text:
OBULUNZI bw'embuzi gumu ku mirimu egifuna kyokka bangi bagunyooma nga balowooza nti teziwera ate n'abaguzi babadondola.
George Tushemereire, omulunzi era omulimi ku kyalo Nkoma mu ggombolola y'e Lugusuulu e Ssembabule, agamba nti embuzi nsolo ezisobola okukugaggawaza n'okukuggya mu bwavu ssinga ozirunda mu ngeri yanjawulo ate ng’olina ekigendererwa.
Agamba nti ng'ensolo endala zonna, embuzi zeetaaga okulabirira obulungi, okuziriisa omuddo oguziwa ebiriisa omubiri bye gwetaaga, okuzijjanjaba n'okukyusa olulyo ofune olulyo olulungi olukula amangu era olugejja osobole okufuna akatale k'embuzi z'olunda.
Tushemereire agamba nti, “Mu kiseera kino nina embuzi ezisoba mu 400 ekika kya Savannah ne Boer nga zino zizitowa wakati wa kkiro 20 - 30 olwo ne nzitunda okutandikira ku 200,000/- enduusi ate enkulu zituuka ne 500,000/- kubanga embuzi zange za lulyo nga zizaala abaana 2-4 buli emu buli mulundi.
Nsinga kutunda mbuzi nto kyokka ng’okuzifuna olina kuzeekwata, enkulu ntunda zikaddiye, ezizaala obubi n’ezirina emize.
Embuzi erabiriddwa obulungi, ku myezi ena ebeera etuuse okuwaka n’okutandika okuzaala wabula ng’ebintu ebirala byonna, okusobola okufuna mu bulunzi bw’embuzi olina kubukola nga bizinensi ng’ossaamu okubala ebitabo, okujjanjaba ng’okuziwa obudde okumanya embeera yaazo.
OKUTANDIKA
Nakulira mu famire ya balunzi era nakula nga ye bizinensi gye mmanyi. Nasoma okutuuka ku S4 e Kaabuwoko mu Rakai olwo ne nnenda ku satifi keeti ez'enjawulo, bwe namaliriza ne mpeebwa obw'omuluka okuva mu 1997 naye era nga nnunda era wano nayongera okunyweza obulunzi.
Mu budde obwo nga tulunda nte ez'amayembe amanene, nga tulina nga 200 era nga mu biseera ebyo tewali bya kusiba ku ttaka okutuuka mu 1996-98 okusiba lwe kwatandika. Wano tulinawo yiika z'ettaka 200 nga kuliko n'eza baganda bange naye nga kitaffe yatulekera yiika 138 eddala ne tuligula nga yiika tugigula nga 250,000/- ne ligenda nga lyeyongera.
Luli twalundanga n'embuzi 50 ku 100 nga tewali azissaako birowoozo nga gye zisanga gye zisula mpozzi nga waliwo mugenyi azze gwe twagala okusalirako oba nga twagala okubeerako gye tutunda.
Mu 2003, natandika okulunda ente ez'amata kubanga ze twali tulunda tezaavangamu mata gawera. Ng'okufuna liita 20 olina kukama ente eziwera 40 naye bwe ntandika ente z'amata ne ndaba nga ndi mu bizinensi era ebintu bingi ebyakyuka naddala embeera z'awaka nga buli kiseera tubeera n'amata.
Ente ze nasookerako naziggya w'omukulu w'essomero lya Ntare High school, namugulako ennyana 6 ku 500,000/- buli emu.
Zino zimpa liita 5-6 buli emu olunaku, bwe zaagenda zizaala ne ntandika okuggyawo ennansi era nga kati sirina nte nnansi yonna.
Mu 2014 nali ntuuse mu liita 160 kyokka natundako ente ezimu ne mpeza obukadde 24 ne ngulamu ettaka yiika 22 nga kati nfuna liita 140 mu nte 20 olunaku kyokka nga zonna awamu nina ente 100 ng’ez'amata nzirundira ku ttaka lye nagabana ku lya kitange yiika 70.
Muno nasalamu ebibangiriz bisatu, nasimamu ekidiba, yiika z'ebisagazi nziriikiriza ne ccaccu mu kasana ate nnenda kulima omuddo omulala mu nteekateeka ya Gavumenti ey'okutuwa tulakita era zirabirirwa omukozi omu gwe nsasula 100,000/- omwezi n'abaana bange ne bamuyambako bwe babeera mu luwummula.
OKUSOMOOZEBWA
Okusoomoozebwa kwe tusinga okubeera nakwo bbeeyi y'amata eri wansi nnyo nga liita eri ku 350/- ate ku musana 500/-. Okulala y'enkola y'okuwakisa ente n'amazzi ag’olulyo, mu kiseera kino tetulina basawo beesigwa era eno y'ensonga lwaki tetugikozesa.
EMBUZI
Oluvannyuma lw'okutuula S4 mu 1994, nasalawo okutandika okulunda embuzi nga bizinensi. Nalondayo embuzi 20 okuva mu mbuzi ennansi ze twalina awaka okutandikirako bizinensi yange kubanga mu kiseera kino twalina ettaka ddene ate nga n'omuddo weeguli okuziriisa ne zikula nga nnungi.
Mu 2009, nafuna embuzi y'olulyo olulongoseemu ekika kya Savannah ne Boer ze nagula ku bukadde bubiri buli emu.
Zino zaali nnume ze nakozesa okuwakisa embuzi zange, mu kiseera kino nina embuzi ezisoba mu 400 nga za bika byanjawulo omuli; Savannah, Boers, Togenberg n'ennansi nga zino nzitunda okutandikira ku 200,000/.
Embuzi ennongooseemu nga Savannah zikula mangu naddala nga zirabiriddwa bulungi, ku myezi mukaaga zibeera zizitowa wakati wa kkiro 20 ku 30.
Zizaala abaana babiri n'okudda waggulu oluzaala ate zizaala emirundi esatu omwaka ate ennansi okuzitowa kkiro 10-15 kisobola okutwala emyaka ebiri.
Kino kitegeeza embuzi emu ekuwa abaana nga bataano omwaka olwo ssinga obeera n'embuzi ezizaala 20 nga zizaala mu kiseera kye kimu, mu mwaka obeera ofunye embuzi 100 ate nga maama w'azaalira omwana ogwokusatu, ogwasooka gubeera gutuuse nagwo okuzaala ekitegeeza nti omwaka gwokusatu we guggweerako obeera omaze okuweza ekisibo.
Embuzi zirya kumpi buli bikoola mu Uganda wabula totwala mbuzi zo kulya ng'omuddo gulyaliko omusulo.
Zitwale nga zimaze okuwera essaawa 5:00. Mu ngeri y'emu fuba okulwanyisa obulwadde mu mbuzi ng'oziwa eddagala eritta ebiwuka n'okwebuuza ku musawo buli kiseera.
Okusoomoozebwa mu kulunda mbuzi kwa babbi kubanga embuzi obutafaanagana na nte, omuntu asobola okugikwata n'agibaaga mu bwangu.
Ekirala, ensolo ez’omu nsiko ng'embwa, obulwadde naddala omusujja obutta embuzi nabyo bizibu.
EKITUNDU KIFUNYE MU KULUNDA EMBUZI
Tushemereire agamba nti ekitundu kino kyali kimanyiddwa ku bulunzi bwa nte kyokka bwe yatandika okulunda embuzi yasikiriza n'abalunzi abalala okutandika okuzirunda.
Mu kiseera kino alina abalunzi 200 mu disitulitiki eno abalunda embuzi nga buli omu alina embuzi ezisoba mu 350. “Bwe natandika okulunda embuzi nakizuula nga sigenda kusobola kufuna katale nga ndi nzekka era nayagala abalunzi abanninaanye okulunda embuzi ng'eno y'engeri yokka okugumya akatale kaffe n'okulaba ng'abaguzi tebatudondola.
Nakwatagana ne Gavumenti okuzaalisa n'okubunyisa embuzi z'olulyo eri abalunzi abalala okulaba nga nabo batumbula endyo zaabwe.
Ebibala by’enkolagana eno bingi kubanga Sembabule yali terabika mu ngeri gy'eyongera ku nkulaakulana n'ennyingiza y'eggwanga emyaka 15 emabega naye kati y'emu ku bitundu mu Uganda ebisinga okuvaamu embuzi,” bwe yagambye.
Okusinziira ku miwendo gya minisitule y'obulimi, obulunzi n'obuvubi, Sembabule yalina embuzi 75,000 ennansi mu mwaka gwa 2000 kyokka kati disitulikiti erimu embuzi ezisoba mu 200,000 nga ku zino 60 ku 100 nnongooseemu.
Bonny Kitaka, omusawo w'ensolo ng'akola ne Ssembeguya Estates, agamba nti embuzi ennume ekika kya Savannah nga nzungu ddala egula okutuuka ku bukadde bubiri ate enkazi 600,000/- kyokka engeri gye zikula amangu ate nga zizaala abaana abawera, ssente oziggyayo mangu.
Mu myezi etaano, embuzi eno ebeera esobola okuzitowa kkiro 45 nga nnamu ate ennyama n’evaamu nga 35 ekitegeeza nti obeera osobola okutunda embuzi yo ku 300,000/- kubanga kkiro y'ennyama y'embuzi egula 10,000/- .
OKULIMA
Oluvannyuma lw'okulunda, nakizudde ntina nina okulima era mu kiseera kino nina yiika y'olusuku emu n'ez’emmwaanyi bbiri kyokka nga tezinnatandika kunogebwa bulungi.
Nina abakozi munaana abakola ku ffaamu yange yonna kyokka nga bano abasinga mbaggya Rukungiri kubanga abavubuka ku kitundu tebaagala kukola. Abakozi mbasasula okutandikira ku 100,00/- omwezi.


c: text/html

text:
Amawulire
Loodi meeya yejeeredde
Ali Mivule
February 13th, 2013
Loodi meeya wa kampala, Erias Lukwago agyiddwaako emisango gy’okukuma mu bantu omuliro ku byokwekalakaasa kwa 2009. Okwekalakaasa kuno kwaddirira gavumenti okugaana ssabassajja kabaka okugenda mu ssaza lye elye Kayunga Omulamuzi Eliana Khainza agambye nti Lukwago emugyeeko emisnago oluvanyuma lw’oludda oluwaabi okulemererwa okuleeta yadde omujulizi omu […]
Ebya Tumukunde bikaaye
Ali Mivule
February 13th, 2013
Abawagizi b’eyali akulira ekitongole ekikessi Brig Henry Tumukunde bagumbye ku kooti y’amaggye enkya ya leero. Bano bagamba nti omuntu waabwe aluddewo nnyo okusalirwa . Basoose kubagaana kuyingira mu kooti kyokka nga bamaze nebabakkiriza okuyingira wakati mu by’okwerinda kasiggu. Tumukunde avunaanibwa kwogera bigambo biseketereera gavumenti bweyali […]
Abayizi 5 bakwatiddwa
Katemba ku ttendekero e Makerere tanaggwa. Abayizi bataano bakwatiddwa bwebabadde bagezaako owkekalakaasa enkya ya leero. Abayizi bano bawakanya enkola ya university eragira buli muyizi okusasula ebitundu 60 ku buli kikumi ku fiizi. Abakwatiddwa bayizi abakola amateeka. Bbyo ebibiina ne ofiisi ezisinga ku ttendkero lino bikyaali […]
Kasooli azadde leenya
Omusajja eyabba kasooli wa mutuuze munne mu nnimiro asaliddwa gwakulongoosa. Juma tenywa yakwatidwa lubona n’eminwe gya kasooli 20 gyeyali akudde mu nnimiro ya Lastin Oketcho. Omulamuzi Grace Alum, amusalidde ekibonerezo kya kumala emyeezi ebiri ng’ayera enguudo ze Budondo. Ono nno teyegaanye misnago kyokka ng’asabye ekibonerezo […]
Ebikwekweto ku batembeeyi
Aba Kampala capital city authority ng’eri wamu ne poliisi emenye obuyumba obwazimbibwa okumpi ne Arua Park. Obuyumba obumenyeddwa mubaddemu aba Mobile money, abatunda emmere nga n’abe bigaali tebabatalizza. Ekikwekweto ekibadde kikulembeddwaamu, aduumira poliisi mu Kampala n’emiriraano, James Ruhweza n’abakwasisa amateeka mu KCCA. Mu kiwekweto kino […]
NRM yeesomye ku Nebanda
Ab’ekibiina kya NRM baanirizza ebyavudde mu kulonda kwe Butalejja . Bano bagamba nti basanyufu nti yadde abavuganya baboogeredde ebigambo bingi, omuntu waabwe yasobodde okuwagula Omwogezi w’ekibiina kino Mary karooro Okurut asuubizza ng’ekibiina kya NRM bwekitagenda kuyiwa bantu be Butalejja Nebanda yawangudde n’obululu 27,388 nga yaddiddwaako […]
Nebanda awangudde
Munna NRM Andiru Florence Nebanda awangudde akalulu ke butalejja okudda mu bigere bya baaba we Cerinah Nebanda Munna NRM yawangudde n’obululu obuweza mitwaalo ebiri mu kasanvu ate ng’owa FDC yavuddeyo n’obululu enkumi ssatu. Abawagizi ba Nebanda ekiro kyonna basuze bajaguza nga bakuba embuutu n’okuzina akadodi […]
Paapa alekulidde
Abakristu mu Uganda beekanze olw’amawulire g’okuekulira kwa paapka Benedicto owe 16. Paapa ono ayogeddeko eri abakristu mu nsi yonna okusinzira e Vatican nga bw’agenda okulekulira ku nkomerero y’omwezi guno Paapa ono ow’emyaka 85 tekinnategerekeka lwaki alekuliddde kubanga mu byafaayo abasing bazze bafa bufi Paapa ono […]
Butalejja batandise okubala
Okubala obululu e Butalejja kutandise Okulonda kuno kufundikiddwa ku ssaawa kkumi n’emu era ng’abantu abawera bakwatiddwa mu lunaku Olweggulo lwaleero, abantu 2 beebakwatiddwa nga beefula abalonzi. Bano baggyidwa mu kitundu key busoobe ne Bingo mu district eno. AMyuka omwogezi wa poliisi Vincent Ssekate agamba nti […]
Amasomero gaggaddwa
Amasomero agasoba mu 10 aga primary ne secondary geegaggaddwa mu district ye Mukono lwabutatuukagana na mutindo. Gano gaggaddwa mu kikwekweto ekikulembeddwaamu akulira eby’okulondoola amasomero, Olivia Bulya n’akulira ebyenjigiriza,Margret Nakitto. Amasomero agaggaddwa tegabadde na butanda bumala mu booda, agatawuula baana balenzi na bawala, agatalina mataala mu […]

