text:
MOKAPO YA ZOMI NA MWAMBE
Batisimo mpe boyokani na yo ná Nzambe
Ndenge nini babatisaka moto mpo akóma moklisto?
Makambo nini osengeli kokokisa mpo bápesa yo nzela ya kozwa batisimo?
Ndenge nini moto amipesaka na Nzambe?
Ndimbola mpenzampenza ya batisimo ezali nini?
1. Mpo na nini Moetiopia moko, mosali monene ya mokonzi, asɛngaki azwa batisimo?
“TALÁ! Mai yango oyo; nini ezali kopekisa ngai kobatisama?” Moetiopia moko, mosali monene ya mokonzi, nde atunaki motuna oyo na siɛklɛ ya liboso. Moklisto moko na nkombo Filipo autaki komonisa ye ete Yesu azali Masiya oyo alakamaki. Lokola makambo oyo Moetiopia yango ayekolaki na Makomami esimbaki mpenza motema na ye, asalelaki yango. Amonisaki ete alingi kozwa batisimo!—Misala 8:26-36.
2. Mpo na nini osengeli mpenza kokanisa mingi likambo ya kozwa batisimo?
2 Soki oyekolaki malamumalamu na Motatoli moko ya Yehova mikapo nyonso oyo ezali liboso ya mokapo oyo, mbala mosusu yo mpe okanisi ete ntango ekoki mpo omituna motuna oyo: ‘Nini ezali kopekisa ngai kobatisama?’ Kino sikawa oyekoli elaka ya Biblia oyo etali bomoi ya seko na Paladiso. (Luka 23:43; Emoniseli 21:3, 4) Oyekoli mpe ndenge mpenza bato oyo bakufá bazali, ná elikya ya lisekwa. (Mosakoli 9:5; Yoane 5:28, 29) Mbala mosusu okómá koyangana na Batatoli ya Yehova na makita oyo basalaka na lisangá na bango mpe omoni na miso ete bazali na lingomba ya solo. (Yoane 13:35) Likambo ya ntina koleka, mbala mosusu obandi kokóma na boyokani makasi na Yehova Nzambe.
3. (a) Etinda nini Yesu apesaki bayekoli na ye? (b) Ndenge nini babatisaka moto na mai?
3 Ndenge nini okoki komonisa ete olingi kosalela Nzambe? Yesu ayebisaki bayekoli na ye ete: “Bókende mpe bókómisa bato bayekoli na bikólo nyonso, kobatisáká bango.” (Matai 28:19) Yesu ye moko apesaki ndakisa na ndenge azwaki batisimo na mai. Banyakelaki ye mai te, to babwakelaki ye kaka mwa matangá ya mai na nzoto te, to mpe basopelaki ye mwa mai na motó te. (Matai 3:16) Liloba “kobatisa” euti na liloba moko ya Grɛki oyo elimboli “kozindisa.” Na yango, mpo na kobatisa moto akóma moklisto, esengeli kozindisa ye mobimba na mai.
4. Kozwa batisimo na mai ekomonisa nini?
4 Kozwa batisimo na mai ezali likambo oyo bato nyonso oyo balingi kozala na boyokani na Yehova Nzambe basengeli kosala. Batisimo ekomonisa na miso ya bato ete olingi kosalela Yehova, osepeli kosala mokano na ye. (Nzembo 40:7, 8) Nzokande, mpo okoka kozwa batisimo, ezali na mwa makambo oyo osengeli kokokisa.
OSENGELI KOZALA NA BOYEBI MPE KONDIMA
5. (a) Wapi likambo ya liboso oyo moto asengeli kosala mpo akoka kozwa batisimo? (b) Mpo na nini makita ya boklisto ezali na ntina mingi?
5 Obandi kosala likambo ya liboso. Ndenge nini? Na ndenge ozali koyekola koyeba Yehova Nzambe mpe Yesu Klisto, ntango mosusu na ndenge ozali koyekola Biblia mbala na mbala. (Yoane 17:3) Kasi, makambo ya koyekola ezali mpenza mingi. Baklisto basengeli ‘kotonda na boyebi ya solosolo ya mokano ya Nzambe.’ (Bakolose 1:9) Yango wana, koyangana na makita ya Batatoli ya Yehova ekosalisa yo mingi. Koyangana na makita yango ezali na ntina mingi. (Baebele 10:24, 25) Koyanganaka na makita nyonso ekosalisa yo oyeba Nzambe malamumalamu.
6. Wapi makambo oyo osengeli koyeba na Biblia mpo okoka kozwa batisimo?
6 Yango elingi koloba te ete osengeli koyeba makambo nyonso ya Biblia mpo okoka kozwa batisimo. Moetiopia wana azalaki na mwa boyebi, kasi azalaki na mposa ya lisalisi mpo na kokanga ntina ya biteni mosusu ya Makomami. (Misala 8:30, 31) Se ndenge moko, yo mpe osengeli naino koyekola makambo mingi. Kutu, okosilisa koyekola makambo nyonso ya Nzambe ata moke te. (Mosakoli 3:11) Nzokande, liboso ozwa batisimo, osengeli koyeba mpe kondima mateya ya ntina ya Biblia. (Baebele 5:12) Na ndakisa, osengeli koyeba mpe kondima ndenge bato oyo bakufá bazalaka mpenza mpe ntina ya nkombo ya Nzambe mpe ya Bokonzi na ye.
7. Boyekoli ya Biblia esengeli kosalisa yo na nini?
7 Kasi, kozala kaka na boyebi ekoki te, mpamba te “na kozanga kondima likoki ya kosepelisa [Nzambe] mpenza ezali ata moke te.” (Baebele 11:6) Biblia eyebisi biso ete ntango bato mosusu na engumba Kolinti ya kala bayokaki nsango oyo baklisto bazalaki kosakola, “babandaki kondima mpe kobatisama.” (Misala 18:8) Bobele bongo, boyekoli ya Biblia esengeli kosalisa yo ondima ete Biblia ezali Liloba ya Nzambe oyo epemami na elimo na ye. Esengeli mpe kosalisa yo ondima bilaka ya Nzambe mpe ondima ete mbeka ya Yesu ekoki kobikisa yo.—Yosua 23:14; Misala 4:12; 2 Timote 3:16, 17.
KOSAKOLA SOLO YA BIBLIA
8. Nini ekotinda yo oyebisa bato makambo oyo oyekoli?
8 Wana ozali kokolisa kondima na motema na yo, okokoka te kobombela basusu makambo oyo oyekoli. (Yilimia 20:9) Okozala na mposa makasi ya koyebisa bato mateya mpe mikano ya Nzambe.—2 Bakolinti 4:13.
9, 10. (a) Okoki kobanda naino koyebisa solo ya Biblia epai ya banani? (b) Osengeli kosala nini soki olingi kobanda kosakola elongo na Batatoli ya Yehova?
9 Okoki kobanda naino na koyebisa solo ya Biblia na mayele epai ya bandeko na yo, baninga na yo, bato oyo bafandi pene na bino mpe baninga na yo ya mosala. Na nsima, okolinga ntango mosusu obanda kosakola elongo na Batatoli ya Yehova. Soki ezali bongo, kobanga te koyebisa Motatoli oyo azali koteya yo Biblia mposa na yo. Soki emonani ete okoki kobima na mosala ya kosakola, bakotinda bankulutu mibale ya lisangá bákutana na yo esika moko na ndeko oyo ateyaka yo Biblia.
10 Yango ekopesa yo nzela ya koyeba malamu bankulutu mosusu ya lisangá, baoyo bazali kobatela etonga ya Nzambe. (Misala 20:28; 1 Petelo 5:2, 3) Soki bankulutu yango bamoni ete oyebi mateya ya ntina ya Biblia mpe ondimaka yango, soki bamoni ete bomoi na yo eyokani na mitinda ya Nzambe, mpe olingi mpenza kokóma Motatoli ya Yehova, bakoyebisa yo ete okoki kobanda kosakola elongo na lisangá; wana okómi mosakoli ya nsango malamu oyo azwi naino batisimo te.
11. Makambo nini bato mosusu basengeli kotika liboso bákoka kosakola elongo na lisangá?
11 Mbala mosusu ekosɛnga obongola mimeseno na yo mosusu liboso bándima yo obanda kosakola elongo na lisangá. Ntango mosusu ekosɛnga otika makambo mosusu oyo osalaka na kobombana. Na yango, liboso omonisa mposa na yo ya kokóma mosakoli oyo azwi naino batisimo te, osengeli kotika masumu minene, lokola pite to ekobo, milangwa, mpe komɛla bangi.—1 Bakolinti 6:9, 10; Bagalatia 5:19-21.
KOBONGOLA MOTEMA MPE KOBONGWANA
12. Mpo na nini kobongola motema ezali na ntina?
12 Liboso okoka kozwa batisimo, osengeli naino kokokisa makambo mosusu. Ntoma Petelo alobaki ete: “Bóbongola mitema mpe bóbongwana mpo masumu na bino ebomama.” (Misala 3:19) Kobongola motema elimboli koyoka mpenza mawa mpo na likambo oyo osali. Soki moto azalaki na bomoi moko ya mbindo, ebongi mpenza abongola motema; kasi kobongola motema ezali mpe na ntina ata soki ozalaki na bomoi ya mbindo mpenza te. Mpo na nini? Mpamba te bato nyonso bazali basumuki mpe esengeli Nzambe alimbisa bango. (Baloma 3:23; 5:12) Liboso oyekola Biblia, oyebaki mokano ya Nzambe te. Bongo, ndenge nini bomoi na yo ekokaki koyokana mpenzampenza na mokano na ye? Yango wana, kobongola motema ezali na ntina.
13. Kobongwana ezali nini?
13 Nsima ya kobongola motema, esengeli kobongwana. Osengeli kosuka kaka te na koyoka mawa. Osengeli mpe kotika bomoi na yo ya liboso mpe kozwa ekateli makasi ete kobanda sikawa okosala makambo oyo ezali malamu. Osengeli naino kobongola motema mpe kobongwana liboso ya kozwa batisimo.
KOMIPESA
14. Likambo nini ya ntina mingi osengeli kosala liboso ya kozwa batisimo?
14 Liboso ya kozwa batisimo, osengeli mpe kosala likambo mosusu ya ntina mingi. Osengeli komipesa na Yehova Nzambe.
15, 16. Komipesa na Nzambe elimboli nini, mpe nini etindaka moto amipesa na Nzambe?
15 Ntango omipesi na Yehova Nzambe na libondeli oyo osali na motema moko, olaki ye ete okokangama kaka na ye mpo na libela. (Deteronome 6:15) Kasi mpo na nini moto akolinga kokóma moombo ya Nzambe? Mpo na koyanola na motuna yango, tózwa ndakisa ya mobali moko oyo abandi kosepela na mwasi moko. Ntango akómi koyeba ye malamu mpe komona ete azali na bizaleli ya malamu mpenza, mobali yango akoyoka ete motema na ye ezali kolinga mwasi yango mingi. Na nsima, ekokamwisa te soki atuni mwasi yango libala. Atako kobala ekobakisela ye mikumba mosusu, kasi akobala ye kaka mpo alingi ye mingi.
16 Ntango oyebi Yehova mpe okómi kolinga ye mingi, yango ekotinda yo osalela ye na motema na yo mobimba to osambela ye na makoki na yo nyonso. Moto nyonso oyo alingi kolanda Yesu Klisto, Mwana ya Nzambe, asengeli ‘komiboya.’ (Malako 8:34) Tomiboyaka soki tozali kosala ete bamposa mpe mikano na biso epekisa biso te kotosa Nzambe na makambo nyonso. Na yango, liboso okoka kozwa batisimo, esengeli ete mokano ya Nzambe ezala likambo ya liboso oyo osalaka na bomoi na yo.—1 Petelo 4:2.
KOBANGA EPEKISA YO TE
17. Mpo na nini bato mosusu bakokaka mbala mosusu te komipesa na Nzambe?
17 Bato mosusu bakokaka komipesa na Yehova te mpo babangaka kosala likambo yango ya ntina mingi. Ntango mosusu babangaka ete soki bakómi baklisto oyo bamipesi ekosɛnga básala makambo oyo ye akosɛnga bango, soki bongo te bakomema ngambo na miso na ye. Lokola babangaka ete mbala mosusu bakokoka te, mpe bakoki kosala makambo oyo ekoyokisa Yehova mawa, bakanisaka ete eleki malamu bámipesa na ye te.
18. Nini ekoki kotinda yo na komipesa na Yehova?
18 Soki okómi kolinga Yehova mingi, yango ekotinda yo omipesa na ye mpe osala makasi mpo bomoi na yo eyokana na komipesa na yo. (Mosakoli 5:4) Nsima ya komipesa na Nzambe, ekosɛnga mpenza ete ‘otambola na ndenge ebongi na Yehova mpo osepelisa ye mpenza.’ (Bakolose 1:10) Lokola olingi Nzambe mingi, okokanisa ata moke te ete kosala mokano na ye ezali mpasi mingi. Na ntembe te, okozala na makanisi moko na ntoma Yoane oyo akomaki ete: “Bolingo ya Nzambe elakisi boye, ete tótosaka [mibeko] na ye; kutu [mibeko] na ye ezali kilo te.”—1 Yoane 5:3.
19. Mpo na nini osengeli te kobanga komipesa na Nzambe?
19 Mpo na komipesa na Nzambe, ezali kosɛnga te ete ozala moto ya kokoka. Yehova ayebi esika makoki na yo esuki mpe azali kosɛnga yo ata moke te ete osala makambo oyo eleki makoki na yo. (Nzembo 103:14) Alingi olonga, yango wana akolendisa yo mpe akosalisa yo. (Yisaya 41:10) Okoki mpenza kondima ete soki otyeli Yehova motema na yo mobimba, “akoyeisa banzela na yo alima.”—Masese 3:5, 6, NW.
ZWÁ BATISIMO MPO NA KOMONISA ETE OMIPESI
20. Mpo na nini komipesa na Yehova esengeli kotikala kaka likambo na bino mibale te?
20 Soki okanisi makambo oyo touti kolobela awa, yango ekoki kosalisa yo omipesa na Yehova na libondeli. Moto nyonso oyo alingaka mpenza Nzambe asengeli mpe ‘kosala eyambweli mpo na lobiko.’ (Baloma 10:10) Ndenge nini okosala yango?
21, 22. Ndenge nini okoki kosala “eyambweli” ya kondima na yo?
21 Yebisá Mokambi-misala ya bankulutu ya lisangá na bino ete olingi kozwa batisimo. Akopona bankulutu oyo bakotalela elongo na yo mwa mituna ya mateya ya ntina ya Biblia. Soki bankulutu yango bandimi ete okoki kozwa batisimo, bakoyebisa yo ete okozwa yango na liyangani oyo ekoya. * Mbala mingi, na liyangani basalaka lisukulu moko oyo elobelaka ntina ya batisimo. Na nsima, molobi asɛngaka bato nyonso oyo balingi kozwa batisimo báyanola na mituna mibale ya pɛtɛɛ mpo bámonisa “eyambweli” ya kondima na bango na minɔkɔ na bango.
22 Ezali batisimo nde ekomonisa na miso ya bato ete omipesi na Nzambe mpe na ntango wana okómi Motatoli ya Yehova. Bazindisaka bato oyo balingi kozwa batisimo nzoto mobimba na kati ya mai, mpo emonana na miso ya bato nyonso ete basili komipesa na Yehova.
NDIMBOLA YA BATISIMO NA YO
23. Kozwa batisimo “na nkombo ya Tata mpe ya Mwana mpe ya elimo santu” elimboli nini?
23 Yesu alobaki ete bayekoli na ye bakozwa batisimo “na nkombo ya Tata mpe ya Mwana mpe ya elimo santu.” (Matai 28:19) Yango elimboli ete moto oyo azali kozwa batisimo andimi bokonzi ya Yehova Nzambe mpe ya Yesu Klisto. (Nzembo 83:18; Matai 28:18) Andimi lisusu mokumba mpe misala ya elimo santu ya Nzambe, to nguya na ye oyo esalaka mosala.—Bagalatia 5:22, 23; 2 Petelo 1:21.
24, 25. (a) Kozwa batisimo elakisi nini? (b) Esengeli koyanola motuna nini?
24 Nzokande, batisimo ezali te kaka likambo ya kozindisama na mai. Ezali komonisa likambo moko ya ntina mingi. Kozindisama na mai elakisi ete okufi na ndenge ya elilingi mpe otiki libela bomoi oyo ozalaki na yango liboso. Kobima na mai elakisi ete ozongi na bomoi mpo na kosala mokano ya Nzambe. Kobosana mpe te ete omipesi na Yehova Nzambe, kasi omipesi te na mosala moko boye, na likambo moko boye, na bato to na ebongiseli moko boye. Komipesa na yo mpe batisimo oyo ozwi ezali ebandeli ya boninga moko ya makasi elongo na Nzambe—boyokani moko ya solosolo mpenza elongo na ye.—Nzembo 25:14.
25 Kozwa batisimo ezali ndanga ya lobiko te. Ntoma Paulo akomaki boye: “Bókoba kosala mpo na lobiko na bino moko na kobanga mpe na kolɛnga.” (Bafilipi 2:12) Batisimo ezali nde ebandeli. Motuna ya ntina yango oyo: Ndenge nini okoki kotikala na kati ya bolingo ya Nzambe? Mokapo ya nsuka ya buku oyo ekoyanola na motuna yango.
^ par. 21 Bapesaka bato batisimo na mayangani ya minene mpe ya mike oyo Batatoli ya Yehova basalaka mbula na mbula.


