text:
Tokoki banso kokoba komipesa kaka na mosala ya bomisionele na kotiaka bondimi na biso ya solo na esika ya bobangi.
Mibu ntuku motoba na minei eleki sanza ya libwa oyo nazongaki ndako kowuta na misio na ngai na mboka Angleterre. Mikolo misato nsima ya bozongi nakendaki na Mokolo ya Ball Dansant na Université ya Utah na moninga na ngai moko. Ayebisaki ngai na ntina ya etudiante kitoko moko ya 2eme babengi Barbara Bowen oyo ye akanisaki nasengelaki kokutana na ye. Amemaki ye epai na ngai mpe akutanisaki biso, mpe tobandaki kobina.
Kasi, oyo ezalaki nini tomesanaki kobenga “mabina ya kobotola,” oyo elingaki koloba ete osengeli bobele kobina na mwana mwasi moko kaka kino moto mosusu abotoli yo ye. Barbara azalaki na bokasi mpe ayebana, yango wana nasengelaki kobina na ye na nse koleka miniti moko liboso elenge mobali mosusu abotolaki ngai ye.
Wana ezalaki mpenza ya kondima te epai na ngai. Koyekolaka ntina ya kolandela na misio, nazwaki nimelo na ye ya telefoni mpe nabengaki ye mokolo kaka elandaki mpo na kosenga ye tobima, kasi, azalaki na mosala mingi na mikumba ya kelasi mpe ya mokili. Matondo mingi misio na ngai eteyaki ngai kotigama ata liboso ya bolembi nzoto, mpe nazalaki na nsuka na makoki ya kobima na ye. Mpe mokolo wana ememaki misusu. Kozangaka koyeba mpo na nini na bobimi wana nazalaki na makoki ya kondimisa ye ete nazalaki misionele azonga moko kaka ya solo mpe ya bomoyi—atako bongo, ntango nionso tokolobela ye. Sikoyo, mibu 64 nsima, ezali na bana nsambo mpe bankoko ebele mpe bankokoloko oyo batelemi lokola litatoli ya bosolo ya ntina oyo atako lolenge nini nsango na yo ezali, okoki te kozwa litomba ya kopesa yango kozangaka bolandeli ya sikisiki, ya kotingama.
Oyo ekoki kozala ntina nayokaki liyoki ya polele mpo na kolandela lelo na ntina ya nsango na ngai mibale ya likita linene ya kala.
Na likita ya sanza ya zomi 2011, napesaki makanisi ete tomikundola maloba ya ntina oyo ya Nkolo: “Mpo na bongo eklezia na ngai ekobengama na mikolo ya nsuka, kutu Eklezia ya Yesu Klisto ya Basantu ya Mikolo ya Nsuka.”1
Na maloba oyo, Nkolo alakisi polele ete oyo ezali bobele nkombo ya mpamba te kasi lisusu nkombo oyo Ekldezia na Ye esengeli kobengama. Mpo na lisakoki na Ye ya polele, tosengeli te kobenga Eklezia na nkombo mosusu kani, ndakisa “Eklezia ya Mormon” to “Eklezia ya Ba BMS.”
Liloba Mormon ekoki kosalema malamu na mwa makambo mpo na kobenga bandimi ya Eklezia, ndakisa bapionie ya Bamormon, to mangomba ndakisa Bayembi ya Tabelenakele ya Bamormon. Bandimi ya Eklezia bayebani na mokili mobimba lokola Bamormon, mpe na masolo elongo na baoyo bazali ya bondimi na biso te, tokoki malamu komibenga lokola Bamormon, soki tobalisi yango na nkombo mobimba ya Eklezia.
Soki bandimi bayekoli kosalela nkombo malamu ya Eklezia na bokangisi na liloba Mormon,ekobeta nsete ete tozali Baklisto, bandimi ya Eklezia ya Mobikisi.
Bandeko mibali mpe basi, tika tolandela mpe tokolisa momesano ya kolakisaka ntango nionso polele ete tozali ya Eklezia ya Yesu Klisto ya Basantu ya Mikolo ya nsuka.
Nsango ya mibale oyo nazali koyoka nasengeli kolandela na ntina na yango epesamaki kaka na likita linene eleki ntango nalendisaki bandimi basambela mpo na kokambama epai ya ata moto moko epai ya nani bakokaki kosembola libengisi ya koyekola na ntina ya nsango malamu ezongisami liboso ya Noele. Bandimi ya Eklezia mingi bakaboli elongo na ngai ndambu ya makambo ya ndenge lokola mbano ya botuni na bango Nkolo mpo na mabaku ya misionele.
Misionele moko azonga, mpo na ndakisa, mingimingi asambelaki mpo na kokambama epai ya “moko” akokaki kosalisa. Nkombo ya moninga ya kelasi ya kala eyaki na moto na ye. Asololaki na ye na nzela ya Facebook, mpe ayekolaki ete azalaka kosambela mpo na ntina mpe ndimbola na bomoyi na ye. Alandelaki kaka na ntango azalaki koluka bosolo, mpe na sanza ya zomi na mibale abatisamaki.
Mabengisi mingi ya boye elobelamaki epai na ngai, kasi bobele bato moke balandaki lokola esalaki ndeko mobali oyo.
Nazali mondimi monene ya libongisi ya bolandeli. Lokola elobami na buku ya misionele Prêchez Mon Evangile, “kosembolaka libengisi kozangaka kolandela ezali lokola kobandaka mobembo kozangaka kosukisa yango to kosombaka tike ya kokende na miziki kozangaka kokotaka na kati. Kozangaka ekela mobimba, bomipesi mpamba.”2
Prêchez Mon Evangile eteyi moto nionso kaka te lolenge nini kobengisa bobele te kasi lisusu lolenge nini kolandela na ntina ya libiangi na biso. Ntina ya mosala ya misionele elimbolami lokola kobenga “basusu baya epai ya Klisto na kosalisaka bango bayamba nsango malamu ezongisami na nzela ya bondimeli Klisto mpe Bomikabi na Ye, boyamboli, libatisi, kozwaka likabo ya Molimo Mosantu, mpe kotia molende kino na nsuka.”3
Kobengisa ezali solo eteni ya nzela. Kasi tala ete ezali na mingi mpenza epai ya mosala ya misionele mpo na bandimi koleka kopesaka mpamba mabengisi na bato mpo na koyoka bamisionele. Ezali mpe na bolandeli elongo na bamisionele na kolonaka bondimi, botindiki na boyamboli, bolengeli mpo na kosala mayokani mpe kotia molende kino na nsuka.
Libongisi ya bolandeli oyo elakisami na buku ya Misala:
“Mokolo moko Petelo na Yoane bakendaki na tempelo. …
“Bongo bato moko bamemaki moto moko akufa makolo banda abotama. Bazalaki kotia ye mikolo minso na ekuke ya lopango ya tempelo,ekuke oyo babengaka: “Ekuke ya kitoko”, mpo esengaka makabo ya mawa epai ya bato bazalaki kokota.
“Ntango amonaki Petelo na Yoane bazalaki kokota na lopango ya tempelo, asengaki bango likabo ya mawa.
