text:
somehuntersloveangels:
bye bye bye bye bye bye bye bye bye bye bye bye bye bye bye bye bye bye bye bye bye bye bye bye bye bye bye bye bye bye bye bye bye bye bye bye bye bye bye bye bye bye bye bye bye bye bye bye bye bye bye bye bye bye bye bye bye bye bye bye bye bye bye bye bye bye bye bye bye bye bye bye bye bye bye bye bye bye bye bye bye bye bye bye bye bye bye bye bye bye bye bye bye bye bye bye bye bye bye bye bye bye bye bye bye bye bye bye bye bye bye bye bye bye bye bye bye bye bye bye bye bye bye bye bye bye bye bye bye bye bye bye
(Fuente: firebreathingsquirrels)


c: text/html

text:
Ssaabalabirizi Orombi
Bya Paddy Nsobya
SsAabalabirizi w'Ekkanisa ya Uganda The Most Rev. Henry Luke Orombi asiibudde abakrisitaayo b'e Mukono n’abasibirira entanda ku busamize, ekisaddaaka bantu, entalo z’ebyobufuzi n’obwavu. Yabadde mu Lutikko ya Fillipo ne Andereya e Mukono ku Ssande.
Yagambye nti, ‘Abooluganda mu Yesu, ababbi tebabba mu bifulukwa wabula mu nnyumba omuli ebyobugagga. Obulabirizi bw'e Mukono kyabugagga kya Kkanisa sitaani ayagala kukinafuya n’okukibba.
Tuwulira abasamize baagala kuzimba lutikko yaabwe wano naye okwo kusoomoza obukrisitaayo e Mukono. Sitaani atadde amaanyi ge wano era bw'oba tobeera Mukono olowooza teri kalungi.
Wano e Mukono ebimu ku bitongole by'ekkanisa eby’omugaso nga 'Off-to Mission' ekisaasaanya enjiri, Uganda Christian University biri Mukono.
Sitaani akola kyonna ekisoboka okusuula Mukono naye temumuganya. Sitaani yajja okubba, okutta n’okuzikiriza era mbakuutira mwenywereze nnyo mu mikono gya Katonda nga munyiikira okusaba, okusiiba, okusoma muve mu butamanya, okukola ennyo, n’okukomya endowooza z’okwefeebya n’okwekubagiza. Mukama ow’ekisa abakuume, abakulembere abawe omukisa muganyulwe mu bye mukola.
Mbeebaza okutusabira n’obuwagizi bwonna bwe mutuwadde. Obulabirizi bw'e Mukono mwe nalokokera nga nkola ku ssamba y’amajaani e Salaama mu ggombolola y'e Ntenjeru, kale singa saali Mukono osanga sandibadde wano. Nange oluvannyuma lw’okuwummula ng'enda kusenga Nakabago."

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Nabasirye
OMUVUBUKA yasooka kunkubira ssimu ng’antegeeza nga bwe nali nfunye omulimu ogw’okunsasula ssente, 800,000/-.
Ekyampugula kwe kumpita erinya nti waliwo owooluganda lwange eyali amuwadde essimu yange ne tukkaanya mmusisinkanye ku Buganda Road.
Nali mu bibuuzo mu yunivasite e Kyambogo era taata yali ampadde 1,500,000/- eza ffiizi era nagenda nazo okumusisinkana. Ebyemirimu nabigaana kuba nali mu mwaka ogusooka nga sisobola kuyimbagatanya byombi.
Simanyi oba abafere bano baba n’eddagala erikugira omuntu okubagwamu! Omuvubuka yali ne banne basatu era baalaba eby’omulimu mbigaanyi ne bayiiya ka kunfunira viza y’e Denmark nsome nga bwe nkola.
Bwe nawulira kino ne mbuguumirira era mangu ddala bansaba 2,000,000/- bannyanguyize viza. Nga sisibyemu, nakwata ssente za fiizi (1,500,000/-) ne mbawa nga ndowooza nti ebibuuzo we binaggweera nja kuba nalinnya dda ebbaati. Okuweza obukadde obubiri, nalimba mukulu wange akolera ku Nabugabo nti, “Nsudde fiizi z’omwana emitwalo 60 era ayagala kunsiba.” Ssente yazimpa ne nziwa abavubuka banguye ku bintu
Bampa ebipapula mbijjuze mu ssaawa emu. Ababiri baatambulamu omu n’asigala ng’annyambako okujjuza. Oluvannyuma ono ate ye yansaba essimu akubire banne banguweyo. Yayogera bw’asemberayo mti nnetiwaaka tagifuna bulungi, ngenda okubbulula omutwe ng’abadde ku ssimu sikyamulaba.
Nabuuza ku bantu nga tebabamanyi era wano ne mmanya nti mbadde na bafere.”
Sumayia Nabasirye nga bwe yabinyumirizza HAFSWA NANKANJA)


text:
kampala
Poliisi ng'ekugira abantu okuyeeya Nalule (mu kitengi) bw'abadde atambula mu nguudo z'omu Kampala.
MARY Nalule ow'e Mityana si y'asoose.
Anti ne Kawerimidde omusibi w'abagole eyabeeranga e Katwe ku miriraano gya Kampala naye bwatyo bwe yakola.
Mu 1963 ne Kawerimidde olwo eyali asobya mu myaka 60 egy'obukulu naye yalangirirwa mu lupapula lwa 'Taifa Empya' nga bwe yali yeenoonyeza eddenzi ery'okufumbirwa.
Kawerimidde omukazi omukadde bwatyo okwerangirira mu lwatu nga bw'anoonya eddenzi ery'okufumbirwa limumaleko ejjakirizi era bangi baakiraba nga Ensi okugwa Eddalu.
Bwatyo ne Nalule ow'emyaka 75 bwe yalangiridde ku ttivvi ya Bukedde nga bw'anoonya omusajja owokuwayira era bangi bakiraba ng'ensi okugwa eddalu.
Wabula Nalule alina w'ayawukanirako ne Kawerimidde. Ye Nalule abasajja yeetaaga Bazungu, Abaddugavu tayagala mbu kubanga tebamanyi kulaga mukwano omuggumivu.
Kyokka ne Rodha nnamwandu wa Paul Kawuma ow'e Lukuli era ono nga ye nnyina wa Nalule omuto era nga ne mu maka ga Kawuma e Lukuli Nalule gye yakulira, amuwaako obujulizi nti kuva dda nga Nalule ayagala basajja Bazungu.
Kyokka Nalule e Lukuli teyaliiyo bwoomu eyettaniranga abasajja Abazungu ne kimutuusa n'okuwang'angukira e Nairobi n'e Mombasa mu Kenya. E Lukuli yaliyo ne Miria ne Tattu abakazi abaayatiikirira ennyo mu kulwanira abasajja naddala Abazungu n'Abayindi mu myaka gy'ana n'ataano.
Mu biseera ebyo abakazi abaayagalanga Abazungu n'Abayindi nga bayitibwa bamalaaya. Era bwe kityo bwe kituuse ku Nalule mu bukadde bwe buno okweyanika mu mawulire nga yeerangirira nga bw'anoonya abasajja abaakufumbirwa, abamu bakitwala nti obwamalaaya bwamulemeramu era kati bwe bumutawaanya.
Ne Nalule bagamba nti si njala ya basajja y'emuli obubi ggwe kale ku myaka 75 gy'alina omukazi atawommoggoka buwomoggosi akyetaagamu basajja ki abo okuggyako ng'ensi y'egudde eddalu!
Eby'engeri eno bwe bikolebwa abasajja bibi nnyo. Naye ate bwe bikolebwa abakazi olwo n'obukazi buba butuuse okuggwaamu akannigguusa.
Abakazi kye kitiibwa ky'ensi. Naye ate ekitiibwa ky'ensi bwe kinaasaabulukuka ne kiggwaamu akanigguusa ekinaddirira y'ensi okugwa eddalu lyennyini ekkankada.
Sikulimba n'akatono.


text:
ENSONGA y’omuziro bwe yeekiika mu mukwano gw’omuwala enfuuzi ne Zirabamuzaale, ebintu byajulira bakulu ba bika byombi eky’Olugave n’eky’Engo.
Ekizibu kino kyajjawo omwogezi ku ludda lw’omuwala Nakintu bwe yasituka okwogera n’alung’amya obuzaale bwe kuba kitaawe ye yali omugenzi Lubowa Owengo ate nnyina omugenzi Nakitende yeddira Lugave.
Kitaawe wa Falasiko Kiwanuka Ziraba ye Kulazikulabe Ssemakula ekitegeeza nti abeera mwannyina wa maama Nakintu olwo n’aba ng’amuyita kkojjaawe ate nga bwe bagamba nti e bukojja teva mbwa, Nakintu era ayita Ziraba kkojjaawe. Omwogezi ku ludda lwa Ziraba bw’amala okumanya nti waliwo okuzirang’ana teyagenda wala mu kunnyonnyola buzaale bwe.
Essaawa ey’okusiibula ng’etuuse aboogezi ab’oku njuyi zombi beevumba akafubo era wano ow’oludda lwa Ziraba we yaggyirayo erinnya erya Ssemakula. “ Kati kino tukikolere ki? Omuwala anaagenda mu maaso n’okufumbirwa kojjaawe?” omwogezi ku ludda lwa Nakintu abuuza.
Ko owa Ziraba, ‘Ekyo nze sikirabamu buzibu okuva omulenzi n’omuwala bwe batali ba muziro gumu n’ekirala bakadde b’abaana bombi bagenzi”
Ow’omuwala, “ Ekyo munnange oyinza okukiyita eky’olusaago naye singa osanga abawanuuza ebikwata ku bika n’emiziro bajja kukutegeeza nti mu buwangwa bwaffe omwana tafumbirwa kkojjaawe.” Ziraba ne ttiimu ye nga baddayo baagenda beewunaaganya ng’abamu babikuliriza n’abalala nga tebakitwala ng’ekikulu.
“ Olwo singa ekintu nga kino kizuuka ng’omukazi nnamuwasa dda tuba tulina kugattululwa olw’okuba nnawasa muwala wange?” omu ku ba ttiimu ya Ziraba abuuza.
Ko omulala, “ Sirowooza nti Eklezia oba Ekkanisa esobola okugattulula abantu abo kuba si baaluganda mu musaayi”
Nze nga nnamala okufumbirwa musajja wange ebyo ebya kojja tobimbuulira owa wa?” omukyala omu alinnyiridde omuzizo.
Omulala, “ Munnange tomanya oyinza okulowooza nti gw’ofumbiddwa si wa musaayi gwo naye ebintu ne bikwefuulira oluvannyuma ng’ozadde. Olaba mwana kuzing’ama n’otomanya kimutuusizza kw’ekyo. Nze ebintu by’emiziro sibisaagiramu”
Ziraba, “ Tujja kubuuza ku bakulu abatusinga kye banaasalawo kye tunaagenda nakyo naye nze ku lwange siraba kizibu kya maanyi kiriwo”
Nakijoba, “Bannange mbabuulire singa tunaagenda ewala ennyo n’okuwanuza eby’ekika tewajja kuba awasa oba afumbirwa munne kubanga buli kika kirina we kikwataganira n’ekirala. Noolwekyo mpunzika nga ng’amba nti tugende mu maaso n’okwogereza Nakintu.
Ddereeva eyali omusajja omukulukulu bw’awuliriza emboozi okumala akaseera n’ayagala awabulemu.
“ Banannge obwedda mpulira bye mwogera ku muwala gwe tuva okukyalira naye kye mmanyi omuntu tawasa mukazi yeddira muziro gwa nnyina.
Noolwekyo singa Ziraba y’abadde yeddira Engo olwo yandibadde tasobola kuwasa Nakintu kuba abeera nnyina. Kati ekiyinza okukolebwa kwe kunoonyereza amasiga omuva kitaawe wa Ziraba omugenzi Ssemakula Kulazikulabe n’erya Nakitende azaala Nakintu bwe gaba nga ga njawulo olwo tewaba muzizo gwonna".
Ziraba, “ Kati tulina kulinda ebinaava ku ludda lwa Nakintu osanga ab’oludda lw'omuwala bayinza ebintu okubikuliriza ennyo ne babireetamu kiremya.
Ebyaddirira birinde wiiki ejja


text:
Kampala
Abazungu ababadde babba ssente okuva ku byuma bya ATM nga batuusibwa ku poliisi y''''e Nateete o
Bya Ali Kizza
ABAZUNGU ababadde babba ssente z'abantu okuva ku byuma bya ATM nga bakozesa tekinologiya bakwatiddwa.
Abasajja bano abana okuli, Ivan Ganchev Emilov 37, Anton Ivanov 25, Milen Katsarski 25 ne Adrian Dimitov 25 bonna bannansi okuva mu ggwanga lya Bulgaria.
Okukwatibwa baabadde bagenze ku bbanka ya Stambic ku ttabi erisangibwa e Nateete okumpi n'ebitaala nga kigambibwa nti baasangiddwa nga batetenkanya ekyuma kino okubbamu ssente.
Baagenze ku bbanka eno ku makya g' OLwokuna ku ssaawa 3:30 ne bayingira mu kyuma kya ATM ng'abagenda okuggyayo ssente. Kyokka asikaali yabeekengedde ng'alaba tebavaayo ate nga baabadde bayingidde bangi.
Yayingidde munda okulaba ogubadde era yabasanze bakikiitanya n'okunyigaanyiga ekyuma mu ngeri etali ya bulijjo nga balina n'obuuma bwe beeyambisa, ekyamuwalirizza okuyita bakama be ne bakwata Abazungu bano ne babatwala ku poliisi y'e Nateete.
Abazungu ababadde babba ssente okuva ku byuma bya ATM nga batuusibwa ku poliisi y'e Nateete oluvannyuma lwokukwatibwa. Ekif: Ali Kizza
Oluvannyuma lw'okutuusibwa ku poliisi mmotoka yaabwe ekika kya Super Custom UAR 770Z yayaziddwa era muno mwasangiddwamu ebimu ku bintu bye babadde beeyambisa okuggya ssente mu byuma bya ATM ez'enjawulo.
Mu byasangiddwa mu mmotoka mwabaddemu kaadi za ATM 38, olupapula okuli olukalala lwa nnamba z'abantu eza ATM ez'ekyama 45, akuuma akakyajinga ekyuma kyabwe kye bateeka ku ATM, n'ebyuma ebirala ebisumulula emisumaali.
Densite z'Abazungu abaakwatiddwa nga batetenkanya ekyuma kya ATM okubbamu ssente. Ekif: Ali Kizza
Kaadi za ATM ezasangiddwa n'Abazungu ababadde babba ssente okuva ku byuma bya ATM. Ekif:Ali Kizza
RPC Jacob Opolot owa Kampala metropolitan yategeezezza nti abasajja bano kirabika ebbanga nga babba ssente z'abantu nnyingi era okunoonyereza kugenda kukolebwa okukakasa oba waliwo bbanka endala awaatekebwa obuuma buno bwe beeyambisa okubba.
Abazungu bonna bagguddwaako omusango gw'okubba bbanka ku fayiro nnamba SD/ 29/ 30/ 08/ 2012.