c: text/html

text:
Biblia na Internet | BIBLIA - LIBONGOLI YA MOKILI YA SIKA
Olingi koyoka botángi ya lisolo oyo na %%?
Matai 15:1-39
15 Bongo Bafarisai ná bakomeli bautaki na Yerusaleme+ bayei epai Yesu azalaki mpe balobaki ete:2 “Mpo na nini bayekoli na yo batosaka bonkɔkɔ oyo euti na bato ya kala te? Na ndakisa, basukolaka mabɔkɔ na bango te ntango balingi kolya biloko.”+3 Ye azongiselaki bango ete: “Mpo na nini bino mpe bobukaka mitindo ya Nzambe mpo na bonkɔkɔ na bino?+4 Na ndakisa, Nzambe alobaki ete: ‘Kumisá tata na yo mpe mama na yo’;+ mpe, ‘Moto oyo afingi tata to mama akufa.’+5 Kasi bino bolobi ete: ‘Moto nyonso oyo alobi na tata na ye to na mama ete: “Eloko nyonso nazali na yango oyo okokaki kozwela litomba ezali likabo oyo napesi Nzambe,”6 ye asengeli kokumisa tata na ye te.’+ Bongo bokómisi liloba ya Nzambe eloko mpamba mpo na bonkɔkɔ na bino.+7 Bino bakosi,+ Yisaya+ asakolaki malamu mpo na bino, ntango alobaki ete:8 ‘Bato oyo bakumisi ngai na mbɛbu na bango, kasi motema na bango ezali mosika na ngai.+9 Bazali kokoba kosambela ngai kaka mpamba, mpo mateya oyo bazali koteya ezali nde mibeko ya bato.’”+10 Bongo abengaki ebele ya bato yango mpe alobaki na bango ete: “Bóyoka mpe bókanga ntina ya maloba oyo:+11 Eloko oyo ekɔtaka na monɔkɔ ya moto ekómisaka ye mbindo te; kasi oyo ebimaka na monɔkɔ ya moto nde ekómisaka ye mbindo.”+12 Bongo bayekoli bayaki mpe balobaki na ye ete: “Oyebi ete Bafarisai babɛti libaku ntango bayokaki makambo oyo olobi?”+13 Ye azongisaki ete: “Nzete nyonso oyo Tata na ngai ya likoló aloni te ekopikolama.+14 Bótika bango. Bazali batambwisi oyo bakufá miso. Boye, soki moto oyo akufá miso azali kotambwisa moto oyo akufá miso, bango mibale bakokwea na libulu.”+15 Petro azongiselaki ye ete: “Limbwelá biso ndakisa wana.”+16 Bongo ye alobaki ete: “Bino mpe bozali naino kokanga ntina te?+17 Boyebi te ete eloko nyonso oyo ekɔtaka na monɔkɔ elekaka na misɔpɔ mpe esukaka na kabinɛ?18 Kasi makambo oyo ebimaka na monɔkɔ eutaka na motema, mpe makambo wana nde ekómisaka moto mbindo.+19 Na ndakisa, makanisi mabe,+ koboma bato, misala ya ekobo, misala ya pite, koyiba, matatoli ya lokuta, maloba ya kofinga, eutaka na motema.+20 Makambo wana nde ekómisaka moto mbindo; kasi kosukola mabɔkɔ te liboso ya kolya ekómisaka moto mbindo te.”+21 Sikoyo, ntango Yesu alongwaki kuna akendaki na etúká ya Tire mpe ya Sidone.+22 Mpe talá! mwasi moko Mofenisia+ ya bitúká yango abimaki mpe agangaki makasi, alobi: “Nkolo, Mwana ya Davidi, yokelá ngai mawa.+ Bademo bakɔtelá mpenza mwana na ngai ya mwasi.”23 Kasi azongiselaki ye ata liloba moko te. Bongo bayekoli na ye bayaki mpe babandaki kobondela ye ete: “Lobá na ye azonga; mpamba te azali kokoba koganga nsima na biso.”24 Ye azongisaki ete: “Natindamaki epai ya bato mosusu te kaka epai ya bampate ya ndako ya Yisraele oyo babungá.”+25 Ntango mwasi yango ayaki abandaki kogumbamela ye mpe koloba: “Nkolo, salisá ngai!”+26 Ye ayanolaki ete: “Ezali malamu te kokamata mampa ya bana mpe kobwakela yango bana ya mbwa.”27 Mwasi yango alobaki ete: “Ya solo, Nkolo; kasi bana ya mbwa balyaka pumbulu oyo eutaka na mesa ya bankolo na bango ekwei.”+28 Bongo Yesu azongiselaki ye ete: “Ee mwasi, kondima na yo ezali monene; ekómela yo kaka ndenge olingi.” Mpe mwana na ye abikaki banda na ngonga wana.+29 Yesu alongwaki kuna, na nsima akei pene ya mbu ya Galile,+ mpe, nsima ya komata na ngomba,+ afandaki kuna.30 Bongo ebele ya bato bapusanaki epai na ye, bayei na bato oyo bazalaki batɛngumi, bibɔsɔnɔ, bato oyo bakufá miso, bato oyo balobaka te, mpe ebele ya bato mosusu ya maladi, mpe batyaki bango na makolo na ye, mpe abikisaki bango;+31 bongo ebele ya bato yango bakamwaki na ndenge bamonaki bato oyo balobaka te bazali koloba mpe batɛngumi bazali kotambola mpe bato oyo bakufá miso bazali komona, mpe bakumisaki Nzambe ya Yisraele.+32 Kasi Yesu abengaki bayekoli na ye epai na ye mpe alobaki ete:+ “Nazali koyokela ebele ya bato oyo mawa,+ mpo bafandi na ngai mikolo misato mobimba mpe bazali na eloko ya kolya te; mpe nalingi kotika bango bázonga na nzala te. Mbala mosusu bakokwea na nzela.”33 Kasi bayekoli balobaki na ye ete: “Awa na esika oyo bato bazali te, epai wapi tokozwa mampa oyo ekoki mpo na kotondisa ebele ya bato boye?”+34 Bongo Yesu alobaki na bango ete: “Bozali na mampa boni?” Balobaki ete: “Nsambo, mpe mwa ndambo ya mbisi ya mike.”35 Bongo nsima ya kosɛnga ebele ya bato yango báfanda na nse,36 akamataki mampa yango nsambo mpe mbisi yango mpe, nsima ya kopesa matɔndi, abukaki yango mpe abandaki kokabolela bayekoli, bongo bayekoli mpe bakabolelaki ebele ya bato yango.+37 Mpe bango nyonso balyaki mpe batondaki, mpe biteni oyo etikalaki balɔkɔtaki yango kitunga nsambo mɛkɛ.+38 Kasi baoyo balyaki bazalaki mibali nkóto minei (4 000), longola basi ná bana mike.39 Na nsuka, nsima ya kotika ebele ya bato yango bázonga, amataki na masuwa ayei na bitúká ya Magadane.+

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Biblia na Internet | BIBLIA - LIBONGOLI YA MOKILI YA SIKA
Olingi koyoka botángi ya lisolo oyo na %%?
Bakolose 1:1-29
1 Paulo, ntoma ya Kristo Yesu na mokano ya Nzambe,+ mpe Timote+ ndeko na biso,2 epai ya basantu mpe bandeko ya sembo, oyo bazali na bomoko+ elongo na Kristo, oyo bazali na Kolose:Boboto monene mpe kimya ya Nzambe Tata na biso ezala na bino.+3 Topesaka ntango nyonso Nzambe Tata ya Nkolo na biso Yesu Kristo matɔndi+ ntango tobondelaka mpo na bino,+4 banda toyoká nsango ya kondima na bino na makambo oyo etali Kristo Yesu mpe bolingo oyo bozali na yango epai ya basantu nyonso+5 mpo na elikya+ oyo babombeli bino na likoló.+ Boyokaki makambo ya elikya yango liboso ntango bayebisaki solo ya nsango malamu wana+6 oyo eyaki epai na bino, ndenge mpe ezali kobota mbuma+ mpe kokola+ na mokili mobimba,+ ndenge mpe ezali kosala kati na bino, banda mokolo oyo boyokaki mpe boyebaki malamumalamu boboto monene+ ya Nzambe na kati ya solo.+7 Yango nde oyo boyekolaki epai ya Epafrasi,+ moombo mpe moninga na biso ya bolingo, oyo azali mosaleli* ya sembo ya Kristo na esika na biso,8 oyo mpe apesaki biso nsango ya bolingo+ na bino na makambo ya elimo.9 Yango wana biso mpe, banda mokolo toyokaki yango, tozali kotika te kobondela mpo na bino+ mpe kosɛnga ete bótonda na boyebi ya solosolo+ ya mokano na ye na bwanya+ nyonso mpe bososoli ya elimo,+10 mpo na kotambola na ndenge oyo ebongi+ na Yehova+ mpo bósepelisa ye mpenza wana bozali kokoba kobota mbuma na mosala nyonso ya malamu+ mpe kokola na boyebi ya solosolo+ ya Nzambe,11 wana bolendi na nguya nyonso kino kokóma na bonene ya nguya+ na ye mpo bóyika mpenza mpiko+ mpe bózala na motema molai ná esengo,12 wana bozali kopesa matɔndi na Tata oyo akómisi bino bato babongi kosangana na libula+ ya basantu+ na kati ya pole.+13 Asikoli biso na nguya+ ya molili mpe akɔtisi+ biso na bokonzi+ ya Mwana ya bolingo na ye,+14 oyo na nzela na ye tosikolami na nzela ya lisiko, tolimbisami masumu na biso.+15 Ye azali elilingi+ ya Nzambe oyo amonanaka te,+ mwana ya liboso+ na biloko nyonso oyo ezalisamá;16 mpo na nzela na ye+ biloko mosusu nyonso ezalisamaki na likoló mpe na mabele, biloko oyo emonanaka mpe biloko oyo emonanaka te, ezala bakiti ya bokonzi to bonkolo to baguvɛrnema to makonzi.+ Biloko mosusu nyonso ezalisamaki na nzela na ye+ mpe mpo na ye.17 Lisusu, ye azali liboso ya biloko mosusu nyonso+ mpe na nzela na ye biloko mosusu nyonso ezalisamaki,+18 mpe azali motó ya nzoto, lisangá.+ Azali ebandeli, mwana ya liboso uta na bakufi,+ mpo akóma moto ya liboso+ na makambo nyonso;19 mpamba te Nzambe amonaki malamu ete nyonso oyo etondi kotonda+ efanda na kati na ye,20 mpe na nzela na ye, azongisa lisusu boyokani+ kati na ye ná biloko mosusu nyonso,+ ndenge atye kimya+ na lisalisi ya makila+ oyo asopaki likoló ya nzete ya mpasi,+ ezala biloko oyo ezali na mabele to biloko oyo ezali na likoló.21 Ya solo, bino baoyo bozalaki liboso mosika na Nzambe+ mpe banguna mpo makanisi na bino ezalaki na misala ya mabe,+22 sikoyo azongisi bino lisusu na boyokani+ na lisalisi ya nzoto ya mosuni ya moto wana na nzela ya liwa na ye,+ mpo na kobimisa bino liboso na ye basantu mpe bato bazangi litɔnɔ+ mpe bato bakoki kofundama na likambo moko te,+23 soki, ya solo, botikali na kondima,+ botɛlɛmi makasi likoló ya moboko+ mpe bopikami+ mpe bozali koningana te na elikya ya nsango malamu wana oyo boyokaki,+ mpe oyo esakolamaki+ na bato ya bikólo nyonso+ oyo ezali na nse ya lola. Ngai Paulo nakómá mosaleli+ ya nsango malamu yango.24 Nazali sikoyo kosepela na kati ya bampasi na ngai mpo na bino,+ mpe ngai, na ngala na ngai, nazali kokokisa oyo ezali kozanga na malɔzi+ ya Kristo na nzoto na ngai ya mosuni mpo na bolamu ya nzoto na ye, oyo ezali lisangá.+25 Nakómá mosaleli+ ya lisangá yango na boyokani na mosala ya kapita+ oyo Nzambe apesaki ngai mpo na litomba na bino mpo na kosakola liloba ya Nzambe malamumalamu,26 sekele mosantu+ oyo ebombamaki banda na bibongiseli+ ya kalakala mpe banda na mabota ya kalakala. Kasi sikoyo emonisami polele+ epai ya basantu na ye,27 oyo Nzambe asepeli koyebisa bango nini yango bomɛngo ya nkembo+ ya sekele mosantu+ yango kati na bikólo. Yango nde Kristo+ na bomoko elongo na bino, elikya ya nkembo na ye.+28 Ye nde tozali kosakola,+ wana tozali kokebisa moto nyonso mpe koteya moto nyonso na bwanya nyonso,+ mpo tómonisa moto nyonso ete azali moto oyo akoki na makambo nyonso+ na bomoko elongo na Kristo.29 Ezali mpo na yango mpenza nde nazali kosala mosala makasi, nazali koboma nzoto+ na boyokani na nguya na ye,+ oyo ezali kosala mosala na kati na ngai.+