“Petelo na Yoane batalaki ye nie, mpe Petelo alobaki na ye: tala biso!
“Bongo moto oyo akufa makolo atalaki bango malamu mpenza; akanisaki ete akozwa eloko epai na bango.
“Kasi Petelo alobaki na ye: ‘Nazali na palata te to mpe wolo te ya kopesa yo; kasi oyo nazali na yango, napesi yo yango: Na kombo ya Yesu Klisto ya Nazareti, tambola!”
Wana ezali libengisi ya nguya kowuta na mowumbu ya Nkolo, solo te? Kasi Petelo atikaki na libengisi te. Lisolo ya makomi nsima elobeli biso ete “asimbaki ye na loboko ya mobali,mpe atelemisaki ye: mpe mbala moko makola na ye mpe mikuwa ya loketo na ye ezwaki makasi.
“Bongo, apumbwaki, atelemaki, mpe abandaki kotambola. Bongo akotaki na bango na tempelo,azalaki kotambola, kopumbwa, mpe kokumisa Nzambe.”4
Na maloba mosusu, Petelo abondelaki kaka likoki na ye ya bonganganzambe mpe abengisaki moto wana atelema mpe atambola. Alandelaki lisusu na ntina ya libangi na ye na kosalisaka moto wana, kosimbaka ye na loboko ya mobali, kotelemisaka ye, mpe nsima kokotaka elongo na tempelo.
Na molimo ya ndakisa ya Petelo, tika napesa likanisi ete tokoki banso komipesa mingi mpenza na mosala ya misionele na kolongolaka bobangi na biso mpe kotiaka bondimi, kobengisaka moto moko ata mbala moko na sanza misato—to mbala minei mobu nionso—koteyama na bamisionele ya ntango mobimba. Balengelami mpo na koteya na molimo na bofuli ya bosembo mpe ya mozindo uta na Nkolo. Elongo tokoki kolandela mabiangi na biso mpe kosalisa mpe kosimba basusu na liboko, kotelemisaka bango mpe kotambola elongo na bango na mobembo ya molimo oyo ekambaka na tempelo.
Mpo na kosalisa bino na nzela oyo, Nabengisi bandimi nionso, kotala te libiangi na yo ya sika to ndelo ya mosala na Eklezia, bozwa buku moko ya Prêchez Mon Evangile. Ezwami na nzela ya centres de distribution mpe na lisusu ofele na Interneti. Na interneti ekoki kotangama to ko télécharger. Ezali buku mokambi mpo na biso banso. Botanga yango, boyekola yango, mpe nsima bosalela maye boyekoli mpo na kosalisa bino bososola lolenge ya komema milimo epai ya Klisto na nzela ya libengisi mpe bolandeli. Lokola elobi Mokambi Thomas S. Monson, “Sikoyo ezali ntango mpo na bandimi mpe misionele basangana elongo, mpo na kosala elongo, mpo kosala na bilanga ya vinio ya Nkolo mpo na komema milimo epai na Ye.”5
Yesu Klisto ateyaki bayekoli na Ye ete:
“Bambuma ya kobuka ezali mingi na elanga, kasi basali bazali moke!
“Yango wana bosenga nkolo ya elanga atinda basali na elanga na ye.”6
Nkolo ayanoli losambo wana na mikolo na biso na motango monene mpenza ya bamisionele ya ntango mobimba na lisolo ya mokoli. Na mbonge ya sika oyo ya basali ya botongono, Nkolo apesi biso libaku mosusu ya kosunga Ye na elanga monene ya milimo.
Ezali na banzela ya pete mpo na bandimi basalisa mpe basunnga bamisionele na biso ya kafukafu. Mpo na ndakisa, bokoki koyebisa bamisionele ete bozali koyekola Prêchez Mon Evangile mpe bosenga bango balakisa bino maye bozali koyekola na boyekoli na bango. Wana ezali bino kokabolana, bondimi ebuti katikati ya bandimi mpe ya bamisionele ya ntango mobimba ekokola solo, kaka lokola Nkolo atindaki:
“Kasi ete mobali [mpe mwasi] nionso akoki koloba na nkombo ya Nzambe Nkolo, kutu Mobikisi ya mokili.”7
Mpe, “Tala, natindi yo okende kotatola mpe kokebisa bato, mpe ekoma mobali nionso oyo akebisami akebisa mozalani na ye.”8
Bandeko mibali mpe basi, ekoki bino kokanisa mbando soki libota mpe baninga bakotisaki makambo bazali koyekola uta na boyekoli na bango moko uta na Prêchez Mon Evangile na mikanda na bango mpe ba-email epai ya bamisionele ya ntango mobimba? Ekoki bino komona mapamboli oyo ekoyela mabota ntango bayebi mpe basosoli malamu koleka maye bana na bango ya mibali mpe ya basi bakozala koyekola mpe koteya na misio na bango? Ekoki bino kutu kobanda kososola ngolu ya komikaba ya kosopana ya momesano te oyo ekozala ya biso, moto na moto mpe lisanga, engebene na elaka ya Mobikisi epai ya banso oyo batatoli na nzela ya kobengisa milimo koya epai na Ye—mpe nsima kolandelaka na ntina ya mabengisi wana.
“Bozali ya kopambolama,” Nkolo alobaki na nzela ya Profeta Joseph Smith ete, “mpo na litatoli oyo bopesi ekomami na likolo mpo na baanzelu bamona; mpe basepela na bino, mpe masumu na bino malimbisami.”9
“Mpo ete nakolimbisa bino mpo na masumu na bino na motindo oyo—mpo ete botikala ngwi … kopesaka litatoli epai na mokili na ntina ya makambo wana oyo eyebisami na bino.”10
Namoni esengo etonda oyo elandaka libiangi etindikami na litatoli mpe bolandeli katikati ya bandimi ya Eklezia na mokili mobimba. Ntango nazalaki na Argentine kala te, nalendisaki bandimi babengisa moto moko na eklezia liboso ya likita linene oyo. Mwana moko ya mibu mwambe na nkombo ya Joshua ayokaki mpe abengisaki moninga na ye ya malamu mpe libotana ya moninga na ye ya malamu na journée porte ouverte na palwasi na ye na Buenos Aires. Tika natanga uta na mokanda nazwi kala te oyo elimbolaki libengisi mpe Joshua mpe bolandeli na ye ya botongono:
“Miniti nionso [Joshua] akokima libanda epai ya ekuke ya lopango mpo na kotala soki bazalaki koya. Alobaki ete ayebaki bakolinga [koya].