text:
Kampala
Abasuubuzi nga bakakkalabya emirimu mu katale k’e Nakawa.
Bya PROCOPIOS LUMU
OKULIRAANA ennyanja si kuliira! Olugero luno lutuukira ku kibuga Nakawa.Ebibuga bingi ebiriraanye Kampala ensangi zino bikulira ku misinde miyitirivu.
Ebibugga nga Kireka, Banda, Ntinda, Mukono n’ebirala bingi bikuze mu ngeri eyeewuunyisa kyokka nga Nakawa asangibwa ku mayiro nnya zokka okuva mu Kampala takula.
Nakawa emisana akoleramu abantu abasoba mu 40,000 ate ekiro ne mubeeramu 15,000 nga ku bano 5,000 bayizi ba yunivasite.
Lwaki abantu batono abasula mu Nakawa? Kinajjukirwa nti mu Nakawa mwalimu amayumba g’abakozi agaali e Nagulu era mwe mwasulanga abakozi abasinga.
Abasula mu Nakawa mulimu; abayizi ba yunivasite n’abantu abatono abalina obwannannyini abalinamu amaka. Bano tebatunda era y’emu ku nsonga lwaki Nakawa takula.
Mu Nakawa musingamu makolero, ebibanda by’emmotoka, ziyunivasite n’amakolero kye muva musulamu abantu abatono ddala.
Akatale k’e Nakawa Wabula akatale ke katuusizza ekibuga Nakawa we kiri kati ssaako ebizimbe ebizimbibwa nabyo ebyongedde ekibuga kino amaanyi.
Godfrey Walubo nnampala w’akatale k’e Nakawa agamba nti, “Akatale kano kaatandikibwawo ekitongole kya KCC kati ekiyitibwa KCCA eky’ebyobulamu mu1947 okuyamba abakozi abaasulanga mu mayumba g’abakozi e Nagulu n’e Nakawa. Kassooka kubeera mu kifo ekimanyiddwa nga ‘management’.
Okusinziira ku bwetaavu n’enkulaakulana, akatale kaggyibwa mu kifo we kaali ne bakazza ebusukkakkubo kati we kali. Mu 1975 kaali ka bitoogo wabula KCC yazimbawo akatale abasuubuzi mwe banaasobola okukuumira ebintu byabwe nga tebibbibwa era nga y’ekalinako obuvunaanyizibwa.
Obuvunaanyizibwa abasuubuzi bwe baalina kwe kulonda akakiiko ak’obwegassi basobole okwefuga bokka. Mu 1997 abasuubuzi nga baweze, baasaba KCC ebazimbire akatale ak’omulembe nga kasobola okwerabirira kokka era abakungu abaali mu KCC bakkiriza naye nga bataddewo obukwakkulizo nti be baalina okwebuuzibwako ku buli nkulaakulana mu katale kano.
Akatale kano kalimu emitendera ena; Abalimi abaleeta ebirime, abasuubuzi okuva mu butale obuliraanyeewo, omubuulo n’abagula akamu akamu.
Kakola okuva ku Mmande, Olwokusatu, Olwomukaaga kaba ka mubuulo ate Olwokutaano abasuubuzi lwe baleeta ebirime n’abatunda ebizimbisibwa. Katudde ku yiika 8 era nga kaliko abasuubuzi 10,000, kalina paakingi ate ebintu tebabiseera.
Emirimu gitandika ku maliiri ssaawa 11:00 - 3.00 ez’ekiro. Bbeeyi y’ebirime ku makya eba wansi engeri abantu gye baba bagula ku balimi.
Oluvannyuma emiwendo gyeyongera kubanga ebirime bibeera mu midaala. Balina obutale obusuubula e Nakawa bungi okuli; Ntinda, Kitintale, Luzira, Banda, Kireka ne Kinawattaka.
Ebizibu bye basanga
1 Obubbi; bamenya obuyumba bw’abasuubuzi ne babbamu emmaali yaabwe.
2 Okufuuweeta enjaga
3 Okusala kkufulu n’okuyiwamu asidi.
4 Balina poliisi positi naye tebayamba nnyo kubanga abamenyi b’amateeka be basinga poliisi obungi. Basinga kukozesa poliisi ya Jinja Road.
Erinnya Nakawa litandika litya?
Omutaka w’e Nakawa, Benindicto Mukasa Butannaziba Nalukalala agamba nti, Waliwo ebigambo ebyayogerwa abantu ku mulembe gwa Ssekabaka Ssuuna n’agamba nti, ‘nakaawa’ era awo we waava erinnya Nakawa.
Wakati mu kibuga tebalinaamu ddwaaliro wabula balina Nagulu Health Community Centre era lye likola ku bantu. Tebalinaamu masomero ga pulayimale wadde siniya.
Kyokka mu divizoni y’e Nakawa mulimu yunivasite y’e Nakawa ne Kyambogo.


text:
Bya FRED KAYONGO
MAGANJO-Kagoma kimu ku bibuga omuli abantu abangi naye ng’enkulaakulana ntono.
Maganjo kisangibwa ku mayiro 6 ng’ova e Kampala ate Kagoma kiri ku mayiro 7 nga bisangibwa mu ggombolola y'e Nabweru mu disitulikiti y’e Wakiso.
Omuntu bw’asinziira mu kabuga Maganjo asobola okulaba ekikolebwa e Kagoma olwokuba ebibuga bino byeriraanye era abatuuze mu bubuga buno beemanyi.
Bassentebe b'obubuga buno oluguudo lwe lubaawula era nga buli ludda lulina ssentebe waalwo era buli omu atwala obubuga bubiri ku ludda lw’aliko.
Muzeeyi Zzinga
Muzeeyi Mmemeri Zzinga, 84 nga ye yasooka okubeera ssentebe w'obubuga buno bwombi ng’olutalo olwaleeta Pulezidenti Museveni mu buyinza lwakaggwa, agamba nti ekitundu kino kyonna kyali kiyitibwa Maganjo. Agamba: ‘Kagoma kyatandika ku mulembe gwa Ssekabaka Ssuuna II eyalina nnyina (Kanyange Nakkazi) era ye yaleeta omutala kwe yali abeera okuyitibwa Kagoma awaazimbibwa olubiri lwe. Kino kiri bwe kityo kubanga Kannyange yava mu Busiro nga we yali abeera bayitawo Kagoma. Bwe yajja ku mutala guno, nawo n’atuumawo Kagoma obuteerabira kifo gye yali avudde. Omusajja eyali amanyiddwa nga Mpuulo ye yali nnyini kyalo ky’e Maganjo kyonna.
We nabeerera Ssentebe w'ekitundu kino nga tekinnakula, nafuba okukuuma ebintu by’obuwangwa naddala ebijjukizo ng’omuti ogwali ew'omutaka Mpuulo mwe yali alamulira emisango. N’awaali ennyumba y’omutaka Mpuulo nakuumawo butiribiri wakole nga ekijjukizo naye olw'enkulaakulana, byonna byasaanawo,’ Zzinga bw’agamba.
Ekibuga ky’e Kagoma nga bwe kifaanana.
Bbeeyi ya poloti
Poloti ezisangibwa ku kkubo zaabuseere, osobola okufuna poloti eya 50/50 ku bukadde 40, okusinziira ku Ssaalongo James Ssenkungu.
Ebifo ebisanyukirwamu
Okusinziira ku weebyokwerinda, Ssaalongo James Ssenkungu, ebirabo by’omwenge be baana baliwo mu kitundu kino era bbaala nnyingi ddala nga kw’otadde n’obufunda abatuuze gye banywera walagi n’omwenge era nga bukola emisana n’ekiro.
Balinayo akafo akayitibwa Soweto akatundibwamu omwenge ogwa buli kika okuva ku walagi okutuuka ku kibuyu era abanywi bakettanira. Wabula abasuubuzi b'ebirime bagenda bakeefunza.
Waliwo akafo akalala akamanyiddwa nga Nakaseke ng’eno ye wasibuka amalwa era nga kyava ku bantu abagendayo okugamba nti ‘tugenda kukwata nseke’ olwo ne bakakazaako Nakaseke nga kasangibwa Kagoma.


text:
NAZAALAKO kyokka ne twawukana ne taata w’abaana bange. Wabula ebbanga lyonna lye nnamala naye saamalamu ku kagoba ate nga nnali nkyagala nnyo.
Ekirala abasajja tebakyankwana ate nga mpulira njagala okubeerako n’omusajja ansanyusa mu buliri.
Ssenga nkole ntya kuba nfa ennyonta.
MWANA wange okumalamu akagoba mu bakyala si kintu kyangu okuggyako ng’omuntu gw’oli naye omwagala nnyo oba nga kye muliko okitaddeko ebirowoozo byo byonna. Ekirala abakazi bangi abazaala naye nga tebatuukangako ku ntikko.
Oluusi kiva na ku musajja. Bw’aba amanyi okunoonya mukazi we obulungi nakyo kisobola okumutuusa ku ntikko. Ekirala eky’abasajja obutakukwana tolina kizibu wabula wabaawo ekiseera ekituuka abasajja ne bakukwana nnyo ate olulala ne beesiba.
Beera mugumu ojja kufuna omusajja akwagala. Wabula olina okwegendereza kuba obulwadde bungi.


text:
Ebyemizannyo
Mwesigwa
Bya Richard Mugerwa
OMUTINDO Bannayuganda gwe baalaze mu liigi za Bulaaya ku wiikendi, gwongedde abawagizi ba Cranes essuubi nti bwe bagwekuumirako bandikuba Zambia (2-0) ne bayitamu okuzannya eza Afrika omwaka ogujja.
Mutumba muka;
Martin Mutumba, asuubirwa okuzzibwa ku gwa Zambia omwezi ogujja, yayambye AIK Stolkholm okuwuttula Djurgarden ggoolo 3-0 mu liigi y'e Sweden. Yazannye eddakiika 68 wabula n'avaamu ng'afunye obuvune.
AIK eri mu kifo kyakubiri n'obubonero 42 mu mipiira gya liigi 22.
Mawejje tatembeka;
Tony Mawejje ne Abel Dhaira, baabadde mu ttiimu ya IBV n'efuna obubonero 3 bwe yakubye Grindavik ggoolo 2-1. IBV nayo eri mu kifo kyakubiri n'obubonero 31 mu mipiira 19 egya liigi y'e Iceland.
Mwesigwa afubye;
Kapiteeni wa Cranes, Andy Mwesigwa, naye yazannyidde ku mutindo gwa waggulu n'ayamba Ordabasy FC okulemagana 0-0 ne Kairat mu liigi y'e Kazakhstan.'Twabadde tulina okuwangula omupiira guno era twafunye emikisa mingi ne tugyonoona. Terwabadde lunaku lwaffe.naye n'akabonero akamu katukolera'. Mwesigwa bwe yeekubagizza.


text:
Wandegeya
Abaakwatiddwa nga bali ku poliisi e Wandegeya.
POLIISI y’e Wandegeya ekoze ekikwekweto n’ekwata abakazi n’abasajja abaasangiddwa mu bbaala nga banywa enjaga n’amayirungi.
Abakazi babiri n’abasajja bataano be baakwatiddwa mu Kikoni ku ssaawa 7 ez’ekiro n’emisokoto gy’enjaga n’ekiveera ky’amayirungi nga balya.
Kyokka bwe baalabye poliisi ne beefuula abanywa omwenge ne bagezaako n’okukweka emisokoto gy’enjaga mu mpale.
Abaakwatiddwa kuliko: Hamida Nalubega, Rose Namutebi, Ibrahim Ssaazi, Awor, Rogers Mukiibi ne Joseph Bagambe.
wa poliisi y’e Wandegeya, Godffrey Achiria yagambye nti omusango guli ku CRB:183/2012.


text:
Kampala
Essomero lya St. Leo eryayidde e Masaka
KABUBE bwokerezi, bulagajjavu oba ttimma butima oba bubuyabuya nga bye bivaako okwokya amasomero gaffe n’okutta abaana b’eggwanga mu nnabbambula w’omuliro, ebyo byonna biraga ensi bw’egudde eddalu. Bwe buba nga bwokerezi toyinza buteebuuza mulalu nnabaki oyo ali emabega w’obwokerezi buno?
Obwokerezi buno tebukomye ku masomero naye n’obutale n’ebizimbe ebirala olumu ne mufiiramu abantu n’ebyamaguzi ebiri mu buwumbi ne bisaanawo. Mu byokeddwa ebitazzikawo mwe muli Amasiro ga Bassekabaka e Kasubi.
Buli kiseera poliisi etugumizza nga bw’ejja okuwenja abookerezi bavunaanibwe. Naye kyakusaalirwa kunene nti tewannabaawo yenna yaatwaliddwa mu kkooti. Kyewuunyisa kubanga n’abaayokerera Kasubi tebakwatibwanga era wadde ne lipoota waliwo ebigambibwa okubuliriza ku bwokerezi buno, lipoota tefulumanga! Wabula n’obulagajjavu nabwo buyambye nnyo obwokerezi mu masomero.
Essomero lya St. Leo e Masaka eryayokeddwa ne lifiiramu abaana abataano lyasangiddwa nga teririiko miryango egyandiyambye abaana okudduka ekibabu bataase obulamu. Poliisi egamba nti newankubadde yakubiriza amasomero gagule ebyuma ebizikiriza omuliro bataase amasomero gaabwe nga gakutte omuliro bataase obulamu bw’abaana naye amasomero mangi tegannabigula.
Kyokka poliisi eteekwa okwongera amaanyi mu buvunaanyizibwa bwayo obw’okulwanyisa obwokerezi obugenda mu maaso. Kiswaza nnyo Amasiro g’e Kasubi okwokebwa abookerezi ne babula, obutale ne bwokebwa e Ntebe, Masaka n’awalala abookerezi ne batakwatibwa na buli kati!
Abokerezi bwe banaasigala nga bayinaayina olwo ensi eneeba etuuse okugwa eddalu lyennyini ekkankada. Sikulimba.


