text:
Ndenge ya kosimba mitema ya bandeko ya libota oyo bazali Batatoli te
YESU KRISTO alobaki ete: “Kende na ndako epai ya bato ya libota na yo, mpe yebisá bango makambo nyonso oyo Yehova asaleli yo mpe ndenge ayokeli yo mawa.” Ekoki kozala ete na ntango wana Yesu azalaki na Gadara, na sudi-ɛsti ya Mbu ya Galile, mpe asololaki na mobali moko oyo alingaki kokóma moyekoli na ye. Maloba wana ya Yesu emonisi ete ayebaki ezaleli moko oyo bato bazalaka na yango, elingi koloba mposa ya koyebisa bato ya libota makambo oyo esepelisi biso.
Lelo oyo, tomonaka ezaleli yango mingi, kutu na mikili mosusu emonanaka mingi koleka na mikili mosusu. Ntango moto moko akómi mosaleli ya Yehova, Nzambe ya solo, mbala mingi azalaka na mposa ya koyebisa bandeko na ye ya libota makambo oyo auti koyekola. Kasi ndenge nini akoki kosala yango? Ndenge nini akoki kosimba motema ya bandeko na ye ya libota oyo bazali na lingomba mosusu to oyo basambelaka te? Biblia elobeli likambo yango na ndenge ya malamu mpe epesi batoli oyo ebongi.
“TOMONI MASIYA”
Na siɛklɛ ya liboso, Andre azalaki moko ya bato ya liboso oyo bayebaki ete Yesu azali Masiya. Mpe ayebisaki likambo yango mbala moko epai ya nani? “Liboso ye [Andre] akutanaki na ndeko na ye mpenza, Simo, mpe alobaki na ye ete: ‘Tomoni Masiya’ (oyo soki babongoli, elakisi, ‘Kristo’).” Andre akendaki na Petro epai ya Yesu, mpe na ndenge yango apesaki ye libaku ya kokóma moko ya bayekoli ya Yesu.
Mbula motoba na nsima ntango ntoma Petro azalaki na Yope, basɛngaki ye akende na nɔrdi na Kaisaria, epai ya Korneyi, mokonzi moko ya basoda. Petro akutaki banani kuna? “Ya solo, Korneyi azalaki kozela bango [Petro mpe baoyo basalaki mobembo ná ye] mpe asilaki koyanganisa bato ya libota na ye mpe baninga na ye ya motema.” Korneyi apesaki bato ya libota na ye libaku ya koyoka Petro mpe kozwa ekateli na boyokani ya makambo oyo bayokaki.
Liteya nini tokoki kozwa na lolenge oyo Andre mpe Korneyi basalaki mpo na bandeko ya libota na bango?
Andre ná Korneyi batikaki te ete bandeko na bango bakóma basaleli ya Nzambe kozanga ete básala eloko. Andre akendaki na Petro epai ya Yesu, mpe Korneyi azwaki bibongiseli mpo ete bato ya libota na ye báyoka makambo oyo Petro alingaki koloba. Kasi Andre mpe Korneyi batyaki bato ya mabota na bango mosukusuku te to basalelaki te mayele mabe mpo na kobenda bango bákóma bayekoli ya Kristo. Liteya nini osimbi na likambo yango? Ekozala malamu ete biso mpe tósala bongo. Ekozala malamu koyebisa bato ya mabota na biso mwa makambo mosusu to kolukela bango mabaku oyo ekoki kosalisa bango báyeba solo mpe bákutana na bandeko na biso mosusu Batatoli ya Yehova. Kasi, ekozala malamu tóbosana te ete bazali na bonsomi ya kopona mpe koboya kotya bango mpanzi likoló. Mpo na komonisa ndenge tokoki kosalisa bato na biso ya mabota, tótalela lisolo ya mobali moko na nkombo Jürgen mpe mwasi na ye Petra, oyo bafandaka na Allemagne.
Batatoli ya Yehova bayekolaki Biblia na Petra mpe na nsima azwaki batisimo. Mobali na ye Jürgen azalaki mokonzi ya basoda. Na ebandeli, Jürgen asepelaki te na ekateli oyo mwasi na ye azwaki. Na nsima, asosolaki ete Batatoli ya Yehova bateyaka solo ya Biblia. Ye mpe amipesá na Yehova, mpe lelo oyo azali nkulutu na lisangá. Toli nini apesaka na likambo etali lolenge ya kosala mpo na kosimba motema ya moto moko ya libota oyo azali Motatoli te?
Ndeko Jürgen alobi boye: “Tosengeli te kosala makambo na makasi mpe kotondisa bato ya mabota na biso na makambo ebeleebele ya Biblia. Kosala bongo ekotinda nde bango báboyaka. Ekozala malamu mingi tobwakelaka bango na mayele mpe malɛmbɛmalɛmbɛ mpenza makambo ya Nzambe. Ekozala mpe malamu mingi soki tozali kokutanisa bato ya mabota na biso ná Batatoli ya Yehova oyo bazali na bango mbula ndenge moko mpe oyo basepelaka na makambo mosusu ndenge moko. Kosala bongo, ekoki kosalisa mingi.”
Ntoma Petro mpe bato ya libota ya Korneyi bandimaki mbala moko nsango ya Biblia. Kasi esɛngaki ntango mingi mpo na bato mosusu na siɛklɛ ya liboso oyo bayokaki solo, bázwa ekateli.
TOKOLOBA NINI MPO NA BANDEKO YA YESU?
Bato mingi ya libota ya Yesu bamonisaki kondima epai na ye na boumeli ya ntango oyo alekisaki na mosala ya kosakola. Na ndakisa, ekoki kozala ete Yakobo ná Yoane bazalaki bandeko ya Yesu mpe mama na bango Salome azalaki ndeko ya Maria, mama ya Yesu. Ekoki kozala ete Salome azalaki moko ya “basi mosusu mingi, oyo bazalaki kopesa biloko na bango mpo na kosalisa bango [Yesu ná bantoma].”
Kasi, bato mosusu ya libota ya Yesu bamonisaki kondima te mbala moko. Na ndakisa, mokolo moko, nsima ya batisimo na ye, ebele mpenza ya bato bayanganaki na ndako moko mpo na koyoka ye. “Kasi ntango bato ya libota na ye bayokaki yango, babimaki mpo na kokanga ye, mpo bazalaki koloba ete: ‘Abɛli motó.’” Mwa ngonga na nsima, ntango bandeko na ye mosusu batunaki ye epai alingaki kokende, apesaki bango eyano mbala moko te. Mpo na nini? Mpo ete “bandeko na ye bazalaki kondimela ye te.”
Lolenge oyo Yesu asalaki epai ya bato ya libota na ye ekoki koteya biso nini? Asilikaki te ntango bato mosusu ya libota na ye balobaki ete abɛli motó. Ata nsima ya kobomama na ye mpe kosekwa, Yesu alendisaki lisusu bato ya libota na ye na ndenge abimelaki ndeko na ye Yakobo. Ekoki kozala ete lolenge wana oyo asalaki esalisaki te kaka Yakobo, kasi mpe bandeko mosusu ya Yesu mpe bandimisamaki ete Yesu azalaki mpenza Masiya. Kutu, bazalaki ná bantoma mpe bato mosusu na shambrɛ ya likoló na Yerusaleme mpe emonani ete bazwaki elimo santu. Na nsima, Yakobo mpe Yuda, bandeko mosusu ya Yesu, bazwaki mikumba minene na nsima.
ESƐNGAKA NTANGO MINGI MPO NA BASUSU
Ndenge esalemaki na siɛklɛ ya liboso, esɛngaka mpe ntango mingi mpo bato mosusu ya libota bábanda kotambola na nzela ya bomoi. Tózwa ndakisa ya Roswitha, oyo azalaki mondimi ya molende ya Lingomba ya Katolike ntango mobali na ye akómaki Motatoli ya Yehova na mobu 1978. Lokola mateya ya Katolike ekɔtelaki tii na makila, Roswitha abandaki kotɛmɛla mobali na ye. Kasi na nsima ya bambula, botɛmɛli na ye ekitaki mpe ayaki komona ete Batatoli ya Yehova bateyaka solo. Na mobu 2003 azwaki batisimo. Nini esalaki ete asala mbongwana wana? Na esika asilika ntango mwasi na ye abandaki kotɛmɛla ye, mobali ya Roswitha asalaki makambo oyo etindaki ye abongola makanisi na ye. Toli nini Roswitha apesi? “Makambo mingi ekoki kotambola malamu soki tozali na motema molai mingi mpenza.”
Monika azwaki batisimo na mobu 1974, mpe bana na ye mibale bakómaki Batatoli mbula soki 10 na nsima. Ata soki mobali na ye Hans atɛmɛlaki ye te, ayaki kozwa batisimo tii na mobu 2006. Na nsima, liteya nini libota yango ezwaki? “Tikalá sembo epai ya Yehova mpe kosala te makambo oyo ezali mabe na miso ya Yehova.” Na ntembe te, ezalaki na ntina komonisa Hans ete bazalaki kolinga ye. Mpe bazalaki kaka na elikya ete mokolo mosusu akolanda bango.
MAI YA SOLO EBƆNDISAKI BANGO
Mokolo moko, Yesu amonisaki ete nsango ya solo ezali lokola mai oyo epesaka bomoi ya seko. (Yoa. 4:13, 14) Tozalaka na mposa ete bato ya mabota na biso bámɛla mai ya solo mpe ya pɛto, oyo ekoki kobɔndisa bango to kokitisa bango motema. Kasi, tokolinga te ete básilika mpo tozali kosopela bango ebele ya mai na makasi mbala moko. Lolenge oyo tozali kolimbwela bango mateya na biso nde ekoki kosala ete bábɔndisama to básilika. Biblia elobaka ete ‘motema ya moyengebene emanyolaka liboso ya koyanola’ mpe ete “motema ya moto ya bwanya etindaka monɔkɔ na ye emonisa mayele ya kososola, mpe mbɛbu na ye eyebaka kondimisa.” Ndenge nini tokoki kosalela toli oyo?
Mwasi akoki kozala na mposa ya koyebisa mobali na ye mateya ya Biblia. Soki ‘amanyoli liboso ya koyanola,’ akopona malamumalamu maloba na ye mpe akoloba te ngulungulu. Asengeli te komimonisa lokola azali sembo mingi to lokola aleki mobali na makambo nyonso. Soki azali kokanisa malamu liboso ya koloba, maloba na ye ekoki kobɔndisa mobali na ye mpe kimya ekoki kozala. Akoki komituna boye: Ntango nini mobali na ngai azalaka kimya mpe asepelaka na masolo? Asepelaka na masolo nini to asepelaka kotánga makambo nini? Asepelaka na makambo ya siansi, politiki to masano? Ndenge nini nakoki kobenda likebi na ye na masolo ya Biblia mpe kobosana te ete nasengeli komemya makanisi na ye? Kokanisa bongo ekoki kosalisa ye aloba mpe asala makambo na bososoli.
Kosimba motema ya bato ya mabota na biso oyo bakómi naino te Batatoli ezali te kaka likambo ya kolimbwela bango mateya ya Biblia na mwa mezire. Makambo oyo tolobaka esengeli mpe komonanaka na bizaleli na biso ya malamu.
ZALÁKÁ NA BIZALELI MALAMU
Jürgen, oyo tolobeli liboso alimboli boye: “Saleláká mitinda ya Biblia mokolo na mokolo. Yango ezali lolenge malamu ya kosalisa moto moko ya libota amona ye moko na miso, atako soki akomonisa yango polele boye te.” Hans, oyo azwaki batisimo mbula soki 30 nsima ya mwasi na ye, andimi likanisi yango. Alobi boye: “Kozala na bizaleli oyo ebongi na bakristo ezali na ntina mpenza, yango ekosala ete ndeko na yo ya libota amona ete solo ya Biblia ezali kosala mosala na bomoi na yo.” Bato ya mabota na biso basengeli komona ete kondima na biso ezali kokesenisa biso ná bato mosusu, na makambo malamu, kasi te oyo ya mabe to ya mpasi.
Ntoma Petro apesi basi oyo mibali na bango bazali Batatoli te toli oyo kitoko: “Bómikitisaka liboso ya mibali na bino moko, mpo, soki bamosusu batosaka liloba te, bázwama na maloba te kasi na etamboli ya basi na bango, mpo bamoni na miso na bango moko etamboli na bino ya pɛto ná limemya na bino makasi. Mpe monzɛlɛ na bino ezala oyo ya libándá te na kokanga nsuki mpe na kolata biloko kitoko ya wolo to kolata bilamba ya likoló, kasi ezala nde bomoto oyo ebombaná, oyo ya motema, na molato oyo epɔlaka te ya elimo ya kimya mpe ya boboto, oyo ezali na motuya monene na miso ya Nzambe.”
Ntoma Petro akomaki ete mobali ya ndenge wana akoki kobongwana soki mwasi azali na bizaleli malamu. Lokola abatelaki makanisi wana, ndeko moko ya mwasi na nkombo Christa azalaki kosala nyonso mpo na kosimba motema ya mobali na ye na nzela ya bizaleli malamu kobanda ntango azwaki batisimo na mobu 1972. Atako Batatoli ya Yehova bazalaki liboso koyekola na mobali na ye, kasi solo ekɔtaki ye naino te. Azalaki koyangana na makita mosusu ya lisangá mpe amesanaki na bandeko ya lisangá. Mpe bandeko bazalaki komona ete ye moko azali na lotomo ya kozwa ekateli. Ndenge nini Christa asalaka mpo na kosimba motema na ye?
Alobi boye: “Nazali na ekateli ya kolanda kaka nzela oyo Yehova alingi nalanda. Kasi, nazali kosala makasi nalonga mobali na ngai ‘na maloba te,’ kasi na bizaleli na ngai malamu. Soki asɛngi ngai makambo oyo ekweisi te mitinda ya Biblia, nasalaka oyo asɛngi. Mpe nayebaka ete azali na bonsomi ya kozwa ekateli mpe natikaka makambo nyonso na mabɔkɔ ya Yehova.”
Ezaleli oyo Christa amonisaka, emonisi ete tosengeli te kotingamaka ete bato básala kaka ndenge tolingi. Asalaka ntango nyonso makambo oyo ekoki kosalisa ye akola na elimo, na ndakisa ayanganaka na makita nyonso mpe amipesaka mpenza na mosala ya kosakola. Kasi, amonisaka bososoli mpe ayebaka ete asengeli kolinga mobali na ye, kopesa ye ntango mpe kotyela ye likebi. Koboya kotingama na makambo mpe kozala na bososoli ezali na ntina mpo na moto nyonso oyo azali na moto ya libota oyo azali te Motatoli ya Yehova. Biblia elobi ete “eloko nyonso ezali na ntango na yango.” Yango elimboli mpe ntango oyo tolekisaka elongo na bato ya libota mingimingi mobali to mwasi na biso oyo azali Motatoli te. Ntango oyo tolekisaka elongo ekoki kopesa biso likoki ya kosololaka mingi. Emonani ete soki bato basololaka malamu, yango ekoki kosala ete moto amiyokaka te lokola azali ye moko, lokola asundolami to ayokaka zuwa te.
KOBUNGISA ELIKYA TE
Holger, oyo tata na ye azwaki batisimo mbula 20 nsima ya bato mosusu ya libota alobi boye: “Ezali na ntina komonisa ete tolingaka bato ya libota mpe ete tobondelaka mpo na bango.” Christa abakisi ete ‘azali kaka na elikya ete ata ndele, mobali na ye akosalela Yehova mpe akondima solo.’ Tosengeli ntango nyonso kozalaka na elikya ete bato ya mabota na biso oyo bazali Batatoli te, bakoki kobongwana mokolo mosusu.
Mokano na biso esengeli kozala ya kobatela ntango nyonso boyokani malamu ná bato ya mabota na biso, kopesa bango libaku ya koyeba solo, mpe kosimba mitema na bango na nsango ya Biblia. Mpe na makambo nyonso tosengeli kozala “na boboto mpe limemya makasi.”