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
OKWENNYAMIRA n’okwekubagiza bulwadde obusumbuwa abantu oluusi nga tebamanyi naye ne bubaleetera ebizibu eby’enjawulo ebiyinza n’okubatta ssinga tebafuna buyambi. Okwennyamira kutera okubeera mu bantu abalina akawuka ka siriimu ate nga tebamanyi kwe buva.
Abaafuna ku bulwadde bw’okwennyamira ne babusimattuka banyumya bye baayitamu: Nze Vincent Luyinda Kafeero 31: Mbeera Kinoni Misaali mu disituliki y’e Masaka. Nnina akawuka ka siriimu era nakitegeera oluvannyuma olwokwekebeza nga buli kiseera mbeera mpulira empewo n’olusujjasujja.
Omukyala gwe nalina ebiseera ebyo namugamba twekebeze n’agaana ne nneekebeza nzekka. Abasawo bwe bankebera ne bakizuula nga nnina akawuka ka siriimu. Mu 2015 natandika okumira eddagala lya ARVs n’okutuusa olwaleero. Wabula mu makkati awo natandika okuzimba obuntu mu ngalo naye nga tebunnuma. Ekiseera kyatuuka ne butandika okunnuma.
Nagenda mu Uganda Cares ne banzigyako akannyama okugenda okukakebera nga nnina kookolo w’olususu. Embeera eno yankaluubiriramu nga sikyasobola kukwata ate nga nali musajja muzimbi nga nsobola okwerabirira mu buli kimu nga okweriisa, okweyambaza, n’ebintu ebirala.
Ekiseera kyatuuka nga sikyalina kye nsobola kwekolera, sirina baana, sirina mukyala ate nga n’ekyokulya kizibu. Natuuka ne ntendewalirwa anti nalina okumira eddagala lya ARVs ate nga bwe ndi ne ku bujjanjabi bwa kookolo.
Wano okwennyamira we kwankwatira mu mutima nga ndaba sikyalina lugendo ku nsi nga mpulira nneekyaye. obulumi bwali bungi ate nga sirina ddagala. Nalaba nga nninga alina omusango gwe nakola, nga nneebuuza oba kiki kye nsasulira ekyo? Naye lumu nagenda mu ddwaaliro e Kitovu wano we nafunira omukisa okusisinkana abasawo ne bampa eddagala erinzikakkanya obulimi nga ndifunira ku Kitovu Mobile Hospital.
Bafubye okumbudaabuda n’okulaba ng’embeera y’okwennyamira ngivaamu lwa kuba ate olumu kimala ne kidda naddala ng’ebyokulya bimpeddeko ate nga nnina okumira eddagala.Buno bulwadde obukosa engeri omuntu gy’awuliramu, gy’alowoozamu n’engeri gy’akolamu ebintu bye. Omuntu aba mu mbeera ya kweraliikirira ekivaako okukyawa ebintu by’abadde ajjumbira bulijjo.
Busobola okuleeta ebizibu ebitali bimu mu bwongo oba mu mubiri gw’omuntu era nga bukendeeza ku busobozi bw’omuntu okubaako ky’akola awaka oba ne ku mulimu. Wabula ekirungi busobola okujjanjabibwa.
Okusinziira ku kitongole ky’ensi yonna eky’ebyobulamu (World Health Organisation) abantu obukadde 350 mu nsi yonna bafuna obuzibu buno obw’okwennyamira. Kiteeberezebwa nti abantu 3 - 4 ku bantu 10 bafuna obuzibu buno. Wabula ebiseera ebisinga obungi tekitegeerekeka kivaako mbeera eno olwo n’etejjanjabibwa bulungi.
Richard Kavubu okulira Art Clinic ku ddwaaliro e Mpigi yagambye nti obulwadde bw’okwennyamira abantu babulina naddala abo abalina akawuka ka siriimu n’endwadde endala ez’olukonvuba.
Wabula ekizibu tewali kuuma kasobola kubukebera kuzuula bulwadde buno era abasinga tebakifaako ne bubattira mu kimugunyu. Waliwo ebibuuzo ebikozesebwa nga twekenneenya omulwadde ne tumwekebejja okuzuula ekituufu oba alina obulwadde bw’okwennyamira.
Omuntu ssinga azuulibwa ng’alina obulwadde bw’okwennyamira bwe buba bwa maanyi tubateeka ku ddagala wabula abasinga obungi twogera nabo ne tubabudaabuda ne basobola okutereera.
Abamu embeera eno ekomawo ate abalala tekomawo. Mu ddwaaliro e Mpigi tulina Art Clinic nga tufuna abalwadde abatali bamu era buli lunaku kubaako abalwadde ab’enjawulo; ku Mmande ne ku Lwokuna tulaba bantu bakulu. buli lwakubiri mu wiiki eyookubiri mu mwezi tulabirako abalwadde abali ku ddagala naye nga terinnaba kwebasa kawuka kaabwe.
buli Lwakusatu olusooka mu mwezi tulaba baana abalina akawuka, buli Lwakusatu mu wiiki eyookusatu buli mwezi tulabirako abavubuka abalina akawuka, buli Lwakusatu olusigadde mu mwezi ng’oggyeeko ennaku ziri tulabirako abakyala abalina akawuka naye nga baazaala abaana nga tubalondoola okulaba nga tebakwatibwa kawuka. Okutwalira awamu ssinga tuba tufunye abalwadde 100 olunaku 5-10 be basobola okubeera n’obulwadde obwokwennyamira.
Butabika Dr. David Basangwa omukugu mu kujjanjaba abalwadde b’emutwe ate nga y’akulira eddwaaliro lya Butabika yagambye nti obulwadde bwa siriimu bwongezza omuwendo gw’endwadde z’emutwe.
Akawuka ka siriimu bwe kayingira omuntu kaagala okubeera mu bwongo. bwe kayingira kacankalanya obwongo era okwennyamira bwe bumu ku bulwadde obusobola okujja. “Abantu be tufuna e Butabika ebitundu 20 ku 100 baakeberebwa nga balina akawuka noolwekyo kitegeeza akawuka ka siriimu ke kamu ku bivaako obulwadde bw’okwennyamira. Waliwo abalwadde abamu be tufuna nga yaakakimanya nti alina siriimu olwo ne yennyamira olw’amawulire g’aba yaakafuna.
Abamu balwawo okukkiriza olwo okweraliikirira, n’ebibuuzo bye beebuuza ne bivaako okwennyamira. Ebitundu 25 - 35 ku buli 100 abalina akawuka ka siriimu balina obulwadde bw’okwenny-amira. Wabula essaawa eno tetulina kunoonyereza kupya ku kwennyamira n’akawuka ka siriimu. Mu balwadde be tujjanjaba obulwadde bw’okwennyamira bwe businga okubaleetera endwadde z’emitwe.
Obulwadde buno bwangu bwa kujjanjaba era omuntu asobola okuddawo kubanga eddagala ly’obulwadde buno weeriri lingi. Obulwadde bw’okwennyamira tebutera kutta ssinga buba buzuuliddwa nga bukyali.
Okwennyamira okuvudde ku kawuka ka siriimu bwe tubajjanjaba abasinga bawona. Ssinga omuntu alwawo ng’ayita mu mbeera eno, okwennyamira bwe kukula kutuusa omuntu ku mbeera y’okwetamwa obulamu n’afuna ebirowoozo by’okwetta, n’okukozesa ebiragalalagala.
Hospice Africa Uganda Dr. Ludokivo Zirimenya yagambye nti bo tebatera kufuna balwadde ba kwennyamira era nabo balina ebibuuzo nga 10 ebibuuzibwa abalwadde okukakasa oba ddala abantu babulina. “Olumu tutunuulira enkyukakyuka mu nneeyisa, engeri gy’alya, ebirowoozo, engeri gye yeebakamu n’ebirala bingi kwe tusinziira okumanya oba alina obulwadde bw’okwennyamira.
Kiruddu Dr. David Wamala yagambye nti “abalwadde abalina obuzibu bw’okwennyamira tutera okubafuna wabula batono era mu mwezi tusobola okufunayo abalwadde nga babiri wabula okusinga bali Butabika era bwe tuba tubazudde nga kya maanyi gye tubaweereza naye tekitera kubaawo.
Masaka Hospital Canaan Kateregga omukugu mu kujjanjaba endwadde z’omutwe era nga y’akulira ekitongole ky’abajjanjaba endwadde z’obwongo mu ddwaaliro lya Masaka yagambye nti batera okufuna abalwadde abalina akawuka ka siriimu ate nga balina n’obulwadde bw’okwennyamira.
Abalwadde be bafuna abajja ku bujjanjabi obusookerwako bali wakati wa 20 - 40 ku buli 100 abalina obubonero buno obw’okwennyamira.Era twali tufunye ku bantu ne bafa olw’embeera eno naye nga kino kibaawo ssinga omusawo aba alemeddwa okumanya ekituufu ekiruma omulwadde, n’afuna obujjanjabi obutaweze, omulwadde oyo embeera bw’emusukkako afuna ebirowoozo by’okwetta.
Omulwadde wa siriimu bw’aba alina n’ekizibu ky’okwennyamira aba takyasobola kugoberera bulungi mateeka ga kumira ddagala n’alimira nga bw’ayosaayosa kubanga aba yafuna dda ebirowoozo by’okufa nga talaba nsonga lwaki aba alimira. Kitovu Mobile Hospital Rose Nabatanzi omusawo mu ddwaaliro ly’e Kitovu yagambye nti eddwaaliro lino lisinga kujjanjaba balwadde abalina eddwadde z’olukonvuba nga siriimu, akafuba kookolo, n’endala.
Era agamba nti batono abajja nga balina n’obuzibu bw’okwennyamira era mu mwezi basobola okufunayo wakati wa babiri oba bana. “Tulina eddagala lye tuwa abalwadde erikkakkanya obulumi omuntu n’aba nga mulwadde naye nga tali mu bulimi awo okwennyamira kuba kutono ate n’ekirala tufuba okulaba nga tukyalira abalwadde baffe mu maka gaabwe okwogera nabo n’okubabudaabuda, okubawa ku ddagala n’obuyambi obulala obwetaagisa nabo ne bamanya nti tebali bokka waliwo abalala ababafaako. Mwannyinaze muliikiriza obutennyamira
Paulina Namugerwa mwannyina wa Luyinda yagamba nti mwannyina atera okufuna obuzibu bw’okwennyamira ate nga ne taata gw’abeera naye mulwadde. Obulwadde bw’okwennyamira kwe nabulabira, mwannyinaze ng’atuuka ekiseera nga tayagala kulya, abulwa otulo n’akogga, yali musajja ayagala okusaba naye atuuka ekiseera nga takyayagala kusaba ssaala ze.
Nfuba okulaba nga mbaleetera ebyokulya n’ebikozesebwa. Nfuba okulaba nga mukubiriza okumira eddagala. Ngezaako okumukubiriza okulya emmere ne bw’aba tayagala nga mukuumako ng’alya.
Emabegako yava ku ddagala lya ARV era kirabika n’ebimuluma ku ngalo kwe byava. Yali agamba nti eddagala alikooye nga talaba nsonga lwaki alimira ngagenda kumala afe.
Bino byali biva ku kwennyamira wabula kati yaliddako era amanyi lwaki alina okulimira. Ali ku layini yaakubiri ey’eddagala eyasooka yagaana engeri gy eyali alivuddeko, kati ne bamuteeka ku yookubiri.
Okulwanyisa obulwadde bw’okwennyamira nfuba okulaba nga mmukubiriza okukola ebyo bye yali ayagala, muntu ayagala ennyo okusaba era buli kadde bwe mmulaba nga yeekubagiza nga mmugamba n’asoma ku ssaala nga bwe yeekwasa Musenyoli Ngobya n’okuyimba ku nnyimba Omusawo okwogera nange kinnyambye okuguma
Betty Birungi 46: Mbeera Kakoola mu disitulikiti y’e Mpigi, nnina akawuka akaleeta siriimu era nga nakizuula mu 2006, bwe bankebera nga nkalina ne ntandika ku Septrine era abasawo ne bafuba okumbudaabuda n’okuguma. Eddagala lyange nalinga ndimira bulungi wabula mu 2010 ne ntandika ARV, kyokka omwami wange eyali andabirira ng’ampa buli kimu n’afa mu 2011.
Nali sirina mulimu ate nga nalina okulabirira abaana, okubaliisa, okubambaza, okusasula fiizi nange okwebeezaawo nsobole okusigala nga ndi ku ddagala. Natandika okutoba n’abaana basatu nga ndi ku ddagala kyokka nga n’ekyokulya kyakuwammanta. Natuuka eddagala ne ndikoowa, olw’embeera eno natendewalirwa ne nfuna okwennyamira.
Mu kusooka tekyali kyamaanyi wabula kyenyongera oluvannyuma lw’okukizuula nti omwana asembayo alina akawuka ka siriimu. Kino kyamalako emirembe ne nneeyongera okwennyamira nga ndaba sikyalina mugaso.
Nalinga saagala kulya, ebirowoozo nga bingi, nabulwanga otulo, ebintu ebisinga bye nalinga njagala nga sikyabyetabamu. Bwe nagenda gye nfunira eddagala omusawo yatulondamu abantu musanvu n’atuwa olupapula okuli ebibuuzo ne tubijjuza era kuno kwe yasinziira okutugamba nti tulina obulwadde bw’okwennyamira.
Bannange abaali obubi ennyo baabawa eddagala ery’okumira naye nze omusawo yagezaako okwogera nange nga bw’ambudaabuda ne ntereera mpolampola. Newankubadde nga kigira ekiseera ne kiddamu naye bwe njogera n’omusawo nfunawo enjawulo
Kw’olabira omulwadde omwennyamivu
Dr. Basangwa yagambye nti; u Omuntu okubeera omunakuwavu oba okubeera mu mbeera y’okwekubagiza ebiseera ebisinga mu lunaku okumala wiiki bbiri, kijja buli lunaku, ebiseera ebisinga mu lunaku ne kibaawo okumala wiiki bbiri n’okusingawo.
Okuba nga takyalina bwagazi mu bintu by’abadde yettanira bulijjo ng’abadde abyagala nnyo.
Okukyukakyuka mu ngeri gyabadde alyamu, olumu obutayagala kulya oba okutandika okulya ennyo.
Mu kino abamu bakogga oba okweyongera okugejja ennyo ate ngali mu nnaku. u Okukaluubirirwa mu kwebaka oba okubulwa otulo naddala ekiro, oba okwebaka ennyo emisana.
Afuna ebirowoozo nga bijja ate nga bingi.
Teyeyagala buli kimu kiba kimumalako emirembe u Aba takyalina kimusanyusa nga buli kimu kimunyiiza.u Ensonga z’okwegatta aba takyazagala kino kibaawo mu bakyala ne mu basajja.
Okubulwa amaanyi n’okuwulira obukoowu.
Obutaba na maanyi gabaako kyakola, okukendeera mu kutambula, n’okwogera ebintu ebirabibwa abantu.
Okuwulira nga gumusinga n’okweraba ng’atalina mugaso.
Okukaluubirizibwa mu kulowooza, okukkakkana oba okukola okusalawo ng’omuntu.
Okufuna ebirowoozo by’okufa oba okwetuga.
Aba tayagala bantu, asiiba yeggalidde mu nju yeewale abantu.
Abamu bw’afuna obuzibu buno afuna engeri gy’ayagala okukyeggyako n’atandika okunywa omwenge oba okukozesa ebiragalalagala bye yali takola.
Abamu atandika okukaaba yekka nga tamanyi kimukaabya. Musawo Canaana Kateregga owa Masaka agamba nti; omuntu oyo abeera n’embeera z’obuteeyagala okumala wiiki bbiri n’okusingawo.
Okunakuwala ennyo u Okukola ebintu ebitajja u Mu bakyala bafuna kye bayita Amenorrhea’ obutagenda mu nsonga okumala emyezi egimu.
Mu basajja eby’okuganza abakyala abikoowa kubanga n’amaanyi g’ekisajja gabula. - Okutandika okuwulira amaloboozi g’abantu aboogera ate nga tebaliiwo. Ebiyamba okulwanyisa okwennyamira
Dr. Basangwa yagambye nti okusooka okuzuula nti alina ekizibu ne bamuyamba mangu okulaba omusawo.
Engeri obulwadde buno gye butalina bulumi bwa ku mubiri balwawo okukimanya era mu ddwaaliro bagenda kikeerezi naye bwe bakimanya balina okumwanguyira ne bamufaako.
Abajjanjabi balina okuba n’eriiso ery’enjawulo eryekengera obubonero obwo waggulu ne bafaayo okumuyamba.
Okumulaga omukwano n’obutamusosola nga mumweyawulako.
Obuntu obutonotono famire bwe zisobola okukola okuyamba omulwadde w’okwennyamira ate ng’alina akawuka ka siriimu.
Okumufaako n’okumuyamba asobole okuba omulamu obulungi.
Okumukubiriza n’okumulaga omugaso oguli mu kumira eddagala lye n’alemwa okuyosa. u Okwogerako naye n’okumugumya ku bitali bimu.
Okumuzzaamu amaanyi n’essuubi nti si ye yekka.
Obutamukambuwalira nnyo oba okumuboggolera.
Tomuvuma oba tomweyigaanya naddala ng’akuwulira kiba kimukola bubi.
Okufaayo okulaba ng’omulwadde ono alya bulungi emmere erimu ebiriisa byonna ebyetaagisa ebiyamba omubiri okuba omulamu obulungi.
Okumuwa eddembe lye okubaako bye yeekolera ng’omuntu ne mutamukuggulira buli kimu. u Okwewala okumuboola n’okumusindiikiriza wamu n’okumulangira.
Weetegereze ensonga omannye kiki ekimutawaanya omugumye.
Tomukkiriza kwejjanjaba oba kwewa ddagala abamu bamanyi okwejanjaba nga tebamaze kusuula kimuluma ekintu ekikyamu alina kusooka kugenda mu bakugu.
Okumukubiriza okuddamu okukola bye yanyumirwanga ng’okusamba omupiira.
Okumukubiriza okusaba Katonda. u Okwogerako ne mikwano gye ku bizibu bye ne bamuwa ku magezi.
Etteeka eryogera ku kwennyamira mu Uganda Dr. Basangwa agamba nti tetulina tteeka ddambulukufu mu Uganda eryogera ku bulwadde bw’okwennyamira nga bbwo bwokka wabula tulina eryogera ku ndwadde z’omutwe nga n’okwennyamira mwokutwalidde.
Ligamba nti “ obulwadde bw’omutwe bulwadde ng’endwadde endala zonna era abalwadde b’emitwe balina okujjanjabibwa mu malwaliro gonna era gavunaanyizibwa ku bantu bonna abalina obukosefu ku mutwe era nga buli ddwaaliro liyina okubajjanjaba kye bayita (intergrated health care).
Buli ddwaaliro kibakakatako okujjanjaba abalwadde b’emitwe waakiri okubawa obujjanjabi obusookerwako oluvannyuma ne babasindika mu ddwaaliro eddene ekizibu bwe kiba nga kya maanyi
Ebivaako okwennyamira
Richard Kavubu okulira eddwaaliro lya Art Clinic e Mpigi yagambye nti waliwo ensonga ezitali zimu ezivaako omuntu okwennyamira omuli;
Obwavu
Okugatta eddagala ery’endwadde ez’enjawulo tugeze ng’omuntu alina akawuka ka siriimu ate ng’alina n’akafuba aba amira eddagala lya mirundi ebiri.
Ebirwadde ebirala nga kookolo, akafuba, omusujja gw’oku bwongo, okusannyalala, ssukaali, endwadde z’omutima, n’endala zonna ez’olukonvuba.
Eddagala ly’amira bwe liba nga lingi tugeze ng’amira empeke 5 - 9 olunaku
Bw’aba ng’amira eddagala naye nga terimukolerawo njawulo asobola okwennyamira.
Abaana be okuba nga ya bazaala n’akawuka nga bali ku ddagala nga ye.
Okuggweebwako omulimu
Omuntu bw’aba abadde alya amayirungi nga mulamu bwagavaako asobola okutandika okwennyamira.
Okweraliirikira ssente z’obupangisa ate ng’oli mulwadde tokyasobola kwekolerera.
Okweraliikirira abaana be gw’agenda okubalekera ng’afudde obulwadde Looni
Okweraliikirira fiizi z’abaana ate nga takyakola