“Ntango elekaki mpe baninga ya Joshua bayaki te, kasi Joshua atikaki te. Azalaki kotala na botongono ekuke ya lobango ya liboso mwa miniti nionso. Ezalaki ngonga ya kolongola biloko ntango Joshua abadaki kopumbwa mpe kokweya koyebisaka,‘Bazali awa! Bazali awa!’ Natombolaki miso mpo na komona libota mobimba kopusanaka na eklezia. Joshua akimaki mpo na kopesa bango mbote mpe ayambaki moninga na ye. Bakotaki banso mpe bamonanaki lokola basepelaki na porte ouverte mingi mpenza. Bazwaki ndambu ya mwa buku mpe balekisaki ntango mingi kosalaka bondeko na ndambu ya mwa baninga. Ezalaki esengo komona bondimi ya mwa mwana mobali mpe koyeba ete bana ya Eteyelo ya Bana bakoki mpe kozala misionele.” 11
Ezali litatoli na ngai ete wana ezali biso kosala mosala elongo, kolukaka moko, kobengisaka, mpe kolandelaka na elikia mpe bondimi. Nkolo akoseka muke likolo na biso mpe bankama ya bankoto ya bana ya Nzambe bakomona mpe ntina mpe kimia na kati ya Eklezia ya Yesu Klisto ya Basantu ya Mikolo ya Nsuka. Tika Nkolo apambola biso banso na bokasi na biso ya kotabwisa mbangu mosala ya lobiko, nasambeli na komikitisa na nkombo ya Yesu Klisto, amene.
Lakisa Matangi
-
1. Doctrine et Alliances 115:4.
-
2. Prêchez Mon Evangile: Guide pour le service missionnaire (2004), 200.
-
3. Prêchez Mon Evangile, 1.
-
4. Misala 3:1–8; nsete ebakisami.
-
5. Tala Thomas S. Monson, “Welcome to Conference,” Ensign to Liahona, Sanza ya zomi na moko 2013, 4.
-
6. Matai 9:37–38.
-
7. Doctrine et Alliances 1:20.
-
8. Doctrine et Alliances 88:81.
-
9. Doctrine et Alliances 62:3.
-
10. Doctrine et Alliances 84:61.
-
11. Mokanda ya moto se moko, sanza ya misato 10, 2014.


c: text/html

text:
Na botambwisi na yo, baye ozali kokamba bakozala na makoki ya komona, kolinga, mpe kondima ete bakoki kokokisa makoki na bango nyonso mpo na kosala na bokonzi ya Nzambe.
Nazali na botondi mpenza mpo na libaku oyo ya kozala na liyangani ya bonganganzambe, ya koyoka liteya mpe litatoli ya kafukafu. Etindaki ngai nakanisa makambo oyo namonaka ngai mei. Penepene ya makambo nyonso oyo nakokisa lokola momemi bongangambe ezali mpo ete bato oyo bayebi ngai bamonaki makambo kati na ngai oyo ngai nakokaki komona te.
Lokola elenge tata nasambelaki mpo na koyeba mosala nini bana na ngai bakokaki kosala na bokonzi ya Nkolo. Mpo na bana mibali, nayebaki bakokaki kozala na mabaku ya bonganganzambe. Mpo na bana basi, nayebaki balingaki kopesa lisalisi lokola bantoma ya Nkolo. Banso balingaki kosala mosala na Ye. Nayebaki ete moko na moko azalaki moto se moko, mpe yango wana, Nkolo alingaki kopesa moko na moko na bango makabo songolo mpo na kosalela na mosala na Ye.
Sikawa nakoki te koloba na tata nyonso mpe moyangeli nyonso ya bilenge makambo mike mike na koyebaka nini ezali malamu mingi mpo na bino bosala. Kasi nakoki kolaka bino ete bokopambola bango soki bosalisi bango bayeba makabo ya molimo babotamaki na yango. Moto nyonso azali na likabo ekeseni. Moko te atindami mpo na kokweya. Ntango bozali koluka bobimisi mpo na komona makabo Nzambe azali komona na baye ozali kokamba na bonganganzambe—mingimingi bilenge—bokopambolama mpo na kokamba bango na mosala bakoki kosala. Na botambwisi na yo, baye ozali kokamba bakozala na makoki ya komona, kolinga, mpe kondima ete bakoki kokokisa makoki na bango nyonso mpo na kosala na bokonzi ya Nzambe.
Elongo na bana na biso moko, nasambelaki mpo na bobimisi mpo na koyeba boniboni nakokaki kosalisa moko moko na bango bamilengela mpo na mabaku songolo mpo na kosalela Nzambe. Mpe nsima namekaki kosalisa bango bamona na makanisi, balikia, mpe basala mosala mpo na nsima. Nakataki libaya moko mpo na mwana mobali moko na moko na litangi moko uta na makomi oyo elimboli makabo ya kafukafu mpe elili oyo elakisi likabo yango. Na nse ya elili mpe nkoma, nakataki mokolo ya libatisi mpe nkotisa na kati ya misala ya banganganzambe ya mwana mobali moko na moko, kokomaka molai na ye na molai na mokolo ya likambo moko na moko.
Nakolakisa bitando ya mabaya nakataki mpo na moko na moko mpo na kosalisa ye amona likabo na ye ya molimo mpe nini akoki kosala na mosala ya Nkolo. Bokoki kofulama mpo na koyeba, lokola nasalaki, makabo ya kafukatu mpe makabo songolo mpe se moko mpo na moko na moko ya bilenge bolingimpe bokambi.
Ntango mwana na ngai ya mobali ya nkulutu akomaki diakona mpe Eagle Scout, elili moko ya engondo eyaki na makanisi na ngai ntango nakanisaki na ye mpe na bomoi na ye ya nsima. Tozalaki kovanda na Idaho penepene na nganda ya ngomba ya South Teton, wapi tokandeki kotambola elongo mpe totalaki engondo kopumbwa. Elili wana na makanisi na ngai epesaki ngai liyoki ya maloba ma Yesaya:
“Akopesa nguya epai na ye oyo alembi; epai na ye oyo ajangi makasi, akobakisa nguya.
“Ata bilenge bakosenjwa, bakolemba, mpe bilenge bakokweya mpenza:
“Kasi baye batia motema na Nkolo bakozongisama makasi; bakomata na mapapu lokola engombo; bakokima; mpe bakolemba te; mpe bakotambola, mpe kokweya te.”1
Ya solo, elongo na mwana mobali ya mokolo koleka banso, totikaki kotambola na South Teton mpamba te mwana na ngai ya mobali alembaki. Alingaki totika. Alobaki, “Ekozala ngai ntango inso na mawa ete tokokaki te kokoma na nsonge? Tata, yo koba—nalingi kolembisa yo te.”
Nazongisaki maloba, “Nakotikala soki moke kozala na soni, mpe okomitungisa soki moke te. Tokotikala se komikundola ete tomataki awa biso mibale.” Na nsonge ya likolo ya ngomba nayemaki mpongo moko mpe nakomaki nkoma “Na Mapapu ya Mpongo.”
Mibu milekaki mwana na ngai ya mobali amataki lokola misionele likolo mingi koleka nakanisaka na elikya ngai ya kitoko mingi koleka. Na mikakatano ya elanga ya misio, mwa oyo ye akutanaki na yango emonanaki kozala mosika na kokoka. Mpo na mwana mobali ozali kosalisa, ekoki kozala, lokola mpo na mwana na ngai ya mobali, ete Nkolo amatisaki ye likolo mingi na koteyaka nsango malamu na monoko ya mpasi mingi koleka nakanisaka ekokaki kosalema. Soki okomeka na elenge mobali nyonso mpo na koyoka makoki na ye ya bonganganzambe, nalaki bino Nkolo akoyebisa bino mingi lokola bozali na mposa. Mwana mobali azali na nguya kutu koleka nini Nkolo akolakisa yo. Salisa ye alanda ntina ya likolo.