c: text/html

text:
Tibélekilosi
Tibélekilosi (TB) ezalí bokɔnɔ buye bubébisaka esíká ya kopéma eye babengi mampúlúlú maye mazalaka o káti ya ntólo, kasi ekokí mpé kobébisa bisíka bisúsu bya nzóto. Mbúla (Mvúla) 150 iye iúti koleka na Ingɛlɛ́tɛlɛ, moto mɔ̌kɔ́ na kati ya bato 8 baye basiláká kowâ, bakufáká na bokɔnɔ bwa tibélekilosi. Kasi kobandá mibú 1980, bokɔnɔ bûná bumɔ́nɔnɔkɔ mingi lisusu tɛ́, mpó éte bato bakokóma na ndáko ya malamu, koliya malamu mpé mínganga bazali mpenzá komɔ́nɔ o lombangú mpé kotiya mpɛmbɛ́ni baye bazalí kobɛlɛ mpó bazua lobiko noki. Kasi TB esili naíno libela tɛ́. Ya sɔ̂lɔ́, TB ezalí bokɔnɔ bunyɔ́kɔlɔkɔ mokili mobimba mingi mikolo miye. Mbúla (Mvúla) eye eleki bato mingi bakufáki na TB-8,000 na mokɔlɔ mɔ̌kɔ́ - koleka Mbúla (Mvúla) inso iye isíla koleka. Na Mbúla (Mvúla) 20 iye ileki, TB ebandi komata malɛ́mbɛmalɛ́mbɛ na Ingɛlɛ́tɛlɛ. Sikáwa bato 7,000 bazalí kozwa yangó o mobú mɔ̌kɔ́ – wana elíngi koloba moto mɔ̌kɔ́ na kati ya bato 10,000 na molɔ́ngɔ́ mobimba.
Lokásá luye luzalí koyebisa (koloba?) likóló lya bokɔnɔ bûná, ndénge ya koyéba bwangó, lobíko la bwangó, mpé ekolakisaka ndénge esili kopanzana na mbóka na (biso?) mpé kokokisa yangó na loléngé lusili kopanzana na molɔ́ngɔ́ mobimba. Lokásá luye lupɛsi mpé tolí ya sika mpó na mángwɛlɛ́ ma BCG na UK, mpé lulakisi buku isusu iye izali na nsango iye inso ikosalisa koyéba makambo ma bokɔnɔ bûná na website.
Etápe
- 1 Tibélekilosi ezalí nini?
- 2 Moto azuaka Tibélekilosi ndéngé nini ?
- 3 Tibélekilosi ezalaka bisíká míngi?
- 4 Tibélekilosi emɔ́nɔnɔkɔ ndénge níni?
- 5 Mpó na níni bapesa mwǎna wa ngai Mángwɛlɛ́ ma Bacillus Calmette-Guérin?
- 6 Mbóka iye izalaka na babeli mingi ba Tibélekilosi
- 7 Ndénge níni koyeba éte moto azalí na Tibélekilosi?
- 8 TB epanzanaka ndénge nini?
- 9 Kozua TB ezalaka noki, to makasi?
- 10 Kozua TB na kobɛlɛ TB bikeseni?
- 11 TB mabe na yango penza nini?
- 12 TB ekoki kokébisama na libateli lya mángwɛlɛ́?
- 13 Sɔ́kí olingi kokɛndɛ na mbóka mopaya esengeli ozua mángwɛlɛ́ ya BCG?
- 14 Mángwɛlɛ́ ya BCG ezali nini?
- 15 Mpona nini, esengeli komeka lomposo la moto, liboso lya kopesa ye Mángwɛlɛ́ ya BCG?
- 16 Babikisaka tuberculose ndénge nini?
- 17 Tosala nini soki moto azalaka mpene na moto ya TB?
- 18 Na mokili mobimba
- 19 Níni bazali kosala mpó na kopekisa bompanzani bwa TB na mokili mobimba?
Tibélekilosi ezalí nini?[kokoma]
Tibélekilosi (TB) ezalí bokɔnɔ bwa mabé buye bukoki kovimbisa kati (ya moto ya mwana?), na lokóta la Kingɛlɛ́sa babobengi TB meningitis. Mpó na bakóló, mbala mingi ebebisaka esíká ya kopéma eye babengi mampúlúlú, kasi ekoki kobebisa mpé mikúwa , kati ya moto tǒ bisika bisúsu. Awa na mbóka na biso, bato mingi baye bazuaka bokɔnɔ bwa TB babikaka, kasi basengeli komɛlɛ nkísi sánzá motóba mpó na kobika.
TB ezalí bokɔnɔ bwa makási, kasi ebikisamaka, ewutaka na mikɔlɔ́bɔ mya ('Mycobacterium Tuberculosis'), Tibélekilosi tǒ M. Tb na bokúsé. Mbala mingi ekotaka na ntólo esíká ya kopéma mpé ebɛngɛmi na Kingɛlɛ́sa ('pulmonary TB') kasi ekoki mpé kokota bisíká bisúsu o nzóto lokóla na kati ya nkíngó, mikúwa tǒ biténi bya kati ya libumu. Ekoki mpé kopɛsɛ menenziti. M. bovis ezalí bokɔnɔ bosúsu buye bukokani na TB kasi bwangó buzuaka káka nyama, mingi mpenzá ngɔ́mbɛ́ ('bovine TB'). M. bovis mpé ekoki kozua moto lokóla na eleko ya kala, ntángo bato bayebaki naíno tɛ́ ndénge níni bakokí kobátela mabɛ́lɛ   tǒ koluka TB na Ngɔ́mbɛ́.
Moto azuaka Tibélekilosi ndéngé nini ?[kokoma]
Nzelá enɛnɛ ya kozua TB ndé ewutaka na moto oyo azali na yangó na nzóto ya ye,oyo azali kokósola. Soki akósola, abimisi bokɔnɔ na kati ya nsɔ́í. Sɔ́kí moto ozui nsɔ́í yangó na ntángo ya kopéma, wana okoki kozua TB. Mikɔlɔ́bɛ miye miúti na nsɔ́í ekoki kotelengana na mopɛpɛ ntángo molayi kasi mbala mingi epɛ́sɛkɛ bokɔnɔ tɛ́. Nzela enɛnɛ ezali káka sɔ́kí ozalaka mpó na ntángo molayi pɛnɛ na moto oyo azalí na TB.
Tibélekilosi ezalaka bisíká míngi?[kokoma]
Nakati ya Ingɛlɛ́tɛlɛ na mibú mya 1950, batu koleka 50,000 bazaláká kozua TB na mbúla (mvúla) mɔ̌kɔ́. Mikolo miye ezongi tíí batu 7,000 baye bazuaka na mbúla mɔ̌kɔ́ , kasi sɔ́kí okokisi yangó na mibú mya 1990, ntángo wana ezalaki bato 5,500. Yango ekomɔ́nɔ éte ezalí komata lisúsu. Wana omɔnɔní éte kozua TB ezalí noki tɛ́, kasi esengeli ozala na ekenge na ndénge ya koyeba yangó mpó, na mokili mobimba TB ezali bisíká mingi. Lokóla batu batambolaka mingi na mokili, bangó bakoki kozua yangó mpé bakoki kokotisa yango na mbóka ya yɔ̂.
Tibélekilosi emɔ́nɔnɔkɔ ndénge níni?[kokoma]
Tibélekilosi ekoki kobebisa biténi mingi bya nzóto. Ndénge yangó ekomɔ́nɔnɔ na mwǎna ekɛsɛni na loléngé ekomɔ́nɔnɔ na mokóló. Lokóla Tibélekilosi ewutaka na bato, ekozala malámu éte oyébá sɔ́kɔ moto azalí na yangó mpó omibátela. Malámu omɔ́nɔ mónganga tǒ dókótóló sɔ́kí mwǎna tǒ ndeko wa yɔ̌ alakisaka bilembo biye bikomami o nsé:
- Kósúkósú eye elekisi mpɔ́sɔ isáto
- Fɛ́fɛlɛ
- Kotɔkɔ na butú
- Kokɔ́ndɔ
- Nzóto kolɛmbɛ nɔkí
- Kokósola makilá
Mpó na níni bapesa mwǎna wa ngai Mángwɛlɛ́ ma Bacillus Calmette-Guérin?[kokoma]
Na Ingɛlɛ́tɛlɛ, lokóla na mbóka isúsu, Mángwɛlɛ́ ma Bacillus Calmette-Guérin epɛsɛmɛkɛ bǎna baye bazali pɛnɛ na bato baye bakoki kozala na TB. Wana ezalí mpó bǎna bâná bavándaka bisíká mɔ̌kɔ́ na bato ba TB, ekoki kozala baboti tó bankoko baúti bisíká bato mingi babɛ́lɛkɛ TB. Na bokuse mbala mingi bǎna baye bavándaka na engúmba ya masikini. Mobateli (mángwɛlɛ́ ) mwangó bapesɛkɛ na ntángo mwǎna abótami kasi bakopɛ́sɛkɛ mpé ntángo inso iye isengeli.
Mbóka iye izalaka na babeli mingi ba Tibélekilosi[kokoma]
Mbóka iye ikomami o nsé izalaka na bato mingi baye bazali kobɛlɛ TB. Sɔ́kí eyano ya yɔ̂ na mitúna na biso ezali 'oui' 'íyo', sala nɔkí opɛsɛ mwǎna wa yô mángwɛlɛ́ ma BCG sɔ́kí amozui naíno tɛ́.
- Yɔ̌, bandeko ba yô tǒ tatá wa mwána wa yô awuti na mbóka yɔ̌kɔ́ na kati ya iye itángami o nsé?
- Yô na mwǎna wa yo bokokɛndɛ́kɛ́ kovánda koleka sánzá mobimba tǒ bokotambola mingi na kati ya mbóka iye itángami o nsé?
- Na káti ya ndáko ya yô, tǒ pɛnɛpɛnɛ na yɔ̂, ezali na moto oyo akokáki kozala pɛnɛ wa mwǎna wa yɔ̂ na ntángo mingi, oyo azali na TB tǒ azaláká na yangó kala, tɔ̌ awuti na mbɔ́ka yɔ̌kɔ́ na kati ya iye itángami?
Ndénge níni koyeba éte moto azalí na Tibélekilosi?[kokoma]
Lokóla TB ekotaka bisíká míngi na nzóto, nzelá ya komɔnɔ yangó mpé ezalí ndéngé na ndéngé. TB eye eyebani míngi ndé ya kokosola eye babengi na lingɛlɛsa 'pulmonary TB'. Moto oyo azalí na yangó akolakisa bilembo biye:
- kozánga mpósá ya koliya na kokɔ́ndɔ
- kokosola eye emataka makási nsima ya mpɔ́sɔ mínei koleka tɔ̌ sánzá
- kobimisa nsɔ́í míngi; akoki mpé kokosolo makilá sɔ́kí nzéla ya makilá epasuki
- komiyoka nzóto kolɛmbɛ ntángo inso
- kozala na fɛ́fɛlɛ, mbala míngi na butú, eye epesi kotɔkɔ míngi
TB epanzanaka ndénge nini?[kokoma]
Nzela ya kopanza TB yango kaka moko: baye bazali na yango nakati ya tolo to na mongongo. Mayi oyo ebimaka na monoko na kokolola nakati ya mopepe nde ezali na maladie. Kasi oyeba te tango mosusu baoyo bazali na yango bakoki te kopanza yango.
Kozua TB ezalaka noki, to makasi?[kokoma]
Penza, ezalaka makasi moto azua TB, mpe esengi tango molayi to kokutana mbala mingi na moto oyo azali na yango, lokola kovanda na ndako moko. Ata ndenge wana, basusu, ata soki bazui TB, bango bakobelaka te. Bato mingi (toloba 9 na kati ya 10) baye bazali na nzoto kolongono, soki bazui yango bakobela te. Baye 10% batikali bakobela, kasi mbala mingi noki te, kasi na sima ata ya bambula 10 na koleka (Comstock, 1982). Wana esalamaka mpo maladie yango ekoki kovanda na nzoto ya moto lokola elali bambula mpe moto azali kobela te. Maladie ekolamuka na sima ya bambula, mbala mingi soki nzoto ezangi komibatela (immunite), lokola moto mobange, bankisi misusu, kobela lokola Sida to kovanda na mizele.
Mpona 10% baye bakobelaka TB, tango ya mabe ezalaka soki ekomi naino mbula mibale te banda bazui yango.
Kati ya 1 na 5% ya baye bazui TB babelaka noki wuta bazui yango (Styblo et al., 1969; Sutherland et al., 1976; 1982). Wana babengaka yango kobela mbala moko, na Angle 'primary disease', mpe mbala mingi ezalaka na bana. 'Primary TB' mbala mingi ekoleka emonana te, mpe ekobika yango moko ata soki moto ameli nkisi te, kasi ekoki kozonga sima ya bambula. Ekotika elembo moke nakati ya tolo, na ndenge emonanaka na Rayon-X.
Kozua TB na kobɛlɛ TB bikeseni?[kokoma]
Mpó na bato mingi baye bakozua TB, mibateli ya nzóto (immunite) ekobúnda kín'o kosilisa tǒ kokanga yango mpó emata tɛ́. Ndénge wana bokɔnɔ ekotikala ya kolála, kasi ezalí naíno na bomɔi, mpé ekobima lisúsu na nsima, eye ebengami bokɔnɔ na mpóngi tǒ bulála, na lingɛlɛsa babubengi 'latent TB infection'.
Baye bazalí na bokɔnɔ bwa TB na mpóngi balakisaka bilembo biye:
- emonɔnɔkɔ tɛ́
- babɛlɛkɛ tɛ́
- bakoki kopanza na basúsu tɛ́
- Mbala míngi sɔ́kí bameki lomposo la bangó, ekomɔnɔnɔ tɛ́ éte bazalí na yangó
- Bakoki kobɛlɛ TB na nsima ya mibú
Baye bazali kobɛlɛ TB (‘active TB’) bakolakisaka bilembo biye bikomami na 'Nzelá níni ya koyeba TB'.
TB mabe na yango penza nini?[kokoma]
Soki babikisi te, TB, ata epayi ya bakolo, emataka malembe kino eyi koboma. Mabe mosusu ekopesa meningite. Nzela mosusu, soki babikisi te, nde kobimisa makila tango ya kokolola. TB ekokoma ndongo soki emeseni nkisi, mpo ndenge ya kobikisa ezalaka makasi. Nakati ya Ingɛlɛ́tɛlɛ, TB, ebomaka bato 350 na mbula moko, mingi nakati ya bango mibange, kasi bana mpe bazalaka. Bisika bato bavandaka na bandako oyo ekoki te, na mokili mobimba, bato mingi bakufaka na TB koleka oyo ya UK.
TB ekoki kokébisama na libateli lya mángwɛlɛ́?[kokoma]
Libateli lizali mángwɛlɛ́ ma BCG. Ntángo esúsu mángwɛlɛ́ ma BCG mabátelaka na bokɔnɔ bwa TB tɛ́, kasi masalisaka bǎna baye bazalí kobɛlɛ bokɔnɔ bwa meningite 'TB meningitis' (Rodrigues et al., 1993).
Ntángo ya kala, na Ingɛlɛ́tɛlɛ, bazalaki kopɛsɛ bǎna banso ba kelási mángwɛlɛ́ ma BCG. Kasi lokóla loléngé la TB lobóngwanaka, Ingɛlɛ́tɛlɛ ekamati nzelá ya kolanda bato bakɛ́ baye bazalí na tibelekilosi. Na Ingɛlɛ́tɛlɛ, mángwɛlɛ́ ma BCG makɛsɛni ɛngɛ́bɛ́nɛ́ na epái eye yɔ̂ ofandi na UK, mpó TB ekoki kozala na esíká sóngóló kasi na esíká pakala ezali tɛ́. Mángwɛlɛ́ ma BCG mapɛsɛmi na bǎna baye bavándaka bisíká biye bato mingi bazalí na TB koleka bisíká bisúsu, mpó na bôngó, bapɛ́sɛkɛ mángwɛlɛ́ ma BCG na bǎna baye babótami ó mbóka iye bato mingi babɛ́lɛkɛ bokɔnɔ bwa TB. Mángó (Mángwɛlɛ́ ma BCG) mapɛ́sɛmi mpé lokóla na bǎna ba kelási ba mbúla 10 kín'o 14 sɔ́kí bazwaka BCG na bomwǎna tɛ́.
Sɔ́kí olingi kokɛndɛ na mbóka mopaya esengeli ozua mángwɛlɛ́ ya BCG?[kokoma]
Sɔ́kí moto azwá mángwɛlɛ́ ya BCG kala, ekosengela éte azua mángwɛlɛ́ ya BCG sɔ́kí alingi kokɛndɛ o mobémbo, kovánda tǒ kosála mosálá mpó na sánzá mɔ̌kɔ́ tǒ koleka, na mbóka eye ezalaka na bato mingi ya TB (Immunisation against Infectious Disease, 1996).
Mángwɛlɛ́ ya BCG ezali nini?[kokoma]
Mángwɛlɛ́ ya Bacillus Calmette-Guérin (BCG) ezali bokɔnɔ ya TB oyo ezuaka gombe Mycobacterium bovis. Nakati ya BCG maladie ya TB ezalaka, kasi bakangi yango epesa kobela te. Kasi mpona baye bazangi mobateli ya nzoto, lokola bato ya Sida, mpona bango BCG ekoki kopesa maladie tango mosusu.
BCG batiyaka yango na tonga ya moke na lomposo.
Mpona nini, esengeli komeka lomposo la moto, liboso lya kopesa ye Mángwɛlɛ́ ya BCG?[kokoma]
Moto nyonso oyo azali na sanza 12 to koleka wana, bakomekaka loposo naye liboso ya kopesa ye mobateli ya BCG. Wana ezali mpona koyeba soki mobateli ya nzoto (immunite) emeseni na TB. Nzela ya koyeba nde kobeta tonga ya tuberculin – mayi ya proteine basali wuta na 'M. tuberculosis' – na kati ya loposo. Sima ya mikolo 2 - 10, na ndenge ya tonga yango, bakotala esika babeti yango. Soki esika babeti tonga evimbi mpe, ekomi lokola makila, wana elakisi te maladie ezali. Ndenge wana ebongi lisusu te bapesa moto BCG, mpo akozala asiazui TB to maladie mosusu ya ndenge wana. Soki nzoto naye elakisi kozala na maladie ya makasi, wana esengi bameka ye na nzela misusu koyeba soki penza asiazui to abandi kobela TB. Bana oyo bakokisi naino sanza 12 te, bango bazali na posa te ya komeka loposo, liboso ya kozua BCG.
Babikisaka tuberculose ndénge nini?[kokoma]
Mbala mingi TB ekoki kobika, kasi moto ebongi asilisa nkisi ya sanza 6 to koleka. Baye babelaka TB mbala mingi bakotaka na opital te. Ata soki bakoti, wana ekozala mpona koyeba soki penza bazali na maladie yango to mpo babanda kozua nkisi. Ata boye, bato ya TB esengi bazala mpene na efimiele ya tolo, tango nyonso ya kozua nkisi mpo bazua yango na ndenge ekoki, mpe soki likambo ya mabe ezali, basala noki moto atika te kozua nkisi.
Nzela oyo tomeseni, ezali ya kozua nkisi 'antibiotics' misatu to mine mbala moko mpona sanza mibale, nde sima na yango nkisi mibale mpona sanza mine misusu. Nkisi mine minene ya TB ezali isoniazid, rifampicin, pyrazinamide na ethambutol. Eyaka elongo mpona kosalisa soki maladie emeseni nkisi moko, misusu ebunda. Ata boye, maladie ebandi komesana nkisi ya ndenge nyonso. Mbala mingi nkisi esalaka lisusu te mpo moto azalaki kozua yango na ndenge ekoki te, to azuaki yango na ndenge ya mabe to moto asilisaki te kozua nkisi (Conaty et al., 2004). Mikolo oyo batiyaka nkisi mibale to koleka na kati ya na komprime moko. Moto akomela komprime mine to koleka, mokolo moko. Tango mosusu esengi moto azua nkisi mikolo mingi, lokola maladie ya TB meningitis, to soki maladie ebandi komesana na nkisi moko to mibale, wana esengi kobalula nkisi.
Soki moto abandi nkisi mpona poso mibale, wana akoki lisusu kopanza TB te, mpe akobanda komiyoka malamu sima ya poso mine. Kasi esengi sanza motoba ya kozua nkisi mpo moto abika.
Tosala nini soki moto azalaka mpene na moto ya TB?[kokoma]
Tango bakuti moto azali na TB, dokotolo akotala soki baye bavandaka naye bakoki kozua yango. Soki emonani te moto akoki kopanza yango, to mwana azali na yango, kasi eyebani te azui yango wapi, wana baye bazalaka mpene naye bakobenga bango mpo bameka eyebana soki bango mpe bazali na yango. Bato wana bakozala bandeko to baye bavandaka na ndako moko. Tango mosusu baninga, lokola baye basalaka elongo, mpe bakobenga bango, kasi mbala mingi tina ya kosala yango ekozala te. Ezalaka mbala mingi te mwana apanza TB – kasi kobela na bango elakisaka te moto mokolo oyo azali kobela TB, azali mpene na mwana wana.
Komeka mpona bandeko tina yango koyeba baye basi bazui TB to baye basi babandi kobela. Komeka basalaka na loposo to na Rayon-X. Na kati ya UK mbala mingi soki bameki loposo, elakisaka te moto asiazui maladie (loposo kovimbal mpe kozala lokola makila esika babetaki tonga), kasi wana ezali mpo bazuaki mobateli ya BCG. Soki loposo soolo ezali. Soki TB emonani, wana moto bamemi ye na dokotolo mpe bakopesa ye nkisi ya TB.
Na mokili mobimba[kokoma]
TB ebomaki bato 100 million na bambula 100 oyo eleki, yango Organisation Mondial de Sante eti yango lokola maladie oyo ya koboma bato mingi na mokili 'Global Health Emergency' na 1993 (WHO 1). Emonani lokola 33% ya bato nyonso na mokili bazali na yango. Na mbula moko, bato 9 million ya sika bazuaka yango (WHO 2). Tango nyonso moto moko azuaka yango na second moko.
Mpona bato mingi ata soki bazui TB mobateli ya nzoto na bango ekoki kokanga yango babela te. Ata boye, TB ebomaka bato 2 million na mokili na mbula moko, moto moko na second 15 (WHO 3). Kati ya bango, 98% bazali bato ya Tiers Monde, mingi na Asie de Sud na Afríka ya bato mwindo (WHO 4).
TB ezalí ya libosó mpó na koboma basi mpé koleka bokɔnɔ misusu esalaka mwána etíké bazala mingi.
Níni bazali kosala mpó na kopekisa bompanzani bwa TB na mokili mobimba?[kokoma]
Ebongi bato banso o molɔ́ngɔ́ mobimba babundisa bokɔnɔ bwa TB. Kosilisa yangó esíká mɔ̌kɔ́ ekosalisa sɔ́kí basilisi yangó bisíká bisúsu. WHO eyi na nzela oyo babengaka 'Directly Observed Treatment – Shortcourse' (DOTS) (WHO 5): 1. Leta ezala na mposa ya kosalisa 2. nzela ya komeka bato mpo eyabana soki bazali na TB 3. nzela eye ebandimi ya kozua nkisi ya sanza 6 mpona babeli mpe moto ya kotala te bato bazali kozua nkisi na ndenge ebongi 4. Moto akáta komela nkísi tɛ́ kín'o abiki, mpé nkísi ezala eye esengeli. 5. Kokoma na búku loléngé osili kozua nkísi mpó mikɔlɔ mya nsima Mónganga ayeba ndénge níni bapesaki yɔ̂ nkísi

