c: application/epub+zip

text:
Loyembo 71 mpe libondeli
cl mok. 11 par. 9-16 (Min. 30)
Botángi ya Biblia: Mitángo 7-9 (Min. 10)
No. 1: Mitángo 9:9-23 (Eleka min. 4 te)
No. 2: Soki moto abiki, abiki mpo na libela?—rs lok. 321 par. 4-7 (Min. 5)
No. 3: Akana (Akân)—Moto oyo ayibi Nzambe akosuka mabe—it-1-F lok. 70 (Min. 5)
Min. 5: “1914-2014: Mbula nkama moko ya boyangeli ya Bokonzi!” Lisolo na bayangani. Sɛngá ndeko moko atánga paragrafe oyo ezali likoló na lokasa oyo. Masolo ya Likita ya mosala ya sanza oyo ekolobela Bokonzi. Lobelá bibongiseli oyo lisangá na bino ezwaki mpo na mosala ya kosakola.
Min. 10: “Salelá trakte ya sika oyo elobeli site jw.org.” Bólobela makambo ezali na trakte yango. Bósala elakiseli oyo ekomonisa mosakoli moko azali kopesa moto trakte yango, mpe na nsima asaleli aparɛyi na ye mpo na kolakisa moto ndenge ya kokɔta na site jw.org.
Min. 15: “Tókolisa makoki na biso ya kosakola—Tósakolaka Bokonzi na komindimisa mpenza.” Lisolo na bayangani. Sɛngá basakoli mibale básala elakiseli oyo: Mosakoli atɛlɛmi na molɔngɔ na magazini moko. Moto oyo azali pembeni na ye abwaki liso na zulunalo moko mpe alobi ete: “Mokili oyo etondi na mobulu! Moto nyonso azali kokanisa ete akoki kobongisa mokili kasi makambo ezali kobeba se kobeba.” Mosakoli azali kolobaloba ye moko: ‘Nasengeli koloba likambo moko. Nasengeli kosakola Bokonzi!’ Mosakoli alobi na ye: “Nayebi ete bansango ya mabe ezali se kobakisama. Kasi nakoki kopesa yo trakte oyo? Site ya Internet oyo batye awa esalisi ngai mpenza nazwa biyano na mituna mingi ya minene oyo etali bomoi.” Mosakoli alobeli moko ya mituna oyo ezali na trakte mpe moto yango amonisi ete asepeli.
Loyembo 92 mpe libondeli
Na mobu 1922, Ndeko Rutherford alobaki na mpiko ete: “Bótala, Mokonzi azali koyangela! . . . Bósakola Mokonzi mpe bokonzi na ye.” Na mbula oyo ya 100 ya boyangeli ya Bokonzi, maloba wana ezali kokoba kosepelisa biso mpenza. Na yango, tiká tómipesa mpenza na kosalisa bato báyeba makambo oyo etali Bokonzi na nzela ya site Internet na biso jw.org, mpo sanza ya mwambe oyo etika nsango!
Trakte yango ezali na motó ya likambo: Epai wapi tokoki kozwa biyano na mituna minene etali bomoi? Mituna misato etunami na lokasa ya nsuka ya trakte yango. Soki libaku emonani, sɛngá moto apona motuna oyo esepelisi ye mingi mpe lakisá ye esika bakomi MATEYA YA BIBLIA > BIYANO NA MITUNA YA BIBLIA na site jw.org mpo na kozwa eyano. Kuna akoki mpe kozwa biyano na mituna lokola: Bokonzi ya Nzambe ezali nini? Mpe Bokonzi ya Nzambe ekosala nini?
Zaláká na batrakte yango ntango nyonso mpo na kosalisa bato báyeba makambo ya malamu oyo Biblia elobi ete Bokonzi ya Nzambe ekosala na mikolo ezali koya.
Mpo na nini ezali na ntina: Soki tolingi kolanda malako ya polele oyo epesami na 2 Timote 1:7, 8, ezali na ntina ete tósakolaka Bokonzi na komindimisa mpenza. Ndenge nini tokoki kosakola Bokonzi na komindimisa mpenza?
Poná moto oyo okosepela kopesa ye litatoli. Bondelá Yehova apesa yo mpiko mpe libaku ya kosakola.
Loyembo 78 mpe libondeli
cl mok. 11 par. 17-22, etanda na lok. 116 (Min. 30)
Botángi ya Biblia: Mitángo 10-13 (Min. 10)
No. 1: Mitángo 10:1-16 (Eleka min. 4 te)
No. 2: Ntina oyo kondima esengeli komonana na misala—rs lok. 322 par. 1-4 (Min. 5)
No. 3: Misala ya bantoma (Actes d’apôtres)—Ebandeli ya kokamwisa ya ebongiseli ya bokristo mpe kokola na yango—it-1-F lok. 41 (Min. 5)
Min. 15: “Mbula nkama moko ya kosakola Bokonzi!”—Eteni 1. (Paragrafe 1-3) Lisolo na bayangani na makambo oyo ezali na paragrafe 1 tii 3, mpe buku Prédicateurs, nkasa 259-260. Nsima ya kotuna motuna ya paragrafe 3, sololá na basakoli mibale oyo bazali Batatoli oyo baumeli. Báyebisa makambo oyo bamonaki na ntina etali mosala ya kosakola ntango bakómaki basakoli.
Min. 15: “Mbula nkama moko ya kosakola Bokonzi!”—Eteni 2. (Paragrafe 4-6) Mituna mpe biyano. Ntango bokotalela paragrafe 5 mpe 6, tuná babongisi-nzela mibale báyebisa makambo oyo basalaki mpo bábanda mosala ya ntango nyonso.
Loyembo 103 mpe libondeli
1. Eleki sikoyo pene na mbula nkama moko, basaleli ya Yehova balendisamaki na kosala nini?
1 “Bótala, Mokonzi azali koyangela! Bino nde bapalanganisi ya nsango na ye. Na yango bósakola, bósakola, bósakola Mokonzi mpe bokonzi na ye.” Maloba wana ya kolendisa, elobamaki na ndeko Rutherford eleki sikoyo pene na mbula nkama moko. Na maloba yango, basaleli ya Yehova balendisamaki ete bápalanganisa nsango ya Bokonzi bipai nyonso. Mpe yango nde tosali! Ndenge moko na bakristo ya liboso, tosili kosakola nsango malamu ya Bokonzi na “bikólo nyonso oyo ezali na nse ya lola.” (Kol. 1:23) Na kotalela makambo oyo esalemi na mbula nkama oyo eleki, tosali nini mpo na kosakola Bokonzi ya Nzambe? Lokola etikali moke mbula 100 ekoka banda Bokonzi ebandaki koyangela, ndenge nini tokoki kokoba kopalanganisa nsango na yango?
2. Na ndenge nini mikanda na biso elobelaka Bokonzi ya Nzambe?
2 Makambo oyo esalemi: Na boumeli ya bambula mingi, mikanda na biso elobelaka Bokonzi ya Nzambe. Kobanda mobu 1939, zulunalo na biso ya libosoliboso ezalaka na motó ya likambo: Linɔ́ngi ya Mosɛnzɛli eyebisaka Bokonzi ya Yehova. Zulunalo yango elobelaka mbala na mbala Bokonzi mpe makambo oyo ekosala. Zulunalo Lamuká! mpe ebendaka likebi na Bokonzi ya Nzambe ete ezali elikya kaka moko mpo na bato. Yango wana bazulunalo yango mibale ezali sikoyo kobongolama mpe kokabolama mingi na mokili!—Em. 14:6.
3. Wapi mayele mosusu oyo tosili kosalela mpo na kopalanganisa nsango ya Bokonzi?
3 Basaleli ya Yehova basalelaki mayele ndenge na ndenge mpo na kopalanganisa nsango ya Bokonzi. Na ebandeli, tozalaki kosalela mituka oyo ezalaki na bikoliseli lolaka, baradio mpe bafɔnɔ. Mayele wana esalisaki na kopalanganisa nsango malamu epai ya bato mingi na mbala moko, na ntango oyo basakoli ya Bokonzi bazalaki naino moke. (Nz. 19:4) Na bambula oyo euti koleka, tobimisi masolo na nzela site jw.org, mpe na ndenge yango tosakoli Bokonzi epai ya bamilio ya bato, ezala na mikili epai mosala na biso epekisami.
4. Wapi mayele mosusu oyo tobandisaki?
4 Basaleli ya Yehova babandisaki mpe mayele mosusu ya sika ya kopalanganisa nsango ya Bokonzi. Na ndakisa, kobanda na mobu 1995, longola kosakola ndako na ndako, tosalaki mpe milende ya kobanda kosakola na baparke, na bisika batɛlɛmisaka mituka mpe na bisika ya mombongo. Toutaki mpe kobongisa lolenge moko ya sika ya kopesa litatoli na bingumba ya minene bipai nyonso na mokili. Longola yango, masangá mingi ezali kosalela lolenge ya kosakola na kotya bashario mpe bamesa na bisika oyo bato balekaka mingi na bateritware na bango. Atako bongo, totyaka mosala ya kosakola ndako na ndako na esika ya liboso na mosala na biso ya kosakola Bokonzi.—Mis. 20:20.
5. Mabaku nini mobu ya sika ya mosala ekopesa mingi kati na biso?
5 Makambo oyo ekosalema: Lokola mobu ya sika ya mosala ekobanda na sanza ya libwa, bandeko mingi bakobanda mosala ya mobongisi-nzela ya sanza na sanza. Yo mpe okozala moko na bango? Soki te, okoki nde kosalaka mosala ya mobongisi-nzela mosungi mbala na mbala? Ezala ozali na likoki ya kozala mobongisi-nzela to te, Yehova akopambola yo mpo na milende nyonso oyo okosala mpo na kopesa mpenza mabɔkɔ na kopalanganisa nsango ya Bokonzi.—Mal. 3:10.
6. Mpo na nini sanza ya zomi 2014 ekozala sanza ya ntina mingi?
6 Mbula nkama moko (100) ekokoka na sanza ya zomi 2014 banda Bokonzi etyamaki. Yango wana, Linɔ́ngi ya Mosɛnzɛli ya bato nyonso ya sanza yango ebendi likebi na Bokonzi ya Nzambe. Ekozala malamu kosala makasi ya kopesa bato ebele zulunalo yango! Wana tozali kozela makambo oyo ekosalema na mikolo ezali koya, tiká ete mokomoko na biso akoba “kosakola nsango malamu ya bokonzi ya Nzambe” epai ya bato nyonso oyo bakoyoka.—Mis. 8:12.
Loyembo 112 mpe libondeli
cl mok. 12 par. 1-8 (Min. 30)
Botángi ya Biblia: Mitángo 14-16 (Min. 10)
Bozongeli ya Eteyelo ya mosala ya Teokrasi (Min. 20)
Min. 5: Makambo oyo bandeko bakutanaki na yango na mosala ya kosakola. Bósala elakiseli moko to bilakiseli mibale oyo ekozongela makambo ndenge elekaki mpe ekomonisa mosakoli azali kosakola Bokonzi na komindimisa. Lobelá na mokuse Baebre 6:11, 12, mpe monisá mpenza ntina ya komonisa molende soki esɛngi kosakola Bokonzi.
Min. 10: Limbolá soki Bokonzi ezali nini—Eteni 1. Diskur ekosalema na nkulutu moko, ekouta na buku Eteyelo ya mosala, lokasa 280, paragrafe 1-4.
Min. 15: Limbolá soki Bokonzi ezali nini—Eteni 2. Lisolo na bayangani ekouta na buku Eteyelo ya mosala, lokasa 280, paragrafe 5 tii na lokasa 281, paragrafe 1. Bósala elakiseli moko oyo ekomonisa mosakoli azali kosalisa moto moko akanga ntina ete Bokonzi ezali guvɛrnema ya solosolo.
Loyembo 101 mpe libondeli
Mituna oyo elandi ekotalelama na Eteyelo ya mosala ya Teokrasi na pɔsɔ oyo ebandi na mokolo ya 25 sanza ya mwambe 2014.
Ndenge nini Balevi 18:3 ekoki kosalisa biso tóbebisa te lolenge na biso ya kotalela mabe ná malamu? (Ef. 4:17-19) [7 sanza ya 7, w02 1/2 lok. 29 par. 4]
Etinda oyo ezali na Balevi 19:2 eteyi biso nini, mpe mpo na nini tosengeli kosala makasi tótosa yango? [7 sanza ya 7, w09 1/7 lok. 9 par. 5]
Etinda nini ezali na mobeko oyo etalaki kolɔkɔta mbuma, oyo etali biso lelo oyo? (Lev. 19:9, 10) [7 sanza ya 7, w06 15/6 nk. 22-23 par. 13]
Mpo na nini tokoki koloba ete mobeko oyo elobi “liso mpo na liso” elendisaki te kozongisa mabe na mabe? (Lev. 24:19, 20) [14 sanza ya 7, w09 1/9 lok. 22 par. 3-4]
Ntango nini ezalaki mabe mpo na Moyisraele kosɛnga benefisi soki adefisi moto mbongo, kasi ntango nini kosala bongo ezalaki mabe te? (Lev. 25:35-37) [21 sanza ya 7, w04 15/5 lok. 24 par. 3]
Mpo na nini mbala mingi Biblia elobelaka mabota 12 ya Yisraele, nzokande ezalaki mabota 13? (Mit. 1:49, 50) [28 sanza ya 7, w08 1/7 lok. 21]
Lisolo oyo ezali na Mitángo 8:25, 26, oyo emonisi ndenge bazalaki kolongola Balevi oyo bakómaki mibange na misala makasi, ekoki koteya biso nini na oyo etali komonisela mibange boboto? [11 sanza ya 8, w04 1/8 lok. 25 par. 1]
Nsima ya kobima na Ezipito, mpo na nini Bayisraele bakómaki na ezaleli ya koimaima, mpe liteya nini tokoki kozwa na lisolo yango? (Mit. 11:4-6) [18 sanza ya 8, w95 1/3 nk. 15-16 par. 10]
Liteya nini tokoki kozwa na ezaleli oyo Moize amonisaki ntango Eledade ná Medade bakómaki kosala ndenge basakoli basalaka? (Mit. 11:27-29) [18 sanza ya 8, w04 1/8 lok. 26 par. 4]
Liteya nini ya ntina tokoki kozwa na etinda oyo Nzambe apesaki Bayisraele ete “basengeli komisalela ndelo ya malendamalenda na nsɔngɛ ya bilamba na bango”? (Mit. 15:37-39) [25 sanza ya 8, w04 1/8 lok. 26 par. 7]
Loyembo 46 mpe libondeli
cl mok. 12 par. 9-15 (Min. 30)
Botángi ya Biblia: Mitángo 17-21 (Min. 10)
No. 1: Mitángo 17:1-13 (Eleka min. 4 te)
No. 2: Ndenge oyo toyebi ete Zabolo azali mpenza—rs lok. 414 par. 3–lok. 415 par. 3 (Min. 5)
No. 3: Misala ya bantoma (Actes d’apôtres)—Bosolo ya mokanda ya Misala—it-1-F lok. 42 par. 1–lok. 43 par. 1 (Min. 5)
Min. 10: Kabolá bazulunalo na sanza ya libwa. Lisolo na bayangani. Bóbanda na elakiseli oyo ekomonisa ndenge ya kokabola bazulunalo yango na lisalisi ya maloba “Ndenge ya kobanda lisolo” oyo ezali na lokasa oyo. Na nsima, bótalela eteni mokomoko ya maloba ya kobanda lisolo, banda na ebandeli tii na nsuka.
Min. 10: Mosala oyo tosalaki. Lisolo na bayangani. Sɛngá basakoli bálobela matomba oyo bazwaki na lisolo “Tókolisa makoki na biso ya kosakola—Tósakolaka Bokonzi na komindimisa mpenza.” Sɛngá bayangani bálobela mikakatano oyo bakutanaki na yango ntango basakolaki Bokonzi. Ndenge nini balongaki mikakatano yango?
Min. 10: Lapolo etali kampanye ya sipesiale. Diskur ekosalema na mokɛngɛli na mosala ya kosakola. Lobelá na mokuse makambo ya ntina oyo ebimaki na Mosala na biso ya Bokonzi, oyo etali ntina ya kokoba kosakola Bokonzi. Ndenge nini bandeko ya lisangá batalelaki malako yango? Wapi mwa makambo ya ntina oyo esalemaki na eleko ya kampanye yango?
Loyembo 45 mpe libondeli
▪ Mikanda oyo tokokabola na sanza ya mwambe: Trakte ya sika Epai wapi tokoki kozwa biyano na mituna minene etali bomoi? Sanza ya libwa mpe sanza ya zomi: Linɔ́ngi ya Mosɛnzɛli mpe Lamuká!
▪ Mosakoli mokomoko akosalisa mokɛngɛli ya etuluku ya mosala ya kosakola soki apesi nokinoki lapolo na ye ya mosala ya kosakola. Yango ekosala ete Betele esangisa balapolo ya masangá nyonso na ntango ebongi na nsuka ya nsanza mokomoko. Kosala bongo ezali mpenza na ntina, mingimingi na sanza ya nsambo mpe ya mwambe, mpo na kosangisa balapolo ya mosala ya mobu mobimba. (Talá buku Tobongisami mok. 5 lok. 45). Tolendisi basɛkrɛtɛrɛ ete bátindaka formilɛrɛ S-1 na nzela ya jw.org to na SMS (Talá mokanda ya biro ya 05/04/2013 mpe ya 15/04/2014).
▪ Lokola bazulunalo ya sanza ya libwa mpe sanza ya zomi ezali na masolo ya kitoko mingi, bakobakisela masangá bazulunalo yango (20%) koleka ndenge bazwaka.
(Soki zulunalo ya Lingala ezali te bósalela ya Lifalanse)
“Bato mingi bandimelaka baanzelu. Bongo yo? [Tiká ye apesa eyano.] Lokola baanzelu bazali bikelamu ya elimo, bazali na nguya mingi. Okanisi ete bakoki kosalisa biso? Biblia eyebisi biso ndenge oyo basalisaka bato lelo oyo.” Lakisá ye ezipeli ya nsuka ya Linɔ́ngi ya Mosɛnzɛli ya 01/09/2014, mpe bótalela makambo oyo ezali na nse ya motuna ya liboso mpe bótánga ata vɛrsɛ moko oyo ezali wana. Pesá ye bazulunalo mpe bóyokana mpo ozongela ye mpo bótalela motuna oyo elandi.
“Okanisaka ete bato bakobebisa mabele mpo na libela? [Tiká ye apesa eyano.] Atako bato bakokoka te kobongisa biloko oyo babebisi, Biblia eyebisi biso ete Nzambe azali na makoki mpe na mposa ya kosala yango. Maloba ya Nzembo 65:9 endimisi biso yango. [Tángá.] Linɔ́ngi ya Mosɛnzɛli oyo elobeli ndenge Nzambe akobatela mabele mpe ndenge oyo tokoki kosepela na mapamboli yango na mikolo ezali koya. Nakoki kotikela yo yango mpo otánga?”
“Basali mingi bamonaka ete patrɔ na bango asalisaka bango misala mingi, mpe bayebaka te ndenge ya kokima mbamba oyo batyaka bango. Bato ya mayele balobi ete soki mosala eleki ndelo ekoki kosilisa moto makasi, mpe yango ekoki kobebisa nzoto mpe makanisi na ye. Okanisi ete nini ekoki kosalisa moto mpo azala na bokatikati na bomoi na ye? [Tiká ye apesa eyano.] Talá vɛrsɛ moko ya Biblia oyo ekoki kotinda moto akanisa. [Tángá Mosakoli 4:6.] Zulunalo oyo elobeli makambo minei oyo ekosalisa biso tóyeba nini oyo tosengeli kotya na esika ya liboso, mpe ndenge ya kosala mpo mosala esilisa biso makasi te.”
Congo-Brazzaville: Na sanza ya mibale 2014, tozwaki motángo ya sika ya basakoli 6 408 mpe na sanza ya yambo, motángo mosusu ya sika ya mwa babuku 43 867 oyo tokabolaki.
