text:
Mbongwana kani esengami mpo na biso mpo na kokoma lolenge ya bato tosengeli kozala?
Ntango totali na makanisi liyangangi oyo ya mokili mobimba, tokanisi ete ezali na likambo moko te ekokani na bosangani oyo—esika moko te. Ntina ya liyangani ya bonganganzambe ya likita linene ezali koteya basimbi bonganganzambe lolenge kani ya bato tosengeli kozala (tala3 Nephi 27:27) mpe kofulisa biso mpo na kokoma na lotomo na biso.
Na mibu na ngai ya Bonganga Nzambe ya Alona na Hawaii katikati ya nkoma ya mibu eleki mpe lokola misionele na Angeleterre, tokokaki kosangana na ndako ya mayangani mpe (na bokasi mingi) koyokemela liyangani ya bonganganzambe kosalelaka mokangano ya telephone. Na mibu ya nsima, satellite epesaki nzela na kopesa lolaka na bisika biponami ya Eklezia na bantene wana ya minene ya koyambela makambo boye tokoki koyoka mpe komona matambolisi mana. Nazali na bokamwi ya teknolozi! Bake bakokaki kokanisa mokili ya lelo, wapi moto nionso oyo azwi internet na telephone, etando, to ordinateur akoki kozwa ba nsangoya liyangani oyo.
Nzokande, bozwi oyo mpenza ekomi ebele ya mingongo ya basali ya Nkolo, oyo bazali lolenge moko na mongongo ya Nkolo (tala D&C 1:38), ezali na motuya moke longola se soki tozali na bolingi ya koyamba liloba (tala D&C 11:21) mpe nsima kolanda yango. Na koloba na pete, ntina ya likita linene mpe liyangani ya bonganganzambe ekokisami bobele soki tozali na bolingi ya kosala—soki tozali na bolingi ya kobongwana.
Bazomi na mibu mileki nazalaki kosala lokola episikopo. Na eleko ya molai nakutanaki na moto moko na palwasi na biso oyo azalaki mibu mingi nkulutu na ngai. Ndeko mobalo oyo azalaki na mokangano ya mobulu na mwasi na ye mpe akomaki mosika na bana na bango. Abundaki mpo na kobatela mosala, azalaka na baninga ya penepene te, mpe amonaki bozalani na bandimi ba palwasi mpasi mpenza na nsuka alingaki te kosala na Eklezia. Na ngonga moko ya boswani makasi etali mikakatano ya bomoi na ye, amiyekamaki na ngai—lokola nsuka ya masolo na biso mingi—mpe alobaki, “Episikopo, nazali kandakanda, mpe oyo ezali kaka lolenge nazali!”
Liloba wana ekamwisaki ngai mpenza botu wana mpe alandi ngai libela uta ntango wana. Mbala moko moto wana azwaki mokano— Mbala moko moko na moko na biso asukisaki—“oyo ezala kaka lolenge nazali,” tosundolaki bokoki na biso mpo na kobongwana. Tokokaki kotombola bondele ya mpembe, kokitisa mandoki na biso, kondima etumba,mpe bobele komitika—elikia nionso ya kolonga ebungaki. Atako boko na biso bakoki kokanisa ete yango elakisi biso te, ntango mosusu biso banso tolakisi ata moke bozalela ya mabe moko to mibale, “oyo ezala kaka lolenge nazali.”
Boye, tosangani na liyangani ya bonganganzambe oyo mpamba te nani tozali ezali te nani tokokoma. Tosangani awa na mpokwa ya lelo na nkombo ya Yesu Klisto. Tosangani na bondimi ete Bomikami na Ye epesi biso moko na moko na biso —kotala te botau na biso, bolembu na biso, bokakemi na biso—bokoki mpo na kobongwana. Tosangani na elikia ete ya biso mikolo ya nsima, kotala te mambi na biso ya kala, ekoki kozala malamu mingi koleka.
Ntango tosali elongo na liyangani na “likanisi ya solo” (Moroni 10:4), Molimo ezwi mobimba esika na mitema mpe makanisi na biso. Lokola Nkolo abimisaki na Profeta Joseph Smith, “Mpe ekosalema, ete , mbala inso lokola … bakoselela bondimi na ngai”—mikundola bondimi ezali libongisi ya nguya mpe ya mosala—“nakosopa Molimo na ngai likolo na bango ete bamisangisa elongo” (D&C 44:2). Yango ezali na ntina na mpokwa ya lelo!
Soki okanisi mikakatano na yo eleki ndelo, tika nalobela yo etali moto moko nakutanaki na ye na mwa mboka moko libanda ya Hyderabad, India, na 2006. Moto oyo alakisi ndakisa ya bolingi ya kobongwana. Appa Rao Nulu abotamaki na mboka ya India. Ntango azalaki na mibu misato, azwaki bokono ya bukabuka mpe etikaki ye na nzoto ya kobukana. Lingomba na ye eteyaki ye ete bokoki na ye ekomaki moke. Nzokande, lokola elenge monzemba akutanaki na bamisionele. Bateyaki ye bokoki bonene, na bomoi oyo mpe na bomoi ekoya. Abatisamaki mpe akotisamaki lokola mondimi ya Eklezia. Na bomoi ya ntina mpenza, atiaki lotoma moko mpo na kozwa Bonganganzambe ya Melikisedeki mpe kosala misio ya ntango mobimba. Na 1986 akulisamaki mpaka mpe abiangamaki kosala na India. Kotambola ezalaki pete te; asala malamu mingi oyo akokaki kosalelaka lingenda na loboko moko mpe akweyaki mbala mingi—kasi atikaki ata mokolo moko te. Asalaki elaka moko mpo na kosala na bomipesi misio, asalaki yango.
Ntango tokutanaki na Ndeko mobali Nulu, penepene na mibu 20 nsima ya misio na ye, na esengo apesaki biso mbote esika nzela esukaki mpe akambaki biso na nzela ya mbindo mpe etenga na ndako ya bisuku mibale akabolaki na mwasi na ye mpe bana misato. Ezalaki mokolo moko ya molunge mpenza mpe ya elengi te. Azalaki kaka kotambola na mpasi mingi, kasi ezalaki te na mawa na yemei. Na etingia ya yemei, akomaki moteyi, kopesaka mateya mpo bana ya mboka na ye. Ntango tokotaki na ndako na ye na bosawa, na mbala moko atelemaki akamataki ngai na loboko na nsuka mpe abendaki sanduku oyo ezalaki na bozwi na ye ya moutya mingi koleka. Alingaki ngai namona eteni ya lokasa. Elobaki, “ Na botombeli ya malamu mpe mapamboli ya Mpaka Nulu, misionele moko ya mpiko mpe ya esengo; [mokolo ya] Sanza ya motoba 25, 1987; [linzaka ya] Boyd K. Packer.” Na libaku wana, ntango oyo azalaki- Mpaka Packer akendeki na India mpe alobaki na liboke ya bamisionele, alobelaki Mpaka Nulu bokoki na ye. Na bozindo, oyo Ndeko mobali Nulu azalaki kolobela ngai ete mokolo wana ya 2006 ezalaki ete nsango malamu ebongolaka ye—libela!
Na botali oyo na ndako ya ba Nulu, tozalaki elongo na mokambi ya misio. Azalaki wana mpo na kosolosa na Ndeko mobali Nulu, mwasi na ye, mpe bana na ye—mpo na baboti kozwa dotasio na bango mpe kokangisama mpe mpo na bana kokangisama na baboti na bango. Tolakisaki lisusu libota na libongisi mpo na bongo kokende mobembo na Tempelo ya Hong Kong na Chine mpo na makuli. Balelaki na esengo lokola ndoto na bango bazelaki uta kala ekokisamaki.
Nini tozili mpo na momemi ya bonganganzambe ya Nzambe? Mbongwana kani esengami mpo na biso mpo kokoma lolenge ya bato tosengeli kozala? Napesi makanisi misato:
-
1.
Tosengeli kozala babali ya bonganganzambe! Tozala bilenge babali bamemi Bonganganzambe ya Alona to babali bamemi Bonganganzambe ya Melekisedeki, tosengeli kozala babali bonganganzambe, kolakisaka bokomeli ya molimo mpamba te tosalaki mayokani. Lokola Paulo alobaki, “Ntango nazalaki mwana, nalobaki lokola mwana, nasosolaki lokola mwana, nakanisaki lokola mwana : kasi ntango nakomi moto, natii mpembeni makambo ya bomwana” (1 Bakolinti 13:11(). Tosengeli kozala na bokeseni mpamba te tosimbi bonganganzambe—na lofundu to lolendo to kokonza te—kasi na bosawa mpe na koteyama mpe na bosokemi. Kozwaka bonganganzambe mpe misala na yango kilikili esengeli koloba likambo mpo ba biso. Esengeli te kozala “elembo ya koleka” ya mpamba oyo ekokama na mbalakaka na boko mibu kasi ekela ya bule ya liyokani esalemi na makanisi. Tosengeli koyoka kozwa litomba mpenza mpe totondi mpenza ete misala na biso nionso elakisa yango. Soki mbala mingi te tokanisi ata etali bonganganzambe, tozali na mposa ya kobongwana.
-
2.
Tosengeli kosalisa! Bozindo ya komema bonganganzambe ezali “kokumisa libiangi na biso” (talaD&C 84:33) na kosalisaka basusu. Koboya mokumba na biso eleki motuya mpo na kosalisa mwasi mpe bana na biso, to kondima to kokokisa na goigoi mabiangi na biso na Ekleiza, to kobatela te basusu longola se soko esepelisi biso ezali te nani tosengeli kozala. Mobikisi asakolaki, “ Okolinga Nkolo Nzambe na yo na motema na yo mobimba, mpe molimo na yo mobimba, mpe mayele na yo mobimba” (Matai 22:37() mpe nsima abakisaki, “Soki alingi ngai osengeli kosalela ngai” (D&C 42:29(). Kimoyimi ezali bokesani ya mokumba ya bonganganzambe, mpe soki ezali elembo ya bomoto na biso tosengeli kobongwana.
-
3.
Tosengeli kolongabana! Nakoki te kozala na bokoki ya Mpaka Jeffrey R. Holland, ntango alobaki na liyangani ya bonganganzambe mwa mibu mileki mpo na “kozwa na elongi na biso … , zolo na solo, na moto ekoki … mpo na kozikisa nsuki ya miso ya biso” (“We Are All Enlisted,”EnsignorLiahona, Nov. 2011, 45); kasi, bandeko babali, tosengeli kolamuka na misala emesani kondimama mingi na mokili etungisi nguya na biso ya bonganganzambe. Soki tokanisi tokoki kosala lisano ya nsoni na pornographie to bobuki mobeko ya bonsoni te to bosembo te na lolenge nionso mpe ezala te na mbano ya mabe na biso mpe mabota na biso, tokosami. Moloni alobaki, “Tala ete osali makambo nionso na bolongobani” (Mormon 9:29). Nkolo atindi na nguya, “Mpe ngai sikawa napesi na biso motindo mpo na kosala keba etali binomei, mpo na kopesa bokebi ya etingia na maloba ma bomoi ya seko” (D&C 84:43). Soki ezali na masumu ebongisami te oyo ezali kotia bolongobani na biso na likama, tosengeli kobongwana.
Eyano bobele mobimba na motuna etunaki Yesu KListo, “Lolenge kani ya bato bosengeli kozala? ezali moko Ye na bokuse mpe na mozindo apesaki: “Kutu lokola ngai nazali” (3 Nephi 27:27). Libengisi ya “koya epai ya Klisto, mpe kobongisama nie na ye” (Moroni10:32) nionso esengi mpe ezeli mbongwana. Na mawa, Ye atiki biso moko te. “Mpe soki bato bayei epai na ngai nakolakisa bango botau na bango … Nde nakosala makambo ya botau ekoma makasi” (Ether 12:27). Koyekamaka na Bomikabi ya Mobikisi, tokoki kobongwana. Na yango nazali na ntembe te. Na nkombo ya Yesu Klisto, amene.
Official Web site of The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints
© 2015 Intellectual Reserve, Inc. All Rights Reserved