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Biblia epesi nzela ya koboma libala?
Eyano ya Biblia
Biblia epesi nzela ya koboma libala te. Kasi, Yesu amonaki ete ezali na likambo kaka moko oyo ekoki kosala ete libala ekufa; alobaki boye: “
Moto nyonso oyo abomi libala na mwasi na ye, soki mpo na pite [elingi koloba kosangisa nzoto na moto mosusu] te, mpe abali mosusu azali kosala ekobo.”—Matai 19:9.
Nzambe ayinaka bato oyo babomaka libala na makanisi mabe. Ye moko akosambisa baoyo babomaka libala mpo na makambo ezangá ntina, mingimingi na likanisi ya kozwa molongani mosusu.—Malaki 2:13-16; Marko 10:9.


text:
Nasengeli nde kokata kelasi?
Osengeli kokanisa na mituna oyo:
Mibeko ya mboka na bino esɛngi ete bana bátánga kelasi tii mbula nini? Osí okokisi mbula yango? Soki okati kelasi liboso okokisa mbula wana, yebá ete oboyi kolanda toli ya Biblia oyo elobi ete ‘
tóyokelaka bakonzi oyo bazali liboso.’—Baroma 13:1.
Osili kokokisa mikano na yo mpo na kelasi? Mikano nini olingi ete kelasi esalisa yo okokisa? Oyebi mpenza te? Osengeli koyeba yango! Soki te, ozali lokola moto oyo amati na train kasi ayebi te esika nini alingi kokende. Na yango, fandá ná baboti na yo, mpe bótalela eteni oyo ezali awa na nse, oyo ezali na motó ya likambo oyo elobi “ Mikano na ngai mpo na kelasi.” Ekozala malamu te okata kelasi liboso ya kokokisa mikano oyo yo ná baboti na yo boyokanaki.
Mpo na nini omoni lokola ete osengeli kokata kelasi? Ekoki kozala ete olingi kosunga libota na yo na mbongo to koteya bato mosusu makambo ya Nzambe. Kati na bantina mpo na kokokisa bamposa na yo moko, ekoki kozala ete olingi kokima baekzamɛ to badevuare. Mokakatano ezali ya koyeba mpo na ntina nini mpenza olingi okata kelasi—mpe soki ntina yango ezali ya malamu to mpo na kokokisa bamposa na yo moko. Soki olingi kotika kaka mpo na kokima makambo, okosutuka mabe.
Kokata kelasi ezali lokola komibwaka libándá ya train moko liboso ete okóma na esika ozali kokende. Train yango ekoki kozala ya malonga te mpe bato oyo bazali na kati bazali boboto te, kasi soki omibwaki bongo, okokóma te na esika oyo ozali kokende mpe okoki kozoka mabe. Ndenge moko mpe, soki otiki kelasi, ekoki kozala mpasi mpo ozwa mosala. Mpe soki ozwi mosala, mbala mosusu ekofuta yo mbongo mingi te koleka oyo okokaki kozwa soki okokisaki bambula nyonso ya kelasi.
Na esika okata kelasi, bundá malɛmbɛmalɛmbɛ na mikakatano oyo ozali kokutana na yango na kelasi. Soki osali bongo, okokóma makasi mpe okokoka kolonga mikakatano ya ndenge wana na mosala.
Mikano na ngai mpo na kelasi
Ntina ya libosoliboso ya kelasi ezali ya kosalisa yo mpo ozwa mosala oyo ekosunga yo mpe libota na yo soki oboti. (2 Batesaloniki 3:10, 12) Osili kozwa ekateli mpo na mosala oyo okolinga kosala, mpe ndenge ya kosalela malamu ntango oyo ozali kolekisa na kelasi mpo na koyekola yango? Mpo na kosalisa yo oyeba soki formasyo oyo ozali kolanda ekosalisa yo mpenza, pesá biyano na mituna oyo elandi:
Nazalaka makasi na makambo nini? (Na ndakisa, oyokanaka malamu na basusu? Osepelaka kosala misala ya mabɔkɔ, kosala biloko ya sika to kobongisa biloko oyo ebebi? Ozalaka makasi na kotalela makambo malamumalamu mpe kosilisa yango?)
Misala nini ekoki kosalisa ngai nasalela makambo oyo nazalaka makasi na yango?
Bazalaka na mposa ya bato ya misala nini na esika oyo nafandi?
Formasyo nini nazali kozwa sikoyo oyo ekoki kosalisa ngai nazwa mosala?
Baformasyo nini mosusu nakoki kopona oyo ekosalisa ngai nakokisa mikano na ngai malamumalamu?
Kobosana te ete mokano na yo ezali ete ntango okozwa diplome, osalela formasyo oyo ozwi. Yango wana, kokwea mpe na motambo mosusu te ya kotikala mwana-kelasi oyo asilisaka kelasi te—moto oyo atikali “na kati ya train” libela kaka mpo na kokima mikumba oyo asengeli komema soki akómi mokóló.


text:
Batatoli ya Yehova bazali na bakonzi oyo bazwaka lifuti?
Ndenge ezalaki na lisangá ya bokristo ya liboso, Batatoli ya Yehova bazali na bakonzi te kati na bango. Batatoli ya Yehova nyonso oyo bazwá batisimo bazali bato oyo bandimami na Nzambe mpe bamipesaka na mosala ya kosakola nsango malamu mpe ya koteya bato. Lisangá mokomoko ya Batatoli ezalaka na bato soki 100. Mibali oyo bayebi makambo mingi ya elimo bazali “
bankulutu” mpe batambwisaka makambo na lisangá mokomoko. (Tito 1:5) Kasi, bafutamaka te mpo na misala yango.


text:
Nzambe azalaka na bisika nyonso?
Eyano ya Biblia
Te. Nzambe afandaka kaka na esika moko: na likoló. Talá bavɛrsɛ oyo ya Biblia:
Na libondeli moko, Mokonzi Salomo alobaki boye: “
Yo yoká kuna na likoló, esika na yo ya kofanda ya libela.”—1 Bakonzi 8:43.
Yesu Kristo ateyaki bayekoli na ye bábondelaka ete “
Tata na biso na likoló.”—Matai 6:9.
Nsima ya kosekwa, Yesu akɔtaki “
na likoló mpenza, mpo amonana sikoyo liboso ya Nzambe mpenza.”—Baebre 9:24.
Bavɛrsɛ yango emonisi polele ete Yehova Nzambe azali moto ya solo mpenza mpe ete azalaka bisika nyonso te, kasi afandaka kaka na likoló.


text:
abominer
v.
abominate, loathe intensely, detest, hate
[abomine, abomines, abominons, abominez, abominent, abominais, abominait, abominions, abominiez, abominaient, abominai, abominas, abomina, abominâmes, abominâtes, abominèrent, abominerai, abomineras, abominera, abominerons, abominerez, abomineront, abominerais, abominerait, abominerions, abomineriez, abomineraient, abominasse, abominasses, abominât, abominassions, abominassiez, abominassent, abominant, abominé, abominée, abominés, abominées, en abominant]
abominer
abhor, abominate, loathe


text:
Part.4 Ba Changer Système Ya Chekula, Ba Bongoli Yango Na Masolo Ya Ba Femmes Violés, Ezofuta Bien
Part.2 Ba Changer Système Ya Chekula, Ba Bongoli Yango Na Masolo Ya Ba Femmes Violés, Ezofuta Bien
Part.1 Ba Changer Système Ya Chekula, Ba Bongoli Yango Na Masolo Ya Ba Femmes Violés, Ezofuta Bien
Part.3 Ba Changer Système Ya Chekula, Ba Bongoli Yango Na Masolo Ya Ba Femmes Violés, Ezofuta Bien
Part.4 Ba Mentalités Ya 32 Ans, Ezali Kosenga Na Gouvernement Ya Rdc, Asala Mosala Makasi.
Part.4 Bazotia Moto Na Mboka Pona Kolia Ba Mbongo Ya Ba Diaspora Na Masolo Ya Est Ya Rdc, Kokamwa.
Bana Congo Na Usa Ba Beti Sete Na Masolo Ya Mboka Tout Doit Changer Na Mbala Oyo
Part.3 Ba Mentalités Ya 32 Ans, Ezali Kosenga Na Gouvernement Ya Rdc, Asala Mosala Makasi.
Part.1 Ba Mentalités Ya 32 Ans, Ezali Kosenga Na Gouvernement Ya Rdc, Asala Mosala Makasi.
Part.2 Ba Mentalités Ya 32 Ans, Ezali Kosenga Na Gouvernement Ya Rdc, Asala Mosala Makasi.
Part.3 Bazotia Moto Na Mboka Pona Kolia Ba Mbongo Ya Ba Diaspora Na Masolo Ya Est Ya Rdc, Kokamwa.
Part.1 Bazotia Moto Na Mboka Pona Kolia Ba Mbongo Ya Ba Diaspora Na Masolo Ya Est Ya Rdc, Kokamwa.
Part.6 Bazotia Moto Na Mboka Pona Kolia Ba Mbongo Ya Ba Diaspora Na Masolo Ya Est Ya Rdc, Kokamwa.
Part.2 Bazotia Moto Na Mboka Pona Kolia Ba Mbongo Ya Ba Diaspora Na Masolo Ya Est Ya Rdc, Kokamwa.
Part.5 Bazotia Moto Na Mboka Pona Kolia Ba Mbongo Ya Ba Diaspora Na Masolo Ya Est Ya Rdc, Kokamwa.
Part.4 Qui Veut La Peau De Richard Lumumba,peut-être Futur Ya Carrière Naye Nde Ezo Bangisa Bango?
Part.4 Papa Pe Maman Le 19.02.2011,bovanda Na Bino Na Ndaku,
Les Combattants De Pays-bas Goliath Blackmombele Et Croco A Luozi Na Masolo Ya Sika (1)
Les Combattants De Pays-bas Goliath Blackmombele Et Croco A Luozi Na Masolo Ya Sika (1)
Honorable AndrÉ Kakwata Apanzi Mpoke Na Masolo Ya Mboka Rdc, Face à L'equipe Nationale @voiceofcongo
Eclips Musoso Atalaku Ya Felix Wezekwa A Banzi Na Ndenge Ya Muke Te
Part.4 Ba Coup Oyo Tozwaka Na Vie, Ezalaka Ignorance Na Biso Moko Bato, To Erreur Ya Nzambe?
Part.4 Boyoka Ndenge Balobeli Bana Ya Ba Ex: Mobututiste Oyo
Part.4 Azali Naye Kaka Moto Ya Lokuta, Ezali Mawa Pona Bato Oyo Ba Bomaka Nzoto Pona Ye!
Part.4 Histoire Ya Ba Kuluna Congolais Ekomi Na Suka, Bakoba
Part.4 Jalousie Pe Motema Mabe Nde Ezali Kotinda Bakanga Miso Devant Ba Oeuvres Ya Le Rais, Kokamwa!