1 2 3 4
^ (Mit. 7:1-9:23) Sikoyo esalemaki boye: na mokolo oyo Moize asilisaki kotɛlɛmisa tabernakle, abandaki kotya yango mafuta mpe kosantisa yango ná biloko na yango nyonso ná etumbelo mpe bisaleli na yango nyonso. Bongo atyaki yango mafuta mpe asantisaki yango. 2 Na nsima, bankumu ya Yisraele, bankumu ya ndako ya batata na bango, bapesaki likabo, bango bazalaki bankumu ya mabota mpe bazalaki kokamba bato oyo bakomisamaki nkombo, 3 mpe bamemaki likabo na bango liboso ya Yehova: bapusu motoba oyo ezipami mpe bangɔmbɛ zomi na mibale, pusu moko mpo na bankumu mibale mpe ngɔmbɛ moko mpo na mokomoko; mpe bapesaki yango liboso ya tabernakle. 4 Na yango, Yehova alobaki na Moize ete: 5 “Ndimá kozwa yango na mabɔkɔ na bango, mpamba te esengeli kosalisa mpo na kosala mosala ya hema ya kokutana, mpe osengeli kopesa yango Balevi, moto na moto na kotalela mosala na ye mpenza.” 6 Bongo Moize andimaki kozwa bapusu yango ná bangɔmbɛ mpe apesaki yango Balevi. 7 Apesaki bana mibali ya Gereshone bapusu mibale mpe ngɔmbɛ minei na kotalela mosala na bango, 8 mpe apesaki bana mibali ya Merari bapusu minei mpe ngɔmbɛ mwambe na kotalela mosala na bango, na litambwisi ya Itamare mwana ya Arona nganga-nzambe. 9 Kasi apesaki bana mibali ya Kohate eloko te, mpo mosala ya esika mosantu ezalaki mokumba na bango. Bango bazalaki komema na mapeka. 10 Sikoyo bankumu bapesaki likabo na bango na ntango ya bofungoli etumbelo na mokolo oyo yango etyamaki mafuta, mpe bankumu babandaki kopesa likabo na bango liboso ya etumbelo. 11 Bongo Yehova alobaki na Moize ete: “Nkumu moko na mokolo moko mpe nkumu mosusu na mokolo mosusu, ndenge wana nde bakopesa likabo na bango mpo na bofungoli etumbelo.” 12 Sikoyo moto oyo apesaki likabo na ye na mokolo ya liboso ezalaki Nahashone mwana ya Aminadabe na libota ya Yuda. 13 Mpe likabo na ye ezalaki saani moko ya palata, kilo na yango ezalaki shekele nkama moko na ntuku misato (130), kibakuli moko ya palata ya shekele ntuku nsambo (70), na kolanda shekele ya esika mosantu, nyonso mibale etondi na farini ya malamu oyo emwangisami mafuta mpo na likabo ya mbuma; 14 kɔpɔ moko ya wolo ya shekele zomi, etondi na mpaka ya malasi; 15 mwana-ngɔmbɛ moko ya mobali, mpate-mobali moko, mwana-mpate moko ya mobali, oyo ezali na mbula na yango ya liboso, mpo na likabo ya kotumba; 16 mwana-ntaba moko mpo na likabo mpo na lisumu; 17 mpe mpo na mbeka ya boyokani: ngɔmbɛ mibale, mpate-mibali mitano, ntaba-mibali mitano, bana-mpate mitano ya mibali, mokomoko ezali na mbula moko. Wana ezalaki likabo ya Nahashone mwana ya Aminadabe. 18 Na mokolo ya mibale, Netanele mwana ya Zuare, nkumu ya Isakare, apesaki likabo. 19 Apesaki likabo na ye: saani moko ya palata, kilo na yango ezalaki shekele nkama moko na ntuku misato (130), kibakuli moko ya palata ya shekele ntuku nsambo (70), na kolanda shekele ya esika mosantu, nyonso mibale etondi na farini ya malamu oyo emwangisami mafuta mpo na likabo ya mbuma; 20 kɔpɔ moko ya wolo ya shekele zomi, etondi na mpaka ya malasi; 21 mwana-ngɔmbɛ moko ya mobali, mpate-mobali moko, mwana-mpate moko ya mobali, oyo ezali na mbula na yango ya liboso, mpo na likabo ya kotumba; 22 mwana-ntaba moko mpo na likabo mpo na lisumu; 23 mpe mpo na mbeka ya boyokani: ngɔmbɛ mibale, mpate-mibali mitano, ntaba-mibali mitano, bana-mpate mitano ya mibali, mokomoko ezali na mbula moko. Wana ezalaki likabo ya Netanele mwana ya Zuare. 24 Na mokolo ya misato ezalaki nkumu ya bana mibali ya Zebulone, Eliabe mwana ya Helone. 25 Likabo na ye ezalaki saani moko ya palata, kilo na yango ezalaki shekele nkama moko na ntuku misato (130), kibakuli moko ya palata ya shekele ntuku nsambo (70), na kolanda shekele ya esika mosantu, nyonso mibale etondi na farini ya malamu oyo emwangisami mafuta mpo na likabo ya mbuma; 26 kɔpɔ moko ya wolo ya shekele zomi, etondi na mpaka ya malasi; 27 mwana-ngɔmbɛ moko ya mobali, mpate-mobali moko, mwana-mpate moko ya mobali, oyo ezali na mbula na yango ya liboso, mpo na likabo ya kotumba; 28 mwana-ntaba moko mpo na likabo mpo na lisumu; 29 mpe mpo na mbeka ya boyokani: ngɔmbɛ mibale, mpate-mibali mitano, ntaba-mibali mitano, bana-mpate mitano ya mibali, mokomoko ezali na mbula moko. Wana ezalaki likabo ya Eliabe mwana ya Helone. 30 Na mokolo ya minei ezalaki nkumu ya bana mibali ya Rubene, Elizure mwana ya Shedeure. 31 Likabo na ye ezalaki saani moko ya palata, kilo na yango ezalaki shekele nkama moko na ntuku misato (130), kibakuli moko ya palata ya shekele ntuku nsambo (70), na kolanda shekele ya esika mosantu, nyonso mibale etondi na farini ya malamu oyo emwangisami mafuta mpo na likabo ya mbuma; 32 kɔpɔ moko ya wolo ya shekele zomi, etondi na mpaka ya malasi; 33 mwana-ngɔmbɛ moko ya mobali, mpate-mobali moko, mwana-mpate moko ya mobali, oyo ezali na mbula na yango ya liboso, mpo na likabo ya kotumba; 34 mwana-ntaba moko mpo na likabo mpo na lisumu; 35 mpe mpo na mbeka ya boyokani: ngɔmbɛ mibale, mpate-mibali mitano, ntaba-mibali mitano, bana-mpate mitano ya mibali, mokomoko ezali na mbula moko. Wana ezalaki likabo ya Elizure mwana ya Shedeure. 36 Na mokolo ya mitano ezalaki nkumu ya bana mibali ya Simeone, Shelumiele mwana ya Zurishadai. 37 Likabo na ye ezalaki saani moko ya palata, kilo na yango ezalaki shekele nkama moko na ntuku misato (130), kibakuli moko ya palata ya shekele ntuku nsambo (70), na kolanda shekele ya esika mosantu, nyonso mibale etondi na farini ya malamu oyo emwangisami mafuta mpo na likabo ya mbuma; 38 kɔpɔ moko ya wolo ya shekele zomi, etondi na mpaka ya malasi; 39 mwana-ngɔmbɛ moko ya mobali, mpate-mobali moko, mwana-mpate moko ya mobali, oyo ezali na mbula na yango ya liboso, mpo na likabo ya kotumba; 40 mwana-ntaba moko mpo na likabo mpo na lisumu; 41 mpe mpo na mbeka ya boyokani: ngɔmbɛ mibale, mpate-mibali mitano, ntaba-mibali mitano, bana-mpate mitano ya mibali, mokomoko ezali na mbula moko. Wana ezalaki likabo ya Shelumiele mwana ya Zurishadai. 42 Na mokolo ya motoba ezalaki nkumu ya bana mibali ya Gade, Eliasafe mwana ya Duele. 43 Likabo na ye ezalaki saani moko ya palata, kilo na yango ezalaki shekele nkama moko na ntuku misato (130), kibakuli moko ya palata ya shekele ntuku nsambo (70), na kolanda shekele ya esika mosantu, nyonso mibale etondi na farini ya malamu oyo emwangisami mafuta mpo na likabo ya mbuma; 44 kɔpɔ moko ya wolo ya shekele zomi, etondi na mpaka ya malasi; 45 mwana-ngɔmbɛ moko ya mobali, mpate-mobali moko, mwana-mpate moko ya mobali, oyo ezali na mbula na yango ya liboso, mpo na likabo ya kotumba; 46 mwana-ntaba moko mpo na likabo mpo na lisumu; 47 mpe mpo na mbeka ya boyokani: ngɔmbɛ mibale, mpate-mibali mitano, ntaba-mibali mitano, bana-mpate mitano ya mibali, mokomoko ezali na mbula moko. Wana ezalaki likabo ya Eliasafe mwana ya Duele. 48 Na mokolo ya nsambo ezalaki nkumu ya bana mibali ya Efraime, Elishama mwana ya Amihude. 49 Likabo na ye ezalaki saani moko ya palata, kilo na yango ezalaki shekele nkama moko na ntuku misato (130), kibakuli moko ya palata ya shekele ntuku nsambo (70), na kolanda shekele ya esika mosantu, nyonso mibale etondi na farini ya malamu oyo emwangisami mafuta mpo na likabo ya mbuma; 50 kɔpɔ moko ya wolo ya shekele zomi, etondi na mpaka ya malasi; 51 mwana-ngɔmbɛ moko ya mobali, mpate-mobali moko, mwana-mpate moko ya mobali, oyo ezali na mbula na yango ya liboso, mpo na likabo ya kotumba; 52 mwana-ntaba moko mpo na likabo mpo na lisumu; 53 mpe mpo na mbeka ya boyokani: ngɔmbɛ mibale, mpate-mibali mitano, ntaba-mibali mitano, bana-mpate mitano ya mibali, mokomoko ezali na mbula moko. Wana ezalaki likabo ya Elishama mwana ya Amihude. 54 Na mokolo ya mwambe ezalaki nkumu ya bana mibali ya Manase, Gamaliele mwana ya Pedazure. 55 Likabo na ye ezalaki saani moko ya palata, kilo na yango ezalaki shekele nkama moko na ntuku misato (130), kibakuli moko ya palata ya shekele ntuku nsambo (70), na kolanda shekele ya esika mosantu, nyonso mibale etondi na farini ya malamu oyo emwangisami mafuta mpo na likabo ya mbuma; 56 kɔpɔ moko ya wolo ya shekele zomi, etondi na mpaka ya malasi; 57 mwana-ngɔmbɛ moko ya mobali, mpate-mobali moko, mwana-mpate moko ya mobali, oyo ezali na mbula na yango ya liboso, mpo na likabo ya kotumba; 58 mwana-ntaba moko mpo na likabo mpo na lisumu; 59 mpe mpo na mbeka ya boyokani: ngɔmbɛ mibale, mpate-mibali mitano, ntaba-mibali mitano, bana-mpate mitano ya mibali, mokomoko ezali na mbula moko. Wana ezalaki likabo ya Gamaliele mwana ya Pedazure. 60 Na mokolo ya libwa ezalaki nkumu ya bana mibali ya Benyamina, Abidane mwana ya Gideoni. 61 Likabo na ye ezalaki saani moko ya palata, kilo na yango ezalaki shekele nkama moko na ntuku misato (130), kibakuli moko ya palata ya shekele ntuku nsambo (70), na kolanda shekele ya esika mosantu, nyonso mibale etondi na farini ya malamu oyo emwangisami mafuta mpo na likabo ya mbuma; 62 kɔpɔ moko ya wolo ya shekele zomi, etondi na mpaka ya malasi; 63 mwana-ngɔmbɛ moko ya mobali, mpate-mobali moko, mwana-mpate moko ya mobali, oyo ezali na mbula na yango ya liboso, mpo na likabo ya kotumba; 64 mwana-ntaba moko mpo na likabo mpo na lisumu; 65 mpe mpo na mbeka ya boyokani: ngɔmbɛ mibale, mpate-mibali mitano, ntaba-mibali mitano, bana-mpate mitano ya mibali, mokomoko ezali na mbula moko. Wana ezalaki likabo ya Abidane mwana ya Gideoni. 66 Na mokolo ya zomi ezalaki nkumu ya bana mibali ya Dani, Ahiezere mwana ya Amishadai. 67 Likabo na ye ezalaki saani moko ya palata, kilo na yango ezalaki shekele nkama moko na ntuku misato (130), kibakuli moko ya palata ya shekele ntuku nsambo (70), na kolanda shekele ya esika mosantu, nyonso mibale etondi na farini ya malamu oyo emwangisami mafuta mpo na likabo ya mbuma; 68 kɔpɔ moko ya wolo ya shekele zomi, etondi na mpaka ya malasi; 69 mwana-ngɔmbɛ moko ya mobali, mpate-mobali moko, mwana-mpate moko ya mobali, oyo ezali na mbula na yango ya liboso, mpo na likabo ya kotumba; 70 mwana-ntaba moko mpo na likabo mpo na lisumu; 71 mpe mpo na mbeka ya boyokani: ngɔmbɛ mibale, mpate-mibali mitano, ntaba-mibali mitano, bana-mpate mitano ya mibali, mokomoko ezali na mbula moko. Wana ezalaki likabo ya Ahiezere mwana ya Amishadai. 72 Na mokolo ya zomi na moko ezalaki nkumu ya bana mibali ya Ashere, Pagiele mwana ya Okrane. 73 Likabo na ye ezalaki saani moko ya palata, kilo na yango ezalaki shekele nkama moko na ntuku misato (130), kibakuli moko ya palata ya shekele ntuku nsambo (70), na kolanda shekele ya esika mosantu, nyonso mibale etondi na farini ya malamu oyo emwangisami mafuta mpo na likabo ya mbuma; 74 kɔpɔ moko ya wolo ya shekele zomi, etondi na mpaka ya malasi; 75 mwana-ngɔmbɛ moko ya mobali, mpate-mobali moko, mwana-mpate moko ya mobali, oyo ezali na mbula na yango ya liboso, mpo na likabo ya kotumba; 76 mwana-ntaba moko mpo na likabo mpo na lisumu; 77 mpe mpo na mbeka ya boyokani: ngɔmbɛ mibale, mpate-mibali mitano, ntaba-mibali mitano, bana-mpate mitano ya mibali, mokomoko ezali na mbula moko. Wana ezalaki likabo ya Pagiele mwana ya Okrane. 78 Na mokolo ya zomi na mibale ezalaki nkumu ya bana mibali ya Nafatali, Ahira mwana ya Enane. 79 Likabo na ye ezalaki saani moko ya palata, kilo na yango ezalaki shekele nkama moko na ntuku misato (130), kibakuli moko ya palata ya shekele ntuku nsambo (70), na kolanda shekele ya esika mosantu, nyonso mibale etondi na farini ya malamu oyo emwangisami mafuta mpo na likabo ya mbuma; 80 kɔpɔ moko ya wolo ya shekele zomi, etondi na mpaka ya malasi; 81 mwana-ngɔmbɛ moko ya mobali, mpate-mobali moko, mwana-mpate moko ya mobali, oyo ezali na mbula na yango ya liboso, mpo na likabo ya kotumba; 82 mwana-ntaba moko mpo na likabo mpo na lisumu; 83 mpe mpo na mbeka ya boyokani: ngɔmbɛ mibale, mpate-mibali mitano, ntaba-mibali mitano, bana-mpate mitano ya mibali, mokomoko ezali na mbula moko. Wana ezalaki likabo ya Ahira mwana ya Enane. 84 Wana ezalaki likabo ya bofungoli etumbelo, na mokolo oyo yango etyamaki mafuta, likabo oyo bankumu ya Yisraele bapesaki: basaani zomi na mibale ya palata, mabakuli zomi na mibale ya palata, bakɔpɔ zomi na mibale ya wolo; 85 shekele nkama moko na ntuku misato (130) mpo na saani mokomoko ya palata, mpe ntuku nsambo (70) mpo na kibakuli mokomoko, palata nyonso ya bambɛki ezalaki shekele nkóto mibale na nkama minei (2 400), na kolanda shekele ya esika mosantu; 86 kɔpɔ zomi na mibale ya wolo oyo etondi na mpaka ya malasi, kɔpɔ mokomoko ezalaki na shekele zomi, na kolanda shekele ya esika mosantu, wolo nyonso ya bakɔpɔ ezalaki shekele nkama moko na ntuku mibale (120); 87 bibwɛlɛ nyonso mpo na likabo ya kotumba ezalaki ngɔmbɛ-mibali zomi na mibale, mpate-mibali zomi na mibale, bana-mpate zomi na mibale ya mibali, mokomoko ezalaki na mbula moko, ná makabo na yango ya mbuma, mpe bana-ntaba zomi na mibale mpo na likabo mpo na lisumu; 88 mpe bibwɛlɛ nyonso ya mbeka ya boyokani ezalaki ngɔmbɛ-mibali ntuku mibale na minei (24), mpate-mibali ntuku motoba (60), ntaba-mibali ntuku motoba, bana-mpate ntuku motoba ya mibali, mokomoko ezalaki na mbula moko. Wana ezalaki likabo ya bofungoli etumbelo nsima ya kotya yango mafuta. 89 Sikoyo ntango nyonso oyo Moize azalaki kokɔta na hema ya kokutana mpo na kosolola na ye, azalaki koyoka mongongo ezali kosolola na ye longwa na likoló ya ezipeli oyo ezalaki likoló ya sanduku ya litatoli, longwa na katikati ya bakeruba mibale; mpe azalaki koloba na ye.
8 Mpe Yehova alobaki na Moize ete: 2 “Lobá na Arona, mpe osengeli koyebisa ye boye: ‘Ntango nyonso oyo okopelisa miinda, miinda yango nsambo esengeli kongɛngisa esika oyo ezali liboso ya etɛlɛmiselo ya miinda.’” 3 Mpe Arona abandaki kosala kaka bongo. Apelisaki miinda na yango mpo na esika oyo ezalaki liboso ya etɛlɛmiselo ya miinda, kaka ndenge Yehova apesaki Moize mitindo. 4 Sikoyo talá ndenge etɛlɛmiselo ya miinda esalemaki. Ezalaki ya wolo, eloko oyo ebɛtami na marto. Ezala na mipanzi na yango, ezala na bafololo na yango, ezalaki eloko oyo ebɛtami na marto. Asalaki etɛlɛmiselo ya miinda kaka ndenge Yehova amonisaki Moize na emonaneli. 5 Mpe Yehova alobaki lisusu na Moize ete: 6 “Zwá Balevi na kati ya bana ya Yisraele, mpe osengeli kopɛtola bango. 7 Mpe talá oyo okosala bango mpo na kopɛtola bango: mwangiselá bango mai oyo epɛtolaka moto na lisumu, mpe basengeli kolekisa razware na nzoto na bango mobimba mpe basengeli kosukola bilamba na bango mpe komipɛtola. 8 Na nsima, basengeli kozwa mwana-ngɔmbɛ moko ya mobali ná likabo na yango ya mbuma ya farini ya malamu oyo emwangisami mafuta, mpe okozwa mwana-ngɔmbɛ mosusu ya mobali mpo na likabo mpo na lisumu. 9 Mpe osengeli koya na Balevi liboso ya hema ya kokutana mpe koyanganisa liyangani mobimba ya bana ya Yisraele. 10 Mpe osengeli koya na Balevi liboso ya Yehova, mpe bana ya Yisraele basengeli kotya mabɔkɔ na bango likoló ya Balevi. 11 Mpe Arona asengeli koningisa Balevi epai na epai liboso ya Yehova lokola likabo ya koningisa oyo euti na bana ya Yisraele, mpe basengeli kozala bato oyo basalaka mosala ya Yehova. 12 “Na nsima, Balevi bakotya mabɔkɔ na bango na mitó ya bangɔmbɛ-mibali. Nsima na yango, pesá moko ezala likabo mpo na lisumu mpe mosusu ezala likabo ya kotumbela Yehova mpo na kozipa masumu ya Balevi. 13 Mpe osengeli kotɛlɛmisa Balevi liboso ya Arona ná bana na ye ya mibali mpe osengeli koningisa bango epai na epai lokola likabo ya koningisela Yehova. 14 Mpe osengeli kokabola Balevi na bana ya Yisraele, mpe Balevi basengeli kokóma ya ngai. 15 Mpe na nsima, Balevi bakokɔta mpo na kosala na hema ya kokutana. Bongo osengeli kopɛtola bango mpe kosala ete báningana epai na epai lokola likabo ya koningisa. 16 Mpo bazali bato oyo bapesami, bapesami epai na ngai longwa na kati ya bana ya Yisraele. Na esika ya baoyo bazali kofungola mabumu nyonso, bana nyonso ya liboso na kati ya bana ya Yisraele, nasengeli kozwa bango mpo na ngai moko. 17 Mpo mwana nyonso ya liboso na kati ya bana ya Yisraele azali ya ngai, na kati ya bato mpe na kati ya banyama. Na mokolo oyo nabɛtaki mwana nyonso ya liboso na mokili ya Ezipito, nasantisaki bango mpo na ngai moko. 18 Mpe nakozwa Balevi na esika ya bana nyonso ya liboso na kati ya bana ya Yisraele. 19 Mpe nakopesa Balevi bázala bato oyo bapesami epai ya Arona ná bana na ye ya mibali kati na bana ya Yisraele, mpo na kosala mosala ya bana ya Yisraele na hema ya kokutana mpe mpo na kozipa masumu ya bana ya Yisraele, mpo bolɔzi moko te ebima na kati ya bana ya Yisraele mpo bana ya Yisraele babɛlɛmi na esika mosantu.” 20 Mpe Moize ná Arona ná liyangani mobimba ya bana ya Yisraele babandaki kosala kaka bongo mpo na Balevi. Na kolanda mitindo nyonso oyo Yehova apesaki Moize mpo na Balevi, bana ya Yisraele basalaki bango kaka bongo. 21 Bongo Balevi bamipɛtolaki mpe basukolaki bilamba na bango, nsima na yango Arona aningisaki bango epai na epai lokola likabo ya koningisa liboso ya Yehova. Na nsima, Arona azipaki masumu na bango mpo na kopɛtola bango. 22 Nsima na yango nde Balevi bakɔtaki mpo na kosala mosala na bango na hema ya kokutana liboso ya Arona ná bana na ye ya mibali. Kaka ndenge Yehova apesaki Moize mitindo mpo na Balevi, basalaki kaka bongo mpo na bango. 23 Sikoyo Yehova alobaki na Moize ete: 24 “Talá likambo oyo etali Balevi: Banda na mbula ntuku mibale na mitano (25) tii na likoló, akoya kokɔta na etuluku ya baoyo basalaka na hema ya kokutana. 25 Kasi nsima ya mbula ntuku mitano (50), akotika etuluku ya baoyo basalaka mpe akosala lisusu te. 26 Mpe asengeli kosalela bandeko na ye na kati ya hema ya kokutana na kokokisáká mokumba yango, kasi asengeli kosala mosala moko te. Ndenge wana nde okosala mpo na Balevi na mikumba na bango.”
9 Mpe Yehova alobaki na Moize na esobe ya Sinai na mbula ya mibale ya kobima na bango na mokili ya Ezipito, na sanza ya liboso, ete: 2 “Sikoyo bana ya Yisraele basengeli kobongisa mbeka ya elekeli na ntango na yango oyo etyamá. 3 Na mokolo ya zomi na minei ya sanza oyo, na mpokwa, liboso molili ekɔta, bosengeli kobongisa yango na ntango na yango oyo etyamá. Bosengeli kobongisa yango na kolanda mibeko na yango nyonso mpe ndenge nyonso oyo basalaka yango.” 4 Bongo Moize alobaki na bana ya Yisraele ete bábongisa mbeka ya elekeli. 5 Bongo babongisaki mbeka ya elekeli na sanza ya liboso, na mokolo ya zomi na minei ya sanza yango, na mpokwa, liboso molili ekɔta, na esobe ya Sinai. Na kolandáká mitindo nyonso oyo Yehova apesaki Moize, bana ya Yisraele basalaki kaka bongo. 6 Sikoyo ezalaki na bato oyo bakómaki mbindo na molimo ya moto, yango wana bakokaki te kobongisa mbeka ya elekeli na mokolo yango. Na yango, bayaki liboso ya Moize ná Arona na mokolo yango. 7 Na nsima, bato yango balobaki na ye ete: “Tokómi mbindo na molimo ya moto. Mpo na nini tópekisama kopesa Yehova likabo na ntango na yango oyo etyamá na kati ya bana ya Yisraele?” 8 Na yango, Moize alobaki na bango ete: “Bótɛlɛma wana, mpe bótika ngai nayoka mitindo oyo Yehova akopesa mpo na bino.” 9 Bongo Yehova alobaki na Moize ete: 10 “Lobá na bana ya Yisraele boye: ‘Soki moto moko na kati na bino to na kati ya mabota na bino oyo ekoya akómi mbindo na molimo moko to azali na mobembo mosika, ye mpe asengeli kobongisa mbeka ya elekeli mpo na Yehova. 11 Na sanza ya mibale, na mokolo ya zomi na minei, na mpokwa, liboso molili ekɔta, bakobongisa yango. Bakolya yango elongo na mampa oyo ezangi levire mpe na ndunda ya bololo. 12 Basengeli kotika ndambo na yango te tii na ntɔngɔ, mpe bakobuka mokuwa na yango ata moko te. Bakobongisa yango na kolanda mobeko mobimba ya elekeli. 13 Kasi soki moto azalaki pɛto to azalaki na mobembo te mpe amonisaki bopɔtu mpo na kobongisa mbeka ya elekeli, molimo yango asengeli kolongolama na kati ya bato na ye, mpo apesaki likabo ya Yehova te na ntango na yango oyo etyamá. Moto yango akozongisa monɔkɔ mpo na lisumu na ye. 14 “‘Mpe soki mopaya afandi mopaya elongo na bino, ye mpe asengeli kobongisa mbeka ya elekeli mpo na Yehova. Na kolanda mobeko ya elekeli mpe na kolanda ndenge oyo basalaka yango, ndenge wana nde akosala. Mobeko ekozala kaka moko mpo na bino, mpo na moto oyo afandi mopaya mpe mpo na mwana-mboka ya mokili yango.’” 15 Sikoyo na mokolo oyo tabernakle etɛlɛmisamaki, lipata ezipaki tabernakle ya hema ya Litatoli, kasi na mpokwa, eloko oyo emonanaki lokola mɔtɔ ezalaki kaka likoló ya tabernakle tii na ntɔngɔ. 16 Ntango nyonso ezalaki kosalema ndenge wana: Lipata ezalaki kozipa yango na moi, mpe ezalaki komonana lokola mɔtɔ na butu. 17 Mpe ntango nyonso oyo lipata ezalaki komata, elongwe likoló ya hema, na mbala moko bana ya Yisraele bazalaki kolongwa mpe kolanda na nsima, mpe na esika oyo lipata ezalaki kokende kofanda, esika wana nde bana ya Yisraele bazalaki kotya kaa. 18 Na etinda ya Yehova, bana ya Yisraele bazalaki kolongwa, mpe na etinda ya Yehova, bazalaki kotya kaa. Mikolo nyonso oyo lipata ezalaki kofanda likoló ya tabernakle, bazalaki kotikala kaka na kaa. 19 Mpe ntango lipata ezalaki koumela mikolo mingi likoló ya tabernakle, bana ya Yisraele mpe bazalaki kokokisa mokumba na bango epai ya Yehova, bazalaki kolongwa te. 20 Mpe ntango mosusu, lipata ezalaki koumela kaka mikolo moke likoló ya tabernakle. Na etinda ya Yehova, bazalaki kotikala na kaa, mpe na etinda ya Yehova, bazalaki kolongwa. 21 Mpe ntango mosusu, lipata ezalaki kotikala banda na mpokwa tii na ntɔngɔ; mpe lipata ezalaki komata na ntɔngɔ, mpe bango bazalaki kolongwa. Ezala na moi to na butu, soki lipata emati, bango mpe bazalaki kolongwa. 22 Ezala lipata eumeli likoló ya tabernakle, efandi likoló na yango mikolo mibale to sanza moko to mikolo mingi koleka, bana ya Yisraele bazalaki kotikala kaka na kaa mpe bazalaki kolongwa te, kasi ntango emati, bazalaki kolongwa. 23 Na etinda ya Yehova, bazalaki kotya kaa, mpe na etinda ya Yehova, bazalaki kolongwa. Bazalaki kokokisa mokumba na bango epai ya Yehova na kolanda etinda oyo Yehova apesaki na nzela ya Moize.
^ (Mit. 9:9-23) Bongo Yehova alobaki na Moize ete: 10 “Lobá na bana ya Yisraele boye: ‘Soki moto moko na kati na bino to na kati ya mabota na bino oyo ekoya akómi mbindo na molimo moko to azali na mobembo mosika, ye mpe asengeli kobongisa mbeka ya elekeli mpo na Yehova. 11 Na sanza ya mibale, na mokolo ya zomi na minei, na mpokwa, liboso molili ekɔta, bakobongisa yango. Bakolya yango elongo na mampa oyo ezangi levire mpe na ndunda ya bololo. 12 Basengeli kotika ndambo na yango te tii na ntɔngɔ, mpe bakobuka mokuwa na yango ata moko te. Bakobongisa yango na kolanda mobeko mobimba ya elekeli. 13 Kasi soki moto azalaki pɛto to azalaki na mobembo te mpe amonisaki bopɔtu mpo na kobongisa mbeka ya elekeli, molimo yango asengeli kolongolama na kati ya bato na ye, mpo apesaki likabo ya Yehova te na ntango na yango oyo etyamá. Moto yango akozongisa monɔkɔ mpo na lisumu na ye. 14 “‘Mpe soki mopaya afandi mopaya elongo na bino, ye mpe asengeli kobongisa mbeka ya elekeli mpo na Yehova. Na kolanda mobeko ya elekeli mpe na kolanda ndenge oyo basalaka yango, ndenge wana nde akosala. Mobeko ekozala kaka moko mpo na bino, mpo na moto oyo afandi mopaya mpe mpo na mwana-mboka ya mokili yango.’” 15 Sikoyo na mokolo oyo tabernakle etɛlɛmisamaki, lipata ezipaki tabernakle ya hema ya Litatoli, kasi na mpokwa, eloko oyo emonanaki lokola mɔtɔ ezalaki kaka likoló ya tabernakle tii na ntɔngɔ. 16 Ntango nyonso ezalaki kosalema ndenge wana: Lipata ezalaki kozipa yango na moi, mpe ezalaki komonana lokola mɔtɔ na butu. 17 Mpe ntango nyonso oyo lipata ezalaki komata, elongwe likoló ya hema, na mbala moko bana ya Yisraele bazalaki kolongwa mpe kolanda na nsima, mpe na esika oyo lipata ezalaki kokende kofanda, esika wana nde bana ya Yisraele bazalaki kotya kaa. 18 Na etinda ya Yehova, bana ya Yisraele bazalaki kolongwa, mpe na etinda ya Yehova, bazalaki kotya kaa. Mikolo nyonso oyo lipata ezalaki kofanda likoló ya tabernakle, bazalaki kotikala kaka na kaa. 19 Mpe ntango lipata ezalaki koumela mikolo mingi likoló ya tabernakle, bana ya Yisraele mpe bazalaki kokokisa mokumba na bango epai ya Yehova, bazalaki kolongwa te. 20 Mpe ntango mosusu, lipata ezalaki koumela kaka mikolo moke likoló ya tabernakle. Na etinda ya Yehova, bazalaki kotikala na kaa, mpe na etinda ya Yehova, bazalaki kolongwa. 21 Mpe ntango mosusu, lipata ezalaki kotikala banda na mpokwa tii na ntɔngɔ; mpe lipata ezalaki komata na ntɔngɔ, mpe bango bazalaki kolongwa. Ezala na moi to na butu, soki lipata emati, bango mpe bazalaki kolongwa. 22 Ezala lipata eumeli likoló ya tabernakle, efandi likoló na yango mikolo mibale to sanza moko to mikolo mingi koleka, bana ya Yisraele bazalaki kotikala kaka na kaa mpe bazalaki kolongwa te, kasi ntango emati, bazalaki kolongwa. 23 Na etinda ya Yehova, bazalaki kotya kaa, mpe na etinda ya Yehova, bazalaki kolongwa. Bazalaki kokokisa mokumba na bango epai ya Yehova na kolanda etinda oyo Yehova apesaki na nzela ya Moize.