text:
Bya Procopios Lumu
Ekibuga Maggyo kisangibwa mu massekkati g’ekizinga Buvuma era kye kibuga ekikulu mu disitulikiti y’e Buvuma.
Okutuukayo olinnya takisi, ekidyeri ate n’oddamu n’olinnya takisi. Okuva mu kibuga Kampala okutuuka ku mwalo e Kiyindi ziri mayiro 60. Okuva ku mwalo e Kiyindi okozesa ekidyeri mw’omala essaawa emu n’otuuka ku mwalo omulala e Kirongo. Okuva e Kirongo okutuuka e Maggyo okozesa takisi oba bodaboda nga waliwo akatemerero ka mayiro 9.
Erinnya Maggyo lyatandika litya?
Mbuubi agamba: Kigambibwa nti Maggyo kyava ku babumbi nga bano baali bakyala. Abakyala abo baabumbanga ensuwa naye ng’ensuwa nnyingi zaatika. Noolwekyo, mwavaamu engyo nnyingi ate nga nnene olwo ne bagayita “AMAGGYO” era awo we waava erinnya Maggyo ne lituumwa akabuga ako n’okutuusa leero.”
Buvuma limu ku masaza ga Buganda agasangibwa ku nnyanja Nalubaale. Liri ku nsalo ezaawula Buganda ne Busoga mu buvanjuba bwa Uganda era nga kati disitulikiti eyeetongodde.
Essaza lino likulemberwa Omukungu wa Kabaka, Ssaalongo Gregory Katende Mbuubi ng'atuula ku mutala Maggyo era nga we wali embuga ye w’asinziira okuweereza Buganda.
Essaza lino kigambibwa nti tekyali kitundu kya Buganda era kyalimu abantu abaayitibwanga ABAZINGA ABAGGWE leero abayitibwa Abavuma.
Omukungu atwala essaza lino, Mbuubi agamba nti: Ku mulembe gwa Ssekabaka Mukaabya Muteesa I erinnya Buvuma lyaliwo nga n’ebigambibwa nti Abavuma baavuma Kabaka tebinnabaawo. Wabula oluvannyuma nga bamaze okuvuma Kabaka nga bwe kigambibwa baayongereza ku lukulu abantu ne bagamba nti wamma ddala bano Bavuma.
Disitulikiti ekulemberwa Adrian Wasswa Ddungu ate Meeya ye Mulangira Hillary Ssimbwa.
Ebizibu byayo:
Balina ebizibu omuli obutabeera na kaabuyonjo zimala batuuze. Ssentebe wa L.CV, Adrian Ddungu agamba: Okusima kaabuyonjo emu kitwala obukadde 26 olw’enkula y'olubalama n’ebikozesebwa bizibu okufuna.
Wadde enguudo zaabwe nnungi, entambula nzibu. Okuva e Kirongo balina takisi bbiri n’ekidyeri kye bagamba nti kifuuse ganyegenya ne bodaboda.
Ebyobulamu: Balina amalwalaro 5 kyokka eriyo n’obulwaliro bw’abantu ba bulijjo obutunda eddagala. Amazzi balina aga taapu ne nayikonto.
Ebyokwerinda: Balina obubbi omuli okubba obutimba bw'abavubi ne yingini z'amaato naye bagamba nti poliisi ebayambye nnyo okukendeeza ku bubbi.
Ebyenjigiriza: Eriyo amasomero ga pulayimale 34 nga ku gano 20 ge ga gavumenti. Kyokka erya siniya balina limu lyokka erya gavumenti nga liri mu mbeera mbi ddala n’ag’obwannannyini 3.
Bizinensi ezikolebwayo: Bannamaggyo bakakaalukanyi era bakola emirimu omuli okulima, okuvuba n’obusuubuzi. Basinga kulima muceere, kasooli ne bbogoya
Bookya amanda n’okugasuubula.


text:
kAWOOMERA
Judith Babirye ng’ayimba ne muwalawe Nana Mulungi.
OMUYIMBI w’ennyimba z’eddiini Judith Babirye eyayimba ‘maama tolina dupulikeeti’ aleese vidiyo y’oluyimba olupya lw’atuumye ‘Wannonda’. nga yeebaza Katonda okumuyisa mu bizibu n’okumulonda ensi gye yali emukasuse Hafswa Nankanja gwe yabinyumirizza:
Wannonda ogamba ani era otegeeza ki?
Mu luyimba luno ntegeeza Katonda eyanzigya mu kizikiza n’ammulisiza ettaala y’olubeerera. Waliwo akaseera aka kazigizigi Mukama we yannondera nga bwe simwebaza mbeera mulyazaamaanya.
Abamu ku bayimbi mu vidiyo y’oluyimba Wannonda.
Kaseera ki ako oyogera ku bizibu by’oyiseemu ne balo?
Waliwo embeera gye natuukamu nga nze ngyetegeerera nzekka nga bw’eba mmotoka akalimi kaali kaguddeyo nga ndaba ensi eyange etuuse ku nkomerero. Nga nnyimba ennyimba abaziwulira ne zibakaabya n’amaziga naye nga tezivuga nga n’oluusi tubulwa ekyokulya ate nga nalina abantu bangi be ndabirira be nali saagala kwawukana nabo. Mu kiseera kino Katonda yekka gwe nali nsigalizza era bw’atyo teyanneegaana, yannonda n’ammulisiza n’anneerabiza ennaku gye nalimu.
Ani yalukuwandiikira?
Nze naluwandiika
Osinziira ku ki ng’owandiika ennyimba?
Omulamwa ngussa nnyo ku bye mpiseemu ate oluusi ku bulamu obwabulijjo, y’ensonga lwaki nnyumirwa okuzeewandiikira kubanga kinnyamba okuteeka ‘fiiringi ‘mu bye nnyimba.
Ebimu ku bitundu by’oluyimba luno.
Ate omwana ono omuto, naye mw’ali mu vidiyo?
Ono muwala wange ye Nana Mulungi. Mbadde sisobola kumuleka mabega mu vidiyo eno kubanga twali bwababiri mu nsi y’ekizikiza Katonda gye yatuwakankula n’atulonda. Buli kizibu ekyantuukangako nga naye kimukosa. Mu bufunze, omulamwa gw’oluyimba lwange guli nti Katonda teyeerabira bantu be. Ensi yonna ne bw’eba ekusuddewo toterebukanga era toggwaamu maanyi kubanga lukya lumu n’akuteeka mu kifo ky’otosuubira.


text:
Ekisiibo
Abakyala abeebikkiridde mu kusaala.
BW'OBA oyambadde, kikuweesa ekitiibwa, onyuma n'oyawukana ku basajja n'abo abatatya Allah.
1) Abakyala banafu nnyo era si kirungi njuba kubakuba mu bwongo bwabwe, kino kireetera nnabaana okufuna ebirwadde ng'ebizimba.
2) Bw'oba teweebikka kiyinza okukuviirako okuzaala abaana abatannatuuka olw'okutataaganyizibwa kwa nnabaana.
3) Omuntu atayambadde ng'obusiraamu bwe bulagira abeera yeesittaza abantu naddala abaami.
4) Omuntu ateebisse ayanguyirwa nnyo ebitonde ebitalabika ng'amajinni, ebitonde bino bikwegomba ne bikuwasa ne bitandika okukukozesa. Kivaako n'abakyala abamu obutafumbirwa nga bimubuzaabuza.


text:
Fill out the form below to signup to our newsletter and we'll drop you a line when new articles come up.
Our strict privacy policy keeps your email address 100% safe & secure.
Newsletter plugin by glockeasymail.com
magandazi katakaya: nze mbalamusiza nyo basebbo ne banyabo.. nsaba mutuleteleyo poluglamu ..etusomessa ku nkwatagana eliwo wakati wamannya gaffe ne nono za buganda..oba waliyo ekitabo ekilimu amanya gabaganda ne [...]
Kamulegeya Tonny: Njagala nyo engule ya simba sendi,jj ne waguma mwebale kutusomesa wabula twesunga nengule yabato.
Kamulegeya Tonny: Njagala nyo engule ya simba sendi mwebale kutusomesa wabula twesunga nengule yabato.


text:
Kampala
Ezimu ku pikipiki ezaakwatibwa nga ziri ku CPS mu Kampala
EKITONGOLE kya URA ennaku zino kigaba pikipiki nga tezirina nnamba nga kigamba nti zaggwaayo kyokka omuserikale bw’akusanga ng’akukwata ng’ate wagisasudde! Kamada Kawooya.
Okwir: Okugamba nti nnamba zaggwaayo kyabulimba ate ggwe agula pikipiki tokkiriza kugikuwa nga tekuli nnamba kuba ennaku zino ababba pikipiki banoonya mpya. Bwe banaasanga eyiyo nga terina nnamba kigenda kubanguyira okugibba ate kizibu okuginoonya n’ogizuula.
Aba bodaboda abasinga pikipiki bavuga za bakama baabwe era bwe bagibba addukira ku poliisi okwekubira enduulu kyokka olutuukayo n’abuuzibwa oba yiye n’agamba nti ya mukama we bamuggalira n’ebiwundu bye nga tasoose na kuyambibwa. Kati tuddukire wa? Godfrey Kayiira.
Okwir: Kirungi okugenda ku poliisi okwekubira enduulu kyokka kyandibadde kirungi n’obaako banno b’ogamba nga tonnagenda ku poliisi oba ne bakuwerekerako singa wabaawo ekiguddewo n’obeera ng’osobola okuyambibwa.
Mu Nakawa tulina ebiwayi ebigamba nti bitwala bodaboda bibiri era abamu bwe basanga abalala emirundi mingi bamaliriza balwanye. Tukole tutya okuyambibwa? Wilson Mukwaya.
Okwir: Guno mulimu gwammwe era mmwe mulina okulaba nga mukwatagana okusobola okugufunamu. Tewali nsonga lwaki mugwang’ana mu bulago wabula mutuule muteese ku ngeri gye muyinza okwegattamu mukolere wamu.
Weereza ekibuuzo kyo tukifulumye. Wandiika ‘ebidduka’, lekawo akabanga ozzeeko ekibuuzo okiweereze ku 8338. Oba kiweereze ku 0757822015.


text:
Kanyanya
Bunkeddeko eyafumise Kabenge ekiso ng''''''''amuteebereza okumwagalira omukazi. Ekif: Moses
BYA MOSES LEMISA
OMUVUBUKA afumise munne ekiso ng'amutebereza okumwagalira omuwala.
Abdu Bunkeddeko omutuuze w' e Kanyanya ye yafumise Ronald Kabenge ekiso ku kugulu ng'amuteebereza okumwagalira muganzi we .
Bunkeddeko yategeezezza nti ye ne banne baludde nga bawulira olugambo nti Kabenge ali mu mukwano omuzibu ne muganzi wa Bunkeddeko naye bwe yafunye omukisa n'amufumita ekiso.
Kigambibwa nti Bunkeddeko okufumita Kabenge ekiso yasoose kumutumira mubaka eyamunoonye ku bbeekeeri y'e Migaati emanyiddwa nga Kanana esangibwa e Kanyanya, Kabenge gyakolera .
"Oyo Kabenge ave ku mukazi waffe anoonye abalala era mwe b'afande nsaba munsonyiwe kuba nammwe mulina abaagalwa " Bw'atyo Bunkeddeko bwe yategeezezza .
Kabenge eyafumitiddwa ekiso ng'alaajana. Bunkeddeko yamuteeberezza okwegala muganzi we. Wano yabadde ku Poliisi e Kanyanya
Kabenge agamba nti waliwo omuvubuka gwe bayita Ssegamwa ye yamunoonye ku bbeekeeri n'amutegeezza nti waliwo abamuyita mu bwangu era olwatuuse ku ssundiro ly'amafuta ku Gaz e Kanyanya yasanze abavubuka ne bamwetoolola nga bwe bamugamba nti abavire ku mukazi waabwe n'ekyaddiridde kufumita Bunkeddeko kiso.
Okugulu kwa Kabenge okwafumitiddwa ekiso. Ebifaananyi byonna bya Moses Lemisa
Oluvannyuma Poliisi y'e Kanyanya yazze n'ekwata Bunkeddeko n'emuggulako omusango gw'ogugezaako okutta omuntu ku fayiro nnamba SD REF 20/15/09/2012


text:
Butambala
Mbega wa Poliisi ng''''atwala omu kubaakubiddwa mu kulwanagana e Kakubo,Kalamba mu Butambala.Eki
WABADDEWO okuyiwa omusaayi wakati w’ebiwayi bya NRM ne DP e Butambala mu kulonda abalonzi bwe bakubaganye oluvannyuma lw’okulangiragana okubba obululu.
Mu kavuyo akabaddewo omuwagizi wa DP ategeerekeseeko erya Issa, akubiddwa omutwe ne gufuuwa omusaayi.
Kyokka Dr. Lulume Bayiga omubaka wa Buikwe East bw’abadde agezaako okumuddusa mu ddwaaliro poliisi n’emumugyako nga bagamba nti asooke akole sitatimenti ku Poliisi e Kaabasanda olwo alyoke atwalibwe mu ddwaliro ekivuddeko akajagalalo kano.
Dr.Lulume Bayiga nga alwanagana ne Poliisi obuttamujjako muwagizi wa DP ategerekeseeko erya Isa,gwabadde atwala mu ddwaliro.
Dr. Lulume Bayiga nga alanagana ne mbega wa Poliisi.
Abasirikalae ba Poliisi nga bajjayo omuvubuka Isa mu mmotoka ya Dr. Lulume Bayiga abadde amutwala mu ddwaliro, Ebif byonna bya Ben Ssentongo.