Mwana mobali ozali kolendisa akoki komonana lokola nsoninsoni mpo na kozala mosali ya nguya ya bonganganzambe. Mosusu ya bana mibali na ngai azalaki nsoninsoni mingi lokola mwana mobali ya moke ete alingaki te kokota na magazini mpe koloba na kalaka. Abangaki mingi mabe ete namitungisaki ntango nazalaki kosambela mpo na bonganganzambe na ye ya nsima mikolo. Nakanisaki na ntina na ye kati na elanga ya misio—oyo eyokanaki mabe. Nakambamaki na makomi moko na Masese: “Moto na nkuna akimi ntango moto ya kolanda ye azali te, kasi basembo bazali na mpiko lokola nkosi.”2
Nakataki “Mpiko lokola nkosi” na etando, na nse elili ya moto ya nkosi kogangaka. Na misio na ye mpe na mibu elandaki, akokisaki elikya na bokati na ngai. Mwana na ngai ya mobali kala ya nsoninsoni ateyaki nsango malamu na bondimi monene mpe akutanaki na makama na mpiko mpenza. Akumisamaki na mikumba na ye mpo na kolakisa Nkolo.
Yango ekoki kokoma mpo na elenge mobali ozali kokamba. Osengeli kotonga bondimi na ye ete Nkolo akoki kobongola ye na mosali moko ya mpiko mingi koleka mwana mabali ya nsoninsoni omoni sikawa.
Toyebi Nkolo akomisaka basala na ye mpiko. Elenge mwana mobali Joseph oyo amonaki Nzambe Tata mpe Mwana na Ye, Yesu Klisto, na zamba ya banzete abongwanaki na engambe ya molimo. Parley P. Pratt amonaki yango ntango Profeta Joseph Smith apamelaki mokengeli ya mabe oyo akangaki bango. Mpaka Pratt akomaki:
“Na mbalakaka atelemaki na makolo na ye, mpe alobaki na mongongo ya nkake, to lokola bogangi ya nkosi, kosakaka, maloba maye:
“‘KIMIA, bino bazabolo ya libulu ya lifelo. Na nkombo ya Yesu Klisto napameli bino, mpe natindo bozala kimia; nakowumela miniti moko lisusu te mpe koyoka mangala ya boye. Bosukisa elobeli ya boye, to bino to ngai tokufa NA NGONGA OYO!’”
Etali likambo wana, Mpaka Pratt akomaki, “Bolongobani mpe bonkumu namona mbala moko, lokola etelembaki na miniololo na katikati ya butu, na boloko na mwa mboka moko ya Missouri.”3
Nkolo akopesa basali na Ye ya bosembo mabaku mpo na kozala mpiko lokola nkosi ntango balobi na nkombo Na Ye mpe lokola banzeneneke na bonganganzambe na Ye.
Mwana mobali mosusu, kutu ntango azalaki mwa mwana, azalaki na liboke ya baninga oyo balukaki kozala elongo na ye. Asalaki kimoninga na pete o ntei ya bato. Lokola nasambelaki mpenamekaki kotali liboso esalema mosala na ye na bokonzi ya Nzambe, nayokaki ete alingi kozala na nguya ya kobenda bato elongo na bolingo mpe bomoko.
Yango ememi ngai na nsango na Doctrine and Covenants oyo elimboli makasi ya bampaka ya bonganganzambe mpo na kotonga Siona na Missouri na bokumisi ya banzelu oyo bamonaki babokasi na bango mpe misala na bango. Yango esengi libonza monene. Libimisi na Doctrine et Alliances elobi “Nzokande, opambolami, mpo na litatoli oyo opesi ekomami na lola mpo na banzelu batalele; mpe basepeli mpo na yo, mpe masumu nay o elimbisami.”4
Na etando ya bosenda ya mwana na ngai ya mobali, nakataki “Banzelu Basepeli likolo na Yo.”
Bokoki monene ya mwana na ngai mpo na kosangisa mpe kozala na nguya na bato ekendeki mosika koleka mibu na ye ya kelasi. Na bamemi bonganganzambe, abongisaki milulu ya likonzi oyo epesaki bilenge na etuka na ye bondimi ya kotia molende mpe kutu kolonga na ezalela ya kpokoso. Ntango atongaki bondimi na bilenge mibali mpe basi oyo, asalisaki kotonda esika ya Siona na bingumba ya sika ya Amerika. Na kokataka, nasalaki banzelu kobetaka kelelo, oyo ezalaki te mpenza boniboni basalaki yango, kasi ezalaki pete mingi kokata kelolo koleka koganga.
Banzelu basepeli lokola bayangeli na mokili mobimba batongi Siona na bapalwasi, makonzi, bamisio na bango. Mpe bakosepela na bilenge mibali mpe basi bokosalisa kotonga Siona wapi bazali mpe na ezalela nini bakoki kozala. Siona ezali mbano ya bato bakangani na boyokani mpe bolingo. Nabengisi bino kosalisa bilenge mpo na kosangana.
Mpo na moko ya bana na ngai ya mibali, natindamaki kokata moi moko—oyo ezali, moi ya likolo—mpe maloba uta na Losambo mpo na bato ya Mobikisi: “Eye ezali Bimoi ya Seko.” Penepene na nsuka ya mosala na ye na bokufi, Mobikisi asambelaki na Tata wa Ye:
“Mpe oyo ezali bomoi ya seko, ete bakoka koyeba yo Nzambe se moko ya solo, mpe Yesu Klisto, oyo yo otindi.
“Nakembisi yo na mabele: nasilisi mosala oyo yo opesaki ngai.”5
Mwana na ngai ya mobali asalaki mosala na mokili misato kasi oyo eleki na motuya na ndako na ye mpe na kati ya libota na ye. Atongi bomoi na ye nzinganzinga na yango: Asali penepene na ndako, mpe mbala mingi azongi mpo na kosangana na mwasi wa ye mpe bana na ye ya bilenge na ngonga ya kolia. Libota na ye evandaki mpembeni ya Ndeko mwasi Eyring mpe ngai. Bazali kobatela libanda na biso lokola soki ezalaki ya bango mpenza. Mwana oyo ya mobali azali kowumela kaka mpo na komikokisa mpo na bomoi ya seko te kasi lisusu mpo na kowumela azingami seko na ba ye libota na ye ya botondi oyo azali kosangisaka nzinganzinga na ye.
Bomoi ya seko ezali kovanda na bomoko, na libota, elongo na Tata, Mwana, mpe Molimo Mosantu. Bomoi ya seko ekoki kosalema bobele na lisalisi ya bafungola ya bonganganzambe ya Nzambe, oyo ezongisami na nzela ya Profeta Joseph Smith. Kozalaka na lotomo wana ya seko liboso ya bilenge bokambi ezali likabo ya monene bokoki kopesa bango. Bokosala yango yambo na ndakisa na libota na bino moko. Baye boyangeli bakoki kozanga libota na Eklezia, kasi nabeti mondenge na bino mpo na bosalisa bango bayoka mpe balinga bolingo ya libota na ngambo mibale ya elamba.