text:
Ekitongole kya Poliisi ekirwanyisa obuzigu bw’emmundu ekya Flying Squad Unit kikutte abasajja 3 kuby’okubba emotoka. Paul Lubega, Muhammad Lutaaya ne Yahaya Mafabi, nga bonna batuuze be Nansana-Ganda.
Omwogezi wa Poliisi mu Kampala n’emiriraano Luke Owoyesigyire akakasiza okukwatibwa kwabano. Bano basangiddwa n’emotoka bbiri enzibe 2 okuli Toyota Premio nnamba UBA 738K ne Ipsum nnamba UAW 957B.
Kiteberezebwa nti bano bebali emabega w’okubba emotoka mu Kampala. Lutaaya bweyakwatiddwa yategezeza Poliisi nti emotoka zino yazifuna okuva ku Mafabi ne Lubega nabo abakwatiddwa.
Owoyesigyire agamba nti emu ku motoka zino yabibbwa okuva ku luguudo lw’entebe wiiki bbiri eziyise era nga babadde baginoonya. ┬áBano basangiddwa n’ebintu ebikozesebwa okumenya amayumba n’emotoka omuli Master Keys wamu ne TV 2 ezirowoozebwa okuba enzibe.


text:
Buganda eyénsikirano
Date1940
MetadataShow full item record
Abstract
Buganda ey'ensikirano lye linya lyékibina ekyábaganda abagenderera bino: Mu njogera zafe tetulumba byabufuzi, oba ebyédini ob ebyébibina ebitali bimu, oba ebyabantu abengeri zona, oba ebyebikolebwa ebitali bimu; naye tugenderera okukuma nókunyweza empisa ennungi nébyóbuntu-bulamu; kwe kugamba nti ebyo ebyonona oba ebifafaganya empisa ennungi nóbuntu-bulamu bye byo byetuyita abalabe béggwanga, nga twetaga okubirwanyisa nókubiwangula.


text:
Olubereberye 18
Ibulayimu asuubizibwa omwana
12 Mukama n'amulabikira Ibulayimu mu ttuntu, bwe yali ng'atudde mu mulyango gw'eweema ye, awali emivule gy'e Mamule;- 2n'ayimusa amaaso ge n'alengera abasajja basatu nga bayimiridde; n'adduka mbiro okubasisinkana, ne yeeyala ku ttaka,- 3n'ayogera nti, “Bakama bange, bwe mulaba nga nsaanidde, mbeegayiridde mukyameko mu maka gange, temumpitako. 4Ka baleete amazzi, munaabe ebigere, muwummulireko mu kisiikirize ky'omuti,- 5nange nga bwe ndeeta akamere, mulyeko, muddemu amaanyi; kubanga mutuuse mu nnyumba y'omuddu wammwe.” Ne boogera nti, “Kola bw'otyo, nga bw'oyogedde.” 6Ibulayimu n'ayanguwa n'ayingira mu weema eri Saala n'ayogera nti, “Teekateeka mangu ebigero bisatu eby'obutta obugoye, ofumbe emmere.” 7Ibulayimu n'adduka mbiro n'agenda mu kiraalo, n'alondamu ennyana eŋŋonvu ennungi, n'agiwa omuddu we agitte agifumbe mangu. 8Ibulayimu n'addira omuzigo, n'amata, n'ennyana gy'afumbye, n'abiteeka mu maaso gaabwe; n'ayimirira ku mabbali gaabwe wansi w'omuti, ne balya. 9Ne bamubuuza nti, “Ali ludda wa Saala mukazi wo?” N'addamu nti, “Ali mu weema.” 10Omu kubo n'amugamba nti, “Omwaka ogujja mukiseera nga kino, ŋŋenda kukomawo, era Saala mukazi wo aliba azadde omwana ow'obulenzi.” Saala yali munda mu weema, n'awulira.- 11Ibulayimu ne Saala baali bakaddiye nnyo; so nga Saala takyabeera ng'empisa ey'abakazi bw'eba.- 12Saala n'aseka munda ye, ng'ayogera nti, “Nze akaddiye bwenti, era ne baze naye ng'akaddiye, nkyasobola okufuna essanyu eryo ery'obufumbo?”- 13Mukama n'agamba Ibulayimu nti, “Lwaki Saala asese ng'agamba nti, ‘Mazima ndizaala omwana nga nkaddiye?’ 14Waliwo ekirema Mukama? Nga bwe n'agambye, ndikomawo mu kiseera nga kino, omwaka ogujja era Saala aliba azadde omwana ow'obulenzi.”- 15Saala n'alyoka yeegaana, ng'ayogera nti, “Sisese;” kubanga yatya. N'ayogera nti, “Nedda; naye okuseka osese.”
Ibulayimu awolereza Sodoma
16Abasajja ne basituka ne bavaawo, ne bagenda mu kifo we bayinza okulengerera Sodoma. Ibulayimu nabawerekerako. 17Mukama n'ayogera nti, “Sijja kukisa Ibulayimu kye ŋŋenda kukola;- 18kubanga Ibulayimu agenda kuvaamu eggwanga eddene, ery'amaanyi, era mu ye, amawanga gonna ag'omu nsi mwe galiweerwa omukisa.- 19Kubanga kyennava mmulonda, alyoke ayigirize abaana be n'abazzukulu, okukwatanga n'okugonderanga ebiragiro byange, nga bakola ebituufu n'eby'amazima, ndyoke ntuukirize bye namusuubiza.”- 20Mukama n'ayogera nti, “Kubanga okwemulugunya olw'obubi obungi obuli mu Sodoma ne Ggomola kunene nnyo;- 21kaakano nnakka ndabe nga bakolera ddala ng'okw'emulugunya okwo okwantuukako bwe kuli, era oba si bwe kityo, naamanya.”-
22Abasajja ababiri kubo ne bavaayo, ne bagenda e Sodoma; naye Ibulayimu n'asigala ng'ayimiridde mu maaso ga Mukama.- 23Ibulayimu n'asembera, n'abuuza nti, “Olizikiriza abatuukirivu awamu n'ababi?- 24Singa mu kibuga mulimu abatuukirivu ataano (50); era onookizikiriza n'otokisonyiwa ku bwa batuukirivu abo ataano (50) abakirimu? 25Toyinza kukola ekyo, okutta abatuukirivu awamu n'ababi. Ddala toyinza kubonereza batuukirivu awamu n'ababi. Omulamuzi w'ensi zonna talikola bya butuukirivu?”- 26Mukama n'ayogera nti, “Bwe nnaalaba mu kibuga Sodoma abatuukirivu ataano (50), nja kusonyiwa ekifo kyonna ku lwabwe.”- 27Ibulayimu n'addamu n'ayogera nti, “Nsonyiwa, nze enfuufu obufuufu n'evvu, okwetantala okwogera naawe Mukama afuga byonna.- 28Singa ku batuukirivu ataano (50) kunaabulako abataano; era onoozikiriza ekibuga kyonna olw'abataano abo ababulako?” N'addamu nti, “sijja kukizikiriza bwe nnaalabamu ana mu abataano (45).” 29Ibulayimu n'ayogera naye nate nti, “Singa munaabamu ana (40)?” Mukama n'addamu nti, “Siikole bwe ntyo ku lw'abo ana (40).” 30Ibulayimu n'addamu n'ayogera nti, “Nkwegayiridde, Mukama tonsunguwalira, kanjogere nate, singa munaalabikamu asatu (30)?” Mukama n'addamu nti, “Siikole bwe ntyo bwe nnaalabamu asatu (30).” 31Ibulayimu n'agamba nti, “ Nsonyiwa okwetantala okwogera naawe nate, Afuga byonna. Singa munaasangibwamu amakumi abiri (20).” Mukama n'addamu nti, “Sijja kukizikiriza olw'abo amakumi abiri (20).” 32Ibulayimu n'agamba nti, “Tonsunguwalira, kanjogere nate omulundi guno gwokka. Singa munaalabikamu ekkumi (10).” N'addamu nti, “ Sijja kukizikiriza olw'abo ekkumi (10).”- 33Mukama bwe yamala okwogera ne Ibulayimu n'agenda, ne Ibulayimu n'addayo ewuwe.


