe guba omwavu' n'ekigendererwa ky’okuzzamu abantu amaanyi agakeera okugenda okukola ng'amaanyi gaabwe gonna.
Kibirango agamba: Ne bwe ziba nnyimba ezikubibwa ku leediyo eno tetumala gazikuba, olutali ku mulamwa omuntu lw’awuliriza n’aleka awo tululeka.
Twagala omuntu wabulijjo tumuzimbe atulage enkyukakyuka oluvannyuma lw’ebbanga.”
Ku Bukedde Ffa Mma, buli omu akolerera bantu y’ensonga lwaki tekuli bakitalo. Kino kituyambe okusigala ku mulamwa ne tuyuu-guumya leediyo endala ezaatusookawo.
Olw’okuba omulamwa gwaffe gwa kutumbula muntu wabulijjo n’okukyusa embeera gy’alimu, bingi ebigenda okukyuka mu bbanga ttono erijja naddala engeri gye tukolaganamu n’abalanzi baffe.
Twagala okuyunga obubaka ku muntu wabulijjo gw’aguza ebintu bye, kiyambe omuwuliriza waffe okumanya obulungi omuntu gw’agulako n’ebimufaako byonna.
Okugeza singa omuntu aba ng'atunda ddagala lya birime n’atuwa ekirango twagala omuntu n’agenda mu bawuliriza baffe wansi n’abalabako ne bawaanyisiganya ebirowoozo.
Kino kijja kutumbula enkolagana ennungi eri abalanzi n'omuntu wa wansi.
BW’OWANGULA
Waliwo abawuliriza baffe abamaze ebbanga eddene nga batuwuliriza era abamu bafunye ebirabo.
Bw’owangula ku Bukedde Ffa Mma tukulondoola okulaba enkulaakulana gy’otuuseeko buli kiseera.
Emyaka ena egijja, Kibirango agamba nti Embuutikizi ejja kubeera ng’emaze okufuuka nnamba emu mu leediyo zonna kuba era ne kaakati kyeraga olwa bannaffe abatandise okutukoppa.
"Abawuliriza baffe n'abalanzi bakooye enkola enkadde eya leediyo ezimu ezitayongerako mutindo mu bye babawa kubanga teba na ky’ebayamba.
Okugeza bwe kiba kivvulu mu kisaawe, okuleeta abayimbi be bamu abantu be balaba buli gye batambulira awo Bukedde Ffa Mma yavaawo dda," bwe yagambye.
Emyaka ena Bukedde Ffa Mma embuutikizi gye yaakamala ku mpewo abantu bangi n’ebibiina mwe beegattira baganyuddwa mu pulojekiti ennyingi Embuutikizi z’etutte mu bantu.
Siraje Kizito, akwataganya abawuliriza ba Bukedde Ffa Mma agamba nti mu baganyuddwa mu pulojekiti zino mulimu aba klezia y’e Ttikalu e Bombo abaafuna yunifoomu za kkwaaya yaabwe ng’engoma ez’okukozesa mu kutendereza Omutonzi.
OKWEKULAAKULANYA
Abasuubuzi ba Owino abeegattira mu kibiina kya Bukedde Fans Club baaweebwa emizindaalo kwe bawuliziganya nga bali mu katale kaabwe kwe bateeka leediyo y’abasuubuzi eya Owino.
Abatuuze b’e Kaabuwombo- Busuubizi e Mityana abali mu kibiina ky’abafumbi b’emmere baaweebwa amaseffuliya amanene asatu ge bakozesa okufunamu ssente nga bagapangisa buli wiikendi.
Ssente ezivaamu zibayamba okwekulaakulanya.
Abasuubuzi b’e Katwe baaweebwa weema ennene gye bapangisa ne bafuna ssente ate ne zibayamba okuva mu bwavu n’okwekulaakulanya.
Atwala Bukedde Fa Ma Abby Kibirango.
BULUNGIBWANSI
Abantu bangi n’ebibiina eby’enjawulo nga basinziira ku Bukedde Ffa Mma bakungiddwa okutumbula bulungibwansi nga balongoosa ebitundu gye babeera n’okusimba emiti, okugeza abatuuze b’e Wakiso baakungibwa okusimba emiti n’okulongoosa ekitundu kyabwe.
E Mukono, abasuubuzi ba Kame Valley Market baakungibwa okuyonja akatale kaabwe n’ekibuga Mukono okutwalira awamu.
EKIGWO GGUMBYA
Ekigwo Ggumbya ekya Bukedde Ffa Mma kiyambye nnyo okugatta abantu kubanga kikung’aanya bangi ab’endowooza ez’enjawulo ne kibaleeta awamu ne bamanyagana. Kitumbudde obumu mu bantu ba Ssaabasajja.


text:
Kampala
Luyambi ne Nannono
Bya Moses Lemisa
AISHA Nannono 26, omufumbi w’emmere mu ddwaaliro e Mulago asinzidde ku poliisi y’oku Kaleerwe n’ategeeza eyali bba Fred Luyambi ng’akola mu duuka lya Muchina e Wandegeya nti omwana gw’abadde alowooza nti, wuwe wa musajja mulala ayitibwa Twaha Sebulonde.
Nannono: Mmaze ne Luyambi akabanga naye ku ntandikwa ya August twayawukana buli omu n’akwata erirye. Nnina omwana wa myaka ebiri gw’abadde atwala ng’owuwe naye alina kitaawe ye Twaha Sebulonde akolera Juba. Wadde walabirira olubuto omwana si wuwo n’ekipande kwe nazaalira kuliko linnya lya Sebulonde.
(Nannono yaleese ekipande nga kuliko amanya ga Twaha Sebulonde era kino kyanyiizizza Luyambi naye n’akkiriza nti omwana kaamwesonyiwe.)
Luyambi: Eno ensi madaala bw’oba osazeewo kugaba mwana wange sigenda kuwakana.
Ye akola ku nsonga z’amaka ku poliisi y’oku Kaleerwe Juliet Kakyo bwe yasabye Nannono aleete omwana ku poliisi yagaanye n’ategeezezza nga bwe yamutwala edda e Rwanda mu bajjaajjabe bamwalule.


text:
Engeri Y'okuyiga N'obukodyo Bwakwo:
Engeri entuufu ey'okuyiga
Engeri enungi ey'okuyiga kwe kusooka okuzuula:
- ekikula kyo
- obusobozi bwo mukuyiga
- nkola ki ekuyambye era gy'ogya okwetaaga
- obwagazi n'obumanyirivu byolina ku ky'ogenda okusoma
Okugeza kiyinza okuberera ekizibu okuyiga Physics naye nga ate omupiira
ogwa Tena tokisoborera ddala.
Okuyiga kwonna kugendera mu mitendera.
Gino emitendera ena gy'okuyiga.
Sooka oyokyemu kopi ogheyambise okudamu ebibuuzo.
Nga omoze tegeka obukodyo bw'okuyiga nga weyambisa byewazzemu
ku bibuuzo n'engeri y'okuyiga endala.
Ekiddirira


text:
Engeri Y'okuyiga N'obukodyo Bwakwo
There is occasions and causes why and wherefore in all
things
Wm Shakespeare, 1564-1616
English poet/playwright
Engeri Y'okuyiga N'obukodyo Bwakwo:
Okwefananyiriza kukuyiga
- Obukakkamu mu mbeera
Londa obudde obulungi bwonoyigira mu, aw'okusomerwa awatuufu ate
n'endowooza ennungi ekuteeka obuteesi mu mbeera ennungi ey'okuyiga;
- Gezaako okutegeera by'osoma
Tematema mu byosoma kuba amawule tegokya mutima ate era lamba ebyo
by'otategedde mubuli katundu.
- Jjukira
Nga omaze okusoma gezako okussa ebyo by'osomye mubuli katundu mu
lulimi lw'otegeera oba olukwanguyira.
- Kuba akaddanyuma
Dayo emabega oddemu okutunulira ebyo by'otategedde. Nonya
obuyambi okuva mu basomesa, mu bitabo newalala bwoba okyabulamu
okubitegeera.
- Gaziya by'osoma
Webuuze ebibuzo bino ebisatu wammanga:
- Singa mbadde nsobola okwogera n'omuwandiisi nandimubuzizza
bibuuzo ki era nandimugambye wa awankalubiridde okutegera?
- Byensoma bikwatagana bitya neby'ogala okola?
- By'oyiga oyinza otya okubinyumisa era nebikwanguyira wamu
nebayizi bano okubitegeera?
- Yisaamu mu byosomye
Jukira amakubo mwoyise okujjukira n'okutegeera by'oyize kino kijja
kuyamba mu kuyiga okuddako.
Ekiddirira


text:
Engeri Y'okuyiga N'obukodyo Bwakwo
Byajjibwa mu kitabo: Okulowooza nga kagezi munyu:
Engeri musanvu ezeyambisibwa bakakensa muzuula na Aristotle, Leonardo Einstein, Edison nabalala byawandikibwa Michael Michalko
"Wadde toli kagezi munyu oyinza okweyambisa engeri zino ezabakakensa nga Aristotle oba Einstein okweyongera mukulowooza mungeri eyekikugu osobole okugonza obulamu bwo obwo maaso".
Engeri zino omunaana ziyinza okuyamba okulowoza mungeri enekuleetera amagoba mukumulungula ebikalubye. "Engeri zino zeyambisibwa nnyo abavumbizi mu byafayo munsi yonna".
1.Tunulira ekizibu mungeri ezenjawulo olabe nti ofuna amakubo nebwegaba gawukana kugabalala gomanyi okusobola okimulungula.
Leonardo da Vinci yazuula nti okufuna amagezi kukumulungula ekizibu sooka ozuule engeri gyoyinza okutunulira mungeri ezenjawulo. Yazuula nti omulundi ogusooka nga ofunye ekizibu obaamu kyekubiira mungeri gyokitunulira mu. Naye bwoba nga addamu okukizimba mubwongo bwo kiba nga kizibu kirara si kiri kyewasoose okulaba.
2. Kuba ekifananyi!
Einstein yatunulira nga ekizibu mungeri nyingi nga kwatadde nokukuba ekifananyi alabire ddala wa aw'okumulungura. Era ye yazula nti emiwendo nebigambo bikola kitono mukulowoza kwe singa aba nekifananyi.
3. Leeta amagoba! Ekimu ku kyotegerera ba kagezi munyu kwekuba nti baleeta amagoba.
Thomas Edison yalina obwananyini ku migabo 1,093. Engeri eyiye yali kakugaba katala buli omu gwakozesa naye yenyini nga abanekitundu kyazanya mukulowooza ku kizibu ekiriwo. Mumusomo gwabanna sayansi 2,036 mubyafaayo , Dean Keith Simonton owa University ya California mu Davis yazuula nti banasayansi bangi abakugu mu byafayo bazuula ebyamagezi bingi nnyo naye ate n'ebilowoozo ebitaatuyamba. Naye singa batya okuzula ebyo ebitayumba n'ebiloozo ebyatuyamba bwebatyo tebandibivumbudde.
4. Yunga ebipya byovumbudde ku birala. Yunga ebirowooza ebifananyi nabuli kimu ekipya kyolina wadde nga oluusi biyinza okulabika obulala.
Amateeka g'ensikirano gava ku mumonaaki omu eyagatta okubala ne sayansi wa biology kale nga wadde byali tebirabika kufanagana.
5. Fanaganya ebirowoozo byo; Gezako okuganaganya ebirowoozo ebitalabika kufanaganya oyinza okujjamu kyoyagala.
Da Vinci forced yafanaganya okuwuuma kw'ekidde nga kikubiddwa ku nsamuka yamazzi nga ejjinja likasukiddwamu. Kino kyamuyamba okuzuula nti eddoboozi litambula mungeri yamayengo nga agamazzi. Samuel Morse yavumbula sitenseni zamaloboozi gesimu nga amaze kutunulira sitenseni zendogoyi ezempaka.
6. Loworeza mubikontana.
Physicist Niels Bohr yazuula nti bwokwata ebikontana oba ebyawuka bibiri obwongo bwo buyinza okutuuka mumutindo omulala mukulowooza. Yazuula nti ekitangaala kiringa katundutundu ate era kiringa jjengo bwatyo navumbula 'complimentarity' mu sayansi.
7. Yiga okwefananyiriza mukulowooza.
Aristotle yazuula nti okwefananyiriza ebitafanagana kabonero ka kagezi munyu. Okugeza okwefananyiriza ennyanja n'okwagala.
8. Oluusi wesigame ku lukisakisa oba 'chansi'
Buli lwetugezako okukola ekintu nekigaana tukola ekirala ekyokisooka mu kutetenkanya 'accident' oba ekintu ekigwawo obugwi. Nemunsobi tukoleramu ekirungi singa tetutunula ku bubi bwa nsobi bwokka. Ensobi byejja tunulira ekkubo mwewayise okkola ekyo wefumitirize kukubo eryo ate olabe kyoyinza okukyusa. Tewebuuza lwaki ogudde wabula kiki kyokoze.