Etando ya bosanda nalimboli ezali kaka lolenge moko ya kosalisa bilenge komona bonene Nzambe amoni na bango mpe mikolo mikoya na bango mpe mosala se moko Ye elengeli bango bapesa. Ye akosalisa bango bamona boniboni kosala mpo na bana na bino to mpo na bilenge misuse bozali kokamba. Kasi lokola boluki na losambo komema oyo ekoya mpo na binomei mpe bolobeli yango na bilenge bato moko na moko, bokoya koyeba ete Nzambe alingi moko na moko ya bana na Ye moto na moto mpe amoni makabo minene mpe se moko na moko na moko na bango.
Lokola tata napambolamaki mpo na komona oyo ekoya na bokonzi ya Nzambe mpo na bana na ngai ya basi mpe mibali lokola. Ntango nalukaki na losambo kokambama, namonakisamaki nzela moko mpo na kosalisa bana na ngai ya basi bayaba elikya Nzambe atiaka na bango lokola basali oyo bakokaki kotonga bokonzi na Ye.
Ntango bana na ngai ya basi bazalaki bilenge, namonaki ete tokokaki kosalisa basusu bayoka bolingo ya baye bazali na ngambo mosusu ya elamba, na bankola. Nayebi ete bolingo ewuti na mosala mpe efuli elikya ya bomoi ya seko.
Yango wana tokataki etando ya kokatela mapa na yango totiaki lipa moko esalama na ndako mpe tokendeki elongo kopesa likabo na bakufela mibali mpe bakufela basi, mpe maboti. Nkoma nakataki na bitando ya mapa moko na moko elobi, “J’aime et J’espere,” lifalase ya “Nalingi mpe nalikii”. Bosolo ya makabo se moko ya molimo emonani kaka te likolo ya bitando nakataki kasi mingi na polele lokola tokabolaki yango na baye bazalaki na mposa, na katikati ya mpasi to bobungisi, bolakisi lisusu na ntembe te ete bolingo ya Mobikisi mpe Bomikabi na Ye ekoki kopesa kongenga ebonga mpenza ya elikya. Oyo ezali bomoi ya seko mpo na mwana mwasi na ngai mpe mpo moko moko na biso.
Sikawa, bokoki kokanisa, “Ndeko Eyring, ozali koloba ete nasengeli koyekola ndenge nini kokata?” Eyano ezali te. Nayekolaki kokata bobele na lisalisi ya moteyi ya malamu, oyo azalaki Mpaka Boyd K. Packer. Mwa mosala nasalaki ezalaki na ntina ya likabo na ye ya monene lokola mokati mpe bompikiliki na ye lokola moteyi. Kaka lola ekoki kopesa moteyi ya bongo lokola Mokambi Parcker. Kasi ezali na nzela mingi bokoki kobongisa mitema ya bana na bino ata na bitando ya mabaya ekatama te mpo na bango.
Ndakisa, bamasini ya bosololi ya sika epesi nzela ya kokabola bondimi mpe elikya na mosika ya bakilometele oyo ekaboli biso, na mbalakaka mpe na mbongo moke to te. Mwasi wa ngai asalisaka ngai mpo na kosala yango. Tobandaka na koloba na telefoni na bana ya bana to bana na biso ntango tokoki kosala yango. Totunaka bango bakabola masolo ya elonga ya moto na moto na bango mpe misala na bango basali. Tobengisaka lisusu bango batinda foto ya milulu wana. Tosalelaka bafoto wana mpo na kolakisa mwa liboke ya nkoma. Tobakisaka moko to mibale ya manzela uta na Buku ya Mormon. Ntango mosusu Nefi mpe Mormon balingaki kotutama na bolamu ya molimo ya oyo ezali na yango to mwa makasi esengeli mpo na kokela oyo tobengi “Zulunali ya Libota: Mwa Palaki.” Kasi Ndeko mwasi Eyring mpe ngai topambolami na makasi na biso. Toyokaka tofulami na koponaka matangi ya makomi mpe basango ya mokuse ya litatoli tozali kokoma. Mpe tomoni bosolo na bomoi na bango ya mitema kozalaka kobaluka epai na biso mpe epai ya Mobikisi mpe likolo.
Ezali na banzela misusu mpo na kosalisa; bosili kosala na mingi ya yango. Mimesano ya losambo ya libota mpe botangi makoma ekokela makundola ekowumela mpe mbongwana ya motema mingi koleka bokoki kosala sikawa. Ata na milulu ya mokili, lokola likambo ya masano to kotalaka filime, ekoki kobongisa motema ya mwana. Molulu kani ezali na ntina te kasi mayoki oyo eyei ntango bosali yango. Nasosoli bomeki ya malamu mpo na koyeba milulu elongo na nguya mpo na kosala bokesani na bomoi ya elenge. Ezali ete epesi likanisi na libanda ya litomba bayoki eyei na bango lokola likabo uta na Nzambe. Nayebi ete ekoki kosalema uta na mayele na ngai moko.
Ntango nakomaki diakona na mibu 12, navandaki na New Jersey, 80 km uta New York City. Nazalaki na ndoto ya kozala mobeti baseball. Tata wa ngai andimaki kokamata ngai komona lisano moko na Yankee Stadium ya kala mpe eyebana, na Bronx. Nakoki lisusu komona ntango Joe DiMaggio abetaki mongete mpo na kokima na katikati ya libanda ya lisano elongo na tata na ngai avandi penepene na ngai, ntango bobele moko tokenda na lisano monene ya baseball elongo.
Kasi mokolo mosusu elongo na tata na ngai ebongisaki bomoi na ngai libela. Akamataki ngai uta na New Jersey na ndako ya mopamboli moko na Salt Lake City. Namonaka moto yango mokolo moko te liboso.Tata na ngai atikaki ngai na monoko ya ndako. Mopamboli akambaki ngai na kiti moko, atiaki maboko na moto na ngai, mpe asakolaki lipamboli moko lokola likabo uta na nzambe oyo ezali na lisakoli moko ya mposa monene ya motema na ngai.
Ye alobaki ete nazalaki moko ya baoyo elobamaka, “Bapambolami baye bapesi kimia.”6Nasutukaki mingi ete mompaya moko abonga nie akokaki koyeba motema na ngai ete nafungolaki miso na ngai mpo na kotala kisuku wapi likamwisi ya boye ekomaki. Lipamboli wana ya mabaku ebongisaki bomoi na ngai, libala na ngai, mpe mosala na ngai ya bonganganzambe.
Uta na likambo wana mpe oyo elandi yango, nakoki kotatola, “Mpo banso bazali na likabo nyonso te epesameli bango; mpo ezali na makabo mingi, mpe na moto nyonso epesami likabo moko na Molimo ya Nzambe.”7
Na Nkolo kobimisaka na ngai likabo moko, nakoki koyeba mpe komilengala mpo na mabaku ya kosalela yango na bopamboli ya baye nakolinga mpe nakosalisa.