text:
Biblia elobi nini mpo na fɛti ya Noele?
Eyano ya Biblia
Biblia epesi dati oyo Yesu abotamá te, elobi mpe te ete tosengeli kokanisaka mokolo oyo abotamaki. Buku moko (Cyclopedia ya McClintock ná Strong) elobi boye: “
Nzambe te nde asɛngi bato básalaka fɛti ya Noele; Kondimana ya Sika mpe elobeli yango te.”
Kutu, soki totaleli esika fɛti ya Noele ebandá, tokomona ete euti na milulu oyo bapakano bazalaki kosala na losambo na bango. Biblia emonisi ete soki tozali kosambela Nzambe na lolenge oyo esepelisi ye te ezali lokola tozali kofinga ye.—Kobima 32:5-7.
Esika milulu ya Noele eutá
Kokanisa mbotama ya Yesu: “
Bakristo ya liboso bazalaki kosala fɛti ya mbotama ya [Yesu] te mpo bazalaki komona ete kosala fɛti ya mbotama ezalaki momeseno ya bapakano.”—The World Book Encyclopedia.
Mokolo ya 25 Décembre: Eloko ata moko te emonisi ete Yesu abotamaki na dati wana. Bakonzi ya Lingomba nde baponaki dati yango mpo ekokana na fɛti oyo bapakano bazalaki kosala na ntango ya solstice d’hiver.
Kopesana bakado, kolala libándá, kosepela: Buku moko (The Encyclopedia Americana) elobi boye: “
Makambo ebele oyo esalemaka na fɛti ya Noele eutá na Saturnales, fɛti moko oyo Baroma bazalaki kosala na katikati ya sanza ya Décembre. Na ndakisa, kosala fɛti ya monene, kopesana bakado mpe kopelisa babuji eutá na fɛti yango.” Buku mosusu (Encyclopædia Britannica) emonisi ete na eleko ya fɛti ya Saturnales, “
bato bazalaki kosala misala to mombongo na bango te.”
Miinda na fɛti ya Noele: Buku moko (The Encyclopedia of Religion) elobi ete na bandako na bango, bato ya mikili ya Mpoto bazalaki “
kopelisa miinda mpe kotya banzete ndenge na ndenge oyo nkasa na yango ekaukaka te” mpo na fɛti ya solstice d’hiver mpe mpo na kobengana bilimo mabe.
Gui mpe houx: “
Bato mosusu bazalaki komona ete nzete babengi gui ezalaki na maji. Bato bazalaki kosambela houx, nzete oyo nkasa na yango ekaukaka te mpo ezalaki komonisa bango ete etikali moke moi ebanda kobima.”—The Encyclopedia Americana.
Nzete ya Noele: “
Bapakano ya mikili ya Mpoto bazalaki kosala losambo ya nzete, mpe batikaki momeseno yango te ata ntango bakómaki bakristo.” Milulu ya losambo yango etikalá mpenza, na ndakisa “
na ntango ya bafɛti na eleko ya malili, batyaka nzete ya Noele na porte to na kati ya ndako.”—Encyclopædia Britannica.


text:
LINƆ́NGI YA MOSƐNZƐLI SANZA YA JANVIER 2014
Nyonso esukaka na liwa?
Bato mingi balingaka kobɛta masolo ya liwa te. Na kati ya motema, bato mingi balingaka te ete liwa ekómela bango. Moto akoki kolonga liwa?
Mpasi oyo liwa epesaka
Mokolo mosusu liwa ekozwa ndeko to moninga na biso. Mpasi ya liwa etindaka bato mingi bámituna mituna.
Moto abundi mpo na kosilisa liwa
Banda kala, moto alukaka ndenge ya kolongola liwa. Liwa ekolongwa?
Nyonso esukaka na liwa te!
Mpo na nini Yesu alobaki ete liwa ezali mpɔngi? Makamwisi ya kosekwisa bato oyo ezali na Biblia ekoki koteya biso nini?
Mpo na nini Nzambe atiki bampasi ezala?
Mokanda ya liboso ya Biblia emonisi ntina oyo Nzambe atiki makambo ya mabe esalema atako azali na nguya ya kosilisa yango.
Oyebaki yango?
Na mikolo ya Yesu, ndenge nini makabo ezalaki kopesama na tempelo? Luka akomaki mpenza makambo sikisiki?
“Yehova abosanaki ngai te”
Mwasi oyo akangamaki na makambo ya losambo; kasi na nsima ayaki kozwa biyano ya Biblia na mituna oyo azalaki komituna mpo na ntina oyo moto akufaka mpe nini ekómelaka moto soki akufi. Talá ndenge solo ebongolaki bomoi na ye.
Elikya mpo na bakufi
—Lisekwa
Bantoma ya Yesu bazalaki mpenza na kondima ete lisekwa ekozala. Mpo na nini?
Biyano na mituna ya Biblia
Makambo nini oyebi mpo na Nzambe? Ndenge nini tokoki koyeba ye malamu?
Makambo mosusu
Nzambe alingi nasala nini na bomoi na ngai?
Esengeli Nzambe apesa yo vision, omona emonaneli to olɔta ndɔtɔ mpo oyeba mokano ya Nzambe? Talá eyano ya Biblia.


text:
Saint Marc Tabu en colère et dénonce…
35 commentaires
-
YO CEZAR NGADI MUTU KUBA OLONGOLI COMMENTAIRE NA NGA PO NA NINI CE QUE YO PE OZA NA KATI YA LIKOPA YA PASTEURS, PROPHETES, PROPHETESSES, BISHOP NA BA ARBISHOPS YA BA CONGOLAIS MIYIBI , KEBA YO CEZAR NGADI KO KATA LISUSU BA COMMENTAIRES NA NGA TE, RD INFONS EZA ELOKO NA BISO YO OZA MUANA MOSALA, TALA MUTU NA YO EKAUKA LOKOLA KUBA YA KOKALINGI
-
Loba to yoka, po to lembi ba frères na ba pasteurs. ba lingi ko panza mabala ya batu na ko escroquer batu. Loba pe panza M’poke
-
oza na raison st marc baza bamiyi pe ba songi songi eza blaise manzambi na muasi naye
-
st marc oza na raison na yo blaise manzambi na muasi naye lise manzambi baza ba chretien ya sima ndaku songi songi na lokoso ya mbongo etonda bango na mitema sa femme aza na impolitesse moko jamais vu ye mobali songi songi kk kotonga ba musicien chretien na ba producteur. lobela bango ngai pe nayebisaki bango ata Ndele bakobima na pusa
-
Saint Marc Tabu en colère, LOBA LOBA TOYOKA
-
trop parler peux tuer tu sais tu n as rien dis c est vraiment congolais
-
ezali pasi tolingana peuple congolaisbanguna bayoka soni merçi
-
saint marc tabu,n’oubli pas que les linges sales se lavent en famille,si réellement tu es bien eduquer chercher tes gens et arranger à l’amiable,je ne sais pas de quoi tu veux en parler mais ça n’honore pas les congolais que vous etes,arreter un peu avec ce systeme des videos pour des sujets qui n’aboutissent pas.ko landa ba faux conseils ya batu té,on a bcp plus des informations qui concernent le pays et non des problemes privés ya bino ba individu.désolé vraiment,passons aux choses serieuses,po vraiment eko sopa yo yaya,je sais que tu n’est pas du genre,alors ko changer image na yo té,po na kamué.j’etais interessé ya ko tala video croyans que c’est important ndoka nde buzuba.tala eza lisusu temps ya makambu oyo té,ekomi temps ya ko papa se ko papa.
-
qui a bu boira.le fufu de meme mbadi,sango na yé epanzani esali nga pasi.mais a vrai dire congolais aza unique a son genre,nanu na mona peuple ya boyé té,donc bino eloko nioso kaka na internet? ata osuani na mutu osaleli yango video,ekomi ninieeeeeeeeeeeeee?na zo kamua grave.bo bosana ideologie ya   désolé,esongo nini ezo sala bino ya ko lekaka na ba video boyé?donc distraction na distraction,epuis vous etes le premier ya ko fingaka ba combattants,sikoyo oyo eza lisusu nini?na preferé kutu ba video ya ba combattants que ya bino batu ya boyé,mais bo ko distraire lisusu biso té,on est tous concentré pour la rdc et pour l’evenement du 21 decembre,oyo bo diébola kuna.ba collabos,ba distraits.
-
MARC TABU OMONI NDOKI??? BELELA EEEEEEEEEEEEEEEEEEEEE!
-
salut
-
MARC, JE T’ENCOURAGE D’ALLER JUSQU’AU BOUT DE CETTE AFFAIRE. SOUTIENT A 100%
-
Muana na biso,panza kaka makita to si tolembi ba faux pasteurs,muana na biso marc sala noki noki nazali kozela yo vite panza sango,mosusu azali na boloko na kin denis lessie.Awa na europe bazalaki te batondi bisika nyonso lokola ba ndonge.
-
ahahaha eyindieeeeeeeeeee eyinda kaka kieeeeeeee ba tata pasteurs bazali kolakisa ba mikila na bango na skype, tshatumba alali mwasi ya batu ekomi lisusu nanioooo/ bimisa kaka marc tolembi bango kieeeeeeeeeee
-
eyindi
-
St Marc bobebani na Blaise Manzambi na Muasi naye kà sikoyo? AAAAAAAAA, ba congolais eza pasi
-
Tu as Raison Marc Tabu. Des anti valeures, il faut les denoncer. Ils sont nombreux, ceux qui se cachent derriere la Bible pour escroquer les gens. DE FAUX FRERE EN CHRIST ET DE FAUX PASTEUR…BALOBI SOKI OMONI NDOKI, BELELA…MARC TABU BELELA NA YO, BELELA MAKASI MAKASI LISUSU
-
“Les parties du film que je préfère c’est celles où prend la tangente et où rien n’a rien à voir avec rien”. Le saint Marc Tabu, est dans une colère noire et promet un châtiment spectaculaire et exemplaire à ce tristement célèbre fameux couple. Il s’agit que d’un clapotis de marécage entre les trois(3) compères naguère inséparables, comme les cinq(5) doigts d’une main. Les débordements qu’un tel affrontement a sur le reste de la faune risquent à terme d’affecter tout le marigot mediatique de la diaspora Congolaise.
-
Petit frere olobi mingi mais olobi rien,ozo tepa tepa,toyebi bien ezali Blaise Manzambi na muasi naye,bongo ozali kotanga bango te pona nini?eyebanaka nango ke ekosuka boye,yaliboso yo ,partout olekaka bokabuanaka bien te,kk bamisusu nde bazalaka mabe?ozali mutu ya ba conflit,tika lolendo yaki Muana ya Rochereau,awa ezali KIN te,KOMBO ya pamba eloko ezali te,MUASI YANGO ABENGANA YO,na Bruxelles batu bapesa YOLANDE raison ndenge abuakisa yo,okipaka bana MINEYI otikele ye?kk ngai muana ya Rochereau ,Tozo zela oloba!!esuka na Menace te bongo Mokili eko yeba ya yo pe.MIKITISAA
-
Son nez est vraiment un grand et lourd héritage. Il n’y a aucun doute possible. C’est certain; c’est le fils de son père
-
n’importe quoi bolongwa kuna bino nionso kaka , oyo blaise manzambi asala na italie, oyo blaise manzambi asala na italie, soki blaise manzambi aboma butu na italie pona nini police italienne balukaka ye te ?
@ couple manzambi bazali ko servir nzambe, botika ba betise ya pamba pamba, nani na mokili azali parfait ? blaise na mwasi naye boyika mpiko na mabondeli satana alingi apanza casarhma pona ezali kozikisa ye moto. bo ceder te na maloba ya batu ya mokili. nzambe ako frapper bango moko moko. kobanda na marien NGWABI marc tabu tiiii NA CESAR NGADI collabo.
-
Kikeiekei azo zela biso on dirait ako annocer liwa ya kanambe…, NAKA NGAMI PANZIIIIII
-
-
MARC TABU OZALI VRAI CLOCHARD, OZO ZELISA BISO ON DIRAIT OKO ANNONCER LIWA YA KANAMBE, TALA KAZAKA LOKOLA MARIEN NGWABI.YO OLINGAKI BLAISE MANZAMBI ATIKELA YO MWASI NAYE,YO OKANISI LYSE MANZAMBI AZALI LOKOLA BASI YABA MUSICEN OYO BOZUAKA ?
-
…AVEC LES COMBATUFIS,,LES FAUX PASTEURS ..LES ESCROS..LES POLITICARDS…….VIVE LE CONGO…RDC EQUIPE YA MAKASI
-
NZOKA PE MAMA LIZI MANZAMBI AFINGAKA YE MUTU NA NZAMBE EKAMUISI BISO YANGO NA EMISION YA MATOU SAMUEL ABANDAKI KOBUAKA BA GETON OZOLOBA BA JALOUX NDOKI BOTIKA BISO NZOKA NDE EZALAKI MARC TABU YANGO BATU YA NZAMBE BO CHANGER TALANDENGE BOKOMI KOBIMA PWASA MATOU SAMUEL ESILI KOMI BINO MAWA
-
MAKAMBU OYO EZA BLEISE MAZAMBI NA MWASI NAYE ESANGO NABINO EPANZANI MAKAMBU YA MATOU SAMUEL ESILI EKOMI BLEISE MANZAMBI MARC TABU SALA NOKI TOZO ZELA MASOLO YANGO MAKASI
-
MARC KOBOMBA TE TOYEBI DEJA EZA PASTEUR DIEGO KIEKIEKIE BOBIMISA YE NA PWASAAAAAAAA EYINDI EEEEEEEEEE
-
makambo oyo lokola tosilisi ba M23 na ba combatufi sikoyo tolingi totala makambo ya ba Pasteur merci saint marc toko sala bango lumbe lumbe eyokaniiii
-
ekomi nde boye RDCongoinfos site ya pepele pe makasi
-
EEEEEEEEEEEEH! MAMA EEEEEEEEEE! EYINDI EEEEEEE! TOZOZELA KOMBO NA YE! EEEEEEEEE! VERITE POLELE POLELE! TJRS CLEF BOA AAAAAAA!
-
saint marc olobi ebele mais message cle eza te obandi liboma te parazar message cle eza te ozo loba loba mingi inutilement sentiment kk ya kosala video aventuriééé moko boye distraction sur distraction !!!!!!!!!!!!!!!!!
-
Il a beaucoup parlé sans rien dire.
-
éternel insatisfait!
-
-
Comme s’il parlait de Blaise Manzambi et de sa femme Liz Manzambi. Alors nous attendons impatiemment.
-
eza blaise manzambi na muasi na ye,ye blaise manzambi toyebi ba anventure na ye oyo asala na italie ezo kamuisa biso te c un escros


text:
Liteya 9
Ndenge nini libota na yo ekoki kozala na esengo?
1. Mpo na nini libala esengeli kokomisama na Leta mpo libota ezala na esengo?
Nsango malamu euti epai ya Yehova, Nzambe ya esengo, oyo alingi ete mabota ezala na esengo. (1 Timote 1:11) Ye nde abandisaki libala. Ezali na ntina ete libala ekomisama na Leta mpo libota ezala na esengo, mpamba te yango esalaka ete bana bábɔkwama na esika moko oyo ekobatela bango.
Ndenge nini Nzambe atalelaka libala? Alingaka ete mwasi ná mobali oyo babalani báfanda libela. Bakristo basengeli kotosa mibeko ya mboka na oyo etali kokomisa libala na buku ya Leta. (Luka 2:1, 4, 5) Yehova alingi ete mobali ná mwasi bázala sembo moko epai ya mosusu. (Baebre 13:4) Ayinaka koboma libala. (Malaki 2:16) Kasi, apesi bakristo nzela ya koboma libala mpe kobala lisusu kaka soki molongani moko asali ekobo.
2. Bizaleli nini mwasi ná mobali basengeli komoniselana?
Yehova akelaki mobali ná mwasi mpo básalisanaka na libala. (Ebandeli 2:18) Lokola mobali azali mokonzi ya libota, ye nde azali na mokumba ya kokokisa bamposa ya libota na ye, ata mpe koteyaka bato ya libota na ye makambo ya Nzambe. Asengeli mpenza kolinga mwasi na ye. Mobali mpe mwasi basengeli kolinganaka mpe kopesanaka limemya. Lokola mwasi ná mobali bazali bato ya kozanga kokoka, kolimbisana nde ekosalisa bango bázala na esengo na libala.
3. Osengeli nde kokabwana na molongani na yo soki makambo ezali kosimba te?
Soki bozali na mikakatano na libala na bino, bino nyonso mibale bósala makasi mpo bósalelanaka makambo na boboto. (1 Bakorinti 13:4, 5) Liloba ya Nzambe elendisi te kokabwana mpo na kosilisa mikakatano oyo ebimaka na libala.
4. Bana, Nzambe alingi nini mpo na bino?
Yehova alingi ete bózala na esengo. Apesaka bino toli oyo ekoki kosalisa bino bózala na esengo na bolenge na bino. Alingaka ete bózwa matomba na bwanya ya baboti na bino mpe na makambo oyo bakutaná na yango. (Bakolose 3:20) Yehova alingi mpe ete bóyoka esengo oyo eutaka na kosalela Mozalisi na bino ná Mwana na ye.
5. Baboti, ndenge nini bana na bino bakoki kozala na esengo?
Bosengeli kosala nyonso mpo na koleisa bana na bino, kolatisa bango mpe kopesa bango esika ya kolala. (1 Timote 5:8) Kasi, mpo bana na bino bázala na esengo, bosengeli mpe koteya bango bálinga Nzambe mpe báyekola makambo na ye. (Baefese 6:4) Ntango bino moko bozali kolinga Nzambe, yango ekoki kotinda bana bálanda ndakisa na bino. Soki bozali kosalela Biblia mpo na koteya bana na bino, yango ekoki mpenza kobongisa makanisi na bango.
Bana basepelaka soki bozali kolendisa bango mpe kopesa bango longonya. Esengeli mpe kosembolaka mpe kopesaka bango disiplini. Kosala bongo esalisaka bana bálanda te nzela oyo ekobendela bango mikakatano. (Masese 22:15) Kasi, esengeli te konyokola bana to kosalela bango makambo makasimakasi ntango ozali kopesa bango disiplini.
Batatoli ya Yehova babimisaka babuku ndenge na ndenge mpo na kosalisa baboti mpe bana. Makanisi oyo ezali na babuku yango eutaka na Biblia.