text:
Kampala
Mulerwa ng'akebera owoolubutoEkif; Catherine Lutwama
Bya Catherine Lutwama ne Hafswa Nankanja
EDDA ng’okusanga omukyala alongooseddwa mu omwana ku kyalo nga kya kyewuunyo. Era ono oluzaala nga bajjajja be banoonya eddagala erinaamuyamba okuzaala obulungi omulundi ogunaddako.
Wabula ennaku zino abakyala abalongoosebwa bangi. N’abakyala abamu be beesabira ekiso ate oluusi n’abasawo balaba nga bwe balongoosa bwe bafuna ssente eziwera.
Ekitongole ekivunaanyizibwa ku byobulamu mu nsi yonna ekya World Health Organization kiraga omuwendo gw’abakyala abalina okulongoosebwa mu buli ggwanga nga tegulina kusukka 20 ku buli 100 buli mwaka.
Mu ddwaaliro ekkulu e mulago, Sr. Tibifumura agamba nti olunaku abakyala abali wakati wa 80 ne 100 be bazaala nga ku bano wakati wa 15 ku 20 be balongoosebwa.
Dr. Musa Sekikubo akola ku bakyala e Mulago agamba nti abakyala 23 ku buli 100 be balongoosa e mulago omwaka.
Dr Peter Sekweyama ow’omu ddwaaliro ly’e Nsambya agamba nti abakyala 24 ku buli 100 be balongoosebwa buli mwaka. Ate mu ddwaaliro ly’e Kawolo abakyala 22 ku 100 be balongoosebwa.
Lwaki abakyala beesabira ebiso?
Sr. Goreth Tibifumura akulira waadi y’abazadde eya 5C mu ddwaaliro e Mulago alaze lwaki abakyala beesabira okulongoosebwa.
1. Batya obulumi bw’ebisa by’omwana.
2. Tebaagala kugaziya bukyala.
3.Batya okusindika nga balowooza kukooya.
4. Abalala baguyita musono oguliko.
5. Kweragirako nti balina ssente.
Obuzibu bw’oyinza okufuna nga bakulongoosezza
Dr. Sekweyama agamba nti omuntu si kirungi kwesabira kiso naddala ng’olina obusobozi bw’okusindika omwana kuba oyinza okufuna ebizibu nga;
1. Obeera n’emikisa mingi okusannyalaza ebitundu by’omubiri ebimu. Singa bakukuba akayiso mu mugongo eddagala ne lituuka ku nnabaana, ekibumba, n’omutima n’ebitundu ebirala biyinza okusirika.
2. Eddagala bwe lisirisa ebitundu byo, omuzadde ayinza okufa.
3.Ekiwundu kiyinza okutana ne kigaana okuwona nga balina kuddamu okukulongoosa.
4.Oyinza obutaddamu kuzaala nga nnabaana ataataaganyiziddwa. Olumu agaana okudda mu kifo kye ekivaako obutazaala.
5.Okuvaamu omusaayi omungi.
6.Okubulwa amabeere nga waakazaala kuba tokkirizibwa kuliirawo nga baakakulongoosa.
7. Alongooseddwa alwa mu ddwaaliro ne kivaako okusaasaanya ssente ennyingi.
8. Oluvannyuma omuzadde ayinza okutandika okuvaamu embuto kuba nnabaana aba anafuye.
9.Ofuna endwadde naddala ng’omukyala talabiridde lukindo ne luyingiramu obuwuka.
10. Kyangu okukulekamu bye bakozesa nga balongoosa bwe baba bapapa.
Obulabe eri omwana.
1. Omwana akoowa oluusi n’afa.
2. Asobola okufuna ekiwundu mu butanwa nga balongoosa.
Ani asaanidde okulongoosebwa?
Dr. Musa Sekikubo ow’e Mulago agamba nti:
1. Singa omukyala aba n’amagumba amafunda omwana aba tasobola kuyitamu.
2. Omukazi omumpi.
3. Oyo yenna abasawo gwe balabye nga tajja kusobola kusindika. Okugeza ng’omwana yeekiise mu lubuto oba ng’asoosezza magulu oba oyo eyeezinzeemu ekirira.
4. Abawala abato abali wansi w’emyaka 18.
5. Omuntu afunye olukindo kyokka n’addamu okufuna olubuto ng’omwana tannaweza myaka ebiri.
6. Omwana omunene ng’asukka kkiro nya n’ekitundu.
7. Omuntu alimu obulwadde bwa puleesa. Ng’eri wansi oba waggulu.
8. Omuntu abuliddwa ebisa.
9. Omwana ng’ajjiddeko nnabaana.
10.Omuzadde okwabika ensundwe ng’omumwa gwa nnabaana tegunnaba kweggula. Kino kirabikira nnyo mu bakyala abettanira eddagala ery’ekinnansi okwanguya ku bisa ebisindika omwana.
11. Abakyala abajja nga bakooye nga basoose ku bulwaliro bw’oku byalo.
Okwewala okusalibwa.
1. Nga waakamanya nti oli lubuto genda mu ddwaaliro eddene onywe eddagala. Buli lwe bakukebera bamanya embeera gy’olimu n’omwana wo era bwe wabaawo obuzibu bwonna babufunira eddagala.
2. Weewale okuzaalira mu bulwaliro obutono obw’oku kyalo.
3. weewale emirimu oba ebintu ebiyinza okuvaako omwana okuva mu kifo ekituufu. okugeza, okukutama ennyo, n’okutambulira ku bodaboda kubanga oyinza okugwa n’ofuna obuzibu.
4. Kola dduyiro omusaamusaamu okusinziira ku basawo. Kiyamba omwana okukka obulungi n’otokozesa ddagala lya kinnansi.
5. Lya emmere ey’ekigero ate mu budde.
6. Okwewala okufuna olubuto nga tonnaweza myaka 18.
Ali olubuto lya nnyo enva ndiirwa, nywa amazzi, okulya ebyennyanja, eryenvu ebibala, nga ovakedo, emiyembe, n’ebirala.
Emmere erimu puloteyini nga amata, ebijanjaalo n’ebirala. N’eyo ereeta amaanyi osobole okusindika omwana.


text:
Kampala
BULI musajja ankwana ng’enda okukizuula nga mufumbo.
Bonna mbadde mbagaana naye waliwo omusajja eyankwanye ng’alina ne ku ssente.
Mpulira ng’omutima ono gutandise okumwagala yadde nga mukulu nnyo.
Nze nnina emyaka 23 ate ye ndaba ng’asussa 35 kuba alina n’abaana abakulu abatuuse mu siniya.
Nzikirize?
OKUSINZIIRA ku bw’olambise ensonga zo, omusajja ono sirowooza nti mukwano gw’olina gy’ali.
Wabula oyagala okukkirize okusaba kwe kubanga alina ssente.
Okusookera ddala,omusajja ono bw’aba akusinga emyaka egyo gyonna temujja kukwatagana.
Ate kikyamu okuganza omusajja omufumbo kubanga ajja kukukozesa amale akuddukeko.
Waliyo abavubuka bangi ab’emyaka gyo abayinza okukulaga laavu ate nga bw’oba omufunye wuwo wekka.
Ogira ogumiikiriza okutuusa Katonda lw’anaakuwa omusajja owuwo.
Abasajja abafumbo balina ebizibu bingi era bangi be basaasaanya n’endwadde z’obukaba mu bawala abato.
Ssente zireme kukweyinuza kubanga era ziyinza okuggwaawo.


text:
Kampala
Bya RASTA FARIA
LEERO yaahi tugenda kukasibira Butambala mwana walabika okubaayo olufuno nga bw’otegeera akalulu bboyi wange.
Waliwo chali wange sayidi z’eyo bakazende be gye babulaaza mwana kati tugenda kutikka ffembi tugweyo tusooke tutawanyise akawanja nga bwe tutayiminga anaalyawo munne tweyunge ku lubeyu tuyiiye.
Ate nze ontegeera otya meeni? Tugenda kwesala ga jjaze abiri ng’erimu lya yello ate ng’eddala kya gguliini mwana olwo tutayiminge abanaabbaaliika nga owaabwe alidde bboyi olwo naffe tukwatire okwo akati tweyunge buli anaagwa mu bishiiti alugwemu masitayiro gage.
Omanyi engeri gye tusaalissaamu ab’omu site akalulu kagenda okuggwa yaahi nga twejenze ne ga kkago mupi ga mwezi mulamba.
Omanyi waliwo abaluleeta nga baagala jjama eyeesimbyewo kumutwala nga kaguddeyo bboyi ne balemesa nga bw’okitegeera.
Ekirungi tugenda kutabbira chali omu makanika aliko enziga ya bboosi we omu gy’apanga kati ayiiyiza Sudan mwana twagala tumukube ekipindi agituwe tumutemereyo kye tumutemera lwe tujja okumalako nga twenyoola.
Awo bboyi tuba tugwa buli wali ekibwatuka ate nga ne kkago yenna gwe tunaatwako nga tuvaawo naye. Wabula mwana ennaku zino saagala kwetimba nnyo ku bbala mu site kubanga bu njolya obwa leeya bbooji ate ng’engeri gye tukola ennyo miisoni mwana wayinza okubaawo chali kuyunga n’olugwamu bboyi.
Ennaku zino nkasibira wali mu bagezi e Kansanga ku kikuubo we wali ba kaze bange abasinga ennaku zino.Eyo sayidi za Kisekka mwana nja kulwawo okudiiringirayo kubanga waliwo ddiira omu ow’ekiduuka baamujimba ne ga sipeeya kati mpulira mbu buli chali gw’amanyi kkava eyamutuusangako emmaali agenda amutaaja mwana nga giwunya. Bboyi gira tubbaale tupange enziga tugwe e Butambala ku tayimu yaffe.


text:
Ssenga
SSENGA lwaki buli lwe ntunuulira omuwala ne mwegomba obusajja bwange buyimirira? Nnina ekikyamu? Nze Dan e Kaliisizo
Mwana wange Dan, simanyi myaka gy’olimu naye tolina buzibu bwonna.
Kirabika oli mu myaka gya kivubuka ate kyabutonde omusajja okwegomba omukazi oba omuwala era bw’otandika okukuba obufaananyi ng’oli naye mu kikolwa, ekiddirira kubeera busajja bwe kusituka.
Ekizibu kiri kimu kyokka, bantu kukulaba ng’okyuse mu mbeera n’oswala.
Naye ky’olina okukola, fuba okulaba ng’ofuga ebirowoozo byo bireme kubeera ku kwegatta buli lw’olaba omuwala akusanyusa.


text:
Nze Aminah Logose 29, mbeera Jinja-Kalooli.
Omusajja ono we namufunira yali muntumulamu nnyo bwentyo ne ndowooza nti ng’enda kufuna ssanyu lyokka mu bufumbo kumbe nnali nneerimba.
Mu bbanga ttono nga twakalabagana nafuna olubuto era ne nzaala omwana wa bulenzi.
Omusajja yandaga nti asanyuse kyokka oluvannyuma lw’ebbanga yatandika okwecanga nga tayagala kutuwa buyambi.
Yafuna omuze gw’obutadda waka ng’amala wiiki nnamba nga simulabyeko.
Kati nnina olubuto olwokubiri kyokka atulekera 3,000/- zituyambe wiiki yonna nga kuno kwe nnina okugula buli kye nneetaaga.
Mu kiseera kino simanyi kya kukola ate sirina mulimu guyinza kunnyimiri zaawo.