^ ***sn loyembo 71 Elimo santu ezali likabo ya Nzambe***
Loyembo 71
Elimo santu ezali likabo ya Nzambe
(Luka 11:13)
1. Nzambe, Tata ya motema mawa,
Oleki mitema na biso.
Memá mikumba na biso nyonso,
Bɔndisá biso n’elimo na yo.
2. Tokómaka te na nkembo na yo;
Mbala mingi tobungi nzela.
Tobondeli yo: Pesáká biso
Elimo ekamba biso mpenza.
3. Ntango tolɛmbi, nguya esili,
Makasi n’o esunga biso.
Pesá biso nguya ya kopumbwa;
Tiká tózw’elimo santu na yo.
(Talá mpe Nz. 51:11; Yoa. 14:26; Mis. 9:31.)
^ ***cl nk. 112-114 “Nzela na ye nyonso bosembo”***
Yehova azali na motema mawa mpe na bosembo ya kokoka
9 Lokola bomoto ya Yehova ekoki na makambo nyonso mpenza mpe ezangi eloko te, bosembo na ye mpe ezali ndenge wana. Moize akomaki maloba oyo mpo na kosanzola Yehova: “Libanga, mosala na ye ezali ya kokoka, mpo nzela na ye nyonso ezali bosembo. Nzambe ya sembo, oyo epai na ye kozanga bosembo ezali te; azali moyengebene mpe semba.” (Deteronome 32:3, 4, NW) Lolenge nyonso oyo Yehova amonisaka bosembo na ye ezalaka na mbeba te—amonisaka motema mawa koleka te, amonisaka mpe motema makasi koleka te.
10 Boyokani monene ezali kati na bosembo ya Yehova mpe motema mawa na ye. Nzembo 116:5 elobi ete: “[Yehova] azali na boboto mpe na boyengebene [“bosembo,” Biblia na lingala ya lelo oyo]; Nzambe na biso azali na [motema] mawa.” Ɛɛ, Yehova azali na bosembo mpe na motema mawa. Bizaleli mibale wana ewelanaka te. Amonisaka motema mawa te mpo na kolɛmbisa bosembo na ye, lokola nde bosembo na ye eleki makasi. Kasi, mbala mingi amonisaka bizaleli mibale wana nzela moko, ata mpe na likambo moko. Tózwa ndakisa moko.
11 Lokola bato nyonso babotamaka na lisumu, basengeli kozwa etumbu oyo eutaka na lisumu—liwa. (Baloma 5:12) Kasi, Yehova asepelaka ata moke te na liwa ya basumuki. Ye azali ‘Nzambe oyo alingi kolimbisa, azali na ngɔlu mpe na motema mawa.’ (Nehemia 9:17) Atako bongo, lokola azali mosantu, akoki te kokanga miso likoló ya makambo oyo ezangi boyengebene. Sikoyo, ndenge nini akoki komonisela bato oyo bamesaná na lisumu motema mawa? Eyano ekouta na liteya moko ya ntina mingi mpenza oyo ezali na Liloba na ye: lisiko oyo abongisaki mpo na kobikisa bato. Tokoyeba malamumalamu likambo yango oyo ezali komonisa bolingo na ye na Mokapo 14. Lisiko yango eyokani mpenza na bosembo mpe ezali komonisa mpenza motema mawa. Na nzela na yango, Yehova akoki koyokela basumuki oyo babongoli motema mawa oyo etondi na boboto kozanga kobuka mitinda na ye ya bosembo ya kokoka.—Baloma 3:21-26.
Bosembo ya Yehova epesaka esengo
12 Bosembo ya Yehova ezali te ezaleli moko oyo ezangi bolingo oyo ebenganaka biso, kasi ezali nde ezaleli moko ya kosepelisa oyo ebendaka biso epai na ye. Biblia emonisi polele ete bosembo to boyengebene ya Yehova ezalaka ntango nyonso na motema mawa. Tótalela mwa bandakisa ya kosepelisa oyo ezali kolakisa ndenge Yehova amonisaka bosembo na ye.
13 Bosembo ya kokoka ya Yehova etindaka ye atika basaleli na ye te. Makambo oyo Davidi, mokomi ya nzembo, ye moko akutanaki na yango na bomoi na ye, esalisaki ye akanga ntina ya bosembo yango mpe asepela na yango. Makambo oyo amonaki na miso mpe koyekola oyo ayekolaki banzela ya Nzambe etindaki ye azwa likanisi nini? Alobaki ete: “Yehova alingi bosembo, mpe akotika te bato na ye ya sembo. Bakobatelama mpenza na boumeli ya ntango oyo eyebani nsuka te.” (Nzembo 37:28, NW) Maloba yango ezali mpenza kobɔndisa biso! Ata mokolo moko te Nzambe na biso akosundola baoyo bazali sembo epai na ye. Na yango, tokoki kotyela ye motema ete akozala penepene na biso mpe akobatela biso na bolingo mpenza. Bosembo na ye ezali kondimisa biso likambo yango.—Masese 2:7, 8.
14 Bosembo ya Nzambe ekangaka miso te na bampasi ya bato oyo bazali konyokwama. Mibeko oyo Yehova apesaki Yisalaele ezali komonisa ete amibanzabanzaka mpo na baoyo bazali na mposa ya lisalisi. Na ndakisa, Mibeko yango esɛngaki makambo mosusu mpo na bolamu ya bitike mpe ya basi oyo bakufelá mibali. (Deteronome 24:17-21) Lokola Yehova ayebaki ete bato ya ndenge wana bakoki kozala na bomoi ya mpasi, amikómisaki tata, Zuzi mpe Mobateli na bango, ye oyo ‘akataka na sembo mpo na etike mpe mpo na mwasi-akufeli-mobali.’ (Deteronome 10:18; Nzembo 68:5, NW) Yehova akebisaki Bayisalaele ete soki banyokoli basi mpe bana oyo bazangi moto ya kobatela bango, akoyoka mpenza kolela na bango. Alobaki ete: “Nkanda na ngai ekopela.” (Exode 22:22-24) Atako nkanda ezali te moko ya bizaleli minene ya Yehova, boyengebene na ye etindaka ye ayoka nkanda soki amoni bazali kosalela bato makambo oyo ezali sembo te na nko mpenza, mingimingi soki bazali kosalela yango bato mpamba oyo bazangi moto ya kosalisa bango.—Nzembo 103:6.
15 Yehova ayebisi biso mpe ete “aponaka bilongi te mpe andimaka kanyaka te.” (Deteronome 10:17, NW) Yehova akeseni na bato mingi oyo bazali na bokonzi to na nguya, ye atalaka bozwi ya moto te to ndenge oyo moto azali komonana na miso. Akaniselaka bato mabe te, aponaka mpe bilongi te. Kanisá naino likambo oyo emonisi polele ete Yehova aponaka bilongi te: aponi kaka mwa bato moke te ya mayele to ya bomɛngo mpo bákóma basambeli na ye ya solo mpe bázala na elikya ya bomoi ya seko. Kasi, “na ekólo nyonso moto oyo azali kobanga ye mpe azali kosala boyengebene andimami na ye.” (Misala 10:34, 35) Moto nyonso, azala mobola to mozwi, mondɛlɛ to moindo to mpe moto ya mboka nini, akoki kozwa libaku malamu wana. Wana nde nsuka ya bosembo, boye te?
16 Bosembo ya kokoka ya Yehova ezali mpe na likambo mosusu oyo tosengeli kotalela mpe kozwa yango na motuya: ndenge oyo asalaka baoyo babuki mitinda na ye ya sembo.
^ ***rs lok. 321 pars. 4-7 Lobiko***
Soki moto abiki, abiki mpo na libela?
Yuda 5, hf: ‘Nalingi kokanisela bino, ata bosili koyeba makambo oyo mbala moko mpo na libela, ete Nkolo abikisi bato na mokili na Ezipito nde na nsima abomi bango bazangi kondima.’
Mat. 24:13, hf: “Ye oyo akoyika mpiko kino nsuka, ye wana akobika.” (Na yango, ntango moto abandi kondimela Yesu, eyebani naino te soki akobika to te.)
Flp. 2:12, LNz: “Bozalaki kotosa ngai ntango inso; bongo bótosa bobele te ntango nazali epai ya bino, kasi sikawa mpe awa nazali mosika: bóluka libiki na bobangi mpe na nsomo o mitema.” (Maloba yango etalelaki “basantu” oyo bazalaki na Filipi, ndenge Bafilipi 1:1 emonisi yango. Ntoma Paulo alendisaki bango ete bámityela motema koleka ndelo te mpo bayebaki naino te soki bakobika to te.)
Ebr. 10:26, 27, hf: “Soki tokosalaka masumu na nko nsima na kozwa boyebi na solo, mbeka mpo na masumu ezali lisusu te. Etikali bobɛlɛ kotalela esambiseli na nsɔmɔ mpe mɔtɔ na nkanda oyo ekozikisa batɛmɛli.” (Na yango, Biblia elobi te ete moto akobungisa lobiko na ye te ata soki asali lisumu ya ndenge nini nsima ya kozwa lobiko. Elendisi bakristo ete bátikala ntango nyonso sembo. Talá mpe Baebre 6:4-6, esika Biblia emonisi ete ata moto oyo atyami mafuta na elimo santu akoki kobungisa elikya na ye ya lobiko.)
^ ***sn loyembo 107 Bóya na ngomba ya Yehova***
Loyembo 107
Bóya na ngomba ya Yehova
(Yisaya 2:2-4)
1. Talá na likoló
Talá likoló’a ngomba.
Kuna ngomb’a Yehova
Etombwani mpenza.
Bato ya mosika,
Bauti bipai nyonso,
Baza’ kobelela
‘Yaká, tósalela Yah.’
Sik’oyo nde ntango
Ya moke akómi monene.
Tozali kokola,
Tokozwa mapamboli’ebele.
Bato basopani
Mpe bandimi Yehova.
Bango balaki
Kolanda Nzambe libela.
2. Yesu alobaki
Bósakola liloba.
Nsango malamu mpenza
Ez’osakolama.
Kristo’ayangeli,
Asɛngi tólanda ye.
Bato’a sembo bayoki
Toli ya Liloba.
Oyo nde esengo
Komona ebele ya bato!
Tóndima kosunga,
Bato báyeba Nzamb’a solo.
Tiká tóbelela,
Tóbenga bato nyonso,
‘Bóya na ngomba ya
Nzambe mpo na libela.’
(Talá mpe Nz. 43:3; 99:9; Yis. 60:22; Mis. 16:5.)
^ ***sn loyembo 92 “Sakolá Liloba”***
Loyembo 92
“Sakolá Liloba”
(2 Timote 4:2)
1. Nzamb’apesi’etinda lelo;
Apesi mokumba tosá yango.
Mibongisá mpo oyebisa
Eliky’oza’ n’ango na motema.
(Mondimo)
2. Tokozwa mikakatano;
Botɛmɛl’ekosambwisa biso.
Ata mpasi na kosakola,
Tótyelaka Yehova motema.
(Mondimo)
3. Bileko’a malamu eza’
Na ntango yango mpe tokoteya.
Nzel’a lobiko tósakola
Mpo tósantisa nkombo’a Yehova.
(MONDIMO)
Yo sakolá,
Moto nyonso ayoka!
Sakolá,
Mpo tokómi na nsuka.
Sakolá,
Bato báyeba yango.
Sakolá,
Bipai nyonso!
(Talá mpe Mat. 10:7; 24:14; Mis. 10:42; 1 Pe. 3:15.)
^ (Mit. 10:1-13:33) Mpe Yehova alobaki na Moize ete: 2 “Omisalela kelelo mibale ya palata. Okosala yango eloko oyo ebɛtami na marto, mpe osengeli kosalela yango mpo na kobengisa liyangani mpe mpo na kolongola bakaa. 3 Mpe basengeli koyula yango nyonso mibale, mpe liyangani mobimba esengeli koya kokutana na yo na monɔkɔ ya hema ya kokutana ndenge bayokanaki. 4 Mpe soki bayuli kaka moko, bankumu oyo bazali bankumu ya bato nkóto nkóto ya Yisraele basengeli koya kokutana na yo ndenge bayokanaki. 5 “Mpe bosengeli koyula yango ebimisa lokito oyo ezali komata mpe kokita, mpe bakaa ya baoyo batye kaa na ɛsti esengeli kolongwa. 6 Mpe bosengeli koyula yango mbala ya mibale ebimisa lokito oyo ezali komata mpe kokita, mpe bakaa ya baoyo batye kaa na sudi esengeli kolongwa. Bakoyula yango ebimisa lokito oyo ezali komata mpe kokita mbala nyonso oyo kaa moko ezali kolongwa. 7 “Sikoyo ntango bokobengisa lisangá, bokoyula yango, kasi bosengeli te kobimisa lokito oyo ezali komata mpe kokita. 8 Mpe bana mibali ya Arona, banganga-nzambe, bakoyula bakelelo, mpe ndenge ya kosalela yango esengeli kozala mobeko mpo na bino, mpo na ntango oyo etyami ndelo te, na boumeli ya mabota na bino. 9 “Mpe soki bokɔti na etumba na mokili na bino mpo na kobunda na monyokoli oyo azali kotungisa bino, bosengeli mpe koyula bakelelo mpo na koyokisa mbela ya etumba, mpe Yehova Nzambe na bino akokanisa bino mpe akobikisa bino na lobɔkɔ ya banguna na bino. 10 “Mpe na mokolo ya esengo na bino mpe na bileko na bino ya fɛti mpe na ebandeli nyonso ya basanza na bino, bosengeli koyula bakelelo likoló ya makabo na bino ya kotumba mpe bambeka na bino ya boyokani; mpe ndenge ya kosalela bakelelo esengeli kozala ekaniseli mpo na bino liboso ya Nzambe na bino. Ngai nazali Yehova Nzambe na bino.” 11 Sikoyo esalemaki boye: na mbula ya mibale, na sanza ya mibale, na mokolo ya ntuku mibale (20) ya sanza yango, lipata emataki, elongwe likoló ya tabernakle ya Litatoli. 12 Mpe bana ya Yisraele babandaki kolongwa na esobe ya Sinai na kolanda ndenge milɔngɔ na bango ya kokende ebongisamaki, mpe lipata efandaki na esobe ya Parane. 13 Mpe babandaki kolongwa mpo na mbala ya liboso na kolanda etinda oyo Yehova apesaki na nzela ya Moize. 14 Bongo etuluku ya mabota misato ya kaa ya bana ya Yuda elongwaki liboso ya bituluku nyonso, engebene mampinga na bango, mpe Nahashone mwana mobali ya Aminadabe azalaki kokamba limpinga na yango. 15 Mpe Netanele mwana mobali ya Zuare azalaki kokamba limpinga ya libota ya bana ya Isakare. 16 Mpe Eliabe mwana mobali ya Helone azalaki kokamba limpinga ya libota ya bana ya Zebulone. 17 Mpe tabernakle elongolamaki, mpe bana mibali ya Gereshone ná bana mibali ya Merari, bamemi ya tabernakle, balongwaki. 18 Mpe etuluku ya mabota misato ya kaa ya Rubene elongwaki engebene mampinga na bango, mpe Elizure mwana mobali ya Shedeure azalaki kokamba limpinga na yango. 19 Mpe Shelumiele mwana mobali ya Zurishadai azalaki kokamba limpinga ya libota ya bana ya Simeone. 20 Mpe Eliasafe mwana mobali ya Duele azalaki kokamba limpinga ya libota ya bana ya Gade. 21 Mpe Bakohate, bamemi ya biloko ya esika mosantu, balongwaki, mpo tabernakle esengelaki kotɛlɛmisama ntango bango bakokóma. 22 Mpe etuluku ya mabota misato ya kaa ya bana ya Efraime elongwaki engebene mampinga na bango, mpe Elishama mwana mobali ya Amihude azalaki kokamba limpinga na yango. 23 Mpe Gamaliele mwana mobali ya Pedazure azalaki kokamba limpinga ya libota ya bana ya Manase. 24 Mpe Abidane mwana mobali ya Gideoni azalaki kokamba limpinga ya libota ya bana ya Benyamina. 25 Mpe etuluku ya mabota misato ya kaa ya bana ya Dani elongwaki, esalaki molɔngɔ ya bato oyo bakɛngɛlaka na nsima mpo na bakaa nyonso engebene mampinga na bango, mpe Ahiezere mwana mobali ya Amishadai azalaki kokamba limpinga na yango. 26 Mpe Pagiele mwana mobali ya Okrane azalaki kokamba limpinga ya libota ya bana ya Ashere. 27 Mpe Ahira mwana mobali ya Enane azalaki kokamba limpinga ya libota ya bana ya Nafatali. 28 Ndenge wana nde milɔngɔ ya kokende ya bana ya Yisraele ebongisamaki engebene mampinga na bango ntango bazalaki kolongwa. 29 Bongo Moize alobaki na Hobabe mwana ya Rewele Momidiane, bokilo ya Moize boye: “Tozali kolongwa mpo na kokende na esika oyo Yehova alobaki ete: ‘Nakopesa bino yango.’ Yaká elongo na biso, mpe tokosalela yo mpenza malamu, mpo Yehova alobi makambo ya malamu mpo na Yisraele.” 30 Kasi alobaki na ye ete: “Nakokende elongo na bino te, kasi nakokende na mboka na ngai moko mpe epai ya bandeko na ngai.” 31 Na yango, alobaki ete: “Nabondeli yo, kotika biso te, mpo, lokola yo oyebi malamu esika tokoki kotya kaa na esobe, osengeli kozala miso na biso. 32 Mpe ekosalema mpenza boye: soki oyei elongo na biso, ɛɛ, ekosalema mpenza ete bolamu oyo Yehova akosalela biso, biso mpe tokosalela yo bolamu yango.” 33 Bongo batambolaki mobembo ya mikolo misato banda na ngomba ya Yehova, mpe sanduku ya kondimana ya Yehova ezalaki kotambola liboso na bango mpo na mobembo ya mikolo misato mpo na kolukela bango esika ya kopema. 34 Mpe lipata ya Yehova ezalaki likoló na bango na moi ntango bazalaki kolongwa na esika batyaki kaa. 35 Mpe esalemaki boye: ntango bazalaki kolongola Sanduku, Moize azalaki koloba ete: “Tɛlɛmá, Ee Yehova, mpe tiká banguna na yo bápalangana; mpe tiká baoyo bayinaka yo makasi bákima, bálongwa liboso na yo.” 36 Mpe wana bazalaki kokitisa yango, azalaki koloba ete: “Zongá, Ee Yehova, epai ya bamiriade ya bato nkóto nkóto ya Yisraele.”
11 Sikoyo bato bakómaki komilelalela na matoi ya Yehova lokola bato moko oyo bazali na mpasi. Ntango Yehova ayokaki yango, bongo nkanda na ye engalaki, mpe mɔtɔ ya Yehova ebandaki kongalela bango mpe kozikisa bamosusu oyo bazalaki na nsuka ya kaa. 2 Ntango bato babandaki kobelela Moize, ye abondelaki Yehova, mpe mɔtɔ ekufaki. 3 Mpe babengaki esika yango nkombo Tabera, mpamba te mɔtɔ ya Yehova engalelaki bango. 4 Mpe ebele ya bato ndenge na ndenge oyo bazalaki na kati na bango bamonisaki mposa makasi na lokoso, bongo bana ya Yisraele mpe babandaki kolela lisusu mpe koloba ete: “Nani akopesa biso mosuni ya kolya? 5 Talá tozali kokanisa mbisi oyo tomesanaki kolya na Ezipito mpambampamba, ná bakɔkɔmbrɛ, ná bapastɛkɛ, ná bapwaro, ná matungulu ná ayi! 6 Kasi sikoyo molimo na biso ekauki. Miso na biso ezali komona eloko mosusu te kaka mana.” 7 Nzokande, mana ezalaki lokola mbuma ya koriandre, mpe ezalaki komonana lokola bedeliume. 8 Bato bazalaki kopalangana epai na epai mpe bazalaki kolɔkɔta yango mpe bazalaki konika yango na binikelo ya mabɔkɔ to bazalaki kotuta yango na liboka, mpe bazalaki kotɔkisa yango na banzungu ya kolambela to bazalaki kosala yango bagato ya libungutulu, mpe elɛngi na yango ezalaki lokola elɛngi ya gato ya kitoko oyo etyami mafuta. 9 Mpe ntango mamwɛ ezalaki kokita na kaa na butu, mana ezalaki mpe kokita. 10 Mpe Moize ayokaki bato bazali kolela na kati ya mabota na bango, moto na moto na monɔkɔ ya hema na ye. Mpe nkanda ya Yehova ebandaki kongala makasi, mpe yango ezalaki mabe na miso ya Moize. 11 Bongo Moize alobaki na Yehova ete: “Mpo na nini osaleli mosaleli na yo mabe, mpe mpo na nini nandimami na miso na yo te, na ndenge otye mokumba ya bato oyo nyonso likoló na ngai? 12 Ngai nde nakumbaki zemi ya bato oyo nyonso? Ngai nde moto nabotaki bango, mpo oloba na ngai ete: ‘Memá bango na ntolo na yo, kaka ndenge mobateli amemaka mwana oyo azali komɛla mabɛlɛ,’ tii na mabele oyo olapelaki batata na bango ndai? 13 Epai wapi nakozwa mosuni ya kopesa bato oyo nyonso? Mpo bazali kaka kolelela ngai ete: ‘Pesá biso mosuni tólya!’ 14 Nakokoka te, ngai moko, komema bato oyo nyonso, mpamba te baleki ngai na kilo. 15 Bongo soki ndenge wana nde ozali kosala ngai, nabondeli yo, bomá ngai koboma, soki nandimami na miso na yo, kotika te ete namona mpasi.” 16 Bongo Yehova alobaki na Moize ete: “Yanganiselá ngai mibali ntuku nsambo (70) kati na mikóló ya Yisraele, oyo oyebi ete bazali mikóló ya bato mpe bakapita na bango, mpe osengeli komema bango na hema ya kokutana, mpe basengeli kotɛlɛma wana elongo na yo. 17 Mpe nasengeli kokita mpe kosolola na yo wana; mpe nasengeli kozwa mwa ndambo ya elimo oyo ezali likoló na yo mpe kotya yango likoló na bango, mpe bango bakosalisa yo na komema mokumba ya bato, mpo omema yango kaka yo moko te. 18 Mpe okoloba na bato ete: ‘Bómisantisa mpo na lobi, mpo bokolya mpenza mosuni, mpamba te boleli na matoi ya Yehova, bolobi: “Nani akopesa biso mosuni ya kolya, mpo tozalaki na biso malamu na Ezipito?” Mpe Yehova akopesa bino mpenza mosuni, mpe bokolya mpenza. 19 Bokolya, kaka mokolo moko te to mikolo mibale te to mikolo mitano te to mikolo zomi te to mikolo ntuku mibale (20) te, 20 kasi tii sanza mobimba, kino yango ekobima bino na zolo mpe bokoyoka yango mpii, kaka mpo boboyaki Yehova, oyo azali na kati na bino, mpe bobandaki kolela liboso na ye, na maloba oyo: “Mpo na nini tobimi na Ezipito?”’” 21 Bongo Moize alobaki ete: “Bato oyo nazali kati na bango bazali mibali nkóto nkama motoba (600 000), oyo bazali kotambola na makolo, kasi yo—olobi ete: ‘Nakopesa bango mosuni, mpe bakolya yango mpenza sanza mobimba’! 22 Bakobomela bango bampate ná bangɔmbɛ, mpo ekoka bango? To bakokangela bango mbisi nyonso ya mbu, mpo ekoka bango?” 23 Bongo Yehova alobaki na Moize ete: “Lobɔkɔ ya Yehova ezali nde mokuse? Sikoyo okomona soki oyo nalobi ekokómela yo to te.” 24 Nsima na yango Moize abimaki mpe alobelaki bato maloba ya Yehova. Mpe ayanganisaki mibali ntuku nsambo (70) kati na mikóló ya bato mpe atɛlɛmisaki bango zingazinga na hema. 25 Bongo Yehova akitaki na kati ya lipata mpe alobaki na ye mpe azwaki mwa ndambo ya elimo oyo ezalaki likoló na ye mpe atyaki yango likoló ya mokomoko ya mikóló yango ntuku nsambo (70). Mpe esalemaki boye: ntango kaka elimo yango ekitelaki bango, babandaki kosala ndenge basakoli basalaka; kasi basalaki bongo lisusu te. 26 Sikoyo ezalaki na mibali mibale oyo batikalaki na kaa. Nkombo ya moko Eledade, mpe nkombo ya mosusu Medade. Mpe elimo ebandaki kokitela bango, mpo bazalaki na kati ya baoyo bakomamaki, kasi bakendaki na hema te. Bongo babandaki kosala na kati ya kaa ndenge basakoli basalaka. 27 Mpe elenge mobali moko apotaki mbangu mpe apesaki Moize nsango ete: “Eledade ná Medade bazali kosala na kati ya kaa ndenge basakoli basalaka!” 28 Bongo Yosua mwana ya Nunu, mosaleli ya Moize banda na bolenge na ye, azongisaki maloba ete: “Nkolo na ngai Moize, pekisá bango!” 29 Kasi, Moize alobaki na ye ete: “Ozali nde koyoka zuwa mpo na ngai? Te, nakolinga kutu bato nyonso ya Yehova bázala basakoli, mpo Yehova akotyela bango elimo na ye!” 30 Na nsima, Moize alongwaki na kaa, ye ná mikóló ya Yisraele. 31 Mpe mopɛpɛ moko eutaki na Yehova, epɛpaki mpe ebandaki komema bandɛkɛ na nkombo kayɛ longwa na mbu mpe kokweisa yango na kaa na ntaka soki ya mobembo ya mokolo moko epai oyo mpe na ntaka soki ya mobembo ya mokolo moko epai oyo, zingazinga na kaa, mpe na ntaka soki ya mapeko mibale likoló ya mabele. 32 Bongo bato batɛlɛmaki mokolo wana mobimba mpe butu mobimba mpe mokolo mobimba oyo elandaki mpe bazalaki kaka kolɔkɔta bandɛkɛ na nkombo kayɛ. Moto oyo alɔkɔtaki moke alɔkɔtaki homɛrɛ zomi, mpe bazalaki kotanda yango se kotanda bipai nyonso mpo na bango moko, zingazinga ya kaa. 33 Mosuni ezalaki naino na mino na bango, liboso ete bányamuta yango, ntango nkanda ya Yehova engalelaki bato, mpe Yehova abandaki koboma bato na koboma moko monene mpenza. 34 Babengaki esika yango nkombo Kibrote-hataava, mpo ezali wana nde bakundaki bato oyo bamonisaki mposa na lokoso. 35 Longwa na Kibrote-hataava, bato basimbaki nzela bakei na Hazerote, mpe bakobaki kofanda na Hazerote.