c: text/html

text:
Maria wa Nazaleti
Maria wa Nazaleti (Lialame מרים Mariam) azalakí mamá wa Yézu-Klísto.
Nkómbó Maria eútí na ligresi Mapιau, mpé na liyuda Myriam מרים, azalí elɛngɛ́ mwǎsí wa mbóka Judee, azalí mpé mamá wa Yésu wa Nazareti. Ekelézya ya bamumpɛ́ mpé ya ba-orthodoxe ipésaka yě esíká ya lokúmu, mpé imóbêngí Ngɔndɔ Maria (míngi mpenzá epái ya bamumpé) mpé Mama wa Nzambe (míngi mpenzá epái ya *ba-orthodoxe), mpé yě apésɛ́mí esíká ya lokúmu lonɛ́nɛ mpénza.
Etápe
Libota[kokoma]
Mamá ya Maria azalakí Santu Anna, tatá azalakí Santu Yoakima.[1] Bána ya Maria bazalakí: Yézu, Yakobus, Yoses, Yudas mpé Simon.[2] Eklezya Katolike elobí: bazalakí bandɛko (cousins) ya Yézu; bamissioni balobí: bazalakí bandɛko (frères) ya Yézu.
Maria na boyókani bwa sika[kokoma]
Mikanda mya Matayo mpé ya Luka mipɛsi lisoló lya lisákólá lya mwanzɛ *Gabriel, ntángo mwanzɛ Gabriel apɛ́sɛki Maria mpé nsima Yosefu óyo alakáká libála na Maria lisákólá lya bokangemi bwa zémi ya Yésu na bozángi bosangisi nzóto na mobáli. Makomi ma Luka mazalí kopɛ́sɛ esíká enɛnɛ na Maria ntángo makomi ma Matayo mapɛsi esíká enɛnɛ na Maria tɛ́.
Makomi mazalí nsima koloba bolakisi bwa Yésu na Tɛmpɛlɔ́ kolandaka bonkɔ́kɔ bwa bangó buye busengi 'te mwǎna wa libosó nyonsɔ wa mobáli na libóta akosɛ́ngɛlɛ kosómbama. Simoni akotatola minyɔ́kɔ miye Maria akoyóka,[3] nsima epɛsi lisapo lya bobúngi bwa Yésu o mibú zómi na míbalé ntángo bangó bamatáká bomati bwa mobú na mobú o tɛmpɛlɔ́ ya Yerusalemi:[4] ezaláká babóti ba yě o nzelá ya bozóngi mbóka Nazaleti, mwǎna Yésu akotikala na tɛmpɛlɔ́ mpó na *kodiscuter na banganga ba mibeko.
Na bondimi bwa sika, Maria akobima lisúsu ntángo Yésu akokɛndɛ limpáti linɛnɛ lya libála epái wápi akobóngola mái na víno, mpé lisúsu mbala eye Maria azaláká komoluka ntángo yě azalaka kotéya,[5] mpé ya nsúka ntángo Yésu abákamáká o ekulúzu. Mwǎna wa yě Yésu akotíka yě o mabɔ́kɔ ma moyékoli óyo yě alingaka míngi na nkómbó ya Yoane.
«Yesu, amɔni mamá wa yě mpé mpɛmbɛ́ni wa yě moyékoli óye yě alingaka míngi mpenzá , alobi na mamá wa yě: Mwǎsí, tála mwǎna wa yɔ̌. Mpé nsima akoloba na moyékoli wa yě: Tála mamá wa yɔ̌. Mpé, bandá ntángo êná, Yoani akokamata Maria o ndáko wa yě mpé bakokóma kofánda elɔngɔ́.»[6]
Yě azaláká na bayékoli mokɔlɔ mwa pantekote.[7]
Ndimbola ya nsima ya boyókani bwa sika ekotála kokoba ya bomɔi bwa yě mpé liwâ lya yě na Éphèse.
Bongɔndɔ bwa sékô sékô ya Maria[kokoma]
Kokanga zémi na bozángi bosangisi nzóto na mobáli (Loléngé luye zémi ya Yésu ekɔtɔ́kɔ́ mpé yě abótamáká ntángo Maria azaláká ngɔndɔ) endimama na baklisto bansɔ mpó 'te ekomamá na mikanda mya boyókani bwa sika; kasi ezali bôngó tɛ́ na bongɔndɔ bwa sékô sékô bwa Maria (Loléngé la kotíkala ngɔndɔ bomɔi bwa yě mobimba) endimami na bwányá bwa bonzámbi bwa ekelezia ya bamumpɛ́ mpé ya eyamba ya *baorthodoxe kasi ebóyamá na bwányá bwa bonzámbi bwa eyamba ya bamisioni. Boyambi buye buzali mpenzá ya kala, engɛ́bɛ́nɛ́ na *Protévangile ya Jacques; makomi ma mibeko mya ekelézia ya bamumpɛ́ tɛ́ o bonkámá II esíká nini elakisami 'te Maria, mwǎna mwǎsi wa Anne mpé Joachim akabamáká lokóla likabo na Nkóló (eye elingi koloba kotíkala ngɔndɔ bomɔi bwa yě mobimba) na mokáno (voeu) mwa mamá wa yě, mpé nsima apɛ́sɛmɛ́kɛ́ na Yosefu yambo ya kokanga zémi ya Yésu.
Bamisíoni baboyaka boyambi bwa bongɔndɔ bwa sékô sékô ya Maria na kotombolaka makomi ma boyókani bwa sika maye mazali koloba na ntina ya bandeko ba Yésu ba mibali mpé ba bǎsí. Minei bakomami na Matayo 13,55 mpé na Malako 6,3
«Óyo azalí mwǎna ya mokabínda tɛ́? mamá wa yě ndé Maria? *Jacques, Yosefu, Simoni mpé *Jude, bazalí bandeko ba yě tɛ́?»[8] «Óyo mokabínda tɛ́, mwǎna wa Maria, mpé ndeko ya *Jacques, ya Yose, ya *Jude mpé Simoni? mpé bandeko ba yě ba bǎsí bazalí tɛ́ na kati kati na biso? Mpé ye azaláká mpó na bangó libaku.»[9]
Mokanda mwa Matayo, na mokapo mwa 12 molobi 'te Maria mamá wa Yésu mpé bandeko ba yě bazaláká libándá. Balingáká komɔnɔ Yésu ntángo yě azaláká ontei ya ndáko. Ntángo moto mɔ̌kɔ́ alobi: Tála, mamá mpé bandeko ba yɔ̌ bazalí libándá mpé bazali koluka kosolola na yɔ̌."[10]
Ezalí ndé bonkókó bwa *baorthodoce, engɛ́bɛ́nɛ́ na *Protévangile ya Jacques, ndeko wa Yésu ya mobali óyo bakaboli na yě tatá mɔ̌kɔ́ (mobóti mpé mobɔ́kɔli, mobóti mpó na Jacques kasi mobɔ́kɔli mpó na Yésu) (Yosefu) kasi bamamá bakɛsɛnɛ, mwǎna óyo abótami na libála lya yambo ya Yosefu óyo akufeláká mwǎsí mpé abáláká Maria ngɔndɔ óyo abonzelamáká na Nkóló tǒ lisúsu, engɛ́bɛ́nɛ́ na bonkókó bwa bamumpɛ́ mpé bwa *baorthodoxe, bandeko ba Yésu baye babótami na libóta lya tatá (batatá-mwǎsí, batatá-nkulútu, batatá-lɛki) tó ya mamá wa yě (banɔ́kɔ́, bamamá-lɛki, bamamá-kulútu) baye babêngi na lifalansé cousins. Na lingála mpé na nkóta isúsu lokóla nkóta ya *slaves bǎna bansɔ babótami na ngámbo na ngámbo ya libóta bamibêngamaka bangó na bangó ndeko, mpé na mangómbá ma kalakala ntángo bangó banso bazaláká kofánda elɔngɔ́, bǎna baye babótami na ngámbo ya tatá tǒ ya mamá bazaláká komibêngana na bǎna baye babótami na tatá tǒ mamá ndeko mpé bazalí bo bandeko. Makomi ma boyókani bwa sika malongobanáká sé na ezaleli ya *orient ya mikɔlɔ na mikɔlɔ. Míbalé o kati na bangó, bakomami na bibiliya lokóla bǎna ba "Maria, mamá wa *Jacques le mineur mpé ya Yose" na Matayo 27,56 mpé Malako 15,40 etalisi Maria, mwǎsí ya *clopas engɛ́bɛ́nɛ́ na mokanda mwa Yoane 19,25, ya misato *Juse amibengi ndeko ya *Jacques kasi ya Yésu tɛ́. (Jude 1), ya mínei Simoni alakisami na pólélé lokóla mwǎna abótami na ndeko ya tatá mɔ̌kɔ́ na tatá mobɔ́kɔli wa yě , mwǎna ya Clopas ndeko wa Yosefu, na lisoló lya ekelézya ya Eusebe ya Cesaree
Na likambo liye basángó ba lingómbá lya bandeko ba Yésu, frères de Jésus, Tála atikele *Proches de Jésus
Bibiliya epɛsi eyano na mokanda mwa Luka. Ntángo mwanzɛ́ asakoláká koyaa ya bokangemi bwa zémi ya Yésu, Ngɔndɔ Maria ayanoláká: "ndéngé níni yango ekosálama mpamba 'te ngai nayébi mobali tɛ́ ?", eyano ya nkamwa mpámba te likonga lisiláká kopikama mpó na libála lya yě mpé kala míngi tɛ́ akobálana na miso ma bato bansɔ na Yosefu. Sɔ́kí Maria akanisáká kofánda na bosangisaka nzóto na Yosefu nsima ya libála, yě alingáká komɔnɔ lisákólá lya mwanzɛ nkamwa tɛ́ (akokóma na zémi). Lisákólá liye "nayébi mobali tɛ́" ezalí limbola lya botósi koúta na ligresi liye lilingi koloba "Nasangisa nzóto na mobali tɛ́"
Toma ya Aquin, mokomi wa *référence ya ekelézya ya bamumpɛ́, akoyekola likambo liye na loléngé la bozindo mpé ya mayɛlɛ (*méthodique) mpenzá o (sa Somme Théologique), IIIa pars, Q. 28, art. 2 à 4: atikele ya 2: Bongɔndɔ ntángo ya bobóti, atikele ya 3: Bongɔndɔ nsima ya bobóti, atikele ya 4: Likambo lya kolapa ndáí mpó na bongɔndɔ (Liye lizalí likambo likɛ́sɛni mpé lya nsɔ́mí na liye lya libosó (*précédente)). Toma ya Aquin asúkisi 'te Maria azalí ngɔndɔ wa sékô sékô mpé na bolapi ndáí ya bongɔndɔ.
Mosantú Ogistini azalí kotánga makomi mpó na likambo liye lya bongɔndɔ bwa sékô sékô ya Maria: «Azóngisi ngáí na ekuke ya libándá ya ekelézya, na ngámbo ya monyɛlɛ. Kasi ezaláki ya kokangama. 2. Mpé Yawhe andobeli: Ekuki eye ekokangama, mpé ekofungwama sɔ́kɔ mokɛ́ tɛ́ mpé moto atâ mɔ̌kɔ́ tɛ́ akokɔtɔ, mpámba tɛ́, Nzámbe ya Israel akotɔ́kɔ́ wâna. Ekotíkala ya kokanga.»[11]
Eteni esúsu ya mokapo mwa bibiliya na Likambo liye:
"Tála eye elobi Monsantú, Ya solo, eye apɛ́sɛmi fungola ya Dawidi, eye efungolaka, mpé moto mɔ̌kɔ́ te akoki kokanga mpé ekangaka mpé moto mɔ̌kɔ́ tɛ́ akofungola.[12]
Tálá mpé[kokoma]
Masámbo[kokoma]
- Maria Losáko (Ave Maria)
- Mamá wa Bikólo bínsɔ
Nzémbo[kokoma]
Tálá: Nzémbo ya Maria (lístɛ)
Ndáko-Nzámbe ya Maria[kokoma]
Ndáko-Nzámbo ya Maria ya Eklezya Katolike:
- Bóma (Notre-Dame de l’Assomption)
- Bukavu (Maria ya bobɔ́to)
- Chartres (Falansia)
- Einsiedeln (Swisi)
- Isangi (Marie Médiatrice)
- Kisangani (Notre Dame du Rosaire)
- Lingwala (Maria ya Kongó)
- Lourdes (Falansia)
Búku[kokoma]
- (fr) Cardinal Carlo Maria Martini, s.j.: Marie souffre encore. Saint-Paul, 1998.
- (fr) Edward Schillebeeckx, o.p.: Marie, mère de la Rédemption. Paris: Cerf, 1963.
- (fr) Roger Wawa, ssp: 10 Neuvaines pour toutes les nécessités. Limete: Médiaspaul, 2003. ISBN 2-7414-0175-6

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Politíki
Politíki tǒ lotómo la boyángeli, ezalí bwányá ya koyángela makambo ma ekólo lokóla mibéko mizalí kotínda ; ya kobɔngisa bomɔi bwa bato, bizalela bya bangó ; ya kotámbwisa misála mya ekólo, mpé ya koyókana na bikólo bisúsu ; ezalí sɔ̂lɔ́ ndimbola ya politíki.
Mwâ likébisi litálí liloba politíki. Sɔ́kí toyókí liloba «politíki» tǒ «kosála politiki», tokanisaka níni ? Tokanisaka : koyíba, kokósa, kosála mabé, kosála mayele... Kasi politíki ya sɔ̂lɔ́ ezalí bôngó tɛ́. Liloba politíki eútí na ligresi (lokótá la Gresi): polis elingí koloba mbóka, engumba, ekólo, esé. Politíki ezalí mosála tǒ ntɔ́ki ya boyángeli mbóka tǒ ekólo. Ezalí bwányá tǒ mayele ma koyéba bóníbóní bayángela mokili mwa bato, bóníbóní bakamba bato ba ekólo na ndéngé elingí kosepelisa bato bánsɔ.
Yangó wâná, na mosála mwa politíki, moto akoluka malámu mpɔ̂ ya yê mɔ̌kɔ́ mpenzá tɛ́, mpɔ̂ ya libóta lya yě tɛ́, akoluka sé bolámu bwa batu bánsɔ ba lisangá.
Mpɔ̂ ya bakonzi ba letá, kosɛ́nga bato bazala na *non-viola, elingí koloba mbala mingi kosɛnga bangó basála elɔ́kɔ mɔ̌kɔ́ tɛ́, âtá bazalí komɔ́na mpási ndéngé na ndéngé..., batála sé na mǐso âtá babɛ́tí tǒ babomí bangó.  Mpɔ̂ na lingómbá lya politíki liye libóyí bisálela bya letá, míngi mazalí komíbênga babóya-matatá tô ba non-viola bobɛ́lɛ́ mpɔ̂ bazángí mandóki tǒ bibuneli mpɔ̂ na kozóngisela bakonzi ba letá *violans iye bazalí kosála bangó. Mpɔ̂ na bikelézia, sɔ́kí bizalí na ngámbo ya bakonzi ba letá, bakotéya *non-violans eye elingí koloba komítíka na mpási.
Ezalí na mitíndo mingi ya politíki, mpé politíki ekabwání nzéla mísató :
Kapitalismɛ[kokoma]
Nzéla ya libosó, politíki ya kapitalismɛ elingí koloba politíki wápi bokúlaka mpé matómba ya mosála mazalí mpɔ̂ na basáli tɛ́ kasi mazalí mpɔ̂ na bomongo ya bokulaka babéngaka bangó bakapitalistɛ elingí koloba bakóló-bokulaka mosɔlɔ.
Sosialisimɛ[kokoma]
Nzéla ya míbalé, sosialisimɛ ezalí politíki ékopɛ́sa matómba ma mosála na mabɔkɔ ma basáli bangó mɔ̌kɔ́ mpé ekopekisa bokulaka ezala ya mwâ libóké lya bato.
Komynisimɛ[kokoma]
Nzéla ya misátó, kominisimɛ ezalí politíki ekosɛnga bokulaka mpé matómba ya mosála mazala mpɔ̂ na bolámu bwa lingómba, kasi ekopekisa bokulaka ya moto mɔ̌kɔ́.
Mokango[kokoma]
Botángi[kokoma]
- Bapu, M. et alii, Le Zaïre que nous voulons. Un projet de société. Kinshasa: Cepas, 1993.
- Braeckman, C., Le dinosaure. Le Zaïre de Mobutu. Paris: Fayard, 1992. 383 p.
- Dungia, E., Mobutu et l'argent du Zaïre. Révélations d'un diplomate, ex-agent secret. Paris: L'Harmattan, 1992. 215 p.
- Esoavelomandroso, M. et Feltz, G., Démocratie et développement. Mirage ou espoir raisonnable?. Paris, Karthala, 1995.
- Kadima Tshimanga, B. et alii, De la démocratie au Zaïre: consensus lexicaux d'un peuple en délire. A. M. d'Ans, 1995.
- Mpundu, J., Kobongisa mboka na boboto. Kinshasa: Éditions d'Esperance.


text:
Babou paroles
Paroles de la chanson Babou :
BO SEKA NGA TE hein nazo meka
hum.. babou tala ye mua loketo chenete ya or blanc
ah maman nini ango babou eh eloko nini ehh nga na lali butu pongui se ndambo tango mosusu ba ndoto ya mabe
pourquoi vraiment olingi o sacrifier nga po botola ngai vie babouuu ya ngai mey...
est ce que vraiment il fo ba mot po yo oyeba sentiment na ngai est ce que vraiment il fo maloba po yo yeba ke na lingui yoo liki na nga oyo nanu ba chauffa te kombo nango babou ehh eau minerale na nga babou ehh ko bongwana te acide..
nga na lingaka o sekaka minu pembe diamant ya joyauté nga na lingaka tangu o dendaka na demarche ya jennifer lopez soki o telemi pembeni ya ebale mayi eboyaka kutu ko leka.. babou mutu ako simbaka te esika loboko ekomaka te yo koki o koma inaccesible po reseau d'amour na nga ehh yo memi ngai nzoto na salle de mort nanu na kufa te babou est ce que vraiment babou okomi croque mort(wivine moleka)
bolingo na yo e tia nga bilembo partout ba yebi ngai wa yo eh bolingo no ekoma habitude ko leka mayi oyo esukolaka nzoto lokol'o lobi yo na nga na nzela kara kara mieu vo na kufa na nga avant jour ango ...
jean jacques bayonne est ce que sa te va sa abraham matindu le temple freddy masimbu le gros lot lucie tola l'imperatrice eric tola empereur irhoïtoyi elvis moyibana de genève
eza ngai oyo epay otiki nga ba mbonge makasiii
tango o katisaki ngabu ebale ebongaki o laka pe nga ehh
mololo ya ebale na butu eko zipa mongongo na nga ehh
ata na ndani eko luta tambwe eko koma teee ba nauser ehhhhh
(tous pepele ya mbetolo beethoven yombo germain)
moto moko religion moko oya nga culte: babouhisme yo na nga toyokanaki babou to lingana lokola monganga yo na moto na yo ya bokono to mesanaka babou bolingo lokol'o lakisi oyo ya miyoyo goute à goute presser te oh babou u
(yo gangou papy lokome le seigneur de la terre)
merci seigneur merci ma'dida tuna nga nini et puis oko yeba
REF:
mama mama mama aaa yawe eee eee ee(raju ngoma sfr)
yo keyi ee e yo limwe na yo o (2)
berceau na nga yaka ko adoucir motema na nga aaa
soucis eya fraicheur na nga yaka po na zala soulager babou
FALLY:
julie motema na kana efungola etirette omona esika na tia yo ooo na motema na nga babou po na amour a libala ee ah boni liston heritier kalema na nga yak'o tikela nga robe de nuit na yo ata to vandi nanu ndaku moko te patrick ee kalongi bobo kolo ake na dede moooniato
LOLA:
babou u soki ba fungolaka motemaaa ya moto passi na ye ba pesa na yo soki o ko koka ko assumer yango jeannot lomata gisain tshimanga yannick tumba na chico tumba bicousa nzambi gigi sangani solange kisoka na guy molanooo
GECO:
lorsque saison seche eko kawusa ba riviere nioso na ko misala manso ya mabe po na zua mayi ya miso ko lela yo babou u julie babou na linga oh olinga ngai te et pourtant na motema vibration ezo cesser te oh abou keni micheal yome oh u u uuu
MONTANA:
babou yo zali na yo chow ya depart nanu na tongi yo te na souhaita jamais ko tonga yo po eza souffle opesaki nga na misu ebongwani enseigne et lumineuse na makila microbe nioso ekoma grave na kombo na yo eko sala ebotaka chaque fois eyokaka kombo ya je t'aime na yo..
KOFFI:
(romy amissi...)
mon fort likolo ya ngomba.
[ Merci à >linsukable d'avoir ajouté ces paroles ]
Date: Aujourd'hui
Aucun commentaire ! Si tu veux etre le premier à mettre ton commentaire, tu peux le poster en utilisant le formulaire ci-dessus.
9 Fans
Vous avez un site web ou un blog sur cet artiste / groupe ? Ajoutez-le ici !