text:
Yuganda
Uganda (Yamuhuri Ya Uganda mu lu'swaayiri, Republic Of Uganda mu lungereza) nsi mu buvanjuba bwa Afirika wakati wa Kenya, South Sudan, Kongo, Rwanda n'Omugga Abangereza gwe batuuma Nile oguyiwa ku nnyanja Nnalubaale. Erinya Uganda liva ku Buganda era ebibuga ebikulu n'ebinene byonna biri mu Buganda. Ekibuga ky'ensi ekikulu kiyitibwa Kampala.
Ebyafaayo bya Uganda[kyusa | edit source]
Bannayuganda baabanga bayizzi ko n'okunoonyanga eby'okulya mu bibira mu myaka wakati wa 1,700 ne 2,300 emabega. Abantu abateeberezebwa okuba nga baasibuka mu massekkati g'afirika, be baasenga mu bukiika kkono bw'eggwanga lino. Ebibinja by'abantu bino byaleeta era n'okugunjaawo amagezi ag'okuweesa, n'amagezi amaggya mu by'obukulembeze n'embeera z'abantu.
Ebitundu ebisinga mu bukiika kkono bw'eggwanga lino birimu emigga egikulukuta nga gidda ku nnyanja Nnalubaale, emu ku zisingayo obunene mu nsi yonna era nga erimu ebizinga nkumu. Ennyanja eno teganya bbugumu kulinnya nnyo oba okukka ennyo era ekola kinene nnyo okuleetawo ekiddedde n'enkuba. Ebibuga ebisinga obukulu biri mu bukiika kkono okuliraana ennyanja Nnalubaale nga mwe muli n'ekibuga ky'eggwanga ekikulu Kampala n'ekirala ekiriraanyeewo eky'Entebbe.


text:
OLWOKUNA lwa wiiki eno lwakedde bulungi ng’ennaku endala. Era omuserikale Nelson Okulu yakedde kukola paleedi ne banne olwo n’agenda ku misoni y’okukuuma emirembe. Anti ne Pulezidenti yabadde alayira kw’olwo. Wabula, obudde bwabadde tebunnaziba, ng’anyiga biwundu oluvannyuma lw’abavubuka b’omuyimbi Bobi Wine okumutabukira ng’ali ne banne ne bamukuba ejjinja.
Baabadde bamulanga kubatabula bwe yabakutte nga banywa ebigambibwa okuba enjaga n’okugitunda. Poliisi yafunye amawulire nti abavubuka bano baabadde balemesa abawagizi ba Museveni okugenda okwetaba ku mukolo gw’okumulayiza e Kololo.
Kwe kusindikayo abaserikale ne bazingizaako abamu mu kizimbe kya Ssemakookiro Plaza e Kamwokya nga balina ebiragalalagala era bangi baabasanze n’amaaso gamyuse kyokka ne babeekalizaamu nti; Ffe okumyuka amaaso si njaga nga bwe mulowooza, wabula amaaso galudde nga gatuluma era tunoonya ddagala ligawonya...” Poliisi yakutteko abavubuka bataano, omu n’akuba omuserikale Nelson Okulu ejjinja ku mutwe n’amwasa omutwe.
Wano baabadde ng’abakubye ejjinja mu njuki, poliisi n’eyongera okufungiza. Abaakwatiddwa kuliko Innocent Ahabwe amanyiddwa nga ‘Big’, Ashiraf Nsubuga eyeeyita Dex, Muhammad Kawooya ‘Red’, Ayah 256 ne Owach Giu eyeeyita Waginnyondo.
Baatwaliddwa ku poliisi ya Kira Road ku misango egy’enjawulo okuli okunywa enjaga n’okulumya omuserikale ku fayiro nnamba SD Ref28/12/05/2016 ne SD Ref 29/12/05/2016. Bonna emisango baagyegaanye ne bategeeza nti okumyuka amaaso kyava ku bulwadde obwabakwata amaaso era bagezezzaako okugajjanjaba kyokka gakyagaanye okuwona.
Akulira poliisi ya Kira Road, ASP Gerald Tumwesigye yategeezezza nti wadde waabaddewo olutalo ng’abavubuka ba Bobi bagezaako okulemesa poliisi okukola omulimu gwayo, naye oluvannyuma baasobodde okuzuula akasenge enjaga mwe babadde bagitundira ne bakwatako emu ng’ekizibiti.
BOBI WINE AYOGEDDE Omuyimbi Bobi Wine yategeezezza nti tewali musango gwonna bavubuka be gwe bazzizza wabula poliisi n’amagye (baabadde bakolera wamu okunyweza ebyokwerinda) obwedda bayoola buyoozi abantu ne batuuka ku kizimbe kye. Era be baakutte ye agamba nti baabasanze batendeka maloboozi ne batandika okukwata ‘Gano amaaso okumyuka si njaga’ buli eyabaddemu.
Yagasseeko nti waliwo n’akambe ke baasibye ku bavubuka bano nti ke beeyambisa okufumita abantu kyokka n’ategeeza nti akambe ako bakakozesa mu kiyungu. “Nagezezzaako okuwondera abavubuka bange babate kyokka abaserikale baabadde bakyabalemedde,” Bobi bwe yategeezezza.


text:
BAKANSALA ku lukiiko lwa disitulikiti y’e Jinja katono ebifuba bibabugume ng’entabwe eva ku kiteeso eky’okusengula ekitebe kya disitulikiti okuva mu kibuga wakati okukitwala mu ssaza ly’e Kagoma.
Ekiteeso kyayanjuddwa akakiiko akavunaanyizibwa ku by’okuzimba era kansala, Muhammad Ntuuyo akiikirira abavubuka ku lukiiko lwa Disitulikiti ye yayanjizza alipoota ku lw’akakiiko.
Bano okwabadde Jennifer Kongo akiikirira Jinja East ne Said Maaka be baasoose okuva mu mbeera nga baagala bakiteeseeko wabula Nyende ne yeerema nga bw’abategeeza nga bw’alina obuyinza obw’enkomeredde okusalawo. Kino kyanyiizizza Kongo kwe kuva mu ntebe n’ayagala okumubuukira wabula omuserikale wa poliisi yayanguye okumutangira.
Kongo yagambye nti sipiika takkirizibwa kusalirawo kanso nti kye yakoze kimenya mateeka era kiraga kyekubiira.
Nyende, akiikirira eggombolola y’e Buyengo ng’eno esangibwa mu ssaza ly’e Kagoma.
Kongo yamuwadde amagezi nti bw’aba awulira ng’ayagala kuteesa mu lukiiko ekifo akiveemu balonde omuntu omulala amanyi eky’okukola nga teyeekubiira.
Ye Maaka yategeezezza nga bwe bataweereddwa mukisa kukubaganya birowoozo ku nsonga eno n’agamba nti Nyende yasazeewo mu bukyamu.
Yeewuunyizza lwaki baagala okusenguka ate ng’akakiiko ka Uganda Land Commission kaabakkiriza okusigala mu ofiisi ze balimu n’agamba nti kino kyakwonoona ssente y’omuwi w’omusolo.
Maaka yagambye nti gandiba nga malya nsimbi ge gasumbuwa abamu ku bakulembeze.
Byabadde bikyali bityo, Florence Asio nga ye mumyuka wa ssentebe wa LC5 e Jinja n’ategeeza nga bwe bawagira okusengula ekitebe.
“Ab’e Kagoma nabo bantu, buzibu ki okutwalayo ekitebe,” Asio bwe yababuuzizza.
Wabula kino kyayongedde okuggya Kongo mu mbeera ne batandika okwerangira nga buli omu bwe yabba abasajja ba bannaabwe.
Oluvannyuma Nyende naye yayabulidde olukiiko nga telunnaggwa ng’embeera emususseeko


text:
Olubereberye 11
Omunaala gwe Baberi
1Abantu ab'omu nsi yonna baalina olulimi lumu n'enjogera emu. 2Awo, bwe baali batambula nga bava ebuvanjuba, ne balaba olusenyi mu nsi ya Sinali; ne batuula omwo.- 3Ne bagambagana nti, “Kale nno, tukole amatoffaali, tugookere ddala.” Awo ne baba n'amatoffaali mu kifo ky'amayinja, n'ebbumba mu kifo ky'ennoni. 4Ne bagamba nti, “Kale nno, twezimbire ekibuga ekirimu omunaala ogutuuka mu ggulu, twekolere erinnya; tuleme okusaasaanira ddala ewala mu nsi zonna.”- 5Mukama n'akka okulaba ekibuga n'omunaala, abaana b'abantu bye bazimba.- 6Mukama n'ayogera nti, “Laba, abantu bano lye ggwanga limu, bonna balina olulimi lumu; kino kye baagala era kye batandise okukola tekijja kubalema. 7Kale nno, tukke, tutabuletabule olulimi lwabwe, baleme kutegeragana.”- 8Bw'atyo Mukama n'abasaasaanyiza ddala okubuna ensi zonna; ne balekera awo okuzimba ekibuga. 9Erinnya ly'ekibuga kye lyava liyitibwa Baberi;+ kubanga eyo Mukama gye yatabuliratabulira olulimi lw'ensi zonna; n'okuva awo Mukama n'abasaasaanyiza ddala okubuna ensi zonna.
Abantu abaasibuka mu Seemu (11:10-26)
(1 Byom 1:24-27)
10Kuno kwe kuzaala kwa Seemu. Seemu bwe yaweza emyaka kikumi (100), amataba nga gamaze emyaka ebiri (20) okubaawo, n'azaala Alupakusaadi.- 11Seemu bwe yamala okuzaala Alupakusaadi, n'awangaala emyaka emirala bitaano (500), era mwe yazaalira abaana abalala ab'obulenzi n'ab'obuwala.
12Alupakusaadi bwe yaweza emyaka amakumi asatu mu etaano (35), n'azaala Seera; 13Bwe yamala okuzaala Seera, n'awangaala emyaka emirala ebikumi bina mu esatu (403), era mwe yazaalira abaana abalala ab'obulenzi n'ab'obuwala.
14Seera bwe yaweza emyaka amakumi asatu (30) n'azaala Eberi. 15Seera bwe yamala okuzaala Eberi, n'awangaala emyaka emirala ebikumi bina mu esatu (403), era mwe yazaalira abaana abalala ab'obulenzi n'ab'obuwala.
16Eberi bwe yaweza emyaka amakumi asatu mu ena (34) n'azaala Peregi. 17Eberi bwe yamala okuzaala Peregi n'awangaala emyaka emirala ebikumi bina mu asatu (430), era mwe yazaalira abaana abalala ab'obulenzi n'ab'obuwala.
18Peregi bwe yaweza emyaka amakumi asatu (30) n'azaala Leewo. 19Peregi bwe yamala okuzaala Leewo, n'awangaala emyaka emirala ebikumi bibiri mu mwenda (209), era mwe yazaalira abaana abalala ab'obulenzi n'ab'obuwala.
20Leewo bwe yaweza emyaka amakumi asatu mu ebiri (32), n'azaala Serugi. 21Leewo bwe yamala okuzaala Serugi n'awangaala emyaka emirala ebikumi bibiri mu musanvu (207), era mwe yazaalira abaana abalala ab'obulenzi n'ab'obuwala.
22Serugi bwe yaweza emyaka amakumi asatu (30), n'azaala Nakoli. 23Serugi bwe yamala okuzaala Nakoli n'awangaala emyaka emirala ebikumi bibiri (200), era mwe yazaalira abaana abalala, ab'obulenzi n'ab'obuwala.
24Nakoli bwe yaweza emyaka amakumi abiri mu mwenda (29) n'azaala Teera. 25Nakoli bwe yamala okuzaala Teera n'awangaala emyaka emirala kikumi mu kkumi na mwenda (119), era mwe yazaalira abaana abalala ab'obulenzi n'ab'obuwala.
26Teera bwe yaweza emyaka nsanvu (70), n'azaala Ibulaamu, Nakoli ne Kalani.-
Ebyafaayo bya bajjajja ba Isiraeri
(11:27—50:26)
Ebyafaayo by'abantu abaasibuka mu Teera (11:27—25:18)
27Kuno kwe kuzaala kwa Teera. Teera yazaala Ibulaamu, Nakoli, ne Kalani; Kalani n'azaala Lutti. 28Kalani n'afiira mu kibuga Uli, mu nsi y'Abakaludaaya mwe yazaalirwa nga kitaawe akyali mulamu. 29Ibulaamu n'awasa Salaayi, ne Nakoli n'awasa Mirika, muwala wa Kalani, era nga ye kitaawe wa Isika.- 30Salaayi yali mugumba; teyalina mwana. 31Teera n'atwala mutabani we Ibulaamu, ne Lutti, muzzukulu we, omwana wa Kalani, ne Salaayi muka mwana we Ibulaamu; ne basenguka okuva mu kibuga Uli, mu ensi ey'Abakaludaaya, ne bagenda mu nsi eya Kanani, ne basenga e Kalani.- 32Teera n'afiira mu Kalani, ng'awangadde emyaka ebikumi bibiri mu etaano (205).