12 Sikoyo Miriame ná Arona babandaki koloba mabe mpo na Moize na ntina etali mwasi Mokushi oyo ye azwaki, mpamba te azwaki mwasi Mokushi. 2 Mpe bazalaki kaka koloba ete: “Ezali kaka na nzela ya Moize ye moko nde Yehova alobi? Ye alobi mpe na nzela na biso te?” Mpe Yehova azalaki koyoka. 3 Mpe moto yango Moize azalaki na komikitisa mingi koleka bato nyonso oyo bazalaki na mabele. 4 Bongo na mbala moko Yehova alobaki na Moize ná Arona mpe na Miriame ete: “Bóbima, bino misato, bókende na hema ya kokutana.” Bongo bango misato babimaki. 5 Nsima na yango Yehova akitaki kati na likonzí ya lipata mpe atɛlɛmaki na monɔkɔ ya hema mpe abengaki Arona ná Miriame. Na yango, bango mibale babimaki. 6 Mpe akobaki koloba ete: “Nabondeli bino, bóyoka maloba na ngai. Soki mosakoli moko ya Yehova azali na kati na bino, mbɛlɛ nalingaki komimonisa na ye na emonaneli. Nalingaki koloba na ye nde na ndɔtɔ. 7 Ezali bongo te mpo na mosaleli na ngai Moize! Napesi ye ndako na ngai mobimba. 8 Nalobaka na ye boye mpenza na monɔkɔ, namonisaka ye makambo polele, kasi na sambole te; mpe amonaka mpenza nde kobima ya Yehova. Bongo mpo na nini bobangaki te koloba mabe mpo na mosaleli na ngai, mpo na Moize?” 9 Mpe nkanda ya Yehova engalelaki bango, mpe asimbaki nzela akei. 10 Mpe lipata elongwaki likoló ya hema, mpe talá! Miriame azwaki maladi ya maba, mpɛmbɛ lokola nɛjɛ. Bongo Arona abalukaki, atali Miriame, mpe talá! Miriame azwaki maladi ya maba. 11 Na mbala moko, Arona alobaki na Moize ete: “Limbisá ngai, nkolo na ngai! Nabondeli yo, kotángela biso te lisumu oyo tosali na bozoba mpe oyo tosumuki na yango! 12 Nabondeli yo, kotika ye te akoba kozala lokola moto oyo akufi, oyo ndambo ya mosuni na ye elyami na ntango azali kobima na libumu ya mama na ye!” 13 Mpe Moize abandaki kobelela Yehova na maloba oyo: “Ee Nzambe, nabondeli yo, bikisá ye, nabondeli yo!” 14 Bongo Yehova alobaki na Moize ete: “Soki tata na ye abwakeli ye mpenza nsoi na elongi, alingaki kosambwisama mikolo nsambo te? Tiká atyama mosika na bato mikolo nsambo na libándá ya kaa, mpe na nsima, ayambama lisusu.” 15 Na yango, Miriame atyamaki mosika na bato na libándá ya kaa mikolo nsambo, mpe bato balongwaki te kino Miriame ayambamaki lisusu. 16 Mpe na nsima, bato basimbaki nzela bakei na Hazerote mpe batyaki kaa na esobe ya Parane.
13 Sikoyo Yehova alobaki na Moize ete: 2 “Tindá mibali bákende konɔngɛla yo mokili ya Kanana, oyo nazali kopesa bana ya Yisraele. Bokotinda mobali moko na libota mokomoko ya batata na ye, mokomoko azala nkumu na kati na bango.” 3 Bongo Moize atindaki bango longwa na esobe ya Parane na etinda ya Yehova. Mibali yango nyonso bazalaki bankumu ya bana ya Yisraele. 4 Mpe nkombo na bango, yango oyo: Na libota ya Rubene, Shamua mwana ya Zakure; 5 na libota ya Simeone, Shafate mwana ya Hori; 6 na libota ya Yuda, Kalebe mwana ya Yefune; 7 na libota ya Isakare, Yigale mwana ya Yozefe; 8 na libota ya Efraime, Hoshea mwana ya Nunu; 9 na libota ya Benyamina, Palati mwana ya Rafu; 10 na libota ya Zebulone, Gadiele mwana ya Sodi; 11 na libota ya Yozefe, mpo na libota ya Manase, Gadi mwana ya Susi; 12 na libota ya Dani, Amiele mwana ya Gemali; 13 na libota ya Ashere, Seture mwana ya Mikaele; 14 na libota ya Nafatali, Nahebi mwana ya Vofisi; 15 na libota ya Gade, Guele mwana ya Maki. 16 Wana ezali nkombo ya mibali oyo Moize atindaki mpo na konɔnga mokili. Mpe Moize azalaki kobenga Hoshea mwana ya Nunu Yehoshua. 17 Ntango Moize atindaki bango mpo na konɔnga mokili ya Kanana, alobaki na bango ete: “Bómata awa tii bókɔta na Negebe, mpe bosengeli komata tii bókɔta na etúká ya ngombangomba. 18 Mpe bosengeli kotala ndenge mokili yango ezali mpe bato oyo bazali kofanda kuna, soki bazali makasi to makasi te, soki bazali moke to mingi; 19 mpe ndenge mokili oyo bazali kofanda ezali, soki ezali malamu to mabe, mpe ndenge bingumba oyo bazali kofanda ezali, soki ezali na bakaa to na mapango ya makasi; 20 mpe ndenge mokili yango ezali, soki ezali na mabele ya malamu to ya malamu te, soki ezali na banzete to te. Mpe bosengeli kozala na mpiko mpe kozwa mwa ndambo ya mbuma ya mokili yango.” Nzokande, mikolo yango ezalaki mikolo oyo mbuma ya liboso ya vinyo etelaki. 21 Bongo bamataki mpe banɔngaki mokili yango longwa na esobe ya Zine tii na Rehobe, na esika ya kokɔta na Hamate. 22 Ntango bamataki tii bakɔti na Negebe, bakómaki tii na Hebrone. Sikoyo Ahimane, Sheshai ná Talamai, baoyo Anake abotaki, bazalaki kuna. Nzokande, Hebrone etongamaki mbula nsambo liboso ya Zoane ya Ezipito. 23 Ntango bakómaki na lobwaku ya mokɛli ya Eshikole, kuna bakataki etape ya etuka moko ya mbuma ya vinyo. Mpe mibali mibale na kati ya mibali yango bamemaki yango na nzete, ná mwa ndambo ya bagrenade mpe mwa ndambo ya mbuma ya figi. 24 Babengaki esika yango lobwaku ya mokɛli ya Eshikole, mpo na etuka yango oyo bana ya Yisraele bakataki kuna. 25 Nsukansuka, nsima ya mikolo ntuku minei (40), bazongaki nsima ya konɔnga mokili yango. 26 Bongo batambolaki mpe bakómaki epai ya Moize ná Arona mpe liyangani mobimba ya bana ya Yisraele na esobe ya Parane, na Kadeshe. Mpe bamemelaki bango ná liyangani mobimba maloba mpe balakisaki bango mbuma ya mokili yango. 27 Mpe bapesaki ye nsango mpe balobaki ete: “Tokɔtaki na mokili oyo otindaki biso, mpe yango etondi mpenza na miliki mpe na mafuta ya nzoi, mpe talá mbuma na yango. 28 Kasi, likambo moko kaka: bato oyo bazali kofanda na mokili yango bazali makasi, mpe bingumba oyo ebatelami makasi ezali minene mpenza; mpe lisusu, kuna tomonaki baoyo Anake abotaki. 29 Baamaleke bazali kofanda na mokili ya Negebe, mpe Bahiti ná Bayebusi mpe Baamore bazali kofanda na etúká ya ngombangomba, mpe Bakanana bazali kofanda pembeni ya mbu mpe pembenipembeni ya Yordani.” 30 Bongo Kalebe amekaki kokitisa bato motema liboso ya Moize mpe alobaki ete: “Tómata noki, mpe tokozwa mpenza yango, mpamba te tokoki mpenza kolonga yango.” 31 Kasi mibali oyo bamataki elongo na ye balobaki ete: “Biso tokokoka te komata mpo na kobunda na bato yango, mpo baleki biso na makasi.” 32 Mpe bazalaki kaka kopesa bana ya Yisraele nsango ya mabe mpo na mokili oyo banɔngaki, na maloba oyo: “Mokili oyo tolekaki na kati na yango mpo na konɔnga yango ezali mokili moko oyo elyaka bato oyo bafandi kuna; mpe bato nyonso oyo tomonaki na kati na yango bazali mibali ya mbinga na ndenge moko ya kokamwa. 33 Mpe kuna tomonaki Banefilime, bana ya Anake, oyo bauti na Banefilime; bongo na miso na biso moko tomimonaki lokola makɔnkɔ, mpe ndenge yango nde tomonanaki na miso na bango.”
^ (Mit. 10:1-16) Mpe Yehova alobaki na Moize ete: 2 “Omisalela kelelo mibale ya palata. Okosala yango eloko oyo ebɛtami na marto, mpe osengeli kosalela yango mpo na kobengisa liyangani mpe mpo na kolongola bakaa. 3 Mpe basengeli koyula yango nyonso mibale, mpe liyangani mobimba esengeli koya kokutana na yo na monɔkɔ ya hema ya kokutana ndenge bayokanaki. 4 Mpe soki bayuli kaka moko, bankumu oyo bazali bankumu ya bato nkóto nkóto ya Yisraele basengeli koya kokutana na yo ndenge bayokanaki. 5 “Mpe bosengeli koyula yango ebimisa lokito oyo ezali komata mpe kokita, mpe bakaa ya baoyo batye kaa na ɛsti esengeli kolongwa. 6 Mpe bosengeli koyula yango mbala ya mibale ebimisa lokito oyo ezali komata mpe kokita, mpe bakaa ya baoyo batye kaa na sudi esengeli kolongwa. Bakoyula yango ebimisa lokito oyo ezali komata mpe kokita mbala nyonso oyo kaa moko ezali kolongwa. 7 “Sikoyo ntango bokobengisa lisangá, bokoyula yango, kasi bosengeli te kobimisa lokito oyo ezali komata mpe kokita. 8 Mpe bana mibali ya Arona, banganga-nzambe, bakoyula bakelelo, mpe ndenge ya kosalela yango esengeli kozala mobeko mpo na bino, mpo na ntango oyo etyami ndelo te, na boumeli ya mabota na bino. 9 “Mpe soki bokɔti na etumba na mokili na bino mpo na kobunda na monyokoli oyo azali kotungisa bino, bosengeli mpe koyula bakelelo mpo na koyokisa mbela ya etumba, mpe Yehova Nzambe na bino akokanisa bino mpe akobikisa bino na lobɔkɔ ya banguna na bino. 10 “Mpe na mokolo ya esengo na bino mpe na bileko na bino ya fɛti mpe na ebandeli nyonso ya basanza na bino, bosengeli koyula bakelelo likoló ya makabo na bino ya kotumba mpe bambeka na bino ya boyokani; mpe ndenge ya kosalela bakelelo esengeli kozala ekaniseli mpo na bino liboso ya Nzambe na bino. Ngai nazali Yehova Nzambe na bino.” 11 Sikoyo esalemaki boye: na mbula ya mibale, na sanza ya mibale, na mokolo ya ntuku mibale (20) ya sanza yango, lipata emataki, elongwe likoló ya tabernakle ya Litatoli. 12 Mpe bana ya Yisraele babandaki kolongwa na esobe ya Sinai na kolanda ndenge milɔngɔ na bango ya kokende ebongisamaki, mpe lipata efandaki na esobe ya Parane. 13 Mpe babandaki kolongwa mpo na mbala ya liboso na kolanda etinda oyo Yehova apesaki na nzela ya Moize. 14 Bongo etuluku ya mabota misato ya kaa ya bana ya Yuda elongwaki liboso ya bituluku nyonso, engebene mampinga na bango, mpe Nahashone mwana mobali ya Aminadabe azalaki kokamba limpinga na yango. 15 Mpe Netanele mwana mobali ya Zuare azalaki kokamba limpinga ya libota ya bana ya Isakare. 16 Mpe Eliabe mwana mobali ya Helone azalaki kokamba limpinga ya libota ya bana ya Zebulone.
^ ***sn loyembo 78 Motema molai***
Loyembo 78
Motema molai
(Bagalatia 5:22)
1. Yehova aza’ Nkolo,
Az’osantisa nkombo n’e.
Az’opɛtola yango
Mpo’efingami mpenza mabe.
Banda ntango ya kala,
Ayiki mpenza mpiko;
Akangi se motema,
Alɛmbi te nzoto.
Alingi kobikisa
Bato ya boyengebene.
Motema molai n’e
Ezalaka ya mpamba te.
2. Mpo tótambola na Yah
Motema molai ebongi.
Yang’epesaka kimya,
Epesaka libateli.
Elukaka bolamu,
Ezalaka n’elikya.
Esalisaka biso
Ntango’a komekama.
Mpe motema molai
Ná bizaleli mosusu
Esalisaka biso
Tólanda Tata Mosantu.
(Talá mpe Kob. 34:14; Yis. 40:28; 1 Ko. 13:4, 7; 1 Tim. 2:4.)
^ ***cl nk. 114-117 “Nzela na ye nyonso bosembo”***
Azangaka te kopesa etumbu
17 Basusu bakoki komituna boye: ‘Lokola Yehova akangaka miso te likoló ya makambo oyo ezangi boyengebene, mpo na nini tozali komona na mokili ya lelo bato mingi bazali konyokwama mpamba mpe mabe ekómi mingi?’ Makambo yango oyo ezali sembo te emonisi te ete Yehova azali na bosembo te. Makambo yango euti nde na lisumu oyo Adama atikelá bato. Makambo oyo ezali sembo te esengeli kaka kozala beboo na mokili oyo bato ya kozanga kokoka baponi kolanda banzela ya masumu—kasi likambo yango ekoumela lisusu mingi te.—Deteronome 32:5.
18 Atako Yehova amonisaka motema mawa mpenza epai ya baoyo bazali kopusana penepene na ye na motema na bango mobimba, akotika nzela te ete likambo moko boye oyo ezali kosambwisa nkombo na ye mosantu ezalaka libela na libela. (Nzembo 74:10, 22, 23) Batyolaka Nzambe ya bosembo te; akobatela te baoyo basalaka masumu na nko mpo bákima etumbu oyo ebongi na etamboli na bango. Yehova azali ‘Nzambe ya motema mawa mpe ya ngɔlu, ayokaka nkanda noki te mpe aleki na boboto mpe na solo, . . . kasi akozanga soki moke te kopesa etumbu.’ (Exode 34:6, 7) Na boyokani na maloba yango, na bantango mosusu Yehova amonaki malamu kopesa etumbu na bato oyo babukaki mibeko na ye ya sembo na nko.
19 Na ndakisa, tózwa makambo oyo Nzambe asalaki Yisalaele ya kala. Ata ntango Bayisalaele bakómaki kofanda na Mokili ya Ndaka, mbala na mbala, babatelaki bosembo na bango te. Atako mabe na bango ezalaki ‘kotungisa’ Yehova, abwakaki bango mbala moko te. (Nzembo 78:38-41, NW) Kasi, na motema mawa mpenza, apesaki bango mabaku ya kobongwana. Abondelaki bango boye: “Nazwi esengo na liwa ya moto mabe te, bobele ete moto mabe abongwana na nzela na ye mpe abika; bóbongwana, bóbongwana na nzela mabe na bino; zambi bino bolingi kokufa mpo na nini, ee ndako ya Yisalaele?” (Ezekiele 33:11) Lokola bomoi ezali na motuya na miso ya Yehova, atindaki basakoli na ye mbala na mbala mpo na kosalisa Bayisalaele bátika banzela mabe. Kasi, mingi kati na bato yango ya mitema makasi baboyaki koyoka mpe kobongola motema. Nsukansuka, mpo na nkombo na ye mosantu mpe makambo nyonso oyo yango ezali komonisa, Yehova akabaki bango epai ya banguna na bango.—Nehemia 9:26-30.
20 Makambo Yehova azalaki kosalela Yisalaele eteyi biso makambo mingi oyo etali ye. Tozwi liteya ete lokola miso na ye ekoki komona makambo nyonso, emonaka mpe makambo ezangi boyengebene mpe yango epesaka ye mpasi mpenza. (Masese 15:3) Tolendisami mpe na koyeba ete alukaka komonisa motema mawa soki ntina ya kosala bongo ezali. Liteya mosusu tozwi ezali ete awelaka te kopesa bato etumbu. Lokola Yehova azali na motema molai, bato mingi bakanisaka ete akopesa bato mabe etumbu te; nzokande, bazali komikosa. Mpamba te makambo Nzambe asalaki Yisalaele eteyi mpe biso ete motema molai na ye ezalaka na ndelo. Yehova akangami makasi na boyengebene. Mbala mingi, bato babangaka komonisa bosembo, kasi ye azangaka soki moke te mpiko ya kosala makambo oyo ezali sembo. Yango wana, nkɔsi, elembo ya bosembo oyo esɛngi mpiko, emonisamaka na esika oyo Nzambe azali mpe kiti ya bokonzi na Ye. (Ezekiele 1:10; Emoniseli 4:7) Na yango, tokoki kotya motema ete akokokisa elaka na ye ya kolongola makambo oyo ezali sembo te na mabelé. Na mokuse, Yehova asambisaka boye: azwaka bikateli ya makasi soki esengeli, amonisaka motema mawa soki ntina ezali.—2 Petelo 3:9.
Tópusana penepene na Nzambe ya bosembo
21 Ntango tozali komanyola lolenge Yehova amonisaka bosembo na ye, tosengeli komona ye te lokola zuzi moko oyo azangi motema mawa mpe oyo azali na makambo makasimakasi, oyo azali kaka na mposa ya kokatela bato oyo babuki mibeko etumbu. Tosengeli nde komona ete azali Tata ya bolingo, kasi oyo azwaka mpe bikateli ya makasi, Tata oyo asalelaka bana na ye makambo na ndenge oyo eleki malamu. Lokola Yehova azali Tata ya sembo, to ya boyengebene, asalaka ete kokangama na ye na makambo oyo ezali sembo eyokana na motema mawa na ye epai ya bana na ye awa na mabelé, baoyo bazali na mposa ya lisalisi mpe ya bolimbisi na ye.—Nzembo 103:10, 13.
22 Tozali mpenza na botɔndi na ndenge toyebi ete bosembo ya Nzambe esuki kaka te na kokatela baoyo babuki mibeko etumbu! Bosembo ya Yehova etindi ye apesa biso elikya moko ya kosepelisa mpenza—bomoi ya kokoka mpe oyo ezangi nsuka na mokili oyo “boyengebene ekofanda.” (2 Petelo 3:13) Nzambe na biso asaleli biso makambo na ndenge wana, mpamba te bosembo na ye etindaka ye aluka kobikisa na esika ya kokweisa. Ya solo mpenza, koyeba malamu bonene ya bosembo ya Yehova ezali kobenda biso epai na ye! Na mikapo oyo elandi, tokotalela malamumalamu ndenge oyo Yehova amonisaka ezaleli malamu wana.
^ ***cl mok. 11 “Nzela na ye nyonso bosembo”***
Yilimia 18:1-11 Ndenge nini Yehova ateyaki Yilimia ete Ye awelaka te kopesa etumbu?
Habakuku 1:1-4, 13; 2:2-4 Ndenge nini Yehova akitisaki Habakuku motema ete Ye akotika te ete makambo oyo ezali sembo te ezala libela na libela?
Zekalia 7:8-14 Yehova akanisaka nini mpo na bato oyo batyaka likebi te na ntomo ya basusu?
Baloma 2:3-11 Yehova atalelaka makambo nini ntango asambisaka bato mpe bikólo?
[Mituna ya boyekoli]
^ ***rs lok. 322 pars. 1-4 Lobiko***
Kondima yango moko ekoki mpo na kozwa lobiko?
Ef. 2:8, 9, LNz: “Bobiki bobele mpo ya ngrasya [“boboto monene,” NW]. Libiki liuti epai ya bino moko te, lizali likabo lya Nzambe. Bobiki mpo ya misala mya bino te: moto moko te akoki komikumisa na myango.” (Ebongiseli nyonso mpo na lobiko ezali komonisa boboto monene ya Nzambe. Mwana nyonso ya Adama akoki kozwa lobiko na makasi na ye moko te, ata soki asali misala ya malamu ndenge nini. Lobiko ezali likabo oyo Nzambe azali kopesa na bato nyonso oyo bazali kondimela motuya ya mbeka ya Mwana na ye, oyo ezali kozipa masumu.)
Ebr. 5:9, hf: ‘[Yesu] akómaki eutelo na lobiko na seko mpo na bango nyonso bakotosaka ye.’ (Yango ekweisi nde vɛrsɛ oyo elobi ete bakristo ‘babikisami na nzela ya kondima’? Te. Botosi na bango emonisaka kaka ete bazali na kondima ya solo mpenza.)
Yak. 2:14, 26, hf: “Bandeko na ngai, wapi litomba soko moto alobi ete azali na kondima wana ezangi ye misala? Kondima na ye eyebi kobikisa ye? Ntina ete, lokola nzoto oyo ezangi mpema esili kokufa, bongo kondima oyo ezangi misala esili kokufa lokola.” (Moto moko te akozwa lobiko mpo na misala na ye. Nzokande, moto oyo azali na kondima ya solo asalaka misala oyo emonisi ete azali na kondima yango, elingi koloba kotosa mibeko ya Nzambe mpe ya Kristo. Misala yango emonisaka ete moto azali na kondima mpe na bolingo, mpo kondima oyo ezali na misala yango te ekufi.)
Mis. 16:30, 31, hf: “‘Batata nasala nini ete nabikisama?’ [Paulo ná Silasi] balobaki ete, ‘Ndimelá Nkolo Yesu mpe okobikisama, na yo na bato na ndako na yo.’” (Lokola moto yango mpe bato ya ndako na ye bandimaki mpenza, bamonisaki kondima na bango na misala, boye te?)
^ ***sn loyembo 74 Esengo ya Yehova***
Loyembo 74
Esengo ya Yehova
(Nehemia 8:10)
1. Bilembo oy’esakoli Bokonzi.
Nsango malamu bóyoka.
Bótombola mitó bótala mpenza;
Mosika te bokobika!
(Mondimo)
2. Bótala Yah, bótyela ye motema.
Bóbanga te, Nzamb’azali.
Bótɛlɛma mpe bóganga makasi;
Tóyembela Nzambe na nsai!
(MONDIMO)
Esengo’a Yehov’ebatelaka.
Tóyembela Yah n’esengo.
Bósepelaka mpenza na elikya,
Tósanzola Nzambe na biso.
Esengo’a Yehov’ebatelaka.
Nkombo n’e tóteya bato.
Tókangama libela na Mokonzi,
Tokosalela Yah n’esengo.
(Talá mpe 1 Nt. 16:27; Nz. 112:4; Luka 21:28; Yoa. 8:32.)
^ ***sn loyembo 103 “Ndako na ndako”***
Loyembo 103
“Ndako na ndako”
(Misala 20:20)
1. Sakolá ndako na ndako,
Lilob’a Yehova.