Nzambe ayebi makabo na biso. Mondenge na ngai mpo na bino mpe mpo na ngai ezali kosambela mpo na koyeba mapamboli topesami, mpo na koyeba boniboni kokolisa yango, mpe mpo na koyeba mabaku ya kosalisa basusu oyo Nzambe apesi biso. Kasi na nyonso mingi koleka, nasambeli ete bokofulama mpo na kosalisa basusu kososola makabo na bango maleki malamu uta na Nzambe mpo na kosalisa.
Nalaki ete soki bosengi, bokopambolama mpo na kosalisa mpe kotombola bosusu na nguya na bango mobimba mpo na lisalisi ya baye bango bazali kokamba mpe kolinga. Natatoli na bino ete Nzambe azali na bomnoi, Yesu azali Klisto, oyo ezali bonganganzambe ya Nzambe, oyo tosimbi, mpe Nzambe alengelaki bison a makabo ya ndenge mpo na kosela Ye koleka babolikii na biso ya makasi. Na nkombo ya Yesu Klisto, amene.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
SNCC
SNCC (Société Nationale des Chemins de Fer congolais ), ezali entreprise publique ya l'Etat. Ba activites ya exploitation na yango ezali na Est mpe na Sidi ya R.D. Kongo. Ezali mpe kosala exploitation na transport fluvial, routier mpe na exploitation portuaire.
Etápe
1890 – 1920[kokoma | kobɔngisa mosólo]
Katanga[kokoma | kobɔngisa mosólo]
Na 1891, Compagnie ya Katanga esalemaki mpo esalaka exploration na sud ya Etat indépendant ya Congo. Na yango, Compagnie ya Katanga e signaki ba conventions mibale na Etat indépendant ya Congo na mars 1891 mpe na mai 1896. Ba conventions yango ezalaki ko imposer na compagnie ya Katanga ba obligations ya occupation na mise en valeur ya Katanga. En contre partie, l'Etat indépendant esengelaki etikela compagnie ya Katanga na totale propriété ya mabele domaniale oyo ezali na territoires oyo convention ya 1891 ezali kolobela. Donc, pendant 99 années, compagnie ya Katanga esengelaki e exploiter sous-sol ya mabele oyo bapesi ye selon convention signee. Neti ezalaki mua mpasi mpo na ko fixer ba limites ya mabele, l'Etat indépendant na compagnie ya Katanga bayokanaki ete batiya bozui na bango elongo (fusion de biens). Na yango bayaki kosala comité spécial ya Katanga, CSK, na 1900. CSK nde esengelaki e gérer ba biens na bango mpe ba bénéfices ekokende na prorata ya 2/3 mpo na L'Etat mpe 1/3 mpo na Compagnie ya Katanga.
Kotia territories oyo Etat indépendant epesaki na Compagnie Katangaise ezalaki likambo moke te pamba te ba frontières ya sud ya Katanga na ya nord ya Zambie ekatamaki naino malamu te. Nde na 1896, ba frontières ya Katanga ekatamaki mpe mabele oyo ebandaki kaka kozela création ya CSK na 1900.
Kasi neti Katanga ezalaki mosika na Océan Atlantique, CSK ezalaki na likanisi lya kotonga chemin de fer tee na Matadi mpe na kobimisa ba minérais na Congo vers la Belgique. Kasi na sud na Rhodésie (Zambie),na Bulawayo chemins de fer ya Afrique du sud esilaki kokoma mpe na Mozambique oyo ya kuna ebandaki kokoma tee na Salisbury. Nde wana liaison ya Salisbury na Bulawayo eye kosalema. Yango wana Etat indépendant eyaki ko signer convention na Robert Williams, industriel britanique, mpo na kotonga chemins de fer oyo ezali kowuta na sud ya Katanga (kati na Rivière Lufira na Lualaba) mpe kokutana na chemin de fer ya Rhodésie.
Na 1902, compagnie de chemin de fer du Katanga, CFK, esalemi na Comité spécial ya katanga. CFK ezalaki na but ya kokutisa région ya Lubumbashi (Elisabethville) na ya Zambie (Rhodésie) du Nord na nzela ya Sakania, mpe kotongisa port na Fleuve Congo na niveau ya Lualaba mpo na kosala liason na Bukama.
CFL[kokoma | kobɔngisa mosólo]
Le, 4 janvier 1902, création ya Compagnie ya Chemin de fer du Congo Supérieur aux Grands Lacs africains, CFL. Compagnie oyo esalemaki mpo na ko relier fleuve Kongo na niveau ya Kisangani na etímá Mobutu (etímá Alubɛ́) mpe ko relier Lualaba na lac Tanganyika. Kasi bakonzi bayaki lisusu kobongola mission na yango. Sima mikolo yango nde KDL eyaki kosala. Yango ebandaki ko exploite ba lignes oyo:
- Kindu- Kalemie (Albertville), 714 km
- Kabalo-Kabongo, 246 km, partie ya ligne Kamina-Kabalo.
- Kisangani (Stanleyville) - Ubundu (Ponthierville), 125 km
soit total ya 1.085 km.
Na Voies fluviales:
- Kabalo - Bukama, na Lualaba 565 km
- Ubundu (Ponthierville) - Kindu, na Lualaba 310 km
- Ankoro - Kiambi, na Luvua 150 km
Soit un total ya 1.025 km.
Na Voies maritimes ya Tanganyika:
- Kalemie (Albertville)- Kigoma - Kalundu, 345 km
- Kalemie (Albertville)- Moba - Moliro, 320 km
Soit total ya 665 km.
Na ba nzela (routes) :
Soit total ya 329 km.
Na 1906, mbotama ya CSK, filiale ya BCK, spécialisée na recherche minière. L'État Indépendant na Société Générale de Belgique basali Compagnie du Chemin de fer du Bas-Congo au Katanga, BCK mpo esala liaison ya Bukama na Bas Congo par chemin de fer mpe kosala ba recherches minières na ba régions oyo.
Na 1911, bakangisi ligne oyo ekeyi na Océan Atlantique na chemin de fer ya Benguela Na 1919, BCK esali société minière. Mission na yango ezali ya kosala exclusivement recherche minière. Société filiale oyo ebengami Société minière du BCK.
1920 – 1960[kokoma | kobɔngisa mosólo]
Wɛlɛ[kokoma | kobɔngisa mosólo]
Le, 7 mai 1924, création ya Vicicongo mpo na ko exploiter lignes ya chemin de fer ya Uele, Ituri na Kivu septentrional. Chemin de fer à voie étroite na 842 km kolongua libongo ya Aketi, tee na terminus ya voie navigable ya Itimbiri. Kolongua wana tee na Mungbere na 685 km, kuna nde ekabuani na biteni bibale : Bondo 151 km na Titule 290 km.
Vicicongo ebimisaki likanisi lya Messageries Automobiles du Congo (MAC) mpo na ko utiliser ba routes. Ekomaki na 450 mituka oyo ebandaki kotambola dix millions de km na mbula.
Vicicongo ebandaki mpé ko exploiter libongo lya Aketi na rivière Itimbiri mpé na libongo lya Kasenyi na etímá Mobutu (Etímá Alubɛ́).
Vicicongo ezalaki na direction générale na Aketi na ba agences na Isiro, Bunya, Kisangani, Butembo na Buta.