text:
Alassane Ouattara
Alassane Ouattara (abótámí o mokɔlɔ mwa yambo, sánzá ya yambo, mobú mwa 1942) azalí moí-politíki wa Kotdivuar (Côte d'Ivoire). Azaláká moyángeli wa yambo wa Kotdivuar bandá sánzá ya zómi na mɔ̌kɔ́, mobú mwa 1990 tíí sánzá ya zómi na míbalé mobú mwa 1993. Azalí prezidá ya lisangá lya politíki liye libêngámí Rassemblement des républicains na lifalansé.
O mobú mwa 2010, yě azalaka mɔ̌kɔ́ ya bato bábalé, elɔngɔ́ na Laurent Gbagbo, baye balukáki kíti ya bokonzi bwa Kotdivuar. Ɛngɛ́bɛ́nɛ́ na komisió ya bopɔnami eye ezalí na nsɔ́mi (Commission électorale indépendante) mpé moyángeli wa yambo wa Kotdivuar, mwǎna mbóka Guillaume Soro, yě asílákí kolónga bopɔnamí bwa kíti ya mokambi-ekólo ya Kotdivuar na mitúya ntúku ítáno na mínei likoló lya nkámá (54%). Bikólo mingi bya molɔ́ngɔ́ mobimba bisílaka kondima elónga ya yě mpé yě alápákí ndáí (akatákí séléka) lokóla mokonzi wa mbóka mokɔlɔ mwa mínei sánzá ya zómi na mibale mobú mwa nkóto ibale na zómi (2010), kasi mokɔlɔ môná káka, lisangá liye litalí mambí ma mobéko likonzi (Conseil constitutionnel) lisakólákí Laurent Gbagbo , prezidá óyo ayambólí yě, ndé molóngi wa bopɔnami bwa kíti ya bokonzi.
Kobánda matatá mâná Laurent Gbagbo andimákí elónga ya yě tɛ́ mpé aboyákí komótíkela kítí ya bokonzi.


text:
Útá Wikipedia.
Kanadá ezalí esé o ntéi ya Ameríka ya Nola. Mbóka-mokonzi ezalí Ottawa. Mani ya Kanadá ezalí mani ya Ingɛlɛ́tɛlɛ. Lifalansé mpé lingɛlɛsi mazalí nkótá ya Letá mpé lifalansé, lingɛlɛsi, lindiani (baindiani 370 000) mpé linuit (Bainuit 27 000) izalí nkótá ya bato ba Kanadá.
Kanadá ezalí esé ya míbalé na monɛ́nɛ o ntáká ya Mabelé o molɔ́ngɔ́ mobimba, nsima ya Rusia. Mpé ezalí na libóngo lilekí molaí na mabóngo o mbú Pasifíki, Artíki, mpé Atlantíki.
Bato sɔ́kí milioni 30 bavándaka o esé Kanadá o káti ya bituka (provinces) zómi mpé *territoires mísáto.
Bingumba binɛ́nɛ zómi na mísáto bizalí :


text:
Tibélekilosi
Tibélekilosi (TB) ezalí bokɔnɔ buye bubébisaka esíká ya kopéma eye babengi mampúlúlú maye mazalaka o káti ya ntólo, kasi ekokí mpé kobébisa bisíka bisúsu bya nzóto. Mbúla (Mvúla) 150 iye iúti koleka na Ingɛlɛ́tɛlɛ, moto mɔ̌kɔ́ na kati ya bato 8 baye basiláká kowâ, bakufáká na bokɔnɔ bwa tibélekilosi. Kasi kobandá mibú 1980, bokɔnɔ bûná bumɔ́nɔnɔkɔ mingi lisusu tɛ́, mpó éte bato bakokóma na ndáko ya malamu, koliya malamu mpé mínganga bazali mpenzá komɔ́nɔ o lombangú mpé kotiya mpɛmbɛ́ni baye bazalí kobɛlɛ mpó bazua lobiko noki. Kasi TB esili naíno libela tɛ́. Ya sɔ̂lɔ́, TB ezalí bokɔnɔ bunyɔ́kɔlɔkɔ mokili mobimba mingi mikolo miye. Mbúla (Mvúla) eye eleki bato mingi bakufáki na TB-8,000 na mokɔlɔ mɔ̌kɔ́ - koleka Mbúla (Mvúla) inso iye isíla koleka. Na Mbúla (Mvúla) 20 iye ileki, TB ebandi komata malɛ́mbɛmalɛ́mbɛ na Ingɛlɛ́tɛlɛ. Sikáwa bato 7,000 bazalí kozwa yangó o mobú mɔ̌kɔ́ – wana elíngi koloba moto mɔ̌kɔ́ na kati ya bato 10,000 na molɔ́ngɔ́ mobimba.
Lokásá luye luzalí koyebisa (koloba?) likóló lya bokɔnɔ bûná, ndénge ya koyéba bwangó, lobíko la bwangó, mpé ekolakisaka ndénge esili kopanzana na mbóka na (biso?) mpé kokokisa yangó na loléngé lusili kopanzana na molɔ́ngɔ́ mobimba. Lokásá luye lupɛsi mpé tolí ya sika mpó na mángwɛlɛ́ ma BCG na UK, mpé lulakisi buku isusu iye izali na nsango iye inso ikosalisa koyéba makambo ma bokɔnɔ bûná na website.
Etápe
- 1 Tibélekilosi ezalí nini?
- 2 Moto azuaka Tibélekilosi ndéngé nini ?
- 3 Tibélekilosi ezalaka bisíká míngi?
- 4 Tibélekilosi emɔ́nɔnɔkɔ ndénge níni?
- 5 Mpó na níni bapesa mwǎna wa ngai Mángwɛlɛ́ ma Bacillus Calmette-Guérin?
- 6 Mbóka iye izalaka na babeli mingi ba Tibélekilosi
- 7 Ndénge níni koyeba éte moto azalí na Tibélekilosi?
- 8 TB epanzanaka ndénge nini?
- 9 Kozua TB ezalaka noki, to makasi?
- 10 Kozua TB na kobɛlɛ TB bikeseni?
- 11 TB mabe na yango penza nini?
- 12 TB ekoki kokébisama na libateli lya mángwɛlɛ́?
- 13 Sɔ́kí olingi kokɛndɛ na mbóka mopaya esengeli ozua mángwɛlɛ́ ya BCG?
- 14 Mángwɛlɛ́ ya BCG ezali nini?
- 15 Mpona nini, esengeli komeka lomposo la moto, liboso lya kopesa ye Mángwɛlɛ́ ya BCG?
- 16 Babikisaka tuberculose ndénge nini?
- 17 Tosala nini soki moto azalaka mpene na moto ya TB?
- 18 Na mokili mobimba
- 19 Níni bazali kosala mpó na kopekisa bompanzani bwa TB na mokili mobimba?
Tibélekilosi ezalí nini?[kokoma]
Tibélekilosi (TB) ezalí bokɔnɔ bwa mabé buye bukoki kovimbisa kati (ya moto ya mwana?), na lokóta la Kingɛlɛ́sa babobengi TB meningitis. Mpó na bakóló, mbala mingi ebebisaka esíká ya kopéma eye babengi mampúlúlú, kasi ekoki kobebisa mpé mikúwa , kati ya moto tǒ bisika bisúsu. Awa na mbóka na biso, bato mingi baye bazuaka bokɔnɔ bwa TB babikaka, kasi basengeli komɛlɛ nkísi sánzá motóba mpó na kobika.
TB ezalí bokɔnɔ bwa makási, kasi ebikisamaka, ewutaka na mikɔlɔ́bɔ mya ('Mycobacterium Tuberculosis'), Tibélekilosi tǒ M. Tb na bokúsé. Mbala mingi ekotaka na ntólo esíká ya kopéma mpé ebɛngɛmi na Kingɛlɛ́sa ('pulmonary TB') kasi ekoki mpé kokota bisíká bisúsu o nzóto lokóla na kati ya nkíngó, mikúwa tǒ biténi bya kati ya libumu. Ekoki mpé kopɛsɛ menenziti. M. bovis ezalí bokɔnɔ bosúsu buye bukokani na TB kasi bwangó buzuaka káka nyama, mingi mpenzá ngɔ́mbɛ́ ('bovine TB'). M. bovis mpé ekoki kozua moto lokóla na eleko ya kala, ntángo bato bayebaki naíno tɛ́ ndénge níni bakokí kobátela mabɛ́lɛ   tǒ koluka TB na Ngɔ́mbɛ́.
Moto azuaka Tibélekilosi ndéngé nini ?[kokoma]
Nzelá enɛnɛ ya kozua TB ndé ewutaka na moto oyo azali na yangó na nzóto ya ye,oyo azali kokósola. Soki akósola, abimisi bokɔnɔ na kati ya nsɔ́í. Sɔ́kí moto ozui nsɔ́í yangó na ntángo ya kopéma, wana okoki kozua TB. Mikɔlɔ́bɛ miye miúti na nsɔ́í ekoki kotelengana na mopɛpɛ ntángo molayi kasi mbala mingi epɛ́sɛkɛ bokɔnɔ tɛ́. Nzela enɛnɛ ezali káka sɔ́kí ozalaka mpó na ntángo molayi pɛnɛ na moto oyo azalí na TB.
Tibélekilosi ezalaka bisíká míngi?[kokoma]
Nakati ya Ingɛlɛ́tɛlɛ na mibú mya 1950, batu koleka 50,000 bazaláká kozua TB na mbúla (mvúla) mɔ̌kɔ́. Mikolo miye ezongi tíí batu 7,000 baye bazuaka na mbúla mɔ̌kɔ́ , kasi sɔ́kí okokisi yangó na mibú mya 1990, ntángo wana ezalaki bato 5,500. Yango ekomɔ́nɔ éte ezalí komata lisúsu. Wana omɔnɔní éte kozua TB ezalí noki tɛ́, kasi esengeli ozala na ekenge na ndénge ya koyeba yangó mpó, na mokili mobimba TB ezali bisíká mingi. Lokóla batu batambolaka mingi na mokili, bangó bakoki kozua yangó mpé bakoki kokotisa yango na mbóka ya yɔ̂.
Tibélekilosi emɔ́nɔnɔkɔ ndénge níni?[kokoma]
Tibélekilosi ekoki kobebisa biténi mingi bya nzóto. Ndénge yangó ekomɔ́nɔnɔ na mwǎna ekɛsɛni na loléngé ekomɔ́nɔnɔ na mokóló. Lokóla Tibélekilosi ewutaka na bato, ekozala malámu éte oyébá sɔ́kɔ moto azalí na yangó mpó omibátela. Malámu omɔ́nɔ mónganga tǒ dókótóló sɔ́kí mwǎna tǒ ndeko wa yɔ̌ alakisaka bilembo biye bikomami o nsé:
- Kósúkósú eye elekisi mpɔ́sɔ isáto
- Fɛ́fɛlɛ
- Kotɔkɔ na butú
- Kokɔ́ndɔ
- Nzóto kolɛmbɛ nɔkí
- Kokósola makilá
Mpó na níni bapesa mwǎna wa ngai Mángwɛlɛ́ ma Bacillus Calmette-Guérin?[kokoma]
Na Ingɛlɛ́tɛlɛ, lokóla na mbóka isúsu, Mángwɛlɛ́ ma Bacillus Calmette-Guérin epɛsɛmɛkɛ bǎna baye bazali pɛnɛ na bato baye bakoki kozala na TB. Wana ezalí mpó bǎna bâná bavándaka bisíká mɔ̌kɔ́ na bato ba TB, ekoki kozala baboti tó bankoko baúti bisíká bato mingi babɛ́lɛkɛ TB. Na bokuse mbala mingi bǎna baye bavándaka na engúmba ya masikini. Mobateli (mángwɛlɛ́ ) mwangó bapesɛkɛ na ntángo mwǎna abótami kasi bakopɛ́sɛkɛ mpé ntángo inso iye isengeli.
Mbóka iye izalaka na babeli mingi ba Tibélekilosi[kokoma]
Mbóka iye ikomami o nsé izalaka na bato mingi baye bazali kobɛlɛ TB. Sɔ́kí eyano ya yɔ̂ na mitúna na biso ezali 'oui' 'íyo', sala nɔkí opɛsɛ mwǎna wa yô mángwɛlɛ́ ma BCG sɔ́kí amozui naíno tɛ́.
- Yɔ̌, bandeko ba yô tǒ tatá wa mwána wa yô awuti na mbóka yɔ̌kɔ́ na kati ya iye itángami o nsé?
- Yô na mwǎna wa yo bokokɛndɛ́kɛ́ kovánda koleka sánzá mobimba tǒ bokotambola mingi na kati ya mbóka iye itángami o nsé?
- Na káti ya ndáko ya yô, tǒ pɛnɛpɛnɛ na yɔ̂, ezali na moto oyo akokáki kozala pɛnɛ wa mwǎna wa yɔ̂ na ntángo mingi, oyo azali na TB tǒ azaláká na yangó kala, tɔ̌ awuti na mbɔ́ka yɔ̌kɔ́ na kati ya iye itángami?
Ndénge níni koyeba éte moto azalí na Tibélekilosi?[kokoma]
Lokóla TB ekotaka bisíká míngi na nzóto, nzelá ya komɔnɔ yangó mpé ezalí ndéngé na ndéngé. TB eye eyebani míngi ndé ya kokosola eye babengi na lingɛlɛsa 'pulmonary TB'. Moto oyo azalí na yangó akolakisa bilembo biye:
- kozánga mpósá ya koliya na kokɔ́ndɔ
- kokosola eye emataka makási nsima ya mpɔ́sɔ mínei koleka tɔ̌ sánzá
- kobimisa nsɔ́í míngi; akoki mpé kokosolo makilá sɔ́kí nzéla ya makilá epasuki
- komiyoka nzóto kolɛmbɛ ntángo inso
- kozala na fɛ́fɛlɛ, mbala míngi na butú, eye epesi kotɔkɔ míngi
TB epanzanaka ndénge nini?[kokoma]
Nzela ya kopanza TB yango kaka moko: baye bazali na yango nakati ya tolo to na mongongo. Mayi oyo ebimaka na monoko na kokolola nakati ya mopepe nde ezali na maladie. Kasi oyeba te tango mosusu baoyo bazali na yango bakoki te kopanza yango.
Kozua TB ezalaka noki, to makasi?[kokoma]