text:
LA FIN TRAGIQUE DE MULEMBU THAGAR TSHIBAU
Mulembu lokola biso nionso toyebi azalaki moyembi monene na kati ya orchestre Bella-Bella, Lipwa-Lipwa mpe Kamale, ayemba bongo na Soki Vangu, Nyboma pe Pepe Kalle, a compozaki pe ba nzembo ebele
ya mingi ya trop.
Na cote miziki bato nionso bayebi masolo ya Taghar Mulembu, wana kutu ezali na tina te, ya kolobela yango awa, kasi nde na suka ya la vie na ye, na ndenge akufaki batu mingi bayebi yango te.
Les Kamale ekotaki mobulu, ezalaki bongo na baisse ya monene, pe Nyboma akendeki ye na Mandjeku Lengo Lengo Pierrot Dizzy na African All Stars, kasi likanisi ya Dizzy ezalaki ya koya kozua Nyboma
te, ye ayaki na Kinshasa po na ko convaincre ndeko na ye Maquisard Dalienst Ntesa, a rejoindre bango na African All Stars puisque Sam Mangwana alongwaki na ye, kasi Ya Ntesa aboyaki, ayebisaki na
Dizzy ke tangu ya Maquisards esili eleka, sika oyo bango nionso bakomi ba Tata na Bana, malamu azala kaka na Ok Jazz, bien que un maquisard reste toujours un maquisard, yango nde Dizzy azwaki
contact na Nyboma, pe Nyboma andimaki kokende na Dizzy na nouvelle aventure ya Afrique de l'Ouest avec l'African All Stars.
Entretemps, Mulembu Taghar Tshibau, azalaki kovivre na muana muasi moko, awutaki na Kisangani Boyoma Singa Mwambe, fille oyo a propozaki na Mulembu basala voyage ya Haut-Zaire, kuna nde lokola ye
azalali originaire ya kuna, pe akola kuna, ayebisaki Mulembu ba avantages nini ezali kuna po na l'avenir na bango.
Mulembu na lolango na ye, bango wana na Kisangani, le temps basala ba plans na bango bayelaki na Haut-Zaire, muana muasi oyo azwi bongo mpasi ya makasi, pe akoti na lopitalo, lokola ba famille ya
muana muasi oyo bazalaki na Kisangani, na Mulembu na famille oyo bazali kosunga muasi ya Mulemu na lopitalo.
Alors ke tangu muana muasi oyo azali kaka na lopitalo, Mulembu Tshibau Taghar pe akomi na mpasi, akoti na lopitalo oyo muasi na ye azalaki, ba famille ya fille oyo soki baye kotala muana na bango,
bazali pe kosunga Mulembu.
Na sima ya tangu, muana muasi oyo aye kokufa, ba famille na ye babimisi ebembe pe bakeyi kokunda, na sima ya liwa ya muana na bango, bayaki kotala Mulembu na lopitalo soki mbala mibale to misato,
pe suka wana, Mulembu akomi ABANDONNE na lopitalo, na Kisangani sans famille, sans amis.
Fille moko parmi ba infirmieres aye kotuna Mulembu, po na nini ba ndeko na ye bayaka lisusu kotala ye te, nde esika wana Mulembu aye ko expliquer fille wana ya infirmiere situation na ye na
Kisangani, na mawa wana, fille oyo ya infirmiere ayebisi na baninga na ye ya mosala, lisolo oyo ekomi tii na direction ya lopitalo.
Direction ya lopitalo emeki kosala ba demarches po na kolukela Mulembu ba aides na niveau ya Umuza pe Departement ya Culture na Kisangani, kasi demarches oyo esukaki kaka na nzela, par manque des
moyens financiers ya ba institutions oyo.
Quelques fanatiques nostalgiques ya Bella-Bella, dans un premier temps bameki kosunga Mulembu, kasi lokola lobiko ezalaki koya te, motu nionso azalaki decourager, compte tenu ya ba moyens na bango
pe ezali moke.
Sikoyo charge nionso ya Mulembu na lopitalo ekomi kaka na maboko ya fille oyo ya infirmiere oyo a decouvraki Mulembu, ye pe muana muasi, salaire nini azali na yango po nakozwa charge ya Mulembu na
lopitalo, aye kobimisa boule, ayebisi Mulembu, lokola nkisi ya mondele ezali talo makasi na pharmacie, de preference, bien que azali na lopitalo sans medicaments, abanda kozwa nkisi ya bo NKOKO,
Mulembu azalaki lisusu na choix te, le seul salut etikalaki na ye kaka wana, ndeko muasi oyo ya infirmiere, muana ya batu, amemelaka Mulembu biloko ya koliya pe ba nkisi ya bo NKOKO na lopitalo,
tii ndenge Mulembu Tshibau Taghar ayaki kokufa na lopitalo na Kisangani, loin des siens.
Mulembe akufaki presque nzela moko na vieux Kwamy Lasitura.
Lukoki Armand.
FUGA FUGA, par Mulembu & Lipua-Lipua


text:
Mbwá
Mbwá (boyíké mbwá, Canis lupus familiaris o latɛ́) ezalí nyama ya mikúwa mpé ya mabɛ́lɛ eye efándaka elɔngɔ́ na bato. Eningisaka mokíla sɔ́kí elingí elɔ́kɔ tǒ sɔ́kí esepélí, mpé egángaka míngi sɔ́kí esɛ́ngɛli na bokébi bwa moto tǒ mpé sɔ́kí elingí kokébisa moto na likámá. Elíyaka misuni mya nyama.
Ezalí nyama o libóta lya limbwá. Ekómá moníngá mwa moto. Mbwá ebɔ́kwámí na ntína ebelé, ntángo esúsu bato babɔ́kɔli mbwá mpó na kotambwisa bato baye bamɔ́nɔkɔ tɛ́, ntángo isúsu mpó na kokɛ́ngɛlɛ ndáko, ntángo isúsu mpó na bokila, ntángo isúsu mpó na masano, ntángo isúsu mpó na koluka diamba mpé ntángo isúsu mpó na koluka bato baye babúngí o moningí tɔ̌ mbóngé ya mabelé. Mbwá izalí ndéngé na ndéngé.
Maloba[kokoma | kobɔngisa mosólo]
Opesi mbwá, mbwá eboyi.
Mbwá ezalí na makolo mínei, elandaka nzelá sé mɔ̌kɔ́ .
Mái makúfela mbwá mamɛlɛkɛ sé mopaya.


text:
Yehova azali nani?
Eyano ya Biblia
Biblia elobi ete Yehova azali Nzambe ya solo, Mozalisi ya biloko nyonso. (Emoniseli 4:11) Abrahama, Moize mpe Yesu basambelaki ye. (Ebandeli 24:27; Kobima 15:1, 2; Yoane 20:17) Azali Nzambe ya ekólo kaka moko te, kasi ya “mabele mobimba”—Nzembo 47:2.
Na Biblia, nkombo mpenza ya Nzambe ezali Yehova. (Kobima 3:15; Nzembo 83:18) Euti na verbe moko ya Ebre oyo elimboli “kokóma,” mpe bato mingi ya mayele bamonisi ete nkombo yango elimboli “Akómisaka.” Ndimbola oyo eyokani mpenza na mokumba ya Yehova lokola Mozalisi mpe Mokokisi ya mokano na ye. (Yisaya 55:10, 11) Lisusu, Biblia esalisaka biso tóyeba bomoto ya Yehova, mingimingi bolingo, ezaleli na ye oyo eleki monene.—Kobima 34:5-7; Luka 6:35; 1 Yoane 4:8.
Yehova ezali nkombo ya Nzambe na lingala, euti na balɛtrɛ minei ya Ebre יהוה (YHWH) oyo babengaka Tetragrami. Ndenge mpenza bazalaki kobenga nkombo ya Nzambe na Ebre eyebani te. Kasi, nkombo “Yehova” esalelamaka banda kala na lingala. Libongoli oyo William Tyndale abimisaki na 1530 * nde esalelaki nkombo ya Nzambe mpo na mbala ya liboso.
Mpo na nini ndenge bazalaki kobenga nkombo ya Nzambe na Ebre ya kala eyebani te?
Ebre ya kala ezalaki kokomama na milelisi (voyelles) te, kasi kaka na mileli (consonnes). Batángi ya Ebre bakokaki kotya milelisi oyo esengeli. Nzokande, ntango makomami ya Ebre (“Testama ya kala”) esilaki kokomama, Bayuda mosusu bakómaki na biyambayamba (superstitions), balobaki ete ezali mabe kotánga nkombo ya Nzambe. Soki batángi na mongongo makasi vɛrsɛ oyo ezali na nkombo ya Nzambe, na esika ya nkombo yango bazalaki kosalela batitre lokola “Nkolo” to “Nzambe.” Wana basiɛklɛ ezalaki koleka, biyambayamba yango epanzanaki mpe ndenge bazalaki kotánga nkombo ya Nzambe na ebandeli elimwaki. *
Bato mosusu bakanisaka ete nkombo ya Nzambe ezalaki kotángama “Yahweh,” basusu mpe bazalaki kotánga yango ndenge mosusu. Rulo ya Mbu Ekufá oyo ezalaki na eteni ya mokanda ya Balevi na Grɛki ebongolaki nkombo yango na Iaô. Bakomi ya Grɛki ya ebandeli mpe bamonisi ete ekoki mpe kotángama Iaê, Iabé mpe Iaoué, eloko moko te endimisi ete ezalaki kotángama bongo na Ebre ya kala. *
Makanisi ya libunga na oyo etali nkombo ya Nzambe na Biblia
Likanisi ya libunga: Mabongoli oyo esalelaka nkombo “Yehova” ekɔtisa nkombo yango kokɔtisa.
Likambo ya solo: Nkombo ya Nzambe na Ebre, Tetragrami emonanaka mbala soki 7 000 na Biblia. * Mabongoli mingi elongolaki na nko mpenza nkombo ya Nzambe mpe na esika na yango etyaki titre lokola “Nkolo.”
Likanisi ya libunga: Nzambe Mozwi-ya-Nguya-Nyonso akoki kozala na nkombo moko te.
Likambo ya solo: Nzambe ye moko atambwisaki bakomi ya Biblia básalela nkombo na ye mbala ebele, mpe asɛngaka baoyo basambelaka ye básalela nkombo na ye. (Yisaya 42:8; Yoele 2:32; Malaki 3:16; Baroma 10:13) Kutu, Nzambe apesaki etumbu na basakoli ya lokuta oyo balingaki ete bato bábosana nkombo na ye.—Yirimia 23:27.
Likanisi ya libunga: Na kotalela mimeseno ya Bayuda, nkombo ya Nzambe esengelaki elongwa na Biblia.
Likambo ya solo: Ezali ya solo ete bakomeli mosusu ya Bayuda baboyaki kotánga nkombo ya Nzambe. Kasi, balongolaki yango te na bakopi ya Biblia oyo basalaki. Nzambe alingi te ete tólanda mimeseno ya bato oyo eyokani te na mibeko na ye.—Matai 15:1-3.
Likanisi ya libunga: Tokoki kosalela nkombo ya Nzambe na Biblia te mpo ndenge ya kotánga yango na Ebre eyebani te.
Likambo ya solo: Likanisi oyo emonisi ete Nzambe asɛngaka bato oyo balobaka minɔkɔ ekeseni bátánga nkombo na ye kaka ndenge moko. Kasi, Biblia emonisi ete basambeli ya Nzambe ya kala oyo bazalaki koloba minɔkɔ ekeseni bazalaki kotánga nkombo ya Nzambe ndenge moko te.
Na ndakisa, tólobela Yosua mosambisi ya ekólo Yisraele. Bakristo ya siɛklɛ ya liboso oyo bazalaki koloba Ebre bakokaki kotánga nkombo yango Yehoh·shuʹaʽ, kasi baoyo bazalaki koloba Grɛki bakokaki kotánga nkombo yango I·e·sousʹ. Biblia elobeli ndenge nkombo Yosua ebongolamaki na Grɛki, yango emonisi ete Bakristo balandaki ndenge oyo bankombo yango ezalaki kosalelama mingi na monɔkɔ na bango.—Misala 7:45; Baebre 4:8.
Ezali mobeko oyo esengeli mpe kosalelama mpo na kobongola nkombo ya Nzambe. Likambo eleki ntina ezali ete ndenge ya malamu ya kotánga nkombo ya Nzambe ezongisami na esika na yango mpenza na Biblia.
^ par. 5 Tyndale asalelaki “Iehouah” na libongoli na ye ya mikanda mitano ya ebandeli ya Biblia. Na nsima monɔkɔ ya Lingelesi ebongwanaki, mpe bakómaki kosalela nkombo ya Nzambe ndenge bato bazalaki koloba na ntango wana. Na ndakisa, na mobu 1612, Henry Ainsworth asalelaki nkombo “Iehovah” na libongoli na ye mobimba ya mokanda ya Nzembo. Na nsima, na mobu 1639, ntango babimisaki yango lisusu basalelaki nkombo “Yehova.” Na 1901, babongoli oyo babimisaki Biblia oyo babengi American Standard Version, basalelaki nkombo “Yehova” bisika oyo nkombo ya Nzambe ezalaki na makomi ya Ebre.
^ par. 7 Buku moko (New Catholic Encyclopedia), oyo ebimaki mpo na mbala ya mibale, volimi 14 nkasa 883-884 elobi boye: “Ekoki mpe kozala ete ntango Bayuda bautaki na boombo, bakómaki kobanga kosalela nkombo Yahweh na esika na yango bakomaki kosalela nde batitre lokola ADONAI to ELOHIM.”
^ par. 8 Mpo na koyeba makambo mosusu, talá Apɛndisi A4, “Nkombo ya Nzambe na Makomami ya Ebre,” na Biblia–Libongoli ya Mokili ya Sika na Lingelesi to na Mwa buku mpo na koyekola Liloba ya Nzambe nkasa 1-5, ebimisami na Batatoli ya Yehova.
^ par. 11 Talá volimi 2 ya buku (Theological Lexicon of the Old Testament) nkasa 523-524.