Na 7 mai 1924, création ya Société pour la construction et l'exploitation des lignes secondaires vers les grandes voies de communication.
Na 1937, réseau ferroviaire emati na Nord ya fleuve Kongo mpé e totalisé 842 km. Ba lignes iye : - Aketi - Andudu, 685 km - Komba - Bondo, 121 km - Liénart - Titule, 31 km Réseau routier ezalaki na 21.000 km.
Katanga[kokoma | kobɔngisa mosólo]
Léopoldville-Katanga- Dilolo[kokoma | kobɔngisa mosólo]
Na 1927, Société de chemin de fer Léopoldville-Katanga- Dilolo (LKD) esalemi. Neti l'Etat ezalaki actionnaire majoritaire, asali concession ya ba lignes misato:
Sur le plan financier, opération oyo ezalaki asticieuse mpo esalaki ete misala mikende liboso mbangu mbangu mpo ba lignes misato oyo ezalaki naino sous chantier. Neti exploitation ezalaki confiée na BCK, yango ezalaki na makoki ma kobimisa mbongo oyo ekokaki kosilisa misala noki.
Katanga-Dilolo-Léopoldville[kokoma | kobɔngisa mosólo]
Na 1952, compagnie de chemin de fer Katanga-Dilolo-Léopoldville (KDL) ebotami sima ya bokangisi LKD na CFK. KDL azali concessionnaire exclusif ya voies ferrées ya Katanga mpe BCK azali entrepreneur mpe exploitant ya chemin de fer.
Messageries Automobiles du Sankuru (MAS) Yango ebandaki kosala exploitation commune ya ba routes na BCK, na Kasaï, Sankuru, Katanga (Kananga "Luluabours", Kabinda na Kamina) mpo na ko relier ba gares oyo ezalaki relier na train te.
SOTRANSCONGO, yango ebandaki ko exploiter ba routes ya Equateur na Mongala na Ubangi.
1960 - 2009[kokoma | kobɔngisa mosólo]
Na 1961 baye kokabola BCK na biteni bibale: BCK oyo ezalaki ya droit Belge na BCK ya sika ya droit Congolais
Na 1970, gouvernement ekotisi BCK ya droit congolais nakati ya compagnie ya chemin de fer Kishasa-Dilolo-Lubumbashi,
Société Nationale des Chemins de Fer du Zaire[kokoma | kobɔngisa mosólo]
le, 2 décembre 1974, l'Etat Zairois e créer Société Nationale des Chemins de Fer du Zaire yango esangisi ba compagnies oyo : La compagnie de chemin de fer Kinshasa- Dilolo-Lubumbashi, KDL, Chemin de fer Matadi- Kinshasa, CFMK, Office Zairois de chemin de fer des Grands Lacs, OZCFL, chemin de fer de Mayombe, CFM, chemin de fer vicinaux du Zaire, CFM.
le, 3 Avril 1991, gouvernement ekaboli Société Nationale des chemins de fer du Zaire, SNCZ, suite na nationalisation na regroupement ya ba Sociétés des chemins de fer. Ekaboli yango na SNCZ - Holding (chargée ya ba réformes na secteur ya transport ya chemin de fer mpe na ba réformes ya ba Sociétés oyo esengeli ko exploiter ba réseaux ferroviaires, routiers, fluvials na lacustres plus exploitation portuaire) na ba filiales na yango, Société des chemins de fer de l'Est, SFE, Office des chemins de fer du Sud, OCS, Office des chemins de fer des Uele, CFU.
le, 19 Août 1994, gouvernement esengi na Ministère ya Transports na communications diagnostic. Na yango, Ministère eye ko charger Société Belge Transurb Consult esala diagnostic ya Office des chemins de fer du Sud na Société des chemins de fer de l'Est na tina ya ko proposer plan ya redressement ya réseau interconnecté.
le, 17 Octobre 1994, Ministère ya Transport et communications endimi proposition ya Transurb (Société Conseille) mpo e privatiser gestion ya exploitation ya chemins de fer.
le, 7 Janvier 1995, Société Conseille Transurb na Spoornet (division chemin de fer ya entreprise publique ya Afrique su Sud Transnet) eye kosala Société ya droit sud-africain na kombo ya Comazar.
le, 23 Février 1995, SNCZ na Comazar ba signer accord-cadre oyo ezali koloba ete Comazar ezali Holding ya ba Sociétés d'exploitation SFE na OCS.
Sizarail[kokoma | kobɔngisa mosólo]
le, 24 Mars 1995, Gouvernement eye kondima basala Société de droit Zaïrois na kombo ya Société Interrégionale Zaïroise du rail, SIZARAIL. Gouvernenment eye koboma SCNCZ- Holding na ba filiales na yango. Tango ebomi yango eye kopesa exploitation nioso ya chemins de fer na SIZARAIL, oyo e signaki na yango accord-cadre portant cessation de l'exploitation des chemins de fer.
le, 26 Mai 1995, signature ya statut ya SIZARAIL na ba actionnaires oyo: COMAZAR 51%, SNCZ 20%, GECAMINES 12%, Banque commerciale Zaïroise, BCZ 10%, MIBA 7%.
le, 1 juillet 1995, SIZARAIL aye ko reprendre gestion ya réseau interconnecté na durée ya 5 ans
le, 4 Octobre 1995, ministre ya transport a signer décret ya constitution ya SIZARAIL
Le, 1 Novembre 1995, baye koboma SNCZ,SFE, CFU, na OCS. Pe bazui ba actifs, passifs, droits et obligations ya SNCZ, SFE, CFU, OCS ba memi yango na SIZARAIL.
Après Le, 17 Mai 1997, tango Kabila akotaki, azongisi SIZARAIL compagnie nationale. Mpe sima ya ba sanza aye kokangisa aministrateur délégué ya Société oyo, mpe gouvernement eyaki kozongisa Société Nationale des chemins de fer du Congo
SNCC[kokoma | kobɔngisa mosólo]
Ba lignes ya SNCC na ba mbula etongamaki
1. Chemins de fer Vicinaux du Congo - AKETI-MUNGBERE - 1925-1937
2. Chemin de Fer du Kivu - KALUNDU-KAMANIOLA - 1929-1931
3. CFL - Ligne STANLEYVILLE-PONTHIERVILLE - 1903-1906
4. CFL - Ligne KINDU-KONGOLO - 1906-1910 : Kindu, Lueki, Lowe, Kimbombo, Malela,Loengo, Kibamba, Lubunda, Kongolo
5. BCK - Ligne SAKANIA-BUKAMA - 1909-1918 :Sakania, Mokambo, Musoshi, Lumata, Lubumbashi, Tumbwe, Luishia, Likasi, Fungurume, Tenke, Lubudi, Kalule Nord, Bukama.
6. CFL - Ligne KABALO-ALBERTVILLE - 1911-1915 : Kabalo, Luizi, Mulongo, Nyunzu, Nyemba, Kalemie (Albertville)
7. BCK - Ligne BUKAMA-PORT-FRANCQUI - 1923-1928: Bukama, Kabondo Dianda, Kamina, Zaila, Tshipasa, Kaniama, Mwene Ditu, Kamponde, Tshimbulu, Fwamba, Tshikula, Tshikaji, Kananga, Demba, Kakenge,Mweka, Ilebo (Portfranqui)
8. BCK - Ligne TENKE-DILOLO - 1928-1931 : Tenke, Kasanfu, Kolwezi, Mpala, Lufutu, Muthsathsa, Kasanji, Malonga, Divuma, katoka, Dilolo.