Mboka na mboka, bampate
Ya Nzambe tóluka.
Yesu’asakolaki ete
Nsango ya Bokonzi,
Ekokóma bipai nyonso
Kati na mokili.
2. Yebisá ndako na ndako:
Lobiko’ebɛlɛmi
Mpo na mot’oy’ayebi te
Yehova Mokonzi.
Ndenge nini bakobenga
Moto bayebi te?
Tósakola na bandako
Nkomb’oyo ya Nzambe.
3. Tókende ndako na ndako
Kosakola nsango.
Moto na moto apona,
Etali ye moko.
Tósakola nkombo na Yah,
Tóteya mpe solo.
Ndako na ndako tóluka
Bampate ya Nkolo.
(Talá mpe Mis. 2:21; Rom. 10:14.)
^ (Mit. 14:1-16:50) Bongo liyangani mobimba etombolaki mongongo, mpe bato bazalaki kaka koganga mpe kolela butu wana mobimba. 2 Mpe bana nyonso ya Yisraele babandaki koimaima mpo na Moize mpe Arona, mpe liyangani mobimba ebandaki koloba na bango ete: “Soki tókufaka ata na mokili ya Ezipito, to soki tókufaka ata na esobe oyo! 3 Mpe mpo na nini Yehova azali komema biso na mokili oyo mpo tókwea na mopanga? Basi na biso ná bana na biso ya mike bakokóma biloko ya kopunza. Ekoleka malamu te tózonga na biso na Ezipito?” 4 Bazalaki kutu kolobana ete: “Tópona mokambi, mpe tózonga na Ezipito!” 5 Na yango, Moize ná Arona bakweaki bilongi na nse liboso ya lisangá mobimba ya liyangani ya bana ya Yisraele. 6 Mpe Yosua mwana ya Nunu ná Kalebe mwana ya Yefune, oyo bazalaki na kati ya baoyo banɔngaki mokili yango, bapasolaki bilamba na bango, 7 mpe balobaki na liyangani mobimba ya bana ya Yisraele boye: “Mokili oyo tokendaki konɔnga yango, ezali mokili moko ya malamu mingi, mingi mpenza. 8 Soki Yehova asepeli na biso, akokɔtisa mpenza biso na mokili oyo mpe akopesa biso yango, mokili oyo etondi na miliki mpe na mafuta ya nzoi. 9 Likambo moko kaka, bótombokela Yehova te; mpe bino, bóbanga bato ya mokili yango te, mpo bazali lokola limpa na miso na biso. Bisika na bango ya komibatela ekimi bango, mpe Yehova azali elongo na biso. Bóbanga bango te.” 10 Kasi liyangani mobimba elobaki ete bábamba bango mabanga. Mpe nkembo ya Yehova emonanaki likoló ya hema ya kokutana liboso ya bana nyonso ya Yisraele. 11 Nsukansuka, Yehova alobaki na Moize ete: “Kino ntango nini bato oyo bakozanga limemya epai na ngai, mpe kino ntango nini bakondimela ngai te mpo na bilembo nyonso oyo nasalaki na kati na bango? 12 Tiká natindela bango maladi mabe mpe nabengana bango, mpe nakómisa yo ekólo moko monene mpe ya makasi koleka bango.” 13 Kasi Moize alobaki na Yehova ete: “Boye Baezipito bakoyoka mpenza ete yo, na nguya na yo, olongolaki bato oyo na kati na bango. 14 Mpe bakoyebisa yango mpenza bato oyo bafandi na mokili oyo. Bayoká ete yo ozali Yehova na kati na bato oyo, moto oyo amonanaki mpenza boye na miso. Yo ozali Yehova, mpe lipata na yo ezali kotɛlɛma likoló na bango, mpe ozali kotambola liboso na bango na kati ya likonzí ya lipata na moi mpe na kati ya likonzí ya mɔtɔ na butu. 15 Soki obomi bato oyo nyonso mbala moko, bikólo oyo eyokaki nsango ya lokumu na yo ekoloba mpenza ete: 16 ‘Lokola Yehova akokaki te kokɔtisa bato oyo na mokili oyo alapelaki bango ndai, abandaki koboma bango na esobe.’ 17 Mpe sikoyo, nabondeli yo, tiká bonene ya nguya na yo emonana, Ee Yehova, kaka ndenge olobaki ete: 18 ‘Yehova, ayokaka nkanda noki te mpe atondi na motema boboto, alimbisaka libunga ná kobuka mibeko, kasi akozanga ata moke te kopesa etumbu, ayeisaka etumbu mpo na libunga ya batata likoló ya bana, likoló ya libota ya misato mpe likoló ya libota ya minei.’ 19 Nabondeli yo, limbisá libunga ya bato oyo na kotalela bonene ya motema boboto na yo, mpe kaka ndenge olimbisaki bato oyo banda na Ezipito tii sikoyo.” 20 Bongo Yehova alobaki ete: “Nalimbisi ndenge yo olobi. 21 Mpe, lisusu, lokola nazali solo na bomoi, mabele mobimba ekotonda na nkembo ya Yehova. 22 Kasi bato nyonso oyo bamoni nkembo na ngai mpe bilembo oyo nasali na Ezipito mpe na esobe mpe bazali kaka komeka ngai mbala zomi oyo, mpe bayoki te mongongo na ngai, 23 bakomona ata moke te mokili oyo nalapelaki batata na bango ndai, ɛɛ, baoyo nyonso bazali kozanga limemya epai na ngai, bakomona yango te. 24 Kasi mosaleli na ngai Kalebe, mpo ye azalaki na elimo ya ndenge mosusu mpe alandaki ngai na makambo nyonso, nakokɔtisa mpenza ye na mokili epai akendaki, mpe bana na ye bakozwa yango. 25 Lokola Baameleke ná Bakanana bazali kofanda na lobwaku ya patatalu, bino bóbaluka mpe bósimba nzela bókende tii na esobe na nzela ya Mbu Motane.” 26 Mpe Yehova alobaki lisusu na Moize mpe na Arona ete: 27 “Kino ntango nini liyangani mabe oyo ekoimaima boye ndenge bazali kaka koimaima mpo na ngai? Nayoki koimaima ya bana ya Yisraele oyo bazali koimaima mpo na ngai. 28 Lobá na bango boye: ‘“Lokola nazali solo na bomoi,” yango nde liloba ya Yehova, “soki nakosalela bino te ndenge bolobi na matoi na ngai! 29 Na esobe oyo, bibembe na bino ekolala, ɛɛ, bato nyonso na bino oyo bakomisamaki nkombo na motángo na bino, banda na mbula ntuku mibale (20) tii na likoló, bino baoyo boimaimaki mpo na ngai. 30 Nde bino, bokokɔta te na mokili oyo natombolaki lobɔkɔ na ngai na kolapáká ndai ete nakofanda elongo na bino, longola kaka Kalebe mwana ya Yefune mpe Yosua mwana ya Nunu. 31 “‘“Mpe bana na bino ya mike oyo bolobaki ete bakokóma eloko ya kopunza, bango mpe nakokɔtisa mpenza bango, mpe ya solo, bakoyeba mokili oyo bino boboyi. 32 Kasi bibembe na bino moko ekolala na esobe oyo. 33 Mpe bana na bino bakokóma babateli ya mpate na esobe mbula ntuku minei (40), mpe basengeli kozongisa monɔkɔ mpo na misala na bino ya pite, kino bibembe na bino ekokóma na nsuka na yango na esobe. 34 Engebene motángo ya mikolo oyo bonɔngaki mokili yango, mikolo ntuku minei (40), mokolo moko mpo na mbula moko, mokolo moko mpo na mbula moko, bokozongisa monɔkɔ mpo na mabunga na bino mbula ntuku minei, mpo bosengeli koyeba ndenge oyo ngai naboyaka moto. 35 “‘“Ngai Yehova nalobi, soki ezali yango te nde nakosala liyangani mobimba oyo ya mabe, baoyo bayanganaki mpo na kotɛmɛla ngai: Na esobe oyo, bakokóma na nsuka na bango, mpe bakokufa wana. 36 Mpe mibali oyo Moize atindaki mpo na konɔnga mokili mpe oyo, ntango bazongaki, babandaki kotinda liyangani mobimba eimaima mpo na ye, na ndenge bapesaki nsango ya mabe mpo na mokili yango, 37 ɛɛ, mibali oyo bapesaki nsango mabe na ntina na mokili yango, bakokufa na mpasi liboso ya Yehova. 38 Kasi Yosua mwana ya Nunu mpe Kalebe mwana ya Yefune bakokoba kozala na bomoi, na kati ya mibali oyo bakendaki konɔnga mokili yango.”’” 39 Ntango Moize alobaki na bana nyonso ya Yisraele maloba oyo, bato babandaki kolela mingi mpenza. 40 Lisusu, balamukaki ntɔngɔntɔngɔ mpe bamekaki komata na nsɔngɛ ya ngomba mpe balobaki ete: “Biso oyo, mpe tosengeli komata na esika oyo Yehova alobelaki. Mpo tosali lisumu.” 41 Kasi Moize alobaki ete: “Mpo na nini bozali kobuka etinda ya Yehova? Kasi ekolonga te. 42 Bómata te, mpo Yehova azali na kati na bino te, mpo banguna na bino bálonga bino te. 43 Mpo Baamaleke ná Bakanana bazali kuna liboso na bino; mpe bokokwea mpenza na mopanga, mpo, lokola bopesaki Yehova mokɔngɔ mpe botikaki kolanda ye, Yehova akokoba kozala elongo na bino te.” 44 Nzokande, basalaki kaka lofundo mpe bamataki na nsɔngɛ ya ngomba yango, kasi sanduku ya kondimana ya Yehova ná Moize balongwaki te na katikati ya kaa. 45 Bongo Baamaleke ná Bakanana oyo bazalaki kofanda na ngomba yango bakitaki mpe babandaki kobɛta bango mpe kopanza bango tii na Horoma.
15 Mpe Yehova alobaki lisusu na Moize ete: 2 “Lobá na bana ya Yisraele, mpe osengeli koyebisa bango ete: ‘Nsukansuka, ntango bokokɔta na mokili, na bisika oyo bokofanda, oyo nazali kopesa bino, 3 mpe bosengeli kopesa Yehova likabo oyo etumbami na mɔtɔ, likabo ya kotumba to mbeka mpo na kosala elako moko monene to ya bolingo to na bafɛti na bino na bileko oyo etyamá, mpo na kosala ete yango ebimisa nsolo moko ya kokitisa Yehova motema, likabo oyo euti na etonga ya bangɔmbɛ to na etonga ya bampate, 4 moto oyo azali kopesa likabo na ye asengeli mpe kopesa Yehova likabo ya mbuma ya farini ya malamu, moko ya bandambo zomi ya efa, oyo emwangisami moko ya bandambo minei ya hini ya mafuta. 5 Mpe okopesa vinyo likabo ya masanga, moko ya bandambo minei ya hini, nzela moko na likabo ya kotumba to mpo na mbeka ya mwana-mpate mokomoko ya mobali. 6 To mpo na mpate-mobali moko, okopesa likabo ya mbuma ya mibale ya bandambo zomi ya farini ya malamu, oyo emwangisami moko ya bandambo misato ya hini ya mafuta. 7 Mpe okopesa vinyo likabo ya masanga, moko ya bandambo misato ya hini, mpo ezala nsolo moko ya kokitisa Yehova motema. 8 “‘Kasi soki okopesa nyama moko ya mobali oyo euti na etonga ya bangɔmbɛ mpo ezala likabo ya kotumba to mbeka mpo na kosala elako moko monene to bambeka ya boyokani epai ya Yehova, 9 basengeli mpe kopesa, nzela moko na nyama yango ya mobali oyo euti na etonga ya bangɔmbɛ, likabo ya mbuma oyo esalemi na misato ya bandambo zomi ya farini ya malamu, oyo emwangisami hini moko ya mafuta kabolá na mibale. 10 Mpe okopesa vinyo likabo ya masanga, hini moko kabolá na mibale, mpo ezala likabo etumbami na mɔtɔ, ya nsolo moko ya kokitisa Yehova motema. 11 Ndenge wana nde bakosala mpo na ngɔmbɛ-mobali mokomoko to mpo na mpate-mobali mokomoko to mpo na nyama moko kati na bana-mpate ya mibali to kati na bantaba. 12 Ezala motángo nini oyo bokopesa, ndenge wana nde bokosala mpo na mokomoko engebene motángo na yango. 13 Mwana-mboka nyonso akopesa yango ndenge wana ntango akopesa likabo oyo etumbami na mɔtɔ, ya nsolo moko ya kokitisa Yehova motema. 14 “‘Mpe soki mopaya oyo afandi mopaya epai na bino to moto oyo azali na kati na bino na boumeli ya mabota na bino, mpe soki asengeli kopesa likabo oyo etumbami na mɔtɔ, ya nsolo moko ya kokitisa Yehova motema, kaka ndenge bokosala, ye mpe akosala bongo. 15 Bino bato ya lisangá mpe mopaya oyo azali kofanda mopaya, bokozala na mobeko kaka moko. Ekozala mobeko mpo na ntango oyo etyami ndelo te na boumeli ya mabota na bino. Moto oyo afandi mopaya akozala ndenge moko lokola bino liboso ya Yehova. 16 Mobeko ekozala kaka moko mpe ekateli ya lisambisi kaka moko mpo na bino mpe mpo na mopaya oyo azali kofanda mopaya elongo na bino.’” 17 Mpe Yehova alobaki lisusu na Moize ete: 18 “Lobá na bana ya Yisraele, mpe osengeli koyebisa bango ete: ‘Ntango bokokɔta na mokili epai nazali komema bino, 19 ekosalema mpenza boye: ntango bokolya mampa ya mokili yango, bokopesa Yehova likabo. 20 Bokopesa likabo na bino ya bagato basalá lokola lopɛtɛ oyo esalemi na farini ya liboso ya mbumambuma oyo euti na mbuma na bino ya liboso. Bokopesa yango ndenge bopesaka likabo ya esika ya kotutatuta mbuma. 21 Bokopesa Yehova likabo ya mwa ndambo ya farini na bino ya liboso ya mbumambuma oyo euti na mbuma na bino ya liboso, na boumeli ya mabota na bino. 22 “‘Sikoyo soki bosali libunga mpe bosaleli te mitindo oyo nyonso, oyo Yehova alobi na Moize, 23 mitindo nyonso oyo Yehova apesi bino na nzela ya Moize, banda na mokolo oyo Yehova apesaki mitindo, mpe na nsima na mabota na bino, 24 ekosalema mpenza boye: soki yango esalemi, na nko te, mosika na miso ya liyangani, liyangani mobimba esengeli kopesa mwana-ngɔmbɛ moko ya mobali lokola likabo ya kotumba mpo ezala nsolo moko ya kokitisa Yehova motema, ná likabo na yango ya mbuma ná likabo na yango ya masanga ndenge basalaka, mpe mwana-ntaba moko lokola likabo mpo na lisumu. 25 Mpe nganga-nzambe asengeli kozipa masumu ya liyangani mobimba ya bana ya Yisraele, mpe basengeli kolimbisa bango yango; mpamba te ezalaki libunga, mpe bango, ɛɛ bango, bamemaki lokola likabo na bango likabo oyo batumbeli Yehova na mɔtɔ mpe likabo na bango mpo na lisumu liboso ya Yehova mpo na libunga na bango. 26 Mpe liyangani mobimba ya bana ya Yisraele ná mopaya oyo azali kofanda mopaya na kati na bango basengeli kolimbisama libunga yango, mpo bato yango nyonso basalaki na nko te. 27 “‘Mpe soki molimo moko asali lisumu na nko te, asengeli kopesa ntaba-mwasi, oyo ezali na mbula na yango ya liboso, lokola likabo mpo na lisumu. 28 Mpe nganga-nzambe asengeli kozipa masumu ya molimo oyo asali libunga na lisumu moko boye, na nko te, liboso ya Yehova, mpo na kozipa yango, mpe basengeli kolimbisa ye yango. 29 Mpo na mwana-mboka kati na bana ya Yisraele mpe mpo na mopaya oyo azali kofanda mopaya na kati na bango, mobeko ekozala kaka moko mpo na bino mpo na likambo moko oyo esalemi na nko te. 30 “‘Kasi molimo oyo azali kosala likambo moko boye na nko, ezala mwana-mboka to moto oyo afandi mopaya, oyo azali kotuka Yehova, molimo yango asengeli kolongolama na kati ya bato na ye. 31 Lokola atyoli nde liloba ya Yehova mpe abuki nde mobeko na ye, molimo yango asengeli mpenza kolongolama. Libunga na ye ezali likoló na ye.’” 32 Wana bana ya Yisraele bazalaki naino na esobe, mokolo moko bakutaki mobali moko azali kolɔkɔta nkoni na mokolo ya sabata. 33 Bongo baoyo bakutaki ye azali kolɔkɔta nkoni bamemaki ye epai ya Moize ná Arona mpe epai ya liyangani mobimba. 34 Bongo batyaki ye esika moko boye, mpo eloko oyo basengelaki kosala ye eyebisamaki sikisiki te. 35 Na nsima, Yehova alobaki na Moize ete: “Mobali yango asengeli mpenza kobomama, liyangani mobimba esengeli kobamba ye mabanga na libándá ya kaa.” 36 Na yango, liyangani mobimba ememaki ye na libándá ya kaa mpe ebambaki ye mabanga mpe akufaki, kaka ndenge Yehova apesaki Moize mitindo. 37 Mpe Yehova alobaki na Moize lisusu likambo oyo: 38 “Lobá na bana ya Yisraele, mpe osengeli koyebisa bango ete basengeli komisalela ndelo ya malendamalenda na nsɔngɛ ya bilamba na bango na boumeli ya mabota na bango, mpe basengeli kotya nsinga ya bulé na likoló ya ndelo yango ya malendamalenda ya nsɔngɛ ya elamba, 39 ‘Mpe yango esengeli kozala ndelo ya malendamalenda mpo na bino, mpe bosengeli komona yango mpe kokanisa mibeko nyonso ya Yehova mpe kosalela yango, mpe bosengeli te kolanda mitema na bino ná miso na bino, oyo bozali kolanda na pite. 40 Ezali mpo bókanisa mpe bótosa mpenza mibeko na ngai nyonso mpe bózala mpenza basantu liboso ya Nzambe na bino. 41 Ngai Yehova Nzambe na bino moto nabimisi bino na mokili ya Ezipito mpo namonisa ete nazali Nzambe na bino. Ngai nazali Yehova Nzambe na bino.’”
16 Mpe Kora mwana ya Yizare, mwana ya Kohate, mwana ya Levi, atɛlɛmaki elongo na Datane ná Abirame bana ya Eliabe, mpe One mwana ya Peleti, bana ya Rubene. 2 Mpe batɛlɛmaki liboso ya Moize, bango ná mibali nkama mibale na ntuku mitano (250) na kati ya bana ya Yisraele, bankumu ya liyangani, bato oyo babengamaka na likita, mibali ya lokumu. 3 Bongo bayanganaki mpo na kotɛmɛla Moize ná Arona mpe balobaki na bango ete: “Tobaye bino, mpamba te liyangani oyo mobimba, bango nyonso bazali basantu mpe Yehova azali na kati na bango. Bongo, mpo na nini bino bozali komitombola likoló ya lisangá ya Yehova?” 4 Ntango Moize ayokaki yango, akweaki mbala moko elongi na nse. 5 Na nsima, alobaki na Kora mpe na liyangani na ye mobimba ete: “Na ntɔngɔ Yehova akoyebisa nani azali moto na ye mpe nani azali mosantu mpe nani asengeli kobɛlɛma na ye, mpe moto oyo ye akopona, akobɛlɛma na ye. 6 Bósala boye: Bózwa biloko ya kotya mɔtɔ, Kora ná liyangani na ye mobimba, 7 mpe bótya mɔtɔ na kati na yango mpe bótya mpaka ya malasi likoló na yango liboso ya Yehova lobi, mpe ekosalema mpenza boye: moto oyo Yehova akopona, ye nde mosantu. Nabaye bino, bino bana ya Levi!” 8 Mpe Moize alobaki lisusu na Kora ete: “Bóyoka, nabondeli bino, bino bana ya Levi. 9 Bomoni yango likambo moke ndenge Nzambe ya Yisraele akaboli bino na liyangani ya Yisraele mpo na kobɛlɛmisa bino epai na ye mpo na kosala mosala ya tabernakle ya Yehova mpe kotɛlɛma liboso ya liyangani mpo na kosalela bango, 10 mpe na ndenge abɛlɛmisi yo ná bandeko mibali na yo nyonso bana ya Levi elongo na yo? Bongo esengeli bóluka lisusu kozwa bonganga-nzambe? 11 Yango wana yo ná liyangani mobimba oyo boyangani, bozali kotombokela Yehova. Bongo Arona, ye azali nani mpo bóimaima mpo na ye?” 12 Na nsima, Moize atindaki bábenga Datane ná Abirame bana ya Eliabe, kasi bango balobaki ete: “Tokoya te! 13 Omoni yango mpenza likambo moke ndenge olongoli biso na mokili oyo etondi na miliki mpe na mafuta ya nzoi mpo na koboma biso na esobe, mpe olingi lisusu komikómisa mokonzi na biso, tii kolekisa ndelo? 14 Kutu, okɔtisi biso te na mokili yango oyo etondi na miliki mpe na mafuta ya nzoi, mpo opesa biso libula ya elanga ná elanga ya vinyo. Olingi nde kotɔbɔla miso ya mibali oyo? Tokoya te!” 15 Na yango, Moize asilikaki makasi mpe alobaki na Yehova ete: “Kobaluka te mpo na kotala likabo na bango ya mbuma. Nazwi mpunda-mobali na bango ata moko te, mpe nasaleli moko na bango mabe te.” 16 Na nsima, Moize alobaki na Kora ete: “Yo ná liyangani na yo mobimba, bóbɛlɛma liboso ya Yehova, yo ná bango mpe Arona, lobi. 17 Mpe bózwa moto na moto eloko na ye ya kotya mɔtɔ, mpe bosengeli kotya mpaka ya malasi likoló na yango mpe bosengeli kobɛlɛmisa moto na moto eloko na ye ya kotya mɔtɔ liboso ya Yehova, biloko ya kotya mɔtɔ nkama mibale na ntuku mitano (250), mpe yo ná Arona moto na moto eloko na ye ya kotya mɔtɔ.” 18 Bongo bazwaki moto na moto eloko na ye ya kotya mɔtɔ mpe batyaki mɔtɔ likoló na yango mpe batyaki mpaka ya malasi likoló na yango mpe batɛlɛmaki na monɔkɔ ya hema ya kokutana elongo na Moize mpe Arona. 19 Ntango Kora ayanganisaki liyangani mobimba mpo na kotombokela bango na monɔkɔ ya hema ya kokutana, bongo nkembo ya Yehova emonanaki liboso ya liyangani mobimba. 20 Sikoyo Yehova alobaki na Moize mpe na Arona ete: 21 “Bólongwa na kati ya liyangani oyo, mpo nasilisa bango nyɛɛ na mbala moko.” 22 Na yango, bakweaki bilongi na nse mpe balobaki ete: “Ee Nzambe, Nzambe ya bilimo ya bikelamu nyonso ya mosuni, moto moko kaka akosala lisumu mpe yo okosilikela liyangani mobimba?” 23 Bongo Yehova alobaki na Moize ete: 24 “Lobá na liyangani ete: ‘Bólongwa zingazinga ya batabernakle ya Kora, Datane mpe Abirame!’” 25 Nsima na yango Moize atɛlɛmaki mpe akendaki epai ya Datane ná Abirame, mpe mikóló ya Yisraele bakendaki elongo na ye. 26 Na nsima, alobaki na liyangani ete: “Nabondeli bino, bólongwa liboso ya bahema ya mibali mabe oyo mpe bósimba eloko na bango ata moko te, mpo bókɔmbɔlama te na lisumu na bango nyonso.” 27 Na mbala moko, balongwaki liboso ya tabernakle ya Kora, Datane mpe Abirame, bipai nyonso, mpe Datane ná Abirame babimaki, batɛlɛmi na monɔkɔ ya bahema na bango, elongo na basi na bango, ná bana na bango ya mibali mpe bana na bango ya mike. 28 Bongo Moize alobaki ete: “Na likambo oyo, bokoyeba ete Yehova atindi ngai nasala makambo oyo nyonso, ete euti na motema na ngai moko te: 29 Soki bato oyo bakokufa na liwa oyo ekómelaka bato nyonso mpe soki etumbu oyo ekokwela bango ezali etumbu oyo ekwelaka bato nyonso, wana Yehova moto atindi ngai te. 30 Kasi soki ezali nde eloko ya sika oyo Yehova akosala yango kosala, mpe mabele esengeli kofungola monɔkɔ na yango mpe komɛla bango mpe eloko nyonso ya bango mpe basengeli kokita na bomoi kati na Nkunda, bokoyeba ya solo ete mibali oyo bazangi mpenza limemya epai ya Yehova.” 31 Mpe esalemaki boye: ntango kaka asilisaki koloba maloba wana nyonso, mabele oyo ezalaki na nse na bango ebandaki kopasuka. 32 Mpe mabele efungolaki monɔkɔ na yango mpe emɛlaki bango ná bato ya bandako na bango ná bato nyonso ya Kora mpe biloko nyonso. 33 Bongo bakitaki na bomoi na kati ya Nkunda, bango ná bato na bango nyonso, mpe mabele ezipaki bango, mpe bakufaki, balongwe na kati ya lisangá. 34 Mpe Bayisraele nyonso oyo bazalaki zingazinga na bango bakimaki ntango bayokaki koganga na bango, mpo babandaki koloba ete: “Tozali kobanga ete mabele emɛla biso!” 35 Mpe mɔtɔ eutaki na Yehova mpe ebandaki kozikisa mibali nkama mibale na ntuku mitano (250) oyo bazalaki kopesa mpaka ya malasi. 36 Sikoyo Yehova alobaki na Moize ete: 37 “Lobá na Eleazare mwana ya Arona nganga-nzambe ete alongola biloko ya kotya mɔtɔ na kati ya mɔtɔ oyo ezali kopela: ‘Mpe yo, panzá mɔtɔ mosika; mpo yango ezali mosantu, 38 ɛɛ biloko ya kotya mɔtɔ ya mibali wana oyo basalelaki milimo na bango moko lisumu. Mpe basengeli kokómisa yango manzanza ya papala mpo na kozipa na yango etumbelo, mpamba te bapesaki yango liboso ya Yehova, mpe ekómaki mosantu; mpe ekozala elembo mpo na bana ya Yisraele.’” 39 Na yango, Eleazare nganga-nzambe azwaki biloko ya kotya mɔtɔ oyo basalá na motako, oyo bato oyo bazikaki na mɔtɔ bapesaki, mpe babandaki kobɛta yango mpo na kozipa na yango etumbelo, 40 mpo ezala ekaniseli mpo na bana ya Yisraele, mpo moto moko te oyo azali mopaya, oyo azali mwana ya Arona te, abɛlɛma te mpo na kosala ete mpaka ya malasi ebimisa milinga liboso ya Yehova, mpe mpo moto moko te akóma lokola Kora ná liyangani na ye, kaka ndenge Yehova alobaki na ye na nzela ya Moize. 41 Mpe kaka na mokolo oyo elandaki, liyangani mobimba ya bana ya Yisraele babandaki koimaima mpo na Moize mpe Arona, na maloba oyo: “Bino, bino nde bobomi bato ya Yehova.” 42 Mpe esalemaki boye: ntango liyangani eyanganaki mpo na kotombokela Moize ná Arona, bongo babalukaki epai ya hema ya kokutana; mpe talá! lipata ezipaki yango, mpe nkembo ya Yehova ebandaki komonana. 43 Mpe Moize ná Arona bayaki liboso ya hema ya kokutana. 44 Bongo Yehova alobaki na Moize ete: 45 “Bólongwa na kati ya liyangani oyo, mpo nasilisa bango nyɛɛ na mbala moko.” Na yango, bakweaki bilongi na nse. 46 Nsima na yango, Moize alobaki na Arona ete: “Zwá eloko ya kotya mɔtɔ mpe tyá mɔtɔ oyo euti likoló ya etumbelo na kati na yango mpe tyá mpaka ya malasi mpe kende mbangu na liyangani mpe zipá masumu na bango, mpamba te Yehova ayoki nkanda. Bolɔzi ebandi!” 47 Na mbala moko, Arona azwaki yango, kaka ndenge Moize alobaki, mpe akendaki mbangu kokɔta na kati ya lisangá; mpe, talá! bolɔzi esilaki kobanda na kati ya bato. Bongo atyaki mpaka ya malasi mpe abandaki kozipa masumu ya bato. 48 Mpe azalaki kaka kotɛlɛma kati na bakufi ná bato ya bomoi. Nsukansuka, bolɔzi ekatamaki. 49 Mpe bato oyo bakufaki na bolɔzi bazalaki nkóto zomi na minei na nkama nsambo (14 700), longola baoyo bakufaki mpo na Kora. 50 Nsukansuka, ntango Arona azongaki epai ya Moize na monɔkɔ ya hema ya kokutana, bolɔzi ekatanaki.