text:
MBEEBAZA okwagalana n‛okwenyumiriza mu bufumbo bwammwe n‛amaka gammwe okutwalira awamu. Musaana mukimanye
nti essanyu litandikira mu maka naddala mu kisenge olwo ne lisaasaanira ensi yonna.
Eno y‛ensonga lwaki mulina okulaba ng‛embeera eno ebeerera ebbanga lyonna. Amaka okunyuma, mulina okutuukiriza obuvunaanyizibwa obubasuubirwamu.
Naye bangi ku bawala bange mulemeddwa okuteeka kino mu nkola. Bangi ku mmwe obuvunaanyizibwa bw‛okulabirira abasajja mwabwepena ne musigaliza bwa kwefaako mwekka.
Temukyalina budde bwoleza basajja na kubagololera ngoye. Oleka otya omusajja okutuula ku ntuumu y‛engoye nga ggwe oli mu bibyo? Bw‛amala ate ne yeegololera n‛otowulira na nsonyi!
Eno y‛embeera ekyusa abasajja obwongo nga banoonya amanyi obuvunaanyizibwa bwe. Okwoza obuwale bw‛omusajja obw"omunda bangi mukulaba ng‛okutulugunyizibwa naye nga kyama kikulu obufumbo kwe butambulira.
Omusajja tayinza butakweyabiza na kukufuula mukwano gwe singa omukolera ebintu nga bino. Naye buli lwe weefuula atalina biseera n‛olemwa n‛okumwoleza sitokisi ebintu tebiyinza kutambula bulungi.
Abasajja balinga baana abaagala okulabirirwa n‛okuteekebwa mu kifo eky‛enjawulo mu buli nsonga yonna. N‛olwensonga eno,omukazi okulemwa okulabirira balo oba osudde obubonero.
Mulabirire abasajja ng‛abakolerera omusaala era mu ngeri eno lwe munaasobola okuwangula obuganzi obutaliiko kkomo n‛okulya ku basajja ebintu okubibamalako.
Naye buli lwe weemalira ku bintu byo byokka ebya munno n‛obiziimuula n‛okwefuula gwe bitakwatako,obufumbo bwammwe butuuse okufuuka olufumo.
Temukema basajja nga mubagalabanja n‛okubatwala ng‛abatalina mugaso.Waliwo abakazi ebweru eyo abalina obukodyo obw‛enjawulo mu kubudaabuda abasajja abayinza okubatebuka singa muzannyira mu nsonga .
Muyige n‛okwegula eri abasajja nga mubatonera ebyo bye mulowooza nga biyinza okubasanyusa. Bangi mubasuubira okubalabirira mu ngeri nnyingi kyokka nga mmwe temulina ke mwerekereza kubaddiza.
Temukoma ku bintu bikalu byokka naye ne mu mboozi zammwe ez‛abafumbo abasajja mubatonere okuva ku byalo okutuuka ku masaza.Eno y‛embeera ejja okubakakasa nti ddala emirimu gyabwe mugisiima. Akuume.


text:
MWEBALE kwekuumira mu bufumbo obw’essanyu okuva lwe mwasalawo okutambulira mu mbeera eno. Obuvunaanyizibwa bwammwe ng’abafumbo,kwe kulaba ng’essanyu lino liba lya lubeerera muzaale abaana mufune n’abazzukulu.
Naye waliwo embeera erabika ng’ezze na bumalirivu okukuba amaka gammwe ku ddimwa. Bangi ku mmwe naddala abaana ab’obuwala mulagajjalidde obuyonjo mu maka gammwe. Omutindo gw’obuyonjo guli wansi. Obujama bubasensedde okubatuukira ddala mu buli kanyomero k’omu maka gammwe.
Temukyalina budde bweyonja n’okuyonja amaka gammwe okutwalira awamu. Ebisenge byammwe bikirako ebiraalo by’ente sso nga n’ebifo ebirala tebyegombesa kubeeramu.Olaba nammwe mwennyini mulemwa okwefaako mu kifo ky’okunaaba ne mukola ‘anti ssawa’ okunaabako ebitundu.
Emu ku nsonga evaako obuganzi mu maka ye mukazi okukuuma obuyonjo. Naye bangi ku mmwe obugayaavu n’okweganya emirimu byabeefunza. Eno y’ensonga lwaki musalawo okuzika kungulu n’ebunaayira. Ggwe maama n’obulwa akadde akayonja ekisenge mw’osula mwaka ku mwaka ekintu ky’oyinza n’okukola ng’ova ku mulimu.
Ezo enviiri zammwe zibalema okulabirira ne zicuuma. Era bw’osanga omusajja afaayo ku by’obuyonjo ayinza okukuddukako. Abamu n’okusenya mukuteekamu obugayaavu leero munno n’abeera ku yoleke.
Mulina okukimanya nti ensonga ezigoba abasajja teziba nnene. Embeera yonna omuli n’ey’ekika kino bw’eyingira mu maka teyinza kulekera musajja mukwano.Ne bw’otuukiriza byonna ebyetaagisa naye obuyonjo ne bukwesamba tosuubira buganzi n’olunaku n’olumu.
Ensonga mulina okugitwala ng’enkulu ennyo. Mufunenga akadde muyonje amaka gammwe n’emibiri gyammwe okutwalira awamu. Ne bw’oba okola,funawo olunaku lw’owummulamu osobole okutereeza ensonga eno olwo mulyoke muganje eri abaami bammwe.


text:
Kampala
Omwami ng'awa mukyalawe omukuufu gwamugulidde.
OBUFUMBO obulungi kirabo okuva eri Katonda, era liba ssanyu lya muzadde yenna okulaba ng’omwana we afunye obufumbo.
Ng’omukwano bwe guba, mu bufumbo mubeeramu okuyigang’ana era mu lugendo luno abaagalana basanga obuzibu bungi.
Egimu ku mize abaagalana gye bayigira mu bufumbo mulimu;
Okwemanyiiza okukola ekintu ekimu buli kiseera: Okugeza bw’aba waakufumba, buli lunaku emmere agifumba mu ngeri emu n’atafaayo kuyiiya kisanyusa munne.
Kino kireetera munne okwetamwa okulya awaka okukkakkana ng’omukwano gujungulukuse.
Obwenzi: Omuze gw’obwenzi guleetedde abafumbo bangi okwawukana ku buli mulembe. Guno guzaala emize emirala mingi nga obuteesigang’ana, okulimba, okusula ebweru, obuggya, obusungu n’omutima omubi n’ebirala bingi ebireetera obufumbo okusasika.
Okudduka oba okusiriikirira obutakkaanya: Abafumbo balina omuze gw’okugenda mu lusirika buli lwe baba bafunye obutakkaanya nga balowooza nti beewala kuyombagana.
Kyokka kino kye kisinga okuba ekibi kuba obuzibu buba tebuvuddeewo wabula okwongera okusajjuka .
Okwetwala nti oli muganzi nnyo eri munno: Kino kiyinza okuba ekituufu wabula abaagalana abamu bwe balwa mu bufumbo batandika okulowooza nti baawamba nga tebakyalina kye beeraliikirira ku bannaabwe ne batandika obutafaayo ku bintu bye bakola.
Kino oluusi kireetera omulala okwetamwa.
Okugaana okwegatta ne munno: Guno gwe gumu ku mize egisinga okutta obufumbo. Abamu bagaana lwa bukoowu, nga banyiize n’ensonga endala. Okwewala kino okubaawo, mufunengayo obudde mugendeko awutu.
ENGERI GYE WEEGOBAKO EMIZE MU BUFUMBO:
Okulowooza n’okwekenneenya bintu by’oyagala okukola nga tonnabissa mu nkola. Kino kikuyamba okumanya n’okuyiga obulabe obuyinza okuvaamu, ekikuyamba okubyewala n’okubitangira ng’obudde bukyali.
Okwefumiitiriza ku mize gino kikuyamba okufuna amagezi okuva mu bantu abalina obumanyirivu n’obukugu ekijja okukuyamba okugyegobako.
Manya era okozese amaanyi g’obwongo bwo. Nga bwe wabumanyiza emize egyo, osobola okubukyusa n’obukozesa ebirungi ebitakosa mutima gwa munno okusobola okubeera mu mukwano gwe mwenyumirizaamu.
Pima obulabe bw’ofunye oba munno bw’afunye okuva mu mize gyo, n’engeri gye gikosezzaamu omukwano gwammwe, famire yo n’ensawo zo.
Kino kijja kukuyamba okumanya ensobi zo ekinaakuyamba okweddako. Jjukira nti buli lw’okkiriza okuva ku mize gino obeera otemye evvuunike erikuyamba okutandika obulamu obupya obw’essanyu.
Buli kiseera olina okujjukira nti olina okufuna ebirungi ebisinga ku nsi , wabula buli bwolemera ku mize gino obeera weeryazaamaanya wekka, kuba munno tasobola kukuyiiyiza n’okukulowooleza ebirungi ng’ogenda mu maaso n’okukola ebimenya omutima gwe.
Bw’oba weewaddeyo okuleka emize, oyinza okusalawo n’ogisikiza ebirungi ebikuyamba okubudaabuda omutima gwo.
Weewale okudda mu bifo n’okukola ebintu ebinaakusikiriza okuddira emize egyo. Wabula olina okuba omugumiikiriza ng’oli ku lugendo lw’enkyukakyuka eno kireme kukumalamu maanyi.


text:
Masaka
Abamu ku beetabye mu musomo.
Bya ALI MAMBULE
NG’EBBULA ly’abasawo abatendeke lyeyongera okulinnya enkandaggo mu ggwanga, ebibiina by’obwannakyewa wamu n’abantu baabulijjo bawadde gavumenti amagezi okukomya okuwa abasawo abatono abaliwo obuvunaanyizibwa obukwatagana n’ebyobukulembeze basobole okwemalira ku gw’okujjanjaba.
Bano baasinzidde ku mwalo gw’e Lutoboka mu kibuga ky’e Kalangala ne beewunya engeri abasawo abatono abandibadde bajjanjaba abalwadde ate gye baweebwa obuvunaanyizibwa omuli okutereeza eby’embalirira, okulabirira abasawo n’abakozi n’ebintu ebirala.
“Olw’okuba ng’abasawo tulina batono nnyo abeetegefu okukola gwe baasoma, gavumenti esaana n’erondayo abantu abaasoma eby’obukulembeze ne bakola ogwo mu kifo ky’okuddira abasawo abatendeke ate okubassa ku by’obukulembeze,” Livingstone Matovu Muzzanganda, omu ku beetabye mu lukung’aana luno bwe yawadde gavumenti amagezi.
Ebibiina by’obwannakyewa omuli ekya Kalangala District NGO Forum, Masindi District NGO Forum ne Kapchorwa Civil Society Organization Alliance bye byabadde bikung’aanidde ku Panorama Beach ku mwalo gw’e Lutoboka nga biyambibwako ekibiina kya Development Research Training ekisangibwa e Kampala.
Bano baabadde bakung’aaanye kukubaganya birowoozo ku ngeri ezisoboka okuyitibwamu okukendeeza ku muwendo gw’abakyala abafiira mu ssanya oba okubamalirawo ddala ne bawa Gavumenti amagezi okussaawo amakubo aganaatuusanga ebyetaagisa okujjanjaba abantu mu kifo ky’okuzimbanga ebizimbe galikwoleka nga temuli mpeke ya ddagala n’abasawo abayinza okujjanjaba abalwadde.
Edward Maalo Ssemugenyi okuva mu kibiina kya Kalangala District NGO Forum (KADINGO) yategeezezza abeetabye mu lukung’aana luno nti ebizinga by’e Ssese ebiwera 84 nga ku bbyo 64 biriko abantu ababeerako, birina omusawo omutendeke omu yekka ali ku ddaala lya Dokita era ng’ono ye Hillary Bitakaramire avunaanyizibwa ku byobulamu mu disitulikiti eno nga n’olwekyo tafuna kadde wadde akatono ennyo okuyingirako mu ddwaaliro okujjanjaba abalwadde.
“Kino kitegeeza nti omusawo tumulina naye bwe kituuka ku kujjanjaba abantu ate tulina kubatwala mu Disitulikiti y’e Masaka oba e Ntebe okubajjanjabirayo olwo ne twebuuza ensonga lwaki tewafunikayo omuntu omulala anaakola ogw’obukulembeze olwo omusawo omutendeke gwe tulina n’asigala ku gw’obujjanjabi?” Ssemugenyi bwe yabuuzizza.