Penza, ezalaka makasi moto azua TB, mpe esengi tango molayi to kokutana mbala mingi na moto oyo azali na yango, lokola kovanda na ndako moko. Ata ndenge wana, basusu, ata soki bazui TB, bango bakobelaka te. Bato mingi (toloba 9 na kati ya 10) baye bazali na nzoto kolongono, soki bazui yango bakobela te. Baye 10% batikali bakobela, kasi mbala mingi noki te, kasi na sima ata ya bambula 10 na koleka (Comstock, 1982). Wana esalamaka mpo maladie yango ekoki kovanda na nzoto ya moto lokola elali bambula mpe moto azali kobela te. Maladie ekolamuka na sima ya bambula, mbala mingi soki nzoto ezangi komibatela (immunite), lokola moto mobange, bankisi misusu, kobela lokola Sida to kovanda na mizele.
Mpona 10% baye bakobelaka TB, tango ya mabe ezalaka soki ekomi naino mbula mibale te banda bazui yango.
Kati ya 1 na 5% ya baye bazui TB babelaka noki wuta bazui yango (Styblo et al., 1969; Sutherland et al., 1976; 1982). Wana babengaka yango kobela mbala moko, na Angle 'primary disease', mpe mbala mingi ezalaka na bana. 'Primary TB' mbala mingi ekoleka emonana te, mpe ekobika yango moko ata soki moto ameli nkisi te, kasi ekoki kozonga sima ya bambula. Ekotika elembo moke nakati ya tolo, na ndenge emonanaka na Rayon-X.
Kozua TB na kobɛlɛ TB bikeseni?[kokoma]
Mpó na bato mingi baye bakozua TB, mibateli ya nzóto (immunite) ekobúnda kín'o kosilisa tǒ kokanga yango mpó emata tɛ́. Ndénge wana bokɔnɔ ekotikala ya kolála, kasi ezalí naíno na bomɔi, mpé ekobima lisúsu na nsima, eye ebengami bokɔnɔ na mpóngi tǒ bulála, na lingɛlɛsa babubengi 'latent TB infection'.
Baye bazalí na bokɔnɔ bwa TB na mpóngi balakisaka bilembo biye:
- emonɔnɔkɔ tɛ́
- babɛlɛkɛ tɛ́
- bakoki kopanza na basúsu tɛ́
- Mbala míngi sɔ́kí bameki lomposo la bangó, ekomɔnɔnɔ tɛ́ éte bazalí na yangó
- Bakoki kobɛlɛ TB na nsima ya mibú
Baye bazali kobɛlɛ TB (‘active TB’) bakolakisaka bilembo biye bikomami na 'Nzelá níni ya koyeba TB'.
TB mabe na yango penza nini?[kokoma]
Soki babikisi te, TB, ata epayi ya bakolo, emataka malembe kino eyi koboma. Mabe mosusu ekopesa meningite. Nzela mosusu, soki babikisi te, nde kobimisa makila tango ya kokolola. TB ekokoma ndongo soki emeseni nkisi, mpo ndenge ya kobikisa ezalaka makasi. Nakati ya Ingɛlɛ́tɛlɛ, TB, ebomaka bato 350 na mbula moko, mingi nakati ya bango mibange, kasi bana mpe bazalaka. Bisika bato bavandaka na bandako oyo ekoki te, na mokili mobimba, bato mingi bakufaka na TB koleka oyo ya UK.
TB ekoki kokébisama na libateli lya mángwɛlɛ́?[kokoma]
Libateli lizali mángwɛlɛ́ ma BCG. Ntángo esúsu mángwɛlɛ́ ma BCG mabátelaka na bokɔnɔ bwa TB tɛ́, kasi masalisaka bǎna baye bazalí kobɛlɛ bokɔnɔ bwa meningite 'TB meningitis' (Rodrigues et al., 1993).
Ntángo ya kala, na Ingɛlɛ́tɛlɛ, bazalaki kopɛsɛ bǎna banso ba kelási mángwɛlɛ́ ma BCG. Kasi lokóla loléngé la TB lobóngwanaka, Ingɛlɛ́tɛlɛ ekamati nzelá ya kolanda bato bakɛ́ baye bazalí na tibelekilosi. Na Ingɛlɛ́tɛlɛ, mángwɛlɛ́ ma BCG makɛsɛni ɛngɛ́bɛ́nɛ́ na epái eye yɔ̂ ofandi na UK, mpó TB ekoki kozala na esíká sóngóló kasi na esíká pakala ezali tɛ́. Mángwɛlɛ́ ma BCG mapɛsɛmi na bǎna baye bavándaka bisíká biye bato mingi bazalí na TB koleka bisíká bisúsu, mpó na bôngó, bapɛ́sɛkɛ mángwɛlɛ́ ma BCG na bǎna baye babótami ó mbóka iye bato mingi babɛ́lɛkɛ bokɔnɔ bwa TB. Mángó (Mángwɛlɛ́ ma BCG) mapɛ́sɛmi mpé lokóla na bǎna ba kelási ba mbúla 10 kín'o 14 sɔ́kí bazwaka BCG na bomwǎna tɛ́.
Sɔ́kí olingi kokɛndɛ na mbóka mopaya esengeli ozua mángwɛlɛ́ ya BCG?[kokoma]
Sɔ́kí moto azwá mángwɛlɛ́ ya BCG kala, ekosengela éte azua mángwɛlɛ́ ya BCG sɔ́kí alingi kokɛndɛ o mobémbo, kovánda tǒ kosála mosálá mpó na sánzá mɔ̌kɔ́ tǒ koleka, na mbóka eye ezalaka na bato mingi ya TB (Immunisation against Infectious Disease, 1996).
Mángwɛlɛ́ ya BCG ezali nini?[kokoma]
Mángwɛlɛ́ ya Bacillus Calmette-Guérin (BCG) ezali bokɔnɔ ya TB oyo ezuaka gombe Mycobacterium bovis. Nakati ya BCG maladie ya TB ezalaka, kasi bakangi yango epesa kobela te. Kasi mpona baye bazangi mobateli ya nzoto, lokola bato ya Sida, mpona bango BCG ekoki kopesa maladie tango mosusu.
BCG batiyaka yango na tonga ya moke na lomposo.
Mpona nini, esengeli komeka lomposo la moto, liboso lya kopesa ye Mángwɛlɛ́ ya BCG?[kokoma]
Moto nyonso oyo azali na sanza 12 to koleka wana, bakomekaka loposo naye liboso ya kopesa ye mobateli ya BCG. Wana ezali mpona koyeba soki mobateli ya nzoto (immunite) emeseni na TB. Nzela ya koyeba nde kobeta tonga ya tuberculin – mayi ya proteine basali wuta na 'M. tuberculosis' – na kati ya loposo. Sima ya mikolo 2 - 10, na ndenge ya tonga yango, bakotala esika babeti yango. Soki esika babeti tonga evimbi mpe, ekomi lokola makila, wana elakisi te maladie ezali. Ndenge wana ebongi lisusu te bapesa moto BCG, mpo akozala asiazui TB to maladie mosusu ya ndenge wana. Soki nzoto naye elakisi kozala na maladie ya makasi, wana esengi bameka ye na nzela misusu koyeba soki penza asiazui to abandi kobela TB. Bana oyo bakokisi naino sanza 12 te, bango bazali na posa te ya komeka loposo, liboso ya kozua BCG.
Babikisaka tuberculose ndénge nini?[kokoma]
Mbala mingi TB ekoki kobika, kasi moto ebongi asilisa nkisi ya sanza 6 to koleka. Baye babelaka TB mbala mingi bakotaka na opital te. Ata soki bakoti, wana ekozala mpona koyeba soki penza bazali na maladie yango to mpo babanda kozua nkisi. Ata boye, bato ya TB esengi bazala mpene na efimiele ya tolo, tango nyonso ya kozua nkisi mpo bazua yango na ndenge ekoki, mpe soki likambo ya mabe ezali, basala noki moto atika te kozua nkisi.
Nzela oyo tomeseni, ezali ya kozua nkisi 'antibiotics' misatu to mine mbala moko mpona sanza mibale, nde sima na yango nkisi mibale mpona sanza mine misusu. Nkisi mine minene ya TB ezali isoniazid, rifampicin, pyrazinamide na ethambutol. Eyaka elongo mpona kosalisa soki maladie emeseni nkisi moko, misusu ebunda. Ata boye, maladie ebandi komesana nkisi ya ndenge nyonso. Mbala mingi nkisi esalaka lisusu te mpo moto azalaki kozua yango na ndenge ekoki te, to azuaki yango na ndenge ya mabe to moto asilisaki te kozua nkisi (Conaty et al., 2004). Mikolo oyo batiyaka nkisi mibale to koleka na kati ya na komprime moko. Moto akomela komprime mine to koleka, mokolo moko. Tango mosusu esengi moto azua nkisi mikolo mingi, lokola maladie ya TB meningitis, to soki maladie ebandi komesana na nkisi moko to mibale, wana esengi kobalula nkisi.
Soki moto abandi nkisi mpona poso mibale, wana akoki lisusu kopanza TB te, mpe akobanda komiyoka malamu sima ya poso mine. Kasi esengi sanza motoba ya kozua nkisi mpo moto abika.
Tosala nini soki moto azalaka mpene na moto ya TB?[kokoma]
Tango bakuti moto azali na TB, dokotolo akotala soki baye bavandaka naye bakoki kozua yango. Soki emonani te moto akoki kopanza yango, to mwana azali na yango, kasi eyebani te azui yango wapi, wana baye bazalaka mpene naye bakobenga bango mpo bameka eyebana soki bango mpe bazali na yango. Bato wana bakozala bandeko to baye bavandaka na ndako moko. Tango mosusu baninga, lokola baye basalaka elongo, mpe bakobenga bango, kasi mbala mingi tina ya kosala yango ekozala te. Ezalaka mbala mingi te mwana apanza TB – kasi kobela na bango elakisaka te moto mokolo oyo azali kobela TB, azali mpene na mwana wana.
Komeka mpona bandeko tina yango koyeba baye basi bazui TB to baye basi babandi kobela. Komeka basalaka na loposo to na Rayon-X. Na kati ya UK mbala mingi soki bameki loposo, elakisaka te moto asiazui maladie (loposo kovimbal mpe kozala lokola makila esika babetaki tonga), kasi wana ezali mpo bazuaki mobateli ya BCG. Soki loposo soolo ezali. Soki TB emonani, wana moto bamemi ye na dokotolo mpe bakopesa ye nkisi ya TB.
Na mokili mobimba[kokoma]
TB ebomaki bato 100 million na bambula 100 oyo eleki, yango Organisation Mondial de Sante eti yango lokola maladie oyo ya koboma bato mingi na mokili 'Global Health Emergency' na 1993 (WHO 1). Emonani lokola 33% ya bato nyonso na mokili bazali na yango. Na mbula moko, bato 9 million ya sika bazuaka yango (WHO 2). Tango nyonso moto moko azuaka yango na second moko.
Mpona bato mingi ata soki bazui TB mobateli ya nzoto na bango ekoki kokanga yango babela te. Ata boye, TB ebomaka bato 2 million na mokili na mbula moko, moto moko na second 15 (WHO 3). Kati ya bango, 98% bazali bato ya Tiers Monde, mingi na Asie de Sud na Afríka ya bato mwindo (WHO 4).
TB ezalí ya libosó mpó na koboma basi mpé koleka bokɔnɔ misusu esalaka mwána etíké bazala mingi.
Níni bazali kosala mpó na kopekisa bompanzani bwa TB na mokili mobimba?[kokoma]
Ebongi bato banso o molɔ́ngɔ́ mobimba babundisa bokɔnɔ bwa TB. Kosilisa yangó esíká mɔ̌kɔ́ ekosalisa sɔ́kí basilisi yangó bisíká bisúsu. WHO eyi na nzela oyo babengaka 'Directly Observed Treatment – Shortcourse' (DOTS) (WHO 5): 1. Leta ezala na mposa ya kosalisa 2. nzela ya komeka bato mpo eyabana soki bazali na TB 3. nzela eye ebandimi ya kozua nkisi ya sanza 6 mpona babeli mpe moto ya kotala te bato bazali kozua nkisi na ndenge ebongi 4. Moto akáta komela nkísi tɛ́ kín'o abiki, mpé nkísi ezala eye esengeli. 5. Kokoma na búku loléngé osili kozua nkísi mpó mikɔlɔ mya nsima Mónganga ayeba ndénge níni bapesaki yɔ̂ nkísi