^ ***sn loyembo 112 Yehova, Nzambe monene***
Loyembo 112
Yehova, Nzambe monene
(Kobima 34:6, 7)
1. Ee yo, Yehova, Nzambe monene,
Obongi na lokumu,
Banzela n’o malamu.
Bokonzi na yo eza’ bosembo;
Oza’ Nzambe mosantu.
2. Olimbisaka mabe, masumu,
Oza’ motema mawa,
Epai ya bato’a mawa.
Bosembo na yo, boboto na yo,
Emonanaka mpenza.
3. Baanzelu, bato, bákumisa yo;
Tiká osantisama,
Seko okumisama.
Bokonzi na yo eya kosala
Mokano na yo, Tata.
(Talá mpe Kob. 32:4; Mas. 16:12; Mat. 6:10; Em. 4:11.)
^ ***cl nk. 118-121 “Nzambe azangi nde bosembo?”***
BAYIBI mwasi moko mobange oyo akufelá mobali mbongo na ye oyo abombaka banda kala. Mama moko ya motema mabe asundoli mwana na ye ya moke. Bakangi mobali moko na bolɔkɔ mpo na mabe oyo asali te. Motema na yo eyoki ndenge nini na makambo yango? Ntango mosusu, oyoki mpasi; mpe yango esengeli kaka kozala bongo, mpamba te biso bato toyebaka malamu kokesenisa mabe ná malamu. Soki basaleli moto moko likambo oyo ezali sembo te, toyokaka nkanda. Tolingaka báfuta moto yango mpe bápesa moto oyo asalaki likambo yango etumbu. Soki makambo esalemi bongo te, tomitunaka ntango mosusu boye: ‘Nzambe amonaka mpenza makambo oyo ezali kosalema? Mpo na nini azali kosala eloko te?’
2 Kobanda kala, basaleli ya sembo ya Yehova bamitunaka mpe mituna yango. Na ndakisa, mosakoli Habakuku abondelaki Nzambe boye: “Mpo na nini ozali kotika ngai namona kozanga bosembo ya nsɔmɔ boye? Mpo na nini ozali kotika mobulu, bobuki-mibeko, mabe mpe monyokoli epalangana bisika nyonso?” (Habakuku 1:3, Contemporary English Version) Yehova apamelaki Habakuku te mpo atunaki ye polele mituna wana, mpamba te ye nde Moto atyá mposa ya bosembo na mitema ya bato. Ɛɛ, Yehova apesá biso bato mwa ndambo ya bosembo monene na ye.
Yehova ayini makambo oyo ezali sembo te
3 Yehova ayebaka makambo oyo ezali sembo te. Amonaka makambo oyo ezali kosalema. Na ntina na mikolo ya Noa, Biblia eyebisi biso ete: ‘Yehova amonaki ete masumu ya bato ezalaki mingi na mokili mpe ete makanisi nyonso kati na mitema na bango ezalaki bobele epai na mabe mikolo nyonso.’ (Genese 6:5) Tótalela ndimbola ya maloba yango. Mbala mingi, ezali na nzela ya mwa makambo toyokaka to oyo biso moko tokutanaka na yango nde toyebaka ete bosembo ezali te. Nzokande, Yehova ayebaka makambo oyo ezali sembo te oyo esalemaka na mokili mobimba. Amonaka yango nyonso! Longola yango, asosolaka makanisi ya motema—elingi koloba makanisi ya mabe oyo etindaka na kosala makambo oyo ezali sembo te.—Yilimia 17:10.
4 Kasi Yehova asukaka kaka te na koyeba ete makambo oyo ezali sembo te ezali kosalema. Atyaka mpe likebi na baoyo basaleli bango yango. Ntango bikólo ya banguna ezalaki konyokola bato ya ekólo na ye, Yehova azalaki koyoka mpasi “na ntina na kokimela na bango mpo na baoyo bayokisaki bango mpasi mpe banyokolaki bango.” (Basambisi 2:18) Ntango mosusu, osilá komona ete bato mosusu bamitungisaka lisusu te soki bamoni makambo oyo ezali sembo te mpo bamoná yango mingi. Yehova azalaka bongo te! Atako amoná makambo ndenge na ndenge oyo ezali sembo te na boumeli ya mbula soki 6 000, ayinaka yango kaka. Kutu, Biblia eyebisi biso ete ayinaka makambo lokola “lolemo ya lokuta,” “mabɔkɔ masopi makila ya mosembwi,” mpe “motatoli ya lokuta oyo akolobaka maloba ya sembo te.”—Masese 6:16-19.
5 Tótalela mpe maloba makasi oyo Yehova asalelaki mpo na komonisa mabe ya batambwisi ya Yisalaele oyo bazalaki kosala makambo oyo ezali sembo te. Elimo santu etindaki mosakoli na ye atuna bango boye: “Ekoki na bino koyeba kosambisa-sembo te?” Yehova alobelaki naino polele lolenge mabe oyo bazalaki kosalela bokonzi na bango; na nsima, asakolaki likambo oyo ekokómela bato yango: “Bakolela epai na [Yehova] nde akozongisela bango monɔkɔ te; ɛɛ, akobombela bango elongi na ye na ntango yango lokola esalaki bango mabe na misala na bango.” (Mika 3:1-4) Yehova ayini mpenza makambo oyo ezali sembo te! Kutu, ye nde moto ya liboso oyo basalelaki makambo yango! Banda bambula nkóto na nkóto, Satana azali kotumola ye kaka mpamba. (Masese 27:11) Longola yango, likambo ya kozanga bosembo koleka oyo basalelaki Yehova ezali ndenge babomaki Mwana na ye lokola mosali ya mabe, nzokande “asalaki lisumu te.” (1 Petelo 2:22; Yisaya 53:9) Na ntembe te, Yehova ayebaka mpe atyaka likebi na mpasi ya bato oyo basalelamaka makambo oyo ezali sembo te.
6 Atako bongo, soki tomoni basaleli moto likambo moko oyo ezali sembo te—to soki basaleli biso moko yango—etindaka biso kaka na koyoka nkanda. Tokelamá na elilingi ya Nzambe, mpe makambo oyo ezali sembo te eyokani ata moke te na bizaleli ya Yehova. (Genese 1:27) Bongo, mpo na nini atikelaka yango nzela?
Ntembe oyo etali bokonzi ya Nzambe
7 Ntembe oyo etali bokonzi nde esimbi eyano na motuna yango. Ndenge tomonaki yango, Mozalisi azali na lotomo ya koyangela mabelé mpe bato nyonso oyo bafandi wana. (Nzembo 24:1; Emoniseli 4:11) Kasi, na ebandeli ya bomoi ya bato awa na mabelé, babɛtelaki bokonzi ya Yehova ntembe. Likambo yango ebandaki ndenge nini? Yehova apekisaki Adama, moto ya liboso, kolya mbuma ya nzete moko oyo ezalaki na Paladiso, elanga epai azalaki kofanda. Nzambe ayebisaki mpe ye ete soki atosi te, ‘akokufa solo.’ (Genese 2:17) Mobeko yango epimelaki Adama to Eva, mwasi na ye, eloko te. Atako bongo, Satana andimisaki Eva ete Nzambe atyelaki bango bipekiseli kaka mpamba. Nini ekokómela ye soki alye mbuma ya nzete yango? Satana ayebisaki ye mbala moko ete: ‘Bino bokokufa solo te, mpo ete Nzambe ayebi ete na mokolo bokolya yango, miso na bino makofungwama, mpe bino bokozala lokola Nzambe, koyeba malamu mpe mabe.’—Genese 3:1-5.
8 Na maloba wana, Satana alingaki komonisa ete Yehova asukaki kaka te na kobombela Eva makambo ya ntina, kasi akosaki ye mpe. Satana atyaki ntembe te ete Nzambe azali mpenza na bokonzi likoló na nyonso. Atyaki nde ntembe ete Nzambe azali na lotomo te to abongi te kozala na bokonzi wana. Na maloba mosusu, amonisaki ete Yehova azalaki kosalela bokonzi na Ye na bosembo te mpe mpo na bolamu mpenza ya bato na Ye te.
^ ***sn loyembo 96 Bóluka banani babongi***
Loyembo 96
Bóluka banani babongi
(Matai 10:11-15)
1. Nkolo ndakisa mpo na kosakola,
Ye moko’ayebisi biso:
‘Epai nyonso bokokende, bóluka
Bato ya bobola n’elimo.
Bópesa bat’oyo bokuti mbote,
Mpe kimya bótombela bango.
Soki bamosusu batyoli bino,
Bópupwela bango makolo.’
2. Soki bayambi bino, bayambi ye.
Nzambe akosunga bango.
Mposa na bango ya bomoi ya seko
Ekotinda báyoka nsango.
Bómitungisa te mpo na maloba,
Yehov’akopesa lisungi.
Mpe maloba na bino ya elɛngi
Ekobenda bato babongi.
(Talá mpe Mis. 13:48; 16:14; Kol. 4:6.)
^ ***be lok. 280 pars. 1-4 Nsango oyo tosengeli kosakola***
Limbolá soki Bokonzi yango ezali nini. Ndenge nini tokoki kokokisa mokumba na biso ya kosakola Bokonzi ya Nzambe? Tokoki kolamusa mposa ya bato na kobandáká lisolo na makambo ndenge na ndenge, kasi tosengeli koumela te mpo na komonisa bato polele ete nsango na biso etali nde Bokonzi ya Nzambe.
Likambo moko ya ntina na mosala yango ezali ete esengeli kotánga mpe kozongela maloba ya bavɛrsɛ oyo elobeli Bokonzi yango. Ntango ozali kolobela Bokonzi, luká koyeba soki bato oyo bazali koyoka yo bazali koyeba mpenza soki yango ezali nini. Mbala mosusu ekoki kaka te koloba ete Bokonzi ya Nzambe ezali guvɛrnɛma moko. Ekoki kozala mpasi mpo na bato mosusu ete bábenga eloko oyo emonanaka te guvɛrnɛma. Ezali na ndenge mingi oyo okoki kotinda bango bákanisa. Na ndakisa, tomonaka te nguya oyo mabele ebendaka na yango biloko, kasi esalaka mosala monene na bomoi na biso. Tokoki te komona Ye oyo asalaki ete mabele ebendaka biloko oyo ezali likoló na yango, kasi emonani polele ete azali na nguya mingi mpenza. Biblia ebengi ye “Mokonzi ya seko.” (1 Tim. 1:17) To okoki mbala mosusu koloba ete soki ekólo ezali monene, bato mingi naino bakómá na engumba-mokonzi te to mpe naino bamoná mokonzi na bango na miso te. Bayokaka makambo yango kaka na radio to batángaka yango na zulunalo to bamonaka yango na televizyo. Ndenge moko mpe Biblia ebimisami sikoyo na minɔkɔ koleka 2 200 mpe ezali koyebisa biso makambo ya Bokonzi ya Nzambe. Ezali koyebisa biso nani azali mokonzi na yango mpe makambo oyo Bokonzi yango ekosala. Zulunalo Linɔ́ngi ya Mosɛnzɛli, oyo ebimisami na minɔkɔ mingi koleka bazulunalo nyonso, ezali na mosala ya ‘koyebisa Bokonzi ya Yehova,’ ndenge ekomami na ezipeli na yango.
Mpo na kosalisa bato báyeba mpenza soki Bokonzi yango ezali nini, okoki kolobela mwa makambo oyo bango balingaka ete baguvɛrnɛma esala, na ndakisa kobongisa makambo ya nkita ya mboka, kotya kimya, kosilisa likambo ya koboma bato, kotalela bato ya bikólo nyonso ndenge moko, kobongisa makambo ya kelasi mpe ya bokolɔngɔnɔ ya nzoto. Monisá ete kaka Bokonzi ya Nzambe nde ekokokisa mpenza bamposa wana mpe mposa nyonso malamu oyo bato bazalaka na yango.—Nz. 145:16.
Salá makasi opesa bato mposa ya kozala bato ya Bokonzi yango, oyo Yesu Klisto azali koyangela lokola Mokonzi. Monisá mpenza ete makamwisi oyo asalaki kala ezalaki komonisa makambo oyo akosala ntango akokóma Mokonzi na likoló. Lobelá mbala na mbala bizaleli malamu oyo azalaki na yango. (Mat. 8:2, 3; 11:28-30) Limbolá ete asopaki bomoi na ye mpo na biso mpe na nsima Nzambe asekwisaki ye mpe apesaki ye bomoi kuna na likoló mpe akokufa lisusu te. Ezali kuna nde azali koyangela lokola Mokonzi.—Mis. 2:29-35.
^ ***be lok. 280 par. 5-lok. 281 par. 1 Nsango oyo tosengeli kosakola***
Monisá mpenza ete Bokonzi ya Nzambe ezali sikoyo koyangela na likoló. Nzokande, osengeli koyeba ete bato mingi bazali komona te makambo oyo bango bakanisaki ete ekomonisa ete bokonzi yango ebandi koyangela. Monisá ete oyebi yango mpe tuná bango soki bayebi elembo oyo Yesu Klisto alobaki ete ekomonisa likambo yango. Lobelá mpenza mwa makambo ya elembo yango oyo ezali na Matai mokapo 24, Malako mokapo 13, to Luka mokapo 21. Na nsima, tuná mpo na nini lokola Klisto azwi bokonzi na likoló, makambo yango ezali komonana na mabele. Bendá likebi na bango na Emoniseli 12:7-10, 12.
Mpo na komona mpenza oyo Bokonzi ya Nzambe ezali kosala, tángá Matai 24:14 mpe monisá programɛ ya koteya Biblia na mokili mobimba oyo ezali kosalema sikoyo. (Yis. 54:13) Yebisá bato biteyelo ndenge na ndenge oyo Batatoli ya Yehova bazali na yango mpe oyo mateya na yango nyonso euti na Biblia mpe bafutaka mbongo te. Monisá mpe ete longola mosala ya kosakola ndako na ndako, tozali koteya bato mpe mabota na bango Biblia na bandako na bango kozanga kosɛnga mbongo, mpe yango ezali kosalema na mikili koleka 230. Guvɛrnɛma nini ekoki kobongisa programɛ monene boye mpo na koteya bato na yango mpe bato ya mabele mobimba? Sɛngá bato báya na Ndako ya Bokonzi, na mayangani ya mike mpe ya minene ya Batatoli ya Yehova mpo bámona ndenge mateya yango ebongoli mpenza bomoi ya bato.—Yis. 2:2-4; 32:1, 17; Yoa. 13:35.
^ ***sn loyembo 101 Tóyebisa solo ya Bokonzi***
Loyembo 101
Tóyebisa solo ya Bokonzi
(Misala 20:20, 21)
1. Liboso toyebaki te Nzela mokristo’akokende.
Kasi Yah’atindi pole, Nsango ya Bokonzi na ye.
Toyekoli mokano n’e Mpo na kosalela Nzambe,
Kokumisa kaka ye, Kosantisa seko nkombo na ye.
Lelo toza’ kosakola, Ndako nyonso mpe na nzela.
Toz’oteya bato nyonso; Sol’oy’esikoli bango.
Awa toza’ kosakola bipai nyonso losambo’a Yah,
Tósalela Yehova Tii mosal’ekokóma na nsuka.
(Talá mpe Yos. 9:9; Yis. 24:15; Yoa. 8:12, 32.)
^ ***w02 1/2 lok. 29 Mituna ya batángi***
Tóbosana mpe te lisosoli oyo Nzambe apesi biso. Moto nyonso abotamaka na mayele ya kokesenisa malamu na mabe. (Baloma 2:15) Soki lisosoli na ye ebebisami te na misala mabe, ekoyebisa ye makambo oyo ezali mabe, makambo oyo elongobani te, mpe makambo oyo ezali komonisa etamboli ya nsɔni. Yehova atalelaki likambo yango ntango apekisaki Bayisalaele ete bábalana te na bandeko na bango. Totángi boye: “Bókosala lokola ekosalaka bango na mokili na Ezipito te, kuna efandaki bino, mpe bokosala lokola ekosala bango na mokili na Kanana te, kuna ezali ngai kokenda na bino. Bokotambola na mibeko na bango te.” (Levitike 18:3) Baklisto batelelaka lisosoli na bango oyo eteyami na Biblia ete ezali na ntina mingi mpe batikaka te ete yango ebebisama na ezaleli mabe ya bikólo ya mokili.—Baefese 4:17-19.
^ ***w09 1/7 lok. 9 “Ngai, Yehova Nzambe na bino, nazali mosantu”***
Mobeko oyo esɛngaki kozala basantu ezali kosalisa biso tósosola makanisi mpe banzela ya Yehova Nzambe. Na ndakisa, tomoni ete mpo tózala na boyokani malamu na ye, tosengeli kosala nyonso mpo tózala na bomoi oyo eyokani na mitinda na ye ya etamboli ya bosantu. (1 Petelo 1:15, 16) Soki tokangami na mitinda yango, tokoki kozala na bomoi ya malamu mpenza.—Yisaya 48:17.
^ ***w06 15/6 nk. 22-23 “Nalingaka mibeko na yo mingi”***
13 Etinda oyo esimbaki mobeko etali kolɔkɔta ezali na ntina tii lelo oyo. Yehova alingi ete basaleli na ye bázala lobɔkɔ pɛtɛɛ, mingimingi epai ya babola. Soki tozali kokaba mingi, Yehova akopambola biso mingi. Yesu alobaki boye: “Bózala na momeseno ya kopesa, mpe bato bakopesa bino. Bakosopa na mabenga na bino ndambo moko ya malamu, oyo ekamolami, oyo eningisami esika moko mpe oyo etondi mingi mpenza. Mpamba te na emekelo oyo bozali komekela, bakomekela mpe bino na yango.”—Luka 6:38.
^ ***w09 1/9 lok. 22 Ntango moto asali yo mabe***
Bato basaleka Biblia mpo na komonisa ete kozongisa mabe na mabe ezali malamu. Balobaka ete, “Biblia elobi te ete esengeli kozongisa ‘liso mpo na liso, lino mpo na lino’?” (Balevi 24:20) Soki totali yango likolólikoló, tokomona lokola nde mobeko ya “liso mpo na liso” ezali kolendisa likambo ya kozongisa mabe na mabe. Nzokande, mobeko yango ezali nde mpo na kopekisa makambo oyo bato basalaka mpo na kozongisa mabe na mabe. Na ndenge nini?
Soki Moyisraele abundisi Moyisraele mosusu mpe atoboli ye liso, Mibeko ezalaki kopesa etumbu oyo esengeli. Kasi, ezalaki te moto oyo basali mabe nde asengelaki kopesa etumbu na moto oyo asali ye mabe to na moto moko ya libota na ye. Mibeko esɛngaki ete amema likambo yango epai ya basambisi oyo batyamaki, mpo bákata likambo yango malamu. Koyeba ete kosala moninga likambo ya mabe na nko ekokaki kosala ete ozwa etumbu oyo ekokani na mabe oyo osalaki, ezalaki mpenza kopekisa bato bázongisaka mabe na mabe. Kasi, esuki kaka wana te.
^ ***w04 15/5 lok. 24 par. 3 Makanisi ya ntina na mokanda ya Levitike***
25:35-37—Ezalaki ntango nyonso mabe ete Bayisalaele básɛnga matabisi ntango badefisi moto mbongo? Soki moto adefi mbongo mpo na kosala mombongo, moto oyo adefisi ye akokaki kosɛnga azongisa yango na matabisi. Kasi, Mibeko epekisaki kosɛnga matabisi na mbongo oyo moto adefi mpo azali mobola. Mibeko epekisaki kolyela babola.—Exode 22:25.
^ ***w08 1/7 lok. 21 Oyebaki yango?***
Oyebaki yango?
Na Baefese 2:11-15, Paulo alobelaki mpenza efelo ya solo ntango akomaki ete efelo moko ezalaki kokabola Bayuda na bato ya bikólo mosusu?
Na mokanda na ye epai ya Baefese, ntoma Paulo alobelaki bokeseni oyo ezalaki kati na Bayisalaele mpe “bapaya.” Alobaki ete ezalaki na “efelo” moko oyo ezalaki “kokabola” bituluku yango mibale. (Baefese 2:11-15) Paulo azalaki kolobela “Mibeko ya bakomandema” oyo epesamaki na nzela ya Moize; kasi, ekoki mpe kozala ete liloba “efelo” oyo asalelaki etindaki batángi ya mokanda yango bákanisa efelo moko boye ya mabanga oyo ezalaki mpenza.
Na ekeke ya liboso ya ntango na biso (T.B.), tempelo ya Yehova na Yelusaleme ezalaki na mapango mingi mpe bato mosusu bazalaki na ndingisa te ya kokɔta na mapango yango mosusu. Moto nyonso akokaki kokɔta na Lopango ya Bapakano, kasi kaka Bayuda mpe Baprozelite nde bazalaki na ndingisa ya kokɔta na mapango mosusu ya tempelo. Efelo moko ya mabanga oyo bazalaki kobenga Soreg, ekabolaki mapango oyo bato mosusu bakokaki kokɔta mpe oyo bakokaki kokɔta te; balobaka ete efelo yango ezalaki na molai ya mɛtrɛ 1,3. Flavius Josèphe, Moyuda moko oyo azalaki mokomi ya masolo ya kala na ekeke ya liboso, alobaki ete batyaki makomi na monɔkɔ ya Grɛki mpe ya Latin oyo ezalaki kopekisa mopakano nyonso akatisa yango mpe atya makolo na bisika mosantu.
Bato ya arkeoloji bamonaki etanda oyo ezalaki na makomi ya Grɛki oyo batyaki na efelo yango. Likoló na yango ekomamá boye: “Mopaya akatisa te ndelo mpe efelo oyo ezali zingazinga ya tempelo. Moto nyonso oyo akozwama, akobomama mpe makila na ye ekozala na motó na ye.”
Emonani ete Paulo asalelaki Soreg wana lokola elilingi ya kondimana ya Mibeko ya Moize oyo, banda kala, ezalaki kokabola Bayuda mpe bato ya bikólo mosusu. Liwa ya Yesu lokola mbeka esukisaki kondimana ya Mibeko mpe na bongo, ‘ebukaki efelo ya katikati oyo ezalaki kokabola bango.’