text:
Liromansh
Liromansh tǒ Liromansh-rɛ́to bazalí lokótá na bato ya Romansh. Elobamí o na eténi ya kanton Etúká ya Mbwé ya Swisi (Liromansh-rɛ́to) mpé ya Nola ya Italia.
Makótá[kokoma]
- Liromansh ya Mbwé (rumantsch) 60 000 malémo o 2000. Ezalí Lokótá ya Letá ya Etúká ya Mbwé mpé ya Swisi bandá 1938.
- Liromansh ya Dolomiti tǒ Liladin (ladin) 30 000 malémo ya bangómba ya Dolomiti ya Nola ya Italia.
- Lifulian (furlan) 600 000 malémo ya Nola ya Italia. Ezalí lokótá ya Letá ya Nola ya Italia bandá 1999.


text:
Biblia elobi nini na likambo ya kobala moto ya mposo mosusu?
Eyano ya Biblia
Nzambe andimaka ete mobali ná mwasi oyo bakeseni mposo bábalana mpo na miso na ye, bato ya mposo nyonso bazali ndenge moko. Biblia elobi: “Nzambe aponaka bilongi te.”
Talá bavɛrsɛ mosusu ya Biblia oyo emonisi ete bato, ata ya mposo nini, bazali ndenge moko mpe ete bakoki kobalana.
Bato nyonso bautá na moto moko
Bato nyonso bazali bankɔkɔ ya mobali ya liboso Adama, ná mwasi na ye Eva, oyo Biblia ebengi “mama ya moto nyonso oyo azali na bomoi.” (Ebandeli 3:20) Yango wana Biblia elobi mpo na Nzambe ete: “Na moto moko asalaki bikólo nyonso ya bato.” (Misala 17:26) Ata soki mposo ya bato ekeseni, bazali kaka libota moko. Kasi, mwasi ná mobali bakoki kosala nini soki na esika bafandi bato bakaniselaka mposo mosusu mabe to baponaponaka bikólo?
Bato ya bwanya to ya mayele “bapesanaka makanisi”
Kobalana na moto ya mposo mosusu ezali ata mabe moke te na miso ya Nzambe; kasi bato mosusu bakanisaka bongo te. (Yisaya 55:8, 9) Soki ozali kokanisa kobala moto ya mposo mosusu, yo ná moto oyo akokóma molongani na yo bosengeli kolobela makambo oyo elandi:
Bokosala nini soki bato ya esika bofandi to bandeko na bino bazali kolobela bino mabe?
Ndenge nini bokosalisa bana na bino báyeba kokanga motema soki basusu bakaniseli bango mabe?
‘Kopesana makanisi’ ndenge wana ekoki kosalisa mpo libala na bino ezala malamu.


text:
Yesu akufaki na ekulusu?
Eyano ya Biblia
Bato mingi bamonaka ete ekulusu ezali elembo ya bokristo. Nzokande, Biblia elobeli te eloko oyo babakaki na yango Yesu; na yango moto moko te ayebi mpenza soki ezalaki ndenge nini. Kasi, Biblia elobeli makambo oyo emonisi ete Yesu akufaki na ekulusu te, kasi nde na nzete moko kaka oyo batɛlɛmisaki.
Na bisika oyo Biblia elobeli liwa ya Yesu, mbala mingi, esaleli liloba ya Grɛki stauros. (Matai 27:40; Yoane 19:17) Atako mbala mingi Babiblia ebongolaka liloba yango na “ekulusu,” bato ya mayele na makambo ya Biblia bandimaka ete liloba yango elimboli nde “nzete etɛlɛmá.” * Buku moko (A Critical Lexicon and Concordance to the English and Greek New Testament) elobi ete stauros “elimbolaka ata moke te biteni mibale ya nzete oyo balalisi moko likoló ya mosusu.”
Biblia esaleli mpe liloba ya Grɛki xulon oyo ekokani na stauros. (Misala 5:30; 1 Petro 2:24) Liloba yango elimboli “libaya,” to “nzete.” * Yango wana, maloba na nse ya lokasa na Biblia moko (The Companion Bible) elobi ete: “Na Grɛki oyo bakomelaki [Kondimana ya Sika], eloko moko te epesi ata likanisi moke ya biteni mibale ya nzete bakangisi moko likoló ya mosusu.”
Nzambe andimaka ete bato básalela ekulusu na losambo?
Ata soki eloko oyo bakakisaki na yango Yesu ezalaki ndenge nini, makambo mpe bavɛrsɛ ya Biblia oyo elandi emonisi ete esengeli te kosalela ekulusu na losambo.
Nzambe alingaka te bato básalela bililingi to bilembo na losambo, ata mpe ekulusu. Nzambe akebisaki Bayisraele ete basengeli te kosalela “elilingi ya elembo nyonso” na losambo na bango. Biblia eyebisi mpe bakristo ete: “Bókima losambo ya bikeko.”
—Kolimbola Mibeko 4:15-19; 1 Bakorinti 10:14.
Bakristo ya liboso bazalaki kosalela ekulusu na losambo te. * Mateya mpe makambo oyo bantoma bazalaki kosala ezali ndakisa oyo bakristo nyonso basengeli kolanda.
—2 Batesaloniki 2:15.
Kosalela ekulusu na losambo eutá na mimeseno ya bapakano. * Bambula mingi nsima ya liwa ya Yesu, mangomba ekómaki koteya makambo mosusu. Mangomba yango “etikelaki bapakano oyo babongwani nzela ya kokoba kosalela bilembo na bango,” kati na yango ekulusu. (The Expanded Vine’s Expository Dictionary of New Testament Words) Nzokande, Biblia elobi te ete esengeli kondima bilembo ya bapakano kaka mpo na kozwa bandimi ya sika.
—2 Bakorinti 6:17.
^ par. 4 Talá New Bible Dictionary, ebimeli ya misato, ya D. R. W. Wood, lokasa 245; Theological Dictionary of the New Testament, Volimi VII, lokasa 572; The International Standard Bible Encyclopedia, Revised Edition, Volimi 1, lokasa 825; mpe The Imperial Bible-Dictionary, Volimi II, lokasa 84.
^ par. 5 Talá The Expanded Vine’s Expository Dictionary of New Testament Words, lokasa 1165; A Greek-English Lexicon, ya Liddell ná Scott, ebimeli ya libwa, nkasa 1191-1192; mpe Theological Dictionary of the New Testament, Volime V, lokasa 37.
^ par. 9 Talá Encyclopædia Britannica, 2003, motó ya likambo “Cross”; The Cross
^ par. 10 Talá The Encyclopedia of Religion, Volimi 4, lokasa 165; The Encyclopedia Americana, Volimi 8, lokasa 246; mpe Symbols Around Us, nkasa 205-207.


text:
Ndenge nini nakoki kolonga komekama?
Oyo okoki kosala
Ya liboso, ata soki baninga na yo bazali kosala nini, yebá ete ngambo ezali na motó na yo moko mpo na makambo nyonso oyo ozali kosala.
Ya mibale, luká koyeba makambo oyo etyaka yo na komekama makasi.
Ya misato, omituna boye: ‘Komekama yango eyaka mbala mingi ntango nini?’ (Ntango nazali na kelasi? Na mosala? To esika mosusu?) Koyeba ntango oyo komekama yango eyaka, ekoki kosalisa yo okima yango.
Sikoyo, oyebi nini osengeli kosala. Likambo ya liboso ezali ya koluka koyeba ndenge ya kosilisa mokakatano yango to kosala ete okutanaka na yango lisusu mingi te. (Ndakisa: Soki nsima ya kelasi okutanaka na baninga ya kelasi oyo batyaka yo mbamba omɛla likaya, mbala mosusu okoki kozela mwa moke mpo okende na bango nzela moko te.) Yebá ete “baninga” oyo batyaka yo mbamba mpo osala makambo ya mabe bazali baninga ya solosolo te.
Ya solo, okoki te kokima komekama nyonso. Ata ndɛlɛ, okokutana kaka na komekama moko ya makasi, mbala mosusu na ntango oyo okanisaki te. Okosala nini soki okutani na likambo ya ndenge wana?
Sekele ezali kaka komibongisa liboso!
Kanisá naino: Yesu ayebaki ekateli nini asengelaki kozwa na makambo etali etamboli. Azalaki na ekateli ya kotosa Tata na ye ntango nyonso. (Yoane 8:28, 29) Na yango, tosengeli koyeba liboso na ngámbo nini tosengeli kozala.
Meká kosala boye. Kanisá bantina mibale oyo mpo na yango osengeli kotɛmɛla komekama oyo okutanaka na yango mbala na mbala, mpe kanisá makambo mibale oyo okoki kosala mpo esalisa yo otɛmɛla yango.
Mpo na nini kotika ete bato mosusu báyebisa yo makambo oyo osengeli kosala? Monisá ete okɔmɛli mpe ozali na likoki ya kosala makambo oyo oyebi ete ezali malamu. (Bakolose 3:5) Tyáká likambo yango na mabondeli mpo okoba kosala bongo.—Matai 6:13.


text:
Maladi ewutaka na makambo ya bolingo
Maladi ewutaka na makambo ya bolingo ezali eloko ya kokamwa te, mpo nakati ya batu 10 moto moko akozala nayango. Soki ozali kobimisa mayi ya bosoto esika ya sekele, to ozali na pota na koyoka mpasi okoki kokende komeka oyeba soki okumbi maladi ewutaka na makambo ya bolingo. Maladi ewutaka na makambo ya bolingo oyo eyebani mingi yango oyo: Chlamydia, Gonorrhoea,   na Herpes Genitalis.
Okokumba maladi ewutaka na makambo ya bolingo na nzela ya:
- Kosala bolingo esika ya liboso na esika ya sima
- Poso na poso esika ya sekele soki ekutani
- Kosala bolingo na monoko
- Mama akoki kopesa mwana tango ya kobota
Nzela nini ya koyeba maladi ewutaka na makambo ya bolingo?[kokoma]
Maladi ewutaka na makambo ya bolingo ezali ya ndenge na ndenge mpe bato mingi bayebi te soki bazali nayango, mpo tango mosusu nzela ya kolakisa emonanaka te. Kasi soki omoni biloko oyo tokomi awa na nse, okoki kokende na bato ya sante bameka mpe ozua nkisi pamba na ndenge ya sekele. Nzela ya koyeba yango oyo:
- Esika ya sekele kobimisa mai mingi koleka
- Pota esika ya sekele
- Kongwenye na esika ya sekele
- Mpasi na tango ya kosuba
- Mpasi na tango ya kosala bolingo
Maladi ewutaka na makambo ya bolingo mingi bakoki kobikisa. Kasi soki etuli, maladi ewutaka na makambo ya bolingo misusu ekobebisa nzoto libela lokola kozanga mwana mpoya basi na mibali. Komeka mpe kuzua nkisi mpoya maladi ewutaka na makambo ya bolingo ekosalama na Sexual Health Clinics / GUM clinics.
Komeka mpoya maladi ewutaka na makambo ya bolingo ezali nini?[kokoma]
Komeka esalamaka na dokotolo to efimiele mpe bakoki kosenga kotala nzoto nayo na esika ya sekele. Tango mosusu bakosenga makila to mosuba na mayi ya esika ya sekele.


text:
Okanisaka ete bomoi ekozala ndenge nini na mikolo ezali koya?
Mokili oyo . . .
ekotikala kaka boye?
ekobeba lisusu?
ekobonga?
BIBLIA ELOBI ETE
“Nzambe . . . akopangwisa mpisoli nyonso na miso na bango, mpe liwa ekozala lisusu te, ná lilaka ná koganga ná mpasi ekozala lisusu mpe te. Makambo ya kala eleki.”
BOLAMU NINI OKOZWA?
Mosala ya malamu mpe oyo ekopesa esengo.
Maladi ná bampasi nyonso ekozala lisusu te.
Bomoi ya esengo mpe ya seko elongo na libota mpe na baninga na yo.
EBONGI MPENZA TÓNDIMA MAKAMBO OYO BIBLIA ELOBI?
Ɛɛ; mpo na ntina mibale oyo:
Nzambe azali na likoki ya kosala makambo oyo alaki. Na Biblia, kaka Yehova Nzambe nde abengami “Mozwi-ya-Nguya-Nyonso,” mpo nguya na ye ezali na nsuka te. (Emoniseli 15:3) Na yango, azali mpenza na likoki ya kobongisa makambo na mokili, ndenge alaki yango. Ndenge kaka Biblia elobi yango, “mpo na Nzambe makambo nyonso ekoki kosalema.”
—Matai 19:26.
Nzambe azali na mposa mpenza ya kosala makambo oyo alaki. Na ndakisa, Yehova azali na “mposa makasi” ya kolamwisa bakufi.
—Yobo 14:14, 15.
Biblia emonisi mpe ete Yesu, Mwana ya Nzambe, abikisaki bato ya maladi. Mpo na nini asalaki yango? Mpo alingaki kosala yango. (Marko 1:40, 41) Ndenge moko na Tata, Yesu amonisaki malamu mpenza ete azali na mposa ya kosalisa bato oyo bazali na mposa ya lisalisi.
Na yango, tokoki mpenza kondima ete Yehova ná Yesu balingi kosalisa biso tózala na bomoi ya esengo na mikolo ezali koya!
KANISÁ NAINO
Ndenge nini Nzambe akobongisa mokili oyo?
Biblia epesi eyano na motuna yango na MATAI 6:9, 10 mpe na DANYELE 2:44.