text:
Bya BRUNO MUGOODA
BANNANTAMEGGWA b'empaka z’amakolero ge Jinja, aba Amazima School, baakufuna okuvuganya okw'amaanyi oluvannyuma lwa kkampuni ezaawangulako empaka zino okomawo.
MUBS Jinja ne Kakira Sugar Limited ze zaakomyewo era olwamaze okwewandiisa ne zisuubiza okussaawo okuvuganya okw'amaanyi zisobole okuddamu okusitukira mu kikopo kino.
Empaka z’omwaka guno zaakwetabwamu kkampuni 20 ezinabbinkana mu mizannyo egy'enjawulo okuli, omupiira, volleyball n'emisinde.
Ssentebe w'akakiiko akategesi, Erisa Kakaire, yategezezza nti basuubira kkampuni zonna okukuuma empisa n'okukwata obudde.
"Tetwamalangayo mipiira egimu olwa kkampuni ezimu okutuuka ekikeereezi. Ku luno, kkampuni etaatukire mu budde ng'egyibwako obubonero," Kakaire bwe yannonnyodde.
Empaka zisuubirwa okutwandika nga March 31.


text:
Poliisi e Rukungiri etandise okunonyereza ku ttemu eryakoleddwa ku mwana ow’obulenzi abadde atemera mu gy’obukulu 13 agambibwa okuttibwa mbu bweyasangiddwa ng’abba emmwanyi.
Ssekamwa wa poliisi mu ttundutundu lya Kabale Elly Matte ategeezezza nti omugenzi ye Innocent Birungi abadde asoma ekibiina eky’omusanvu mu ssomero lya Nyakisenyi Day and Boarding PS erisangibwa ku kyalo ekimanyiddwa nga Nyakisenyi ekisangibwa mu district ye Rukungiri nga kigambibwa nti yatulugunyiziddwa omukyala Perinah Muhwezi nnannyini ssomero lino n’omuserikale abadde akuuma essomero kati ye eyabinnyise mu nsuwa nga bamulanga kubba mmwanyi.
Matte ategeezezza nti Perinah abali mu ttaano nti era ng’okunonyereza kuwedde baakumusimba mu mbuga z’amateeka abitebye atenga n’okunonya omuserikale eyeemuludde obusota bwekugenda mu maaso.
Photo:africaspeaks4africa.org


text:
Oyinza okugamba nti wadde yintavuyu omuwala ono yagiyita naye ate omu ku babiri yagigwa bwe baatuuka awaka.
Anti Prossy Mbabazi yatambula butambuzi n’addayo mu bakadde be ng’ebya Ssegawa bimulemye.
Ssegawa agamba nti yasemba okulaba Mbabazi ku Ssekukkulu ya 2018, kati bamaze emyezi ebiri nga tebali bombi ate nga Ssegawa ne bw’akuba ssimu, omukazi takwata.
Yamulonda nga October 28, 2018 ku bbaala ya Holy Fam e Nansana n’ayawukana naye nga bamaze ennaku 45 zokka.
Ssegawa nga ye yayimba ‘Basajja kubula, Ssappule tuzambulemu, Abaasomoka Lwera n’endala yavumirirwa abantu ab’enjawulo okukunnaanya abawala abangi omwali n’abakyala abattuludde mu kifo kimu ate nga buli omu yali amukakasizza nti y’aliwo yekka.
SSEGAWA ANYUMYA BWE BAATABUSE
“Abazadde baamutumya nti asooka kunnyanjula ne tulyoka tubeera ffenna ate nga bampadde akabanga katono.
Nagenze okubalamu nga neetaaga ssente obukadde 60 omukolo okubaawo.
Kyampisizza bubi kubanga twanditudde ne munnange naye ate okumpa ebiragiro nga temuli kuteesa.
Singa saakyala wa ssengawe gwandinsinze naye nagendayo ne neeyanjula.
NJA KUTWALA KU BALI MU MPAKA Z’OBUBINA
Agattako nti; Ekyantabudde nga ne Mbabazi ali ku ludda lwa bazadde be era n’agenda teyakomyewo.
Naye ate yannamba nti alina olubuto naye ayinza okuba yannimba kubanga owoolubuto teyandindeseewo.
Kati nange muwadde akadde katono akomewo bw’atakikola nnenda kuddamu okunoonya omulala.
Oba si kyo nnenda kulinda abawala abavuganya mu mpaka za minisita Kiwanda ez’obubina (Miss Curvy Uganda) ntwale anaawangula.
Bw’anaaba annemye, bwe naddamu okulangirira okulonda mu bawala abalala nja kussa essira ku muwala ow’akabina.
Nina obulumi kubanga nali mmaze emyezi munaana ng’omukazi (Jamira) andeseewo ate kati mmaze emyezi ebiri nga ne gwe nali nfunye agenze.
Awaka nze ndabirira abaana, okweyoleza, okufumba n’ebirala ebigenda okumpaliriza okuddamu okunoonya omukazi omulala.”
ABANTU BYE BAGAMBA
1. Ebyo nga tebinnabaawo, Ssegawa yasooka kulaba bifaananyi bya Mbabazi ng’ali n’omusajja omulala nga kigambibwa nti ye yali muganzi we gwe yasuulawo.
2. Waliwo abagamba nti Ssegawa ayagala kukozesa bukozesa bakazi nti ne ku luno ayagala bamusondere ssente z’emikolo azirye.
3. Abalala bagamba nti abakazi bangi be yalekawo ate agira n’abasisinkana ne banyumya ekinyiiza Mbabazi.


text:
OKUKUBA ebbakuli ky’ekimu ku bintu ebisumulula obusimu bwa laavu ku mukazi naddala abo abeekubagiza nga bawoza nti ag’emugga gaabula ewaabwe.
tewali mukazi Katonda gwe yatonda ng’alina kuba mukalu emirembe n’emirembe. Bonna balina amazzi wabula waliwo ebintu ebitali bimu ebisobola okubuza abakazi amazzi. Naye ebisinga obukulu biva ku musajja kasita alemererwa okuzuula awali ekisumuluzo kya ttaapu oba eky’ensulo z’amazzi ago.
Abasajja bangi bwebawulira ekigambo kukuba bbakuli babula okufa essungu era abamu bagamba nti n’emmeeme ebula okubadda.
Ye okukuba ebbakuli kye kki? Y’engeri omusajja gy’akombamu embugo z’omwagalwa we n’aba ng’akombera ddala ekibya ky’enva abangi gye bayita ebbakuli. Abakigezezzaako bagamba nti kisumulula obusimu bw’omukazi wamma ggwe n’aba ng’alozezza ku bulamu obw’omu ggulu.
Muntu wa kikka ki gw’ogikuba? Si buli muntu gw’onosanga nti olina okumukuba ebakuli kubanga oja kwekanga ng’owakankuddeyo endwadde z’otajja kusobola.
Gikube oyo yekka gwe weekakasa nti muntu wo wa luberera.
Ateekwa okuba nga talina bulwadde bwonna bwakikaba obuwunyisa ekivundu n’okulwaza kkansa w’akamwa oba ow’emimiro.
Alina okuba omuyonjo ennyo kubanga omuntu avaamu akasu amalako ekyagala.
Enkuba yaayo.
Lyandibadde tteeka ku buli musajja okuyiga ennywegera ey’omulembe kuba kimu ku bintu ebikola ekinene ennyo mu kutuusa omukazi ku ntikko y’omukwano.
Tomala gatandikira ku bbakuli butereevu. Tandikira ku kunywegera okwa bulijjo mu bitundu by’omubiri ebirala gamba emimwa, mu kamwa munda, amabeere, mu matu, mu nnyindo olyoke ogende ng’okkiriza olulimi mpola mpola mu kifuba wuuyo ku lubuto, okkirire ppaka e buziba.
Tuukira ku mulyango oyonke ku balongo nga bw’obasikaasika n’olulimi ng’olinga anuuna swiiti. Bw’ova awo tandika okukomba ng’ova wansinsi bw’oyambusa waggulu. Awasibuka abalongo olulimi we luba lusimba essira. Yingiza olulimi munda era oyinza n’okusolobeza nti..shiiiiiii.
Bino byonna bikole ng’ emikono ginyonyoogeera omubiri gwonna. Onoogenda okubimaliriza ng’amazzi munno g’aleese onaaba manaabe. Wabula olina okwekakasa nti omuntu gw’okuba ebbakuli talina ndwadde ya bukaba yonna kubanga kiyinza okukuvirako okulwala ekimu ku bika bya kkansa.


text:
Omubaka wa Pulezidenti e Kawempe Deborah Nabukenya nga ali wamu ne Poliisi bakoze ekikwekweto nebakwata Isma Nsanja nga ono mumyuka wa ssentebe wa LC1 mu Ssebina Zooni Jafaali Ssengendo wamu ne Hirare Natuha ku bigambibwa nti babadde bagingirira sitampu ezikubwa ku biwandiiko by’abantu eby’enjawulo.
Owa LC Livingstone Muyanja omu ku balumiriza Nsanja yategeezezza nti bwe baagenze mu ofiisi ya LC mu Ssebina zooni Nsanja yabasabye 20,000/- buli omu nBabasuubiza nti empapula agenda kuzibatwalira ewa Diso azikubeko sitampu ate Shamim Namutebi yagambye baamuggyeeko 50,000/-.
Omubaka wa Pulezidenti e Kawempe Deborah Nabukenya nga ali wamu ne Poliisi bakoze ekikwekweto nebakwata Isma Nsanja nga ono mumyuka wa ssentebe wa LC1 mu Ssebina Zooni Jafaali Ssengendo wamu ne Hirare Natuha ku bigambibwa nti babadde bagingirira sitampu ezikubwa ku biwandiiko by’abantu eby’enjawulo.


text:
Abatuuze b’e Kagoma ku luguudo oluva e Kampala okudda e Gulu
bawuniikiridde omuvubuka bweyesudde mu mmotoka ebadde edduka sipiidi
n’emutirawo.
Omuvubuuka ono tewali amanyi bimukwatako nga bamulabye nga ayingira ekkubo emmotoka ebadde egenda e Luweero ekika kya sinotruck bwalabye emutuuseeko kwekugyiyingiramu okukkakkana nga emusse era dereeva w’emmotoka eno alabye tabisobole bwatyo nadduka nga tewali asobodde kukwata nnamba puleeti.
Abatuuze nga bakulembeddwamu Joseph Ssendawula bateegeezezza nga bwebalabye omuvubuka ono nga ayimiridde emabbali g’ekubo ne balowooza nti agenda kusala kkubo, naye kibaweddeko okulaba nga ye kenyini yeyesudde mu mmotoka oluvannyuma lyBokugyirinda n’emutuukako okukkakkana nga emutomedde ne muyiwa ebyenda.
Abatuuze b’e Kagoma ku luguudo oluva e Kampala okudda e Gulu
bawuniikiridde omuvubuka bweyesudde mu mmotoka ebadde edduka sipiidi
n’emutirawo.


text:
Ekitongole ekivunaanyizibwa ku by’empuliziganya mu Ggwanga ekya Uganda Communications Commission kivuddeyo nekitegeeza nga bwefiiriddwa obutitimbe bwa ssente obuwerera ddala obuwumbi bubiri mu myezi esatu oluvannyuma lw’okutongoza omusolo Over the Top Tax(OTT) ku mikutu gya Social Media okuli Facebook, Twitter, WhatsApp, Skype, Viber ne Instagram.
Kino kivudde ku Bannayuganda okusalawo okukozesa Virtual Private Networks(VPNs) era nga gusalise okuva ku buwumbi 5.6 obwakunganyizibwa mu July okudda ku buwumbi 3.9.
Akulira ekitongole kino Godfrey Mutabaazi avuddeyo nategeeza nti Gavumenti egenda kuvaayo ne tekinologiya agenda okulemesa abakozesa VPN newankubadde nga ne Kkampuni zivaayo ne tekinologiya ow’enjawulo agezaako abasobozesa okulemesa ebiteekebwawo Gavumenti okubalemesa.