text:
Kampala
Abasimi nga baziikulayo ebisigalira bya Munyigwa.
Bya HAFSWA NANKANJA
JEREMIAH Munyigwa yattibwa nga July 17, 1984 bwe yali aweza emyaka 74 n’abulako effiire.
Oluvannyuma lw’emyaka 28, omuzimu gwe gutidde okuguzimbako enju ne gulagira abaana n’abazzukulu bamuziikule mangu bamutwale ku kiggya ky’ekika.
“Bazzukulu, leero sisula wano, mwebale kujja, oh oh ohhh.... empewo embadde bubi. Mweyongere okusima munaatera okuntuukako.
Abasajja banziika nga kyonziira! Bansiba omuguwa gw’embuzi ne bansibira ku nkolo y’omuti gwa kalittunsi. Mumponyezza ababadde baagala okunzimbako ennyumba,” Bwe gutyo bakira bwe gwogerera ku Kayaga Katoggo
muzzukulu w’omugenzi eyazaalibwa nga jjajjaawe ono amaze okufa.
Jeremiah Munyigwa nga bwe yali afaanana.
Raymond Taabalamule Munyigwa, mutabani w’omugenzi agamba:
Mu 1984 nga Obote y’afuga, obuyeekera bwakyaka era nga bwe bakusanga wabweru naddala ekiro ng’obuzibwawo nga bakuteebereza okuba omuyeekera.
Taata yali musawo wa Kizungu omutendeke era ng’alina kirinika e Namugongo awaali amaka ge. Abaserikale ba
Obote baamukwata enfunda ssatu nga bamuteebereza okujjanjaba abayeekera.
Nze namununula enfunda bbiri okuva mu zibbaalakisi gye baamutwalanga kyokka ku mulundi ogwokusatu tebaatuganya
na kumulabako.
Zaali ssaawa nga 3.00 ez’ekiro nga taata ali mu kusaba mu nju, ne tuwulira abakonkona ku luggi lwaffe nga bwe babuuza nti, ‘Wano we w’omusawo? Mutuggulire.’ Taata yava mu kusaba n’aggulawo oluggi ng’alowooza nti aggulira balwadde kumbe yeereetera lumbe.
Kayaga(eyeesibye leesu) ng’alaga omuzzukulu we baaziika jjajjaabwe.
Olwaggulawo ne bamugamba nti ‘Ssebo batugambye nti gwe ojjanjaba abayeekera, leero tugenda naawe ku bbaalakisi otunnyonnyole.
Twatya nnyo kubanga abasajja bino baabyogera mu bukambwe obw’ekitalo. Wabula bwe baali bamufulumya enju, baalagira muzzukulu we, Godfrey Katumba amuwerekereko nti bwe bamala okubuuliriza bagenda kudda.
Enfa ye:
Omuzzukulu Katumba agamba:
Ebiseera ebyo nalina emyaka 20 era abaserikale bang’amba mperekere ku muzeeyi nga bamutwala. Olwatuuka ku kamotoka akaali ak’ekika kya Honda Sivic Estate twasanga kajjudde nga tetugyamu, ne bang’amba nti nze nzireyo.
Bwe batyo bwe baatwala jjajja nga ndaba.
Nga bazinga ebisigalira by’omugenzi.
Akamotoka kaali kavugwa omuvubuka ayitibwa ‘Kapeeya’ abaali abaleebeesi b’omu bitundu ekiseera ekyo.
Emyaka giyiseewo nga muzeeyi asirise okutuusa lw’ajjidde mu mwannyinaffe ng’ayagala tumutaase empewo mbu emuli bubi.
Atuloosa
Omuzzukulu Henry Mukasa:
Jjajja amaze ebbanga ng’atusaba okumuziikula naye nga tulowooza byakusaaga. Mwannyinaffe Kayaga amaze ebbanga nga buli lwe tubeera n’emikolo gy’ekika atugamba nti jjajja amuloosa ng’amusaba tumuziikule gye baamusuula tumutwale ku kiggya.
Gye baali baamuziika twali tetumanyiyo, nga tetumanyi waakutandikira kwe kubireka. Omwana ono jjajja kw’ayogerera abadde abuliddwa emirembe ng’alwalalwala n’okufuna bizibu ebitali bimu.
Omugenzi alabye tetumufaako, kwe kutweyoleka n’ayogera naffe maaso ku maaso.
Omuzzukulu Mukasa ng’asitudde ebisigalira bya Munyigwa nga baakabisimula e Kinnawattaka.
Ku Mmande nali ku kkooti e Mengo ne bankubira essimu nti ng’ende ne taata e Kireka. Twatuukawo ku ssaawa nga 9.00 ez’olweggulo era twasanga mwannyinaze Kayaga akankana ng’era omuntu aliko empewo.
Twamubuuza ky’abadde kwe ku tuboggolera nti ‘Kirabika mwagala kumala kufuna buzibu mulyoke mumanye nti kye njogera nkikakasa.
Olwaleero luno njagala munziikule gye bansuula empewo enzita ate bagenda kunzimbako enju.
Namugamba, ‘Jjajja, nga gye baakuziika tetumanyiiyo?’ Yanziramu nti tugende e Kinnawattaka awali kalittunsi ajja kutulagirira.
Twasimbula emmotoka ne tugenda era tuba tuweta okugenda ewa Ssentebe w’e Kinnawattaka n’aboggola nti, ‘siba mangu, eyo si gye tulina okugenda’,
Taata gwe twali naye yamugamba nti, ‘Muzeeyi tetusobola kukuziikula nga tetusoose kugenda wa Ssentebe w’ekitundu bajja kutusiba. Yaddamu nti, ‘kale mugende ate mwanguweeyo.
Mwannyinaze twamuleka ayimiridde ne tugenda ewa Ssentebe kyokka olwavaayo twamusanga akkirira ppaka ku kalittunsi mu katoogo n’ayimirira.
Tumuziikula
John Katoggo, Mutabani w’omugenzi agamba:
Twatuuka mu katoogo Kayaga n’ayimirira okumala ekiseera mu nnaku ennyingi ng’alinga ayagala okukaaba, nze kwe kumubuuza nti, ‘Taata, wagambye okutulaga ate totulaga, we wa ssebo?
Yamboggolera nti, ‘ggwe tolaba we nnyimiridde, toyiiya tosobola kumanya? Nayagala nsembere nneetegereze taata kwe kumboggolera nga n’oluyi agaludde nti, ‘semberayo eri tonninyirira, omanyi ggwe olina amawaggali owakanawakana nnyo!’ Oluyi nalwewoma bwewomi.
Oluvannyuma twamusaba akkirize tumuziikule oluvannyuma lwa wiiki emu kyokka n’agaana nti ye akooye empewo nti abaamuziika baamala gamukasuka ate bagenda kumuzimbako enju.
Yatuwa ennaku ssatu zokka tumuziikule nti bwe tutakikola tetujja kufuna mirembe.
Ku Lwokutaano twabukeereza nkokola ne tuziikula jjajja. Twasimanga Kayaga (aliko omuzimu) anyeenya omutwe mu ngeri esiima nga bwe tuba ng’abakoowa atuduumira buto.
Twasima okuva ku makya okutuusa ku ssaawa 1.00 ey’akawungeezi lwe twatuuka wansi obuwanvu bwa fuuti 10 ne tusanga ekikonge kya kalittunsi ky’agamba nti kwe baamusiba.
Olwakituukako Kayaga n’asanyuka n’agamba muzzukulu we musomesa nti, ‘Muzzukulu, leero sisula wano.’ Awo omugenzi n’atugamba tuyoole ettaka wabbali w’ekikonge ekyo olwo tujja kuba tumuggye mu mpewo.
Abatuuze b’e Kinawattaka twaleka banywa mbidde na kulya ku mmwaanyi, ne tutwala ebisigalira bya taata ne tumuziika e Mbalwa - Namugongo, ne Kayaga n’adda mu mbeera ze.


text:
OLUGAMBO n’okwogera ebya njwanjwa Namutebi byamuzaalira ebitukula makaayi by’azaalira ensiko anti byonna bye yeekolera ku mukolo, Ziraba yabitegeeza omugagga nnyini wooteri.
Oluvannyuma lw’ennaku nga ziizo, yayita Namutebi yennyonnyoleko ku bigambibwa nti yagezaako okulemesa ekyama kya Ziraba. Bino yabyegaana.
Ko omugagga, Singa tuyita omuwala gye mwabadde ku bugenyi n’akulumiriza onookola ki?”
Namutebi, “ Nze mmanyi nti sirina kibi kyonna kyenayogera okuggyako nti omuwala oli mukwano gwange era mu kafubo ke twalimu yali ambuuza endabika y’omulenziwe. Nnemutegeeza nti ne bwennandibadde nze (Namutebi) sandigaanyi kumufumbirwa.”
Omugagga: ‘Kati ku bibiri londako kimu, okuva ku mulimu oba okukuwa tulansifa odde e Ziroobwe”.
Namutebi yakoteka omutwe n’atandika okukaaba nga bwe yeegayirira omugagga amusonyiwe aboneredde. Wadde ng’okwanjula kwali tekunnatuuka Namuleme yatandika okwekulubeesezanga ewa Ziraba ekintu ekyatabula ennyo Namutebi n’amala ennaku eziwera nga takyakola olw’obujja. Ziraba bwe yalaba nga Namutebi takyajja ku mulimu n’agamba nti kakubye kwe kutegeeza omugagga.
Mukaziwattu bwe yakomawo ku mulimu baamuyita mu woofiisi kumuwa ssente ze ez’omwezi ogwo eby’omulimu abinnyuke. Yagenda akaaba. Oluvannyuma lwa wiiki, ssenga wa Namutebi yalabikako mu lugya lwa wooteri ne yeetoolola Ziraba gy’asula kyokka ne wabaawo abaamulaba ng’aliko ekintu ky’asuula okumpi n’omulyango n’ayoola n’ettaka ku kifugi.
Waliwo eyamutuukirira n’amubuuza, “Nyabo kiki ekiri mu lulagala lw’osudde wali era wano ku kifugi obadde osimbawo ki?”
Aba tannayanukula ne zireeta Ziraba n’amulumiriza nga bwe yali aleese eddogo. Baamuwaliriza okusumulula ettu omwali akakomo akazingiriddwako enviiri n’emmwanyi enfumbe 4. Ettaka lye yayoola ku kifugi yali alizinze mu katambala ng’alitadde mu nsawo ye ey’omu ngalo.
Ab’ekibuga bawulira kamenye kuba amangu ago baali bakungaanye okulaba ebigenda mu maaso. Buli eyakubanga eriiso ku ssenga nga yeewuunya obulogo bw’abakazi abakulu. Abamu baamubuuza kiki ky’ayagaza omusajja (Ziraba).
“ Bino tebirina kuggwera wano buno bulogo bwennyini nkutwala ku LC batusalirewo eky’okukolera Mzee ono” Ziraba awunzise.
Omuganda agamba nti bw’otava ku mulungi ofa owoza. Namutebi ne ssengawe bwe bateesonyiwe Ziraba bandikomekkereza nga bali mu nkomyo!
Kiki ekyabaawo? Birinde wiiki ejja.


text:
Mmengo
Muky. Nambagire ng’alambuza Minisita Lutaaya (owookusatu ku ddyo) embuga y’eggombolola.
ABATWALA Ggombolola y’omukulu w’ekibuga Mengo-Lubaga bennyamivu olw’abantu abawambye ekizimbe kyayo n’okwesenza ku ttaka lino nga tebafunye lukusa.
Bino abatwala Ggombolola eno nga bakulembeddwamu, Muky. Edith Nambagire baabitegeezezza Minisita wa gavumenti ez’ebitundu e Mmengo, Jolly Lutaaya gwe baalopedde nti waliwo abantu abeesenzezza ku mbuga y’eggombolola n’okulemera mu kizimbe mwebandibadde bakakkalabiza emirimu.
“Tuli ku kizibu nti tulemeseddwa okukola emirimu egyatuweebwa olw’abantu abesenzezza ku mbuga y’eggombolola ng’anabalala basula mu kizimbe kyokka bwe tubatuukirira batugamba nti waliwo abanene e Mmengo abaabateekamu,” Muky. Nambagire nga ye w’eggombolola eno bwe yagambye.
Minisita Jolly Lutaaya yakkirizza ab’eggombolola eno okuddaabiriza ekizimbe ng’okwemulugunya kwabwe bwe kutunulwamu.