text:
Ebandeli 42:1-38
5 Bongo bana ya Yisraele bayaki elongo na bato mosusu oyo bazalaki koya kosomba biloko, mpo nzala ezalaki na mokili ya Kanana. 6 Mpe Yozefe nde moto azalaki na bokonzi na mokili yango. Ye nde moto azalaki kotɛkɛla bato nyonso ya mabele biloko. Bongo bandeko ya Yozefe bakómaki mpe bagumbamaki liboso na ye, bilongi na nse. 7 Ntango Yozefe amonaki bandeko na ye, na mbala moko ayebaki bango, kasi ye asalaki ete bango báyeba ye te. Bongo alobaki na bango na maloba makasi ete: “Bino bouti wapi?” bongo balobaki ete: “Touti na mokili ya Kanana, toyei kosomba bilei.”
8 Bongo Yozefe ayebaki bandeko na ye, kasi bango bayebaki ye te. 9 Na mbala moko Yozefe akanisaki bandɔtɔ oyo alɔtaki, oyo etalaki bango, mpe alobaki na bango lisusu ete: “Bino bozali banɔngi! Boyei kotala bisika ya mokili oyo ebatelami malamu te!” 10 Bongo balobaki na ye ete: “Te, nkolo na ngai, basaleli na yo bayei mpo na kosomba bilei. 11 Biso nyonso tozali bana ya tata kaka moko. Tozali bato malamu. Basaleli na yo bazali banɔngi te.” 12 Kasi alobaki na bango ete: “Ezali bongo te! Boyei nde mpo na kotala bisika ya mokili oyo ebatelami malamu te!” 13 Na yango, balobaki ete: “Basaleli na yo bazali bandeko zomi na mibale. Tozali bana ya tata kaka moko na mokili ya Kanana; mpe talá oyo ya nsuka azali lelo elongo na tata na biso, nzokande oyo mosusu azali lisusu te.”
14 Kasi Yozefe alobaki na bango ete: “Ezali mpo na yango nde nalobi na bino ete: ‘Bozali banɔngi!’ 15 Na likambo oyo nde bokomekama. Lokola Farao azali solo na bomoi, bokobima awa te soki ndeko na bino ya nsuka ayei awa te. 16 Bótinda moko na bino akende kozwa ndeko na bino, awa bino bokangami, mpo maloba na bino emekama mpo na koyeba ete bolobi mpenza solo. Mpe soki bongo te, lokola Farao azali solo na bomoi, bozali mpenza banɔngi.” 17 Na yango, atyaki bango esika moko boye mpo bákɛngɛlama mikolo misato.
18 Nsima na yango, na mokolo ya misato, Yozefe alobaki na bango ete: “Bósala boye mpe bótikala na bomoi. Nazali kobanga Nzambe ya solo. 19 Soki bozali bato malamu, moko na bandeko na bino akangama na ndako oyo bazali kokɛngɛla bino, kasi bino bamosusu bókende, bózwa mbuma ya kosala farini mpo na nzala oyo ezali na bandako na bino. 20 Na nsima, bokoya na ndeko na bino ya nsuka epai na ngai, mpo emonana ete maloba na bino ebongi kotyelama motema; boye bokokufa te.” Mpe basalaki bongo.
21 Mpe babandaki kolobana ete: “Ya solo mpenza tozali na ngambo mpo na ndeko na biso, mpamba te tomonaki mpasi ya molimo na ye ntango azalaki kobondela biso ete tóyokela ye mawa, kasi toyokaki te. Yango wana mpasi oyo eyeli biso.” 22 Bongo Rubene azongiselaki bango maloba ete: “Nalobaki na bino te ete: ‘Bósalela mwana lisumu te?’ Kasi boyokaki te. Mpe sikoyo, talá, makila na ye ezali mpenza kolanda biso.” 23 Bango bayebaki te ete Yozefe azalaki koyoka, mpamba te mobongoli azalaki kati na bango na ye. 24 Na yango, alongwaki akei mwa mosika na bango mpe abandaki kolela. Na nsima, azongelaki bango mpe abandaki koloba na bango; mpe akamataki Simeone kati na bango mpe akangisaki ye na miso na bango. 25 Nsima na yango, Yozefe apesaki mitindo, mpe babandaki kotondisa mbuma ya kosala farini na bisika na bango ya kotya biloko. Lisusu, basengelaki kozongisa mbongo ya mibali yango na saki ya moto na moto, mpe kopesa bango biloko ya kolya mpo na mobembo. Mpe basalelaki bango bongo.
26 Na bongo, batyaki mbuma na bango ya kosala farini likoló ya bampunda na bango mpe basimbaki nzela balongwe wana. 27 Ntango moko na bango afungolaki saki na ye mpo na kopesa mpunda na ye bilei, wana bakómaki na esika ya kolala, amonaki mbongo na ye, mpe talá ezalaki na monɔkɔ ya saki na ye. 28 Na yango alobaki na bandeko na ye ete: “Bazongisi mbongo na ngai mpe talá yango oyo na saki na ngai!” Bongo mitema na bango ekatanaki, mpe batalanaki na kolɛnga, mpe balobaki ete: “Likambo nini oyo Nzambe asali biso?”
29 Nsukansuka bakómaki epai ya Yakobo tata na bango na mokili ya Kanana mpe bayebisaki ye makambo nyonso oyo ekwelaki bango, na maloba oyo: 30 “Mobali oyo azali nkolo ya mboka yango alobaki na biso na maloba makasi, mpo akanisaki ete biso toyei konɔnga mboka. 31 Kasi tolobaki na ye ete: ‘Tozali bato malamu. Tozali banɔngi te. 32 Tozali bandeko zomi na mibale, bana ya tata na biso. Moko azali lisusu te, mpe oyo ya nsuka azali lelo elongo na tata na biso na mokili ya Kanana.’ 33 Kasi mobali yango oyo azali nkolo ya mboka alobaki na biso ete: ‘Na likambo oyo, nakoyeba ete bozali bato malamu: Bópesa ndeko na bino moko atikala elongo na ngai. Na nsima, bózwa biloko mpo na nzala oyo ezali na bandako na bino mpe bókende. 34 Mpe bóya na ndeko na bino ya nsuka epai na ngai, bongo nakoyeba ete bozali banɔngi te kasi bozali bato malamu. Nakozongisela bino ndeko na bino, mpe bokosala mombongo na mokili oyo.’”
35 Mpe esalemaki boye: ntango bazalaki kosopa biloko oyo ezalaki na basaki na bango, talá liboke ya mbongo ya moto na moto ezalaki na saki na ye. Mpe bango ná tata na bango bamonaki maboke na bango ya mbongo, mpe bakómaki kobanga. 36 Bongo Yakobo tata na bango alobelaki bango ete: “Ezali ngai nde botiki mabɔkɔ mpamba! Yozefe azali lisusu te mpe Simeone azali lisusu te, bongo bolingi kokamata Benyamina! Makambo nyonso wana ekweli ngai!” 37 Kasi Rubene alobaki na tata na ye ete: “Okoboma bana na ngai mibale soki nazongiseli yo ye te. Pesá ye na mabɔkɔ na ngai, mpe ngai nde moto nakozongisela yo ye.” 38 Kasi, ye alobaki ete: “Mwana na ngai akokita elongo na bino te, mpamba te ndeko na ye akufá mpe atikalá ye moko. Soki likama ya liwa ezwi ye na nzela oyo bozali kokende, bokokitisa mpenza nsuki na ngai ya mpɛmbɛ na mawa tii na Nkunda.”


text:
Martin Luther
Martin Luther, abótámí mokɔlɔ mwa zómi, sánzá ya zómi na mɔ̌kɔ́, mobú mwa 1483 (o Bokonzi bwa bosantú bwa Róma na Alemáni) mpé akúfá mokɔlɔ mwa zómi na motóbá sánzá ya míbalé mobú mwa 1546 na engúmba sé wâná mɔ̌kɔ. Azaláká nganga-nzámbe ya lingómbá lya baogistíni ya Alemáni, ayékólá mambí ma bonzámbe, mpé azaláká molakisi na bobɔngɔ́, mpé azalí tatá wa eyamba ya bamisíoni mpé lisúsu moto óyo abóngólí eyamba tǒ ekelézia. Makanisi ma yě mazalaka na *influence makási na *reforme ya bamisíoni eye ebóngóláká kotambola ya bonkɔ́kɔ bwa Mpóto.
Yě etɛ́lɛ́mɛ́láká bokonzi mpé ngúya ya Pápa na kotómbóláká biblíya lokóla líziba nsé lyɔ̌kɔ́ lya sɔ̂lɔ́ na makambo matálí bokonzi bwa bondimi (Nzámbe). Ɛngɛ́bɛ́nɛ́ na Luther, lobíko la molímo lozalí likabo lya ofélé liye lipésámí na Nzámbe mpé lizwámí na kobóngolaka motéma na bosɔ̂lɔ́ mpé bondimeli Yésu Masiya lokóla mokonzi mpé mobíkisi na moto sé yě mɔ̌kɔ́ kasi lopɛ́sɛmɛkɛ na nzelá ya ekelézia tɛ̂. Ezalí bo ngolú ya nzámbe kasi esómbami na mbɔ́ngɔ tô makabo na ekelézya tɛ́.
Na mokɔlɔ mwa mísáto ya sánzá ya yambo na mobú mwa 1521, akozwá monkandá moye babêngí na latɛ́ Decet romanum pontificem moye momóyébísáká ’te azalí lisúsu mɔ̌kɔ́ ya bamumpɛ́ tɛ̂.


text: BISO TOUT, AFFAIRE REFOULEMENT YA BA CONGOLAIS NA BRAZZA-BISO TOUT, AFFAIRE REFOULEMENT YA BA CONGOLAIS NA BRAZZA video watch BISO TOUT, AFFAIRE REFOULEMENT YA BA CONGOLAIS NA BRAZZA listen music BISO TOUT, AFFAIRE REFOULEMENT YA BA CONGOLAIS NA BRAZZA mp3 download BISO TOUT, AFFAIRE REFOULEMENT YA BA CONGOLAIS NA BRAZZA watch video clipBISO TOUT, AFFAIRE REFOULEMENT YA BA CONGOLAIS NA BRAZZA liste BISO TOUT, AFFAIRE REFOULEMENT YA BA CONGOLAIS NA BRAZZA film BISO TOUT, AFFAIRE REFOULEMENT YA BA CONGOLAIS NA BRAZZA video


text:
Part.2 Soki Boyebi Que Kofinga Eza Mabe, Mais Pourquoi Bofingaka Bakonzi Ya Rdc?
Part.1 Soki Boyebi Que Kofinga Eza Mabe, Mais Pourquoi Bofingaka Bakonzi Ya Rdc?
Part.3 Soki Boyebi Que Kofinga Eza Mabe, Mais Pourquoi Bofingaka Bakonzi Ya Rdc?
Part.2 Bango Bakanisaka Que Kokosa Ba Diaspora Congolaise Nde Ezali Solution Pona Rdc, Mawa!
Galaksi (Part 2)-Persiapan Perkahwinan Que Haidar & Linda Ja
Part.2 Soki Bolingi Ba Peuple Pourquoi Bokosaka Bango?
Part.2 Soki Ezalaki Na Moment Oyo Ya Zaire, Ba Congolais Na
Part.1 Bango Bakanisaka Que Kokosa Ba Diaspora Congolaise Nde Ezali Solution Pona Rdc, Mawa!
Part.3 Bango Bakanisaka Que Kokosa Ba Diaspora Congolaise Nde Ezali Solution Pona Rdc, Mawa!
Part.2 Soit Disant Pasteur Qui Connais Tout, Mais En Realté Azali Komikosa Kaka Ye Moko, Kokamwa!
Part.2 Oui Nzambe Aboyi To Juger Baninga, Mais...
Part.2 Qui Veut La Peau De Richard Lumumba,peut-être Futur Ya Carrière Naye Nde Ezo Bangisa Bango?
Part.2 Nani Akosi Yo Que Soki Opekisi Musique Na Paris, Nde
Que dis-tu de ton frère ? part 2. Le mensonge
El Internado 1x03 - Ojos que no ven Part 2
Part.2 Obetaka Tolo Na Kin Na Tango Ya Mobutu, Que Yonde Mua
Part.2 Moyen Akende Komona Ebembe Ya Maman Naye Na Mboka Eza
Part.2 Ndeko Ata Ofingi Eza Na Tina Te, Mais Bino Nde Mutu Bozokosa Werra Son Mais Biso Te!
El Internado 2x01 - Con Que Suenan Los Peces Part 2
Lola Power Tú Sí Que Vales 2011 Gala5 Part.2
Part.2 Jalousie Pe Motema Mabe Nde Ezali Kotinda Bakanga Miso Devant Ba Oeuvres Ya Le Rais, Kokamwa!
Part.2 Pona Nini Soki Oboyi Kondima Opignon Na Bango
Part.2 Pona Nini Soki Muasi Azui Permis De Conduire, Mobali
Part.2 Pona Nini Soki Oboyi Kondima Opignon Na Bango Il Faut
Part.2 Brâvo! Ndenge Bana Ya Tshangu Balobi Que Candidat Na Bango Na 2011 Ezali Le Rais, Kitoko.
Part.2 Ngbanda Asi Andima Que Joseph Kabila Le Rais, Azali


text:
Otalelaka Biblia ndenge nini?
Okoloba ete ezali . . .
buku ya bwanya ya bato?
buku ya masapo mpe ya masolo ya kala?
Liloba ya Nzambe?
BIBLIA ELOBI ETE
“Makomami nyonso ekomami na litambwisi ya elimo ya Nzambe.”
BOLAMU NINI OKOZWA?
Biyano ya malamu na mituna ya ntina oyo etali bomoi.
Toli oyo ekoki kosalisa yo mokolo na mokolo.
Elikya ya solosolo mpo na mikolo ezali koya.
EBONGI MPENZA TÓNDIMA MAKAMBO OYO BIBLIA ELOBI?
Ɛɛ; mpo na ntina misato oyo:
Ezali na boyokani mpenza. Kokoma Biblia eumelaki mbula koleka 1 600 mpe bato soki 40 nde bakomaki yango. Bato mingi oyo bakomaki yango bayebanaki ata moke te. Atako bongo, makambo oyo ezali na Biblia ezali na boyokani; elobeli kaka likambo moko!
Bato oyo bakomaki yango balobaki makambo na bosembo. Mbala mingi, bato oyo bakomaka makambo ya kala balobelaka te mabe ya ekólo na bango. Nzokande, bato oyo bakomaki Biblia balobelaki makambo nyonso na bosembo, ezala mabunga na bango moko to ya ekólo na bango.
—2 Ntango 36:15, 16; Nzembo 51:1-4.
Bisakweli na yango ezangaka te kokokisama. Biblia esakolaki kokwea ya engumba Babilone mbula soki 200 liboso likambo yango esalema. (Yisaya 13:17-22) Esukaki kaka te na koloba ndenge Babilone ekokwea, kasi epesaki mpe nkombo ya moto oyo akokweisa yango!
—Yisaya 45:1-3.
Ebele ya bisakweli mosusu ya Biblia ekokisamaki tii na makambo ya mikemike. Esengeli mpenza kozala bongo mpo Biblia ezali Liloba ya Nzambe!
KANISÁ NAINO
Ndenge nini Liloba ya Nzambe ekoki kobongisa bomoi na yo?
Biblia epesi eyano na motuna yango na YISAYA 48:17, 18 mpe na 2 TIMOTE 3:16, 17.