text:
ABASSE Sarah Nalubega baalumbye misana! Mukaziwattu yabadde busukkakkubo n’awulira mukazi munne alaajana.
Tukulaze ekyabadde e Kololo nga Museveni akoona ddansi ne Bebe Cool n’abadigize mu bifaananyi.Mulimu ensonga lwaki FDC esudde abanene baayo mu palamenti....
OMUVUBUKA agambibwa okuba omu ku babba bodaboda alula. Omu ku bagoba ba bodaboda amulabye ng’atudde ku pikipiki ayita mu bitundu by’omu Ndeeba n’aleekaana...
KATIKKIRO Charles Peter Mayiga asoomoozezza abayivu n’abantu b’obuvunaanyizibwa mu ggwanga okuwandiika n’okusoma ebitabo.
Tukulaze engeri Pulezidenti wa Amerika, Donald Trump gye yatyobodde Kkwiini emirundi 3 ekiyombezza Abangereza. Kanyankole eyasingiddwa egy’obutemu awadde...
DR. Hilderman akung'aanyizza bayimbi banne ne basalako ekitundu ky’e Mawokota.
Ensonda zaategeezezza nti wadde Kayihura atwalibwa ng’omusibe, kyokka bakyamuyisa nga Genero ow’eggye lya UPDF. Baamuwadde omwaliiro ku kimu ku bizimbe...
Gen. Kayihura agaanyi okwogera, bannamagye abamukunya ne basoberwa. Tukulaze engeri gy’ayisibwamu mu kkomera.
Nnina abaana basatu ne bukabalagala bubiri...
Leero mu byafaayo 1966: Olukiiko olukulu olwa Buganda lwayisa ekiteeso ekigoba Obote ne Gavumenti ye ku ttaka lya Buganda. Ekiteeso kyaleetebwa Kaggwa,...
23 Apr 2019
23 Apr 2019
23 Apr 2019
22 Apr 2019
22 Apr 2019


text:
Nnabagereka alambudde ebifo omukuumirwa abaana abato abaganyulwa ku nsawo y’ekitongole kya Child Fund.
Asookedde ku ssomero lya Kimwanyi Learning Center e Bulindo, Nakwero. Eno alambudde ebibiina mwebasomera era naabatonera n’ebikozesebwa mu kusoma omuli, ebitabo, ensawo, nekkalaamu. Oluvannyuma ayolekedde Wakiso ku Wakiso Early Childhood Development Center, nga nakyo kirabirira baana okuva ku myaka 3 okutuuka ku 6. Eno nayo agabidde abaana obugaali bw’okuzannyisa, ebitabo, ekkalaamu, ebipande bibayambeko mu kusoma kwabwe.
Nnabagereka akubirizza abazadde okutwala obuvunaanyizibwa eri abaana baabwe nga babawa ebyetaago ebibasobozesa okusoma.
Nnabagereka era asabye abazadde okuzaala abaana bebasobola okulabirira nga beekenneenya ennyingiza yaabwe nga bweyimiridde.
Ategeezezza nti ebizibu ebiriwo mu maka ensangi zino, bivudde kubazadde abatafaayo kukuza bulungi baana baabwe nebabaleka nebafuna embuto nga bakyali bato.
Nnabagereka ye muyima (Patron) w’ekitongole Kya Child Fund Uganda ekitwala ekitundutundu kya Kampala n’emiriraano.


text:
Obwakabaka busse omukago ne Rotary okutuusa obujjanjabi n’amazzi ku bantu, okulwanirira obutonde bwensi, Omukago guno gugendereddwamu okussa essira mu kuziyiza endwadde n’okutuusa obujjanjabi mu bantu, okulwanirira obutonde bwensi (mission green), okutuuda amazzi n’eby’obuyonjo mu bantu naddala nga beyambisa enkola ya Bulungibwansi.
Omumyuka w’omukubiriza w’olukiiko lwa Buganda, Owek Ahmed Lwasa, yataddeko omukono kulw’obwakabaka, ate Governor wa District 9211 Sharmila Bhatt naateekako kulwa Rotary.
Katikkiro agambye nti emirimu Rotary gyekola, gyejo egirumirirwa abantu, naddala mu by’enjigiriza, eby’obulamu, okutumbula embeera z’abavubuka, wamu n’okulwanirira obutonde bwensi nga bayita mu kaweefube w’okusimba emiti.
Katikkiro akinogaanyizza nti, nga bayita mu mukago guno, obwakabaka bujja kusimba emiti mu buli kifo balabe nga kiragala asaanikidde obuganda bwonna.


text:
OLUVANNYUMA lw’abawala ba Nkumba University okugenda mu mpaka za 2019 Africa Club Women Volleyball Champoinship e Cairo mu Misiri nga tebawera olw’ebbula ly’ensimbi, b’afiiriddwa obubonero 3-0 bwe babugabidde ttiimu ya Asec Mimosa.
Nkumba yali yeetaaga obukadde 75 okutwala abazannyi 14 n’abakungu 5, wabula ssente zagaana okuwera, kwe kutikka abazannyi mu biwagu, 8 baasitula ku lwokuna lwa wiiki ewedde nga basuubira abalala okubeegattako ng’olwomukaaga terunatuuka.
Ku lwomukaaga lwe baali bazannya omuzannyo oguggulawo ne Asec Mimosa wabula obudde bw’okutandika bw’atuuka nga Nkumba erina abazannyi 8 kyokka ng’etteeka liragira abazannyi 9 abasookerwako.
Asec Mimosa y’agukidde mu magoba bwe baagiwadde obubonero 3-0 omuzannyo ne gutazannyibwa, wabula abazannyi abalala b’atuuka kikeerezi ku lwomukaaga era ku Ssande beesasulizza ku ttiimu ya Elsham abategesi ku bugoba 3-2 (21-25,25-11 ne 15-8 Elsham 25-17 ne 25-22).
Nkumba bassaalongo ba Uganda mu Volley ball sizoni ewedde ate baagudde ku kyokya ttiimu ya Prisons okuva e Kenya bwe yabakubye ensiike eyokusatu ku bugoba 3-1 (24.26 27.25 25.16 25.22) eky’ayongedde okukendeeza emikisa gya Nkumba okwesogga “quarter”.
Empaka zino zeetabiddwaamu ensi 15 nga Nkumba ezaako GSP eya Algeria ensiike gy’erina okuwangula okutangaaza emikisa gyayo.


text:
Maapu zino zifulumiziddwa ekitongole ezivunanyizibwa ku bibalo mu ggwanga (Uganda Bureau Of Statistics- UBOS) nga zino zikwasiddwa Katikkiro wa Buganda Charles Peter Mayiga ku mukolo ogwabadde e Bulange- Mmengo olunaku lw’eggulo.
Ng’ayanjula maapu zino ezaakubiddwa, akulira UBOS, Ben Paul Mungyereza yasoose kwetonda olw’ensobi ezaakoledbwa mu maapu ezaafulumizibwa ku ntandikwa y’omwaka guno nga ziraga ebitundu bya Buganda n’amannya gaabyo ag’ennono kyokka nga Buganda yasikizibwa amannya okuli Central I ne Central II era okusinziira ku njogerezeganya wakati w’Obwakabaka n’ekitongole kino, ne bakkiriziganya ebiwandiiko ebinaddako byakusomanga North Buganda ne South Buganda.
Laba engeri Buganda gye yali yaggyibwa ku maapu ya Buganda
Gavumenti eraze engeri Buganda gye yaggyibwa ku maapu ya Uganda


text:
Omubaka akiikirira abantu ba Kyadondo East mu Palamenti, Robert Kyagulanyi Sentamu amanyiddwa nga Bobi Wine, aguddwaako emisango gy’okugezaako okulya mu nsi ye olukwe (treason) nga kino kiddiridde okumusanga n’emmendu mu woteeri eyitibwa Pafic, esangibwa mu municipaali y’e Gulu.
Ekyama kino kibotoddwa amyuka ssaabaminisita asooka Maj. Gen. Moses Ali, bwe yabadde annyonnyola ababaka ba Palamenti abaabadde bamutadde ku ninga okumanya embeera y’ababaka bannaabwe mwebali.
Ababaka abalala abaakwatiddwa kuliko omubaka wa Jinja East-Paul Mwiru, eyaliko omubaka wa Makindye East- Michael Mabikke, omubaka wa Municipaali y’e Mityana Zaake Butebi, n’eyaliko omubaka wa Terego, era ng’abadde omu ku besimbyeewo ku kifo ky’okujjuza omubaka wa Gulu, Kasiano Wadri.
Kigambibwa nti emmundu eyogerwako yasangiddwa mu kifo omubaka Kyagulanyi mw’abadde asula e Gulu.
Okusinziira ku Gen. Moses Ali, Kyagulanyi yatwaliddwa mu ddwaliro ly’amagye e Gulu n’ajjanjabibwa oluvannyuma gy’asuubirwa okuggibwa atwalibwe mu kkooti y’amagye esangibwa mu kitundu ky’ekimu ku Lwokuna , avunaanibwe emisango gy’okusangibwa n’emmundu mu bumenyi bw’amateeka saako okulya mu nsi ye olukwe.
Gen. Moses Ali era ategeezezza nti abantu abalala abaakwatiddwa bagenda kutwalibwa mu kkooti zabulijjo bavunaanibwe okwonoona mmotoka ya Pulezidenti Museveni wamu n’okukuma mu bantu omuliro.
Newankubadde Moses Ali ategezezza nti abaakwatiddwa tewali yatulugunyiziddwa, kigambibwa nti ku bantu 33, abasinga ku bo, bapooca na biwundu oluvannyuma lw’okukubibwa ab’ebyokwerinda bwe baabadde e Gulu ku Lwokubiri.


text:
Mu nnaku bbiri zokka ze yaakabatendeka e Namboole, asazeeko abazannyi 22 era nga 22 abaasigadde b'asuubira okutwala e Fort Portal okuzannyamu ne ttiimu ya ligyoni y'e Kitara ku Ssande.
Bano era b'agenda okuggyamu ttiimu gy'atwala mu Ethiopia yeegezeemu ne bannyinimu ku Ssande ya wiiki ejja (June 4) ate nga June 6 yeepimemu ne Senegal nga tennazannya Cape Verde nga June 11 mu gw'abalyetaba mu z'Afrika eziribeera e Cameroon mu 2019.
Abaasaliddwaako ye; Ibrahim Kibumba, Rahmat Ssenfuka, Oromchan Villa, Farouk Banga, Issa Mubiru, Eddie Kapampa, Pius Kagwa, Solomon Wafula, Juma Balinya, Muhammad Yiga, Timothy Sebudde ne Maxwell Okello n'abalala.


text:
Business wamu ne Offiisi za Ssentebe wa NRM mu district y’e Nebbi zaakumiddwako omuliro byonna ebyabaddemu nebisirikka. Kigambibwa nti ku ssaawa nga kkumi n’ekitundu nga obudde bukya abantu abatanategerekeka balumbye offiisi za George Kermudu ezisangibwa ku Oringa Road mu Town y’e Nebbi.
Kigambibwa nti abasirikale ba UPDF abateekebwawo okukuuma offiisi zino babadde bebase abantu abatanategerekeka nebaleeta emipiira nebakuma omuliro ku offisi zino era nga bagenze okuzuukuka nga offiisi zibengeya.
Business wamu ne Offiisi za Ssentebe wa NRM mu district y’e Nebbi zaakumiddwako omuliro byonna ebyabaddemu nebisirikka. Kigambibwa nti ku ssaawa nga kkumi n’ekitundu nga obudde bukya abantu abatanategerekeka balumbye offiisi za George Kermudu ezisangibwa ku Oringa Road mu Town y’e Nebbi.