text:
Lisolo 12: Batongi ndako ya molai
BAMBULA mingi eleki. Bana ya Noa baboti bana. Bana wana bakoli mpe baboti mpe bana mingi. Bato bakómi mingi na mokili.
Noa azalaki na bankɔkɔ ebele, moko na bango Nimerode. Nimerode yango azalaki moto mabe, azalaki koboma bato ná banyama. Amikómisaki mpe mokonzi mpo ayangelaka baninga. Nzambe asepelaki na Nimerode te.
Na ntango yango, bato bazalaki koloba monɔkɔ moko mpamba. Nimerode alingaki ete bango nyonso bázala esika moko mpo ayangela bango malamu. Boyebi eloko asalaki? Alobaki na bato bátonga mboka mpe ndako moko molai. Talá elilingi, omoni ndenge bazali kosala babriki?
Yehova Nzambe asepelaki na mosala wana te. Mposa na ye ezalaki ete bato bápalangana na mabele mobimba. Kasi bato balobaki ete: ‘Tómitongela mboka mpe ndako molai oyo nsɔngɛ na yango ekokóma tii na likoló. Bongo tokozala na lokumu mingi.’ Bazalaki kokanisa lokumu na bango moko kasi oyo ya Nzambe te.
Nzambe asukisaki mosala na bango. Boyebi eloko asalaki? Na mbala moko, Nzambe abulunganisaki monɔkɔ na bango mpe bakómaki koloba minɔkɔ mingi. Bato oyo bazalaki kotonga bazalaki koyokana lisusu te. Yango wana, babengaki mboka yango Babele, to Babilone; nkombo yango elimboli “Mobulungano.”
Na yango, bato babandaki kolongwa na Babele. Bato na bato oyo bazalaki koloba monɔkɔ moko bakei epai mosusu, bakei kofanda kuna.
Mituna
- Nimerode azalaki nani, mpe ndenge nini Nzambe azalaki kotalela ye?
- Na elilingi oyo, mpo na nini bato bazalaki kosala babriki?
- Mpo na nini Yehova asepelaki na mosala yango te?
- Ndenge nini Nzambe asukisaki mosala ya kotonga ndako ya molai yango?
- Bazalaki kobenga mboka yango na nkombo nini, mpe nkombo yango elimboli nini?
- Likambo nini ekómelaki bato ntango Nzambe abulunganisaki monɔkɔ na bango?
Mituna mosusu
- Tángá Ebandeli 10:1, 8-10.
Nimerode azalaki na bizaleli nini, mpe yango epesi biso likebisi nini? (Mas. 3:31)
- Tángá Ebandeli 11:1-9.
Nini etindaki bato wana bátonga ndako ya molai, mpe mpo na nini mosala yango elongaki te? (Eba. 11:4; Mas. 16:18; Yoa. 5:44)


text:
LITEYA 6
Elikya nini ezali mpo na bato oyo bakufá?
1. Nsango nini ya malamu ezali mpo na bato oyo bakufá?
Ntango Yesu akómaki na Betani, pene na Yerusaleme, moninga na ye Lazare akufaki esilaki koleka mikolo minei. Yesu akendaki na lilita, elongo na Marta mpe Maria, bandeko ya Lazare. Eumelaki te, ebele ya bato bayaki wana. Kanisá esengo oyo Marta ná Maria bazalaki na yango ntango Yesu asekwisaki Lazare!
Marta ayebaki liboso nsango malamu oyo etali bakufi. Ayebaki ete Yehova akosekwisa bakufi mpo báfanda lisusu awa na mabele.
2. Moto akómaka ndenge nini soki akufi?
Bato basalemá na putulu ya mabele. (Ebandeli 2:7; 3:19) Tozali te bilimo oyo efandaka na kati ya nzoto ya mosuni. Tozali bikelamu ya mosuni, yango wana eteni moko te ya nzoto na biso ekobaka kozala na bomoi nsima ya liwa. Soki tokufi, bɔɔngɔ na biso mpe ekufaka, mpe totikaka kokanisa. Yango wana, ntango Lazare asekwaki, alobaki te ete amonaki likambo boye to boye, mpamba te bakufi bayebaka eloko moko te.
Nzambe anyokolaka nde bato na mɔtɔ nsima ya liwa? Lokola Biblia emonisi ete bakufi bayebaka eloko moko te, emonani polele ete liteya ya lifelo ya mɔtɔ ezali ya lokuta mpe efingisaka nkombo ya Nzambe. Ayinaka ata likanisi mpamba ya konyokola bato na mɔtɔ.
3. Bato oyo bakufá bakoki kosolola na biso?
Bakufi bakoki koloba te, bakoki mpe koyoka te. (Nzembo 115:17) Kasi baanzelu mosusu ya mabe bakoki kosolola na bato mpe koloba na esika ya bato oyo bakufá. (2 Petro 2:4) Yehova apekisi likambo ya koluka kosolola na bakufi.
4. Banani bakosekwa?
Bamilio ya bato oyo bakufá bakozonga na bomoi awa na mabele. Ata bato mosusu oyo bayebaki Nzambe te mpe basalaki makambo ya mabe bakosekwisama.
Bato oyo bakosekwa bakozala na likoki ya koyekola solo na ntina ya Nzambe mpe kondimela Yesu mpe kotosa ye. (Emoniseli 20:11-13) Baoyo bakozonga na bomoi mpe bakosala makambo ya malamu, bakozala na likoki ya kozwa bomoi ya seko awa na mabele.
5. Lisekwa emonisi biso nini mpo na Yehova?
Nzambe apesaki elikya mpo na bakufi na ndenge atindaki Mwana na ye akufa mpo na biso. Yango wana, lisekwa ezali komonisa biso bolingo ya Yehova mpe boboto na ye monene. Ntango bakufi bakosekwa, nani okosepela komona libosoliboso?
Makambo mosusu
Biblia eteyaka mpenza nini?
Bato oyo bakufá bazali wapi?
Biblia eteyaka mpenza nini?
Elikya ya solosolo mpo na bato olingaka oyo bakufá
Biblia eteyaka mpenza nini?


text:
Olingi koyoka botángi ya lisolo oyo na %%?
JW LIBRARY
Mituna oyo bato batunaka mingi—JW Library (Android)
Mituna oyo bato batunaka mingi—JW Library (Android)
JW Library esalaka na baaparɛyi Android oyo elandi:
Esalaka te na baaparɛyi oyo elandi:
Minɔkɔ ya sika ekɔtaka mbala na mbala. Mpo na komona liste ya minɔkɔ ya mokanda moko, finá elembo ya Minɔkɔ.
Langi yango ekokani na ndenge mikanda ya Biblia ekabolami na biteni mwambe na Motuna 19 ya mwa buku Maloba ya ebandeli mpo na Liloba ya Nzambe.
Biblia Kingdom Interlinear ekɔtaka kaka na baaparɛyi Android version 4.0 to likoló.
JW Library ezalaka na makambo ya minene ndenge moko na baaparɛyi nyonso. Nzokande, biloko mosusu ya sika ebimaka nzela moko te na baaparɛyi nyonso.
Tosɛngi yo otondisa formilɛrɛ na Internet. Formilɛrɛ oyo ezali te mpo na kosɛnga lisalisi na internet mpo na ndenge ya kosalela programɛ oyo to aparɛyi na yo.
Tindá
Tindá
Lingala
Mituna oyo bato batunaka mingi—JW Library (Android)
https://assetsnffrgf-a.akamaihd.net/assets/m/802013202/univ/art/802013202_univ_sqr_xl.jpg


text:
MOKAPO YA ZOMI NA MISATO
Talelá bomoi ndenge Nzambe atalelaka yango
Ndenge nini Nzambe atalelaka bomoi?
Ndenge nini Nzambe atalelaka likambo ya kosopa zemi?
Ndenge nini tomonisaka ete bomoi ezali na valɛrɛ?
1. Nani azalisaki biloko nyonso ya bomoi?
MOSAKOLI Yilimia alobaki ete: “[Yehova] azali Nzambe na solo, ye Nzambe ya bomoi.” (Yilimia 10:10) Yehova Nzambe azali mpe Mozalisi ya biloko nyonso ya bomoi. Kuna na likoló, bikelamu ya elimo balobaki na ye ete: “Yo ozalisaki biloko nyonso, mpe mpo na mokano na yo yango ezalaki mpe ezalisamaki.” (Emoniseli 4:11) Na loyembo moko oyo Mokonzi Davidi ayembaki mpo na kokumisa Nzambe, alobaki ete: “Na yo ezali liziba ya bomoi.” (Nzembo 36:9) Yango emonisi ete bomoi ezali likabo ya Nzambe.
2. Ndenge nini Nzambe abatelaka bomoi na biso?
2 Yehova abatelaka mpe bomoi na biso. (Misala 17:28) Apesaka biso biloko oyo tolyaka, mai oyo tomɛlaka, mpema oyo topemaka, mpe apesá biso mabelé oyo tofandi. (Misala 14:15-17) Yehova apesi biso biloko yango mpo tósepela na bomoi. Kasi, mpo tósepela mpenza na bomoi yango, tosengeli koyekola mibeko na ye mpe kotosa yango.—Yisaya 48:17, 18.
TÓMONISA ETE TOMEMYAKA BOMOI
3. Nzambe asalaki nini ntango babomaki Abele?
3 Nzambe alingi ete tómemyaka bomoi—ya biso moko mpe oyo ya basusu. Na ndakisa, na ntango ya Adama ná Eva, mwana na bango Kaina asilikelaki leki na ye Abele makasi. Yehova akebisaki Kaina ete nkanda na ye ekoki komema ye na lisumu monene. Kaina akangaki matoi. “Amibwakaki likoló ya ndeko na ye Abele mpe abomaki ye.” (Genese 4:3-8) Yehova apesaki Kaina etumbu mpo abomaki ndeko na ye.—Genese 4:9-11.
4. Na Mibeko ya Moize, ndenge nini Nzambe amonisaki polele lolenge malamu ya kotalela bomoi?
4 Bankóto ya bambula na nsima, Yehova apesaki libota ya Yisalaele mibeko mpo na kosalisa bango básalela ye na ndenge oyo ebongi. Mbala mosusu, babengaka mibeko yango Mibeko ya Moize, mpamba te apesaki bango yango na nzela ya mosakoli Moize. Moko na Mibeko yango elobaki ete: “Okoboma te.” (Deteronome 5:17) Yango emonisaki Bayisalaele ete Nzambe atalelaka bomoi ya bato na valɛrɛ mingi mpe ete bato basengeli kotalelaka bomoi ya basusu na valɛrɛ mingi.
5. Ndenge nini tosengeli kotalela likambo ya kosopa zemi?
5 Bongo bomoi ya mwana oyo azali naino na libumu? Mibeko ya Moize elobaki ete ezali mabe koboma mwana yango. Ata bomoi ya mwana oyo azali na libumu ezali mpenza na valɛrɛ na miso ya Yehova. (Exode 21:22, 23; Nzembo 127:3) Yango emonisi ete kosopa zemi ezali mabe.
6. Mpo na nini tosengeli koyina bato te?
6 Komemya bomoi esɛngi mpe kotalelaka bato mosusu na ndenge oyo esengeli. Biblia elobi ete: “Moto nyonso oyo azali koyina ndeko na ye azali mobomi, mpe boyebi ete mobomi ata moko te azali na bomoi ya seko efandi na kati na ye.” (1 Yoane 3:15) Soki tolingi bomoi ya seko, tosengeli koboya ezaleli ya koyina bato, mpamba te kobɛta to koboma bato eutaka mbala mingi na koyina. (1 Yoane 3:11, 12) Ezali na ntina mingi ete tóyekola kolingana.
7. Wapi mwa mimeseno oyo emonisaka ete moto azali kozwa bomoi na valɛrɛ te?
7 Bongo, ndenge nini tokoki komonisa ete bomoi na biso moko ezali na valɛrɛ? Moto ata moko te alingaka kokufa, nzokande bato mosusu basakanaka na liwa kaka mpo na komisepelisa. Na ndakisa, bato mingi bamɛlaka likaya, bangi mpe biloko mosusu oyo elangwisaka kaka mpo na komisepelisa. Nzokande, biloko yango ebebisaka nzoto mpe mbala mingi ebomaka baoyo bamɛlaka to basalelaka yango. Moto oyo ameseni komɛla to kosalela biloko yango amonaka te ete bomoi ezali eloko ya bosantu. Komipesa na biloko wana ekómisaka moto mbindo na miso ya Nzambe. (Baloma 6:19; 12:1; 2 Bakolinti 7:1) Mpo tósalela Nzambe na ndenge oyo ebongi, tosengeli kotika mimeseno wana. Atako ekoki kozala mpasi mpo na kotika yango, Yehova akoki kosalisa biso mpo tólonga. Asepelaka ndenge totalelaka bomoi na biso ete ezali likabo moko ya valɛrɛ mingi.
8. Mpo na nini tosengeli kokeba na makambo oyo ekoki kobimisa makama?
8 Soki tozali komemya bomoi, tokokeba na makambo oyo ekoki kobimisa makama. Tokotya likebi mpenza na makambo tozali kosala mpe tokotya bomoi na biso na likama te kaka mpo na komisepelisa. Tokotambwisa motuka, tukutuku to velo na ndenge ya ligboma te mpe tokoboya masano ya makasi to oyo ekoki kobimisa makama. (Nzembo 11:5) Moko na mibeko oyo Nzambe apesaki Yisalaele na ntango ya kala elobaki ete: “Soki otongi ndako ya sika [oyo nsamba na yango ezali patatalu], osengeli kosala mwa lopango [to efelo moko ya mokuse] mpo na nsamba na yo, mpo otya nyongo ya makila likoló ya ndako na yo te mpamba te moto oyo azali kokwea akoki kokwea wana.” (Deteronome 22:8, NW) Mpo na kolanda likanisi ya ntina ya mobeko yango, biloko lokola baeskalye ya ndako na yo esengeli kozala malamu mpo ekweisa moto te, noki azoka mabe to abukana. Soki ozali na motuka, tukutuku to velo, kebá mpenza ete yango ebimisa makama te. Salá ete ndako na yo to motuka, tukutuku to velo na yo ezala likama te mpo na yo moko to mpo na bato mosusu.
9. Soki tozali komemya bomoi, ndenge nini tokotalela banyama?
9 Bongo bomoi ya banyama? Yango mpe ezali eloko ya bosantu na miso ya Mozalisi. Nzambe apesi bato nzela ete bábomaka nyama mpo na kolya mpe mpo na kosala bilamba to soki ekómi likama mpo na bato. (Genese 3:21; 9:3; Exode 21:28) Kasi, konyokola nyama to koboma yango kaka mpo na masano ezali mabe mpe ezali komonisa ete bomoi ezali eloko ya bosantu ata moke te na miso na biso.—Masese 12:10.
TÓMONISA ETE TOMEMYAKA MAKILA
10. Ndenge nini Nzambe amonisi ete bomoi ná makila ezali na boyokani?
10 Ntango Kaina abomaki ndeko na ye Abele, Yehova ayebisaki ye na nsima ete: ‘Mongongo ya makila ya ndeko na yo ezali koganga epai na ngai longwa na mabelé.’ (Genese 4:10) Ntango Nzambe alobelaki makila ya Abele, alobelaki nde bomoi na ye. Kaina asengelaki sikoyo kozwa etumbu mpo akataki bomoi ya Abele. Ezalaki lokola nde makila to bomoi ya Abele ezali kobelela Yehova makasi mpo na kofunda likambo. Nsima ya Mpela, na mikolo ya Noa, Yehova amonisaki lisusu ete bomoi ná makila ezali na boyokani. Liboso ya Mpela, bato bazalaki kolya kaka mbuma, ndunda, loso to masango, mpe biloko lokola nguba, mpe bongo na bongo. Nsima ya Mpela, Yehova ayebisaki Noa ná bana na ye ete: “Nyama inso izali na bomoi mpe ikotambolaka o mokili ikozala bilei bya bino: napesi bino yango inso lokola napesaki bino ndunda na matiti.” Kasi, apekisaki likambo oyo: “Nzokande bokolia mosuni te soko makila mazali naino o kati, zambi makila mazali bomoi.” (Genese 1:29; 9:3, 4, Liloba lya Nzambe) Yehova amonisi polele ete bomoi mpe makila ya moto to ya nyama ezali biloko mibale oyo ezali na boyokani mpenza.
11. Lolenge nini ya kosalela makila Nzambe apekisaki banda na mikolo ya Noa?
11 Tokomonisa ete tomemyaka makila soki tozali kolya yango te. Na Mibeko oyo Yehova apesaki Bayisalaele, apesaki bango etinda oyo: “Soki moto . . . akangi nyama to ndɛkɛ na [bokila], oyo ekoki kolyama, akosopa makila na yango mpe akozipa yango na putulu. . . . Nalobi na bato ya Yisalaele ete, Bokolya makila ya nyama moko te.” (Levitike 17:13, 14) Etinda oyo Nzambe apesaki libosoliboso na Noa mbula soki 800 liboso, ete alya makila ya nyama te, ezalaki naino. Likanisi ya Yehova ezalaki polele: Basaleli na ye bakoki kolya mosuni ya nyama kasi makila te. Basengelaki kosopa makila na mabelé—yango ezali lokola kozongisela Nzambe bomoi ya nyama yango.
12. Mobeko nini etali makila elimo santu epesaki na siɛklɛ ya liboso oyo etali mpe biso lelo?
12 Baklisto mpe basengeli kotosa mobeko yango. Bantoma ná mibali mosusu oyo bazalaki kokamba bayekoli ya Yesu na siɛklɛ ya liboso basalaki likita moko mpo na koyeba mibeko nini baklisto nyonso basengeli kotosa. Bazwaki ekateli oyo: “Elimo santu mpe biso moko tomoni malamu kobakisela bino kilo mosusu te, longola kaka makambo oyo ya ntina, bókoba koboya biloko oyo epesami mbeka epai ya bikeko mpe makila mpe biloko oyo ekamolamá [oyo etikalaka na makila na kati ya mosuni na yango] mpe pite.” (Misala 15:28, 29; 21:25) Na yango, tosengeli ‘kokoba koboya makila.’ Mpo na Nzambe, koboya makila ekokani na koboya kosambela bikeko, koboya kosala pite to ekobo.
13. Pesá ndakisa oyo ezali komonisa ntina oyo mobeko oyo esɛngi ete tóboya makila etali mpe kozongisama makila.
13 Mobeko yango ya koboya makila etali mpe kozongisama makila? Ɛɛ. Tózwa ndakisa: Soki monganga apekisi yo masanga ya makasi, yango elakisi nde ete okomɛla yango te kasi okoki komikɔtisa yango na misisa na ntonga? Te! Ndenge moko mpe, koboya makila elakisi ete tókɔtisa yango na nzoto na biso te ata na lolenge nini. Na yango, etinda oyo esɛngi biso tóboya makila elakisi ete tokotikela moto ata moko te nzela azongisa biso makila na nzoto.
14, 15. Soki minganga balobi ete esengeli bázongisa moklisto moko makila, akosala nini mpe mpo na nini?
14 Bongo soki moklisto moko azoki makasi to soki basengeli kosala ye lipaso ya monene? Tóloba ete minganga basɛngi bázongisa ye makila, soki te akokufa. Na ntembe te moklisto yango akolinga kokufa te. Mpo na koluka kobatela bomoi na ye, likabo ya motuya mingi oyo Nzambe apesá ye, akondima básalisa ye na bankisi to na mayele mosusu oyo ezali kosɛnga te kosalela makila na ndenge oyo ebongi te. Na yango, akoluka lisalisi ya ndenge wana soki ezali, mpe akondima bankisi mosusu na esika ya makila.
15 Moklisto akobuka mobeko ya Nzambe kaka mpo abakisa mwa mikolo ya bomoi na ye na mokili oyo? Yesu alobaki ete: “Moto nyonso oyo alingi kobikisa molimo [to bomoi] na ye akobungisa yango; kasi moto nyonso oyo abungisi molimo na ye mpo na ngai akozwa yango.” (Matai 16:25) Tolingi kokufa te. Kasi soki tobuki mobeko ya Nzambe mpo tolingi kobikisa bomoi na biso, tokozala na likama ya kozanga bomoi ya seko. Yango wana, tokomonisa bwanya soki totye motema ete mobeko ya Nzambe ebongi mpenza, mpe soki tondimi mpenza ete ata soki tokufi mpo na likambo nini, Ye oyo apesaki biso bomoi akobosana biso te ntango akosekwisa bato mpe akozongisela biso likabo yango ya motuya mingi: bomoi.—Yoane 5:28, 29; Baebele 11:6.
16. Mokano nini basaleli ya Nzambe bamityeli mpenza na likambo ya makila?
16 Lelo oyo, basaleli ya sembo ya Nzambe bamityeli mpenza mokano ya kotosa malako na ye oyo etali makila. Bakolya yango te, ata soki ezali ndenge nini. Bakondima mpe te bázongisama makila kaka mpo bábika na maladi. * Bandimi mpenza ete Mozalisi ya makila ayebi eloko nini eleki malamu mpo na bango. Yo mpe ondimi yango?
LOLENGE KAKA MOKO YA KOSALELA MAKILA
17. Na Yisalaele ya kala, wapi lolenge kaka moko ya kosalela makila oyo Yehova Nzambe andimaki?
17 Mibeko ya Moize emonisaki polele lolenge kaka moko ya kosalela makila. Na ndenge oyo Bayisalaele basengelaki kosambela Yehova na ntango ya kala, apesaki bango etinda oyo: “Bomoi ya mosuni ezali kati na makila, mpe ngai nasili kopesa yango na bino na likoló ya etumbelo mpo na kosala kozongisa ya bondeko na ntina na bomoi, mpo ete ezali makila [nde] ekozongisa . . . bondeko.” (Levitike 17:11) Ntango Bayisalaele bazalaki kosala masumu, mpo bálimbisama basengelaki kopesa mbeka ya nyama mpe kotya mwa ndambo ya makila na yango na etumbelo, oyo liboso ezalaki na tabenakle mpe na nsima na tempelo ya Nzambe. Lolenge kaka moko ya kosalela makila ezalaki nde na bambeka wana.
18. Bolamu nini tokoki kozwa na makila ya Yesu oyo esopamaki?
18 Baklisto ya solo bazali na nse ya Mibeko ya Moize te; yango wana, bapesaka mbeka ya banyama te mpe batyaka makila ya banyama na etumbelo moko te. (Baebele 10:1) Atako bongo, makila oyo bazalaki kosalela na etumbelo kala na Yisalaele ezalaki nde komonisa mbeka ya motuya mingi ya Yesu Klisto, Mwana ya Nzambe. Ndenge tomonaki na Mokapo 5 ya buku oyo, Yesu apesaki bomoi na ye mpo na biso na ndenge andimaki makila na ye esopama lokola mbeka. Na nsima, amataki na likoló mpe mbala moko mpo na libela alakisaki Nzambe motuya ya makila na ye oyo esopamaki. (Baebele 9:11, 12) Yango epesaki nzela ete masumu na biso ekoka kolimbisama mpe tózala na likoki ya kozwa bomoi ya seko. (Matai 20:28; Yoane 3:16) Lolenge wana oyo makila esalelamaki ezalaki mpenza na ntina mingi! (1 Petelo 1:18, 19) Tokoki kobika se soki tozali kondimela motuya ya makila ya Yesu oyo esopamaki.
19. Tosengeli kosala nini mpo tózala “pɛto na oyo etali makila ya bato nyonso”?
19 Tokoki kotɔnda Yehova Nzambe mingi mpo na bomoi oyo apesi biso na bolingo mpenza! Na ntembe te, yango esengeli kotinda biso tóyebisa basusu ete bakoki kozwa bomoi ya seko soki bandimeli mbeka ya Yesu, boye te? Tokosala yango na molende mpenza soki tozali komibanzabanza mpo na bomoi ya bato mosusu ndenge Nzambe amibanzabanzaka. (Ezekiele 3:17-21) Soki tozali kosala mosala yango na molende mpenza, biso mpe tokoloba lokola ntoma Paulo, ete: “Nazali pɛto na oyo etali makila ya bato nyonso, mpo namipekisaki te koyebisa bino mokano mobimba ya Nzambe.” (Misala 20:26, 27) Lolenge eleki malamu ya komonisa ete bomoi mpe makila ezali na valɛrɛ mingi mpenza ezali ya koyebisa bato makambo ya Nzambe mpe mikano na ye.
^ par. 16 Soki olingi koyeba bankisi mosusu oyo ekoki kosalelama na esika ya makila, talá mwa buku Comment le sang peut-il vous sauver la vie?, mokapo “Des substituts de qualité,” ebimisami na Batatoli ya Yehova.