text:
MOKAPO YA MISATO
Mokano ya Nzambe mpo na mabelé ezali nini?
Mokano ya Nzambe mpo na bato ezali nini?
Ntembe nini babɛtɛlaki Nzambe?
Bomoi awa na mabelé ekozala ndenge nini na mikolo ezali koya?
MOKANO ya Yehova mpo na mabelé ezali mpenza malamu. Alingi ete mabelé etonda na bato oyo bazali na esengo mpe na nzoto kolɔngɔnɔ. Biblia elobi ete ‘Nzambe akonaki elanga kati na Edene’ mpe ‘akolisaki nzete nyonso oyo ezali kitoko na kotala mpe malamu na kolya.’ Nsima ya kokela Adama ná Eva, mobali ná mwasi ya liboso, Nzambe atyaki bango na elanga yango ya kitoko mpe alobaki na bango boye: “Bóbotaka mpe bózala na kobota mingi, mpe bótondisa mokili mpe bótya yango na nse na bino.” (Genese 1:28; 2:8, 9, 15) Yango emonisi ete Nzambe alingaki bato bábota bana, bákómisa mabelé mobimba paladiso, mpe bábatela banyama.
2 Okanisi ete mokolo mosusu bato bakofanda na paladiso awa na mabelé ndenge Yehova Nzambe akanaki? Nzambe alobi ete: “Ngai nasili koloba yango…mpe nakokokisa yango.” (Yisaya 46:9-11; 55:11) Ɛɛ, Nzambe akosala mpenza ndenge akanaki! Alobi ete ‘asalaki mabelé kaka mpamba te’ kasi “atongaki yango ete bato báfanda wana.” (Yisaya 45:18) Bato ya ndenge nini Nzambe alingaki ete báfanda na mabelé, mpe alingaki báfanda wana ntango boni? Biblia eyanoli boye: ‘Bayengebene bakosangola mokili mpe bakofanda wana libela.’—Nzembo 37:29; Emoniseli 21:3, 4.
3 Biso nyonso tozali komona na miso ete likambo yango esalemi naino te. Lelo oyo, bato bazali kobɛla mpe kokufa; bazali ata mpe kobunda bango na bango mpe kobomana. Yango emonisi ete likambo moko ebongwanaki, mpamba te Nzambe akanaki ata moke te ete mabelé ezala ndenge ezali lelo. Likambo nini? Mpo na nini makambo esalemi te ndenge Nzambe akanaki? Ata buku moko te ya makambo ya kala oyo bato bakomi ekoki kopesa biso eyano, mpamba te likambo yango ebandaki nde na likoló.
MONGUNA ABIMI
4 Mokanda ya liboso na Biblia elobeli motɛmɛli moko ya Nzambe oyo abimaki na elanga ya Edene. Mokanda yango ebengi ye “nyoka,” kasi ezalaki nyoka mpenza te. Mokanda ya nsuka na Biblia elobi ete “abengami Zabolo mpe Satana, oyo azali kobungisa mabelé mobimba oyo efandami nzela.” Ebengi ye mpe “nyoka ya ebandeli.” (Genese 3:1; Emoniseli 12:9) Anzelu yango ya nguya—to ekelamu ya elimo—asalelaki nyoka mpo na koloba na Eva, ndenge kaka moto moko ya mayele mpenza akoki kosala ete bato bákanisa ete mwana-popi oyo azali pembeni na ye nde azali koloba, nzokande ye moto azali koloba. Na ntembe te, ntango Nzambe azalaki kobongisela bato mabelé, ekelamu yango ya elimo ezalaki.—Yobo 38:4, 7.
5 Lokola biloko nyonso oyo Yehova akelaki ezali ya kokoka, bongo nani asalaki “Zabolo” to “Satana” yango? Na mokuse, mwana moko ya Nzambe, elimo moko ya nguya, amikómisaki Zabolo. Ndenge nini likambo ya ndenge wana ekokaki kosalema? Tosengeli koyeba ete moto akoki kozala sembo mpe na bizaleli malamu lelo, mpe lobi akómi moyibi. Na ndenge nini? Ebandaka naino na mposa moko ya mabe na motema. Soki azali kaka kokanisa mposa yango, ekokóma mpenza makasi. Na nsima, soki libaku emonani, akoki koluka ndenge ya kokokisa yango.—Yakobo 1:13-15.
6 Yango nde ekómelaki Satana Zabolo. Emonani ete azalaki koyoka ntango Nzambe azali koyebisa Adama ná Eva bábota bana mpe bátondisa mokili. (Genese 1:27, 28) Ntango mosusu, Satana akanisaki boye: ‘Bato oyo nyonso bakoki nde kosambela ngai na esika básambela Nzambe!’ Mposa moko ya mabe ebandaki mbala moko na motema na ye. Nsukansuka, akosaki Eva, ayebisaki ye makambo ya lokuta na ntina na Nzambe. (Genese 3:1-5) Yango ekómisaki ye “Zabolo,” nkombo oyo elimboli “Mokosi.” Kaka na ntango wana, akómaki mpe “Satana,” nkombo oyo elimboli “Motɛmɛli.”
7 Satana Zabolo asalelaki lokuta mpe mayele mabe mpo na kotinda Adama ná Eva báboya kotosa Nzambe. (Genese 2:17; 3:6) Yango wana, na nsima bakufaki, se ndenge Nzambe ayebisaki bango. (Genese 3:17-19) Ntango Adama asalaki lisumu, akómaki moto ya kozanga kokoka; yango wana, atikelá bana na ye nyonso lisumu. (Baloma 5:12) Ndakisa ya linzanza oyo batumbaka na yango mampa ekoki kosalisa biso tókanga ntina ya likambo yango. Soki linzanza yango efinaná to ebebá esika moko, mampa nyonso oyo ekobima na linzanza wana ekozala ndenge nini? Ekozala kaka ndenge linzanza wana ezali. Ndenge moko mpe, moto nyonso abotamaka na mabe to na kozanga kokoka oyo eutá na Adama. Yango wana, bato nyonso banunaka mpe bakufaka.—Baloma 3:23.
8 Ntango Satana atindaki Adama ná Eva básalela Nzambe lisumu, abandisaki nde botomboki. Abɛtɛlaki nde lolenge ya koyangela ya Yehova ntembe. Na maloba mosusu, Satana alobaki boye: ‘Nzambe azali moyangeli mabe. Abukaka lokuta mpe apimelaka bato na ye makambo ya malamu. Bato bazali na mposa te ete Nzambe ayangela bango. Bango moko bakoki kokata nini ezali mabe mpe nini ezali malamu. Lisusu, bakozala malamu soki ngai nde nazali koyangela bango.’ Ndenge nini Nzambe asengelaki kosilisa ntembe oyo ebimaki mpo na kosambwisa ye? Basusu bakanisaka ete Nzambe asengelaki kaka koboma batomboki yango. Kasi, koboma bango nde elingaki kosilisa ntembe ya Satana? Elingaki mpenza komonisa ete Nzambe ayangelaka na lolenge ya malamu?
9 Lokola Yehova azali na bosembo ya kokoka, akokaki koboma bango mbala moko te. Amonaki ete esengeli kotika ntango mpo na kosukisa na ndenge ya malamu ntembe oyo Satana abimisaki mpe komonisa polele ete Zabolo azali mobuki-lokuta. Yango wana, Nzambe azwaki mokano ete bato bámiyangela bango moko mpo na mwa ntango mpe Satana atambwisa bango. Mokapo 11 ya buku oyo ekomonisa biso ntina oyo Yehova azwaki mokano wana mpe ntina oyo atiki ntango mingi boye liboso ya kosukisa ntembe yango. Sikoyo, ekozala naino malamu kokanisa mituna oyo: Adama ná Eva basalaki malamu ndenge bandimelaki Satana, moto oyo asalelaki bango eloko moko ya malamu ata mokolo moko te? Ezalaki nde na eloko moko oyo etindaki bango bándima ete Yehova, ye oyo apesaki bango biloko nyonso oyo bazalaki na yango, azali mobuki-lokuta moko ya motema mabe? Soki yo, olingaki kosala nini?
10 Ezali malamu kokanisa mituna yango, mpamba te mokomoko na biso azali kokutana na makambo ya ndenge yango lelo oyo. Ozali mpenza na libaku ya kopesa Yehova likoki ya kosukisa ntembe ya Satana. Okoki kondima Yehova azala Moyangeli na yo mpe komonisa ete Satana azali mobuki-lokuta. (Nzembo 73:28; Masese 27:11) Likambo ya mawa ezali ete na bamiliare ya bato oyo bazali na mokili, kaka bato moke nde bazali kondima kosala bongo. Yango ebimisi motuna ya ntina oyo: Biblia eteyaka mpenza ete Satana nde azali koyangela mokili oyo?
NANI AZALI KOYANGELA MOKILI OYO?
11 Yesu atyaki ntembe ata moke te ete Satana azali moyangeli ya mokili oyo. Mokolo moko, na ndenge moko ya likamwisi, Satana alakisaki Yesu “makonzi nyonso ya mokili mpe nkembo na yango.” Na nsima, apesaki ye elaka oyo: “Biloko oyo nyonso nakopesa yo soki okwei na nse mpe osambeli ngai.” (Matai 4:8, 9; Luka 4:5, 6) Kanisá naino mwa moke. Soki Satana azalaki koyangela makonzi yango te, likabo yango elingaki nde kozala lisɛnginya mpo na Yesu? Yesu aboyaki te ete baguvɛrnema yango nyonso ya mokili ezali ya Satana. Soki ezalaka ya Satana te, Yesu alingaki mpenza kotyela maloba yango ntembe.
12 Ezali solo ete Yehova azali Nzambe Mozwi-ya-Nguya-Nyonso, Mozalisi ya molɔ́ngɔ́ oyo ya kokamwa. (Emoniseli 4:11) Atako bongo, Biblia elobi ata esika moko te ete Yehova Nzambe azali moyangeli ya mokili oyo to Yesu nde azali moyangeli na yango. Kasi, Yesu alobaki polele ete Satana azali “moyangeli ya mokili oyo.” (Yoane 12:31; 14:30; 16:11) Kutu, Biblia elobi ete Satana Zabolo azali “nzambe ya ebongiseli ya makambo ya ntango oyo.” (2 Bakolinti 4:3, 4) Yoane, ntoma moklisto, akomaki boye na ntina na motɛmɛli yango, to Satana: “Mokili mobimba ezali kolala na kati ya nguya ya moto mabe.”—1 Yoane 5:19.
NDENGE OYO MOKILI YA SATANA EKOSUKA
13 Mbula na mbula, makama ezali se kobakisama na mokili. Mokili etondi na mampinga ya basoda oyo bazali kobunda, na bato ya politiki oyo bazali sembo te, na bakonzi ya mangomba oyo bazali na bokosi, mpe na bato oyo bamipesá na kosala mabe. Mokili oyo ekoki kobonga lisusu te. Biblia eyebisi ete etikali moke Nzambe asukisa mokili mabe oyo na etumba na ye ya Armagedona. Nsima na yango, mokili ya sika ya sembo ekozwa esika.—Emoniseli 16:14-16.
14 Yehova Nzambe aponaki Yesu Klisto azala Moyangeli na Bokonzi, to guvɛrnema, na Ye ya likoló. Banda kala, Biblia esakolaki ete: “Mwana abotameli biso, mwana mobali apesameli biso; bokonzi ekozala likoló ya lipeka na ye, nkombo na ye akobengama ete…Nkolo ya kimya. Kofuluka ya bokonzi na ye mpe ya kimya ekosuka te.” (Yisaya 9:6, 7) Mpo na bokonzi to guvɛrnema yango, Yesu ateyaki bayekoli na ye bábondelaka boye: “Tiká bokonzi na yo eya. Tiká mokano na yo esalema, lokola na likoló, ndenge moko mpe na mabelé.” (Matai 6:10) Ndenge tokomona yango nsima na buku oyo, Bokonzi ya Nzambe ekolongola baguvɛrnema nyonso ya mokili oyo, mpe ekozwa esika ya baguvɛrnema yango. (Danyele 2:44) Na nsima, ekosala ete paladiso ebanda awa na mabelé.
MOKILI YA SIKA EKÓMI PENE!
15 Biblia eyebisi biso ete: “Ezali na likoló ya sika mpe na mabelé moko ya sika oyo tozali kozela engebene elaka [ya Nzambe], mpe na kati na yango boyengebene ekofanda.” (2 Petelo 3:13; Yisaya 65:17) Mbala mosusu, ntango Biblia elobelaka “mabelé,” to “mokili,” yango elakisaka bato oyo bazali na mabelé. (Genese 11:1) Yango wana, ‘mabelé ya sika’ ya boyengebene elakisi bato oyo Nzambe andimi.
16 Yesu alakaki ete na mokili ya sika oyo ezali koya, bato oyo Nzambe andimi bakozwa likabo ya “bomoi ya seko.” (Malako 10:30) Soki olingi, fungolá Biblia na yo na Yoane 3:16 mpe 17:3 mpe tángá makambo oyo Yesu alobaki ete tosengeli kosala mpo na kozwa bomoi ya seko, likabo ya malamu mpenza oyo euti na Nzambe. Sikoyo, talá na Biblia mapamboli oyo bakopesa bato oyo bakokisi masɛngami mpo na kozwa likabo yango na Paladiso awa na mabelé.
17Mabe, bitumba, kobuka mibeko mpe mobulu ekosila. “Moto mabe akozala lisusu te…Nde bato ya bopɔlɔ bakosangola mokili.” (Nzembo 37:10, 11) Kimya ekozala mpo ‘Nzambe akosukisa bitumba kino na bansuka ya mokili.’ (Nzembo 46:9; Yisaya 2:4) Na nsima, “moyengebene akokola [lokola nzete], mpe kimya ekotonda mɛkɛ tii sanza ekozala lisusu te”—elingi koloba libela na libela!—Nzembo 72:7, NW.
18Basambeli ya Yehova bakobanga lisusu eloko te. Kala, Bayisalaele bazalaki kobanga eloko te ntango bazalaki kotosa Nzambe. (Levitike 25:18, 19) Ekozala mpenza esengo monene ntango biso mpe tokobanga lisusu eloko te na Paladiso!—Yisaya 32:18; Mika 4:4.
19Biloko ya kolya ekozanga lisusu te. Mokomi ya nzembo ayembaki boye: ‘Masango ekotondana na mokili ata kino likoló na ngomba.’ (Nzembo 72:16) Yehova Nzambe akopambola bayengebene, mpe ‘mabelé ekobota mbuma na yango.’—Nzembo 67:6.
20Mabelé mobimba ekokóma paladiso. Bisika oyo bato ya masumu babebisá ekozala lisusu te; na esika na yango, ekozala nde bandako ya kitoko mpe bisika ya kitoko oyo etondi na fololo ná nzete. (Yisaya 65:21-24; Emoniseli 11:18) Bato bakobongisa mabelé mokemoke tii yango nyonso ekokóma kitoko mpe ekobota mbuma mingi lokola elanga ya Edene. Mpe na ntembe te, Nzambe ‘akofungola lobɔkɔ na ye mpe akosilisa mposa ya bikelamu nyonso ya bomoi.’—Nzembo 145:16.
21Bato ná banyama bakofanda na kimya. Banyama ya zamba ná banyama ya mboka bakolya esika moko. Ata mpe mwana moke akobanga lisusu te banyama oyo tobangaka lelo.—Yisaya 11:6-9; 65:25.
22Maladi ekozala lisusu te. Yesu, Moyangeli na Bokonzi ya Nzambe kuna na likoló, akobikisa bato mingi koleka oyo abikisaki ntango azalaki awa na mabelé. (Matai 9:35; Malako 1:40-42; Yoane 5:5-9) Na nsima, “mofandi moko akoloba te ete, Ngai nazali na maladi.”—Yisaya 33:24; 35:5, 6.
23Bandeko mpe baninga na biso oyo bakufá bakozonga na bomoi mpe bakozala na likama ya kokufa lisusu te. Bato nyonso oyo bakufá, oyo bazali na makanisi ya Nzambe, bakosekwa. Ya solo, “ekozala na lisekwa moko ya bayengebene mpe ya bato oyo bazangi boyengebene.”—Misala 24:15; Yoane 5:28, 29.
24 Ya solo, avenire moko ya malamu mpenza ezali kozela baoyo baponi koyekola makambo ya Yehova Nzambe, Mozalisi Monene na bango, mpe kosalela ye! Yesu alobelaki nde Paladiso oyo ekozala awa na mabelé ntango alakaki moto mabe oyo akufaki elongo na ye ete: “Okozala elongo na ngai na Paladiso.” (Luka 23:43) Ezali na ntina mingi tóyekola koyeba Yesu Klisto malamu, mpamba te ezali na nzela na ye nde tokozwa mapamboli nyonso wana.
OYO BIBLIA ETEYAKA
- Mokano ya Nzambe ya kokómisa mabelé paladiso ekokokisama.—Yisaya 45:18; 55:11.
- Sikawa Satana nde azali koyangela mokili oyo.—Yoane 12:31; 1 Yoane 5:19.
- Na mokili ya sika oyo ezali koya, Nzambe akosopela bato mapamboli ebele.—Nzembo 37:10, 11, 29.
Mituna ya boyekoli
1. Nzambe alingi ete mabelé ezala ndenge nini?
2. (a) Ndenge nini toyebi ete likambo oyo Nzambe akanaki kosala na mabelé ekosalema? (b) Biblia emonisi ete bato ya ndenge nini bakozala na bomoi libela na libela?
3. Makambo nini ya mawa ezali sikoyo na mabelé, mpe yango ebimisi mituna nini?
4, 5. (a) Nani mpenza alobaki na Eva na monɔkɔ ya nyoka? (b) Ndenge nini moto ya sembo mpe na bizaleli malamu akoki kokóma moyibi?
6. Ndenge nini mwana moko ya Nzambe, elimo moko ya nguya, akómaki Satana Zabolo?
7. (a) Mpo na nini Adama ná Eva bakufaki? (b) Mpo na nini bana nyonso ya Adama banunaka mpe bakufaka?
8, 9. (a) Emonani ete Satana abimisaki ntembe nini? (b) Mpo na nini Nzambe abomaki batomboki yango mbala moko te?
10. Ndenge nini okoki kopesa Yehova likoki ya kosukisa ntembe ya Satana?
11, 12. (a) Ndenge nini lisɛnginya moko oyo Satana amekaki na yango Yesu emonisi ete ye Satana nde azali moyangeli ya mokili oyo? (b) Eloko nini mosusu emonisi ete Satana azali moyangeli ya mokili oyo?
13. Mpo na nini esengeli mokili ya sika eya?
14. Nzambe aponi nani azala Moyangeli na Bokonzi na Ye, mpe ndenge nini likambo yango esakolamaki?
15. ‘Mabelé ya sika’ elakisi nini?
16. Likabo nini ya motuya mingi Nzambe akopesa baoyo andimi, mpe tosengeli kosala nini mpo na kozwa yango?
17, 18. Nini endimisi biso ete kimya ekozala na mabelé mobimba mpe bato bakobanga lisusu eloko te?
19. Ndenge nini toyebi ete biloko ya kolya ekozala beboo na mokili ya sika ya Nzambe?
20. Mpo na nini tondimi mpenza ete mabelé mobimba ekokóma paladiso?
21. Nini emonisi ete bato ná banyama bakofanda na kimya?
22. Nini ekokómela maladi?
23. Mpo na nini lisekwa ekopesa biso esengo?
24. Okosepela kofanda na Paladiso awa na mabelé?