text:
Kironde n’omugole we Natasha.
Bya Meddie Musisi
MUK’OMUGAGGA w’e Kajjansi, Collin Kironde attottodde engeri gye bamaze emyaka musanvu ne bba ng’ena ku gyo bagimaze bategeka mbaga yaabwe kyokka omusajja n’amuleka mu nju empeta n’agikuba omulala. Gloria Kasirye agamba:
Tukoze ne Kironde obugagga bwonna bw’aleeseemu omukazi omulala nga mu bintu bye tukoledde awamu emyaka omusanvu mwe muli n’ekifo ekisanyukirwamu ekya Fly Zone e Kajjansi.
Twaddaabiriza amaka gaffe e Kajjansi kyokka mbadde ndi awo ne mpulira nti yawasizza omukazi omulala era ateekateeka kumuleeta mu maka.
Tubadde mu bwavu nga tubonaabona ne tukola okutuusa lwe tutuuse okulya ku lyengende ng’ekifo kyaffe ekya Fly Zone kikola.
Mu bbanga lya mwaka gumu oguyise, omwami oyo yatandiikiriza mpola okukyuka n’ekyavaamu kung’amba nga bwe yali takyayagala kundabako mu Fly Zone kuba yali ayagala kukipangisa.
Bwe nalaba ng’okukola kwange mu kifo kino kutandise okututabula, kwe kusalawo ntuule awaka kyokka kyambuuseeko bwe nafunye amawulire nti baze ali Mbarara bamwanjula.
Tutegeka embaga
Nga tupakasa, twakkiriziganya n’omwami tutegeke okwanjula n’embaga yaffe mu 2008, kyokka ne twongerayo nti tubikole omwaka oguddakao nga tetwetegese bulungi. Okuva olwo tubadde tukyatetenkanya wabula ekyanzigye enviiri ku mutwe kwe kuwulira nti ayanjuddwa n’akola n’embaga omugole n’amukuba empeta nga nze andese awo.
Ebiseera we yakoledde embaga yamaze wiiki nnamba nga talinnyeeko waka ndowooza ng’ali ku hanemuuni era olwaweddeko yakomyewo awaka wabula nga yeebwalabwala.
Okumanya abasajja bazibu, omwami oyo olwayingidde n’ajja wendi mbu anneetondera ng’afukamidde wansi yeekaabya nti sitaani yamukemye era n’embaga bagimukase bukasi. Nasoose ne nsiriikirira kwe kusalawo okumusonyiwa.
Yatandiikirizza mpola okusala ebiyungu n’ekyavuddemu eno kufuulawo kkubo anti ayitawo buyisi kulaba ku baana ate ng’azze ngalo nsa.
SISOBOLA KUVA MU MAKA GE NKOLEREDDE
Embeera yeeyongedde okwonooneka kwe kusalawo ng’ende ku poliisi e Katwe ne muggulako ogw’obutawa baana buyambi.
Ebyo byonna nabadde nsazeewo okubigumira, naye wiiki ewedde kyampitiriddeko bwe nazze awaka ne nsangawo abaserikale abantegeezezza nti omwami yabadde ansengudde mu maka ago ng’anfunidde e Mutundwe gye nnina okubeera.
Bwe namukubidde essimu yantegeezezza nti ennyumba eyo yabadde agitunze kyokka bwe nagenze okunoonyereza, nakizudde nti ali ku kakodyo kaakusitula mugole we amuggye gye baapangisa e Naalya amuleete mu maka gange ge nkoleredde.
Yapakidde ebintu byange byonna n’abitwala mu kazigo e Mutundwe kyokka nange nga nnyambibwako poliisi ya CPS, nabiggyeeyo ne mbizza mu maka gange kubanga nkimannyi bulungi nti wadde siri mukazi wa mpeta, naye nnina abaana era be balina okubeera bannannyini nnyumba eyo kuba sirina we ng’enda kubakuliza.
Mu kiseera kino omwami oyo mmuwulira nga yeewera nti essaawa yonna akomawo n’amaanyi mangi asobole okunzigyawo, naye bambi alimba kuba eno enju ya baana bange era ndi mwetegefu okugifiiramu.
Nze simulinaako mutawaana n’omugole we naye afune w’amuteeka si wange we nkoleredde.


text:
Kabaka Mutebi ng’alamusa ku mumyuka wa Pulezidenti Edward Ssekandi ku Bulange e Mmengo.
GAVUMENTI ya Buganda terina buyinza yadde obufuga obukubo obugenda emugga, sso nga bwo obukiiko bwa LC, obuyinza obwo bubulina.
Ago ge mazima afuga Disitulikiti y’e Wakiso, Matiya Lwanga Bwanika , ge yazzeemu okwatula bwe yakiise ewa Katikkiro Walusimbi mu Bulange e Mmengo.
Lwanga Bwanika yayanjudde kaweefube gwe bakoze mu kutaasa ebifo byobuwangwa ebiri mu Disitukiti ye. N’agamba nti ebifo ebyo bajja kubiteekako amateeka, abantu baleme kubisaatuukiramu okubyonoona. Era awo we yabotoledde nti “obuyinza obwo ffe tubulina newaakubadde Mmengo tabulina”.
Mu ngeri endala Ssentebe wa Wakiso yabadde ayongera okulaga Katikkiro nti Buganda kyerina kati okukola kyakwekwata nkiiko za Disitulikiti ezirina obuyinza, zigiyambe okugikuumira ebintu byayo okuva yo bwetanaddizibwa buyinza obufuga ebintu byayo.
Bwanika musajja wa Kabaka era avudde mu Bulange e Mmengo okugenda okulya entebe efuga Wakiso, era bwatyo kaweefube gwalikoamukolera mu mwoyo gwa Buganda ogutafa.
Naye era kisigala nga kyabulumi obutaba na buyinza obwekolera ne ku bye walyekoledde wekka, wabula n’osigalira kutuma butumi.
Obulumi obwo bwongera bwongezi okukubiriza Katikkiro ayongere okukola buli ekisoboka okulaba nga Mmengo addizibwa ku buyinza obumusobozesa naye okugamba nti “ situmye neesitukidde”.
Enteeseganya za Vice Pulezidenti Edward Kiwanuka Ssekandi ne Katikkiro ku bintu bya Buganda, tezisaanye kwogerwako bwogerwa mu ngeri ey’olukeremete olutakutuka. Enteeseganya ezo oba zaakubaawo leka zibeewo, sso si kudda mujjo jjuuzi oyo atakutuka.
Buganda ne bweneeba ebanja ebintu byayo kikumi, kyokka mu nteeseganya za Mmengo ne Kampala, ne kusooka kuwangulwako ataano gokka, Walusimbi togezanga ataano ago n’ogazira, wabula galeete geyambisibwe ate mu kubanja ataano agasigaddeyo.
Ku mulundi guno eby’okuddiza Kaneene enkejje tebiriimu. Kaneene asula mu nnyanja ng’alya ebyennyanja ebya buli kika, lwaki ate omuddiza n’enkejje yaffe emu olwo tutwaale emyaka n’ebisiibo nga tuli mu kwerya nkuta za mimwa zokka?
Wo ayi Mzee Zedde ng’alabye ennaku. Teebereza ab’obukiiko bwa LC bwe baba n’obuyinza obufuga obukubo obugenda emugga, kyokka Mmengo nataba na buyinza yadde obusobola okugaziya oba okufunza oluguudo olugenda ku Bulange!
Nedda, eyo si y’emmaanya y’enkoko.
Walusimbi Kabaka yakwongedde ekisanja, baako ne ky’okolawo.


text:
Patriick Bagarukayo eyali omukwanaganya wa kkampuni ya Amani Industrial tools and Equipment abaali a
OKUGGYAKO Pulezidenti Museveni ne Katikkiro we Amama Mbabazi abaasookerwako mu kuweebwa “Densite” endaga muntu) za Gavumenti, naye abalala mujja kulindako nnyo.
Palamenti yakizudde nga kampuni ya Bagirimaani eyaweebwa omulimu ogw’okukolera Bannayuganda “ebipalati oba Densite” ya kikwangala etalina busobozi bukola mulimu ogwo.
Eky’okusaalirwa ennyo Gavumenti yamala dda omulimu ogwo okugusasulira obuwumbi n’obuwumbi bwa doola z’Amerika, naye kati doola mmye ate ne densite mmye. Kampuni yatunda mpewo, terina busobozi bwakukola densite ezinabunya abantu bonna.
Kati Gavumenti efuuse kagoma ka Lulendera buli avaayo kaakubako n’agiyingiza ekiwaani eky’okunyagululwa. Olulala Abazungu era bagiyingiza ekiwaani ne bagiguza emigangatika gy’ennyonyi z’amagye ku buwumbi n’obuwumbi bw’ensimbi, emigangatika egyo ne giremera ku ttaka nga tegibuuse.
Ate olulala era Gavumenti Abazungu baagisiba yunifoomu z’amagye era ku buwumbi bwa lupiiya. Emigugu gya yunifoomu gy’agenda okusumululwa nga engoye ziringa bunnappi bw’abawere, nga abajaasi tezibatuuka zibatippa butippi!
Gavumenti bazz bagisiba ebiwaani bingi omukuluggukidde ensimbi z’omuwi w’omusolo ennyingi ennyo. Wano jjo ly’abalamuGavumenti yasasulira obugaali bumaanyigakifuba buyambe abakozi baayo ku miruka ne ku magombolola okutambuza emirimu, kyokka baagibba bubbi kubanga n’okutuusa kati bubasikolo obwo tebufunibwanga.
Palamenti yakoze bulungi okuzuula nga kampuni eyaweebwa omulimu gw’okukola densite bw’eri ey’abalabbayi, abazzi b’emisango lukulwe era abamanyiddwa mu nsi yonna.
Naye waliwo enjogera egamba nti “okuziyiza kusinga okuwonya”. Lwaki Palamenti tewaliriza Gavumenti esseewo akakiiko k’abakugu, akamalamga okwekenneenya era n’okubuuliriza ku bigenda okugulibwa, okusinga okulinda okumala okubigula ate olwo ne biryoka bibuulirizibwako?
Bagamba nti “Omulyazamaanyi alya gwasinze”. Abalabbayi abanyagulula Gavumenti nga bagiguza empewo, bamenya mu jjenje kkalu, anti ne Gavumenti nayo ejjudde balabbayi.
Abalabbayi abali mu Gavumenti bettanira kulya njawulo ku buli kintu. Empewo eguzibwa Gavumenti abalabbayi bano baba bagirabye kyokka nga nabo ebayamba kuba nga bagiryako enjawulo.
Awo nno Mzee Zedde w’alabidde nnaku etakoma. Kale teebereza tuliva ddi mu bwavu nga Gavumenti ekyafumbekeddemu abalabbayi abaguzisa Gavumenti emigangatika gy’ebintu bo ne balya enjawulo?
Kitalo nnyo.


text:
ABAKULEMBEZE b’Obusiraamu balaalise nga bwe batagenda kusiriikirizaamu kubanja Pulezidenti Museveni okutuusa ng’awadde abantu baabwe ebifo by’Obwaminisita ebyabasuuziddwa gye buvuddeko.
Disitulikiti Kadhi wa Kampala, Sheikh Siliman Kasule Ndirangwa bwe yabadde asisinkanye abakulira Obusiraamu mu Masaka wiiki ewedde, yabategeezezza nti nabo buvunaanyizibwa bwabwe okubanja ebifo bino kubanga Abasiraamu bangi mu ggwanga abalina ebisaanyizo by’okubeera Baminisita.
“Tetujja kusiriikirizaamu kubanja mukulu okutuusa ng’atuwadde ebifo ebyali biweereddwa Basiraamu bannaffe okuli: Hajj Muhammad Muyanja Mbabaali ne Hajj Nasser Ntege Sebaggala olukiiko lw’eggwanga lulyoke lubagaane kubanga n’ebyo ebibiri byali bitono nga twagala okwongerwako ebirala,” bwe yagambye.
Ndirangwa yagambye nti Abasiraamu kati kye baagala kwe kulaba Basiraamu bannaabwe nga baweebwa ebifo by’Obwaminisita ewatali kufaayo oba abalondeddwa ba NRM bokka bwe kibeera ng’abo be banaasobola okukolagana n’omukulu nga bw’ayagala.
“Nze mu Kampala mwokka nninamu Abasiraamu be ssisobola na kubala muwendo abalina obulungi ebisaanyizo
by’Obwaminisita,” bwe yagambye.


text:
Namboole,Kampala.
Brian Umony nga attunka nabazannyi ba Senegal
Bya DAVID KIBANGA NE HASFAH SSONKO
Mu za World Cup:
Cranes 1-1 Senegal
LIKODI ya Cranes ey’okufeebya bassita e Namboole yeeyongedde oluvannyuma lw’okugwa amaliri ne Senegal ejjudde ba ssita nga yatuuka ne ku quarter za World Cup mu 2002.
Cranes ebisse Senegal ya Papiss Cisse, mu 2008 ne 2010 yafukamiza Angola ya Flavio ne Manucho, mu 200 yakaabya Nigeria ya Nwankwo Kanu ne Obafemi Martins sso nga ne mu 2002 yafukamiza Ghana ya Samuel Kuffor ne Micheal Essien. Cranes eyongeddeyo likodi yaayo ey’emyaka 8 nga tewangulirwa Namboole.
Mu gw’okusunsula abalyetaba mu World Cup ya 2014 e Brazil, Paiss Cisse esoose n’ennyogoza Bannayuganda ne ggoolo mu ddakiika eya 37 wabula ng’ebula eddakiika ssatu guggwe, Namboole abuuzeeko akatono okubooga awuumye, Badji Stephane bwateze Geoffrey Massa mu ntabwe ddiifiri wa Algeria n’awa Cranes peneti.
Namboole kata agwe, Godfrey Walusimbi bwateebye peneti okulemagana 1-1. Eno eno ybadde peneti eyookuna nga Massa agifunira Cranes e Namboole sso nga mupiira gwakubiri ogguddiring’ana nga Cranes eteeba ggoolo ye kyenkanyi ng’obudde buggwaayo. Ogwasoka gwa Angola wiikendi ewedde.
Kapiteeni Andy Mwesigwa yafunye obuvune n’afulumizibwa. Bobby Williamson ategeezezza nti musanyufu nnyo olwa ttiimu ye okufuna akabonero kyokka kati atunuulidde gwa Congo Brazzaville ku Lw’omukaaga.