text:
Mobutu Sese Seko
Mobutu Sese Seko Kuku Ngbendu wa Zabanga, (azalákí Joseph-Desiré Mobutu téé 1972) abótámí o Lisála, Mbánzá ya Mambénga, o mokɔlɔ 14 ya sánzá ya zómi o mobú 1930, akúfí o Rabat, Maroc, o mokɔlɔ 7 ya sánzá ya libwa o mobú 1997. Mobutu azalákí Tatá-mokonzi ya Kongó-Kinsásá téé 1997.
Mobutu akamatákí bokonzi na makási na 1965.
Mobutu azalí moto óyo atíkí mbóka ya Kɔ́ngɔ na mpási, sɔ́kí lɛlɔ́ mobúlú ezalí káka kúna mpámba tɛ́ yě ndé moto atíka ntángo. Asalí na bokonzi mobú 35 atongá atá elɔ́kɔ tɛ́, ba nzelá káka óyo Babɛ́lɛji batikílá bisó. Sɔ́kí yě mpenzá azalákí mayɛ́lɛ lɛlɔ́ Kongó-Kinsásá elingaki kokɔ́ta mobúlú tɛ́.


text:
Tozali na ntina te ya kotondisama na botondi, kotalaka mabaku nini tozali kokutana na yango biso moko?
Na bomoi na ngai, Nazwaki libaku ya bule ya kokutana na bato ebele baye mawa emonani kosimba milimo na bango na bozindo makasi. Na ntango wana, Nayokaki na balingami na nagi ya mibali mpe ya basi mpe kolela elongo na bango na ntina ya mikumba na bango. Nazwaki maye nasengelaki koyebisa bango, mpe Nabundaki koyeba lolenge nini ya kolendisa mpe kosunga bango na mikakatano na bango.
Mbala mingi mawa na bango ewutaka na maye mamonaka mpona bango lokola suka. Ebele bazali kokutanaka na suka ya bolengeli boninga, lokola liwa ya molingami moko to bokabwani na moko ya libota. Misusu bayoki bazali kokutanaka na suka ya elikia—elikia ya kozala na libala to kozala na bana to ya kolonga bokono. Misusu bazali kokutanaka na suka ya bondimi na bango, lokola motungisi mpe mingongo ya mobulu na mokili emeki bango kotia ntembe, kutu kosundola, oyo bayebaki yambo kozala bosolo.
Mosika te to nsima, Nakolikia ete biso nionso tosalelaka ntango mokili na biso ezali kobeba na katia na yango, kotikaka biso komiyoka biso moko, nkanda mpe na botioli.
Ekoki kosalamela moto. Moto moko te alongolami.
Tokoki kozala na Botondi
Likambo ya moto na moto ezali lolenge moko te, mpe maye etali bomoi ya moko na moko ezali nse ya ye mei. Nzokande, Nayekolaki ete ezali na eloko moko oyo ekokaki kolongola mpasi oyo ekoki koya na bomoi na biso. Ezali na eloko moko tokoki kosala mpo ete bomoi ezala malamu koleka, esengo mingi, kutu ya nkembo.
Tokoki kozala na botondi!
Ekokaki koyokama lolenge mosusu na bwanya ya mokili ya komona ete moko oyo amemi mokumba ya mawa asengelaki kopesa matondi na Nzambe. Kasi baye basundoli molangi bololo mpe batomboli likolo nkopo ya boyoki ya botondi bakoki komona bomeli epetolama ya libiki, kimia, mpe bomanioli.
Lokola bayekoli ya Yesu Klisto, topesami mobeko ya “kotonda Nkolo [na biso] Nzambe na biloko nionso,”1 na “ koyembela Nzambe na bozongisi matondi, ”2 mpe na “kotika motema [na biso] etondandisama na botondi Nzambe.”3
Mpo na nini Nzambe apesi biso mobeko ya botondi?
Mitindo na Ye nionso epesami mpo na kopesa mapamboli elongobani epai na biso. Mitindo ezali mabaku mpo na kosalela bonsomi na biso ya kopona mabe to malamu mpe kozwa mapamboli. Tata na biso wa bolingo na Lola ayebi ete koponaka komatisa molimo ya botondi ekomemela biso bosepeli ya solo mpe esengo ya monene.
Kozalaka na botondi mpo na Biloko
Kasi ndambo bakokaki koloba, “Nini Nazali na yango mpo na kozala na botondi na ntango nazali koleka miniokoli oyo na bomoi na ngai?”
Ntango mosusu kotalaka malamu na maye tozali na botondi mpona yango ezali kopusana ya mabe. Ezali nkpokposo kokolisa molimo ya botondi soki litondi na biso ezali kaka ya kokokana na motuya ya mapamboli tokoki kotanga. Bosolo, ezali ntina na mbala mingi “totanga mapamboli na biso”—mpe moto oyo amekaki yango ayebi ezali ebele—kasi Nakolikia te Nkolo azali kozela biso kozala na litondi ya muke na ntango ya mikakatano koleka na ntango ya bofuluki mpe ya mpasi te. Na yango, mikapo ebele ya makomi elobeli botondi mingi te mpo na biloko kasi esengi nde molimo mobimba to ezaleli ya botondi.
Ezali mpete ya kozala na botondi ya biloko ntango bomoi na biso emonisami kozala malamu. Kasi boni boni koleka ba ngonga oyo ntango topesameli likoki te ya kozwa biloko oyo tosengeli?
Ekokaki Ngai kopesa likanisi ete tomoni botondi lokola likoki, nzela ya bomoi oyo epenguisami te lolenge na biso tozali? Na lolenge mosusu, Nakopesa likanisi ete na ntina ya kozala na “litondi mpona biloko,” tomipesi na kozalaka “litondi na mabaku na biso”—atako lolenge ekoki kozala.
Ezali na lisolo moko ya kala ya mosali moko ya resturant oyo atunaki mosombi moko soki asepelaki na bilei. Mopaya ayanolaki ete biloko nionso ezalaki malamu, kasi elingaki kozala malamu mingi koleka soki bapesaki mapa mingi. Mokolo elandi, ntango moto oyo ayaki lisusu, mosali abakisaki mapa mosusu, na kopesaka ye biteni minei na esika ya mibale, kasi moto yango azalaki asepelaki kaka te. Mokolo elandi, mosali abakisaki lipa mosusu, bonguana ezalaki te.
Na mokolo ya minei, mosali azwaki mokano mpenza ya kosepelisa moto wana. Mpe lisusu azwaki lipa ya molai ya makolo libwa (3-m), akati na kati kati, mpe na koseka, apesaki yango na mosombi. Mokaboli akokaki kala te kozela eyano ya moto oyo.
Sima ya bolei, moto wana atalaki likolo mpe alobaki, “Malamu lokola ntango nionso. Kasi Namoni ozongeli na kopesaka kaka biteni mibale ya mapa.”
Kozalaka na botondi kati ya Mabaku na Biso
Bandeko balingami mibali mpe basi, boponi ezali ya biso. Tokoki kopona kotiya ndelo na botondi na biso, etiami na mapamboli tozali koyoka tozangi. To tokoki kopona kozala lokola Nefi, oyo azalaki na motema ya botondi elembaki te. Ntango bandeko na ye bangaki ye na bwato—oyo etongamaka mpo ete emema bango na mabele ya elaka— matambe mpe misapi na ye ezalaki ya kovimba makasi “bavimbaki makasi mpenza” mpe mopepe makasi emekaki komela ye na katikati ya mbu. “Na yango,” Nefi alobaki, “Natalelaki Nzambe na ngai, mpe Nakumisaki ye mokolo mobimba”; mpe Nalobelaki Nkolo mabe na nse ya motema te na ntina ya minyoko na ngai.”4
Tokoki kopona kozala lokola Yobo, oyo azalaki na biloko nionso kasi sima abungisaki yango nionso. Nzokande Yobo ayanolaki na kolobaka, “Bolumbu eyaki Ngai libanda ya libumu ya mama na ngai, mpe bulumbu ekozonga Ngai …. : Nkolo apesaki, mpe Nkolo azwi; nkombo ya Nkolo epambolama.”5
Tokoki kopona kozala lokola bapionie ya Mormon, oyo babatelaki molimo ya botondi ntango mobembo na bango ya malembe mpe mpasi epai ya Great Salt Lake, kutu koyembaka mpe kobinaka na nkembo na bolamu ya Nzambe.6 Ebele kati na biso bazalaka na mposa ya kolongwa, koyimayima, mpe komitungisa na ntina ya mpasi ya mobembo.
Tokoki kopona kozala lokola profeta Joseph Smith, oyo na ntango mokakangami na ba motindo ya mpasi na boloko ya Liberty, akomaki maloba oyo efulamaki: “Balingami bandeko mibali, tika ete tosala makambo nionso na esengo oyo ekosami na ntina ya nguya na biso; mpe na sima ekoki biso kotelema kaka, na elikia ya solo, komona lobiko ya Nzambe, mpe mpo loboko na ye emonana.”7
Tokoki kopona botondi, atako nini.
Lolenge oyo ya botondi eleki nyonso ezali koyaka nzinganzinga na biso. Eleki koyoka motema pasi, kolemba, mpe kozanga elikia. Ezali kobakisa nse lokola bolamu na ntango ya mpasi lokola esalemi na ntango ya bisengo.
Ntango tozali na botondi na Nzambe na ndenge tozali, tokoki kozwa kimia ya sembo na kati ya mitungisi. Kati ya mawa, tokoki lisusu kotombola mitema na biso na masanjoli. Na mpasi, tokoki kokumisama na bomikabi ya Klisto. Kati ya malili mpe bololo ya mawa, tokoki kozua mayele mpembeni ya molunge mpe boyambi ya lola.
Ntango mosusu tokanisi ete kozalaka na botondi ezali oyo tosali sima ya bokokisi ya makambo na biso, kasi boniboni ezali botali liboso mpenza. Bomoi boni tozali kozanga na kozelaka komona monama yambo kotondaka Nzambe ete mvula ezali?
Kozalaka na botondi na ntango ya mikakatano elakisi te ete tozali na esengo na ndenge na biso. Elakisi ete na nzela ya miso ya bondimi totali likolo ya mikakatano na biso ya mokolo ya lelo.
Oyo ezali botondi ya mbembo te kasi ya molimo. Ezali botondi oyo epesi bokolongono ya motema mpe ya bofuli makanisi na biso.
Botondi lokola Mosala ya Bondimi
Kozalaka na botondi na ndenge na biso ezali mosala moko ya bondimi na Nzambe. Esengi ete tondima na Nzambe mpe tolikia mpo na biloko tokoki komona te kasi ezali bosolo. 8 Nakozalaka na botondi, tolandi ndakisa ya Mobikisi na biso ya bolingo, oyo alobaki, “Bolingi na ngai te, kasi ya yo, esalema.”9
Botondi ya solo ezali bolakisi ya elikia mpe litatoli. Eyaka uta na boyebi oyo tomanyolaka ntango nionso te mikakatano ya bomoi kasi nakondimaka ete mokolo moko tokomanyola.
Na ezaleli nionso, ntina ya botondi na biso ekambami na bosolo ebele mpe bosolo ya bule biso toyebi: oyo Tata na biso na Lola apesi bana na Ye ya mwango ya esengo; ete na nzela ya Bomikabi ya Mwana na Ye, Yesu Klisto, tokoki kobika libela elongo na baye ya biso ya bolingo; oyo na suka, tokozwa nkembo, bobongi nie, mpe nzoto ya kozanga bokufi, bozangi bokono to etemo; mpe mai ya miso na biso ya mawa mpe bobungisi ekozala kokitana na kotonisama ya bosepeli mpe esengo, “komeka malamu , epesami na nse, mpe etungisami elongo, mpe kokimaka mosika.”10
Esengeli ezalaka lolenge ya litatoli oyo ebongolaki bayekoli ya Mobikisi uta na bobangi, bimali ya ntembe na bobangi, esengo ya basakoli ya Molakisi. Na ntango elandaka bobakami na Ye, baliaki na bozangi elikia mpe mawa, na bozangi makoki ya bomanioli oyo ewutaki kosalema. Kasi molulu moko ebongolaki manso wana. Nkolo na bango abimelaki bango alobaki, “Botala maboko na ngai mpe makolo na ngai, oyo ezali Ngai mei.”11
Ntango Bapostolo bayebaki bolamuki ya Klisto—ntango bamonaki nkembo ya Bosekwi ya Mobikisi wa bolingo na bango—bakomaki bato ya lolenge mosusu. Eloko moko te ekokaki kopekisa bango kokokisa misio na bango. Bandimaki na bokasi mpe na mokano monioko, boyokisami soni mpe kutu liwa oyo ekokaki kokomela bango na ntina ya litatoli na bango. 12 Balembisamaki te uta na kokumisaka mpe kosalelaka Nkolo na bango. Babongolaki bomoi ya bato bisika nionso. Babongolaki mokili.
Bosengeli te komona Mobikisi, lolenge Baapostolo bamonaki, mpo na kozwa libongoli ya ndenge moko. Litatoli ya Yesu Klisto, ebotami na Molimo Mosantu, ekoki kusunga yo kotala bosisoi suka boleki mpe elikia oyo ekoya eye Mosikoli ya mokili abongisaki.
Tosalama Te mpo na Kosuka
Na pole ya oyo toyebi na ntina ya atandele na biso ya seko, ezali na motuna moko ekoki kondiamama te ete suka ya mawa to elekelaka biso na bomoi toyoki bondimi na ntina na biso? Emonani kozala eloko moko kati na biso oyo ekopekisa biso kosukisa.
Mpo na nini ezali boye? Mpo ete tosalami na elamba ya seko. Tozali bikelamu ya seko, bana ya Nzambe ya Bokasi nionso, oyo nkombo ezanga Suka13 mpe oyo alaki mapamboli ya seko ezanga motuya. Suka ezali atandele na biso te.
Ebele eye tozali koyekola na ntina ya nsango malamu ya Yesu Klisto, mingi tozali komona suka yango awa na bowei tozali na suka atako moke te. Ezali kaka se mpasi ya ntango mokuse—eye mokolo moko ekomonana na bokeseni moke na esengo ya kozelaka bondimi.
Boniboni nazali na botondi na Tata na ngai ya Lola oyo kati ya mabongisi na Ye ezali na suka ya bosolo te, kaka se ebandeli ya libela.
Baye bazongisi Matondi Bakokembisama
Bandeko mibali mpe Basi, tozali na ntina te ya kotondisama na matondi, kotala ya lolenge tozali na yango tomimoni biso mei?
Tozali na ntina moko monene te kotika mitema na biso “etondisama botondi ya Nzambe”? 14
“Tozali na ntina monene te ya kosepela ?”15
Boniboni topambolami soki toyebi mosala ya loboko ya Nzambe na modele kitoko ya bomoi na biso. Matondi na Tata wa biso ya Lola ekolendisa botali na biso mpe ekosokola botali na biso. Ekofula bomikitisi mpe kolendisa makoki na biso ya komaniola epai bandeko na biso mibali mpe ekelamu nionso ya Nzambe. Matondi ezali mungua ya baklisto nionso lokola mosala! Botondi ezali mama ya bopeto nyonso.16
Nkolo apesa biso elaka na Ye ete baye “oyo [bazwi] biloko nionso na botondi bakotondisama na nkembo; mpe biloko ya mabele eye ekopesamela [bango].”17
Ntika biso “tobika na kopesaka matondi mokolo na mokolo”18—mingi mpenza na ntango ya suka eye ezali eteni ya bowei. Tika biso totika milimo na biso kokola na botondi epai ya Tata na biso ya Lola atonda ngolu. Tika biso libela mpe kotombola mingongo na biso makasi mpe kolakisa na liloba mpe na mosala botondi na biso na Tata na biso ya Lola mpe na Mwana na Ye ya Bolingo Yesu Klisto. Na yango nasambeli, natikeli bino litatoli na ngai mpe lipamboli, na nkombo ya Nkolo na biso Yesu Klisto, amene.
Show References
-
1. Doctrine &Alliances 59:7; see also Baefezeo 5:20; 1 Batesalonika 5:18; Moziya 26:39; Alma 7:23; Doctrine et Alliances 98:1.
-
2. Banzembo 147:7.
-
3. Alma 37:37.
-
4. Tala 1 Nefi 18:10–16.
-
5. Yobo 1:21.
-
6. Na ndakisa ya bapione oyo babatelaki bizaleli ya malamu, tala Andrew D. Olsen, The Price We Paid: The Extraordinary Story of the Willie and Martin Handcart Pioneers (2006), 10, 366–67.
-
-
8. Tala Alma 32:21.
-
9. Luka 22:42.
-
10. Luka 6:38.
-
11. Luka 24:39.
-
12. Tala Baloma 5:3; 2 Bakolinto 4:17; 12:10.
-
13. Tala Mose 1:3.
-
14. Alma 37:37.
-
15. Alma 26:13.
-
16. Tala Marcus Tullius Cicero, Oratio Pro Cnæo Plancio, XXXIII, section 80; quoted in Joseph B. Wirthlin, “Live in Thanksgiving Daily,” Ensign, Sept. 2001, 8.
-
17. Doctrine &Alliances 78:19; sete ebetami.
-
18. Alma 34:38.


text:
Stress
Makambo míngi makoki kokomela moto o bomɔi, makambo mánâ makoki kosala éte molimo mwa moto motungisama mpé esɛngɔ ya yě na bomɔi esila. Mbógwana ya loléngé la bomɔi bwa moto ya mikɔlɔ na mikɔlɔ ekoki komɛmɛ mbógwana na bokɔ́lɔ́ngɔ́nú bwa nzóto ya yě. Ndakisa, sɔ́kí mói ezalí makasi nzóto ya moto ekotónda na motoki, lokóla mpé sɔ́kí moto azalí kobánga tǒ mpé moto mosúsu abangisi yě okoyoka motéma mwa yě mokobɛtɛ makasi.
Makambo ma mabé maye malekelá moto o bomɔi bwa yě mpé soki loléngé la bomɔi luye azalí na yangó luzali kosepelisa yě tɛ́, bokɔ́lɔ́ngɔ́nú bwa nzóto bwa yě mpé ntángo esúsu kimia ya makanisi mpé ya molimo mwa yě mokoki kobébisama . Sɔ́kí moto azali ntángo inso kokanisa manso ma mabé malekela yě mpé azalí kosepela sɔ́kó mokɛ́ tɛ́ na bomɔi bwa yě, wana ekoki kolakisa éte moto oyo azalí kolakisa bilembo bya stress (souhaiterais que le mot approprie en lingala soit utilise) (lifalansé: pression, tension nerveuse; lat.: stringere: atteler).
Etápe
Nini ekoki kopɛsɛ stress?[kokoma]
Ntángo inso izali malamu na bomɔi bwa moto, azala na esɛngɔ mpé kímiá, kasi sɔ́kí makambo mazali koleka ndénge ozali kolinga tɛ́ tɔ̌ mpé sɔ́kí ozali komitungisa na likambo mɔ̌kɔ́ , okomɔ́nɔ éte okokóma koyoka nzɔ́to ya yɔ̂ malamu lisúsu tɛ́.
Manso maye makoki kozala likoló lya bilɔ́kɔ biye:
Libúngisi
- Bobúngisi ndáko tǒ bilɔ́kɔ bya yɔ̂ zambi bolongwisaki mbóka na makasi.
- Bokabwani na babóti mpé baníngá.
- Bobúngisi bandeko tɔ̌ mpé baníngá na nzéla ya liwa tɔ̌ mpé bokangami na bangó na basɔdá.
Violence
- Sɔ́kí ozaláki kobangisama na moto tɔ̌ mpé basilíká kokonyɔ́kɔlɔ na nzéla ya nzóto.
- Sɔ́kí yɔ̂ ndeko mwâsí tɔ̌ mpé mobali baláláki tǒ mpé balingáki kolála yɔ̂ na makasi.
- Sɔ́kí omonáki ndénge bazaláki konyɔ́kɔlɔ bandeko tǒ mpé baníngá ba yɔ̂ na nzéla ya nzóto.
- Sɔ́kí omonáki ndénge bazaláki koboma ndeko tɔ̌ mpé moníngá na yɔ̂.
Bozangi kímiá
- Sɔ́kí otambolaki mpó na kokɛndɛ ó mbóka-mopaya tǒ mbóka esúsu na mikákatáno makasi.
- Sɔ́kí ozali komitungisa míngi na likambo lya ngúnda ya yɔ̂.
- Sɔ́kí ozali komitungisa míngi makambo matali maye makoyâa lobi.
''Bozangi nguyá
- Bovándi na ndáko eye ezali ya yɔ̂ tɛ́.
- Bozangi makoki ma kobóngola loléngé la bomɔi bwa yɔ̂.
- Kosála elɔ́kɔ olingi na yɔ̂ kosála tɛ́ na makasi.
Ndénge níni stress ekoki komilakisa kati na moto?[kokoma]
Bandeko baye bazalaka na stress bayokaka ntángo esúsu boye:
Elakisameli ya stress na moral na moto:
- Mawa, kolela, bozangi elikia
- Nsɔ́ni
- Komitungisa
- Kosilika mpámba mpámba
- Kozala na tension makasi
- Mikákatáno kotiya makanisi esíká mɔ̌kɔ́ mpó na kosála likambo.
- mpósá ya kozala na bomɔi ekosila
- Kolekisa ntángo míngi kokanisaka makambo masi mayelá yɔ̂.
- Bobangi elɔ́kɔ eye esilá koyela yɔ̂ eyela yɔ̂ lisúsu.
Bilembo bya stress kati o nzóto:
- Kozanga mpóngi, ndɔ́tɔ mabé
- bolɛmbú bwa nzóto, mpási na nzóto mobimba
- bobendani ya minsisá
- motéma kobɛtɛ makási
- mpósá ya koliya ekosila mpé mpósá ya kosánza
- mpási na libumu, pulúpulú
- péma mokúsé, kizúnguzúngu, nzóto kolɛ́ngɛ
- mpósá ya kosangisa nzóto na molóngani wa yɔ̂ ekosila (kolala na mwasi tɔ̌ mpé mobali ekosila)
Elakisamelo ya stress na bizaleli na yo:
- mpósá ya kosála mosálá ekosila, mpóngi mpámba mpámba
- Kosilika mpámba mpámba
- Okoki mpé kosála misálá míngi atâ kopéma tɛ́ káka mpó na kobosana
- Milangwa mpé komɛlɛ diamba míngi
- Kokima baníngá mpé mpósá káka ya kozala yɔ̂ mɔ̌kɔ́
.
Stress na bizaleli bya yɔ̂ na baníngá:
- mpósá ya baníngá ekosila yɔ̂
- Kosuana mpé bitúmba kati na libála.
Sɔ́kí ozali kati na stress okoyoka biloko bisúsu biye towuti kolobela. Yangó ekangani míngi na makambo maye ozalí komɔ́nɔ na bomɔi bwa yɔ̂. Okoki komɔ́nɔ éte bizaleli mpé bokɔ́lɔ́ngɔ́nú bwa nzóto ya yɔ̂ ebóngwani káka na ngóngá wana ya makambo. Kasi, ezalí tɛ́ moto yonso ndé ayokaka bilɔ́kɔ biye tolobi mpámba 'te moto na moto azalí na loléngé la yě ya kolákisa mpé komɔ́nisa stress.
Elɔ́kɔ okoki kosála sɔ́kí ozalí komɔ́nɔ mpási na ntína na stress[kokoma]
Sɔ́kí ozali koyoka mɔ̌kɔ́ na makambo maye totangi likoló káti na lokásá luye:
- ekoki kozala consequence ya mpási tǒ minyɔ́kɔ omɔ́nɔ tǒ mpé ozali komɔ́nɔ sikáwá.
- elɔ́kɔ eye ozali koyoka ezalí normal na cas na yo mpe na ba cas míngi ekitaka na yangó, elingi koloba tɛ́ éte okomi libómá.
- Okomɔ́nɔ éte ntángo ozali na misálá mingi ya kosála, effets ya stress ekotungisa yɔ̂ míngi tɛ́. Nzéla ya malamu mpó na yɔ̂ ezali kosálaka mwa mosála mokɛ́ na esíká ya kalálaka ba mpóngi tǒ mpé komitungisa.
- Sála yonso oyeba service iye ikoki kosalisa yɔ̂ na makambo tǒ mikákatáno mya yɔ̂. Communauté na bino eyebi mwa míngi esíká service wana izali mpé ekoki kosúnga yɔ̂
- Lisúsu communauté na bino ezali ntángo esúsu mpé kosalisa milúlú tǒ mpé ekoki kopɛsɛ yɔ̂ tolí na makambo matáli kelási tǒ mpé mosálá mwa bayékoli tɔ̌ mpé lisúsu ekoki kopɛsɛ yɔ̂ tolí na makambo ma yɔ̂.
- Sɔ́kí omɔ́ni bilembo ya stress ezali makasi tɔ̌ mpé ewumeli mwa sánzá mpé okanisi éte osengeli na lisungi, okoki koyâa na service na biso. Adresse na biso epɛsɛmi na nsé ya lokásá luye.
- Sɔ́kí oyebi moto mɔ̌kɔ́ óyo azali komitungisa na makambo matáli stress yɔ̂ mpé okoki kolimbolela yě yangó na ndénge otangi na lokásá luye.
- Okoki mpé kosunga baninga baye bazali na stress na kopɛsɛkɛ bangó makanisi ma malamu maye ozali na yangó mpó na kobundisa makanisi ma mabé maye mazali kopɛsɛ bangó stress.
Sɔ́kí olingi lisungi ya míngi mpó na makambo matáli stress, túna mónganga na nzínganzínga ya yɔ̂.
Tála mpé[kokoma]
Wikipedia[kokoma]
Búku[kokoma]
- (en) Selye, Hans: The Physiology and Pathology of Exposure to Stress. ACTA Medical Publishers, 1950. (Lingɛlɛ́sa)
- (de) Rensing, Ludger; Koch, Michael; Rippe, Bernhard; Rippe, Volkhard: Mensch im Stress - Psyche, Körper, Moleküle. Spektrum Akademischer Verlag, 2005. ISBN 3-8274-1556-X (Lialémani)
Nkásá o libándá[kokoma]
- (de) Manfred Spitzer: Stress. RealVideo (Lialémani; ca. 15 min)