text:
Esigalyakagolo
ESIGA LYA KAGOLO MU KIKA KY’ENTE
ENYANJULA Mbaniriza nnyo abasomi bange. Mwebale okwagala Obuganda. Mu Buganda tumanyidde ddala ng’ekikka kintu kikulu. Era ekika kintu kigazi nnyo. Ng’omusiingi okuzimbirwa Obuganda, mu kika namwo mubaamu obuganda obutono. Bugatira ku ntiko nga ke kasolya. Olwono ow’akasolya y’abeera omutakka omukulu mu kikka ekyo. Yafuuka omukiise ow’ensoonga mu Iukiiko ewa Ssaabasajja. Era ebika byonna bisisinkanira waggulu ku Ssaabasajja Kabaka. Ebikka bikola omulimu gwa tendo nnyo mu kukuŋŋaanya wamu n’okumannyagana. Nga guno gwe musiingi ogw’obumu bw’abantu mu Buganda . Buli kika n’obulombolombo bwakyo, okugeza abantu ab’ekika ekimu tebakirizibwakufumbiriganwa.
Mu kitabo kino, tujja kutunuulira engeri nnya ebika gye byajjamu mu Buganda . Tuja kwesigama nnyo ekika ky’ente. Era tujja kulaba ku byafaayo byaba jjajjaffe Kintu ne Kimera olwo naffe kijja kutuyamba okumannya ensibuko yaffe mu Buganda .
Abawandiisi bangi bawandiika nebagamba nti ffena tuli bazukulu ba Kintu. Balowooza nti era yeyatandika Obuganda. Abantu bano siyiinza kubawakanya. Mu ngeri endala. abawandiisi abanoonyereza ku mawanga g’Africa, buli omu avvuddeyo n’okunoonyereza kwa njawulo. Ekintu kino kibaddewo Iwa nsoonga nti mu biseera ebyayita, Africa teyalina nkuuma nungi ya byafaayo. Twala eky’okulabirako ekya Isreal n’amawanga agaliranyewo nga Misiri. ‘mu biseera byaba Nabbi ne Yezu Kuristu, bawandiisanga bufumu. Baasobola okukuuma ebyafaayo by’ensi zaabwe kkati gy’emyaka ng’enkumi taano egiyise. .wano mu Africa entereka y’ebyafaayo teyali nuŋŋamu n’akatono. Kaakano tweddabulula bweddabuluzi. Olw’obugunjufu obutono, tewaali byakuwandiisa. Abakulu bebaanyumizanga abato. Eyanyumizibwanga, yabikomyangaawo. Oluusi yesuulirangayo gwa Nagamba. Eyasobola okubyongeraya, olw’ekinyumo, yakyusanga ebyo ebyamunyumizibwa n’ayongeramu ebibye. OIw’ebinyumizibwa nga tebiteekeddwa mu buwandiike. kyaleetera okuziŋŋamizibwa kwe'nkuuma y'ebyafaayo. Engeri ebinyumizibwa gyebiri byangu byakunyomoola, bangi bazitwala nti ezo nfumo. N’olwekyo, nebabyesonyiyira ddala nti tebibakwatako.
Kyanaku nti ebyafaayo ebitonotono bye twaali tulina mu buwandiike, byayononebwa olw’okudobonkanyizibwa kw’eby’obufuzi n’eby’enfuna okutakoma buli kiseera nabuli mwaka mu mawanga g'Africa, Omwami Micheal B Nsimbi mu kitabo kye “amannya amaganda n'enono zaago” atunyumiza n’agamba nti “ebyafaayo singa abantu tebabiwandiika naye nebabisirikira, bafanana ng'omuntu atiimba bendera y'ensiiye emanju w'enyumba gyetayiinza kulabikira". Okunoonyereza ebyafaayo mu mawanga g'Africa, tegunabeera mulimu mwangu kubanga abantu ababimanyi basigadde balubatu. Wabula ng’obwetaavu bukyaali bwa maanyi okulaba nga tubizuula. Singa twagala bazukulu baffe okwagala Obuganda, tuteekwa okuwandiika ebyafaayo byonna byetuba tufunye oba byetugwaako. Kirungi okuwandiika kubanga abantu bangi bakiririza mu biwandikiddwa okusiinga ebintu ebibanyumizibwa. Ebiwandiiko biwangaala nnyo ate nga tebikyukakyuka. Naye ebinyumizibwa biggwawo kubanga abantu berabira ate era nebaffa.
OKWEBAZA….(FORWADING) ()kuva ensi lweyatandika. ebyafaayo bizze biterekebwa butiribiri, nga byogera ku ntandikwa y’ensi eno. Bw'osoma ekitabo “encyclopedia bosanic l997” ekulaga nti ensi yatandikibwawo wakati w’obuwumbi busatu n’obutaano eng’emyaka egiyise. Eky’okulabirako ekyangu, ye Baibuli ne Kolani. Buli muntu ateekwa okuba nekyakiririzaamu ku bibiri ebyo. Ebitabo ebyo byawandiikibwa dda kakati emyaka nkumi bbiri egiyise. Ekyewunyisa teri yali avvuddeyo kubiwakannya. Ebitabo cbyo byantanula nange kwe kusalawo okuwandiika.
Omulimu gwokuwandiika ekitabo kino, mukadde nnyo emabega nga nange sinazaalibwa. Bajjajjaffe abakulu mu siga lyaffe erya Kagolo. Byekwaso Kakulu ne Genatio Kakulu. Baakola omulimu ogw'etendo nga banoonyereza ebyafaayo ebikwatagana n’esiga lyaffe erya Kagolo. Omulimu guno gwatekebwa mu mpapula nga 16th 05 1982, omwami Nasani Bulojje Bakubanja owe Kajjwa-Kyanamukaaka, Buddu. Yasobola kukuuna ebiwandiiko bino. era nekinyamba nti bwe namutuukako, yasobola okubimpa. Mubiwandiiko byeyampa, mwalimu n’ebyawandiikibwa abakulu ababiri benjogeddeko waggulu. Nebaza omwami Alozious Kwabufu olw’okunyamba mu ŋŋeendo zange zenatambula bwe nali nga noonya bwiino eyakola mu kitabo kino.
Nyongera okwebaza kattikiro w'ekika ky’ente omwami Zadok Muwulya olw’olukusa olwampeebwa okunoonya bwiino nga mujja mu kitabo kye ekiyitibwa "eyafaayo by'ekika ky'ente". Kno kwosa omukulu w’esiga eyansengekera emituba, enyiriri, empya n’enju mu siga lyaffe. Nebaza gavumenti ya saabasajja kabaka wa Buganda eyatuteerawo omukutu gw’eby’empulizigannya oguyitibwa www.buganda.com nga nagweyambisa mu kumanya n'okufuna ensibuko y’ebika mu Buganda .
Okusingira daala, katwebaze kamala byonna mukama katonda eyankuuma, n’anuŋamya n’ampisa mu makubo omwali mujjudde enkuba eyalimu obuseerezi. Akasana perekettya wamu n’enzikiza. OIwo n’alyoka akusobozesa gwe omusomi wange okufuna bwiino ono newewaayo omusome ate use nekoyo amwetaaga.
OBUBAKA BW'OMUKULU W'ESIGA
Baganda bange, banyinaze, abaana n'abazukulu bange mwennamu siga, mbaniriza nnyo. Nga tutandika omulimu gw'okuwandiika ekitabo kino, twalowooza nti gujja kuba muyabayaba. . naye kaakano nkikakasiza nti omulimu gwageenda bukwaku.Ng'emisaanvu oba emiziziko, twafuna obuzibu muby'entambula. Simubya nsiimbi, wabula ol'embeera y'obudde eyakyukakyukanga. Naye wakati mubuvumu, twabivvunuka. Nga bwe twatwala obudde nga tunoonyereza, kyatuyaamba okumanya n'okufuna ebyafaayo ebiyakontana. Mu ngeri eno, netukakasa nti byetwafuna esiga lye byali byetaaga. Oluvanyuma lw'okukuŋŋaanya omulimu guno awamu mu buwandiike nga tweyambisa ebuuma bikalimagezi, kyaali kyamugaso nnyo okugusasaanya. Nga bw'ossoma ekitabo kino, jukiranga okukituusa ku muzukulu omulala. Okuyita mu kuwandiika ekitabo kino, twakirabamu omulamwa era nga kyamugaso okusiinga okutegekaanga enkuŋŋaana zokka. Mu nkuŋŋaana, tuba nabiingi eby'okwogerako wamu n'okutesaako. Kale ngagwe afunye ekitabo kino, nkusaba okukikuuma kigende mu maaso pakka ku bazukulubo. Mu nkola eno, lwetujja okusobola okukuuma ebyafaayo.……………………………….. George Kakulu
AKALOWOOZO K’OMUKUŊŊAANYA
Ng’ensi bwejja ekyuka, nakiraba nga kitugwanidde okuwandiika ebitukwatako ng’ab’esiga lya Kagolo. Wakati nga ntalaaga olw’omulimu guno, nafuna endowooza bbiri okuva mu Bantu. Ng’emu egaamba nti bikumalira budde n’endala ng’eŋŋumya, wabula saaterebuka.
Nkizudde ng’abantu bangi ebintu by’okuwandiika babyebalamye. Ekintu kino nakirabamu obuzibu. Okugeza mu biseera bino, tokyayiinza kutuuza baana n’obabuulira ebyafaayo. Abasiinga bali mu masomero ga bisulo. Abalala bali ku gwakupakasa nsiimbi. Obudde obutono bwe baba bafunyewo, babukozesa mukunyumya birala. Ng’okumanya ani yaffa naani yazaala. Kyokka siinga ebintu by’oba obanyumiza obibawa mu buwandiike, kibabeerera kyangu okubisoma.
Ng’obugunjufu bwe bweyongedde, ebintu ebitawandiikiddwa abantu tebakyabikiririzaamu, yadde nga nebwebiba bituufu. Kale omusomi wange, faangayo okuwandiika era n’okwagala ekikaakyo. Mu nkola eyo, mwetunatambuliza Obuganda, netubutwala ku ddaala eriggya.
Ssaabasajja Kabaka awangaale.
Rocks Peter Basaaya II
ENSIBUKO..Y’EBIKA..MU.. BUGANDA…………… Okujja kw'ebika wano mu Buganda buli muwandiisi akumanyi mu ngeri ndala. Naye bangi ku bawandiisi bagamba nti ebika byajja mu ngeri zanjawulo wano mu Buganda . Okusookera ddala ensi Buganda yayitibwanga Muwawa. Abantu abaagiberangamu nga bayitibwa 'Balasangeye’..Yatandikibwawo.Ssekabaka.Tonda..Kwaddako.bassekab-aka amakumi asatu mu musaanvu nga mwe mwali Ssebuko , Buganda , Bemba Sseguku, Buwumpya Bukokooma. Ggulu, Maganda n'abalala. Obufuzi bwabwe bwali bwesigamiziddwa ku bika. Ebiseera ebyo waaliwo ebika bitaano nga byebino, emamba, enjaza. engeye, enyange kuno kwosa n’olugave. Obufuzi buno bwakomekerezebwa nokutibwa kwa Bemba e Buddo. Olwo Kintu n’atandika enfuga empya.
Nate waliwo endowooza egamba nti ebika bibiri byajja byokka nga biva mu bitundu eby'enjawulo. Nga y’ente n’omutima. Okugeza Katongole Yajja n’ente okuva e Bunyoro. Bulondwa yava e Mangira n’ayitira ku mugga Maynja wuuyo mu Bunyoro n’ente ya lubombwe, olwo n’aggukira e Magiri-Kyanamukaaka Buddu. Mugenyi yajja ng'alwana ntalo okuva mu Abysinia wuuyo mawogola azimbyeyo "bigo bya Mugenyi". N’atolontokera ddala ppakka mu Rwanda . Nayo n'aziimbayo ebigo. Oluvanyuma yakomawo e Buganda n'aguundira mu Buddu. Nenyonyi bwetyo yajjanga mubusoolesoole ppakka lweyaguundira mu Buganda .
Kintu ateberezebwa ukuba nga yalya Obuganda wakati wa 1314-1344. Yali musaale mukugaziya Buganda muby'enfuna, eby’obufuzi n'eby'buwangwa. Agambibwa okuba nga yali muganda wa Lukidi Mpuuga nga nyabwe ye Nyatoolo. Ebifa ku kitaawe tebimanyiddwa. Kyokka ateberezebwa okuba nga yali mutembeeyi eyo mu ludda Iwa Madi munsi eyayitibwanga Abbysinia nga kati ye Ethiopia . Mu kutuuka mu Buganba, yayitira mu nsizi ze Masaaba mu Bugisu. Mu Buganda , yatuukira Mangira mu Kyaggwe. Yajja n’ebika kumi nabisatu omuli engo, envuma, empindi. embogo. enjovu. ekkobe, envubu, empeewo, entalaganya wamu n’embwa..Kigambibwa ngali e Mangira, Kakooto Mbaziira yamusiigira mutabaniwe Kabengwa. Kintu nawa Kabengwa obuvunanyizibwa obw’okulunda enteze. Ente zaali nnyiingi. Kabengwa nazikwasa musajjawe Kisindewante. Wabula n’asigaza ente ya Kintu enjeru Kanyomu n’omwana gwayo ogwa Lubombwe. Lumu bwe yakama amata ga Kintu, abantu ab’omutima omubi nebagayiwamu omunyo. Naatya era n’alagira mutabaniwe Bulondwomu badduke. Enta enjeru n’omwana gwayo tebabireka. Olw’ente enjeru, baatya nti yaalibakwasa. Kwe kugisiba ku kikoligo. Webaagisiba nebayitawo ‘Ntenjeru’ n’okutuusa kati. Awo nebasomoka omugga Mayanja, nebesogga Bunyoro. Kaswiga ngali e Bunyoro, yatta ne Katongole omukago. Ne bwe baali bajja mu Buganda , bajja bonna. Oluvanyuma Kintu yatta Bemba m magezi ag’ekitalo e Buddo era nalya obuganda. Yatekawo enfuga empya nga yamirembe pakka na kakano, obuganda buli ku musingigwe. Waliwo endowooza eyogera ku bika ebyajja ne Ssekabaka Kimera okuva e Bunyolo. Kimera kabaka wa Buganda wakusatu. Agambibwa okuba nga yafuga Buganda wakati wa I374-1404. ebyafaayo by’obuwanguzibwe biviira ddala ku Ssekabaka Cwa Nabakka. Bwe lwali olwo, nga Cwa aweereza mutabaniwe ewa Winyi okufuna olufubanja. Bweyatuukayo, ng’asowagana ne Wanyana muka Winyi. Teyalwa, ng’addukayo wabula n’affiira mu kubo ng’akomawo era n’azikibwa e Sirinnya mu Busiro. Ekiseeta kyatuuka nga Buganda terina kabaka. Cwa Nabakka yaleka tazadde mwana mulala mulenzi. Awo Walusimbi ne Ssebwana nebakuuma Namulondo. Kyokka abantu nebatabaagala. Kwe kuwulira nti Kalemeera yaleka azadde omwana e Bunyoro. Tebaalwa nga bamutumya. Mu kutuuka e Buganda , Kimera yatuuka n'ebika asatu mu munaana. Era nga byebino ebimu kubyo, efumbe omutima akayozi, ekinyomo, entalaganya, enkerebwe, empologoma, ensenene, ekkobe, ab'obutiko, n'ebirala. Okumanya ebisinga ku bino oma ekitabo "bassekabaka ba Buganda ". Okuva Kimera lweyagataganya Obuganda ppakka nakati tebukutukanga. Okujjako Iwe bwali bujiddwawo Milton Obote mu 1966. Bwazibwawo Y.K Museveni mu 1993. Omulangira Ronald Mutebi n’atuula ku ntebbe era n'afuuka Kabaka mu 1993.
Wabula kigambibwa nti ebika ebyo byonna, buli kimu kyajja kyeyungayunga. Ky’ov’olaba nti ente ezeddilwa nyingi naye nga zirina omufuzi omu. Kino kyatuukikako wakati mu kutta emikago. okukola endagaann wamu n’okuggataganyizibwa ba Kabaka.
KATONGOLE AJJA E BUGANDA
Ebyafaayo by’ekika ky’ente bingi nnyo era nga buli omu abimanyi bubwe. Okusookera ddala ente ezedirwa nnyingi nga zirimu emitendera gya njawulo. Gino gye mitendera okusinziira ku kitabo “ebyafaayo by’ekika ky’ente”. Waliwo ente ey’obusito ng’eno ewakka nga tewanayita naku mwenda ng’emaze okuzaala. Tetukirizibwa kunywa mata gaayo ffe ab’ente. Ente endala y’empuula oba eyakatosi nga ebeera n’eddiba nga liringa ebbumba. Waliwo ente enkuggu nga eno eba terina mukira. Waliwo ente ebeera n’olugongogongo nga lwa kawemba. Eno eyitibwa ente eya kayinda. Waliwo ente eya lubombwe nga yefananyiriza entulege. Kuno saaako ente eyekiganja, ngebeera n’ekinuulo ng’ekyaala ekimu kyeru ate ng’ekirala kiddugavvu. Kuno saako ente eya kaasa ngayo ebeera n’ebbala eryeru mu mutwe gwaayo. Abantu abamu bagamba nti ekika ky’ente kyajja ne kintu, ate abalala nebagamba nti kyaava Bunyoro. Ko n’abandi nebagamba nti kinansaangwa. Waliwo endowooza egamba nti Kintu ng’ajja mu Buganda , mu lugendo lwe ng’ali ne mugandawe Lukidi. Bwe batuuka e Mangira mu Kyaggwe, baayawukana era nebagabana abantu. Lukidi yalondamu ababe nga mwabo mwe mwali ne Kaswiga. Kiswiga yasenga ku kasozi Kyankere. Yazaalirawo abaana bangi nga mwe mwaali ne Lwekana eyamusikira. Nate Lwekana bwe yaffa, Wangi n’asika. Wangi n’azaala Katongole, Kagolo, Lwera ne Kalibbala. Abaana bano bonna baawesezanga ku mugga Lusamule nga ekiseera kino guli mu Ssingo. Katongole yeyasikira kitaawe Wangi.
Katongole ng’afuuka muganzi nnyo eri omukama Kyebamba. Ebbanga bwe lyayitawo, Katongole n’asiigira omukama Kyebamba muwalawe ayitibwa Nakayijja. Enakku waayita meka?, omuwala nga yetisse ettu lya Mugema. Kino kyasanyusa Kyebamba olwa Nakayijja okufuna olubuto. Ekiseera eky’okuzaala bwe kyatuuka, Nakayijja n’azaala bulungi. Ebyembi omwana gweyazaala yali namagoye. Okuva edda n’edda nga Namagoye tayagalibwa mu nsi. Abamu baamuyitanga musambwa. Era ebiseera ebisinga yattibwanga oba n’akwekebwa okuva mu b’eŋŋandaze. Oluusi bweyaffanga, ng’ab’eŋŋandaze bokka nga bebamuziikako ate mu kyaama. Eky’okuzaala Namagoye, kyatiisa Kyebamba. Era kwe kuyita abalaguzibe bamuwe ku magezi. Bamugamba nti okuba omulamu, ateekwa okutuga omwana. Katongole, Nakayijja wamu n’ab’eŋŋanda ze bonna battibwe. Awo Katongole n’akoona ku baanabe, bakazibe wamu n’ab’eŋŋandaze badduke baviire ekibabu olwo lwe banaawonnya obulamu bwabwe. Katongole n’ab’eŋŋandaze nga badduka, batambulanga kiro eyo mu matta nsejjere baleme okulabibwa. Kale ŋŋaali bwezakaabanga, nga batandika okutambula. Kyokka emambya bwe yabanga tenasala, nga bekweka. Bino bye bifo ebikulu byebaasulamu. Bwe baava e Bunyoro, baasula Kagabo era abamu webamwawukanirako nebasigala awo. Bwe baava e Kagabo nebagenda baggwa e Lusiba nga wano Nakaddu weyasigala. Ebiro ebyaddako babimala Kawula, okuva awo baasula kisozi mu Gomba. Wano abaana ba Katongole abamu webaamuviirako nebagenda basenga e Buganga ekyomu Mawokota. Katongole n’abaasigala ku mugendo nebajja baggwa e Kankobe. Okuva awo baagwa mu Buddu. Wano baamannya nti tekyaali muntu n’omu abawondera. Awo kwe kunoonya webanaakuba ensisira zabwe. Buddu baamuyitamu, okugenda okwejukagannya nga bali mu kibira Teero. Mu Teero mwaalimu omugga nga munene ate nga gulimu ensonzi. Omugga guno gwaakayanirwa enjuuyi bbiri; olwa Katongole n’olw’omutaka we Ssaango.
Bwe baalemagana, nebasalawo okukuba akalulu. Kwe kutegeka embaga y’omwenge okwaali n’abagoma. Buli luuyi lwasimbawo omuwala omu. Era buli luuyi lwasiimba amafumu ana. Nebagamba nti “anaazina n’amala yetuunga ku mafumu, anaaba awangulidde oluddalwe akagga”. Awo amazina negatandikwa okutyetyebulwa. Lukwanzi muwala wa Nembe eyali yesibye eddiba ly’ennyana mu kiwato kye ng’olubuto wamu n’ekifuba nga biri bweru. N’azina nnyo, neyetoloora amafumu emirundi enna. Awo ku mulundi ogwokutaano, ne yetuunga ku mafumu. Negamuyita mu kifuba n’avaamu omusaayi mungi, awo naffa. Ab’emizira n’eŋŋoma nebakuba okwo kwosa n’amakondeere nebafuuwa. Olwa Lukwanzi okutuwangulira omugga. Bwegutyo omugga negufuuka gwaba nte n’okutuusa kakano. Kyokka ye omuwala ow’e Ssaango yalemwa okugetungako, kuba yagatya.
Omuwala bwe yayitanga mu Teero nga wante, abavubi nga bamuwa ensonzi nyingi. Nebweyabeeranga omuto ng’ali ku mabegga ga nyinna, nyinna bazimuwanga okutuusa lweyagambanga nti “mulekere awo ezo zimala zenayiinza okwetikka”. Singa baazimumanga, nga nabo tebakwasa.
Nga bamaze okuvvunuka byonna, Katongole yalonda ente enkuggu okuba omuziro ggwaffe. Ne ŋŋaali okuba akabiro kaffe. Olwo omubala neguvvuga nti “kigere kyante mwejja mwelinya. Mbadde ngaleeta omusumba aganywedde”. N’omulala negugamba nti “ekyuma nkiridde, n’omukimba ngulidde. Bwembirya, bwembiwoza, binsanga mu sasa”
ENNONO MU SIGA
Okukulambulirako akatonotono, tuli bazukulu ba Namutale-kagalo muganda wa Katongole. Jjajjaffe Namutale-kagalo yava Bunyoro ne jjajjaffe Katongole. Olubereberye katongole nga yakava e Bunyoro, baali bassa kimu ne Kagolo-Namutale. Obuzibu bwajja bwebuti, nti nga tumaze okuva e Bunyoro, twaagwa ku mugga Kuziizi. Era netusiisira mu lusenyi lwagwo. Mu kisenyi kino twaazalirawo abawala babiri; omu nga ye Kuzizi nga tujukira omugga guno wetwasooka okusiisira. Ow’okubiri twamuwa erya Namaganda olwokuba nti twaali tumaze okuva e Bunyoro nga tuzze e Buganda . Mu kiseera kino twagwamu ekirwadde ekisonde. Kisonde linnya lya Lunyoro eritegeeza kabotongo. Kabotongo owabwe yali akubya omuntu omabwa nafanana ng’omugenge. Ekirwadde kino ebyembi kyakwata Bantu abaali mu lusiisira lwa Namutale. Katongole n’alondamu abantu mu lusiisira lwa Namutale abaali batanalwala kirwadde kino ekisonde. Era nga bekwatira mu lwa ngabi okwewonya ekirwadde ekisonde. Bwatyo jjajjaffe Katongole bweyayawukana ku jjajjaffe Kagolo-Namutale. Bwatyo jjajjaffe Katongole nadduka mugandawe Kagolo-Namutale olw’ekirwadde ekisonde. Mu kugenda, yagenda n’abaana wame n’abazukulu ba Namutale-kagalo era mu mikwesese gyonna Katongole gyeyayitamu, yaggukira Bijja. Bijja kati erinnya baalikyusa bayitawo Bikira nga kirirannye Kyotera mu Buddu. Era weyasiisirira ddala, n’okuziikwa n’aziikibwa awo. Mu lusenyi kumpi n’omugga Kuzizi, Katongole weyaleka Namutale-kagalo. Katongole bwe yali agenda, yaleka atuumye enju ya Namutale abasonde nga mw’otwalidde abaanabe abaasigala, wamu n’abazukulu . Olwo enda ya Namutale-kagalo n’eyitibwa ekika ‘ky’abasonde’. Kale Namutale n’azaawa obutaddamu kuwuliza Katongole mugandawe. Olwokuba nga yali ayabuliddwa Katongole, nga n’ekika ky’ente kimuvuddemu. Kwe kwefunira ekika ky’abasonde. Nga wayiseewo ebbanga eggereko, jjajjaffe Namutale n’abantube bonna, baawona ebisonde. Awo kwe kuva mu lusenyi lwomu Kuzizi nebatambula nga beyongerayo. Mu lugendo lwaffe, twagukila Lwange ekyomu Mawokota ew’omutaka ow’effumbe. Bweyatulaba, n’atwaniriza era n’atutwala mu makaage. Oluvanyama, Namutale yanyonyola omutaka w’effumbe engeri gyetwawonamu omukama Kyebamba ow’e Bunyoro. Yamunyonyola olugendo lwonna, n’engeri Katongole gyeyamujjako abaanabe n’amuleka ku mugga Kuziizi mu lusenyi oluvanyuma lw’okulwala ekirwadde ky’ebisonde. Namutale n’asaba omutaka w’effumbe batte omukago. Omutaka teyali mubi, nga batta mukago.
Mpozi omukago lwe luganda olugunjibwawo wakati w’abantu babiri beppo n’okusiingawo nga ba bika bya njawulo. Mu mukago mubaamu endagaano egamba nti “ebibyo bye byange, n’ebyange bye bibyo, abantubo baba bange, n’abange baba babo”. Kale gweegwo omukago mu bumpimpi. Omukago guno Namutale gweyatta n’omutaka w’Effumbe, gwaletera abamu ku baana n’abazukulu okusala eddiiro nebadda mu kika ky’effumbe. Wano nga tuli e Lwanga, twazaalirawo omwana omuwala ayitibwa Kalima muwala wa Bulojje, omwanawe omubereberye.
Bwe waayitawo ekiseera, bakazi ba Namutale, abaana wamu n’abazukulu b’abaanabe nebegugunga nga baagala Namutale-Kagolo agende anoonye abaana babwe abageenda ne Katongole. Namutale kwe kulagira abantube basibe ebintu byabwe bagende banoonye abantu babwe abaali bagenze ne Katongole. Awo kwe kusitula. Bwe baali mu lugendo, baagendanga babuuzabuuza oba waliwo eyali alabye ku Katongole. Abantu nga babagamba nti Katongole ali Ssese mu biziinga. Mu kiro ekyo nga bagenda, Namutale-Kagolo mweyafiira olw’obukulu mu myaka. Ebisigala bye nebiziikwa e Ssentema-Lwanga mu Mawokota. Bulojje ye yasikira kitaawe Nmutale-Kagolo era n’akulembera ekibinja ky’abantu nebalamaga olw’e Ssese. Wabula baba bagenda, mukazi wa Bulojje n’alumwa olubuto. Kwe kukutamako ku kasaka ,ebyaddirira kwali kuzaala. Omwaana gweyazaala kwe kumutuuma erinnya Nabisaka. Mu linnya lino mwe muvva n’erinnya Nasaka, abaganda be baalikyuusa bwe baali baagala okutereeza olulimi oluganda. Oluvanyuma beyongerayo n’olugendo lwabwe.
Bwe batuuka ku nyanja Lweru/Nalubaale oba giyite Victoria , nebalinnya obwato nebagolomola mu bizinga by’e Ssese. Bagukira wa Mukasa nebamweyanjulira, naye n’abaaaniriza. Era n’abawa omutala. Nga wayiseewo akabanga, Mukasa yawasa muwala wa Bulojje Kalima. Kalima ono yayongerwako erinnya lya ‘Kabulojje’ olwo naaba nga ye Kalima-Kabulojje. Twasiisira ewa mukodomi waffe Mukasa. Ebanga nga liyiseewo, Kalima-Kabulojje yalima nnyo era ng’okulima kwe kwatikirivvu mu Ssese. Mukasa n’asanyuka nnyo olwa mukaziwe okuba nga mulimi bwatyo era kwe kwogera nti “omukazi ono alimye omusiri ogulinga enyanja”. Enjogera eno yagendera ddala mu maaso nabuli kati naddala mu bitundu by’e Kiziba nga bagamba nti “ kalima kabulojje akalimira obusiri nkenyanja” Ebanga nga liyiseewo, netusiibula mukodomi waffe Mukasa era netwabulira obuko nga Katongole tetumulabyeeyo. Wano Bulojje yali ne mugandawe Basaaya n’abaana babwe wamu n’abalala. Awo kwe kujja e Kiziba, kubanga e Ssese gye baali batulagiridde, Katongole teyaliiyo.
Kiziba ggwanga lya ‘Bantu group’ nga bayitibwa Baziba n’olulimi lweboogera luyitibwa Luziba. Basangibwa mu maserengeta g’enyanja Nalubaale/Lweru. Bwe twali tujja twagukira ku kaalo akayitibwa Buwanga. Bulojje naye ebirwadde byaali byaamukosa nnyo olwo kwosa eŋŋeendo enyiingi zeyatambula, tezamulekera bulamu. Awo n’alwala nnyo era n’affa, Basaaya mugandawe n’amusikira. Mu mirembe egiyise, omuntu bweyafaanga nga mugandawe y’amusikira. Basaaya kyeyava asikira Bulojje. Basaaya tamanyiddwako byafaayo bingi, wabula amanyiddwa ng’ow’omutuba. Basaaya teyamala banga ggwanvu naye n’affa. Ddamulira omwaanawe n’amusikira. Ekyaletera Ddamulira okusikira Basaaya, kwekuba nga baganda ba Basaaya bonna baali bamaze okuffa.
Bwe lwali olwo nga wabaawo omulangira mu bwakabaka bw’ekiziba eyali agenzeeko mu bizinga bya Nalubaale. Bw’atuuka ku kiziinga Busungwe, ng’asisiinkanawo Semawule. Semawule n’amufumbira emmere. Omulangira bweyalyako, n’awomerwa. Bweyali ng’agenda, yamusuubiza nti bwendiwangula eno gyeŋŋeenze bwendiwangula ndikunona. Oluvanyuma omulangira ono yawangula era n’amunona. Yamuwa ekyaalo Bukwale omwo mweyavanga n’agenda amufumbira emere. Semawule yazaala Kayondo ne Wangi. Wangi n’azaala Damulira. Omulangira ono yatuuka naafa. Ne Ddamulira n’asenguka okuva e Bukwale n’adda e Buwanga.
Abantu nebategeeza omulangira kibi kalanda mutabani wa bulungu I kabaka w’ekiziba. Nti e Buwanga wazuseeyo abanyoro bamanyi okufumba okusinga abaffe e Kiziba. Kibi Kalanda n’abuuza nti “ bamanyi okufumba akatogo wamu n’emmere ey’eminwe ng’eyeno e Kiziba?” Kwekumugamba ng’abanyoro bwe bateeka eby’okulya okusiinga Abawaya b’e Kiziba bonna. Awo kwe kutuma ababaka okujja e Buwanga. Era nebatugamba nti “omulangira n’abagonza” ekitegeeza nti “abaagala”. Jjajjaffe Ddamulira kyeyava agenda ew’omulangira kibi Kalanda. Kale bweyatuuka mu maaso g’omulangira. Omulangira n’amubuuza ebibuzo naye nga Ddamulira tamanyi Luziba. Ddamulira n’amuddamu nti “mpozzi yogera n’omwana wange ono Kagolo”. Awo Kagalo n’anyumya n’omulangira kubanga yali amannyi Oluziba. Ekyamuyamba, kwe kuba nga yajja mu Buwanga nga muto, kyeyava aluyiga. omulangira kwe kubuuza Kagolo nti “omannyi okufumba emmere ay’akatogo?” Kagolo naddamu nti “kitwayitu tukyumba muno okukira n’abawaya bawe” Omulangira n’aseka namubuuza nate nti “n’osinga abaziba” Kagolo n’amuddamu nti siyinzi kukulimba”. Awo Kibi Katanda namubuuza nti “mwavaawa” Koye nti “twava Bunyoro”. Omulangira n’amubuuza nti “nsonga ki eyabajjayo?”. Awo Kagolo n’amunyonyola nga bwe byatambula nga bajjajjaffe bava e Bunyoro. Awo Kibi n’abagamba baddeyo e Buwanga, amangu ddala nga wayise ebiro binna, mujja kujja munfumbire. Enaku nnya tezaalwa nezituuka. Ddamulira n’abamu ku baanabe nga bajja ew’omulangira n’obutamu bwabwe, buli bwe bafumbirangamu obulo bwabwe mu ŋŋeendo zaabwe zonna tebabuleka mabega. Awo omulangira n’abaaniriza era n’abayingiza mu kisakaate kye. Abaziba abaali bamufumbira baagaana Ddamulira okufumbira mu butamu bwe, nga baagala afumbire mu bwabwe. Kyokka Ddamulira n’abaziyiza ng’alowooza bayiinza okumukola obubi. Era n’agamba Kagolo nti “mufumbe mu zaffe”. Awo ng’Abaziba bawakana nnyo. Era nga baagala n’okuteekawo olutalo. Kagolo ye olw’okuba nga yali amanyi olulimi lwabwe, kwekugenda n’aloopa omusango ew’omulangira. Omulangira n’ayita enjuuyi zombi era nebawoza. Okukakkana, ng’omusango gusinze Baziba. Kagolo nga yeyanza mulangira olw’okusala obulungi omusango. Awo nga baddayo mu fumbiro kufumba, era nga baletera omulangira emmere. Bweyalyako, ng’akungiriza obuwoomi bw’emmere ng’alangirira nga bwajjanga okulya emmere y’abanyoro. Awo kwe kugoba abaziba bonna abaali bamufumbira.
Abaziba nga bamaze okugobwa mu kisakaate, baakwatibwa obuggya eri Ddamulira. Kwe kugenda ewa kabaka bulungu I ne baloopa, nga bamugamba nti “omwanawo Kibi Kalanda ajja kukutta alye obwa kabaka bwo. Kubanga asomokka enyanja n’ebigere nga tewali lyaato”. Kituufu omulangira yateranga okusomoka enyanja n’ebigere n’atuuka gyeyayaggalanya. Kabaka BulunguI eby’abaziba yawuliramu eky’okumujjako obwa kabaka bwe era neyeraliikirira. Kwe kutumira Kibi Kalanda ababaka okumugamba ave mu nsiiye. Era ababaka ebigambo ebyabatumwa babituusa bulungi eri omulangira. Kwe kumugamba nti “ siba ebintu byo byonna ove mu nsi ya kitaawo, ogende gy’oyagala yonna. Kubanga akugobye”.
Bwatyo Kibi Kalanda ng’agamba bantube budduke, bagende gyebaligwa, gyebaliggwa. Ng’agamba ne Kagolo nti “namwe musibemu ebyamwe twabulire kiziba kubanga kitange angobye munsiiye”. Kale Ddmulira n’abantu be ewabwe e Buwanga tubaddayo kubasiibula. Bwe batyo bwebaava e kiziba ng’omulangira abakulembedde. Bweyagoba ku mwalo e Ddimo mu Buganda n’alaba olusozi nga kuliko ekibira. Bweyayingira mu kibira, n’alaba nga mulimu etaka ejimu nga duungi n’okusinga n’ely’ewabwe e kiziba, kitaawe gyeyamugoba. Awo kwe kugamba basajjabe nti “wano wensiimye era buno bwe butaka bwange wamu n’abazukulu bange. Kale n’okutuusa kati obutaka bw’esiga lya Kibi Kalanda ow’engabi enangira ye Kiziba. Abasajja b’omulangira bwe baali basiisira, nga Ddamulira atudde butuuzi, ng’eno Kagolo n’abaanabe bali ku mulimu gwabwe, ogw’okufumbira omulangira akatogo. Obutakulwisaayo nga simenye kawonvu na kagga, awo newayitawo emyaka ng’ebiri oba esatu egy’ekizungu. Newajja omuntu n’abanyumiza enaku gy’ayiseemu. Omusajja ono yali munaku ng’emese yomu Kereziya. Omusajja oyo n’anyumiza Kibi, Ddamulira ne Kagolo mutabeniwe ebigambo ebyasanyusa Ddamulira byebiibyo ebyabazaawula ye n’eŋŋandaze bonna. Ddamulira kwe kumubuuza ekyaalo gye yali abeera. mpozzi okukwongera okukubugumya ku bwongo, Buddu yonna yali Bunyoro nga n’abantu baamwo Banyoro. Naye Ssekabaka Jjunju eyafuga obuganda wakati wa 1754-1764, n’aliwangula ng’ayita e Kiganda. yateekamu omwamiwe Luzige ow’endiga abe pokino.
Omusajja n’amuddamu nti “mbeera mu Bagabo b’e Mulema abaweesi” Ko Ddamulira nti “erinnya ly’omuweesi yaani?”. Ko ye nti “ye Lwegaba alina ne bagandabe Lukyamuzi ne Nakana”. Ddamulira kwe kuva weyali attudde kuba yali amaze okuzaawuka. Ddamulira n’ategeerera ddala nti bebaabo bagandabe ne bajjajjabe. Ddamulira n’alekka Kagolo ne banne e Ddimo n’agenda n’oli omusajja. Bwebatuuka e Mulema, ewa lwegaba, ng’amusanyukira. Awo Lwegaba kwe kuyita Nakana e Birongo. Ddamulira kwe kubabuuza nti “jjajjafe Katongole ali Luuyiwa?”. Ko bo nti “yafiira Bijja” (Bijja ekiseera kino ye Bikira) obulwadde bwa kawumpuli. Oluvanyuma Ddamulira n’asiibula n’akomawo e Ddimo ewa Kibi Kalando mukamaawe. Nga wayise emyezi ebiri, n’asiibula Kibi Kalanda. kwekujja n’atuuka mu katala nga kaliko akabira n’azimba, era n’abeera awo wamu ne Kagolo n’abaanabe abalala. Ng’amaze okuziimba, yagenda e Buwanga gye yali alese bakazi babwe wamu n’abaana babwe n’abanonayo. Kyokka abakulu abaali bawasiza,baasigalayo. Ddamulira n’aberera ddala mu kaalo ako.
Abantu abajjanga okumulaba nga bagamba nti tugenda wa Ddamulira. okuva olwo akaalo nga kafuna erinnya ‘Ddamulira’ nga mukama waako n’okutuusa ku mulembe guno. Ddamulira bweyalaba nga waali wafunze nga takyalina waalima n’abaanabe, kwekusalawo okugenda anoonye awagazi nga wajjimu kuba akaalo Ddamulira kaali kakalu emmere nga tedda bulungi. Ddamulira kwe kulengera omutala Kyamiiru. Bweyagulambula, nga mulungi akukamala. Etaka nga jjimu ate nga dungi. Omutala guno gwali guliraanye enyanja Lweru oba Nalubaale. Kyamiiru aliranye obwalo Ddamulira, Nabitaka wamu ne Kiwumulo. Bwatyo Ddamulira kwe kutandika okulima omutala Kyamiiru. Lumonde bweyasaako wamu n’ebitooke nga bikuze, kwekuddayo e Ddamulira n’alagira abantube basibe ebyabwe. Awo nebajja e kyamiiru. Bwatyo Ddamulira n’abeerera ddala mu Kyamiiru era n’afuuka mutaka waakwo. N’azaawuka era n’agenda alabagane n’oluganda lwe. Yasooka kulaba Lwegaba ne Nakana e Bironge. Awo n’addako Kayabula e misonzi, n’alaba Wangi e Mulema, Kamuli e Kyatokoolo, n’alaba Lukyamuzi e Kabanda. kwekubategeeza nti tuzaawuse era tuzze mu kika kyaffe eky’ente. Kati tuzeeyo mu kika kyaffe eky’ente eteriiko mukira. Ddamulira bwatyo bweyamala okuzaawuka, n’adda mu kika kye, n’afuuka ow’ente. Nate n’addamu okuyitibwa omugabo oba omukooza nga bwe yayitibwanga e Bunyoro. Ddamulira n’abeera e Kyamiru okutuusa lweyaffa. Omulambo gwe nebaguzaayo e Buwanga mu Kiziba ku butaka bwe obwasooka. Omwaanawe kagolo n’amusikira. Bwatyo Kagolo naddukanya omutala Kyamiru. Awo kwe kutandika okunoonya omukazi. Teyalwa ng’agenda ewa Balukake e Buliro ayogereze omuwala Matwale. Bwatyo Kagolo n’awasa Matwale omuwala omusiita muwala wa Balukake. Balukake yali mugagga era nga mutaka mulyambidde. Teyalwa ng’abeera lubuto, kwekuzaala omwaana omulenzi n’amutuuma erinnya bugala. Ddamulra yazaala n’abaana abalala.
OBULOMBOLOMBO N’EMIZIZO
Obulombolombo bye bintu ebigobererwa okuva ku bajjajjaffe ppaka ku bazukulu. Ebintu bino ziyiinza okuba empisa oba emirimu. Bikuumibwa butiribiri obutasobezebwa nga nabuli abisobya aba akoze eky’omuzizo. Obumu ku bulombolombo mu siga lyaffe mwe muli;
Okuva edda nga tetulya nte nkuggu wadde okunywa amata gaayo. Omwezi bwegwabanga gwakagabo, nga tetulya kyaggulo. Siinga gonja oba etooke lyassanga nga telirina mpumumpu, mu siga lyaffe tetwabiryanga. N’ettu ly’emwanyi singa lyasibbwanga newabulako akaayi akayiseeko, eryo lyaliinga muziro.
Nate ku ludda lw’emizizo mu siga lyaffe mwe muli;
Abazukulu bonna mu siga lyaffe, tetukirizibwa kuwasaŋŋana. N’omuwala okufunira olubuto ku lujja kyamuzizo mu siga lyaffe.
Mu siga lyaffe tusobola okubbula amannya ag’engero naye ag’esiga n’ag’ekika tetugabbula.
Mu mikolo gy’okwabya enyiimbe, tetukirizibwa kwabizaawo lumbe kwolwo omuntu lw’afudde oba nga tanaziikwa. Emikolo gy’okumala abalongo, n’ebikwatagana ne lubaala nga mw’otwalidde okusamira, mu siga lyaffe bikolebwa bampya oba nyiriri abo abakwatibwako sosi mituba oba esiga lyonna.
EMITUBA MU SIGA
Jukira ku ntandikwa nga bwetulabye nti okunoonya ebyafaayo sikinaba kintu kyanga, kale nange okuzuula emituba egiri mu siga lya Kagolo tekyamberera kyangu olw’ensoonga nti abantu abamu benatuukangako, tebaasobola kumpa bye nali netaaga nga bikwata ku siga lyaffe lino erya Kagolo. Kale bw’osanga ng’amutuba mwova siguwandiseeko, tokitwala bubi, wabula tegeeza omukulu w’esiga tulongoseemu wetuba twawaba.
OMUTUBA GWA BUGALA
Bugala mutabani wa Damulira nga nyina ye Matwale.
Bugala ng’akuze, yazaala omukazi ayitibwa Kasangirwa. Yagenda ku muganga n’amuwa eddagala eryaleetera Kasangirwa okukoma ku Nakate omwana gweyazaala omu. Oluvanyuma bugala yagenda ku mandwa n’afuna eddagala era n’azaala abaana bangi. Waayitawo ebbanga ddene , Bugala naafa. Omulambo gwe neguziikibwa e Kyamiiru. Era yeyasooka okuziikibwa e Kyamiiru. Bwatyo Semwanga mutabaniwe n’amusikira. Ssemwanga teyayitimuka nnyo engeri gye yali omwavu ate nga yali mulenzi muto. Yaffa tazadde mwana kuba yali muwuulu. Ne nyina yali mukazi munyage. Oluvanyuma Victor Kitungulu yamusikira nga naye nyina yali munyage. Oluvanyuma twava e Kyamiiru mu 1907 olwa mongoota. Nange e Kyamiiru wetwatuukira nalabawo mu 2008 naye nga tewakyaali muntu yenna nga kati bibira by’olaba byokka.
OMUTUBA GWA BISAAYO
Bisaayo bwe yava e Kyamiru n’asenga e Nkoma nga kati kiri mu ggombolola Kyanamukaka. Bisaayo teyalwa ng’azaala abalongo. Bisaayo agambibwa okuba nga yawangaala nnyo. Oluvanyuma yaffa olw’agalwadde okwo saako n’eŋŋendo empanvu zebatambula tezamulekera bulamu. Mutabaniwe Basiga n’amusikira. Basiga yazaala Kipande, Zakalia Bakulumpagi, Kagumira, Ntate I, Lutaya wamu ne Nsibuka e Kijonjo. Basiga ye yafiira Gulama. Basiga yasikirwa muzukuluwe Vicitoro Mitiabala. Mitiabala yasikirwa mutabaniwe Yozefu.
OMUTUBA GWA KYEKUZA
Kyekuza yali mutabani wa Wangi. Kyekuza agambibwa okuba nga yazaala abaana bangi. Ye teyawangaala nnyo wabula naye yaffa mangu. Mutabaniwe ayitibwa Isiŋoma n’amusikira. Isiŋoma mu baana beyazaala mwe mwali ne Muyaza era ye yamusikira. Olwo ye Muyaza ng’amaze okufa, yasikirwa Lutwaala. Lutwaala ng’amaze okuffa, waayitawo ebanga egereko, ng’olumberwe terunaabizibwa. Wabula oluvanyuma lwayabizibwa era Ssengooba mutabaniwe n’amusikira. Sengooba yasikirwa Luka Kayiruki. Oluvanyuma, Luka Kayiruki yasikirwa muzukuluwe Kiyimba kuba weyaffiira nga batabanibe bonna bamaze okofa.
OMUTUBA GWA KADOMA
Bitono byenasobola okuwandiika ku mutuba guno. Wabula eno y’ensikirano yaagwo. Kadoma ng’amaze okuffa, yasikirwa Miyingo. Miyingo n’asikirwa Namunye. Oluvanyuma Namunye yasikirwa Ssempogo.
ENYIRIRI N’EMPYA MU SIGA
Eno y’entegeka eyakolebwa abagenzi Kakulu Gyagenda ne Genatio Gyagenda abaaliko abakulu b’esiga lya Kagolo. Yawandikibwa era neterekebwa muzukulu wabwe Bulojje Y ow’e Kajjwa. Ekubiddwa mu kyaapa nga tekyusidwakyusidwa Basaaya Rocks peter. Olukiiko luno omulamwa gwaalwo gwaali gwa kutereeza Nyiriri mu siga.
Nga bwetwaalaba engeri gye twajjamu mu Buganda , kankulambulire abantu abaava e Bunyokro. Bulojje ne Kiyimba nga Nkonjwe kitabwe yasigalayo e Bunyoro. Bo mu kujja bajja n’abaana babwe babiri; Kayondo ne Ssemawule. Mu kujja kwabwe batukira Lwanga mu Mawokota. Wano balwaawo . mu kiseera ekyo, kabaka n’atuma Bulojje e Ssese okunonayo effumu erikuuma Obuganda. Bweyatuukayo, n’azaayo omusango, era n’akomawo e Buganda . Kabaka kwe kumugoba nate addeyo e Ssese. Bweyatuuka, Mukasa n’amuwa ekyaalo Nkoma olwo ye n’akituuma Bulima. Ekiseera kino yali amaze okuwa Mukasa muwalawe Kalima. Mugandawe Kiyimba yasigala e Lwanga mu Mawokota webatuukira. Bulojje n’aberera ddala e Ssese. Mutabaniwe Ssemawule n’amulekawo, n’agenda ku kizinga Busungwe okuvuba. Ssemawule yazaala Kayondo wamu ne Wangi. Wangi olwo n’azaala Ddamulira. Ddamulira n’agenda asenga ku mutala Kyamiru. Ddamulira yazaala Kagolo, Kiwuka ne Bemba. Kagolo yazaala owaana omu Bugala.
AG’ABASAJJA
Teluma Sayira Nsibuka Mpendeke Googwa Tegaleka Bakubanja Bugala Mugulwa Bulojje Maswanku Basaaya Mujwega Bisaayo Nkumba Kakulu Ssemawule Kadoma Ssengomba Kiyimba Senkumba Kyekuza Basiga Kabiriizi Mundu Kabugujjo Lutemanzi Kikulwe Sulwe Lukunyu Ssekisambu Makenge lutaliruzza Kasooli Kirima Namunye Bakale Ssempogo
AG’ABAKAZZI Nabugala Namugulwa Nabulojje Namaswanku Nabasaaya Namujwega Nabisaayo Nankumba Nakakulu Namawule Kabulojje Nangomba Nakiyimba Nankumba Nakyekuza Nabasiga Nakabiriizi Namundu Nakabugujjo Nalutemanzi Nakikulwe Nalukunyu Nakisambu Namakenge Nalutaliruzza Nakasooli Karima Namunye Nabakale Nampogo Bakubanja Tegaleka Nagoogwa Nampendeke Nansibuka Nasayira
SUMMARY
Ekitabo kino kiwandiikiddwa Basaaya Rocks Peter, nga kikwatagana n’ensibuko y'esiga lya Kagolo mu kika ky’ente. Alaga engeri ebika gye byajjamu wano mu Buganda ; Akunyumiza engeri Katongole gyeyagobwa mu Bunyoro, n’okujja kwe mu Buganda . Bwatuuka ku siga lya Kagolo, akulambululira engeri Kagolo Namutale gyeyayawukanamu ne mugandawe Katongole. Engeri gyebagendamu e Kiziba wamu n’e Ssese. Oluvanyuma kagolo gyeyafunamu obutaka e Kyamiru. Omuwandiisi akunyonyola emituba ebyafaayo byagyo n’abagikulira. Anyonyola ensikirano y’esiga okuviira ddala ku Kagolo Namutale. Amaliriza n’amannya agatumibwa mu siga lyokka. Omuwandiisi yasomera mu Kalisizi P/S Lwengo-Masaka. Gyeyava n’asomera mu Shimoni Demonstration School . Emisomo egya waggulu yagisomera mu Kako’s High School, Bweyogerere-Wakiso. neku Our Lady Consolata sss, Kireka-Kampala. Muyivu nga yasomera mu tendekero lyeby’obusuubuzi e Nakawa nafuna diguli mu BaBA.