text:
OKUVA MU FIDA
ABAFUMBO batabuse omusajja n’akuba mukazi we n’amuleetako ebisago. Entabwe evudde ku mwana omusajja gwe yazaala ebbali.
Alice Nakiyemba ow’e Kansanga okumpi ne Wonder world obufumbo bwamutabuseeko n’addukira mu FIDA okuloopa bba Joseph Muteesaasira ng’amulumiriza okumukuba n’amuleetako ebisago eby’amaanyi ku mubiri.
Obutakkanya buno bwavuddeku mulamu we okumubbirako nga bba bw’alina omwana omulenzi ow’emyaka etaano gwe yazaala mu muwala asoma e Makerere.
Muteesaasira bwe yakomyewo awaka, Nakiyemba teyamulinze kutuula n’amwambalira n’okumulangira obwenzi nga bwamusikaasikae bitogi n’okumukwata mataayi ekintu ekyamuggye mu mbeera n’amukuba.
Nakiyemba bino yagaanyi okubigumiikiriza n’addukira mu FIDA. Bannamateeka ba FIDA bawandiise ebbaluwa eyita abafumbo bano bombi okubatabaganya.


text:
Kampala
Cheryl
MWANAMUWALA Cheryl Cole, 27, eyali mukyala wa Ashley Cole (Chelsea) avudde ku kyeyo mu Amerika n’addayo ku butaka e Bungereza kyokka ng’ekimu ku kimututte mbwa ze, ezimusula ku mwoyo!
Cheryl, eyamala mu bufumbo ne Cole emyaka ena nga tebazadde mwana, muyimbi era abadde mu Carlifonia n’ebibuga ebirala nga New York, gy’akolera ebiro bino.
Yasesezza abaamawulire bwe yabategeezezza ku kisaawe ky’ennyonyi e Los Angeles nti asubwa okulaba famire ye n’embwa ze era azitwalira bya Ssekukkulu e Bungereza!


text:
Kampala
Acon ng'anyumya gy'avudde
OBUTAFAANANAKO abayitimuka kyokka ne beerabira ewaabwe, omuddusi Julius Acon asazeewo okutoola ku nsimbi z'afunye mu misinde azimbire ab'ewaabwe eddwaaliro eriri ku mulembe. Yawayizzaamu ne HAMID KALANZI ku by'obulamu bwe:
BWE nzijukira ebyantuukako mu lutalo lw'omumpembe Joseph Kony, sirema kwebaza Katonda olw'okuba nkyali mulamu!
Mu 1998, Kony yampamba okumala emyezi esatu era Katonda ye yayamba ne nneesimattula ku basajja be.
Nazaalibwa mu 1977 mu era mu 1989, kitange Charles Acoma ne maama Krisitina Acoma ab'omu Otuke ne bantandisa okusoma mu Orum P/S.
Omusomesa eyali atwala ebyemizannyo mu Makerere College, Chris Mugisha yandeeta era gye nnamalira siniya nga sinneegatta ku yunivasite ya George Manson mu America weyatwalira mu 99.
Ekyampaliriza okudduka:
Ekinyegenyege ky'okudduka kyankwata lwa bintu John Akii Bua bye yafuna okuva mu Gavumenti olw'okuwangula zaabu mu Olympics wa 1972.
Bwe nafunawo ku nsimbi, nasooka kuzimba kanisa bbiri e Lira nsobole okuddiza ku Katonda. Bangi bansekerera nga bagamba ndi mu musiru naye nze sejjusa kuba kati buli kintu Mukama anteeramu obwangu.
Nzimba eddwaaliro:
Maama yafa bubi! Abayeekera ba Kony baamukuba amasasi mu mabeere kyokka nafa nago nga tegalongoosedwaamu mu bulumi obw'ekitalo nga tewali yadde ekikumi ekimujjanjaba!
Mu ngeri y'emu ne kizibwe wange yafa azaala nga tewali buyambi wadde edgwaliro okumpi.
Nsazeewo okuzimba eddwaliro mu Otuke era ngenda kulibbulamu maama 'Kristina Medical Clinic' liyambe ab'ekitundu kyange. Nina ne bamulekwa 11 be nnyamba naye omu omukulu asoma bwa nnansi, bw'amaliriza ayambeko ku banne.
Njozaayoza Stephen Kiprotich kuba kye yakoze kkula eri Uganda naye nsaba lino libeere ssomo eri gavumenti eteeke ssente mu mizannyo. E Lira eriyo ba Kiprotich bangi kyokka tebafiibwako!


text:
Migyera
Ababodaboda nga bakakkalabya egyabwe mu kibuga Migyera.
Bya FREDERICK KIWANUKA
NKWANIRIZZA mu kibuga Migyera ewali bbaala ne loogi ebikwaniriza nga bisinga n’amaduuka obungi. Migyera kisangibwa mu disitulikikiti y’e Nakasongola. Kiri mayiro 91 okuva e Kampala ku luguudo mwasanjala oluva e Kampala okudda e Gulu.
Okutuukayo, olinnya takisi mu paaka empya n’eyita e Luweero n’e Nakasongola, ng’eno ekuggyako wakati wa 10,000/- ne 15,000/-. Kyokka waliwo ne loole ezinona amanda nga zo zisobola okukuggyako 5,000/- zokka.
Zino osobola kuzifunira Bwaise kyokka oba olina okugumira empewo. Bbaala n’obwamalaaya Bbaala ne loogi ebikwatiridde mu kibuga kino mwe mwegiriisiza ebijuujulu ebyesomboola okuva mu butundu bya Uganda eby’enjawulo byeyoolere ssente ku basajja abaziyiwaayiwa.
Okumanya omwenge ne bamalaaya bya muwendo e Migyera, oli bw’akunyumiza emboozi ku kibuga ekyo n’atabyogerako, emboozi eba teweddeeyo kubanga z’empagi ekibuga kino kwe kiyimiridde.
Kino kye kimu ku bibuga mu Uganda ebiwa bamalaaya ebbeetu kubanga balinayo ne ofi isi ekola ku nsonga zaabwe n’ekibiina mwe beegattira, ekya Migyera Sex Workers’ Association.’
Olw’amabaala, loogi ne bamalaaya okwefuga ekibuga, abatambuze ababeera ku ng’endo empanvu naddala baddereeva ba lukululana bawaalirira okulaba nti obudde bubazibirako Migyera ne basula mu loogi zaayo.
Olw’ekinyumu ekingi, Migyera kibuga ekiteebaka ng’era abantu basula babinuka ekiro kyonna. Ate ku Lwokuna kiyitirira engeri gye wabaayo akatale k’ente akasomba abasuubuzi okuva mu bitundu ebitali bimu n’abalaalo abajja okulya ku bulamu oluvannyuma lw’okutunda ente.
ENSIBUKO Y’ERINNYA
Okusinziira ku mutaka Peter Bukenya (58), Migyera lyava ku myala egiri okumpi n’ekibuga kino. Migyera kigambo kya Lunyakitara ekiteegeeza emyala. Migyera kikyali kibuga kipya era mu myaka gya 1960 kyali kyalo omutali wadde akaduuka. Oluguudo lwa kkoolaasi olwazimbibwa oluva e Kampala okudda e Gulu mu 1968 lwasikiriza abantu ne basenga mu kitundu kino ekisangibwa ku kkubo ne batandika okugulamu poloti n’ebibanja bawone ekyalo. Abantu bwe baayala mu Migyera, ebidandali by’omwenge byameruka mu kitundu ng’okusinga byaddukanyizibwanga bannakyeyomkedde. Mu baasinganga okunywesa mu biseera ebyo mwalimu: Faisi Nannyonga, Mary Nakku, Dolosi Namuleme kw’ossa Kabwesinga ne Kiyaayu. Abatono abakyaliwo kati babinojjo abamu ku bannannyini bizimbe.
EBYENJIGIRIZA
Eriyo amasomero ga siniya 3, gonna ga bwannannyini n’aga pulayimale 2 go ga gavumenti.
EBYOKWERINDA
Mulimu poliisi ekuuma obutebenkevu naddala okuyingira mu misango egyekuusa ku bwamalaaya.


text:
Obubuga Bwaffe
Bya Hasifah Naava
Ekibuga Kyabakuza nga bwe kifaanana.
NKWANIRIZZA mu kibuga Kyabakuza, abasaabaze gye baweweereza emimiro. Kimanyiddwa ng’ekibuga ekijjanjaba emimiro n’embuto z’abasaabaze olwa gonja, enkoko, ennyama n’ebibumba ebyokerwayo nga kuno kw’ogatta amazzi, sooda ne juyisi owa buli ngeri.
Kizibu mmotoka eva e Masaka ng’edda e Mbarara oba e Mbarara okuda e Kampala okuyitawo nga ddereeva tasibyemu kuwa basaabaze kakisa kwegulira ku bintu ebyo ebitundibwa ku bbeeyi ey’enseko. Kyabakuza asangibwa mayiro bbiri okuva mu kibuga Masaka ng’odda e Mbarara. Akolebwa LC ttaano okuli Kyabakuza Trading Centre, Kyabakuza A, Kyabakuza B, Mwalo ne Gayaza.
EBYAFAAYO BYA KYABAKUZA
Ssentebe wa Kyabakuza Trading Centre, Francis Mawanda agamba: Mu kusooka, abantu b’e Kyabakuza baali balimi nga bakolagana n'aba Masaka Cooperative Union. Baasinganga kulima mmwaanyi nga n’okuzisuubula bazisuubula. Oluvannyuma lw’olutalo lwa 1986, ebintu byagootaana n’ekibiina ekyo ekigatta abalimi ne kigwa. Baayiiya ekyokukola, ne bassaawo siteegi ya bbaasi kubanga emmotoka ezaali ziyimirira e Masaka bwe baazimba By-pass okugguka mu Nnyendo ku Welcome, zaalinanga okuyimirira e Kyabakuza.
Abantu baatandika n'okwokya gonja era omusajja eyatandika kino yali Bokelo (yaakafa). Yatandika n’akasigiri kamu ng’ayambibwako omuvubuka Kabali.
Waliwo abavubuka be baagoba ku Buddu Shell abaali abatembeeyi era bonna beeyiwa e Kyabakuza ne beegatta olwo siteegi n’ekula nga bakolagana ne Bokelo.
Okuva olwo siteegi teyadda mabega, kati abavubuka abasoba mu 200 be bakolera ku siteegi eno. Omulimu guno guyimirizzaawo amaka agawera era abagukola ekitono ennyo bannyuka n’omutwalo (10,000/).
Abatembeeya ebyokulya n’okunywa nga baguza abasaabaze mu bbaasi.
Obuzibu bwa Kyabakuza:
Obubbi bungi. Ababbi okusinga babba misaana ng’abantu bagenze okunoonya ekikumi. Era poliisi y’e Kyabakuza y’emu ku poliisi gye bakyasinze okukyusa ba OC.
Bbeeyi y’ebintu eri waggulu ddala. Olwokuba ababyagala bangi, n’ababitunda baasalawo okulinnyisa bbeeyi.
Olw’ensonga nti abantu bangi mu Kyabakuza, obuyonjo bukyagaanyi yadde tubufubyeko.
Abazimbye Kyabakuza:
Hajji Mukasa Matambulire ye nnannyini kizimbe awali siteegi era yakola kinene okulaba nga siteegi eno yeeyagaza.
Kasozi Kisaalu ye nnyini kizimbe kye bayita Waze Hall okuli ebbaala ne loogi era alina ne paaka y'emmotooka.
Kirangwa, alinamu amaduuka agawerera ddala.
Nnamwandu Kisaalu Yiga yawaayo ekitundu ku ttaka lye ne bazimbako emidaala.
Ebyentambula:
Bannakyabakuza basinga kwettanira ntambula ya bodaboda era emmotoka mu kitundu kino zirowoozebwako luvannyuma.
Olw’ensonga eno, abemmotoka bangi omulimu gwabwe baagusuulawo.
Ebyenjigiriza:
Ebyenjigiriza mu Kyabakuza biri waggulu, era balina amasomero okuli Kyabakuza P/S, Stella Maris P/S, Victorious P/S, Mandella SSS, Masaka High, Agapto n’amalala era abayizi bayitira waggulu.
Ebyobulamu:
Ssentebe Mawanda agamba nti, ‘Tulina amalwaliro okuli Health Centre II, Tif Medical Centre ery’obwannannyini, New Hope n’amalala mangi.
Ebifo ebisanyukirwamu:
Kyabakuza temuli nnyo bifo bicakalirwamu, musinga kubaamu bbaala era abatuuze baayo banywi balungi. Ekiro bbaala zijjuza kyokka ekirungi, obudde olukya, abaasuze banywa nga bagenda okunoonya ssente.