text:
Retour au blog Music de ndombolhino-music
PEUPLE CONGOLAIS UNI COTE A COTE..COUDE A COUDE..MAIN DANS LA MAIN POUR LE CONGO LIBRE, Posté le mardi 10 juillet 2012 13:35
pour avoir la paix dans notre beau congo,il faut commencer par la racine.en deguerpissant l'usurpateur qui est kanambe hyppolyte qui est bien l'aide camp de mr james kabare aujourd'hui ministre de la defense.sans celal notre congo ne sera jamais en paix.kongolais tolamuka kanachien na bandeko na ye bandeko naye barwandais na ba miltinational nyonso wana eza na ngo diverssion ndenge bakomi komona bakongolais basangani na bomoko.peuple congolais ba élites..ba militaire..ba politiciens ..ba etudiants bamusiciens tolamuka bolanda ba miettes ya mikuwa wana bazali kobuekela bisso na na se ya messa te.rappelez-vous tjrs que batu wana bayaka na ba bottes ya mbula ya pamba tala lelo oyo ndenge baza kosakana na bisso na ba guerre na bango ya lokuta na ndeko na bango kabila.
socrates, Posté le mardi 10 juillet 2012 13:09
bozali makasi pona ko lancé ultimatum?,soni mingi kanambe esi à affaiblir armée càd son 1er mission accompli et envoyé la suite.
Design by lequipe-skyrock - Choisir cet habillage
Abonne-toi à mon blog ! (10 abonnés)


text:
Olengelamaki na ntina ya Nkoto moko ya mibu oyo. Oyo ezali ngonga na yo ya kosala.
Masano ya Olimpiki ewuti koleka ebendaki bokebi ya mokili lokola basani bazali bantoma ya bikolo 89 basakanaki na masano 98 makeseni. Eloko ya kokamwa, 10 na kati na bango bazalaki bandimi ya Eklezia ya Yesu Klisto ya Bansantu ba Mikolo mya Nsuka, 3 kati na bango balongaki ba medayi abetamelaki nsete kala te na zulunale ya Eklezia: Christopher Fogt, Noelle Pikus-Pace, mpe Torah Bright1 Tokumisaki bango mpe basani banso oyo bamekamaki. Kitoko mpenza!
Nazali kolobela masano wana na ntongo ya lelo kokanisaka bilenge mibali, bilenge basi, mpe bilenge mikolo banzemba—bino oyo bozali na mikolo na bino ya koluka-luka nzela ya bomoi na bino. Nayoki mposa makasi ya koloba na bino.
Mpo na oyo etali Tora, snowbord ebalukaki ndambo, mosani abalukaki lisusu ndambo monene oyo etondaki na mbula mpembe na kosalaka nzela moko liboke ya manevele na mupepe, ebiangami mayele mabe. Mbano epesami na makambi ya masano na kotalaka motindo nini kobaluka wana ezali makasi mpe bolayi na yango, oyo ezali kosala bokoli to bolayi likolo ya pembeni pembeni ya kobaluka ndambo.
Na bokamwi nionso, mpo na basani, ngonga ebele ya komekaka mpe motindo esengeli emonana lokola kolonga to bosisoi esalemi na oyo ekoya na katikati ya ntango mibale ya 30 sekonde ya eleko ntango ya bosani.
Ndoto ya Noelle yambo ya masano ya Olympiki ya 2006 ekatanaki ntango akweyaki na likama mpe abukanaki lokolo. Na masano ya Olympic ya 2010 ndoto na ye ekweyaki lisusu ntango se likolo na miniti moko ya zomi kokangaka ye uta na etando ya medaye.2
Okoki kokanisa motema likolo lokola abandaki kozela abanda lisano ya yambo ya masano ya Olimpiki 2014? Mibu ebele ya kobongamaka mpo na miniti minei wana, mpe asengeli kolekisa ntango mingi mpe kokanisaka yango.
Nsuka ya lisano ya Noelle ezalaki pembeni kozalana mbindo te! Tokoki kobosana bopumbwi kati na etando koyamba libota na ye nsima ya kokatisa molongo ya nsuka,kogangaka “Tosali yango!” mibu ya kobongama efuti. Tomoni mama na ye elenge mwasi na medaye na kingo lokola medaye ya palata etiamaki wana pembeni na ye. 3
Ntango mosusu emonani lokola bosembo te ete ndoto mobimba ya Tora mpo na Olympics epesama mbano kaka na miniti ya mokuse minei. Kasi ayebaki yango, mpe tala tina nini amibongisaki na bokasi nionso. Ayokaki bonene, kosala nokinoki ya miniti minei na ye, mpe nini ekolakisaka na bomoyi na ye etikali.
Tokundoli lisusu Christopher Fogt, mondimi mosusu ya lisanga liye elongaki medaye ya motako na lisano ya mibali minei na bobselede. Ntango atikaki nsima ya likama makasi na masano ya Olympic ya 2010, aponaki mpo na kokoba. Nsima kitoko, bosani kitoko, alongaki mbano azalaki na etingia mpenza alukaki. 4
Sikawa, mona boniboni nzela na yo ya bomoyi ya seko ekokani na yango. Bino bozali bato ya libela. Yambo bino bobotama, bozalaki lokola molimo. Na elongi ya Tata ya Lola ya bolingo, boyekolaki mpe bomibongisaki mpo na libaku na bino ya koya mokili mpo na ntango muke, kozua nzoto ya mosuni, mpe etongami, malamu. Bomoyi oyo ezali miniti na yo minei. Ntango bino bozali awa, misala na bino ekolakisa soki bokolonga mbano ya bomoyi ya seko. Profeta Amulek amaniolaki, “Bomoyi oyo ezali ntango … komilengela mpo ya kokutana na Nzambe; iyo, tala mokolo ya bomoyi oyo ezali mokolo … kosala [ya bino]misala.” 5
Na ndenge esengeli, miniti na bino minei esi ebandi ya solo. Montele monene ezali kobeta. Maloba ya Apostolo Polo emonani lokola boye momesano: Bopota mbango mpo bozua mbano. 6
Lolenge moko biteni mosusu bizali mpenza na ntina ya bokasi ya mokuse mingi ya mosani ya Olympic, kopumbuka to manevele mpo na ba basani ya ski to snowboard, kosamba na bobuki ya matambi ya bobsleigh, to kokataka na nzela ya ebimeli ya kokitaka na esika yabokimi, boye ezali mpe na bomoyi na biso makambo misusu mingi ezali mpenza na ntina—tala bilembo oyo ememaka biso na nzela ya bokoki na biso ya molimo na mokili. Bilembo wana ezali na ntina Nzambe apesaka mabongisi ya nsango malamu: libatisi, koyambaka likabo ya Molimo Mosantu, ba bokulisi ya bonganganzambe, ba bokuli na tempelo, mpe kokabolaka elambo mposo nionso.
“Na ba bokuli [oyo] … , nguya ya bonzambe ezali emonisami.” 7
Mpe lolenge moko lokola botosi ya komekaka ebongisi mpe epesi nzela na mosani ya kosala makambo ya lisano na bango na motindo ya likolo koleka, kobombaka mitindo ekopesa yo nzela ya kobongisa mpe kozala na ba bokuli
Opesi ntina na kosalaka nokinoki?
Baninga na nga ya bilenge, atako mosali na miniti na bino minei ya bokasi, Nasengi na lombango kobanza, “Nini nasengeli kosala na sima mpo na kobomba palata na ngai?” Ntango mosusu na kati ya likita, Molimo efulaka yo nini yango ekoki kozala: kobongisa ba makanisi ebele na mikolo ekoya to kozua likuli oyo osengelaki kozua ngonga ebele eleka. Nini nionso etape na yo elandi ekoki kozala, samba yango. Sala yango sikoyo. Kozela te. Miniti na yo minei ezali kokende mbangombango, pe okotikali na ndambo ya bomoyi ya libela kokanisa nini osalaki na bomoyi oyo. 8
Komikonza esengami. Losambo ya mokolo na mokolo, koyekola makomi, mpe kozala na Eklezia ebongi ezala moboko ya komekaka na yo. Lolenge malamu ya kotosaka mitindo, kobombaka mayokani oyo osi osala, mpe kolandaka masengeli ya Nkolo ezwami naJeunes Soyez Fort ezali kosenga.
Ntango oyokaki lokola ete makambo na bomoi na yo ezali kotambolaka malembe to etelemisi kokenda na y o liboso ya molimo. Soki bongo, landa toli ya Polo: “Tobuaka mikumba nyonso mpe masumu oyo ezingi biso bipai na bipai, mpe tokima mbangu na molende nionso na momekano ya mbangu oyo ezali liboso na biso” 9
Ntango eleki te mpo na koyambola. Kasi ekoki koleka kala te, mpo ete moko te ayebi mpenza ntango miniti na biso minei ekosila.
Sikoyo okoki komikanisaka yo moko, “Nasi nafula yango. Miniti na ngai minei ezali kaka mikakatano. Nakoki na ngai mpe kotika.” Soki boye, tika kokanisaka yango, mpe ata mokolo moko kokanisa yango lisusu te. Likamuisi ya bomikabi ekoki kosala mpo na kozanga bokoki nakati ya bokoki na biso. Lokola Mpaka Holland ateyaka:
“Mpo na baye kati na bino … baoyo bakoki kozala kaka na sima, … natatoli na nguya ya sika ya bolingo ya Nzambe mpe likamuisi ya ngolu na Ye. …
“… ngonga eleki te ata lokola Mokambi … alobi ntango yango oyo. … kowumela te.” 10
Kundola, bozali bino moko te. Mobikisi alakaka ete akotika bino kozanga mosungi te. Bozali mpe lisusu na bandeko ya libota, baninga, mpe bakambi baoyo bazali kolendisa bino. 11
Atako mateya na ngai ezali kokende mingi koleka epai ya billenge ya Eklezia, mpo na baboti mpe bankoko, napesi oyo elandi:
Kala te, Mpaka Bednar alakisa na lolenge ya pete komema kotuya ya libota kokende liboso na nzela ya liyokani na ba bokuli esengeli. Nionso oyo esengeli ezali lokasa ya papie oyo ezali na milongo mibale: “nkombo” mpe “libongisi mpo na oyo elandi to likuli esengelami.” Nasalaki yango kala te, kokoma bayi libota na ngai. Na kati na bango, nakomaki koko moko ya mobali, apambolamaki kala mingi te, koko ya mukolo ya mibu motoba, oyo kobongisama na ye mpo na libatisi ezalaki motuya; mpe muana mobali kobanda mibu 18, oyo kobongama na bonganganzambe mpe dotasio na tempelo ezalaki na ntina. Ngalasisi oyo ya mpete esungaki Lisa mpe ngai nakotombolaka mokumba na biso ya kosungaka bandimi nionso ya libota na biso molongo nzela ya liyokani, na muango ya mosala mpo na moko moko kati na bango. Ntango mosusu oyo ezali likanisi mpo na na yo, oyo ekotambuisama na masolo ya libota, mateya ya FHE, libongisi, mpe kutu mabiangi mpo na ba bokuli ya ntina na kati ya libota na yo. 12
Bokoki ya Torah Bright kolonga palata na kobaluka moke ezalaki kokamuisa. Kutu kokamuisa makasi ezalaki nzela ye alendisaki basani mosusu motema na likambo wana. Asosolaki ete mosani ya Snowboard ya mboka America Kelly Clark, oyo azalaki mokimi ya mabe na suka ya eteni na ye, amonanaki lokola asiliki na ntina ya kokima na ye ya mbala mibale. “Ayambaki ngai” Clark alobaki. “Asimbi ngai loboko kino nakitaki moke, mpe nalembisaki kopema na ngai. Ezalaki esengo ya koyambama moninga.” Kelly Clark ayaki kosangana sima na Tora Bright na esika ya balongi lokola mozui ya palata ya motako.
Ntango batunaki ntina ya mosala oyo esalamata ya bolingo na mosani mosusu, oyo ekokaki kotia palata na ye ya libende ya mpembe na kaka, Torah alobaki na mpete nionso, nazali mosani—nalingi nasala nionso nakoki—kasi nalingi bazalani na ngai basani basala nionso bango mpe bakoki, lokola.” 13
Na oyo nionso na makasi, ezali na motomoko oyo azali na mposa ya malendisi na yo? Ndeko moko ya libota? Moninga moko? Moninga na kelasi moko? To mosalani mondimi ya lisanga likoki? Lolenge okoki kosunga bango na miniti na bango misatu?
Balingami baninga, bozali na kati kati ya mobembo enetolami. Na banzela mosusu, bozali kokima na nse ya kobaluka ndambo, mpe ekoki kozala mpasiya kosala eloko mokomoko na molongo ya nzela. Kasi kundola, obongisama mpo na ekeke oyo. Oyo ezali ntango na yo kokoka. Oyo ezali miniti na yo minei. Ntango yango oyo!
Napesi kondimisama na ngai na makoki na bino. Bozali na Mobikisi ya mokili na ngambo na bino. Soki bozali koluka lisungi na Ye mpe bolandi bokambemi na Ye, lolenge nini bokoki kokweya?
Nasukisi na litatoli ya lipamboli tozali na profeta ya bomoyi, Président Thomas S. Monson, Yesu Klisto mpe mosala na Ye lokola Mobikisi mpe Mosikoli, na nkombo na Ye mosantu, Yesu Klisto, amene.
Show References
-
1. Tala Christine Rappleye, “Mormons in the Olympics: 3 Medals for LDS Athletes at the Winter Games,” deseretnews.com/article/865597546/Mormons-in-the-Olympics-3-medals-for-LDS-athletes-at-the-Winter-Games.html.
-
2. Tala Christine Rappleye, “Mormons in the Olympics.”
-
3. Tala Sarah Petersen, “Noelle Pikus-Pace Wears LDS Young Women Necklace throughout Olympics,” deseretnews.com/article/865596771/Noelle-Pikus-Pace-wears-LDS-Young-Women-necklace-throughout-Olympics.html.
-
4. Tala Amy Donaldson, “Army, Faith Helped Push Mormon Bobsledder Chris Fogt to Olympic Success,” deseretnews.com/article/865597390/Army-faith-helped-push-Mormon-bobsledder-Chris-Fogt-to-Olympic-success.html.
-
5. Alma 34:32.
-
6. See 1 Bakolinti 9:24.
-
-
8. Tala Alma 34:31–33.
-
9. Baebele 12:1.
-
10. Jeffrey R. Holland, “The Laborers in the Vineyard,” Ensign to Liahona, May 2012, 33.
-
11. Tala Yoane 14:18.
-
12. David A. Bednar, masolo elongo na mokomi.
-
13. Vidya Rao, “Snowboarder Kelly Clark: Hug from Competitor Helped Me Win Bronze,” today.com/sochi/snowboarder-kelly-clark-hug-competitor-helped-me-win-bronze-2D12108132.


text:
Mamá wa Bikólo bínsɔ
Mamá wa Bikolo binso ezalí losámbo na Maria, mamá wa Yésu. Ezalí losámbo ya eklézya katolíko.
Na Bikamo bisantu, ntango insi, soko bakotanga Maria « Mamá » (mwǎsí) ekolakisa mosálá mwa yě mwa Molobeli-mobongisi. Na mibú 1945 téé 1959, na Amsterdam (Holanda, Erópa), mwǎsí mɔ̌kɔ́ nkómbó 'te Ida Peerdeman, azwǎkí mayébisi minɛ́nɛ. Maria azalí koyébisa 'te na « bileko biye mpénza » yě alingí 'te batanga yě na nkómbó 'te Mamá wa Bikolo binso.
Akosɛ́ngɛ́ 'te Pápa wa Roma asakola dogma (litéya lya ntína) ya Maria Mobíkisi-mosálisi, mokabeli wa ngrásia ínsɔ, mpé molobeli. Sɔ́kɔ́ bôngó, Mamá wa Bikólo bínsɔ nd’apésí sɔ̂lɔ́-sɔ̂lɔ́ bobóto na nsé mobimba. Apésí bísó losámbo loye, mpé elílí eye. Tokomɔ́nɔ 'te akotɛ́mɛ libosó lya Kurusé, mpé asangání mpénza na malozi ma Yésu. Na mabɔ́kɔ ma yě ikobima ngenge ísáto : « ngrásia, libíki na bobóto » mpɔ̂ ya bikólo bínsɔ.
Makabo maye mánsɔ maútí na Kurusé ya Yésu. Maria nd’akabólélí mangó na baye bánsɔ bakosámbelaka na mpíkó mokɔlɔ na mokɔlɔ losámbo loye, o libosó lya Kurusé tǒ elílí eye.
Losámbo[kokoma]
Mokónzi Yésu Kristo,
Mwǎna wa Tatá
tinda sikǎwa Elímo wa yɔ̌ o mokili.
Fandisa Elímo Sántu o mitéma
mya bikólo binso,
na ntína 'te babika na bobebi,
makama ma mawa mpé na etumba.
Mamá wa Bikólo binso,
óyo batabgaka Maria,
azalá Molobeli wa bísó.
Amen.