text:
Eteni 6: Banda Yesu Kristo abotami tii akufi
Nzambe atindaki anzelu Gabriele epai ya elenge mwasi moko, nkombo na ye Maria. Ayebisaki ye ete akobota mwana mobali, mpe mwana yango akozala mokonzi libela. Mwana wana, Yesu, abotamaki na elyelo ya bibwɛlɛ, epai babateli ya mpate bakendeki kotala ye. Na nsima, monzoto moko ekambaki bato oyo bauti na Ɛsti tii esika mwana moke yango azalaki. Tokoyeba nani abimisaki monzoto yango mpe ndenge oyo Yesu abikaki na liwa.
Na nsima, tokomona ete ntango Yesu akómaki na mbula zomi na mibale asololaki na bateyi na tempelo. Mbula zomi na mwambe na nsima, Yesu azwaki batisimo mpe abandaki mosala ya kosakola mpe koteya makambo ya Bokonzi ya Nzambe. Yesu aponaki bantoma zomi na mibale mpo básalisa ye na mosala yango.
Yesu asalaki mpe makamwisi mingi. Aleisaki ebele ya bato kaka na mbisi mpe mampa moke. Abikisaki bato ya maladi mpe asekwisaki bakufi. Mpo na kosukisa, tokoyekola makambo mingi oyo esalemaki na mokolo ya nsuka ya bomoi ya Yesu awa na mabele mpe ndenge oyo babomaki ye. Yesu asakolaki mbula soki misato na ndambo. Eteni ya MOTOBA elobeli makambo oyo esalemaki na boumeli ya mbula koleka ntuku misato na minei (34) mwa moke.


text:
Voice Of Congo vous présente ce reportage de Bishop Elysée qui appele les “Congolais et les Rwandais à chasser Kabila et Kagame” …Suivez
5 comments
-
belanga loyakaaaeeeh,likama likueyiiiih.lukeba lukeba loups akoti esika ya ba mémé.
-
ozalaka kaka ehhh kokamua
-
toujour ba zoba nde balingaka kosala ba video,pour rien dire,tosuki wapi lelo na sali na volcan,zoba mususu yo.
-
Soki kaka pona cofrodum ya lolenge ya invididi oyo, malamu nateyama ata Na rwandais to batinda ba mokomboso ya Kawuzi bianga baya koteya Na jobourg, frére Jf Ifonge salela ye evangile selon Jean baptiste ,po escrobondo oyo aza specialiste ya kokengidila Na madusu ya ba porte pona koyeba nani balali ye Na nani?
-
Genealogiste ya bana officieux,piratés, bana ya kisanola, bana ya mateka, bana ya katula kiadi, bana ya ba voisins oyo balataka mogondo; chroniqueur avortitutioniste des femmes des personalités celebres ou pas. Ebongo leloooh toyoka afungoli ligablo pona ko treizé bayuma pifo, mopaganu,motu nyama,paien,motu nyamaaaah.


text:
Koffi Olomide - Moussoukou Soukou
Koffi Olomide : Moussoukou Soukou Toza biso nyoso bana nzambe Toza biso nyoso basumuki Poso mpembe to mobola Faisons l'amour et pas la guerre Kolimbisa eleki tout Biso tout bana 1900 moto te abangisa moninga To se comprendre mama aa ma Topesana loboko oo ma aa ma Toza biso nyoso baleki ya Kallé Toza biso nyoso baleki ya Franco L'ecole ya Fiesta to Y'Odemba Mama na biso eza nzembo Yemba makwandungu to mutuashi Lotomo toyokana L'Union fait la force e ma aa Nzela ya lobiko ya molimo Biblia *Biso b'alanga nzembo pour la paix toza *Biso b'alanga nzembo pour l'amour militons *To bo ba zizanie ba divisions ba trouble-fete *To bo ba kombo na biso ekoma sukali ya cafe ya matanga tobo! Tobo! Toboyi e *Tobo bakombo na biso ekoma etoko ya matanga tobo tobo toboyi ee Moto awuta mabele Suka suka akozonga se mabele Bomengo ata eza n'ango ebele liloba ya nzambe kaka eleki ! Biso toza bana mbonda Lelo tokoma kobeta se lokole ! Molimo tokoteka te po na mbongo Molimo! Tokobatela contre vents et marées Jour ango moto tout nye kesse Jour ango Alleluia Moto tout bala terre Moto kutina ve ee Jour ango Alleluia Allez tapez, tapez, tapez, tapez les mains, tapez les mains Kibinda !!! Kibinda Nkoy mama nakolala wapi liloba ya Nzambe soki ekweyi ! Alleluia Tala Bayaya Bayaya ! Songa nzila ee Songa nzila ! Montingi tia Mutu Bakata


text:
Lisolo 104: Yesu azongi na likoló
YESU amonani na bayekoli na ye mbala mingi lisusu. Mokolo moko, amonani na bayekoli soki nkama mitano (500) na mbala moko. Ntango abimeli bango, boyebi makambo ayebisi bango? Ayebisi bango makambo ya Bokonzi ya Nzambe. Yehova atindaki Yesu awa na mabele mpo ateya bato makambo ya Bokonzi ya Nzambe. Mpe Yesu akobaki kosala yango ata na nsima ya lisekwa na ye.
Bongo bokonzi ya Nzambe ezali nini? Ezali guvɛrnema ya solo ya Nzambe oyo ezali na likoló, mpe Yesu nde moto Nzambe aponi azala Mokonzi na Bokonzi yango. Ndenge toyekolaki yango, Yesu amonisaki ete akozala mokonzi malamu mingi na ndenge aleisaki bato ya nzala, abikisaki bato ya maladi mpe asekwisaki bakufi.
Bongo ntango Yesu akozala Mokonzi na likoló na boumeli ya mbula nkóto, mabele ekozala ndenge nini? Mabele mobimba ekokóma paradiso moko kitoko. Bitumba, makambo ya mabe, maladi ata mpe liwa ekozala lisusu te. Toyebi ete yango ekozala bongo mpo Nzambe asalaki mabele ezala paradiso. Yango wana, na ebandeli, asalaki liboso elanga ya Edene. Na ndenge yango, Yesu akokokisa mokano ya Nzambe mpo na mabele.
Sikoyo ntango ekoki ete Yesu azonga na likoló. Amimonisi epai ya bayekoli na ye mikolo ntuku minei (40). Bandimi mpenza ete azali na bomoi lisusu. Kasi, liboso atika bayekoli na ye, alobi na bango ete: ‘Bótikala na Yerusaleme tii bokozwa elimo santu.’ Elimo santu ezali nguya ya Nzambe oyo esalaka mosala; ezali lokola mopɛpɛ, mpe elimo yango ekosalisa bayekoli básala mokano ya Nzambe. Na nsuka, Yesu ayebisi bango ete: ‘Bokosakola makambo oyo etali ngai tii na esika oyo eleki mpenza mosika na mabele.’
Ntango Yesu asilisi koloba boye, likambo moko ya kokamwa esalemi. Abandi komata na likoló, ndenge bozali komona yango na elilingi oyo. Na nsima, lipata ezipi ye mpe bayekoli bakoki komona ye lisusu te. Yesu akei na likoló mpe kuna abandi koyangela bayekoli na ye awa na mabele.
1 Bakorinti 15:3-8; Emoniseli 21:3, 4; Misala 1:1-11.
Mituna
- Bayekoli boni bamoni Yesu na mbala moko, mpe alobi na bango nini?
- Bokonzi ya Nzambe ezali nini, mpe bomoi na mabele ekozala ndenge nini ntango Yesu akozala Mokonzi na yango na boumeli ya mbula nkóto?
- Yesu amonanaki na bayekoli na ye mikolo boni, kasi sikoyo ntango ekoki mpo asala nini?
- Liboso Yesu atika bayekoli na ye, alobi na bango básala nini?
- Ndenge ozali komona yango na elilingi, likambo nini ezali kosalema, mpe eloko nini esali ete Yesu amonana lisusu te?
Mituna mosusu
- Tángá 1 Bakorinti 15:3-8.
Mpo na nini ntoma Paulo azalaki kolobela lisekwa ya Yesu na kondima mpenza, mpe makambo nini bakristo bakoki koloba lelo oyo na kondima mpenza? (1 Ko. 15:4, 7, 8; Yis. 2:2, 3; Mat. 24:14; 2 Tim. 3:1-5)
- Tángá Misala 1:1-11.
Ndenge Misala 1:8 esakolaki yango, mosala ya kosakola ekolaki tii wapi? (Mis. 6:7; 9:31; 11:19-21; Kol. 1:23)