text:
Mayuge
Bya Donald kiirya ne charles okalebo
POLIISI y’e Mayuge yazzeemu okukwata sipiika wa Disitulikiti y’e Mayuge ng’emulanga butalabikako mu kkooti e Jinja okwewozaako.
Jackson Basalirwa okukwatibwa bambega ba Poliisi yasangiddwa ng’akubiriza olukiiko lw’okusoma bajeti ya Disitulikiti ku Lwokubiri emisana. Waabaddewo abakiise abaagala okulemesa poliisi okumutwala kyokka oluvannyuma baapondoose.
Akulira bambega ku poliisi y’e Jinja, Vincent Okurut yategeezezza bannamawulire nti Basalirwa yayimbulwa ku Lwokuna ku kakalu ka poliisi kyokka n’atajja mu kkooti.
Nga August 21, 2012 omusuubuzi w’e Jinja, Haji Majid Budhugo yakwatira mukyala we Mwajuma Kawuma mu loogi mu kabuga k’e Mayuge ne Basalirwa. Yaloopa omusango ku Poliisi y’e Jinja ku fayiro namba SD: 50/12/6/2012 ng’ateebereza Basalirwa okwenda ku mukyala we n’okwekobaana ne Mwajuma ne bamuyoola ebintu bye mu nnyumba.
Budhugo eyabadde ku Poliisi y’e Jinja yategeezezza Bukedde nti tajja kuddira Mwajuma, amugabidde Basalirwa, ky’ayagala bintu bye ebyabbibwa bisasulwe.
Ku Mmande, Mwajuma yalabiseeko mu kkooti y’omulamuzi, Agnes Alumu okumusomera emisango egibavunaanwa ne Basalirwa ataalabiseeyo. Omulamuzi yasomedde Mwajuma emisango kyokka n’akkirizibwa okweyimirirwa.
Yasasudde 300,000/- ez’obuliwo ate ababiri abaamweyimiridde baakusasula obukadde 5 buli omu ezitali za buliwo.
Mu kifaananyi, David Kabugo


text:
Nansana
BUKYA ngwa mu mukwano ne Peter, obulamu bwange bwafuna essanyu era mu butuufu ndaba nga sirina kye mmanja Katonda mu nsonga z'omukwano.
Nze Phiona Nansubuga, mbeera Nansana. Omwaka 2010 gwa byafaayo nnyo mu bulamu bwange mu nsonga z'omukwano. mwe nasisinkanira omulenzi wange ne tusiimagana n'okukkaanya okutandika ensonga z'omukwano.
Peter yali muliraanwa waffe mu biseera ebyo era ndowooza yamala ebbanga ng'anneetegereza newankubadde nze nnali sikimanyi.
Yasooka n'atya okung'amba ekimuli ku mutima wabula embeera bwe yamulemerera kwe kusalawo n'anjatulira. Eno y'eyali entandikwa y'omukwano gwaffe oluvannyuma lw'okummatiza nga bw'agenda okumpa omukwano ogujjudde ebirungo.
Okuva olwo tweyisa ng'abafumbo era mu bbanga ttono twagala tubutongoze. Ekirungi ab'eng'anda zaffe bamanyi ku mukwano gwaffe era batwagaliza birungi byereere.
Wadde nga buli kimu kitambula bulungi naye era oluusi nfuna ebimbobbya omutwe ku munnange ono naye nga bisinga kuva ku mulimu gw'akola.
Musajja muzimbi era ebiseera ebisinga agenda safaali. Kyokka buli lwatabaawo omutima gumbeera ku mutwe nga nneeraliikirira ebikemo by'ayinza okusanga. Wabula eking'umya kuba mba mmanyi nti anoonya ssente era mbeera mu kusaba Katonda abimutaase.
Wano we njagalira okweyama eri munnange nti mmwekuumidde era nja kumuwa omukwano gwonna gwe yeetaaga kuba ndaba nga y'ennamba yange.


text:
Z’OLAGA omulungi tezirwa kutuuka. Olwomukaaga Ziraba lwe yategeka okukyalira Namuleme nga lusembedde ye ne mikwano gye baategeka olugendo nga bwe lunaabeera.
Kw’olwo ne Namuleme yakeera kuyonja waka nga yeetegekera abagenyi. Ziraba yawerekerwako, mwannyina Nakijoba n’abavubuka babiri ne bawera bana. Baatwala ssukaali, ennyama, emigaati n’ebirala, Ziraba yayambala kkanzu n’ekkooti, mwannyina ne yeenaanika ssaaka ey’ekitengi ate abavubuka ne basiba amataayi ne kkooti.
Essaawa endagaanye yali ya mwenda era abagenyi baagikuuma. Mu baayaniriza abagenyi ku ludda lwa Namuleme mwe mwajjira ne Namutebi gw’otegedde ne ssengawe Ziraba be yasuula ettale. Abagenyi olwali okwesogga weema eyabategekerwa amaaso ga Ziraba gaggukira ku Namutebi eyamutunuulira ng’amukimba. Nakijoba olwalaba Namutebi n’akuba mwannyina akaama,
“ Owange oli si ye Namutebi eyali akwegwanyiza?”
Ziraba, “ nnamulabye dda!”
Nakijoba, “ Anti omanyi kino nga bwe kiri kibuga abantu baba n’emikwano mingi”
Ziraba, “ Ekizibu kye ndaba ku mulundi guno Namautebi yandintemerera ebigambo ew’omuwala ono ebintu ne byonooneka.”
Mu kubuuza abagenyi Namutebi ne ssengaawe baasituka ne beekuba ennyumba era tebaddamu kulabikako.
Oluvannyuma Nakijoba yeewungulako ebbali wa weema kwe kulengera Namutebi ne ssengawe nga bali mu kafubo ne Namuleme bwe baamulengera ne bavaawo. Ziraba nga mwannyina abimutegeezezza yatandika okweraliikirira sikulwa ng’ebintu bitabuka. Ku nsonga eno Nakijoba yafuuka nnaamwatulira era mu kusiibula yayita Namuleme n’abaako by’amubuuza ku kafubo ke yabaddemu ne Namutebi.
Namuleme, “ Abadde ang’amba nti omusajja oyo mujerezi wa bakazi sijja kumusobola n’antegeeza nti Ziraba yaliko muninkiniwe kyokka olw’empisa ze embi ne baawukana”
Nakijoba, “ Olabye abantu, omuwala oyo yali yeegwanyiza mwannyinaze ng’alowooza nti ajja kumuganza. Bwe byagaana kati atandise kumukonjera! Eyo ffitina era toddamu kumwerilaanya.” Wadde bino byaliwo enkolagana wakati wa Ziraba ne Namuleme yagenda mu maaso ng’ekisigadde kwe kumutwala amwanjule mu bakadde. Nakijoba omuwala yamusiima n’akubiriza mwannyina enteekateeka z’okumuwasa zigende mu maaso.
Omugagga byonna byamutuukako n’asuubiza okuyamba musajjawe ng’okwanjula kutuuse.
Olukwe lwa Namutebi okugootaanya ekyama kya Ziraba ne Namuleme lwandigwa obutaka.
Kiki ekyabaawo? Birinde wiiki ejja.


text:
Kampala
‘Waliwo ebikolobero ebigwa mu Afrika yaffe eno ne bitugaana okudwadwalikana nga tutya okuyitibwa “ Bakookolo bageyangana”.
Ekikolobero ekyagudde ku bannaffe aba South Afrika, abapakasi b’omu birombe gye beekalakaasirizza nga bakaayanira okwongezebwa emisaala, kyokka poliisi n’ebakuba amasasi n’ebattamu abantu 34.
Ekikolobero ng’ekyo wano ewaffe kizibu okukyogerako nga tukukkuluma ne tutayitibwa “Bakookolo bageyana”.
Abakookolo balina ekyejo. Omu ebigenge bimukutulako ennyindo, kyokka bw’alaba munne gwe bikutuddeko engalo, n’amugeyengula nga bw’alabika obubi sso nga kiyiza okuba nti ye gwe byakutulako ennyindo, y’asinga okulabika obubi.
Abapoliisi bakoze ebikolobero mu South Afrika abeekalakaasi bwe baabakubye emmundu ne babattamu abantu abo bonna, sso ng’ate n’abalala bikumi na bikumi baasigadde ku bisago. Naye wa mu Afrika poliisi gyetennakola bikolobero ku beekalakaasi?
Bwe kiba nga mu South Afrika poliisi abeekalakaasi yatirimbudde 34, wano ewaffe olulala nga Kabaka azibiddwa ekkubo erigenda okulambula essaza lye ery’e Bugerere, abantu be bwe beekalakaasa poliisi be yatirimbula baali bameka?
Abeekalakaasi b’e South Afrika bageyenguddwa nti bamenye amateeka ne beekalakaasa nga poliisi tebawadde lukusa, ate ne beekalakaasa nga bakutte amajambiya n’amafumu.
Naye na wano ewaffe bwe weekalakaasa nga tofunye lukusa, era ng’owambagatanye n’ebipande n’amayinja, awo oyinza okulutonda?
Poliisi y’e South Afrika yalabiddwa ku ttivvi ng’ewalula era ng’esambasamba emirambo gy’abo abattiddwa mu bukambwe obuyitirivu! Era awo w’ojjuukirira n’omupoliisi Arinaitwe obukambwe bwe yakozesa ku mwekalakaasi Besigye, bwe yayasa endabirwamu za mmotoka mwe yali yeggalidde, n’amufuuyira ttiyagaasi mu mmunye z’amaaso kumpi kuziwangulamu.
Awo nno leka tuve mu bya bakookolo okudda mu kugeyang’ana, ebyekalakaasisa abantu leka bisalirwe amagezi, era n’obutemu bwa poliisi bwe yeeyambisizza ku beekalakaasi nabwo leka bukomezebwe.
Abeekalakaasi okwekalakaasiza mu bumenyi bw’amateeka nga bambalidde n’ebissi, awo baba bawakula lutalo ku poliisi. Ate okusinziira ku birabiddwaako, mu lutalo olw’engeri eyo omwo poliisi mwekolera ebikolobero ssemakolobero.
Kyokka ebikolobero ebyo tebyonoona poliisi yokka, naye byonoona ne gavumenti era n’oyo agikulira. Kati pulezidenti Zuma owa South Afrika takyalina butunuuliro olw’ebikolobero poliisi ye bye yakoze abeekalakaasi.
Awo Ddwaddwaddwa Mumansa wakikinalira n’abuuza nti abewaffe, ku bikolobero ebyagudde e South Afrika mmwe temulina kye mwayizeemu? Mwayizeemu ki?