text:
SNCC
SNCC (Société Nationale des Chemins de Fer congolais ), ezali entreprise publique ya l'Etat. Ba activites ya exploitation na yango ezali na Est mpe na Sidi ya R.D. Kongo. Ezali mpe kosala exploitation na transport fluvial, routier mpe na exploitation portuaire.
Etápe
1890 – 1920[kokoma]
Katanga[kokoma]
Na 1891, Compagnie ya Katanga esalemaki mpo esalaka exploration na sud ya Etat indépendant ya Congo. Na yango, Compagnie ya Katanga e signaki ba conventions mibale na Etat indépendant ya Congo na mars 1891 mpe na mai 1896. Ba conventions yango ezalaki ko imposer na compagnie ya Katanga ba obligations ya occupation na mise en valeur ya Katanga. En contre partie, l'Etat indépendant esengelaki etikela compagnie ya Katanga na totale propriété ya mabele domaniale oyo ezali na territoires oyo convention ya 1891 ezali kolobela. Donc, pendant 99 années, compagnie ya Katanga esengelaki e exploiter sous-sol ya mabele oyo bapesi ye selon convention signee. Neti ezalaki mua mpasi mpo na ko fixer ba limites ya mabele, l'Etat indépendant na compagnie ya Katanga bayokanaki ete batiya bozui na bango elongo (fusion de biens). Na yango bayaki kosala comité spécial ya Katanga, CSK, na 1900. CSK nde esengelaki e gérer ba biens na bango mpe ba bénéfices ekokende na prorata ya 2/3 mpo na L'Etat mpe 1/3 mpo na Compagnie ya Katanga.
Kotia territories oyo Etat indépendant epesaki na Compagnie Katangaise ezalaki likambo moke te pamba te ba frontières ya sud ya Katanga na ya nord ya Zambie ekatamaki naino malamu te. Nde na 1896, ba frontières ya Katanga ekatamaki mpe mabele oyo ebandaki kaka kozela création ya CSK na 1900.
Kasi neti Katanga ezalaki mosika na Océan Atlantique, CSK ezalaki na likanisi lya kotonga chemin de fer tee na Matadi mpe na kobimisa ba minérais na Congo vers la Belgique. Kasi na sud na Rhodésie (Zambie),na Bulawayo chemins de fer ya Afrique du sud esilaki kokoma mpe na Mozambique oyo ya kuna ebandaki kokoma tee na Salisbury. Nde wana liaison ya Salisbury na Bulawayo eye kosalema. Yango wana Etat indépendant eyaki ko signer convention na Robert Williams, industriel britanique, mpo na kotonga chemins de fer oyo ezali kowuta na sud ya Katanga (kati na Rivière Lufira na Lualaba) mpe kokutana na chemin de fer ya Rhodésie.
Na 1902, compagnie de chemin de fer du Katanga, CFK, esalemi na Comité spécial ya katanga. CFK ezalaki na but ya kokutisa région ya Lubumbashi (Elisabethville) na ya Zambie (Rhodésie) du Nord na nzela ya Sakania, mpe kotongisa port na Fleuve Congo na niveau ya Lualaba mpo na kosala liason na Bukama.
CFL[kokoma]
Le, 4 janvier 1902, création ya Compagnie ya Chemin de fer du Congo Supérieur aux Grands Lacs africains, CFL. Compagnie oyo esalemaki mpo na ko relier fleuve Kongo na niveau ya Kisangani na etímá Mobutu (etímá Alubɛ́) mpe ko relier Lualaba na lac Tanganyika. Kasi bakonzi bayaki lisusu kobongola mission na yango. Sima mikolo yango nde KDL eyaki kosala. Yango ebandaki ko exploite ba lignes oyo:
- Kindu- Kalemie (Albertville), 714 km
- Kabalo-Kabongo, 246 km, partie ya ligne Kamina-Kabalo.
- Kisangani (Stanleyville) - Ubundu (Ponthierville), 125 km
soit total ya 1.085 km.
Na Voies fluviales:
- Kabalo - Bukama, na Lualaba 565 km
- Ubundu (Ponthierville) - Kindu, na Lualaba 310 km
- Ankoro - Kiambi, na Luvua 150 km
Soit un total ya 1.025 km.
Na Voies maritimes ya Tanganyika:
- Kalemie (Albertville)- Kigoma - Kalundu, 345 km
- Kalemie (Albertville)- Moba - Moliro, 320 km
Soit total ya 665 km.
Na ba nzela (routes) :
Soit total ya 329 km.
Na 1906, mbotama ya CSK, filiale ya BCK, spécialisée na recherche minière. L'État Indépendant na Société Générale de Belgique basali Compagnie du Chemin de fer du Bas-Congo au Katanga, BCK mpo esala liaison ya Bukama na Bas Congo par chemin de fer mpe kosala ba recherches minières na ba régions oyo.
Na 1911, bakangisi ligne oyo ekeyi na Océan Atlantique na chemin de fer ya Benguela Na 1919, BCK esali société minière. Mission na yango ezali ya kosala exclusivement recherche minière. Société filiale oyo ebengami Société minière du BCK.
1920 – 1960[kokoma]
Wɛlɛ[kokoma]
Le, 7 mai 1924, création ya Vicicongo mpo na ko exploiter lignes ya chemin de fer ya Uele, Ituri na Kivu septentrional. Chemin de fer à voie étroite na 842 km kolongua libongo ya Aketi, tee na terminus ya voie navigable ya Itimbiri. Kolongua wana tee na Mungbere na 685 km, kuna nde ekabuani na biteni bibale : Bondo 151 km na Titule 290 km.
Vicicongo ebimisaki likanisi lya Messageries Automobiles du Congo (MAC) mpo na ko utiliser ba routes. Ekomaki na 450 mituka oyo ebandaki kotambola dix millions de km na mbula.
Vicicongo ebandaki mpé ko exploiter libongo lya Aketi na rivière Itimbiri mpé na libongo lya Kasenyi na etímá Mobutu (Etímá Alubɛ́).
Vicicongo ezalaki na direction générale na Aketi na ba agences na Isiro, Bunya, Kisangani, Butembo na Buta.
Na 7 mai 1924, création ya Société pour la construction et l'exploitation des lignes secondaires vers les grandes voies de communication.
Na 1937, réseau ferroviaire emati na Nord ya fleuve Kongo mpé e totalisé 842 km. Ba lignes iye : - Aketi - Andudu, 685 km - Komba - Bondo, 121 km - Liénart - Titule, 31 km Réseau routier ezalaki na 21.000 km.
Katanga[kokoma]
Léopoldville-Katanga- Dilolo[kokoma]
Na 1927, Société de chemin de fer Léopoldville-Katanga- Dilolo (LKD) esalemi. Neti l'Etat ezalaki actionnaire majoritaire, asali concession ya ba lignes misato:
Sur le plan financier, opération oyo ezalaki asticieuse mpo esalaki ete misala mikende liboso mbangu mbangu mpo ba lignes misato oyo ezalaki naino sous chantier. Neti exploitation ezalaki confiée na BCK, yango ezalaki na makoki ma kobimisa mbongo oyo ekokaki kosilisa misala noki.
Katanga-Dilolo-Léopoldville[kokoma]
Na 1952, compagnie de chemin de fer Katanga-Dilolo-Léopoldville (KDL) ebotami sima ya bokangisi LKD na CFK. KDL azali concessionnaire exclusif ya voies ferrées ya Katanga mpe BCK azali entrepreneur mpe exploitant ya chemin de fer.
Messageries Automobiles du Sankuru (MAS) Yango ebandaki kosala exploitation commune ya ba routes na BCK, na Kasaï, Sankuru, Katanga (Kananga "Luluabours", Kabinda na Kamina) mpo na ko relier ba gares oyo ezalaki relier na train te.
SOTRANSCONGO, yango ebandaki ko exploiter ba routes ya Equateur na Mongala na Ubangi.
1960 - 2009[kokoma]
Na 1961 baye kokabola BCK na biteni bibale: BCK oyo ezalaki ya droit Belge na BCK ya sika ya droit Congolais
Na 1970, gouvernement ekotisi BCK ya droit congolais nakati ya compagnie ya chemin de fer Kishasa-Dilolo-Lubumbashi,
Société Nationale des Chemins de Fer du Zaire[kokoma]
le, 2 décembre 1974, l'Etat Zairois e créer Société Nationale des Chemins de Fer du Zaire yango esangisi ba compagnies oyo : La compagnie de chemin de fer Kinshasa- Dilolo-Lubumbashi, KDL, Chemin de fer Matadi- Kinshasa, CFMK, Office Zairois de chemin de fer des Grands Lacs, OZCFL, chemin de fer de Mayombe, CFM, chemin de fer vicinaux du Zaire, CFM.
le, 3 Avril 1991, gouvernement ekaboli Société Nationale des chemins de fer du Zaire, SNCZ, suite na nationalisation na regroupement ya ba Sociétés des chemins de fer. Ekaboli yango na SNCZ - Holding (chargée ya ba réformes na secteur ya transport ya chemin de fer mpe na ba réformes ya ba Sociétés oyo esengeli ko exploiter ba réseaux ferroviaires, routiers, fluvials na lacustres plus exploitation portuaire) na ba filiales na yango, Société des chemins de fer de l'Est, SFE, Office des chemins de fer du Sud, OCS, Office des chemins de fer des Uele, CFU.
le, 19 Août 1994, gouvernement esengi na Ministère ya Transports na communications diagnostic. Na yango, Ministère eye ko charger Société Belge Transurb Consult esala diagnostic ya Office des chemins de fer du Sud na Société des chemins de fer de l'Est na tina ya ko proposer plan ya redressement ya réseau interconnecté.
le, 17 Octobre 1994, Ministère ya Transport et communications endimi proposition ya Transurb (Société Conseille) mpo e privatiser gestion ya exploitation ya chemins de fer.
le, 7 Janvier 1995, Société Conseille Transurb na Spoornet (division chemin de fer ya entreprise publique ya Afrique su Sud Transnet) eye kosala Société ya droit sud-africain na kombo ya Comazar.
le, 23 Février 1995, SNCZ na Comazar ba signer accord-cadre oyo ezali koloba ete Comazar ezali Holding ya ba Sociétés d'exploitation SFE na OCS.
Sizarail[kokoma]
le, 24 Mars 1995, Gouvernement eye kondima basala Société de droit Zaïrois na kombo ya Société Interrégionale Zaïroise du rail, SIZARAIL. Gouvernenment eye koboma SCNCZ- Holding na ba filiales na yango. Tango ebomi yango eye kopesa exploitation nioso ya chemins de fer na SIZARAIL, oyo e signaki na yango accord-cadre portant cessation de l'exploitation des chemins de fer.
le, 26 Mai 1995, signature ya statut ya SIZARAIL na ba actionnaires oyo: COMAZAR 51%, SNCZ 20%, GECAMINES 12%, Banque commerciale Zaïroise, BCZ 10%, MIBA 7%.
le, 1 juillet 1995, SIZARAIL aye ko reprendre gestion ya réseau interconnecté na durée ya 5 ans
le, 4 Octobre 1995, ministre ya transport a signer décret ya constitution ya SIZARAIL
Le, 1 Novembre 1995, baye koboma SNCZ,SFE, CFU, na OCS. Pe bazui ba actifs, passifs, droits et obligations ya SNCZ, SFE, CFU, OCS ba memi yango na SIZARAIL.
Après Le, 17 Mai 1997, tango Kabila akotaki, azongisi SIZARAIL compagnie nationale. Mpe sima ya ba sanza aye kokangisa aministrateur délégué ya Société oyo, mpe gouvernement eyaki kozongisa Société Nationale des chemins de fer du Congo
SNCC[kokoma]
Ba lignes ya SNCC na ba mbula etongamaki
1. Chemins de fer Vicinaux du Congo - AKETI-MUNGBERE - 1925-1937
2. Chemin de Fer du Kivu - KALUNDU-KAMANIOLA - 1929-1931
3. CFL - Ligne STANLEYVILLE-PONTHIERVILLE - 1903-1906
4. CFL - Ligne KINDU-KONGOLO - 1906-1910 : Kindu, Lueki, Lowe, Kimbombo, Malela,Loengo, Kibamba, Lubunda, Kongolo
5. BCK - Ligne SAKANIA-BUKAMA - 1909-1918 :Sakania, Mokambo, Musoshi, Lumata, Lubumbashi, Tumbwe, Luishia, Likasi, Fungurume, Tenke, Lubudi, Kalule Nord, Bukama.
6. CFL - Ligne KABALO-ALBERTVILLE - 1911-1915 : Kabalo, Luizi, Mulongo, Nyunzu, Nyemba, Kalemie (Albertville)
7. BCK - Ligne BUKAMA-PORT-FRANCQUI - 1923-1928: Bukama, Kabondo Dianda, Kamina, Zaila, Tshipasa, Kaniama, Mwene Ditu, Kamponde, Tshimbulu, Fwamba, Tshikula, Tshikaji, Kananga, Demba, Kakenge,Mweka, Ilebo (Portfranqui)
8. BCK - Ligne TENKE-DILOLO - 1928-1931 : Tenke, Kasanfu, Kolwezi, Mpala, Lufutu, Muthsathsa, Kasanji, Malonga, Divuma, katoka, Dilolo.
9. CFL - Ligne KONGOLO-KABALO - 1937-1939 : Kongolo, Lukuga, Kabalo
10. BCK-CFL - Ligne KAMINA-KABALO - 1952-1956 : Kamina, Pidi, Kabongo, Lenge, Kabalo
SNCC ekabuami na ba régions:
- région ya nola, siège na Kananga
- région ya sidi, siège na Likasi
- région ya monyɛlɛ (Ɛ́sita), siège na Kalemie
- région ya centre, siège na Kamina
- région ya nola-monyɛlɛ, siège na Kindu)
Direction générale na Lubumbashie.
SNCC ezali na 4.007 bakilomɛtɛlɛ ya voies ferrées kaka 858 bakilomɛtɛlɛ nde ezali électrifiés.
Résau[kokoma]
Ecartement: 1,067 mɛtɛlɛ:
- Chemin de fer Matadi-Kinshasa: Matadi, Lufu, Songololo, Kimpese, Lukula, Mbanza Ngungu,Kisantu, Madimba, Sona-bata, Kasangilu, Kinshasa.
- Chemin de fer Lubumbashi - Ilebo: Lubumbashi, Likasi,Tenke, Lubudi, Luena, Bukama, Kabondo Dianda, Kamina, Zaila, Tshipasa, Kaniama, Muene-Ditu, Kamponde, Tshimbulu (Dibaya), Fwamba, Tshikula, Tshikaji, Kananga, Demba, Kakenge, Mweka,Ilebo.
- Chemin de fer Kamina-Kindu: Kamina, Kabalo, Lubanda, Nyangwe, Kimbombo, Kindu.
- Chemin de fer Kamina-Dilolo: Kamina, Kabondo Dianda, Bukama, Lubudi, Tenke, Kolwezi, Muthsathsa, Kasanji, Malonga, Divuma, Katoka, Dilolo
- Chemin de fer Kabalo-Kalemie: Luizi, Nyunzu, Nyemba, Kalemie
Écartement: 1,00 mɛtɛlɛ:
- Chemin de fer Ubundu-Kisangani: Ubundu, Maliabo, Biaro, Kisangani
Ecartement : 0,60 mɛtɛlɛ:
- Chemin de fer Bumba-Aketi-Isiro-Mungbere : Bumba, Aketi, Dulia, Kotiki, Buta, Rubi, Mawa, Isiro, Kandao, Mungbere
- Chemin de fer Bumba-Aketi-Bondo: Bumba, Aketi, Likati, Bondo
Ecartement 2 balokolo = 0,615 m:[1]
- Chemin de fer Boma-Tshela: Boma, Lemba, Lukula, Loango, Luvu , Tshela
Ba nzela nionso ya train ezali ya voie unique.
SNCC ezali na effectif ya 14.300 agents parmis lesquels 185 directeurs. Etikala na 8 locomotives électriques, 11 locomotives diesel na 3 locomotives de manœuvres na moins de 200 voitures ya ba voyageurs na marchandises et quelques centaines ya ba wagons commerciaux epola et ezali na état moko déplorable.
Tala mpe[kokoma]
- ↑ Charles Blanchart: Le Rail au Congo Belge 1945-1960. Brussel: Maosin, 2008.