text:
KALIISA nga tannayiira mukaziwe asidi yasoose kwewera nti: Aisha nkutaddemu ezange (ssente) nnyingi, sijja kujoogebwa basajja balala.
Okwewera okw’ekika ekyo amaze emyezi nga mukaaga ng’akukola era olumu yategeeza Aisha nti waakumukola Kakaire kye yakola Namanda.
Aisha yali amanyi bulungi Josephine Namanda kubanga baali bakolera mu kifo kimu ekya Container Village mu Kampala era y’omu ku bannyogoga ennyo ng’amawulire gasaasaanye nti Kassim Kakaire ayiiridde mukaziwe asidi era ekiyongobero kyasukka ng’ategedde nti Namanda afudde.
Kyokka wadde ensisi ya Namanda ebadde ekyamuwuumira mu matu, okwewera kwa bba teyasoose kukweraliikirira nnyo ng’alowooza nti yandiba ng’atiisatiisa tayinza kutuusa bulabe bunene ng’obwo ku mukazi gw’alinamu n’omwana! Aisha Kyomugisha ne Imran Kaliisa 30, babadde baakamala emyaka munaana nga bali bombi e Makindye mu Barracks Zooni gye babadde basula, wabula obufumbo bwabwe bubadde bwa mbirigo era balina omwana omu gwe baazaala mu 2008.
ASIDI ATWALIDDEMU N’OMWANA
Bw’otuuka ku Justine gy’ajjanjabirwa e Mulago amaziga gakuyitamu buyisi; akasusu ne bakazi banne ke babadde beegomba ng’abamu bamweyitira “Kabiri ka liiri”, konna Kaliisa yakasaanyizzaawo.
Amaaso agabadde galigita obuligisi mu kiwanga, asidi wa Kaliisa nago yagamazeewo. Zamu Nalumansi mukwano gwa Aisha yagambye nti waasoose kubaawo kulwanagana era omukazi ne yeesimattula ku Kaliisa n’addukira ewa Nalumansi kubanga ennyumba zaabwe ziriraanaganye.
Omwana waabwe Shamim Kemigisha 7, naye yagoberedde nnyina era Nalumansi n’abaggulira ne bayingira. Aisha yabadde yaakatandika okuttottolera Nalumansi ebiguddewo, Kaliisa n’ajja nga tasalikako musale. Yasoose kubuuza Aisha nti: Kati nnyabo onobedde wano we wali bazadde bo? Genda mu nnyumba oggyeyo ensawo y’engoye zo oddeyo ewammwe.
Aisha yafulumye agende akime ensawo era baatambuddeko ebigere bitono, Kaliisa kwe kubunduggula ekikopo kya asidi mu maaso ga mukaziwe. Mu kavuyo ako, n’omwana Shamim eyabadde atambulira emabega wa bazadde be, naye asidi yamusammukidde mu mugongo ng’agezaako okudduka addeyo ewa Nalumansi.
Nalumansi naye yadduse ajje adduukirire ng’awulidde Aisha alaajana nti, “Munnyambe Taata Shamim anjiiridde asidi” kyokka naye aside eyabadde akulukuta ng’ava mu maaso ga Aisha yamusammukidde ku bigere era naye kati ali ku bujjanjabi olw’ebisago era ajjanjabirwa Nsambya. Aisha ne muwalawe Shamim bajjanjabirwa Mulago.
ENGERI OBUTAKKAANYA GYE BUZZE BUKULA
Obutakwatagana buno aba famire y’omuwala baludde nga babukkakkanya era bagamba nti bwatandikira ku Kaliisa kuleka Aisha mu nnyumba ng’ate ali lubuto lukulu.
Kaliisa nti yali agenze Kigali mu Rwanda gye yali afunye omulimu era abadde ajjanga mu maka n’amalawo ennaku ntono n’addayo e Rwanda ate nga n’obuyambi olumu taweereza.
Kino kye kyawaliriza aba famire ya Aisha okwekolamu omulimu ne bayambako muwala waabwe n’atandika okusuubula engatto ku Container Village era nga Kaliisa abadde alumiriza nti omukazi takoma ku kusuubula byamaguzi wabula n’abasajja abasuubuliramu.
Kaliisa yagezaako okulemesa Aisha okukola ng’ayagala ekifo bakiteekemu omukozi okwewala abasajja be yali alumiriza abamutawaanya, wabula omukazi n’agaana ng’agamba nti talina basajja balala wabula ebbuba ly’eritawaanya Kaliisa. Omukazi abadde agaziyizza bizinensi ng’afunye n’emidaala gy’engatto emirala mu Park Yard ne St. Balikuddembe (Owino).
Kaliisa yatandika okulondoola Aisha n’afuna abamutegeeza nti ekiseera kye yamala ng’ali Kigali, mukaziwe yafunayo omusajja omulala era mu December w’omwaka oguwedde, Kaliisa kwe kusalawo akkalire mu Uganda era n’atandika okukolera mu Kikuubo.
Yassaawo amateeka awaka omuli omukazi obutayingiranga kiro wabula mu kiro ekyakeesezza Olwomukaaga nti omukazi yakomyewo buyise, olwo Kaliisa kwe kulumiriza nti ava mu basajja era olutalo ne lutandika.
Poliisi eteebereza nti Kaliisa aludde nga yeetegekera okuyiira Aisha asidi era nga yamugula n’amuteeka okumpi ne we basula kubanga kyamutwalidde akaseera katono nga baakalwana ne mukaziwe, okuleeta asidi mu kikopo n’amumuyiwa mu ‘feesi’.
Akulira okunoonyereza ku buzzi bw’emisango ku poliisi e Katwe Benon Ayebare yagambye nti bayigga Kaliisa kubanga bwe yamaze okuyiira Aisha asidi, n’abulawo.
Omusango guli ku fayiro CRB139/016. Nalumansi yasabye abanaalaba ku Kaliisa okutegeeza poliisi ebaliraanye kyokka n’asaba n’abalina obuyambi bakube ku ssimu 0700273587 bakolere wamu okutaasa obulamu bwa Aisha.
Edina Ayitamya muganda wa Aisha yagambye nti: Teyandibadde Kaliisa n’atukola kino! Tulabiridde mukaziwe n’omwana kubanga yabasuulamu nju emyaka mukaaga, ne tugumira okutujolonga n’okutuyisaamu amaaso nga tamuwa buyambi ate ne yeewaana nti y’amussaamu ssente; kyokka Katonda atalya nguzi agenda kumusasula.
Baasabye n’ebitongole ebinoonyereza ku buzzi bw’emisango okulondoola Kaliisa yonna gy’ali akwatibwe avunaanibwe, obwenkanya bubeewo


text:
MOSES Golola ayongedde okulaga nga bw’akyali ‘Sseggwanga’ w’omuzannyo gw’ensambaggere mu Uganda bw’awangudde olulwana lwe olw’ebikonde olw’okubiri oluvannyuma lw’okukuba Meddie Bukenya n’akakasa nga bw’asobola okuwangula emizannyo gyonna mwaneetaba ng’akyali mulamu.
Golola yalaze eryanyi bwe yamazze lawundi zonna ettaano ng’abuutikidde Bukennya era teyamubeeredde mwangu.
Golola yawangulidde ku bubonero 40 nga yasinzizza Bukenya obubonero buna (4) bwokka.
“kino njagala kibeere ssomo eri abo bonna abalowooza nti Golola mmere ya kulya kubanga kati nsobodde okukuba buli annewagirako era kati kye njagala nga tebannaddamu kunsaba basooke beerondemu kirimaanyi olwo gwe mbeera nzannya,” Golola bwe yategeezezza nga yaakamegga Bukenya.
Ye Bukenya yategeezezza nti wadde yawanguddwa akyayagala okuddamu okulwana ne Golola mu kudding’ana kubanga yabadde amusobola era takkiriza nti amusinga.


text:
Yakozesa kkampuni ya Buwule and Mayiga Advocates okubaga ebiwandiiko n’eyali minisita Daudi Migereko.
Joseph Mary Ssemwogerere akulira East Mengo Growers Cooperative Union Limited, yatuuyanidde mu kakiiko akabuuliriza ku mivuyo gy’ettaka nga bamutadde ku kisenge annyonnyole abaali mu lukwe lw’okufera Gavumenti.
Yasoose okujja mu kakiiko ku Lwokusatu, baamubuuzizza ebibuuzo ng’ategeeza nti yabadde abyerabidde.
Baamulagidde akomewo ku Lwokutaano, munnamateeka John Bosco Suuza bwe yamubuuzizza ebiwandiiko bye baamutuma ng’ayanjala ngalo, omulamuzi Catherine Bamugemereire n’alagira abaselikale batwale Ssemwogerere ku ofiisi ze e Nateete baleete ebiwandiiko byonna.
Ettaka erirakidde abakulu liriko mayiro 36 ku bulooka 997 poloti 2 ne 3 e Ngoma, Nakaseke mu Bulemeezi. Kuno kwe kutudde enkambi y’amagye ey’e Kaweweta.
Ettaka lyali lya East Mengo Growers Cooperative Union Limited wabula amagye ne galitwala mu lutalo.
Gavumenti bwe yatereera ne basaba okuliyirirwa, omusango baagutwala mu kkooti era abamu ku bannamateeka abaali mu musango mu myaka gya 1993 baali ba Buwule and Mayiga Advocates.
Oluvannyuma bakkaanya ne bafuluma kkooti ensonga ne bazimalira ebweru Gavumenti n’esasula obukadde 400.
Ssemwogerere olwakomyewo n’asaba akakiiko bamuggye mu lujjudde badde mu kisenge awatali baamawulire abategeeze bye yabadde asirikidde.
Akakiiko kaagenze mu maaso ensonga ne baziwulira mu lujjudde. Obuzibu obwali ku ttaka lino kwe kubeera nti Gavumenti yalisasula ate mu 2015 ne wabeerawo abagezigezi abaabuzaawo ekyapa ne bakolayo ekipya olwo ne basaba gavumenti eddemu okulisasula 3,800,000,000/- Ssemwogerere bwe baamutadde ku kisenge n’ategeeza nti yakakibwa okuyingira mu ddiiru kubanga batuula mu nkiiko eziwera nga yalimu n’abantu ab’enjawulo okwali Migereko era aba East Mengo baakikiirirwa Munnamateeka Francis Buwule.
Yabadde akyeremye okwogera ebirala ne bamulaga ebiteeso ebyava mu nkiiko ez’enjawulo ze yajja yeetabamu. Wano yategeezezza nti okufulumya ekyapa ekipya waliwo omukyala eyamukubira essimu n’amulagira okugenda mu minisitule y’ebyettaka anoneyo ekyapa wabula olwatuukayo n’amuwaliriza ateekeko omukono era adduke mangu akitwalire Buwule.
DDIIRU EYIIKA:
Abagezigezi bwe baakizudde mu 2014 nti ettaka lino Gavumenti yabadde terikyusanga kuliggya mu mannya ga East Mengo, kwe kufuna ekyapa eky’enjawulo “Special title” wabula kino Ssemwogerere yeegaanyi okukigobako n’ategeeza nti munnamateeka yamuyitanga kussaako mukono ku biwandiiko.
Akulira olukiiko lw’ebyettaka mu UPDF Lt. Gen. Joram Mugume, bwe yajja mu kakiiko n’ategeeza nti minisitule y’ebyokwerinda bwe yakitegeera nga baagala kuddamu kuguza Gavumenti ettaka lino n’enoonya ebiwandiiko.
Ekyabeewuunyisa nti abaaliwo mu kubasasula omulundi ogwasooka era beebamu be baali bakomyewo babasasule omulundi ogw’okubiri.
Suuza yaleese obujulizi obulaga nti pulezidenti Museveni yassaawo akakiiko akaali kakulemberwa ssentebe wa Uganda Land Commission (ULC), Baguma Isoke okunoonyereza ku nsonga z’ettaka lye Kaweweta n’ekyapa ng’ayagala basaleko ekitundu kikozesebwe mu by’obusuubuzi.
Mu kakiiko mwalimu minisitule y’ebyokwerinda, ey’ebyensimbi, aba East Mengo abaakiikirirwa Ssemwogerere ne looya Francis Buwule ne minisitule endala ng’ezimu ku mitingi ezaatuula, nga March 20, 2015, Ssemwogerere ne looya Buwule baategeeza akakiiko nti Gavumenti tebasasulanga ssente era tebalina kiwandiiko kyonna kikakasa nga bwe baali batunzizza Gavumenti ettaka lyabwe.
Kyokka ebiwandiiko akakiiko bye kaazudde biraga nti Ssemwogerere nga March 22, 2000 yawandiikira omuwandiisi ow’enkalakkalira mu minisitule y’ebyokwerinda ng’akakasa nti baabasasula obukadde 400 era yali awaayo kyapa.
Ebiwandiiko ebirala, nga July 22, 2015 Ssemwogerere yategeeza olukiiko nti tebasasulwanga.
Yagenze okulaba nga takyalina ky’akweka: “Ow’ekitiibwa amazima mnali mmanyi nti ettaka twaliguza Gavumenti naye nnali sisobola kwogera kubanga bakama bange baali bamaze okusalawo nti ensonga erina kuba bwetyo era mu nkiiko zonna nnali nsirise,” Ssemwogerere bwe yannyonnyodde.
Omulamuzi yamutegeezezza nti bagenda kumuwa olunaku obujulizi obulala babuwulire mu kyama kyokka yamulabudde nti alina okutegeeza akakiiko abaali bamukozesa abalala.


text:
A dawn accident this morning claimed five lives, including two pupils, a teacher and Headmaster…
-
Wulira Eddoboozi: Tuyiga ku bibeera mu wiiki entukuvu. BB - 5 hours ago
-
Wulira Eddoboozi: Tuyiga ku bibeera mu wiiki entukuvu.AA - 5 hours ago
-
Gwe baabamenyera ennyumba asobeddwa. - 10 hours ago
-
BP. Zziwa awadde obubaka bwa Paasika. - 10 hours ago
-
Enteekateeka z’ebikujjuko bya Paasika. - 10 hours ago
-
Abayizi batonedde abali mu bwetaavu. - 10 hours ago
-
Maama Fiina ayingidde mu nsonga z’Abasiraamu. - 10 hours ago
-
Okujjukira omwotyo gw’omugenzi Sheikh Kayongo. - 11 hours ago
-
Gagaano amasomero agafunye mu kulima. - 11 hours ago
-
Poliisi eyodde 33 ekiro mukikwekweeto. - 11 hours ago


text:
Bya JACKIE NAMBOGGA
ABAKAZI ku byalo okuli Iguluibi ne Musita B mu ggombolola y’e Wairasa mu disitulikiti y’e Mayuge balaajanidde omubaka waabwe, Vincent Bagiire (Bunya west) abataase ku baami baabwe ababalemesezza okulima emmere ekivuddeko enjala okubazinda.
Baategeezezza nti yadde balina ettaka erimala, tebakyasobola kulirimirako olw’abasajja baabwe okulirimirako ebikajjo ate abalala ne balipangisa eri ababirima.
Bino baabitegeezezza Bagiire mu nkiiko ez’enjawulo ze yatuuzizza ku kkanisa y’e Iguluibi ne ku kyalo Musita B ku Ssande mu kaweefube gw’aliko okutumbula obungi bw’emmere mu maka ng’agenda agabira abakyala enkumbi.
Abakyala baategeezezza Bagiire nti kaweefube we mulungi naye ayinza okugwa obutaka singa tatuuza nkiiko z’abaami baabwe ababuulire ku buzibu ekitundu bwe kyolekedde nga kyettanidde kulima bikajjo byokka.
Omu ku batuuze, Edith Nakaziba yategeezezza nti balina yiika z’ettaka 4 naye bba yamuwaako yiika emu kw’alimira ne muggyawe kyokka nga bombi balina abaana.
Abakazi baloopye ba bbaabwe ku by’emmere


text:
Abalamuzi ba City Hall mu Kampala bazzeemu okusindika ku limanda mu kkomera e Luzira abasirikale babiri (2) aba Bbanka enkulu eya Uganda abali ku misango gw’okulagajjalira omulimu gwabwe.
Beatrice Kyambadde ne Charles Moro baleteddwa mu kkooti enkya ya leero, okuwuliriza okusaba kwabwe kwebateekayo ku lunnaku Olwokubiri okweyimirirwa ku musango ogubavunanibwa era basimbiddwa mu maaso g’abalamuzi babiri (2).
Kyambadde asimbiddwa mu maaso g’omulamuzi w’eddaala erisooka Patrick Talisuna ate Moro, mu maaso ga Beatrice Kainza.
Oludda oluwaabi nga lukulembeddwamu Joy Kalungi lusabye kkooti obutayimbula bantu abo kuba abantu abaleteddwa tebabesiga era asabye abalamuzi okugoba okusaba kwabwe.
Abalamuzi bombi balangiridde ku Mmande nga 10, December, 2018 okuwa ensala yabwe.
Kigambibwa Kyambadde ne Moro balagajjalira emirimu gyabwe ne bafulumya ebiwandiiko bya Bbanka enkulu ku biragiro bya Justine Bagyenda eyali akulira okulondola Bbanka z’ebyobusuubuzi, ekiteberezebwa nti kyavirako Bbanka ezimu okugalwawo.