text:
E .Kandolo revient sur les assassinats politiques sous Mobutu
E .Kandolo revient sur les assassinats pilitiques sous Mobu E .KandolE .Kandolo revient sur les assassinats pilitiques so
E . Kandolo revient sur les assassinats politiques sous Mobutu
us Mobutuo revi
Le major Kalume, écoutant la sentence de sa condamnation à mort.
Ba ndeko,
Na Zaïre, na milieu ya ba années 70, vague ya ba promotions ya ba jeunes militaires ebele (Na fin 1959, quelques éléments ya Force publiques bakendeki koyekola mosala mua soda na ba Ecoles militaires ya Belgique. Wuta 1963 nde ekolo na biso e signer coopération technique militaire na Belgique. Sima ya wana, nde bikolo bisusu biye kolanda…) formés na ba académies minene ya Belgique, France, Etats-Unis, Italie (pilotes) ebandi kozonga na Zaïre mpe kozonga wana ekomi kokotisa mupepe mua sika : soda alobaka français, anglais, italien, liseki te ; soda asolola pepele na mutu nionso ; soda azali kopesa ba arguments sans kanda mpe azali ko dénoncer torture, moyibi, corruption, arrestations arbitraires mpe azali koluka kozala kati na population etc. Wana ezalaki une nouvelle expérience epayi ya ba Zaïrois. Bizaleli biye, bibandaki kosepelisa bakonzi basusu ba armée te mpo bayebaki que bana wana, ba officiers jeunes oyo bawuti poto, kala te bakozua bibonga bia bango. Yango wana tobandaki komona na mess des officiers na mont Ngaliema mua ba froideurs na ba officiers oyo basali ba études minene te.
Na mokolo mua 24 juillet 1974, Mouvement d’Action pour la Résurrection du Congo (M.A.R.C.) esalemi clandestinement na Kinshasa. Baye basalaki yango bazali : Pierre Kanyonga Mulumba Mobateli (leki), Joseph Kanyonga Lumembele Bidimpata (kulutu), Jean de Dieu Kudia Kubanza na Erneste Rudahingwa. M.A.R.C. eyaki koyebana na poto na plume ya Kanyonga Mobateli na Jean-Alidort Kalonga « Ali » na journal mensuel « Miso Gaa » oyo ebandaki kobima na Bruxelles. Bazalaki très actifs na Jeunesse du Mouvement Populaire de la Révolution (J.M.P.R.), section Belgique. Kasi, tango kulutu ya Kanyonga Mobateli, Kanyonga Bidimpata, Procureur général na Cour d’appel ya Kananga, akueyelaki makambo minene suite na pamphlets mibale akomaki : L’univers de la prostitution na L’ennemi sommeille en toi ! Nionso mibale ekomamaki mpe ebimaki na 1973 mpe na mbula wana Président Mobutu alongoli ye na ebonga ya Procureur général. Yango wana Kanyonga Mobateli ayaki na été 1974 mpo na ko consoler ndeko na ye mpo ko encourager ye na nzela oyo azwi ya kotelemela dictature. Boye nde likanisi ya kosala M.A.R.C. ebotamaki mpe kosuta J.M.P.R. mpo na libela.
Na retour ya Kanyonga Mobateli na Belgique nde asakolaki kolongua na ye na J.M.P.R. mpe amipesi mobimba na rôle na ye ya sika na kati ya M.A.R.C. na bosali mosala makasi kino eye kokomana audience mingi mpe ebandi koleka na ba journaux ya télévisions na ba radios mpe ba journalistes bazali kokoma ba articles na ba activités na yango. Na Belgique, parti e s’organisaki na lolenge liye : Président : Daniel Monguya Mbenge, Secrétaire général : Pierre Kanyonga Mulumba Mobateli. Kalonga ayaki ko rejoindre M.A.R.C. tango Kanyonga azongi na poto sima ya fondation clandestine na Kinshasa. Kasi bayaki kokabuana mpe Ali kalonga akeyi kosala Convention des démocrates socialistes (CO.DE.SO.) na 1977.
Na charte ya M.A.R.C. ebandaki ko souligner caractère historique ya ba relations entre Belgique na Zaïre. Yango wana elingaki libre circulation ya ba touristes belges na zaïrois entre ba pays mibale mpe elakaki instauration ya ba conditions ya retour ya ba industriels, Hommes d’affaires, entrepreneurs na ba commerçants belges na Zaïre mpo basala ba affaires sans motungisi. Donc, yango ebandaki ko prôner libéralisme économique intégrale.
Daniel Monguya Mbenge, ex-muleliste, politicien, azalaki vice-Gouverneur ya Bandundu na période ya rébellion ya Mulele, Gouverneur ya région ya Shaba, ye azalaki en contact na ba personnalités mosusu na Zaïre : Matanda Ma Temu, Kudia Kubanza, Bouryaba Kenga, Makani Kamani. Azalaki na ba ambitions na ye politiques, yango wana asalaki connaissance na Major Kalume Kahamba par l’intermédiaire ya Henri Kadiebwe (vieux Henri ya boîte le Mambo na Bruxelles).
Na fin de l’année 1977, ba interpellations ya ba Commissaires d’Etat (Ministres) na ba dirigeants ya ba entreprises publiques de l’Etat ekomi kosalema mingi na Parlement, na kati ya Palais de la nation mpe ezali koleka en direct na télévision na radio. Par cette occasion, ba Commissaires d’Etat na ba Chefs ya ba entreprises publiques de l’Etat bazalaki na ba difficultés makasi devant ba Commissaires du peuple (Députés nationaux) mpo ba expliquer ndenge nini makambo mazali kotambola malamu te na gestion na bango esika bazali bakonzi : cas ya Général Molongya Mayikwisa, Président directeur général ya Air-Zaïre, na Général Wabali Ba Kitambisa na département (ministère) ya Postes, téléphones na télécommunications ezalaki soni mingi mpe etiaki Président Mobutu na embarras mpo babandaki ko fouter makasi !!! Mpe lisusu, ba relations mobulu na Belgique mpe na soutien na ye na opposition, ebandaki kobongisa makambu te. Esengelaki koluka moyen ya kokotisa somo na kobanga mokonzi na action moko makasi neti faux coup d’Etat mpe idée ewutaki na pouvoir ya Président Mobutu ye moko mpo a luka ko reprendre main.
Avant wana, na 1976, Ngbanda Nzabo Ko Atumba, azui nomination na qualité ya diplomate. Affectation na ye ezali na ambassade ya Zaïre na Bruxelles en tant que Premier conseiller d’ambassade mpe responsable ya Centre culturel zaïrois na Bruxelles. Confusion ebandaki kozala mingi na oyo etali ministère ya tutelle ya Centre culturel zaïrois : tango moko ezalaki na tutelle ya département ya Enseignement supérieur, tango mosusu ekeyi na Culture et Art. Na nionso oyo, mokonzi na yango ezalaki mutu ya présidence de la République. Na tête ya centre culturel ezalaki couverture mpo Ngbanda en réalité azalaki Chef ya antenne ya renseignements (espionnage). Série na ye Ngbanda, Centre culturel ezalaki sous tutelle ya département ya enseignement supérieur et universitaire. Kuna nde mbongo nionso ya ba bourses ya ba étudiants mpe chercheurs ebandaki kokweya, na ba mbongo ya achats ya ba consciences, recrutements ya ba informateurs, kokata ba bourses mpo na chantages, kosalisa ba opérations na ba missions secrètes kili kili. Centre culturel ezalaki véritable bureau ya espionnage oyo ebandaki kosala terreur na ba zaïrois soi-disant antirévolutionnaires ya Belgique tee na France na ba pays misusu ya Europe. Chef direct ya Ngbanda ezalaki Seti Yale, Administrateur ya Service ya Documentation Extérieure (S.D.E.= espionnage).
Esengeli toyeba que na 1969, Daniel Monguya akangamaki na Kigali na Rwanda, esika akimaki mpe abatamaki. Akangamaki kuna sur demande ya ba autorités R.D.congolaises. En revanche, Jean de Dieu Kudia Kubanza ye azalaki toujours sous surveillance depuis procès na ye ya complot na 1971, na Cour ya sureté de l’Etat mpe Président Mobutu atangisaki ye la fameuse lettre ya rétractation et aveux du 15 décembre 1971. Mpe na lolenge atombokaka na meeting na ndenge Kudia kubanza abengaki ye, Mobutu, jeune homme mpe na gravissime likambu ya Ligue Congolaise pour la Paix (LI.CO.PA.). Yango ezalaki lisanga clandestin oyo ebandaki ko couvrir ba actions politiques ya Jean de Dieu Kudia Kubanza « kuku Jean de Dieu ».
Mpo to comprendre malamu, esengeli totala mua moke botamboli bua Jean de Dieu Kudia Kubanza. Ye azali masuwa (même promotion) na Joseph-Désiré Mobutu, na Ecole centrale ya Luluabourg na 1952. Kombo wana ya Kudia Kubanza elingi koloba : soki ozali koliya, kanisaka mpe lobi = celui qui se nourrie sans pour autant oublier de penser au lendemain. Kudia Kubanza a évoluer na justice militaire tee na ndenge akomaki na grade ya Colonel mpe Auditeur militaire général ya Forces Armées Zaïroises. Ye, na Kanyonga Lumembele Bidimpata bazali kati ya ba juristes ya promotion ya liboso ya ba diplômés ya Ecole Nationale de Droit et d’Administration. Neti Kudia Kubanza azalaki soda ezalaki naturel akoma Magistrat militaire mpe Joseph Kanyonga akomi Magistrat civil.
Na 1969, tango ancien Gouverneur Daniel Monguya akangemi na Kigali, na Rwanda sur demande ya ba autorités congolaises, mpo babandaki ko soupçonner ye que alingi asala rébellion na ba traces ya Colonel Jean Schramme, makambo ya Colonel Kudia Kubanza ezalaki lisusu clair te. Président Mobutu alongoli ye na armée. Mbula mibale yambo alongola ye na armée, akomaka makomi moko kitoko na domaine ya droit pénal militaire. Kudia Kubanza, Jean, Quelques réflexions sur la justice militaire , R.C.A. 1967. Oyo elakisaki nini ezali koleka na justice ya ba soda. Yango nde elukelaki ye makambo.
Na cadre ya ba contacts Kudia Kubanza azali na yango na LI.CO.PA, azalaki na batu oyo asololaka na bango na Brazzaville. Na yango, likambo ya LI.CO.PA. eyaki komema na kabambi ya procès mpo na atteinte na sûreté intérieure de l’Etat. Jean de Dieu Kudia Kubanza na Bernardin Mungul Diaka Koda Kombu bafundamaki mpo na complot contre vie ya Chef de l’Etat et Président de la République na koboma ye na ba bombes mibale ya retardement. Bafundamaki lisusu na ko armer batu mpo ba changer régime par la force mpe ko enlever bana ba Président Mobutu na Belgique mpo e forcer ye alongua na pouvoir mpe akima R.D.Congo. Na nionso oyo ba témoins bazalaki parmi lesquels : Xavier Matanda ma Temo.
Likambo ebotamaki tango batu ya service immigration ya beache Ngobila bakangi lettre Kudia Kubanza akomeli contact na ye ba Brazzaville, Nima Gapey, « Odon Lowolo » ezali kombo ya code. Bien avant wana, na mai 1971, Union de la Jeunesse Socialiste Congolaise (U.J.S.C.) e manifestaki na Brazzaville mpo na ko soutenir ba manifestations ya ba étudiants ya Lovanium na Kinshasa. LI.CO.PA ezalaki na sima ya action ya Brazzaville wana. Likambu oyo elukaki incident diplomatique entre Kinshasa na Brazzaville. Gouvernement ya R.D.Congo elobi polele que République Populaire du Congo ezali relais communiste oyo ezali ko agir sous couverture ya LI.CO.PA mpo eluka mobulu na instabilité na R.D.Congo. Yango wana le 21 août 1971, Ministre ya Affaires étrangères ya R.D.Congo, Mario-Philippe Cardoso (Lelo azali 2ième vice-Président ya Bureau ya Sénat mpe akoma Mario-Philippe Cardoso Losembe Batwanyele) a déclarer Chargé d’Affaires ya République Populaire du Congo, Lieutenant Gaston Eyabo, « persona non grata » personne indésirable ! Gouvernement ya Congo-Brazzaville ekamue mpe esali nionso mpo elakisa bonne foi na yango mpe na ndenge yango ezali kosala mbilinga mbilinga te. Yango wana, esalaki tout, eye kokanga Ando Ibarra, tango ba autorités ya Congo-Kinshasa balobi que ye nde relais ya Kudia Kubanza na Brazzaville. Basambisi ye kuna mpe babambuli ye mbula misatu ya boloko mpe mbula zomi ya bannissement. Na oyo etali expulsion ya Lieutenant Gaston Eyabo, Congo-Brazzaville e protester diplomatiquement mpe elobi que diplomate na ye ayebi makambo oyo Kinshasa ebenganeli ye te.
Na lettre oyo bakangaki na beach Ngobila na mokolo mua 18 décembre 1971, yango ezalaki eyano na oyo « Odon Lowolo » akomelaki Kudia Kubanza, Cour suprême elobi que Kudia Kubanza asosolaki koyina na ye na régime ya Président Mobutu mpe akanaki que suka suka asala coup d’Etat mpo ameka kotiya régime socialiste na R.D.Congo. Na ba relations na ye, Kudia Kubanza atangi Cléophas Kamitatu. Ye, balandelaki ye te mpo ye nde azalaki fiti munene na likambo wana mpe abandaki ko informer Centre National de Documentation « C.N.D. », ex-Sûreté nationale, na nionso Kudia Kubanza asalaka na Bernadin Mungul Diaka. Période wana, yango nde Président Mobutu ayaki ko ridiculiser Kudia Kubanza na lecture ya lettre ya 30 décembre 1971 na stade du 20 mai 1967. Yango ezalaki lettre ya ba soi-disant aveux mpe andimaki manso ya mabe alingaki asalela régime mpe asengi pardon na miso ya batu nionso na maye akomaki na lettre ya 15 décembre 1971, oyo bakangaki le 18 décembre 1971 na beach Ngobila (tolobela yango na lisolo ya stade du 20 mai). Nionso oyo ezalaki déjà mitambu C.N.D. ebandaki kokanga mpe kokueyisa ye na kati. Ne eleko oyo, Colonel AlbertTukuzu Gusu Wo nde azalaki Administrateur Délégué ya C.N.D.
Bernadin Mungul Diaka ye mpe azalaki na collimateur ya C.N.D. mpo tango Président Mobutu alongolaki ye Ministre ya Education nationale, akanisaki akotiya ye Ministre ya Affaires étrangères tango Justin-Marie Bomboko akotaki na disgrâce (tolobela yango na les pendus de la pentecôte). Ye, ayebaki kaka que ndenge asala mission ya ko enlever Moïse Tshombe malamu, suite logique ezali tee akoma na tête ya diplomatie mpo tango wana azalaki Ambassadeur na Bruxelles. Malheureusement, asalaki faux pas ya kosalisa ndeko na ye ya Bandundu, Kudia Kubanza. Yango wana Président Mobutu atiaki ye libanda. Neti (épouses) mama Mungul na mama Kudia Kubanza bazali baninga, Mungul Diaka ayebanaki na Kudia Kubanza sima ya ba relations ya ba mama. Tango balongoli Kudia Kubanza na armée, Mungul Diaka apesi ye villa na ye na Limete mpo afutela kuna. Kuna nde babandaki kokutana na masolo mpe kosolola na ntina ya avenir politique ya Mungul Diaka oyo alingaki Kudia Kubanza a aider ye na ba relations na ye oyo azali na yango na armée mpe na koluka ba moyens en hommes na matériels ya kosala coup d’Etat.