text:
Ekika ky’Emmamba
Ba Gabunga | Amasiga g’Emmamba | Amannya g’Emmamba | GandaAncestry.com
Oyanirizibwa ku mukutu gw’ekika ky’emmamba.
Enno ntandikwa. Enteekateeka zaffe za kuzimba webu sayiti (website) ey’omulembe era n’okutekangako alipoot namutayiika omuli ebikwaata ku kika kyaffe. Omulimu guno gukulemberwa Omutaka Lube Nsubuga Mukedi III, nga awagirwa Jajja wafe Omutaka Yosiya Kasozi Gabunga wamu n’akakiiko akafuzi ak’emmamba. Okwo kwogatta ne muzukulu wa Gabunga Charles Galiwango Mukasa ne tiimu ye eya Infoma abawaddeyo ensimbi n’obudde okukutusaako omulimu guno.
Ebintu ebirala bingi ebikyasigaddeyo ebikwata ku kika kye Mmamba naddala ku nsibuko yaakyo, tujakubiwereza kubiteeka mpola ku mukutu guno okusinziira ku buyambi bwetufuna okuva mu bazukulu ba Gabunga awamu n’abaganda abalala abawagira obuwangwa bwa
Twegatteko owagire bino wamanga:
1. Okuzimba woofesi y’ekika esangibwa ku Nabunya Road okulirana Pope Paul Community Centre e Lubaga (ewali woofesi enkadde)..
2. Okuzimba website y’ekika ky’Emmamba eyomutindo.
3. Tiimu z’okubaka (abawala) n’okusamba (abalenzi) omupiira abenyigira mu mpaka z’ebika by Baganda bli mwaaka.
4. Enkiiko z’ekika kye Mmamba zituula buli lwa Ssande olusooka mu mwezi, mu mwaka gwona, e Kabowa ewa Gabunga.
Okumanya wa gy'oyinza okuwereza obuyambi tukirira:
Ssabasajja Kabaka awangaale ne Nnabagereka agerekere Obuganda, Ssangalyambogo Mailo akenda zitudizibwe afune wazanyiraOLUKIIKO OLUFUZI OLW’EMMAMBA
1. Ssentebe ow’ ennonno Omutaka Yosiya Kasozi Gabunga
2. Kattikiro w’ekika ye Mutaka Wycliff Luyombo
3. Omuwandiisi w’ekyaama ye Mwami Charles Kyoloobi
4. Omuwandiisi w’ekika Omutaka Kabiswa Musoke
5. Omukulu wa b'amasiga ye Mutaka Kiyaga Ssemubiru
6. Omuwanika w’ekika ye Omwami David Bbuye
7. Dr. Kimala ye mumyuka w'omuwanika
8. Omutaka Kawolobe akola nga Mulondo (Gabunga mwava)
9. Peter Luutu w'akakiko akalondoozi
10. Dick Nsubuga - Mmemba
11. Omutaka Yakoobo Kinaalwa Mubaka wa Gabunga ku Kakiiko ako.
12. Omwami Ssegemebe Bagamba Munyolo - Mmemba
13. Omukyala Alice Ndagire oyo w ’abakyala
14. Omwami Mulindwa wa bavubuka
15. Omukyala Namutebi wa bawala.
16. Omutaka Lube Nsubuga Mukedi III Muwanika/ Ssentebe w'akakiiko akazimbi.
Ba Gabunga | Amasiga g’Emmamba | Amannya g’Emmamba | GandaAncestry.com


text:
OKUBUULIRIRA ABALENZI
BAANA bange mwebale emirimu n’okutambuza obufumbo. Eyo gye mpitira mpulira abantu bangi nga boogera ku luyimba lw’eggwanga.
Batabani abasinga bino mubiyita bya kusaaga n’abamu ne mulowooza nti bawala bange oluyimba luno balukooloobya kubeggyako. Mulina okukimanya nti kino bakikola okuyisaamu obubaka nga baliko bye baagala mubakolere n’oluusi abamu okubalaga omukwano.
Bino babireeta nga bisoko mu luyimba. Kati ggwe olina kuwuliriza n’olondamu ebisoboka ng’eno bw’oteekamu obukodyo obunyumisa omuzannyo. Omukyala ono g’oli naye bw’afuna essanyu mu kaboozi eyabadde ajjiridde okukuula ng’akusaba ekyapa ky’ettaka ku ‘Kampala Road’ ajja kumaliriza akugamba nga bwe yabadde asaaga.
Waliwo ekyeso lwe kibanyumira nga baagala nammwe mwetabe mu luyimba luno. Bwatyo atandika okukuyita erinnya lyo kyokka abamu ate musirika busirisi. Awo munno obeera omumenya.
Muddemu omuwaaneko nga bw’odoodooma ojja kulaba essanyu. Mweraba!


text:
Bya Anthony Ssempereza
HAJI Abudu Nasser Katende Kitasimbwa, omukululo gwe yaleka, gukyalanda ng’oluyiira.
Bwe yakulemberamu Bannayuganda n’abatwala e Japan okusuubula sipeeya wa mmotoka bangi bayoddemu obugagga ne bazimbamu n’ebibuga omuli Katwe ne Ndeeba.
Omusika wa Kitasimbwa Swaibu Katende Kitasimbwa, avudde mu Amerika okujja okuddukanya ebyobugagga bya kitaawe bye yaleka bisobole okuyamba famire, agamba nti enkuza kitaabwe gye yabakuzaamu y’ebasobozesezza nabo okubaako ke beekolera ne batagujubanira byabusika na kubirya kubimalawo.
Ensimbi tezirera mwana
Agamba nti: “Wadde twalina buli kimu awaka n’abakozi, bangi kyokka nga buli mwana alina okukola emirimu awaka n’abakozi ate nga tukyusakyusa emirimu ekyatuyamba okuyiga kumpi buli mulimu awaka. Kitaffe ng’atugamba nti, “Ensimbi tezirera mwana” n’ekirala nti, “Ekirungi ky’oyagala bakukolere, olina kusooka kumanya bwe bakikola”.
Yatuyigiriza emirimu kyenkanyi abawala n’abalenzi , yatutwala ne gy’asuubulira e Japan, Hong Kong, Dubai n’awalala. Ekirala, abaana ffenna bwe twakolanga emirimu ng’atusasula nga abakozi era kino kyatuyamba okukola ennyo, naffe tusobole okufuna ssente.
Nze nasobola n’okugula mmotoka ekika kya Benz nga ndi wa myaka 16. Yatusomesa ffenna, nze nasoma byabusuubuzi mu yunivasite mu Amerika era emirimu gyange ngikakkalabiza mu Amerika mu byakompyuta. Kyokka kati nakomyewo ntereeze ebintu bya kitaffe bye yaleka.
Swaibu Katenda
Kitaffe yaleka ebintu bingi, yalina ebizimbe by’obusuubuzi, ettaka, ne faamu bino kati bye ntereeza ekiseera kino.
Taata yafuba okugaziya bizinensi era nzijukira ekiseera kimu yalina amaduuka mukaaga amanene agatunda sipeeya, era yakozesanga abakozi abasukka mu 100’, mutabaniwe bw’agamba.
Kitasimbwa yazaalibwa mu 1938 mu Kirwanira-Matugga, nnyina ye Florence Nalumansi.Yasooka kuyitibwa Katende James, bwe yasiramuka ne yeerondera erinnya erya Abudu Nasser.
Amaka ga Kitasimbwa ge yasooka okuzimba e Kawempe.
Kitasimbwa yasiramuka lwa mukaziwe Hajat Mayimuna Ssekajja mu 1968 ono yamuwasa mu maka ga Hajji Ssekajja e Bugerere.
Erinnya lya Kitasimbwa yalifuna oluvannyuma lw’okumuboola mu kika ng’asiramuse kwe kwetuuma erinnya lya Kitasimbwa ng’ategeeza nti ‘Ekitasimbwa kyemeza kyokka.’
Ku bya baganda be, Katende agamba nti: “Taata yatuzaala abaana 12 omuli: Semwogerere Abdul Karim, Swaibu Mutyaba Katende (omusika), Abubakar Magala, Twaha Kinene, Katende Abdul Nasser Junior, Musa Katende Safiina Nalweyiso, Nuriat Nakitende, Hadijah Namakula, Rehema Nakijoba, Sarah Nalweyiso ne Nabatanzi Fatumah. Yalina amaka amakulu e Kawempe Mbogo n’e Mutundwe
Yeerandiza yekka
Kitasimbwa tewali yamukwata ku mukono, yeerandiza yekka nga yasooka kutunda mawulire okuliraana omudaala gw’ebyennyanja e Bwaise ng’asibamu ebyennyanja. Muno mwe yava n’atunda ennyama, engoye okuva e Kenya, okusaabaza abantu n’ebintu, okulunda, n’okutunda sipeeya w’emmotoka abangi mwe baamumanyira mu Kitasimbwa Motors. Yazimba amaka ge mu 1973 e Kawempe Mbogo, n’agayingira 1975.
Swaibu Katenda ate ku kkono ye kitaawe omugenzi Kitasimbwa n’amaka ge agali e Mutundwe.
Yatandika ea edduuka ku kizimbe kya Mambule okuliraana kalina y’omugenzi Hajji Ssentamu we yatundiranga sipeeya ng’amuggya Nairobi- Kenya.
Mu 1980 yasengula edduuka lya sipeeya n’alizza ku Ben Kiwanuka, era yatandika okugenda e Japan ne Dubai.
Mu1973 yagula ffaamu e Buluuli n’atandika ebyobulimi n’obulunzi omwali enkoko, embuzi n’ente eziwera. Yagula ettaka lingi mu bitundu eby’enjawulo, omuli Mutundwe, Bwaise, Kawempe, Ndejje, Buluuli, n’awalala.
Obugagga bwe bwagaziwa n’atandika kkampuni etambuza abantu eyitibwa ANKK gye yaggya mu mannya ge Abudu Nasser Katende Kitasimbwa, eno yalimu bbaasi ezisukka mu 10 nga zikolera mu mambuka ga Uganda.
Nga bw’olaba Abaggaga Kwagalana, Hajji Kitasimbwa ye yasooka okutandikawo ekibiina ky’abagagga okwegattira awamu n’akituuma “Mugaso gwa Mukwano” nga kyalimu Supreme Muft Sheikh Zubair Kayongo, Hajji Muhammad Wamala Takuba, Hajat Sarah Bumba, Hajji Matovu Youma, n’abalala. Yafa puleesa ne sukaali.


text:
Namanve, Mukono
Poliisi eyayiiriddwa mu Namanve.
Bya FAITH NAKANWAGI
POLIISI ewaliriziddwa okukuba omukka ogubalagala mu balombe abaabadde balemedde ku ttaka lya Namanve ne gutwaliramu omukazi abadde ayoza engoye n’azirika.
Abalombe bano baludde nga balabulwa okuva ku ttaka lino ne beerema era abamu babadde baafunako ebifo eby’enkalakkalira nga bazimbyemu n’amayumba.
Poliisi eyayiiriddwa yagamenyemenye ekyawalirizza abantu okuggyayo amajambiya, ebiso n’embazzi.
Abamu bagamba nti ettaka lino Kabaka ye yalibawa okukolerako emirimu gyabwe era abantu ababagobako bakikola mu bukyamu ne bawera nti baakulwana bafiirewo.
Poliisi yaleese konteyina n’essaawo ofiisi okukuuma ettaka lino obutaddamu kusaalimbirwako bantu.
Omwogezi wa Kampala n’ebitundu ebirinanyeewo, Ibin Ssenkumbi yategeezezza nti ettaka lino erikaayanirwa lyagulibwa dda era omuntu yenna alina okwemulugunya wa ddemba okugenda mu mateeka ne yeekubira enduulu.


text:
Mulago
Agamu ku maduuka agali e Mulago.
Bya MOSES LEMISA
Waliwo ebintu bingi ebikuumidde abantu e Mulago. Muno mulimu bino Amazzi abatuuze bagakima ku nzizi ze balina mu Mulago tebagasasulira era batono abagagula ku taapu. Ekidomola kya 200/-.
E Mulago ettooke ettono osobola okulifuna ku 8,000/- era abasuubuzi abasinga emmere bagisuubula ku Kaleerwe.
Emmere y'omu woteeri, akatongo katandikira ku 1,000/- ate emmere endala etandikira 2,000/- bino biba bijanjaalo ate ennyama ya 2,000/- okudda waggulu.
Loogi z'e Mulago zitandira ku 2,000/ okudda waggulu okusinziira ku kasenge k’oba oyagala.
Okuliraana eddwaaliro bangi kibalemezza e Mulago. Omuntu bw’alwala ayanguyirwa okugendayo ate n’abasuubuzi baguza abajjanjabi n’abasawo ebintu.
Enju z'e Mulago zitandikira ku 30,000/- nga temuli masannyalaze, eziddako za 40,000/- nga mulimu amasannyalaze.