Mpo na nini mbala mingi Biblia elobelaka mabota 12 ya Yisalaele, nzokande ezalaki mabota 13?
Mabota ya Yisalaele eutaki na bana ya Yakobo, oyo na nsima akómaki kobengama Yisalaele. Yakobo azalaki na bana 12: Lubene, Simeona, Levi, Yuda, Dani, Nafatali, Gada, Asele, Isakala, Zebuluna, Yozefe, mpe Benyamina. (Genese 29:32–30:24; 35:16-18) Mabota zomi na moko ezalaki kobengama na bankombo ya bana zomi na moko ya Yakobo; kasi, libota moko te ezwaki nkombo ya Yozefe. Nzokande, mabota mibale ezwaki bankombo ya bana ya Yozefe, Efalaima ná Manase, oyo bakómaki kotalelama lokola batata ya mabota yango. Na yango, mabota nyonso ya Yisalaele ezalaki 13. Kasi, mpo na nini mbala mingi Biblia elobelaka mabota 12?
Na kati ya Bayisalaele, mibali oyo bazalaki na libota ya Levi baponamaki mpo na kosala na tabenakle ya Yehova mpe na nsima na tempelo. Mpo na yango, bazalaki kokende etumba te. Yehova ayebisaki Moize boye: “Bobele libota ya Levi okotánga te, mpe okosanganisa motuya na bango na bato ya Yisalaele elongo te. Okotya Balevi likoló ya [tabenakle, NW] ya litatoli, mpe likoló ya bisaleli na yango, mpe likoló ya biloko na yango nyonso.”—Mituya 1:49, 50.
Balevi bazwaki mpe te libula ya mabelé na Mokili ya Ndaka. Kasi, bapesaki bango bingumba 48, na bisika ndenge na ndenge na Yisalaele.—Mituya 18:20-24; Yosua 21:41.
Mpo na bantina yango mibale, mbala mingi libota ya Levi ezalaki kotángama te na mabota ya Yisalaele. Yango wana, mbala mingi Biblia elobelaka kaka mabota 12 ya Yisalaele.—Mituya 1:1-15.
^ ***w04 1/8 lok. 25 par. 1 Makanisi ya ntina na mokanda ya Mituya***
8:25, 26. Balevi oyo bakómi mibange basengelaki kolongwa na molɔngɔ ya bato oyo bazalaki kosala misala oyo bapesaki bango mpo mikumba yango epesama na mibali oyo bazali naino makasi, oyo bakokokisa yango malamu. Kasi, soki bango moko basepeli, bakokaki kopesa Balevi mosusu mabɔkɔ. Atako lelo oyo basakoli ya Bokonzi bazwaka epaso te na mosala ya Nzambe, mobeko wana ezali na liteya moko ya ntina mingi mpo na biso. Soki moklisto moko oyo akómi mobange azali kokoka mikumba mosusu te, akoki kosala makambo mosusu na mosala ya Nzambe, oyo makoki na ye ezali kopesa ye nzela.
^ ***w95 1/3 nk. 15-16 Tómitambwisa “mokolo na mokolo” engebene komipesa na biso***
10 Ya liboso, Paulo akebisi biso ete “tojala na mposa na mabe tɛ.” (1 Bakɔlinti 10:6) Yango ekoki kokundwela yo ntango oyo Bayisraele baimaimaki mpo ete bazalaki kolya bobele mana. Yehova atindelaki bango nkanga. Likambo motindo moko lisilaki kobima bobele mbula moko liboso kati na mokili mokauki ya Sini, ntango moke liboso ete Bayisraele bámonisa komipesa na bango epai na Yehova. (Exode 16:1-3, 12, 13) Kasi makambo yango nyonso mazalaki ndenge moko te. Ntango Yehova apesaki nkanga mpo na mbala ya liboso, alobaki te ete Bayisraele bazalaki na ngambo na ntina na koimaima na bango. Nzokande, sikawa makambo makómi lolenge mosusu. “Wana etikalaki mosuni kati na mino na bango, naino eliamaki yango tɛ, nkanda na [Yehova] epelaki epai na bato mpe [Yehova] abɛtaki bato yango na malali monɛnɛ mingi.” (Mituya 11:4-6, 31-34) Likambo nini ebongwanaki? Lokola bazalaki libota oyo esilaki komipesa, sikawa bazalaki na ngambo mpo na misala na bango. Kozanga na bango ya botɔ́ndi mpo na bibongiseli ya Yehova ememaki bango na koimaima na ntina na Yehova, atako bakataki ndai ete nyonso oyo Yehova asilaki koloba, bakosala yango! Koimaima na ntina na mesa ya Yehova ezali mpe motindo moko lelo oyo. Basusu bamonisaka botɔ́ndi te mpo na bibongiseli ya elimo oyo Yehova azali kopesa na nzela na “moombo ya sembo mpe ya mayele.” (Matai 24:45-47) Nzokande, omikundola ete komipesa na biso ezali kosɛnga ete tóbatela mpenza kati na makanisi makambo oyo Yehova asili kosala mpo na biso mpe tóndima bilei ya elimo oyo Yehova azali kopesa biso.
^ ***w04 1/8 lok. 26 par. 4 Makanisi ya ntina na mokanda ya Mituya***
Mateya mpo na biso:
11:27-29. Moize atikelá biso ndakisa ya malamu mpenza mpo na ezaleli na biso ntango bato mosusu bazwi mikumba na lisangá ya Yehova. Na esika Moize ayoka zuwa mpo na lokumu na ye moko, azalaki na esengo ntango amonaki ete Eledada ná Medada bazali kosakola.
^ ***w04 1/8 lok. 26 par. 7 Makanisi ya ntina na mokanda ya Mituya***
15:37-41. Malenda oyo ezalaki na nsɔngɛ ya bilamba ya Bayisalaele ezalaki kosalisa bango bábosana te ete bazali bato oyo Nzambe aponi mpo na kosambela ye mpe mpo na kotosa mibeko na ye. Biso mpe tosengeli kotambwisa bomoi na biso na kolanda mitinda ya Nzambe mpe kokesana mpenza na bato ya mokili?
^ (Mit. 17:1-21:35) Sikoyo Yehova alobaki na Moize ete: 2 “Lobá na bana ya Yisraele mpe zwá epai na bango lingenda moko mpo na ndako mokomoko ya batata, epai ya bankumu na bango nyonso, na kolanda ndako ya batata na bango, mangenda zomi na mibale. Okokoma nkombo ya mokomoko likoló ya lingenda na ye. 3 Mpe okokoma nkombo ya Arona likoló ya lingenda ya Levi, mpamba te lingenda ezali kaka moko mpo na nkumu ya ndako ya batata na bango. 4 Mpe osengeli kotya yango na kati ya hema ya kokutana liboso ya Litatoli, epai namimonisaka mbala na mbala epai na bino. 5 Mpe talá oyo ekosalema: moto oyo nakopona, lingenda na ye ekobimisa nkasa ya sika, mpe nakosukisa mpenza koimaima ya bana ya Yisraele oyo bazali koimaima mpo na ngai, koimaima oyo bazali koimaima mpo na bino.” 6 Bongo Moize alobaki na bana ya Yisraele, mpe bankumu na bango nyonso bapesaki ye lingenda moko mpo na nkumu mokomoko, lingenda moko mpo na nkumu mokomoko, na kolanda ndako ya batata na bango, mangenda zomi na mibale; mpe lingenda ya Arona ezalaki na kati ya mangenda na bango. 7 Na nsima, Moize atyaki mangenda yango liboso ya Yehova na kati ya hema ya Litatoli. 8 Mpe na mokolo oyo elandaki, esalemaki boye: ntango Moize akɔtaki na hema ya Litatoli, talá! lingenda ya Arona mpo na ndako ya Levi ebimisaki nkasa ya sika, mpe ezalaki kobimisa nkasa ya sika ná bafololo mpe ezalaki kobota mbuma ya amande oyo eteli. 9 Bongo Moize alongolaki mangenda nyonso liboso ya Yehova mpe abimisaki yango libándá epai ya bana nyonso ya Yisraele, mpe babandaki kotala mpe kozwa moto na moto lingenda na ye moko. 10 Na nsima, Yehova alobaki na Moize ete: “Zongisá lingenda ya Arona liboso ya Litatoli ezala eloko oyo esengeli kobatelama lokola elembo mpo na bana ya botomboki, mpo koimaima na bango esila liboso na ngai, mpo bákufa te.” 11 Na mbala moko, Moize asalaki kaka ndenge Yehova apesaki ye mitindo. Asalaki kaka bongo. 12 Mpe bana ya Yisraele babandaki koloba na Moize ete: “Sikoyo tokokufa mpenza, tokobeba mpenza, biso nyonso tokobeba mpenza. 13 Moto nyonso oyo akobɛlɛma, oyo akopusana pene na tabernakle ya Yehova, akokufa! Tosengeli nde kosila na kokufa ndenge wana?”
18 Mpe Yehova alobaki na Arona ete: “Yo ná bana na yo ya mibali mpe ndako ya tata na yo elongo na yo bokozongisa monɔkɔ mpo na libunga oyo basaleli esika mosantu, mpe yo ná bana na yo ya mibali elongo na yo bokozongisa monɔkɔ mpo na libunga oyo basaleli bonganga-nzambe na bino. 2 Mpe bɛlɛmisá lisusu bandeko na yo ya mibali ya libota ya Levi, etuluka ya tata na yo, elongo na yo, mpo básangana na yo mpe básalela yo, yo ná bana na yo ya mibali elongo na yo, liboso ya hema ya Litatoli. 3 Mpe basengeli kokokisa mokumba na bango epai na yo mpe mokumba na bango na hema mobimba. Kasi basengeli te kobɛlɛma na bisaleli ya esika mosantu mpe na etumbelo mpo bákufa te, ezala bango, ezala mpe bino. 4 Mpe basengeli kosangana na yo mpe basengeli kokokisa mokumba na bango na hema ya kokutana na oyo etali mosala nyonso ya hema, mpe mopaya moko te akobɛlɛma na bino. 5 Mpe bosengeli kokokisa mokumba na bino na esika mosantu mpe mokumba na bino na etumbelo, mpo nkanda ekitela bana ya Yisraele lisusu te. 6 Mpe ngai, talá! nazwi bandeko na bino ya mibali, Balevi, na kati ya bana ya Yisraele, bázala likabo mpo na bino, bázala bato oyo bapesami epai ya Yehova mpo na kosala mosala ya hema ya kokutana. 7 Mpe yo ná bana na yo ya mibali bokokokisa malamu mosala na bino ya bonganga-nzambe na makambo nyonso oyo etali etumbelo mpe biloko oyo ezali na nsima ya rido; mpe bino bosengeli kosala mosala. Nakopesa bino mosala ya bonganga-nzambe lokola likabo, mpe mopaya oyo akobɛlɛma, asengeli kobomama.” 8 Mpe Yehova alobaki lisusu na Arona ete: “Kasi ngai, talá! napesi yo mosala ya kobatela makabo oyo bapesi ngai. Napesi yo ná bana na yo ya mibali likabo ya biloko nyonso mosantu ya bana ya Yisraele, lokola pɔsɔ mpo na ntango oyo etyami ndelo te. 9 Talá oyo ekokóma ya yo na biloko oyo eleki bosantu, na likabo oyo etumbami na mɔtɔ: likabo nyonso na bango ná likabo nyonso na bango ya mbuma, mpe likabo nyonso na bango mpo na lisumu, mpe likabo nyonso na bango ya ngambo, oyo bakozongisela ngai. Ezali eloko oyo eleki bosantu mpo na yo mpe mpo na bana na yo ya mibali. 10 Okolya yango na esika oyo eleki bosantu. Mobali nyonso akolya yango. Ekokóma eloko moko mosantu mpo na yo. 11 Mpe talá oyo ezali ya yo: likabo oyo euti na biloko oyo bakokabela bango ná makabo nyonso ya koningisa ya bana ya Yisraele. Napesi yango na yo mpe na bana na yo ya mibali mpe na bana na yo ya basi elongo na yo, lokola pɔsɔ mpo na ntango oyo etyami ndelo te. Moto nyonso ya pɛto na ndako na yo akoki kolya yango. 12 “Mafuta nyonso oyo eleki kitoko mpe vinyo nyonso ya sika oyo eleki kitoko mpe mbuma, mbuma na bango ya liboso, oyo bakopesa Yehova, napesi yo yango. 13 Mbuma ya liboso oyo eteli na nyonso oyo ezali na mokili na bango, oyo bakomemela Yehova, ekokóma ya yo. Moto nyonso ya pɛto na ndako na yo akoki kolya yango. 14 “Eloko nyonso oyo epesami mpo na kosantisama na Yisraele ekokóma ya yo. 15 “Eloko nyonso oyo ezali kofungola libumu, ya lolenge nyonso ya mosuni, na kati ya bato mpe na kati ya banyama, oyo bakopesa Yehova, ekokóma ya yo. Nzokande, okosikola mpenza mwana ya liboso ya bato; mpe okosikola mwana ya liboso ya nyama ya mbindo. 16 Mpe okosikola yango na motuya ya lisiko mpo na yango, banda na sanza moko tii na likoló, na kolanda motuya oyo ekatami, shekele mitano ya palata na kolanda shekele ya esika mosantu. Yango ezali gera ntuku mibale (20). 17 Kasi okosikola te ngɔmbɛ-mobali oyo ezali mwana ya liboso to mwana-mpate ya mobali oyo ezali mwana ya liboso to ntaba oyo ezali mwana ya liboso. Ezali eloko moko mosantu. Okomwangisa makila na yango likoló ya etumbelo, mpe okosala ete mafuta na yango ebimisa milinga lokola likabo oyo etumbami na mɔtɔ mpo ezala nsolo moko ya kokitisa Yehova motema. 18 Mpe mosuni na yango ekokóma ya yo. Lokola ntolo ya likabo ya koningisa mpe lokola lokolo ya mobali, ekokóma ya yo. 19 Makabo nyonso mosantu, oyo bana ya Yisraele bakopesa Yehova, napesi yango na yo mpe na bana na yo ya mibali mpe na bana na yo ya basi elongo na yo, lokola pɔsɔ mpo na ntango oyo etyami ndelo te. Ezali kondimana ya mungwa mpo na ntango oyo etyami ndelo te liboso ya Yehova mpo na yo mpe mpo na bana na yo elongo na yo.” 20 Mpe Yehova alobaki lisusu na Arona ete: “Na mokili na bango okozala na libula te, mpe likabo moko te ekokóma ya yo na kati na bango. Ngai nazali likabo na yo mpe libula na yo na kati ya bana ya Yisraele. 21 “Mpe talá! napesi bana ya Levi moko ya bandambo zomi nyonso na Yisraele ezala libula mpo na mosala na bango oyo bazali kosala, mosala ya hema ya kokutana. 22 Mpe bana ya Yisraele bakobɛlɛma na hema ya kokutana lisusu te, noki bámema lisumu mpe bákufa. 23 Mpe Balevi bango moko basengeli kosala mosala ya hema ya kokutana, mpe bango nde bato bakozongisa monɔkɔ mpo na libunga na bango. Ezali mobeko mpo na ntango oyo etyami ndelo te na boumeli ya mabota na bino ete bakozwa libula te na kati ya bana ya Yisraele. 24 Mpo moko ya bandambo zomi ya bana ya Yisraele, oyo bakopesa Yehova likabo, napesi yango libula na Balevi. Yango wana, nalobi na bango ete: ‘Bakozwa libula te na kati ya bana ya Yisraele.’” 25 Bongo Yehova alobaki na Moize ete: 26 “Okoloba na Balevi, mpe osengeli koyebisa bango ete: ‘Bokozwa epai ya bana ya Yisraele moko ya bandambo zomi oyo napesi bino uta na bango mpo ezala libula na bino, mpe bosengeli kopesa likabo uta na yango lokola likabo mpo na Yehova, moko ya bandambo zomi uta na moko ya bandambo zomi. 27 Mpe bakotángela bino yango lokola likabo na bino, lokola mbuma ya esika ya kotutatuta mbuma mpe lokola biloko nyonso oyo euti na ekamwelo ya vinyo mpe ya mafuta. 28 Ndenge wana nde bino mpe bokopesa Yehova likabo oyo euti na moko ya bandambo zomi nyonso na bino, oyo bokozwa epai ya bana ya Yisraele, mpe na oyo wana, bosengeli kopesa Arona nganga-nzambe likabo ya Yehova. 29 Na makabo nyonso oyo bakopesa bino, bokopesa Yehova lolenge nyonso ya likabo, ya eloko na yango nyonso oyo eleki kitoko, ezala eloko moko mosantu oyo euti na yango.’ 30 “Mpe osengeli koloba na bango ete: ‘Ntango bokopesa eloko oyo eleki kitoko oyo euti na biloko yango, ekotángama mpo na Balevi lokola eloko ya esika ya kotutatuta mbuma mpe lokola biloko oyo euti na ekamwelo ya vinyo mpe ya mafuta. 31 Mpe bosengeli kolya yango na esika nyonso, bino ná bato ya ndako na bino, mpamba te ezali lifuti na bino mpo na mosala oyo bozali kosala na kati ya hema ya kokutana. 32 Mpe bosengeli te komema lisumu mpo na yango ntango bokopesa eloko oyo eleki kitoko oyo euti na biloko yango, mpe bosengeli te kokómisa biloko mosantu ya bana ya Yisraele biloko mpamba, mpo bókufa te.’”
19 Mpe Yehova alobaki na Moize mpe na Arona ete: 2 “Talá eloko oyo esɛngami na mobeko oyo Yehova apesi: ‘Lobá na bana ya Yisraele ete bázwela yo ngɔmbɛ-mwasi ya motane, ya malamu, oyo ezali na mbeba te mpe oyo ekanganeli ata moko te etyamá likoló na yango. 3 Mpe osengeli kopesa yango Eleazare nganga-nzambe, mpe ye asengeli komema yango na libándá ya kaa, mpe esengeli kobomama liboso na ye. 4 Na nsima, Eleazare nganga-nzambe asengeli kozwa mwa ndambo ya makila na yango na mosapi na ye mpe komwangisa mwa ndambo na yango epai ya monɔkɔ ya hema ya kokutana mbala nsambo. 5 Mpe ngɔmbɛ-mwasi yango esengeli kozikisama na miso na ye. Loposo na yango ná mosuni na yango mpe makila na yango nzela moko na nyɛi na yango ekozikisama. 6 Mpe nganga-nzambe asengeli kozwa nzete ya sɛdrɛ ná nzete ya izope ná biloko oyo epakolami langi ya motane makasi mpe kobwaka yango na kati ya mɔtɔ oyo ezali kozikisa ngɔmbɛ-mwasi yango. 7 Mpe nganga-nzambe asengeli kosukola bilamba na ye mpe kosukola nzoto na ye na mai, mpe na nsima, akoki kokɔta na kaa; kasi nganga-nzambe asengeli kozala mbindo tii na mpokwa. 8 “‘Mpe moto oyo azikisaki yango akosukola bilamba na ye na mai mpe asengeli kosukola nzoto na ye na mai, mpe asengeli kozala mbindo tii na mpokwa. 9 “‘Mpe moto moko oyo azali pɛto asengeli kosangisa putulu ya mɔtɔ ya ngɔmbɛ-mwasi yango mpe kotya yango na libándá ya kaa na esika moko ya pɛto; mpe esengeli kozala mpo na liyangani ya bana ya Yisraele eloko oyo ekobatelama mpo na mai ya kopɛtola. Ezali likabo mpo na lisumu. 10 Mpe moto oyo azali kosangisa putulu ya mɔtɔ ya ngɔmbɛ-mwasi yango asengeli kosukola bilamba na ye mpe kozala mbindo tii na mpokwa. “‘Mpe esengeli kozala mobeko mpo na ntango oyo etyami ndelo te mpo na bana ya Yisraele mpe mopaya oyo azali kofanda mopaya na kati na bango. 11 Moto nyonso oyo asimbi ebembe ya molimo ya moto moko asengeli mpe kozala mbindo mikolo nsambo. 12 Moto yango akomipɛtola na yango na mokolo ya misato, mpe na mokolo ya nsambo akozala pɛto. Kasi soki akomipɛtola te na mokolo ya misato, na mokolo ya nsambo akozala pɛto te. 13 Moto nyonso oyo asimbi ebembe, molimo ya moto nyonso oyo akufi, mpe oyo akomipɛtola te, akómisi tabernakle ya Yehova mbindo, mpe molimo yango asengeli kolongolama na Yisraele. Lokola mai ya kopɛtola emwangisami likoló na ye te, azali kaka mbindo. Mbindo na ye ezali naino likoló na ye. 14 “‘Talá mobeko soki moto akufi na kati ya hema: Moto nyonso oyo akɔti na hema yango, mpe moto nyonso oyo azali na kati ya hema yango, akozala mbindo mikolo nsambo. 15 Mpe mbɛki nyonso ya polele, oyo ezipeli ekangami likoló na yango te, ezali mbindo. 16 Mpe moto nyonso oyo, kati na esobe mpenza, asimbi moto oyo babomi na mopanga to ebembe to mokuwa ya moto to lilita akozala mbindo mikolo nsambo. 17 Mpe basengeli kozwa mpo na moto yango ya mbindo mwa ndambo ya putulu ya mɔtɔ ya likabo mpo na lisumu mpe kotya likoló na yango mai oyo euti na mai oyo ezali kotíyola, oyo ezali kati na mbɛki. 18 Na nsima, moto oyo azali pɛto asengeli kozwa nzete ya izope mpe kozindisa yango na mai mpe komwangisa yango likoló ya hema mpe likoló ya bambɛki nyonso mpe likoló ya milimo nyonso oyo bazalaki kuna mpe likoló ya moto oyo asimbaki mokuwa to moto oyo babomi to ebembe to lilita. 19 Mpe moto ya pɛto asengeli komwangisela yango moto ya mbindo na mokolo ya misato mpe na mokolo ya nsambo, mpe asengeli kopɛtola ye na lisumu na mokolo ya nsambo; mpe asengeli kosukola bilamba na ye mpe kosukola nzoto na mai, mpe asengeli kozala pɛto na mpokwa. 20 “‘Kasi moto oyo azali mbindo mpe oyo akomipɛtola te, ɛɛ, molimo yango asengeli kolongolama na kati ya lisangá, mpo ezali esika mosantu ya Yehova nde ye akómisi mbindo. Mai ya kopɛtola emwangisamaki likoló na ye te. Azali mbindo. 21 “‘Mpe esengeli kozala mobeko mpo na ntango oyo etyami ndelo te mpo na bango: moto oyo azali komwangisa mai ya kopɛtola akosukola bilamba na ye, ezala mpe moto oyo asimbi mai ya kopɛtola. Akozala mbindo tii na mpokwa. 22 Mpe eloko nyonso oyo moto ya mbindo akosimba, ekozala mbindo, mpe molimo oyo asimbi yango akozala mbindo tii na mpokwa.’”