Na procès wana, Kudia Kubanza asalaki défense na ye ye moko. Par contre, Mungul Diaka azalaki na ba avocats mibale : Maîtres Kuba ya Barreau ya Kinshasa na Fontaine ya Barreau ya Paris. Basambisamaki mokolo mua 11 février 1972, mpe Cour suprême e condamner bango mibale na 10 ans ya boloko na 10 ans ya inégibilité na ya privation ya droit ya vote mpe na ba amendes ya kofuta. Président ya Cour suprême ezalaki Marcel Albert Lihau Eboa Libama, Procureur général de la République ezalaki Léon Lobitsch Kengo wa Dondo. Wana ezalaki na mobimba ndenge procès elekelaki. Kudia Kubanza, suka suka, ayaki kokueya na mutambo mua suka na 1978 na procès du siècle, procès de terroristes.
Pierre Kanyonga Mobateli azaki un homme politique, opposant na régime ya Président Mobutu, ngunda na royaume ya Belgique. Kuna na Belgique azalaki très actif na M.A.R.C.
Major Kalume Kahamba azali breveter d’état-major mpe diplômer na criminologie. Inspecteur ya services pénitenciers ya Forces armées zaïroises (F.A.Z.).
Général Likulia Bolongo Lingbangi azali mpe diplômer ya Ecole national ya Droit na Administration. Tango asilisi kuna akeyi ko continuer na Université ya Aix-Marseille esika asali Diplôme d’études approfondies na sciences criminelles mpe na thèse ya doctorat na droit pénal. Akomi Docteur na droit, na juin 1970 mpe na mbula moko wana, na novembre, Président Mobutu a bombarder ye Lieutenant-colonel mpe substitut ya Auditeur militaire général, Kudia Kubanza. Na mbula elandi, na mokolo mua 17 janvier 1971 akomi Colonel mpe Auditeur militaire général ya armée tango Président Mobutu alongoli Kudia Kubanza suite na livre kitoko oyo akomaki. Wana ezalaki premier coup bas silencieux munene ya Likulia !!!
Na 1976, Major Kalume Kahamba asali voyage ya mission na Belgique mpe akutani na batu ya M.A.R.C. Dans l’entre-temps, wuta mokolo mua yambo mua juillet 1977, Likulia akoma Général de division.
Sima, na 1978, na mission mosusu akendeki na mokonzi na ye Général Likulia Bolongo, Auditeur militaire général ya F.A.Z., na Argentine. Na escale na Paris, Major Kalume Kahamba abengani na Henri Kadiebwe mpe bakutani na Paris bango misatu : Kalume, Kanyonga na Kadiebwe. Bakabuani malamu. Tango Kalume na délégation conduite na Likulia bakomi na Buenos Aires, abengi lisusu bango mpo ayebisa bango que na retour na Paris, akosala saut na Bruxelles mpo bakutana lisusu. Na retour ya Argentine, tango akomi na Bruxelles nde ayaki kokutana na Daniel Monguya, Président ya M.A.R.C. Neti Monguya azalaki na Bruxelles te, bakumbani tee na Liège epayi abandaki kofanda. Sima ya wana, bakeyi ko visiter usine ya minduki, Fabrique nationale ya Herstal. Major Kalume ayebaki yango malamu mpo atanga na Académie royale militaire belge. Kuna, azuaki mitraillette ya lunette. Bakabelaki ye ? Asombaki ? Azuaki yango effectivement kuna ? Azuaki yango esika mosusu ? Selon Major Kalume, usine ya fabrication ya minduki epesaki cadeau na Général Likulia. Mitraillette wana elukelaki ye makambo mpo douane française ekangaki ye na Roissy aéroport Charles de Gaulle. Intervention ya Général Likulia en tant que kolo cadeaux mpe mokonzi ya Major Kalume nde eyaki kobimisa ye na mobulu. Ba renseigements généraux eyebisaki ba autorités françaises mpe yango eyebisaki ba autorités zaïroises na incident wana.
Major Kalume ayebaki te que azalaki na kati ya mutambu munene oyo déjà esalemaki banda kala. Mutambu oyo Général Likulia ye moko abandaki ko fabriquer !!! Ndenge Major Kalume azalaki na Belgique wana, batu ya Ngbanda babandaki kolanda bango mikolo minso. Batu ya Ngbanda nde basimbaki Belgique na maboko mpe babandaki kolandela nionso oyo etali ba activités ya ba Zaïrois na Belgique. Makambo manso oyo Ambassadeur ayebaki mpe abandaki ko approuver yango. Son excellence, l’Ambassadeur extraordinaire et plénipotentiaire Inonga Lokonga Lome nde azalaki Ambassadeur ya Zaïre na Bruxelles. Inonga azalaki Secrétaire ya Justin-Marie Bomboko na époque ya assassinat ya Pierre Mulele, na 1968. Malembe malembe patron na ye ayaki ko pistonner ye epayi ya Président Mobutu mpo akoma Ambassadeur. Notons que juridiction ya ambassade ya Zaïre na Bruxelles wana epesamaka kaka na mutu ya confiance.
Mokonzi ya Major Kalume, Général Likulia Bolongo, abandaki ko jouer double jeu ya kotiya Kalume en confiance pendant que ye moko azalaki concepteur ya mutambu. D’ailleurs, na voyage wana, Général Likulia abandaki kotanga un livre interdit na Zaïre : Chômé, Jules, L'ascension de Mobutu, du sergent Joseph Désiré au Général Sese Seko, Bruxelles, Complexe, 1974. Président atomboka na pamphlet wana grave ! Ebotaka crise diplomatique en Zaïre na Belgique.
Nionso oyo mpo na kolakisa Major Kalume que ye mpe azali contre politique ya Président Mobutu !!! Tango Major Kalume na mokonzi na ye bazongi na Kinshasa, na début février 1978, na kati ya sanza wana kaka bakangi ye. Na agenda na ye azalaki na ba kombo ya batu nionso oyo abandaki kokutana na bango na manso abandaki kosala au quotidien. Na détention, abandi kopesa ba kombo mpe koloba trop. Total ya batu bazalaki impliquer na procès des terroristes ezalaki 91. Entre autres : Colonel Biamwenze, Colonel Mwepu, Lt. Colonel Kalonda, Lt. Colonel Mwehu, Lt.Colonel Tshunza, Major Kalume, Major Panubule, Major Ngoie, Major Tsasa, Cap. Fundi, Adjudant-chef Kisonga, Citoyen Kudia Kubanza, Citoyen Makani, Citoyen Matanda, Citoyen Bouryaba, Citoyen Mbangama, Citoyen Monguya, Citoyen Kanyonga Mobateli, Citoyen Kadiebwe, Citoyen Kisonga, Citoyen Kalaba, Citoyen Mukengebantu, Citoyen Tshiluka, etc.
Na Kinshasa, batu ba jouaki rôle munene : Président Mobutu ye moko, Général Singa Boyenge Mosambayi, Chef d’état-major ya Gendarmerie nationale; Général Likulia Bolongo Lingbangi, Auditeur général ya Forces Armées Zaïroises; vice-Amiral Lomponda wa Botende, Chef d’état-major ya Force navale; Général Babia Zanghi Malobia, Chef d’état-major général adjoint ya F.A.Z. ; na Colonel Bolozi Gbudu Tanikpama, Chef ya renseignements ya Gendarmerie nationale (B2), ba Administrateurs ya sécurité : Seti Yale (espionnage) na Docteur Atenda Mongebe Omwango (contre-espionnage), responsable ya Central Intelligence Agency (C.I.A.) na Kinshasa, le fameux Larry Delvin na agent double Kamitatu Massamba, ba véritables incontournables na ba années sombres ya R.D.Congo.
Procès esalemaki kobanda mokolo mua 8 mars mpe esili na 16 mars 1978, devant Conseil de guerre ya engumba mokonzi ya Kinshasa. Ba chefs ya accusations ezalaki oyo : 1. Complot militaire, 2. Complicité de complot militaire, 3. Organisation des réunions ou des manifestations illégales, 4. Constitution d’association des malfaiteurs ayant pour but d’attenter aux personnes et à leurs biens, 5. Violation des consignes militaires, 6. Détournement et dissipation des munitions ou d’autres matériels militaires, 7. Adhésion à des cercles prohibés et incitation à la révolte, 8.Extorsion sous menace. Kabambi ya sept chefs d’accusations oyo ezalaki liseki te. Nionso oyo na objectif ya kokueyisa Président Mobutu na pouvoir soit na ko forcer ye akima ou koboma ye.
Selon ndenge Conseil de guerre elobaki, complot ezalaki makanisi ma ba opposants politiques oyo bazali na poto na Belgique mpe bazali ko militer na M.A.R.C. en intelligence na ba officiers ya F.A.Z. Mpo na ko réussir coup na bango esengelaki agent de liaison azala entre ba officiers na Zaïre na ba opposants politiciens oyo bazali na Belgique. Yango wana choix ezalaki porter na Major Kalume Kahamba. Esengeli koloba que ba relations ya affaires mpe ezalaki entre Matanda na Major Kalume, entre Bouryaba na Major Kalume. Awa Kudia Kubanza asila kokoma civil mpe Directeur administratif et financier ya Société Matanda. Abandaki komona de bon œil te ba relations kati na Matanda na Major Kalume mpe na lolenge Matanda abandaki kopesa mbongo mingi na Kalume. Kudia Kubanza abandaki kokebisa Bouryaba na Matanda na ba relations na Major Kalume mpo abandaki komona que Major Kalume azali na lokoso ya mbongo mpe ayebaki que lokoso ya mbongo ememaka na makambo ebele vue que Major Kalume mpe azalaki na ba liens na baninga na bango ya M.A.R.C. oyo bazali na poto. Ezalaki risquer mutu oyo azali na lokoso ya mbongo abalukaka na milieu wana mpo akoki kobimisa sekele facilement na batu ya ba services spéciaux ya renseignements.
Selon Conseil de guerre, Kalume azalaki véritable plaque tournante ya complot, Matanda nde pourvoyeur de fonds, Kudia Kubanza nde agent de liaison, Makani azalaki boîte aux lettres ya complot, Monguya nde cerveau. Makani azalaki mutu oyo Monguya abandaki kotinda epayi ya Major Kalume mpo apesaka ye ba messages ya ndenge na ndenge. Sika mutambu eyaki kosalema na nganda Brigitte na Bandal epayi ya Adjudant-chef Kasonga (une femme). Tango Major Mpiana akufi na bokono, naturellement, baninga baye basalaki cotisation mpe bapesi yango na Colonel Kalonda mpo ye azalaki masuwa na ye (même promotion) mpe na Major Ngoie, ndeko na ye. Mbongo wana yango nde esalaki que basala messe ya action de grâce, famille esomba wax mpo na muasi ya mowe mpo na quarante jours, mpe kofutela ye billet azonga na Lubumbashi esika Major Mpiana awuta. Kinshasa ezalaki esika ya mosala. Na kosangana wana ba militaires ya ba régions nionso basanganaki na matanga mpe ba oyo bazalaki na mbongo bapesaki cotisation mpe liste esalemaki mpe etamboli.
Batu ba Seti Yale, Administrateur ya Service ya documentation extérieure (S.D.E. = espionnage) balambi sika likambo ya soi-disant commando oyo ewuti na poto mpe eye kozela na Brazzaville mpo esala attaque na Kinshasa. Kobakisa lisusu na likambo ya mitraillette oyo ba services français bakangaki na yango Major Kalume na Roissy, aéroport Charles de Gaulle. Ba renseignements misusu elobi que Major Kalume azali en contact na ba agents ya Libye : Mouammar na Rakez Abdoul na deux diplomates belges : Neekens « levier » na Raignier « volant ». Bango babandaki ko se communiquer na batu ya Major Kalume par intermédiaire ya ba sango ya église Saint Gabriel na Yolo Sud. Ba sango wana bazuaki lipapu.
Batu ba Docteur Atenda Mongebe Omwango, Administrateur ya Service ya documentation intérieure (S.D.I. = contre-espionnage) eye ko découvrir epayi ya Citoyen Bwana na garage na lopango na ye na Kingabwa, ba kesi ya dynamites. Yango ezalaki identifier que ezali ya Major Kalume. Il semblerait que Bwana nde afundaki Major Kalume mpo alingaki kofuta ye mbongo na ye te ndenge bayokanaki.
Citoyen Kamitatu Massamba mpe a jouaki rôle na ye ya agent double ndenge esengeli. Ye nde afundaki ba ndeko na ye ya Masi-Manimba, na Bandundu : Kudia Kubanza, Matanda ma Temo na Bouryaba. Bango bazalaki kaka kotimbela ye te que azali agent double na solde ya Président Mobutu. D’ailleurs, suite na ki fiti na ye, Président Mobutu ayaki kopesa ye ba huileries na ba plantations ya Kwilu (H.P.K.) oyo ezalaki na Société ya Matanda. Nionso oyo malgré bolamu nionso Matanda asalela ye na vie na ye tango azalaka ngunda na France mpe akomaka mpiaka, Matanda nde asimbaka ye à 100% (kolia, logement, kolata tee na mbongo ya billet ya retour na Zaïre mpo na ye na famille na ye) na nionso mpo ayebaki que bazali na lien ya famille (cousin) kasi ye, Kamitatu, akomaki déjà kolia mbongo oyo bakotindela ye na Président Mobutu via ba reseaux ya Seti Yale mpo na musala mua mofiti.
Kamitatu, déjà tangu azongaki na 1977 après 10 ans ya exil na France, ezalaki justement mpo Président Mobutu asepelaki na musala nionso oyo asalaki mpe ndenge e permettre bakanga ba Matanda et consort. Na retour na ye akutanaki mbala na mbala na Chef ya C.I.A. na Kinshasa, Larry Delvin, mpe na Seti Yale oyo apesaki ye ba félicitations ya Président Mobutu. Sima ya wana, ayaki kokoma tour à tour Commissaire d’Etat (Ministre) ya Agriculture ; Finances ; Développement rural ; Environnement, conservation de la nature et tourisme ; vice-Premier Commissaire d’Etat ; Membre ya Comité central ya M.P.R.; Membre ya Bureau politique ya M.P.R. ; Ambassadeur ya Zaïre na Tokyo ; P.D.G. ya Office Zaïrois du Café (O.ZA.CAF.) mpe Administrateur na ba entreprises publiques de l’Etat. Nionso oyo sima ya ko se contredire après publication ya livre na ye : Kamitatu, C., Le pouvoir à la porté du peuple, Paris, L'Harmattan, 1977. Livre oyo ezalaki véritable poudre aux yeux ya batu nionso oyo babandaki ko considérer ye comme un opposant. Nzoka nde azalaki na ye agent ya Président Mobutu, infiltrer na opposition na Belgique. Tika tobakisa que Matanda na Bouryaba mpe bazalaki ba agents ya Président Mobutu. Kasi na complot oyo, bango bamipesaki na ndenge na bango sans pour autant bazua feu vert ya Président Mobutu = trahison. Par ailleurs, Kamitatu azalaki na mapamboli ma Président Mobutu.