text:
Ate nga bwe muba mu kitanda, kyetaaga ne munno n'omuwa ku maanyi ng
Kino kiddiridde gavumenti okuwa Obwakabaka bwa Buganda obukadde 350, Busoga ne Bunyoro obukadde 325 okuva mu minisitule ey
Mwana abajama abapanga akalulu ate bakikoonyeemu ne bateekawo akalulu ka Lubaga, meeni nze ndaba kisima kyennyini. Nze natandise dda okubbaala nabo...
Wabula engeri emirembe gye gikyuka ng
Lutaaya ye yafunye enkoko ezaabadde ennyingi ne bamusaba azigabanye mu baganda be bonna ate omugagga Guster Lule Ntakke mukulu waabwe ye yabadde kalabaalaba...
Abantu bagenze baseeseetuka okuva ku mwenge naddala bbiya. Abannyukanga ne bagenda mu manvuuli ne balagiriza eccupa n
Minisita w
Ekibira kino ekyatuumiddwa e
Bino yabyogedde akwasa abayizi abeddira Emmamba ekikopo oluvannyuma lw
20 Apr 2019
20 Apr 2019
20 Apr 2019
20 Apr 2019
19 Apr 2019


text:
MAJOR Gen. Wasswa Kasirye Ggwanga ayanukudde ku mbeera eyabaddewo ekiro eky’akesezza olw’okusatu mu kitundu kya madirisa Zone e Makindye, Omuyimbi Catherine Kusasira wagamba nti yajjeeyo emmundu
n’akuba amasasi emipiira gye mmotoka ye.
“Banange kuluno bagamba mbu nze njiikiriza naye Omuwala oyo mujoozi nnyo era nabadde simanyi nti ndimusisinkana olunaku olumu. Kati kambabulire ekituufu eky’abaddewo, wayiseewo emyezi nga 3 emabega nali ndi wange mu kiro ne wabaawo omukyala eyankubira essimu nampita nti “HONEY” ne neebuuza ani oyo ampita mu ngeri efananako bwetyo, okwali okuddamu okumubuuza ani oyo ngenda okuwulira nga agamba nti “YOGERA NOOYO” olw’okuba enkola yange ku ssimu eri nti omuntu wankubira nsooka kumugamba nti Nze Gen. Kasirye Ggwanga obadde ogambaki? n’omuntu eyampeebwa ku ssimu yangamba nti sebo nsonyiwa naye
omukyala ono tubadde tumukutte nga avuga atamidde ekiro, naye katumute.Mu bwongo bwange nasigala neebuuza ani oyo akozesezza elinnya lyange, era natwala omutawaana okunoonya ani eyakozesa elinnya lyange okusobola okuvvunuka omusango, oluvanyuma ne nkizuula nti yali Omuyimbi Catherine Kusasira.
Nga nzize ku byabaddewo ekiro ekyakesezza olw’okusatu, nabadde nina wendi mu kitundu kya Madirisa zone e Makindye nagenze okuwulira akavuyo ebweru okumpi ne mmotoka yange, nagenze okwetegereza nga waliwo abantu abayomba ne Ddereva wange, nage kwe kugenda ndabe ogubadde.
Nagenze okutuukawo nga ndaba abantu ababadde bawogganya endongo mu mmotoka yaabwe ate nga balekanira waggulu nti weeyitaki gwe.
Bwe nababuzizza ogubadde kwe kufubutukayo omukazi omunene ate nze gwe nabadde simanyi era nga simulabangako naneyanjulira nti ye Catherine Kusasira, ne mubuuza nti ssi yegwe eyakozesa elinnya lyange abaselikale bwe bakukwata nga otamidde? nabadde nkyamuwuliriza kwe kutandika okungamba nti mweeyita ki, ne ngenda mu maaso n’okumugamba agambe ku banne bakendeeze mu kidongo naagaana nga bwayongera okumbuuza kye neeyita.
Naye ekyasinze okunnuma kwe kugamba mbu agenda kumpawabira w’omukulembeze we Ggwanga, awo ne neebuuza nti kyava ajooga abantu lwakuba atuuka ewa Pulezidenti?
Nange kwe kujjayo omuggo gwange okubakkakkanya era nakitegedde nti emipiira tejawoonye.” Ggwanga bwe yategezezza.
Yawadde Kusasira amagezi okukomya okujooga abantu olw’okuba ayogera n’omukulembeze, nagamba nti akimanye nti ssi yasoose kuba bangi aboogera naye songa tebakola ffujjo ku bantu banaabwe.


text:
Ekibiina ekigatta abalimi mu ggwanga, ekya Uganda National Farmers Federation (UNFFE) kivuddeyo ku bbeeyi eyateereddwaawo gavumenti okubagulako kasooli gye bagamba nti tebagikkiririzaamu kubanga ebanyigiriza nga tebalina magoba ge bafunako.
“Gavumenti yandibadde eteekawo bbeeyi ya 700/- nga yeesembayo okubeera wansi okusinziira ku bintu omulimi byateekamu ng’amusimba okusobola okukungula kkiro ya kasooli.“ Dr. Nuwamanya Kamuganga, Pulezidenti w’ekibiina bw’agamba.
Kiddiridde gavumeti okuteekaawo 500/- nga y’ebbeeyi esembayo okubeera wansi kwe bagenda okugulira kasooli ku balimi kyokka nga waliwo ebitundu ebimu gye bamugula wakati wa 150/- ne 300/-.
Agambye nti, “Abalimi baatutukiridde nga beebuuza eky’okukola kubanga ensigo bagigula ku bbeeyi ya waggulu, ebigimusa, abapakasi okumukolamu omuddo, okukungula ku musiri nga n’okumutuusa awaka azitowa.
Twakava mu mwoleso gw’abalimi e Jinja naye kkampuni ezitunda ensigo za kasooli zikoseddwa nga bagamba nti abalimi tebaguze nsigo eno ya kusimba sizoni egenda okutandika kuba tebalina katale.
Era gavumenti yanyigiriza abalimi bwe yateekawo omusolo ku mitimbagano gy’empuliziganya ng’abamu ku balimi baabagobako kyokka nga kuno baafunirangako obubaka obukwata ku byobulimi n’obulunzi. Abalimi bangi baali bateeka obwesigwa mu babagulako ebirime byabwe oluvannyuma lw’okubitunda ne babaweereza ssente ku ssimu. Kyokka bino byonna bikalubye kubanga ssente ze babasalo mpitirivu.”
Augustine Mwendya, akulira ekibiina kino agamba nti, kasooli y’emu ku mmere esinga okuliibwa mu ggwanga ng’ekozesebwa ebisolo n’abalimi ate ng’ekozesebwa ne mu makolero nga teyeetaaga kugayaalirirwa.
Tuli mu kusoomoozebwa kubanga embeera eno enyigiriza abalimi abamugula na bamukozesa.
Grace Musimami Kezio, omwogezi w’ekibiina kino agamba nti kyandibadde kirungi ssente ezigula kasooli gavumenti okuziyisa mu kibiina kyabwe kino kubanga abalimi abatuufu beemanyi bulungi nga kyangu okutuuka ku balala.
Wabula baasabye abalimi okweyambisa sitoowa zaabwe ezeesudde mu bitundu eby’enjawulo okubayambako okutereka kasooli waabwe nga bajja kusasulayo ssente ntono ddala.


text:
OMULANGIRA Kasimu Nakibinge awadde bannabyabufuzi abaagala okuleeka omukululo balabire ku Al – Haji Nsubuga Nsambu 85, olw’enkola ye ey’obutakweka mazima...
POLIISI etandise kaweefube w’okutumbula embeera y’abaserikale ng’etandikidde ku kubazimbira mayumba ag’omulembe.
BABINNYONKONDO Sheldon Adelson 83, (addukanya bibanda bya zzaala ng'aweza obuwumbi bwa ddoola za Amerika 31) ne Joe Ricketts 75, (ng'ono aweza akawumbi...
EMBEERA ya Bad Black (Shanitah Namuyimbwa) egenze etereera nnannyonyola engeri gye yakoseddwaamu eyatuusizza abantu okumubika.
CLINTON NE TRUMP BASIBAGANYE
ABAVUGANYA ku bwa pulezidenti bwa Amerika nga beetegekera okukubaganya ebirowoozo mu lujjudde omwezi guno, abakugu babatadde ku minzaani ne balaga ensobi...
PULEZIDENTI eyayise Obama omwana wa malaaya, bamutaddeko akazito n’awalirizibwa okwetonda n’okumenyawo ebigambo bye.
SSENTEBE wa Kivvulu e Makerere, Badru Bwanika Waladde atubidde n’omuwala Patricia Namulondo 12, eyaleeteddwa muka kitaawe okuva e Kitimbwa mu Bugerere...
NAGGAGGA Donald Trump akyusizza obukodyo bw’okunoonya akalulu kimusobozese okweyongera ettutumu erimegga Hillary Clinton ku Bwapulezidenti bwa Amerika....
EMBAGA yabadde etuuse w’enyumira nga buli muntu ali mu kubiibya, akavubuka ak'emyaka 12 nga kakolera ku biragiro by'abatujju ba ISIS ne keetulisilizaako...
20 Apr 2019
20 Apr 2019
20 Apr 2019
20 Apr 2019
19 Apr 2019


text:
Okusaba kuno kwakoleddwa mu Lutuula olw’okubiri olw’Olukiiko lwa Buganda olwa 26 olwatudde e Bulange- Mmengo olunaku lw’eggulo ku Mmande era ne lusaasira famire zonna ez’abantu 32 abaafiira mu lyato saako n’abo abaasimattuka akabenje kano akagwaawo nga November 24,2018.
“ Gavumenti eteekewo etteeka erirambika okusaabalira ku mazzi. Lino lyakuyamba mu ngeri mukaaga;- okulambika enkola y’amaato, abagoba b’amaato ng’oli avuga abantu abasukka 10, alina okubeera n’ebiwandiiko , okulaga ebiragiro omusaabaze by'alina okugoberera ate nga bigendera ku buzito bwe, okussaawo empuliziganya erambika abagoba b’amaato abavuga abantu abasukka 10 nga bwekikolebwa ku nnyonyi naye weesanga ng’oli akwata bukwasi lyato ng’asindika ku nnyanja, wateekwa okubeerawo okuwa amaato amakubo mwegatambulira, okulambika embeera y’emyalo,” Katikkiro Mayiga bwe yawadde amagezi.
Mayiga yayogedde ne ku mulimu gw’okuzzaawo enju Muzibu Azaalampanga mu Masiro e Kasubi nga bwegutambula obulungi ng’akasolya kanaatera okumalirizibwa okuwundibwa era okusereka kusuubirwa okutandika ku ntandikwa y’omwaka ogujja.
Ku nsonga z’ettaka, Mayiga yategeezezza ng’Obwakabaka bwe busaasira abantu abagobaganyizibwa ku ttaka mu bitundu eby’enjawulo mu Buganda okuli ab’e Lusanja n'agamba nti gavumenti esaanye okuleka amateeka okulamula ensonga z’ettaka.
“ Twagala abatudde ku ttaka ly’Obwakabaka balituuleko ntende era nkubiriza abantu okweyuna enkola ya KYAPA MU NGALO kubanga nnali mbagamba wano nti ow’ekyapa tajoogebwa n’olwekyo mweyunire Buganda Land Board.
Nabagamba ensonga mukaaga ezirina okukolwako okugonjoola endooliito z’ettaka ng’emu ku zino kwe kukaddiwa kw’ettaka. N’olwekyo wano mu Buganda tulina okulunda ebisolo tufune ebigimusa. Kino kyakutuyamba ku nsonga y'okukaddiwa kw'ettaka,” Mayiga bweyayogedde ku ttaka.
Ku ky’okutulugunya abantu mu ggwanga, Pulezidenti Museveni yasabiddwa okutwala abakuumaddembe abatulugunya bannansi wabeerewo obwenkanya saako okusaba gavumenti okulowooza ku ky’okutereeza ku mbeera abakuumaddembe bano mwe bakolera.
Olukiiko luno olwakubiriziddwa omumyuka w’omukubiriza waalwo, Hajj Ahmed Lwasa, lwebazizza omukiise waalwo era munnamateeka wa Kabaka, Christopher Bwanika olw’okukulemberamu banne okuwangula emisango egiwabirwa Kabaka ku ttaka.
Lwasabye omukulu w’ekika ky’ekkobe Omutaka Namwama Augustine Mutumba okutuuza muzzukulu waabwe Male Mabirizi eyatwala Kabaka mu kkooti ku nsonga zino ez’ettaka.
Katikkiro Mayiga yategeezezza abakiise ku kukyala kwe mu ssaza ly’e Kooki n'agamba nti kwagotaanyizibwa abantu abali mu kitundu ekyo nga tebaagala nkulaakulana.


text:
Poliisi ye Sseeta ekutte omusajja agambibwa okuteega abakazi wamu n’okusuula ebibaluwa bikiro kitwala omunaku.
Mathias Kasemera 30, omutuuze w’e Lumuli Sseeta mu Division ye Goma mu district y’e Mukono kigambibwa nti y’omu ku babadde basuza abatuuze nga tebebase.
Kasemera kigambibwa nga 7 June 2018 yasuula ebibaluwa bikiro kitwala omunaku nga atiisa abatuuze nga bwebagenda okubalumba babatuuseeko obulabe singa tebaweereza bukadde bubiri buli nju.
Ono yaguddwako omusango ku Poliisi ye Sseeta era alindiridde kutwalibwa mu kkooti.