20 Mpe bana ya Yisraele, liyangani mobimba, bakómaki na esobe ya Zine na sanza ya liboso, mpe bato yango bakómaki kofanda na Kadeshe. Kuna nde Miriame akufaki mpe kuna nde akundamaki. 2 Sikoyo mai ezalaki te mpo na liyangani, mpe babandaki koyangana mpo na kotombokela Moize ná Arona. 3 Mpe bato babandaki koswanisa Moize mpe koloba ete: “Soki tókufaka ata ntango bandeko na biso bakufaki liboso ya Yehova! 4 Mpe mpo na nini bomemi lisangá ya Yehova na esobe oyo mpo tókufa awa biso ná banyama na biso oyo ememaka mikumba? 5 Mpe mpo na nini bobimisi biso na Ezipito mpo na komema biso na esika mabe oyo? Ezali te esika ya mboto ná bafigi ná banzete ya vinyo ná bagrenade, mpe mai ya komɛla ezali te.” 6 Bongo Moize ná Arona balongwaki liboso ya lisangá mpo na koya na monɔkɔ ya hema ya kokutana mpe bakweaki bilongi na nse, mpe nkembo ya Yehova ebandaki kobimela bango. 7 Bongo Yehova alobaki na Moize ete: 8 “Zwá lingenda mpe yanganisá liyangani, yo ná Arona ndeko na yo, mpe bosengeli koloba na libanga na miso na bango ete ebimisa mpenza mai na yango; mpe osengeli kobimisela bango mai na libanga mpe kopesa mai ya komɛla na liyangani ná banyama na bango oyo ememaka mikumba.” 9 Bongo Moize azwaki lingenda liboso ya Yehova, kaka ndenge apesaki ye mitindo. 10 Nsima na yango, Moize ná Arona babengisaki lisangá liboso ya libanga yango, mpe alobaki na bango ete: “Bóyoka, sikoyo, bino batomboki! Tóbimisela bino mai na libanga oyo?” 11 Na yango, Moize atombolaki lobɔkɔ na ye mpe abɛtaki libanga na lingenda na ye mbala mibale; mpe mai mingi ebandaki kobima, mpe liyangani ná banyama na bango oyo ememaka mikumba babandaki komɛla. 12 Na nsima, Yehova alobaki na Moize mpe na Arona ete: “Lokola bondimelaki ngai te mpo na kosantisa ngai na miso ya bana ya Yisraele, mpo na yango bokokɔtisa lisangá oyo te na mokili oyo nakopesa mpenza bango.” 13 Wana ezali mai ya Meriba, mpo bana ya Yisraele baswanisaki Yehova, bongo asantisamaki na kati na bango. 14 Na nsima, Moize atindelaki mokonzi ya Edome bamemi-nsango longwa na Kadeshe na maloba oyo: “Talá oyo ndeko na yo Yisraele alobi: ‘Yo moko oyebi malamu mpasi nyonso oyo ezwi biso. 15 Mpe batata na biso babandaki kokita na Ezipito, mpe tokobaki kofanda na Ezipito mikolo mingi; mpe Baezipito babandaki kosala biso ná batata na biso mabe. 16 Nsukansuka tolelelaki Yehova mpe ayokaki mongongo na biso mpe atindaki anzelu mpe abimisaki biso na Ezipito; mpe biso oyo na Kadeshe, engumba oyo ezali na nsuka ya teritware na yo. 17 Tobondeli yo, tiká tóleka na mokili na yo. Tokoleka te na elanga to na elanga ya vinyo, mpe tokomɛla mai ya libulu te. Tokotambola na balabala ya mokonzi. Tokobaluka te na lobɔkɔ ya mobali to na lobɔkɔ ya mwasi, kino tokoleka na teritware na yo.’” 18 Nzokande, Edome alobaki na ye ete: “Okoleka epai na ngai te, noki nabima na mopanga mpo na kokutana na yo.” 19 Bongo bana ya Yisraele balobaki na ye ete: “Tokomata na balabala monene; mpe soki ngai ná bibwɛlɛ na ngai tomɛli mai na yo, nakofuta mpenza motuya na yango. Nalingi eloko mosusu te kaka koleka na makolo.” 20 Kasi alobaki ete: “Okoleka te.” Na yango, Edome abimaki na bato ebele mpe na nguya ya lobɔkɔ na ye mpo na kokutana na ye. 21 Bongo Edome aboyaki kopesa Yisraele nzela ya koleka na teritware na ye. Yango wana Yisraele abalukaki, alongwe liboso na ye. 22 Mpe bana ya Yisraele balongwaki na Kadeshe mpe bakómaki na Ngomba Hore. 23 Bongo Yehova alobaki boye na Moize mpe na Arona, na Ngomba Hore, pene na ndelo ya mokili ya Edome: 24 “Arona akoyanganisama na bato na ye, mpo akokɔta te na mokili oyo nakopesa mpenza bana ya Yisraele, mpo bino botombokelaki etinda na ngai na likambo ya mai ya Meriba. 25 Zwá Arona ná Eleazare mwana na ye mpe matisá bango na Ngomba Hore. 26 Mpe longolá Arona bilamba na ye, mpe osengeli kolatisa yango Eleazare mwana na ye; mpe Arona akoyanganisama na bato na ye mpe asengeli kokufa kuna.” 27 Bongo Moize asalaki kaka ndenge Yehova apesaki mitindo; mpe na miso ya liyangani mobimba, babandaki komata Ngomba Hore. 28 Na nsima, Moize alongolaki Arona bilamba na ye mpe alatisaki yango Eleazare mwana na ye, nsima na yango, Arona akufaki kuna na nsɔngɛ ya ngomba. Mpe Moize ná Eleazare bakitaki na ngomba yango. 29 Mpe liyangani mobimba emonaki ete Arona asilaki kokufa, mpe ndako mobimba ya Yisraele ekobaki kolela Arona mikolo ntuku misato (30).
21 Sikoyo Mokanana, mokonzi ya Arade, oyo afandaki na Negebe, ayokaki ete Yisraele ayaki na nzela ya Atarime, mpe abandaki kobunda na Yisraele mpe amemaki ndambo na bango bakangami. 2 Na yango, Yisraele asalaki elako epai ya Yehova mpe alobaki ete: “Soki okopesa mpenza bato oyo na lobɔkɔ na ngai, nakobebisa mpenza bingumba na bango.” 3 Boye Yehova ayokaki mongongo ya Yisraele mpe akabaki Bakanana; mpe babebisaki bango ná bingumba na bango. Yango wana bapesaki esika yango nkombo Horoma. 4 Wana bazalaki kokoba kotambola longwa na Ngomba Hore, na nzela ya Mbu Motane, mpo na koleka zingazinga na mokili ya Edome, molimo ya bato ebandaki kolɛmba mpo na nzela. 5 Mpe bato bazalaki kaka koloba mabe mpo na Nzambe ná Moize: “Mpo na nini bobimisaki biso na Ezipito mpo tókufa na esobe? Mpo mampa ezali te mpe mai ezali te, mpe molimo na biso ekómi koyoka mampa ya mpamba oyo mpii.” 6 Bongo Yehova atindaki banyoka ya ngɛngɛ na kati ya bato, mpe ezalaki koswa bato, bongo bato mingi ya Yisraele bakufaki. 7 Nsukansuka, bato bayaki epai ya Moize mpe balobaki ete: “Tosali lisumu, mpamba te tolobi mabe mpo na Yehova mpe mpo na yo. Bondelá Yehova ete alongwela biso banyoka.” Mpe Moize abondelaki Yehova mpo na bato. 8 Bongo Yehova alobaki na Moize ete: “Salá elilingi ya nyoka ya ngɛngɛ mpe tyá yango likoló ya likonzí ya elembo. Mpe ekosalema mpenza boye: ntango moto aswami, asengeli kotala yango mpe akotikala na bomoi.” 9 Na mbala moko Moize asalaki nyoka ya motako mpe atyaki yango likoló ya likonzí ya elembo; mpe esalemaki boye: soki nyoka eswi moto mpe moto yango atali nyoka ya motako, atikali na bomoi. 10 Nsima na yango, bana ya Yisraele basimbaki nzela bakei mpe batyaki kaa na Obote. 11 Nsima basimbaki nzela bakei, balongwe na Obote mpe batyaki kaa na Iye-abarime, na esobe oyo ezali na ngámbo oyo etalani na Moabe, epai moi ebimaka. 12 Longwa kuna basimbaki nzela bakei mpe batyaki kaa pene na lobwaku ya mokɛli ya Zerede. 13 Longwa kuna basimbaki nzela mpe bakendaki kotya kaa na etúká ya Arnone, oyo ezali na esobe oyo etandani banda na ndelo ya Baamore; mpo Arnone ezali ndelo ya Moabe, kati na Moabe ná Baamore. 14 Yango wana elobami na buku ya Bitumba ya Yehova ete: “Vahebe na Sufa mpe mabwaku ya mikɛli ya Arnone, 15 mpe monɔkɔ ya mabwaku ya mikɛli, oyo etɛngami na ngámbo ya Are mpe elaleli ndelo ya Moabe.” 16 Na nsima, longwa kuna bakendaki na Beere. Ezali libulu ya mai oyo Yehova alobaki na Moize ete: “Yanganisá bato, napesa bango mai.” 17 Na ntango yango Yisraele babandaki koyemba loyembo oyo: “Bimisá mai, Ee libulu! Bózongisela yango maloba na loyembo! 18 Libulu ya mai, bankumu batimolaki yango. Bato ya lokumu na kati ya bato batimolaki yango, Na lingenda ya komanda, na mangenda na bango moko.” Na nsima, longwa na esobe bakendaki na Matana. 19 Mpe longwa na Matana bakendaki na Nahaliele, mpe longwa na Nahaliele bakendaki na Bamote. 20 Mpe longwa na Bamote bakendaki na lobwaku oyo ezali na mokili ya Moabe, na nsɔngɛ ya Pisga, mpe yango eleki molai na ngámbo oyo etali Yeshimone. 21 Sikoyo Yisraele atindelaki Sihone mokonzi ya Baamore bamemi-nsango na maloba oyo: 22 “Tiká ngai naleka na mokili na yo. Tokobaluka te mpo na koleka na elanga to na elanga ya vinyo. Tokomɛla mai ya libulu ata moko te. Tokotambola na balabala ya mokonzi kino tokoleka na teritware na yo.” 23 Mpe Sihone apesaki Yisraele nzela te ya koleka na teritware na ye, kasi Sihone ayanganisaki bato na ye mpe abimaki kokutana na Yisraele na esobe, mpe akómaki na Yahaze mpe abandaki kobunda na Yisraele. 24 Bongo Yisraele abɛtaki ye na mopanga mpe azwaki mokili na ye longwa na Arnone tii na Yaboke, pene na bana ya Amone; mpamba te Yazere ezali ndelo ya bana ya Amone. 25 Na yango, Yisraele azwaki bingumba wana nyonso, mpe Yisraele abandaki kofanda na bingumba nyonso ya Baamore, na Heshibone mpe na basité nyonso oyo esimbami na yango. 26 Mpo Heshibone ezalaki engumba ya Sihone. Azalaki mokonzi ya Baamore, mpe ye nde abundaki na mokonzi ya Moabe kala mpe azwaki mokili na ye nyonso na lobɔkɔ na ye tii na Arnone. 27 Yango wana bato oyo balobaka maloba ya ntɔki mpo na kotyola bazalaki koloba ete: “Bóya na Heshibone. Engumba ya Sihone etongama mpe etɛlɛmisama makasi. 28 Mpo mɔtɔ ebimi na Heshibone, lolemo ya mɔtɔ euti na sité ya Sihone. Ezikisi Are ya Moabe, bankolo ya bisika oyo etombwaná ya Arnone. 29 Mawa na yo, Moabe! Bokokufa mpenza, Ee bato ya Kemoshe! Akopesa mpenza bana na ye ya mibali bázala bato oyo babiki mpe bana na ye ya basi bázala bakangami epai ya Sihone, mokonzi ya Baamore. 30 Bongo tóbwakela bango makula. Ɛɛ, Heshibone ekokufa tii na Dibone, Mpe basi tii na Nofa, mibali tii na Medeba.” 31 Mpe Yisraele akómaki kofanda na mokili ya Baamore. 32 Bongo Moize atindaki bato bánɔnga Yazere. Na yango, bazwaki basité oyo esimbami na yango, mpe babenganaki Baamore oyo bazalaki wana. 33 Nsima na yango, babalukaki mpe bamataki na nzela ya Bashane. Bongo Oge mokonzi ya Bashane abimaki mpo na kokutana na bango, ye ná bato na ye nyonso, na etumba ya Edrei. 34 Sikoyo Yehova alobaki na Moize ete: “Kobanga ye te, mpo nakopesa mpenza ye ná bato na ye nyonso mpe mokili na ye na lobɔkɔ na yo; mpe osengeli kosala ye kaka ndenge osalaki Sihone, mokonzi ya Baamore, oyo azalaki kofanda na Heshibone.” 35 Bongo babɛtaki ye ná bana na ye ya mibali mpe bato na ye nyonso, tii moto na ye ata moko te atikalaki na bomoi; mpe bazwaki mokili na ye.
^ (Mit. 17:1-13) Sikoyo Yehova alobaki na Moize ete: 2 “Lobá na bana ya Yisraele mpe zwá epai na bango lingenda moko mpo na ndako mokomoko ya batata, epai ya bankumu na bango nyonso, na kolanda ndako ya batata na bango, mangenda zomi na mibale. Okokoma nkombo ya mokomoko likoló ya lingenda na ye. 3 Mpe okokoma nkombo ya Arona likoló ya lingenda ya Levi, mpamba te lingenda ezali kaka moko mpo na nkumu ya ndako ya batata na bango. 4 Mpe osengeli kotya yango na kati ya hema ya kokutana liboso ya Litatoli, epai namimonisaka mbala na mbala epai na bino. 5 Mpe talá oyo ekosalema: moto oyo nakopona, lingenda na ye ekobimisa nkasa ya sika, mpe nakosukisa mpenza koimaima ya bana ya Yisraele oyo bazali koimaima mpo na ngai, koimaima oyo bazali koimaima mpo na bino.” 6 Bongo Moize alobaki na bana ya Yisraele, mpe bankumu na bango nyonso bapesaki ye lingenda moko mpo na nkumu mokomoko, lingenda moko mpo na nkumu mokomoko, na kolanda ndako ya batata na bango, mangenda zomi na mibale; mpe lingenda ya Arona ezalaki na kati ya mangenda na bango. 7 Na nsima, Moize atyaki mangenda yango liboso ya Yehova na kati ya hema ya Litatoli. 8 Mpe na mokolo oyo elandaki, esalemaki boye: ntango Moize akɔtaki na hema ya Litatoli, talá! lingenda ya Arona mpo na ndako ya Levi ebimisaki nkasa ya sika, mpe ezalaki kobimisa nkasa ya sika ná bafololo mpe ezalaki kobota mbuma ya amande oyo eteli. 9 Bongo Moize alongolaki mangenda nyonso liboso ya Yehova mpe abimisaki yango libándá epai ya bana nyonso ya Yisraele, mpe babandaki kotala mpe kozwa moto na moto lingenda na ye moko. 10 Na nsima, Yehova alobaki na Moize ete: “Zongisá lingenda ya Arona liboso ya Litatoli ezala eloko oyo esengeli kobatelama lokola elembo mpo na bana ya botomboki, mpo koimaima na bango esila liboso na ngai, mpo bákufa te.” 11 Na mbala moko, Moize asalaki kaka ndenge Yehova apesaki ye mitindo. Asalaki kaka bongo. 12 Mpe bana ya Yisraele babandaki koloba na Moize ete: “Sikoyo tokokufa mpenza, tokobeba mpenza, biso nyonso tokobeba mpenza. 13 Moto nyonso oyo akobɛlɛma, oyo akopusana pene na tabernakle ya Yehova, akokufa! Tosengeli nde kosila na kokufa ndenge wana?”
^ ***sn loyembo 46 Yehova azali Mokonzi na biso!***
Loyembo 46
Yehova azali Mokonzi na biso!
(Nzembo 97:1)
1. Sepelá, kumisá Yehova!
Likoló esakoli bosembo n’e.
Tóyembela Nzambe nzembo ya esengo
Mpe tóyeba misala na ye
(Mondimo)
2. Nkembo n’e tóyebisa bato;
Tósakola lobiko na’e butu moi.
Yehova Mokonzi; Tósanzolaka ye!
Tófukama liboso na ye.
(Mondimo)
3. Bokonzi esili kotyama.
Nzamb’atye Yesu na kiti’a Bokonzi.
Banzambe mosusu bakoyoka nsɔni,
Ebongi tósanzola nde Yah.
(MONDIMO)
Likoló sepelá, Nsai na mabele,
Yehova akómi Mokonzi!
Likoló sepelá, Nsai na mabele,
Yehova akómi Mokonzi!
(Talá mpe 1 Nt. 16:9; Nz. 68:20; 97:6, 7.)
^ ***cl nk. 121-125 “Nzambe azangi nde bosembo?”***
9 Nsima na yango, Adama ná Eva baboyaki kotosa Yehova na ndenge balyaki mbuma oyo apekisaki bango. Yango wana, basengelaki kozwa etumbu ya liwa ndenge Nzambe alobaki. Lokuta ya Satana ebimisaki mwa mituna ya ntina: Yehova azali mpenza na lotomo ya koyangela bato, to basengeli nde komitambwisa bango moko? Yehova asalelaka bokonzi na ye na ndenge oyo eleki malamu? Yehova akokaki kosalela nguya monene oyo azali na yango mpo na koboma batomboki yango mbala moko. Nzokande, ntembe wana etalelaki nde boyangeli na ye kasi nguya na ye te. Na yango, ata soki abomaka Adama, Eva ná Satana, yango elingaki te komonisa ete boyangeli na ye ezali sembo. Kutu, elingaki nde kobota ntembe mosusu. Lolenge kaka moko ya koyeba soki bato bakokoka komitambwisa malamu bango moko kozanga kotalela Nzambe, ezalaki ya kotikela bango ntango.
10 Ntango nyonso oyo eleki emonisi nini? Na boumeli ya bambula nkóto na nkóto, bato bameki biyangeli ndenge na ndenge, na ndakisa: otokrasi, demokrasi, sosialisme mpe kominisme. Biblia emonisi polele mpe na mokuse mbuma oyo biyangeli nyonso wana eboti: “Moto moko azali na bokonzi likoló ya mosusu mpo na kopesa ye mpasi.” (Mosakoli 8:9) Yango wana, mosakoli Yilimia alobaki ete: “Ee [Yehova], nayebi ete nzela ya moto ezali kati na ye moko te, ekoki na motamboli te ete atambolisa makolo na ye [ye] moko.”—Yilimia 10:23.
11 Banda na ebandeli, Yehova ayebaki ete soki bato bamitambwisi bango moko, yango ekobotela bango mpasi mingi. Boye, tokoloba ete azali sembo te ndenge atikaki ete mpasi yango emonana mpe ekoba? Soki moke te! Tózwa ndakisa: Kanisá ete ozali na mwana oyo basengeli kosala ye lipaso mpo bábikisa ye. Oyebi ete lipaso yango ekosala ye mpasi, mpe likambo yango ezali kopesa yo mawa mingi. Kasi, oyebi mpe ete yango ekosalisa ye na nsima azala nzoto kolɔngɔnɔ. Ndenge moko mpe, Nzambe ayebaki—kutu asakolaki mpe yango—ete bato bakomona mpasi mpe bakonyokwama soki atiki bango bámitambwisa bango moko. (Genese 3:16-19) Kasi ayebaki mpe ete mpo bato bázala malamu mpenza mpe bolamu yango eumela, esɛngaki kaka atika bango bámona mbuma mabe oyo botomboki yango ekobimisa. Na ndenge yango nde ntembe oyo ebimaki ekokaki kosila mpo na libela.
Ntembe oyo etali bosembo ya bato
12 Ntango Satana abɛtaki ntembe ete Nzambe azali na lotomo te ya koyangela mpe boyangeli na ye ezali sembo te, yango ezalaki lokuta oyo akoselaki Yehova na ntina na bokonzi na Ye. Kasi yango ezalaki mpe lokuta oyo akoselaki basaleli ya Nzambe na ntina na bosembo na bango epai na Ye. Na ndakisa, yoká maloba Satana ayebisaki Yehova na ntina na moyengebene Yobo: “Yo otiki lopango kozingela ye te mpo na ndako na ye mpe na biloko na ye nyonso epai na epai? Opamboli mosala ya mabɔkɔ na ye mpe bibwɛlɛ na ye esili kofuluka mingi kati na mokili. Nde tiká ete osembola lobɔkɔ na yo [sikoyo] mpe [osimba] nyonso ezali na ye mpe akolakela yo mabe na miso na yo.”—Yobo 1:10, 11.
13 Satana alingaki nde komonisa ete Yehova asalelaki nguya na Ye ya kobatela mpo na kosomba motema ya Yobo. Yango elingaki koloba ete bosembo ya Yobo epai ya Yehova ezalaki ya lokuta mpe ete azalaki kosambela Ye kaka mpo na litomba oyo akokaki kozwa. Satana alobaki ete soki Nzambe atiki kopambola Yobo, mobali yango akolakela Mozalisi na ye mabe. Satana ayebaki ete Yobo azalaki mpenza moto moko “malamu bɛɛ mpe ya sembo, oyo akotosaka Nzambe mpe akoboyaka mabe.” Na yango, soki Satana akoka kobebisa bosembo ya Yobo, mbɛlɛ akokaki mpe kobebisa bosembo ya bato mosusu nyonso, boye te? Yango emonisi ete Satana azalaki nde kobɛtela bosembo ya baoyo nyonso balingi kosalela Nzambe ntembe. Mpo na komonisa ete ntembe yango esukaki kaka epai ya Yobo te, Satana ayebisaki Yehova ete: “Moto [kaka Yobo ye moko te] akopesa nyonso ezali na ye mpo na bomoi na ye.”—Yobo 1:8; 2:4.
14 Makambo oyo eleká emonisi ete bato mingi, atako bamekamaki, batikalaki sembo epai ya Yehova lokola Yobo—yango emonisi ete Satana akosaki. Bosembo na bango esepelisaki motema ya Yehova, mpe esalisaki Ye azwa eyano ya kopesa Satana, ye oyo azalaki kotumola Yehova na lolendo mpenza ete bato bakotika kosalela Ye soki bakutani na mikakatano. (Baebele 11:4-38) Ya solo, bato ya mitema sembo baboyi kopesa Nzambe mokɔngɔ. Ata ntango makambo ya mpasi mingi koleka esilisi bango mayele, batyaka motema mingi koleka nde epai ya Yehova mpo apesa bango makasi ya koyika mpiko.—2 Bakolinti 4:7-10.
15 Kasi bosembo ya Yehova esuki kaka te na ntembe oyo ebimaki mpo na bokonzi na ye mpe bosembo ya bato. Biblia elobeli mpe kosambisa oyo Yehova asambisaki bato mosusu, ata mpe bikólo. Ezali mpe na bisakweli ya kosambisa oyo akosambisa bato na mikolo ezali koya. Mpo na nini tokoki kondima na motema moko ete Yehova asambisaki mpe akosambisa na boyengebene?
^ ***rs lok. 414 par. 3-lok. 415 par. 3 Satana Zabolo***
Ndenge nini toyebi ete ekelamu yango ya elimo azalaka mpenza?
Biblia emonisi ete Satana azali mpenza. Mbala mingi etángaka ye na nkombo (Satana, mbala 52; Zabolo, mbala 33). Biblia ezali na masolo ya moto oyo amonaki mpenza Satana. Moto yango nani? Yesu Kristo, oyo azalaki na likoló liboso aya awa na mabele, azalaki mbala na mbala kotánga ekelamu yango ya mabe na nkombo na ye.—Luka 22:31; 10:18; Mat. 25:41.
Makambo oyo Biblia elobaka mpo na Satana Zabolo ezali mpenza solo. Moto akoki kosala mabe, kasi mabe oyo ezali kosalema na mokili eleki mpenza mabe oyo moto ye moko akoki kosala. Makambo oyo Biblia ezali koloba mpo na ebandeli ya Satana mpe misala na ye, ezali kosalisa biso tóyeba mpo na nini mabe eleki. Atako bato mingi balingaka kofanda na kimya, kasi banda bankóto ya bambula, mokili etondi na koyinana, mobulu, mpe bitumba. Na yango toyebi mpo na nini mabe ezali se kobakisama mpe sikoyo ekómi likama mpo na bato nyonso.
Soki ezalaki solo ete Satana azali te, kondima makambo oyo Biblia elobi mpo na ye ezali nde kolekisa ntango mpamba. Nzokande, bato mingi oyo liboso bamikɔtisaki na makambo ya maji to bazalaki na kati ya bituluku ya bato oyo basalaka misala ya bilimo mabe, balobaka ete batungisamaki mingi mpo bazalaki koyoka “mingongo” kasi bazalaki komona te moto oyo azalaki koloba na bango, bazalaki kotungisama na “bademo,” mpe bongo na bongo. Bamiyokaki malamu mpenza ntango bayekolaki oyo Biblia ezali koloba mpo na Satana mpe bademo na ye, basalelaki toli ya Biblia ya kobwaka misala ya bilimo mabe mpe babondelaki Yehova asalisa bango.—Talá nkasa 377-382, na motó ya likambo “Misala ya bilimo mabe.”
Soki tondimi ete Satana azali mpenza, yango elimboli te ete tondimi liteya oyo elobaka ete Satana azali na maseke, na mokila molai, asimbi kanya mpe azali kotumba bato na lifelo ya mɔtɔ. Biblia elobi te ete Satana azali ndenge wana. Likanisi yango euti na bato ya kala oyo bazalaki kosala mayemi, oyo balandaki masapo ya Bagrɛki oyo ezalaki kolobela nzambe Pan mpe makambo oyo mokomi ya makambo ya ntɔki ya Italie Dante Alighieri alobelaki na buku na ye Inferno. Biblia eteyaka lifelo ya mɔtɔ te, kasi elobi polele ete “bakufi bayebi ata eloko moko te.”—Mos. 9:5.
^ ***sn loyembo 98 Tólona mboto ya Bokonzi***
Loyembo 98
Tólona mboto ya Bokonzi
(Matai 13:4-8)
1. Bóya bino baombo’a Nzambe,
Bópesa Ye nyonso mpenza.
Bóya na mosala ya Nkolo,
Mpe ndakisa n’e bólanda.
Bólona mpe mboto na mitema
Malamu mpe bóbanga te
Na lokumu ya Nzambe, bómipesa
Mobimba na mosala na ye.
2. Mbuma mosusu bokolona,
Ekokwea na mabanga.
Bakondima mpo na mwa ntango,
Mpos’a moto’ekomonana.
Ntango nzub’etye liloba nkaka;
Bakolanda nde mokili.
Kasi, ya malamu’ekobota mbuma,
Na mabele malamu mingi.
3. Mpo na kobota mbuma mingi,
Etaleli kaka bino.
Motema molai, bolingo,
Nde ekosalisa bango.
Bótyelaka bango likebi mpe,
Bakobanga lisusu te.
Bokosepela mpe bokozela nde
Na esengo mbuma ebele.
(Talá mpe Mat. 13:19-23; 22:37.)
^ ***sn loyembo 45 Tókende liboso!***
Loyembo 45
Tókende liboso!
(Baebre 6:1)
1. Tókende liboso, mpe tókɔmɛla!
Mpo Nzambe alingi ete biso tókola.
Bongisá mosala oy’oz’osala,
Yah akopambol’ango.
Moto nyonso’akoki koteya.
Wana mosala Yesu’asalá.
Taleláká Nzambe mpo opikama,
Batelá nde bosembo.
2. Tókende liboso, mpe tósakola!
Nsango malamu tópalanganisa mpenza.
Tókumisaka Mokonzi Yehova,
Teyá ndako na ndako.
Banguna mpe bakobangisa.
Tokotika te kosakola
Ete Bokonzi eza’ koyangela.
Tóteya mpenza solo.
3. Tókende liboso, mpe tólɛmba te,
Mosala ya kosala ezali monene.
Otambwisama na elimo’a Nzambe.
Okosepela mpenza.
Lingá bato oy’oteyaka.
Zongelá mp’osimba mitema.
Salisá bango bákoba kokola,
Bongo solo engɛnga.
(Talá mpe Flp. 1:27; 3:6; Ebr. 10:39.)