Tango mutambu ekangami, liste oyo ya cotisation ya matanga ya Major Mpiana ezalaki na ba kombo na signature ya mutu nionso apesaki cotisation. Batu ya Docteur Atenda babongoli yango na liste ya ba comploteurs. Ba effacer ba militaires originaires ya ba régions mosusu sauf : Shaba, Kasaï na Bandundu. Donc, mutambu ekangami na ba kombo na bango moko bakomi na écriture na bango mpe ba signer ndenge basingaka mikolo minso.
Tangu batu bakangemi, ba interrogatoires sous torture ebandi na deuxième cité ya Organisation ya Unité Africaine (O.U.A.) Ba généraux Singa, Babia, Likulia, vice-amiral Lomponda, Colonel Bolozi, Seti na Docteur Atundu babandi koluka kozua ba aveux. Kuna, bafandi pendant un mois. Colonel Tshunza, Major Panubule, Major Kalume, na Biamwenga bango bazalaki na Camp Tshatshi.
Na kosambisama esengelaki Panubule aboma Président Mobutu, sima groupe mususu esengelaki e saboter ligne ya haute tension entre Inga na Kinshasa; ko faire sauter pipe-line na Bas-Zaïre mpo na ko priver Kinshasa na carburant, etc.
Na jugement, Conseil de guerre ekateli 19 personnes peine capitale. Kasi 13 nde babomaki mpe 5 oyo bazangaki ezalaki ba oyo bazalaki na Zaire te : Monguya, Kanyonga, Kadiebwe (na mibale nabosani kombo) na Adjudant-chef kasonga mpo ye azalaki na zemi. Ba militaires babomaki bango na masasi na butu wana ya 17 na 18 mars 1978 na 5h du matin na champ de tirs ya Matadi Mayo. Ba civiles bakufaki na empoisonnement. Ba oyo batikali, bamemaki bango na Angenga na Equateur. Sur 91 personnes oyo bazali inculper, 19 condamnations à mort, 41 bazuaki boloko entre 5 na 20 ans, 4 bazui ba peines ya mike mpe 14 bazalaki acquitter.
Kudia Kubanza, suka suka, ayaki kokueya na mutambo mua suka na 1978 na procès du siècle, procès de terroristes. Neti azalaki lisusu militaire te, babomaki ye na masasi te. Version persistance elobaka que babuakaki ye na cage ya léopard Mimi na Mont Ngaliema. Vivant azali kobundana kasi léopard ezali kopanza ye devant Président Mobutu na verre na ye ya masanga na maboko. Il semblerait que a lalisa Mimi nzala pendant trois jours, avant akotisa Kudia Kubanza na cage na ye. Yango wana tee lelo, nzotu na ye emonana te tout comme ya baninga mususu babomaki bango elongo.
Ndenge emonanaki wuta na ebandeli, but ya procès de terroristes ezalaki nde ya kokotisa somo na population mpe ko barer ba jeunes oyo bakokaki ko remplacer bakonzi oyo bazali na mutu ya armée. Wana ezalaki erreur munene oyo e contribuer na manque de relève ya armée na biso.
Le 28 mars 1978, Président Mobutu ayaki ko signer Ordonnance-loi oyo ebandaki ko autoriser kobotola ba biens nionso ya batu oyo bazalaki condamner. Sima bakoteli biloko ya batu oyo babomaki mpe na oyo bakendaki na boloko na Angenga. Vice-Amiral Lomponda azua lopangu ya Colonel Tshunza na Binza I.P.N., Kamitatu azua biloko ya Matanda, ba militaires ya Brigade Spéciale Présidentielle (B.S.P.) bakomaki kosakana na ba ndaku minene ya Matanda mpe na ba voitures na ya batu banso babomaki, etc. Ba appartements chiques oyo ezalaki na immeuble ya Matanda, na avenue Victoire, na Matonge, ekomaki hôtel ya ba soda ya B.S.P. Range-Rover ya sika ezalaki na parking na lopango wana ekomaki lokola jouer ya ba soda ya B.S.P.
Major Kalume andimaka projet ya planification ya coup d’Etat mpo, d’un côté, azalaki assoiffé ya pouvoir na mbongo mpe ambitieux na motema moto moto trop. De l’autre, azalaki tellement naïf à tel point que abandaki ko croire sans discernement na couverture ya Général Likulia mpo abandaki kolakisa ye que alingaka Président Mobutu te mpe azali ko soutenir ba prises ya initiative ya kokutana na ba politiciens opposants oyo bazali exiler na Belgique, pendant que idée ya ko formater complot- Guet-apens ewutaki nde na ba militaires oyo babandaki ko craindre ba jeunes militaires baya ko zua relève. Parmi bango Likulia, Chef direct ya Kalume. Yango wana esengelaki koluka moyen ya kokueyisa bango, par ricocher na ba politiciens oyo bakozala tenter na aventure oyo. Au fait, tout a été mis en action mpo na kokueyisa na mutambo mutu nionso azalaki na liste ya batu oyo Président Mobutu alingaki ko éliminer physiquement. Yango wana particularité na yango mususu ezalaki que ba jeunes wana ba condamnaki bazalaki curieusement ba très compétents et très proches collaborateurs ya ba futurs juges d’instruction mpe juges lisusu na procès : vice-Amiral Lomponda « Président ya Conseil de guerre », ba Généraux Singa na Likulia, na Colonel Bolozi.
Pour illustrer, Major Kalume azalaki responsable ya ba prisons militaires pendant que Général Likulia azalaki haut magistrat militaire. Colonel Mwepu azalaki Chef d’état-major adjoint ya Gendarmerie nationale pendant Général Singa azalaki titulaire. Major Panubule azalaki Commandant second ya renseignements ya gendarmerie (B2) pendant que Bolozi azalaki titulaire. Coïncidence moko frappante !!!
Major Kalume, azalaki un brillant juriste, ayebaki procédure pénale devant le Conseil de guerre malamu! Kasi ba irrégularités ezalaki ebele na niveau nionso : Général Singa, Général Likulia, vice-Amiral Lomponda na Colonel Bolozi bazalaki ba « magistrats instructeurs » mpe babandaki ko arracher ba aveux sous torture. Bango wana kaka bakomaki lisusu ba « juges » na procès. Sauf Général Likulia, bango banso wana bazali ba juristes te. Et, Général Likulia akokaki ko prendre part ni na instruction ni na procès mpo Kalume azalaki collaborateur na ye direct (relation ezali entre magistrat na prevenu). Mise à l’écart ya ba magistrats militaires pourtant bango nde bayebi droit pénal militaire zaïrois. Ba droits les plus élémentaires ya ba prévenus ezalaki respecter te, ba droguer batu, misusu bazalaki na ba plâtres devant la Cour militaire, misusu babandaki kokoka kotambola malamu te suite na kobetama soit na deuxième cité ou na camp Tshatshi.
Instruction yango moko ezalaki bâclée mpe scenario ezalaki écrit d’avance na Président Mobutu na ba Généraux na ye, ba preuves fabriquées mpe objectif ya procès wana ezalaki nullement recherche ya vérité na ba techniques juridiques. But ya procès ezalaki ya ko atteindre objectif oyo ye Mobutu Président Mobutu a se fixaki : ko éliminer batu oyo amonaki neti menace na pouvoir na ye, kobengana ba officiers ya Shaba, Kasai na Bandundu na armée mpe kokotisa terreur na population mpona komatisa crainte na pouvoir na ye
Major Kalume durant le procès azalaki droguer mpe séance tenante, Colonel Bolozi, moko ya ba juges, ayebisi ye que Président Mobutu alingi asolola na ye na téléphone. Tango Major Kalume asololi na Président Mobutu en secret na téléphone, sima ya conversation aye koloba liboso ya ba juges que : « Président Mobutu, Commandant suprême, asengi na ngai naloba vérité sur makambo bakangeli ngai. Soki alobi vérité, Président Mobutu ako garantir ngai vie sauve na grâce présidentielle ». Na moment wana biso banso to comprendre que Major Kalume azalaki na ba facultés intellectuelles na ye lisusu en place te. Pire, ndenge nini juriste ya niveau wana akoki kondima promesse ya motindo oyo pendant que eloko te esalemaki na garantie ya ba droits fondamentaux na bango mpe ba magistrats nionso wana bazalaki ba juges et parties ? Yango wana a continuali ko enfoncer baninga mpe ba précisions abandaki kopesa par rapport na gravité ya ba chefs d’accusations oyo ebandaki ko relever na peine de mort, ezali tout simplement hallucinantes mpo tango wana esengeli nde ko lutter mpo na ko éviter la peine capitale. Ye, au contraire, abandaki ko répondre comme s’il s’agissait d’un simple vol ya mikate : na légèreté na déconcertation nionso. Azalaki très sûre na promesse ya Président Mobutu mpe abandaki ko compter na Général Likulia qui lui faisait miroiter que azali mutu ya opposition na régime même soki azali Auditeur général ya F.A.Z.
Ba officiers banso ya Shaba, Kasaï na Bandundu bazalaki radier na armée. Ata moko te atikalaki. Situation wana yango nde eya kosala que batu ya ba régions wana bazala na ba hauts gradés na F.A.Z. te. Ba Colonels na ba Généraux ya Shaba, Kasaï na Bandundu bazalaki ya kotanga na misapi. D’ailleurs, banda 1978 tee na 1996, ba régions wana ezalaki na ba généraux 3 na 4 étoiles te.
Sima mikolo, Ngbanda ayaki kosala tout mpe Pierre Kanyonga Mobateli baye koboma ye na 1978, na Bruxelles, juste après condamnation na ye à mort par contumace na jugement rendu na Conseil de guerre ya ville de Kinshasa, le 17 mars 1978. Sima ya wana, na été 1978, pouvoir e utilisaki T.P. O.K Jazz na complicité ya Franco mpo na koboma Kanyonga. Assassinat na ye babongolaki yango na suicide alors que ezali ndenge wana te. Pour la petite histoire, ba présumés assassins ya Kanyonga bazalaki ba vrais-faux musiciens ya T.P. O.K. Jazz oyo bazalaki na délégation ya une trentaine de musiciens Franco awutaki na bango na Kinshasa. Ba vrais-faux musiciens et présumés assassins bakotelaki ye na appartement azalaki na copine na ye, Irène (une métisse belge). Ye, azalaki na ye na butu oyo babomaki ye. Irène atikala na zemi ya Kanyonga mpe attitude na ye ezala claire te « neti azalaki mpe na likopa wana ? ».
Tee na mokolo mua lelo oyo enquête etikala kosalema te na liwa ya Kanyonga. Affaire Kanyonga nde ezali continuité ya mise en scène macabre ya procès des terroristes autrement dit : procès du siècle. Yango ebomisisaki : Colonel Biamwenze, Colonel Mwepu, Lt. Colonel Kalonda, Lt. Colonel Mwehu, Lt.Colonel Tshunza, Major Kalume, Major Panubule, Cap. Fundi, Citoyen Buryaba, Citoyen Kudiakubanza, Citoyen Makani, Citoyen Matanda na Citoyen Mbangama. Adjudant-chef Kasonga, ye abikaki na liwa mpo azalaki na zemi. Par ailleurs, Citoyen Monguya, Citoyen Kanyonga, Citoyen Kadiebwe, ba condamnaki bango par contumace. Tee lelo oyo bazali na bomoyi, sauf Kanyonga nde towuti komona ndenge babomaki ye.
Ba soupçons ya complicité na ba batu ya Ngbanda ezalaka sur copine ya Kanyonga na lolenge a insistaki ye akende kolala kuna sans pour autant a prévenir baninga baye. Atako ye, Kanyonga, azalaki na munduki na nzotu, ezalaki nécessaire a prévenir mpo batu ya Ngbanda babandaki ko traquer ba opposants ndenge ya liseki te mpe bayebaki kosala batu mabe ! En plus, commando oyo ewutaki Kinshasa, ezali véritable commando oyo eyebi ndenge ya kosala ba sales besognes sans kotika ba traces. Bien que Ministre belge ya Affaire étrangères, Monsieur Henri Simonet, asilikaki, enquête etikala kosalema te. Sima mikolo, ye Ministre wana ayaka kokoma conseiller ya Président Mobutu mpe muasi na ye aye ko dondua na marché ya cobalt zaïrois na Hong Kong. Président Mobutu asomba bango. Souhaitons qu’un jour, enquête ekosalema sur likambo ya liwa ya Kanyonga mpe Ngbanda akoloba nini oyo ye ayebi mpe rôle na ye ezalaki nini tango abandaki ko diriger antenne ya Bruxelles ?
Na oyo etali enquête, ekomaki difficile na Belgique mpo Président Mobutu abinisaki classe politique na Gouvernement belge : Léo Tindemans, Premier Ministre belge, asala ba déclarations ya ko flatter Président Mobutu après ba kanda na suite na ba exécutions ya ba condamnes à mort na procès de terroristes, roi Hassan II ya Maroc abengisa Ministre ya Affaires étrangères, Henri Simonet, na Rabat, asolola na ye mpe sima a téléphoner Président Mobutu basololi bango mibale mpe na sima , Hassan II a passer Henri Simonet, Président Mobutu na téléphone. Babongisa makambo, ba relations ezongaka malamu, Président Mobutu atiki kosenga na Premier Ministre Tindemans alongola Simonet, etc. Na ambiance wana, ezalaki risquer kotia ba intérêts d’Etat en péril likolo na enquête na liwa ya Kanyonga. Suka suka, Monsieur Simonet na muasi na ye bakomaki na service ya Président Mobutu na 100%. Sika, soki famille ya Kanyonga esali makasi mpo eyeba vérité, ekoyeba yango. Maître Kanyonga Bidimpata, kulutu ya Kanyonga Mobateli, azali avocat, ayebi nzela esengeli alanda mpo vérité eyebana.
Pierre Kanyonga Mobateli akomaka livre kitoko : Kanyonga, Pierre, Dix ans de régime Mobutu ou les années les plus sombres du Congo-Zaïre ?, Monthey, Suisse Ivy, 1976.
Livre oyo, mpe na ndenge Kanyonga ayaki kolongua na J.M.P.R. Belgique mpo na kosala M.A.R.C., nde ezalaki ebandeli ya makambo oyo ememaki ye na liwa. En revanche, Daniel Monguya Mbenge akomaki : Monguya Mbenge, Daniel, Histoire secrète du Zaïre : l’autopsie de la barbarie au service du monde, Bruxelles, l’Espérance, 1977.
Kamitatu na exil na ye ya 10 ans na France, akomaki livre ya liboso na 1971. Kamitatu, C., La grande mystification du Congo-Kinshasa », Paris, Maspero, 1971.
Patriotiquement,
Emmanuel Kandolo


text:
Mársi (monzɔ́tɔ)
Mársi ezalí monzɔ́tɔ mwa mínéi mwa malíli o molɔ́ngɔ mwa minzɔ́tɔ mya Mói.
Nkómbó eútí nzámbe ya Baroma ya kala babéngaka Mársi, nzámbe óyo azalákí nzámbe ya bitumba, ntína monzɔ́tɔ Mársi ezalaka lángi ngóla tǒ motáné lokóla makilá.
Mársi ezalí na sánzá íbalé ya mokɛ́-mokɛ́, Fobos (Phobos) mpé Deimos.
Monzɔ́tɔ Mársi motóngamaka na mabelé ma likɛ́lɛ. Mabelé ya yangó ezalí motáné mpɔ̂ na makosa (likɛ́lɛ liye ligugákí). Mársi elekí Mabelé (Mokili) na malíli mpɔ̂ na ezalí o mosíká ya Mói.
Mársi ezalí na mái o etando tɛ́. Kasi banzébi bakanísí ’te ezalákí na mái ntángo ya kala. Ndé ezalí na galási, loléngé la mái malíli koleka, o nsɔ́ngɛ́ ya Nola mpé Sudi.