text:
Mityana
Muky. Kyazike (ku ddyo) ng’ateesa Ekif;Luke Kagiri.
Bya LUKE KAGIRI
ABAKULEMBEZE ba disitulikiti y’e Mityana bayisizza ekiteeso eky’okukuza ekibuga Mityana kifuulibwe munisipaali. Ssentebe wa disitulikiti eno, Deborah Kyazike Kinobe eyaleese ekiteeso kino, yawadde ensonga
eziwerako kwe yasinzidde okusaba munisipaali, nga zonna zeekuusa ku nkulaakulana n’okutuusa obuweereza ku bantu. Mu lukiiko olwabadde lukubirizibwa Sipiika, Aloysius Sserumaga bakansala bakkiriziganyizza nti Mityana eve ku mutindo ogwa Town council, efuuke munisipaali.
Olukiiko era lwakkirizza ne tawuni y’e Busunju ekule eve ku mutindo gwa Town Board efuuke Town council. Mu kusooka, abatuuze mu ggombolola y’e Busimbi ng’eno ye yetoolodde ekibuga Mityana nabo baabadde batuuzizza olukiiko mwe baasembedde nti singa Mityana efuuka munisipaali, nabo beetegefu
okugiyingira.
Singa minisitule ya gavumenti ez’ebitundu ne palamenti bakkiriza, olwo Ggombolola y’e Busimbi egenda kuggyibwawo, Mityana ne Busimbi byombi bifuuke munisipaali. Munisipaali etegekeddwa kubeeramu Divisoni ssatu, okuli Busimbi, Central ne Ttamu nga buli Divisoni egenda kubeeramu waadi nnya.
Bannabyabufuzi be bamu ku bawagira enteekateeka eno nga beesunga ebifo. Mu ba DP, Munisipaali yandimalawo obukuubagano ku kifo ky’anaakiikirira Mityana South nga Richard Lumu abadde akyagala ne Faustin Mukambwe. Mukambwe asongeddwamu olunwe okutwala ekifo kino, olwo Lumu asigale mu Mityana South.