text:
Société Santu-Vincent-wa-Paul
Société Santu-Vincent-wa-Paul ebandisamaki na Frédéric Ozanam. Conférence ya yambo ebotamaki o mwa 23 aprili 1833.
O mobu 1933, ntango lisanga likokisaki mibu 100, lizalaki na ba conférence 12.000, mpe motango mwa bato mozalaki 200.000. Na 1983, tango likokisi mibu 150, motango mwa bato mokomaki 750. 000, mpe ba conférence ezalaki 35. 500 ekabwani na bikolo 107.
O mobu 1995, motango mwa bato mokomaki 875.000, bakabwanaki na ba équipe 46.000 ipalangani o bikolo 130. Eteni (groupe) yoko yoko ekosangisa basi na babali, bilenge basi na bilenge mibali; bazali kosala mosala o kati ya ba paroisse ya bingumba to ya mboka ike, ya ba quartier, ya biteyelo mpe o bisika bya misala ndenge na ndenge.
O mwa 22 août 1998, Pápa wa Roma alubolaki Frédéric Ozanam mo-esengo na Notre-Dame de Pari.
Misala[kokoma]
Société Santu-Vincent-wa-Paul ekosala misala mya bosalisani mpe mwa boluki bolamu bwa batu o mokili mobimba. Ezali koluka kotiya bondeko kati ya batu mpe kokotisa bosembo o mikili minso, na ntina ya kozongisa bonsomi bwa babola, kopesa bango elikya mpe esengo ya kobika o mokili.


text:
Tokoki banso kokoba komipesa kaka na mosala ya bomisionele na kotiaka bondimi na biso ya solo na esika ya bobangi.
Mibu ntuku motoba na minei eleki sanza ya libwa oyo nazongaki ndako kowuta na misio na ngai na mboka Angleterre. Mikolo misato nsima ya bozongi nakendaki na Mokolo ya Ball Dansant na Université ya Utah na moninga na ngai moko. Ayebisaki ngai na ntina ya etudiante kitoko moko ya 2eme babengi Barbara Bowen oyo ye akanisaki nasengelaki kokutana na ye. Amemaki ye epai na ngai mpe akutanisaki biso, mpe tobandaki kobina.
Kasi, oyo ezalaki nini tomesanaki kobenga “mabina ya kobotola,” oyo elingaki koloba ete osengeli bobele kobina na mwana mwasi moko kaka kino moto mosusu abotoli yo ye. Barbara azalaki na bokasi mpe ayebana, yango wana nasengelaki kobina na ye na nse koleka miniti moko liboso elenge mobali mosusu abotolaki ngai ye.
Wana ezalaki mpenza ya kondima te epai na ngai. Koyekolaka ntina ya kolandela na misio, nazwaki nimelo na ye ya telefoni mpe nabengaki ye mokolo kaka elandaki mpo na kosenga ye tobima, kasi, azalaki na mosala mingi na mikumba ya kelasi mpe ya mokili. Matondo mingi misio na ngai eteyaki ngai kotigama ata liboso ya bolembi nzoto, mpe nazalaki na nsuka na makoki ya kobima na ye. Mpe mokolo wana ememaki misusu. Kozangaka koyeba mpo na nini na bobimi wana nazalaki na makoki ya kondimisa ye ete nazalaki misionele azonga moko kaka ya solo mpe ya bomoyi—atako bongo, ntango nionso tokolobela ye. Sikoyo, mibu 64 nsima, ezali na bana nsambo mpe bankoko ebele mpe bankokoloko oyo batelemi lokola litatoli ya bosolo ya ntina oyo atako lolenge nini nsango na yo ezali, okoki te kozwa litomba ya kopesa yango kozangaka bolandeli ya sikisiki, ya kotingama.
Oyo ekoki kozala ntina nayokaki liyoki ya polele mpo na kolandela lelo na ntina ya nsango na ngai mibale ya likita linene ya kala.
Na likita ya sanza ya zomi 2011, napesaki makanisi ete tomikundola maloba ya ntina oyo ya Nkolo: “Mpo na bongo eklezia na ngai ekobengama na mikolo ya nsuka, kutu Eklezia ya Yesu Klisto ya Basantu ya Mikolo ya Nsuka.”1
Na maloba oyo, Nkolo alakisi polele ete oyo ezali bobele nkombo ya mpamba te kasi lisusu nkombo oyo Ekldezia na Ye esengeli kobengama. Mpo na lisakoki na Ye ya polele, tosengeli te kobenga Eklezia na nkombo mosusu kani, ndakisa “Eklezia ya Mormon” to “Eklezia ya Ba BMS.”
Liloba Mormon ekoki kosalema malamu na mwa makambo mpo na kobenga bandimi ya Eklezia, ndakisa bapionie ya Bamormon, to mangomba ndakisa Bayembi ya Tabelenakele ya Bamormon. Bandimi ya Eklezia bayebani na mokili mobimba lokola Bamormon, mpe na masolo elongo na baoyo bazali ya bondimi na biso te, tokoki malamu komibenga lokola Bamormon, soki tobalisi yango na nkombo mobimba ya Eklezia.
Soki bandimi bayekoli kosalela nkombo malamu ya Eklezia na bokangisi na liloba Mormon,ekobeta nsete ete tozali Baklisto, bandimi ya Eklezia ya Mobikisi.
Bandeko mibali mpe basi, tika tolandela mpe tokolisa momesano ya kolakisaka ntango nionso polele ete tozali ya Eklezia ya Yesu Klisto ya Basantu ya Mikolo ya nsuka.
Nsango ya mibale oyo nazali koyoka nasengeli kolandela na ntina na yango epesamaki kaka na likita linene eleki ntango nalendisaki bandimi basambela mpo na kokambama epai ya ata moto moko epai ya nani bakokaki kosembola libengisi ya koyekola na ntina ya nsango malamu ezongisami liboso ya Noele. Bandimi ya Eklezia mingi bakaboli elongo na ngai ndambu ya makambo ya ndenge lokola mbano ya botuni na bango Nkolo mpo na mabaku ya misionele.
Misionele moko azonga, mpo na ndakisa, mingimingi asambelaki mpo na kokambama epai ya “moko” akokaki kosalisa. Nkombo ya moninga ya kelasi ya kala eyaki na moto na ye. Asololaki na ye na nzela ya Facebook, mpe ayekolaki ete azalaka kosambela mpo na ntina mpe ndimbola na bomoyi na ye. Alandelaki kaka na ntango azalaki koluka bosolo, mpe na sanza ya zomi na mibale abatisamaki.
Mabengisi mingi ya boye elobelamaki epai na ngai, kasi bobele bato moke balandaki lokola esalaki ndeko mobali oyo.
Nazali mondimi monene ya libongisi ya bolandeli. Lokola elobami na buku ya misionele Prêchez Mon Evangile, “kosembolaka libengisi kozangaka kolandela ezali lokola kobandaka mobembo kozangaka kosukisa yango to kosombaka tike ya kokende na miziki kozangaka kokotaka na kati. Kozangaka ekela mobimba, bomipesi mpamba.”2
Prêchez Mon Evangile eteyi moto nionso kaka te lolenge nini kobengisa bobele te kasi lisusu lolenge nini kolandela na ntina ya libiangi na biso. Ntina ya mosala ya misionele elimbolami lokola kobenga “basusu baya epai ya Klisto na kosalisaka bango bayamba nsango malamu ezongisami na nzela ya bondimeli Klisto mpe Bomikabi na Ye, boyamboli, libatisi, kozwaka likabo ya Molimo Mosantu, mpe kotia molende kino na nsuka.”3
Kobengisa ezali solo eteni ya nzela. Kasi tala ete ezali na mingi mpenza epai ya mosala ya misionele mpo na bandimi koleka kopesaka mpamba mabengisi na bato mpo na koyoka bamisionele. Ezali mpe na bolandeli elongo na bamisionele na kolonaka bondimi, botindiki na boyamboli, bolengeli mpo na kosala mayokani mpe kotia molende kino na nsuka.
Libongisi ya bolandeli oyo elakisami na buku ya Misala:
“Mokolo moko Petelo na Yoane bakendaki na tempelo. …
“Bongo bato moko bamemaki moto moko akufa makolo banda abotama. Bazalaki kotia ye mikolo minso na ekuke ya lopango ya tempelo,ekuke oyo babengaka: “Ekuke ya kitoko”, mpo esengaka makabo ya mawa epai ya bato bazalaki kokota.
“Ntango amonaki Petelo na Yoane bazalaki kokota na lopango ya tempelo, asengaki bango likabo ya mawa.
“Petelo na Yoane batalaki ye nie, mpe Petelo alobaki na ye: tala biso!
“Bongo moto oyo akufa makolo atalaki bango malamu mpenza; akanisaki ete akozwa eloko epai na bango.
“Kasi Petelo alobaki na ye: ‘Nazali na palata te to mpe wolo te ya kopesa yo; kasi oyo nazali na yango, napesi yo yango: Na kombo ya Yesu Klisto ya Nazareti, tambola!”
Wana ezali libengisi ya nguya kowuta na mowumbu ya Nkolo, solo te? Kasi Petelo atikaki na libengisi te. Lisolo ya makomi nsima elobeli biso ete “asimbaki ye na loboko ya mobali,mpe atelemisaki ye: mpe mbala moko makola na ye mpe mikuwa ya loketo na ye ezwaki makasi.
“Bongo, apumbwaki, atelemaki, mpe abandaki kotambola. Bongo akotaki na bango na tempelo,azalaki kotambola, kopumbwa, mpe kokumisa Nzambe.”4
Na maloba mosusu, Petelo abondelaki kaka likoki na ye ya bonganganzambe mpe abengisaki moto wana atelema mpe atambola. Alandelaki lisusu na ntina ya libangi na ye na kosalisaka moto wana, kosimbaka ye na loboko ya mobali, kotelemisaka ye, mpe nsima kokotaka elongo na tempelo.
Na molimo ya ndakisa ya Petelo, tika napesa likanisi ete tokoki banso komipesa mingi mpenza na mosala ya misionele na kolongolaka bobangi na biso mpe kotiaka bondimi, kobengisaka moto moko ata mbala moko na sanza misato—to mbala minei mobu nionso—koteyama na bamisionele ya ntango mobimba. Balengelami mpo na koteya na molimo na bofuli ya bosembo mpe ya mozindo uta na Nkolo. Elongo tokoki kolandela mabiangi na biso mpe kosalisa mpe kosimba basusu na liboko, kotelemisaka bango mpe kotambola elongo na bango na mobembo ya molimo oyo ekambaka na tempelo.
Mpo na kosalisa bino na nzela oyo, Nabengisi bandimi nionso, kotala te libiangi na yo ya sika to ndelo ya mosala na Eklezia, bozwa buku moko ya Prêchez Mon Evangile. Ezwami na nzela ya centres de distribution mpe na lisusu ofele na Interneti. Na interneti ekoki kotangama to ko télécharger. Ezali buku mokambi mpo na biso banso. Botanga yango, boyekola yango, mpe nsima bosalela maye boyekoli mpo na kosalisa bino bososola lolenge ya komema milimo epai ya Klisto na nzela ya libengisi mpe bolandeli. Lokola elobi Mokambi Thomas S. Monson, “Sikoyo ezali ntango mpo na bandimi mpe misionele basangana elongo, mpo na kosala elongo, mpo kosala na bilanga ya vinio ya Nkolo mpo na komema milimo epai na Ye.”5
Yesu Klisto ateyaki bayekoli na Ye ete:
“Bambuma ya kobuka ezali mingi na elanga, kasi basali bazali moke!
“Yango wana bosenga nkolo ya elanga atinda basali na elanga na ye.”6
Nkolo ayanoli losambo wana na mikolo na biso na motango monene mpenza ya bamisionele ya ntango mobimba na lisolo ya mokoli. Na mbonge ya sika oyo ya basali ya botongono, Nkolo apesi biso libaku mosusu ya kosunga Ye na elanga monene ya milimo.
Ezali na banzela ya pete mpo na bandimi basalisa mpe basunnga bamisionele na biso ya kafukafu. Mpo na ndakisa, bokoki koyebisa bamisionele ete bozali koyekola Prêchez Mon Evangile mpe bosenga bango balakisa bino maye bozali koyekola na boyekoli na bango. Wana ezali bino kokabolana, bondimi ebuti katikati ya bandimi mpe ya bamisionele ya ntango mobimba ekokola solo, kaka lokola Nkolo atindaki:
“Kasi ete mobali [mpe mwasi] nionso akoki koloba na nkombo ya Nzambe Nkolo, kutu Mobikisi ya mokili.”7
Mpe, “Tala, natindi yo okende kotatola mpe kokebisa bato, mpe ekoma mobali nionso oyo akebisami akebisa mozalani na ye.”8
Bandeko mibali mpe basi, ekoki bino kokanisa mbando soki libota mpe baninga bakotisaki makambo bazali koyekola uta na boyekoli na bango moko uta na Prêchez Mon Evangile na mikanda na bango mpe ba-email epai ya bamisionele ya ntango mobimba? Ekoki bino komona mapamboli oyo ekoyela mabota ntango bayebi mpe basosoli malamu koleka maye bana na bango ya mibali mpe ya basi bakozala koyekola mpe koteya na misio na bango? Ekoki bino kutu kobanda kososola ngolu ya komikaba ya kosopana ya momesano te oyo ekozala ya biso, moto na moto mpe lisanga, engebene na elaka ya Mobikisi epai ya banso oyo batatoli na nzela ya kobengisa milimo koya epai na Ye—mpe nsima kolandelaka na ntina ya mabengisi wana.
“Bozali ya kopambolama,” Nkolo alobaki na nzela ya Profeta Joseph Smith ete, “mpo na litatoli oyo bopesi ekomami na likolo mpo na baanzelu bamona; mpe basepela na bino, mpe masumu na bino malimbisami.”9
“Mpo ete nakolimbisa bino mpo na masumu na bino na motindo oyo—mpo ete botikala ngwi … kopesaka litatoli epai na mokili na ntina ya makambo wana oyo eyebisami na bino.”10
Namoni esengo etonda oyo elandaka libiangi etindikami na litatoli mpe bolandeli katikati ya bandimi ya Eklezia na mokili mobimba. Ntango nazalaki na Argentine kala te, nalendisaki bandimi babengisa moto moko na eklezia liboso ya likita linene oyo. Mwana moko ya mibu mwambe na nkombo ya Joshua ayokaki mpe abengisaki moninga na ye ya malamu mpe libotana ya moninga na ye ya malamu na journée porte ouverte na palwasi na ye na Buenos Aires. Tika natanga uta na mokanda nazwi kala te oyo elimbolaki libengisi mpe Joshua mpe bolandeli na ye ya botongono:
“Miniti nionso [Joshua] akokima libanda epai ya ekuke ya lopango mpo na kotala soki bazalaki koya. Alobaki ete ayebaki bakolinga [koya].
“Ntango elekaki mpe baninga ya Joshua bayaki te, kasi Joshua atikaki te. Azalaki kotala na botongono ekuke ya lobango ya liboso mwa miniti nionso. Ezalaki ngonga ya kolongola biloko ntango Joshua abadaki kopumbwa mpe kokweya koyebisaka,‘Bazali awa! Bazali awa!’ Natombolaki miso mpo na komona libota mobimba kopusanaka na eklezia. Joshua akimaki mpo na kopesa bango mbote mpe ayambaki moninga na ye. Bakotaki banso mpe bamonanaki lokola basepelaki na porte ouverte mingi mpenza. Bazwaki ndambu ya mwa buku mpe balekisaki ntango mingi kosalaka bondeko na ndambu ya mwa baninga. Ezalaki esengo komona bondimi ya mwa mwana mobali mpe koyeba ete bana ya Eteyelo ya Bana bakoki mpe kozala misionele.” 11
Ezali litatoli na ngai ete wana ezali biso kosala mosala elongo, kolukaka moko, kobengisaka, mpe kolandelaka na elikia mpe bondimi. Nkolo akoseka muke likolo na biso mpe bankama ya bankoto ya bana ya Nzambe bakomona mpe ntina mpe kimia na kati ya Eklezia ya Yesu Klisto ya Basantu ya Mikolo ya Nsuka. Tika Nkolo apambola biso banso na bokasi na biso ya kotabwisa mbangu mosala ya lobiko, nasambeli na komikitisa na nkombo ya Yesu Klisto, amene.
Show References
-
-
2. Prêchez Mon Evangile: Guide pour le service missionnaire (2004), 200.
-
3. Prêchez Mon Evangile, 1.
-
4. Misala 3:1–8; nsete ebakisami.
-
5. Tala Thomas S. Monson, “Welcome to Conference,” Ensign to Liahona, Sanza ya zomi na moko 2013, 4.
-
6. Matai 9:37–38.
-
-
-
-
-
11. Mokanda ya moto se moko, sanza ya misato 10, 2014.
Official Web site of The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints
© 2015 Intellectual Reserve, Inc. All Rights Reserved