text:
Kampala
Kasozi ng’alaga muwogo we bw’abala
Bya EDWARD SSERINNYA
OKULIMA muwogo kimu ku bantu mwe bayita okufuna ensimbi era nga kati ensawo ya muwogo egula wakati wa 70,000/- ne 80,000/-. Omulengo ogw’eminwe emitonotono esatu bagutunda 2,000/- mu butale.
Mw. Henry Kasozi owa Nkokonjeru Women’s Saving and Credit Project agamba nti, ye okulima yagufuula mulimu. wadde nga bangi bamumannyidde ku nsujju naye kati yagattako ne muwogo.
Mw. Kasozi agamba nti alima muwogo ekika kya Njule, nga ono abeera n’obukoola obumyufu nga butono, agejja ate taboola ttaka.
Kyokka waliwo ebika ebirala gamba nga Kindimumpale, Bukalasa n’ebirala.
Okulima muwogo
Ekisooka olina okuba n’ennimiro nga ntegeke bulungi, obutafaananako birime nga binyeebwa, muwogo teyeetaaga kifo nga kiyooyoteddwa nnyo.
Bw’omala okusaawa oyinza okutemamu amavuunike, oba okusimirawo ebinnya n’osimba emiti oluvannyuma n’ofuukuula ettaka ng’okoola.
Kasozi agamba nti, ekibi abalimi abamu baagala nnyo okulima nga bafuutiika nga basuubira okuweza nga bakungula ky’agamba nti kino kikyamu kuba kiremesa muwogo okugejja.
“Muwogo okubala n’okugejja muwe amabanga ga ffuuti 10 ku 10 nga bwosimba ebitooke. kino kiba kitegeeza nti mu yiika osimbamu ebikolo 450, bw’oba n’obusobozi obusima ebikolo bina oba bitaano n’oweza en- sawo” Kasozi bw’agamba.
Sima ekinnya nga kigazi bulungi naye tokka nnyo wansi kuba muwogo akulira kungulu, ate kikwanguyiza n’okumusima singa aba atuuse, nga oyerula ttaka n’osikayo minwe.
Muwogo osobola okumusimbamu ebintu ebirala naddala ng’akyali muto okugeza ebijanjaalo, naye kasita atandika okusaakaatira toddamu kusimbamu kuba biba tebijja kukula olw’enzigotta.
Tayagala muddo era osaanidde okumukoola buli lw’olabamu omuddo. Singa omulabirira bulungi, wakati w’emyezi omwenda ne 12 oba osima.
Agamba nti bw’oba osimba muwogo, tema emiti ng’oleka ennyingo kuba zino ze zimera. kasita osimba nga tekuli mitunsi kiba kitegeeza tagenda kumera.
Bw’oba otema emiti tema gya ffuuti nga emu, kuba omuwanvu ennyo tabala bulungi.
Ye Mw. Abiyasaali Kalule nga naye alima muwogo ekika kya Kindimumpale ng’abeera Bukuya ekisangibwa mu Mubende agamba nti, muwogo okukubalira obulungi olina okukozesa ku bigimusa naddala ng’ettaka libadde
likaddiye.
Mu bigimusa by’osobola okukozesa mulimu obukuta bw’emmwaanyi, nnakavundira, w’obusa bw’ente, obukuta obuvudde mu nkoko n’ebirala. Okugimusa muwogo kimuyamba okubala n’okugejja eminwe.
By’oyinza okukola mu muwogo
Nnaalongo Mary Nassimbwa Walakira mmemba mu kibiina kya Kwata ku Munno Women’s Group e Nakawuka agamba nti, bbo aba CARITAS e Nsambya baabayigiriza okukola kulisipusi mu muwogo, okumuggyamu akawunga n’ebikoola okubikolamu enva.


text:
Kinawattaka
Ekibuga Kinawattaka bwe kifaanana.
Bya HAFSWA NANKANJA
KIIKINO ekibuga Kinawattaka ekijjudde amasabo n’entalo ezitaggwa. Kisangibwa mu muluka gwa Mbuya I mu ggombolola y’e Nakawa. Kirimu abantu abali mu mitwalo 13.
Mu kibuga kino, okuyomba n’okulwana be baana baliwo. We natuukidde ku LC ku makya, nasanzeewo musajjamukulu ng’aloopa landiroodi eyamukubye agakonde n’emiggo!
Nabadde nkyawuniikiridde ate ne zireeta omukazi Saban Lwendo eyagambye Ssentebe Yafesi Lukwitira nti bw’atalabula Pasco Waiswa ku kusiba mbizzi mu poloti ye, yeetegeke okubataawuluza kubanga ye ajja kumwekolerako.
Yaweereddwa ebbaluwa eyita Waiswa ku LC yeewozeeko kyokka yavuddewo atolotooma nti bandimulese omusajja n’amwekolerako. Ekyo ky’ekibuga Kinawattaka!
Ng’ovudde ku by’okuyomba n’okulwana ebibuna ekibuga kino, weewuunya engeri amasabo gye gagenda okuzingako ekibuga kino olw’engeri gye gasimbye olw’akasota okufaananako amaduuka. Kizibu okusukka enju eziwera ttaano nga tosanze ssabo.
Kyokka ku luguudo oluva e Kireka okudda e Bugoloobi, yo bagasimbisizza lunyiriri era abalwadde baabwe bageesogga ng’abayingira mu katale okugula ennyaanya.
Entandikwa ya Kinawattaka Omutuuze Moses Kaziba, 48 agamba: Edda wonna waayitibwanga Mbuya. Era ekifo kino kyali tekiyitikamu naddala ng’enkuba etonnye.
Engeri gye waliwo olutobazzi, ebisooto n’ebitaba byabanga bingi ng’owaakagaali olina kukeetikka okusomoka amazzi gano.
Omuntu bwe waddanga ng’oddugadde nga bwe bakubuuza ekikutuuseko, oddamu nti ‘anti eva eri ku “kiti awali ettaka”. Abakyala abasinga ng’olwo bagamba babbaabwe nti, ‘nakugambye togendayo ojja kuvaayo na ttaka.” Bwe batyo bwe baagattiriza ebigambo bino era ekyalo ne bakikazaako erya Kinawattaka.”
Bbeeyi ya poloti: Ssentebe agamba nti okuva edda nga Kinnawattaka kimu ku byalo mu ggombolola y’e Nakawa ebirina poloti eza layisi wabula okuva oluguudo bwe lwakubwa koolaasi, poloti ezaali ziva ku bukadde 2 okutuuka ku 5, kati ziri wakati wa 10 ne 20 ate nga okugifuna ofuba.
Ebyenjigiriza
Sentebe agamba nti asiiba ayomba n’abazadde abamu abagaanyi okuweerera abaana era emisango giggweera ku poliisi.
Temuli ssomero lya gavumenti okuggyako ag’obwannannyini. Eriyo abaana 40,000, abamu tebasoma basiiba bataayaaya ekiwaliriza Ssentebe okukwatanga bazadde baabwe n’abatwala ku poliisi.


text:
Kalungu
Musawo Richard Bugembe owa Nankya Medical Clinic n’omusawo we Lilian Babirye nabo baakwatiddwa.
Bya Ssennabulya Baagalayina ne Ali Mambule
ABAVUAANYIZIBWA ku mutindo gw’abajjanjabi mu ggwanga bakoze ekikwekweto mu Disitulikiti y’e Kalungu ne Masaka mwe bakwatidde abasawo 11 abagambibwa okukolera wabweru w’amateeka g’ekisawo.
Ekitongole kya Allied Health Professionals Council ekikolera wansi wa Minisitule y’ebyobulamu kikulembeddwa Michael Mubiru Kayizzi eyabadde ne
Dr. Lubogo Mutaawe akulira eby’obujjanjabi mu Kalungu be baakoze ekikwekweto kino nga bayambibwako poliisi.
Obulwaliiro obuzindiddwa kuliko Jurem Medical& Laboratory Servicers akali mu Kakooza Cell -Lukaya muno bakwatiddemu akakulira Alfred Odoi Mulokole n’abakozi be Teddy Najjemba ne Justine Tushabe. Odoi yasingiddwa ne layisinsi egambibwa okuba enjingirire.
Abalala ye Victor Nabukalu owa Life Care Clinic mu Juma Cell ssaako Margaret Nankindu ne Winnie Nassolo aba Medical Cure Clinic mu Juma Cell. Mu kabuga k’e Matanga baakutta akulira SAAB Medical Clinic, Midred Nabuuma n’omusawo we Annet Kankwazi n’abalala.
Bonna abaakwatiddwa bagenda kuvunaanibwa omusango gw’okuddukanya eby’obujjanjabi nga tebakkiriziddwa ate abawala be babadde bayigiriza bavunaanibwe okubayambako nga kati bakuumirwa ku kitebe kya poliisi e Kalungu.


text:
ALEX ye musajja ammazeeko ekiwuubaalo mu nsonga z’omukwano n’okunteeka ku maapu era akanyiriro konna ke mundabako kava ku laavu gy’andaga.
Nze Sharon Natumanya, mbeera Nakulabye kyokka nga nzaalibwa Ruharo mu Mbarara.
Mu Kampala mmazeemu emyaka ebiri. ekyandeeta kwali kunoonya mulimu.
Ku nkomerero y’omwaka oguwedde ggaayi yantuukirira n’ansaba omukwano era si mulala, wabula Alex.
Okuva lwe yandaba yatandikirawo okundaga amapenzi aganneerabizza ennaku yonna era abandaba nga nnaakava mu kyalo bonna banneewuunya olw’omubiri gwe nsitudde.
Ankoledde ebintu bingi omuli bizinensi era etambula bulungi, ampa buli kye nneetaaga wamu n’okulabirira abantu bange.
Wadde tukyali mu muzigo, nnina essuubi ddene nti mu bbanga ttono agenda kunzimbira amaka.
Tetunnalowooza ku kyakuzaala kuba tannaba kweyanjula mu bakadde bange mu butongole ate nga mmanyi nti bwe nkikola bayinza okunnyiigira.
Wabula naye anzizaamu amaanyi kuba yantegeezezza nti agenda kutegeka emikolo gino mu bwangu asobole naye okubuusa ku mwana bwe kiba nga kye kikyatusibye.
Ekizibu mu kiseera kino kye ndaba mu mukwano gwaffe kya mirimu gy’akola kuba tegimuganya kudda waka ng’obudde bukyali.
Obudde bw’amala nga taliiwo mbeera mu kiwuubaalo era ebiseera ebimu mmukubira essimu nga mmusaba afube okulaba ng’akomawo mu bwangu tunyumirwe.
Ekingumya mu bigambo bye alaga nti naye abeera andowoozaako.


text:
Busoga
Museveni ng’awubira abaabadde ku mukolo bwe yabadde yaakatuuka. Addiriddwa Minisita Asuman Kiyingi ne Sipiika Kadaga (ku ddyo).
Bya Donald Kiirya
PULEZIDENTI Museveni agambye Abasoga nti talina ky’asobola kusalawo ku bikwata ku nsonga y’okulonda Kyabazinga wa Busoga.
Museveni yagambye nti talina kalulu wadde kamu okumusobozesa okulonda Kyabazinga wa Busoga.
“Ssinga nnina akalulu nandibayambye mu kulonda Kyabazinga era abafuzi b’ensikirano 11 be bateekeddwa okumulonda,” Museveni bwe yategeezezza.
Bino Museveni yabyogedde ku mikolo egy’okujaguza olunaku lw’abavubuka mu nsi yonna ogwabadde ku Lwanyama P/S mu Ggombolola y’e Kisozi mu Disitulikiti y’e Kamuli.
Museveni okwogera ku Bwakyabazinga bwa Busoga kyaddiridde Sipiika wa Palamenti, Rebecca Kadaga okumusaba ayambe mu kutereeza ensonga y’okulonda Kyabazinga.
ASUUBIZZA OKUYAMBA AKAKIIKO
“Akakiiko sipiika k’ayogeddeko akanaakola mu kutunula mu ssemateeka wa Busoga akakulirwa Hajji Musiransa ng’enda kukayamba okukola omulimu gwaako,” Museveni bwe yayongeddeko.
Yagambye nti abafuzi b’ensikirano baalemwa okulonda Kyabazinga era nti ogwasooka baalonda Omulangira Edward Columbus Wambuzi ow’e Bulamoji ate ogwokubiri ne balonda Omulangira William Gabula Nadiope IV ow’e Bugabula BB era baalemwa kuweza omuwendo gw’abo abateekeddwa okulonda.
‘SSENTE Z’ABAVUBUKA WEEZIRI’
Museveni yategeezezza nti ssente z’abavubuka eza Youth Fund, eza NAADS n’eza Microfinance weeziri era abavubuka bandibadde basiima NRM okuzissaawo kuba balina bye baziganyuddwaamu.
Pulezidenti yasuubizza okutondawo obukolero obutono ku buli Ggombolola omuli okussaawo ebyuma ebikamula omubisi okuva mu miyembe n’emicungwa, okussaawo ebyuma ebinnyogoza amata nga bino byakuyamba abavubuka mu magombolola ago okuva mu bwavu.
Yatonedde olukiiko lw’abavubuka olwa Disitulikiti y’e Kamuli olukulirwa ssentebe waalyo, Joel Kibikyo emmotoka gye baneeyambisa okutambuza ebirime byabwe okuva mu nnimiro okutuuka mu butale okubitunda bongere ku nnyingiza mu maka n’okwegobako obwavu.
Yategeezezza nti agenda kuddamu okwekenneenya pulojekiti ya NAADS ssaako n’eya Youth Fund okusobozesa abavubuka okuganyulwa mu pulojekiti ezo kuba abantu bangi mu byalo babadde beemulugunya ku ssente ezo nti tebazifunako.
Yagambye nti Gavumenti ejja kufuba okulaba ng’essaawo omutemwa gwa bukadde 20 mu nsawo y’abavubuka buli mwaka era nti agenda kussa obukadde 50 mu nsawo y’olukiiko lw’abavubuka olwa Disitulikiti y’e Kamuli.
ABAWADDE EMMOTOKA
Abavubuka b’e Matuumu yabawadde emmotoka ey’okutambuza ebirime byabwe ng’ennyaanya, obutunda n’ebirala.