text:
Bodaboda abaana ng''''ettise akabindo. Ekif;Catherine Lutwama.
Bya FREDERICK KIWANUKA
OBADDE okimanyi nti ekidduka kyonna kibeere nga kitisse oba tekyetisse , tekirina kugulumira mu bbanga buwanvu busukka mmita nnya okuva ku ttaka?
Wadde nga baddereeva b’ebidduka ebyetissi by’emigugu ,naddala ezitambuza emifaliso n’amanda bangi abatagoberera tteeka lino, olina okukimanya nti gyeriri.
Okusinziira ku Paul Okongo, akulira poliisi y’ebidduka e Luweero, wadde nga baddereeva bamenya etteeka, poliisi oluusi ebattira ku liiso, loole oba bbaasi terina kutikka bintu bitumbidde mu bbanga buwanvu busukka mmita nnya.
Okongo agamba nti amateeka ge gamu tegakkiriza kidduka kyonna kwagaagala bugazi busukka mmita bbiri n’ekitundu.
Obugazi bw’ekidduka n’obwagaagavu bw’ebyo by’eba yeetisse ng’obigasse wamu. Ate bwe gutuuka ku bintu eby’etikkibwa ne bikola ekyensuti emageba w’ekidduka, gamba ng’emitayimbwa Okongo agamba nti ekyensuti tekirina kusoolooba kusukka mmita emu, okuva obuwanvu bwa loole eba ebuweese we bukoma.
Okongo agamba nti obuwanvu bw’ekyensuti bwe buba nga busukka mu mmita, oyo aba akivuga alina okussa akagoye akamyufu ku nkomerero y’ekyensuti , bw’aba nga by’atisse waakubitambuza misana.
Ate bwe kiba ng’ebitikkiddwa bya kutambuza kiro, oyo aba abitambuza alina okussa akataala akamyufu ku nkomerero y’ekyensuti , okusobola okulabula oyo aba amuva emabega , obuwanvu bw’ebyo by’aba yeetisse we bikoma