text:
LISALISI MPO NA LIBOTA | BILENGE
Bizaleli oyo osengeli komonisa ntango ozali kotinda to kozwa bamesaje
MOKAKATANO
Okosala nini soki batindeli yo mesaje na telefone ntango ozali kosolola na moninga moko?
Okotánga mesaje yango ntango ozali kosolola na moninga na yo.
Okosɛnga moninga na yo “bolimbisi” mpe kotánga mesaje yango.
Okokipe mesaje yango te mpe okokoba masolo na bino.
Kopona likambo moko ya kosala kati na oyo touti kotánga ezali na ntina? Eyano ezali ɛɛ!
OYO OSENGELI KOYEBA
Kokomela moninga moko mesaje ntango ozali kosolola na moninga mosusu, ezali lokola kobɛta lisano oyo olingaka mingi kozanga kotosa mibeko ya lisano yango. Okoki koloba boye: ‘Bazali baninga na ngai.’ Yango nde ntina oyo osengeli kozala na limemya. Kasi kolekisa mpe ndelo te. Kobosana likambo oyo te: Soki ozangi limemya epai ya baninga na yo, nsukansuka bakokima yo.
Mpo na nini ezalaka bongo? Mpo bato balingaka bápesa bango limemya. Elenge mwasi moko na nkombo Beth * alobi boye: “Ntango nazali kosolola na moninga oyo azali kokoba kofinafina telefone na ye lokola nde azali kozela likambo moko ya malamu koleka, elɛmbisaka ngai nzoto!” Okanisi ete Beth akondima kozala na moninga ya ndenge wana tii ntango boni?
Talelá ndenge na yo ya kosalela telefone, zongisá lisusu makanisi na lisolo oyo ezali na motó ya likambo “Mokakatano.” Na makambo misato wana, oyo wapi ezali malamu mpo na yo? Na ntembe te oyo ya A ezangi limemya. Bongo mpo na B mpe C? Mpo na yo, ezali kozanga limemya kokata lisolo kaka mpo na kotánga mesaje na telefone? To omonaka ete soki okipe mesaje yango te kaka mpo na kokoba lisolo ezali kozanga limemya?
Na ntembe te, komonisa limemya ekoki kokóma mpasi. Kasi Biblia ekoki kosalisa. Elobi boye: “Kaka ndenge bino bolingaka bato básalela bino, bósalela bango mpe bongo.” (Luka 6:31) Ndenge nini okoki kosalela toli yango na likambo ya kotinda to kozwa bamesaje?
OYO OKOKI KOSALA
Tindáká bamesaje kaka na ntango oyo ebongi. Elenge mobali moko na nkombo Richard, alobi boye: “Na bantango mosusu nazwaka bamesaje na butu makasi. Ntango mosusu mesaje moko ya ntina mpenza te mpe ebebisaka mpɔngi na ngai!” Omituna boye: ‘Natindelaka bato bamesaje na ntango oyo basengeli kopema?’
Zalá na limemya. Kosolola ezalaka na maloba, na volimi ya mongongo, na elongi mpe nzoto mobimba. Likambo ya mawa, makambo mingi wana ezangaka na bamesaje oyo totindaka. Boye, okoki kosala nini? Elenge mwasi moko na nkombo Jasmine alobi boye: “Saleláká maloba ya limemya oyo bato mingi basalelaka. Tuná ye boye, ‘ozali malamu?’ mpe salelá maloba lokola ‘nabondeli yo’ mpe ‘mersi.’”
Zalá na bososoli. Zongisá lisusu makanisi na lisolo oyo ezali na motó ya likambo “Mokakatano.” Soki ozali kozela mesaje moko ya ntina, ekozala malamu osɛnga moto oyo bozali kosolola na ye bolimbisi ete bokokoba masolo na bino nsima. Kasi, mbala mingi ezalaka malamu kotala mesaje yango nsima ya masolo na bino. Amy, oyo azali na mbula 17, alobi boye: “Okozala kaka na telefone na yo ntango bokosilisa masolo na bino. Kasi mbala mosusu ye akozala wana te ntango okosilisa kokoma mesaje.” Okoki mpe kozala na bososoli ya ndenge wana ntango bozali elongo na bato mosusu. Jane, oyo azali na mbula 18, alobi boye: “Kokoma bamesaje ntango nyonso te. Yango ekomonisa ete ozali kokipe bango te; kutu ekomonisa ete osepeli te kozala na bango.”
Kanisá liboso ya kofina butɔ ya kotinda mesaje. Bato bakoyeba mpenza soki olingi koloba nini na mesaje yango? Kotya mwa bililingi oyo emonisaka esengo, mawa to kosɛka na mesaje na yo ekomonisa mpenza ndenge ozali komiyoka? Amber, oyo azali na mbula 21, alobi boye: “Soki ozali kosala lisɛki na likambo moko, tyá elilingi oyo ezali kosɛka. Okoki kosilikisa bato mpe matata ekoki kobima mpo bazwaki likambo ya lisɛki na lisɛki te.”
Ya solo, ndenge ya kosalela telefone na yo ezali na ntina mpenza!
Kobosana likambo oyo te: Bolingo nde esalaka ete moto amonisa limemya. Ndenge nini moto amonisaka ezaleli yango? Biblia elobi boye: “Bolingo ezali na zuwa te, emikumisaka te, emivimbisaka na lolendo te, esalaka makambo ya nsɔni te, elukaka matomba na yango moko te, esilikaka te.” (1 Bakorinti 13:4, 5) Na bizaleli oyo emonisaka bolingo, oyo wapi okolinga kokolisa?
^ par. 11 Na lisolo oyo, bankombo mosusu ezali ya bango te.


text:
APƐNDISI
Yesu Klisto—Masiya oyo alakamaki
MPO na kosalisa biso tóyeba Masiya, Yehova Nzambe atindaki ebele ya basakoli oyo Biblia elobeli báyebisa kobotama ya Mobikisi yango oyo alakamaki, mosala na ye, mpe liwa na ye. Bisakweli nyonso wana ya Biblia ekokisamaki epai ya Yesu Klisto. Likambo ya kokamwa, bisakweli yango elobeli makambo ya mikemike mingi oyo etali ye mpe makambo yango nyonso esalemaki mpe bongo. Na ndakisa, tótala mwa bisakweli oyo eyebisaki kobotama ya Masiya mpe bomwana na ye.
Mosakoli Yisaya asakolaki ete Masiya akozala mokitani ya Mokonzi Davidi. (Yisaya 9:7) Esalamaki mpe bongo, Yesu abotamaki na libota ya Davidi.—Matai 1:1, 6-17.
Mika, mosakoli mosusu ya Nzambe, asakolaki ete mwana yango akobotama na “Beteleme Efelata,” mpe akokóma mokonzi. (Mika 5:2) Ntango Yesu abotamaki, bingumba mibale na Yisalaele ezalaki na nkombo Beteleme. Mosusu ezalaki pene na Nazarete, na nɔrdi ya ekólo, mpe mosusu ezalaki pene na Yelusaleme, na Yuda. Kala, bazalaki kobenga Beteleme oyo ezali pene na Yelusaleme Efelata. Yesu abotamaki na engumba yango, se ndenge esakolamaki!—Matai 2:1.
Esakweli mosusu ya Biblia elobaki ete Mwana ya Nzambe akobengama “longwa na Ezipito.” Ntango Yesu azalaki mwana moke, bakendaki na ye na Ezipito. Nsima ya liwa ya Erode, balongwaki na ye na Ezipito. Na ndenge yango, esakweli wana ekokisamaki.—Hosea 11:1; Matai 2:15.
Na etanda [“Bisakweli oyo etali masiya”], bavɛrsɛ oyo etyami na nse ya motó ya likambo “Esakweli” elobeli makambo ya Masiya. Tosɛngi yo otala soki makambo yango ekokani na oyo ezali na bavɛrsɛ oyo ezali na nse ya motó ya likambo “Kokokisama.” Okomona ete Liloba ya Nzambe elobaka solo mpe okondimela yango lisusu koleka.
Ntango ozali kotalela bavɛrsɛ yango, yebá ete bavɛrsɛ ya bisakweli ekomamaki bambula bankama ebele liboso Yesu abotama. Yesu alobaki ete: “Makambo nyonso oyo ekomamá na mibeko ya Moize mpe na Basakoli mpe na Nzembo na ntina etali ngai esengeli kokokisama.” (Luka 24:44) Ndenge yo moko omoni na Biblia na yo, makambo yango ekokisamaki mpenza, ata moko ezangaki te!


text:
APƐNDISI
Yesu abotamaki na sanza ya Desɛmbɛ?
BIBLIA eyebisi biso te mokolo oyo Yesu abotamaki. Kasi, elobeli makambo oyo endimisi biso ete abotamaki na sanza ya Desɛmbɛ te.
Tótala naino soki makambo ezalaka ndenge nini na sanza ya Desɛmbɛ mpe mwa moke liboso to nsima na yango na Beteleme, esika oyo Yesu abotamaki. Na manaka ya Bayuda, sanza ya Kislev (ndambo ya sanza ya Novɛmbɛ ná ndambo ya sanza ya Desɛmbɛ) ezalaki ntango moko ya malili makasi mpe ya mbula. Sanza oyo elandi yango ezalaki Tébeth (ndambo ya sanza ya Desɛmbɛ ná ndambo ya sanza ya Yanuali). Ezalaki sanza ya malili makasi koleka, mpe ntango mosusu mbula-mpɛmbɛ (neige) ezalaki kokwea na bangomba. Tótala sikoyo oyo Biblia elobi mpo na etúká yango: bantango wana ezalaka eleko ya bambula, ya molunge to ya mpiɔ?
Ezela, moko ya bato oyo bakomaki Biblia, amonisi ete bato bayebaki ete Kislev ezali sanza moko ya malili mpe mbula ebɛtaka mingi. Alobi liboso ete bato ebele bayanganaki na Yelusaleme “na sanza ya libwa [Kislev] na mokolo ya ntuku mibale ya sanza”; na nsima, abakisi ete bato bazalaki “kolɛngalɛnga…mpo na mbula mingi.” Lokola bambula ebɛtaka mingi na sanza wana, bato oyo bayanganaki bango moko balobaki boye: “Ezali ntango ya mbula mingi, toyebi kotɛlɛma libándá te.” (Ezela 10:9, 13; Yilimia 36:22) Yango wana, na sanza ya Desɛmbɛ, babateli ya mpate ya Beteleme mpe ya bamboka ya zingazinga ná bitonga na bango bazalaki kofanda libándá te na butu!
Ntango Yesu abotamaki, babateli ya mpate ná bampate na bango bazalaki libándá na butu
Nzokande, Biblia elobi ete na butu oyo Yesu abotamaki, babateli ya mpate bazalaki kobatela bampate na bango libándá. Kutu, Luka, moko ya bato oyo bakomaki Biblia, amonisi ete na ntango wana, babateli ya mpate “bazalaki kofanda libándá mpe kolekisa bokɛngɛli ya butu na kobatela bitonga na bango” pene na Beteleme. (Luka 2:8-12) Awa, tomoni ete babateli ya mpate bazalaki mpenza kofanda libándá, balobi te ete bazalaki kotambola na moi mpo na kozwa mwa mopɛpɛ. Bazalaki libándá ná bitonga ya bampate na bango na butu. Bakokaki kofanda libándá bongo soki ezalaka na Desɛmbɛ, sanza oyo na Beteleme malili mpe mbula ezalaka mingi? Te. Na yango, makambo oyo elekaki ntango Yesu abotamaki emonisi ete abotamaki na sanza ya Desɛmbɛ te.*
Liloba ya Nzambe eyebisi biso polele mokolo oyo Yesu akufaki, kasi elobi kaka mwa makambo moke oyo ekoki kosalisa biso tóyeba ntango oyo Yesu abotamaki. Likambo yango etindi biso tókanisa maloba oyo Mokonzi Salomo alobaki: “Nkombo malamu eleki mafuta na motuya; mokolo ya kufa eleki mokolo ya kobotama na malamu.” (Mosakoli 7:1) Yango wana, ezali likambo ya kokamwa te soki Biblia elobeli makambo mingi oyo etali mosala ya Yesu mpe liwa na ye, kasi elobeli kaka makambo moke oyo etali ntango oyo abotamaki.
* Soki olingi koyeba makambo mosusu, talá buku Comment raisonner à partir des Écritures, na nkasa 162-165, ebimisami na Batatoli ya Yehova.


text:
Ebandeli 14:1-24
4 Basalelaki Kedolaomere mbula zomi na mibale, kasi na mbula ya zomi na misato batombokaki. 5 Mpe na mbula ya zomi na minei Kedolaomere ayaki, ná bakonzi oyo bazalaki elongo na ye, mpe balongaki Barefaime na Asheterote-karnaime, mpe Bazuzime na Hame, mpe Baemime na Shave-kiriataime, 6 mpe Bahori na ngomba na bango ya Seire, tii na Ele-parane, oyo ezali na esobe. 7 Bongo babalukaki mpe bayaki tii na Ene-mishipate, elingi koloba, Kadeshe, mpe balongaki mokili mobimba ya Baamaleke ná Baamore oyo bazalaki kofanda na Hazazone-tamara.
8 Na yango, mokonzi ya Sodoma abandaki kotambola, ná mokonzi ya Gomora mpe mokonzi ya Adema mpe mokonzi ya Zeboyime mpe mokonzi ya Bela (elingi koloba, Zoare), mpe basalaki molɔngɔ ya etumba mpo na kobunda na bango na Lobwaku ya Patatalu ya Sidime, 9 mpo na kobunda na Kedolaomere mokonzi ya Elame mpe Tidale mokonzi ya Goyime mpe Amirafele mokonzi ya Shinare mpe Arioke mokonzi ya Elasare; bakonzi minei bábunda na bakonzi mitano yango. 10 Nzokande Lobwaku ya Patatalu ya Sidime ezalaki kaka mabulu na mabulu ya gudrɔ; mpe bakonzi ya Sodoma mpe ya Gomora babandaki kokima mpe bakweaki na mabulu yango, mpe baoyo batikalaki bakimaki na etúká ya ngombangomba. 11 Bongo baoyo balongaki bakamataki biloko nyonso ya Sodoma mpe ya Gomora mpe bilei na bango nyonso mpe bakendaki. 12 Bakamataki mpe Lota mwana ya ndeko ya Abrama mpe biloko na ye mpe basimbaki nzela bakei. Na ntango yango, Lota azalaki kofanda na Sodoma.
13 Nsima na yango, moto moko oyo abikaki na etumba ayaki kopesa nsango na Abrama Moebre. Na ntango yango, Abrama azalaki kofanda na bahema na katikati ya banzete minene ya Mamare Moamore, ndeko ya Eshikole mpe ndeko ya Anere; mpe bazalaki bato oyo basalaki kondimana ná Abrama. 14 Bongo Abrama ayokaki ete bakangi ndeko na ye. Na yango, ayanganisaki mibali na ye oyo babongisamá mpo na etumba, baombo nkama misato na zomi na mwambe (318) oyo babotamaki na ndako na ye, mpe alandaki bango tii na Dani. 15 Mpe na butu akabolaki mampinga na ye, ye ná baombo na ye, mpo na kobunda na bango, na bongo alongaki bango mpe alandaki bango tii na Hoba, oyo ezali na nɔrdi ya Damasi. 16 Mpe azwaki biloko nyonso oyo babɔtɔlaki, azwaki mpe Lota ndeko na ye ná biloko na ye ná basi mpe bato.
17 Bongo mokonzi ya Sodoma abimaki kokutana na Abrama, nsima wana autaki kolonga Kedolaomere mpe bakonzi oyo bazalaki elongo na ye, na Lobwaku ya Patatalu ya Shave, elingi koloba, Lobwaku ya Patatalu ya mokonzi. 18 Mpe Melekisedeke, mokonzi ya Saleme, abimisaki mampa mpe vinyo, mpe azalaki nganga-nzambe ya Nzambe Oyo-Aleki-Likoló. 19 Bongo apambolaki ye mpe alobaki ete:
“Abrama apambolama na Nzambe Oyo-Aleki-Likoló,
Oyo abimisá likoló ná mabele;
20 Mpe Nzambe Oyo-Aleki-Likoló apambolama,
Ye oyo akabi banyokoli na yo na lobɔkɔ na yo!”
Na yango, Abrama apesaki ye moko ya bandambo zomi ya biloko nyonso.
21 Nsima na yango, mokonzi ya Sodoma alobaki na Abrama ete: “Pesá ngai milimo, kasi yo kamatá biloko.” 22 Na yango, Abrama alobaki na mokonzi ya Sodoma ete: “Natomboli mpenza lobɔkɔ na ngai mpe nalapi ndai, epai ya Yehova Nzambe Oyo-Aleki-Likoló, Oyo abimisá likoló ná mabele, 23 ete, nakokamata eloko moko te na biloko na yo, ɛɛ, banda na busi tii na nsinga ya sandale, noki oloba ete: ‘Ngai nde moto nakómisi Abrama mozwi.’ 24 Ngai nakokamata ata eloko moko te! Longola kaka oyo bilenge mibali basili kolya, mpe likabo ya mibali oyo bakendaki elongo na ngai, Anere, Eshikole mpe Mamare—tiká bango bázwa likabo na bango.”


text:
3 Comments
-
Bongos
obandi na Ngbanda lelo okomi na Tshitshi, yo moko owuti na RCD Goma, yo pe oza dangéreux, nazo comprendre te mikol’oyo bato bakomi agités, ben azalaki na résidence surveillée alingaki kosala ba courses ndenge nini, il fallait lui apporter à manger, bango ba occidentaux batiaki ye na situation wana , eza lokola Moîse na ndako ya pharaon! tango makambo ekomi kobonga bokomi na kanda, bilobela elati bino ,yo Mbongos okanisi yo nde nani, Nzambe va vous confondre les collabos, ces gens qui vous ont raconté cela, étaient où depuis tout ce temps, congolais tolingana lokola arabes, nde tokolonga, bino ba soit disant intéllectuels nde bozo bebisa makambo , yango Nzambe akosala na ba combattants ya muete muete lumbe lumbe
-
eza somo vérité oyo ya roger, azo bango baluba tsé
-
il faut que cette vérité que tout le monde parle dans le cercle de l’UDPS éclate, on en a marre…J’ai quitté udps suite aux dictacts de la maquerelle Marthe..Elle confisque tout