text:
Muwalu ng’ali mu musiri gwa muwogo gw’alima.
Bya Musasi waffe
EMBEERA w’etuuse yeetaaga muntu mukozi ate nga muyiiya nnyo okugiyitamu. Abalina omulimu ogumu tegukyamala kuba ne ssente zibuze ate ng’ebintu byonna birinnye ebbeeyi.
Dinana Muwalu, omutuuze w’e Luzira avuga takisi wabula agamba nti ssente z’afuna tezikyamala. Bwe yakizuula oluvannyuma lw’okuwuliriza pulogulaamu “Ensi kuyiiya’ ku Bukedde Fa Ma yatandika okuyiiya. Annyonnyola bwe yatandika.
“Bwe nnawuliriza leediyo ya Bukedde ne nzibuka amaaso ne ntandika okuyiiya ekirala eky’okukola ng’oggyeeko okuvuga takisi.
Nnatuukirira mukwano gwange omu e Butabika alina ettaka ne mmusaba ampeeyo we nsobola okulimira kye yakkiriza n’ampa yiika ssatu.
Kye nnasooka okukola kwe kulimirako ennyaanya kuba waali wagimu.
Bwe nnazikungudde ne nzizaamu ebinyeebwa ne muwogo, gwe mbaliriramu obukadde obusoba mu bubiri singa nnaamukungula.
Bwe ngaba takisi yange mu kifo ky’okuzannya zzaala ng’enda mu nnimiro nga nnima kuba ndaba kye kijja okunzibulula. Kampala we yatuuka yeetaaga muntu nga mukozi ate muyiiya”, Muwalu bw’agamba.
Abantu bangi bafuna ensimbi mu mirimu gyabwe kyokka nga tezikyasobola kumala byetaago byabwe. Anoonya engeri endala z’osobola okuyitamu okwongera ku nnyingiza yo weekwate bino.


text:
Buganda
Bapulofeesa okuva mu Yunivasite ya Brigham Young nga babuuza ku Katikkiro Walusimbi mu nsisinkano gye baabaddemu e Mmengo ku nkomerero ya wiiki ewedde.
Bya Lilian Nalubega
EKIBINJA kya bapolofeesa abakugu mu byafaayo okuva mu yunivasite ya Brigham-Young mu Amerika kituuse mu Yunivasite ya Muteesa I gye bagenda okusinziira okukung’aanya ebyafaayo bya Buganda bissibwe mu buwandiike.
Baagala abaana ba Buganda abalijja n’abantu abalala okubimanya.
Bapolofeesa bano baakulembeddwamu Polof. David Pigott omukugu mu byafaayo, Shiley Kevin omukugu mu by’okusuubulagana mu mawanga, Jeremy Lamoreaux owa ssaayansi w’ebyobufuzi ne Shane Cole nga ye mukugu mu by’okukuuma ebitabo. Baakumala emyezi esatu mu ggwanga nga bali ku mulimu guno.
Okusinziira ku nteekateeka gye baayanjulidde Katikkiro, Ying. J.B.Walusimbi gwe baasanze mu ofiisi ye e Mmengo, bakumala emyezi esatu nga basomesa abayizi ba Muteesa ku ngeri y’okuzuulamu ebyafaayo bino n’oluvannyuma babawe eby’okugoberera bagende mu byalo nga banoonya abantu abakulu n’abo abalina bye bamanyi eby’enjawulo ku Buganda babibawe bisobole okugattibwa awamu bakolemu ebyafaayo ebijjuvu.
Katikkiro Walusimbi yasiimye enteekateeka eno n’agamba nti egenda kuyamba abaana ba Buganda abalijja n’abantu abaagala okugimanya. Yagambye nti ebyafaayo bya Buganda bingi bibadde bikuumirwa ku mimwa era abantu bangi ababadde ne bye bamanyi bafudde nabyo sso nga n’abatono abaliwo bangi tebakyabijjukira olw’emyaka.
Ensisinkano eno yeetabiddwaamu Minisita omubeezi ow’ebyenjigiriza e Mmengo Ahmed Lwasa, Minisita owa guno naguli mu ofiisi ya katikkiro Israel Mayengo, omukwanaganya w’ebyenjigiriza mu kitongole kino, Leticia Nakimuli n’abalala.


text:
Empapula eziriko enyunzi ezigguka ku Isilandi
Zino z'empapula eziriko enyunzi ezigguka ku Isilandi:Laga (50 ezikulembera | 50 eziddako) (20 | 50 | 100 | 250 | 500).
- Template:User Iceland (← Empapula eziriko enyunzi ezigguka ku luno)
- Iceland (lupapula olukutwalabutwazi ku lunnaalwo) (← Empapula eziriko enyunzi ezigguka ku luno)
- Aisland (lupapula olukutwalabutwazi ku lunnaalwo) (← Empapula eziriko enyunzi ezigguka ku luno)
- Ísland (lupapula olukutwalabutwazi ku lunnaalwo) (← Empapula eziriko enyunzi ezigguka ku luno)
- Lýðveldið ísland (lupapula olukutwalabutwazi ku lunnaalwo) (← Empapula eziriko enyunzi ezigguka ku luno)
- Republik kya Isilandi (lupapula olukutwalabutwazi ku lunnaalwo) (← Empapula eziriko enyunzi ezigguka ku luno)
- Template:Bulaaya (← Empapula eziriko enyunzi ezigguka ku luno)
- Bulaaya (← Empapula eziriko enyunzi ezigguka ku luno)


text:
Kampala
ARSENE Wenger bwe yajja mu Arsenal mu 1996, yakyusa ensamba yaabwe ne batandika okuzannya ogw’akawoowo.
Mu sizoni ya Wenger eyasooka enzijuvu (1997-98), yawangula ebikopo bibiri (FA ne Premier) n'addamu mu 2001-2002 ate mu 2004 n’awangula liigi nga takubiddwaamu. Bino byonna yabikola Arsenal ezannya omupiira ogunyuma okulaba era bangi ne batandika okumuwa eky’omutendesi akyasinze mu byafaayo bya ttiimu.
Kino bangi kyabeerabiza ne Chapman, eyazimba ttiimu eyawangula liigi ennya okuva mu 1931 okutuusa 1935 ng’oggyeeko mu 1932.
Wenger bwe yamala okukola erinnya n’okuwanika Arsenal waggulu mu luse lwa kiraabu binywera, abawagizi ne batandika okwebuuza nti lwaki Arsenal tewangula ku Champions League? Arsenal yafunvubira n’etuukako ku fayinolo y’ekikopo kino era wano we baakoma.
Okuva Wenger lwe yayingira mu Arsenal, bo ne ManU baali bafuuse ennume ebbiri mu kiraalo olw’engeri gye baali bawangulamu ebikopo nga bawaanyisiganya.
Wenger kati yava ku mulamwa bwe yatandika okutunda abazannyi ab’omuzinzi nga yatandikira ku Patrick Vieira mu 2005, Thierry Henry mu 2007, Matheu Flamini mu 2008, Cesc Fabregas mu 2011 ne Van Persie mu 2012.
Ttiimu Wenger gye yali azimbye ng’etuuse ku ssa erisikiriza abazannyi okugizannyiramu, kati buli abeera omulungi alaba nga takyagisaana era asaba okugivaamu.
Wenger alinga eby’okuvuganya eyabivaako nga kati ali mu bizinensi kasita afuna mu muzannyi ng’amuta ekitayamba kuwangula bikopo. Abawagizi ba Arsenal bakyakaaba kuba omusajja yava dda ku mulamwa.
benbaggio2@yahoo.co.uk


text:
Empapula eziriko enyunzi ezigguka ku Bulaaya
Zino z'empapula eziriko enyunzi ezigguka ku Bulaaya:Laga (50 ezikulembera | 50 eziddako) (20 | 50 | 100 | 250 | 500).
- Isilandi (← Empapula eziriko enyunzi ezigguka ku luno)
- Girimane (← Empapula eziriko enyunzi ezigguka ku luno)
- Finilandi (← Empapula eziriko enyunzi ezigguka ku luno)
- Napooleon Bonapat (← Empapula eziriko enyunzi ezigguka ku luno)
- Rwasha (← Empapula eziriko enyunzi ezigguka ku luno)
- Swiiden (← Empapula eziriko enyunzi ezigguka ku luno)
- Denimaaka (← Empapula eziriko enyunzi ezigguka ku luno)
- Yitale (← Empapula eziriko enyunzi ezigguka ku luno)
- Bupoolo (← Empapula eziriko enyunzi ezigguka ku luno)
- Buyonaani (← Empapula eziriko enyunzi ezigguka ku luno)
- Lithueenia (← Empapula eziriko enyunzi ezigguka ku luno)
- Buturuki (← Empapula eziriko enyunzi ezigguka ku luno)


text:
Engeri Y'okuyiga N'obukodyo Bwakwo:
Okuyiga n' okozesa obulungi ebiseera
Okozesa obulungi ebiseera
kwekutegeka n'okugoberera
ebiseera byo by'oba opimye mukuyiga osobole okutukiriza ebigendererwa
byo wadde nga waliwo obuvunanyibwa obulala nga amaka n'ebirala.
Amakubo mukino:
- Londoola enkozesa yebiseera byo.
- Lowooza ku ngeri gyokozesa mu obudde bwo.
- Zuula mangu obubonero obulaga nti otandise okwonoona ebiseera
byo.
- Manya ddi lwoba oganyulwa mu biseera byo.
Okumananya enkozesa y'ebiseera byo kikuyamba okugerageranya
ddi lwonomala emirimu gyo egy'okuyiga.
- Wandiika wansi ebyo by' onokola kikuyambe okumanyi kiki ekinakolebwa
leero, enkya oba mubiseera eby'omaso oba ebyo by' onetaagamu obuyambi
okuva mu banno.
- Pima obudde nebyokkola buli lunaku nebuli wiiki. Wandika wansi
abo bonosisinkana, byonosoma nebirala. Manya ki ekinaddako
buli ddakiika ate togenda kwebaka nga tonamanya kyonakola nkeera.
- Wandika wansi ebyo byoyagala okkola mu maaso. Lamba ku
kalendaliyo ekyo kikuyambe okugerageranya obudde bwo obweddembe.
Okutegeka okulungi okw' ebiseera by'okuyiga:
- Funa otulo otumala, lya bulungi ate wegayazemu oba okugenda
nga kumizannyo nga egyo.
- Sengeka emirimu okuva ku gusinga obukulu paka ku gusembayo.
- Wetegekere ekibiina nga bukyali nga oyisaamu mu by'onosoma.
- Tegeka wo obudde oyise mu byosomye mu kibiina nga wakkiavamu
;
Jukira nti okwelabira kutera kubaawo oluvanyuma lw' essawa
abiri mu nnya(24).
- Tekegeka eddakiika ataano ataano ez' okuyiga.
- Somera wotataganyizibwe.
- Gezako okozesa ebiseera by' oyonoona.
- Singa kutegeka kusomera mu budde bwa misana.
- Tegeka wo okuyisa mu by'osomye ku nkomerero ya week. Schedule
a weekly review
- Wegendereze tofuuka omuddu wentegeka yo, anti nga tekuwa mirembe.
Genda ku
Okutegeka ebigendererwa/n'ebiseera
Ekiddirira