9. CFL - Ligne KONGOLO-KABALO - 1937-1939 : Kongolo, Lukuga, Kabalo
10. BCK-CFL - Ligne KAMINA-KABALO - 1952-1956 : Kamina, Pidi, Kabongo, Lenge, Kabalo
SNCC ekabuami na ba régions:
- région ya nola, siège na Kananga
- région ya sidi, siège na Likasi
- région ya monyɛlɛ (Ɛ́sita), siège na Kalemie
- région ya centre, siège na Kamina
- région ya nola-monyɛlɛ, siège na Kindu)
Direction générale na Lubumbashie.
SNCC ezali na 4.007 bakilomɛtɛlɛ ya voies ferrées kaka 858 bakilomɛtɛlɛ nde ezali électrifiés.
Résau[kokoma | kobɔngisa mosólo]
Ecartement: 1,067 mɛtɛlɛ:
- Chemin de fer Matadi-Kinshasa: Matadi, Lufu, Songololo, Kimpese, Lukula, Mbanza Ngungu,Kisantu, Madimba, Sona-bata, Kasangilu, Kinshasa.
- Chemin de fer Lubumbashi - Ilebo: Lubumbashi, Likasi,Tenke, Lubudi, Luena, Bukama, Kabondo Dianda, Kamina, Zaila, Tshipasa, Kaniama, Muene-Ditu, Kamponde, Tshimbulu (Dibaya), Fwamba, Tshikula, Tshikaji, Kananga, Demba, Kakenge, Mweka,Ilebo.
- Chemin de fer Kamina-Kindu: Kamina, Kabalo, Lubanda, Nyangwe, Kimbombo, Kindu.
- Chemin de fer Kamina-Dilolo: Kamina, Kabondo Dianda, Bukama, Lubudi, Tenke, Kolwezi, Muthsathsa, Kasanji, Malonga, Divuma, Katoka, Dilolo
- Chemin de fer Kabalo-Kalemie: Luizi, Nyunzu, Nyemba, Kalemie
Écartement: 1,00 mɛtɛlɛ:
- Chemin de fer Ubundu-Kisangani: Ubundu, Maliabo, Biaro, Kisangani
Ecartement : 0,60 mɛtɛlɛ:
- Chemin de fer Bumba-Aketi-Isiro-Mungbere : Bumba, Aketi, Dulia, Kotiki, Buta, Rubi, Mawa, Isiro, Kandao, Mungbere
- Chemin de fer Bumba-Aketi-Bondo: Bumba, Aketi, Likati, Bondo
Ecartement 2 balokolo = 0,615 m:[1]
- Chemin de fer Boma-Tshela: Boma, Lemba, Lukula, Loango, Luvu , Tshela
Ba nzela nionso ya train ezali ya voie unique.
SNCC ezali na effectif ya 14.300 agents parmis lesquels 185 directeurs. Etikala na 8 locomotives électriques, 11 locomotives diesel na 3 locomotives de manœuvres na moins de 200 voitures ya ba voyageurs na marchandises et quelques centaines ya ba wagons commerciaux epola et ezali na état moko déplorable.
Tala mpe[kokoma | kobɔngisa mosólo]
- ↑ Charles Blanchart: Le Rail au Congo Belge 1945-1960. Brussel: Maosin, 2008.


text:
Nini ezali Moklisto?
Motuna: Nini ezali Moklisto?
Eyano: Na buku oyo elimbolaka ntina ya maloba Moklisto ekokani na “moto moko oyo azali kotatola boyambi na Yesu lokola Klisto soki te na eyamba oyo wapi efandisami mateya na Yesu.” Atako eye ezali esika malamu ya kobanda lisolo, lokola ndimbola ya buku mingi, ezali kokoka mpenza te koyebisa nini ezali bosolo bwa Bibilia ya eye elimboli nini kozala Moklisto. Liloba “Moklisto” etangami mbala misato kati na Boyokani bwa Sika (Misala 11:26; 26:28; 1 Petelo 4:16). Balandi ba Yesu Klisto babengamaki “Baklisto” yambo na Antiokia (Misala 11:26) mpo ezaleli ya bango, misala, mpe maloba ma bango izalaki lokola Klisto. Liloba “Moklisto” na ntina na yango ya yambo elingi koloba, “oyo azali na ngambo ya Klisto” soki te “molandi wa Klisto.”
Likambo ya mawa nzokande wana ezali ntango koleka, liloba “Moklisto” ebungisaki mingi ya ndimbola na yango mpe esalelami mbala mingi mpo ya moto oyo azali ya eyamba soki te oyo azali na bizaleli ya bonene koleka likolo kasi oyo akoki kozala soki mpe kozala te molandi wa Yesu Klisto. Bato mingi baye bandimaka te mpe batiela Yesu Klisto motema te baminonaka ete bazali Baklisto mpamba te bakendeke na ndako ya Nzambe to eklezia soki bazali kati na ekolo ya “Moklisto”. Kasi kokende na ndako ya Nzambe to eklezia, kosalela baye wana bazali na misolo te lokola yo, soki te kozala moto malamu ekokomisa yo Moklisto te koleka lokola ebombelo ya motuka esalaka motuka te. Kozala mondimi ya ekelzia, kokende na eklezia mikolo nyonso, mpe komipesa na mosala mwa ekelzia ekokomisa yo te Moklisto.
Bibilia eteyi ete misala malamu tosalaka mikondimisa biso te epai ya Nzambe. Tito 3:5 elobi ete, “Abikisaki biso, te na ntina ya makambo ma sembo tosalaki, kasi na ntina ya boboto bwa ye. Abikisaki biso o nzela ya kosukolama ya mbotama ya sika mpe bomoto bwa sika na Molimo Mosantu.” Boye, Moklisto azali moto oyo abotisami lisusu sika na Nzambe (Yoane 3:3; Yoane 3:7; 1 Petelo 1:23) mpe ati bondimi mpe motema na Yesu Klisto. Efese 2:8 elobeli biso ete ezali “…na ngolu ete bobikisami, o nzela ya bondimi—mpe eye ezali te uta na binomei, ezali likabo lya Nzambe.”
Moklisto ya solo azali moto oyo ati bondimi mpe motema na moto ya soki mpe na mosala mwa Yesu Klisto, mpelamoko mpe liwa lya Ye likolo lya ekulusu lokola lifuti mpo ya masumu mpe bosekwi bwa Ye o mokolo mwa misato. Yoane 1:12 elobeli biso ete, “Nzokande na banso baye bayambaki ye, na banso baye bandimi o nkombo ya ye, apesi nguya ya kokoma bana ba Nzambe.” Elembo ya Moklisto ya solo ezali bolingo mpo ya basusu mpe botosi na Liloba lya Nzambe (1 Yoane 2:4, 10). Moklisto ya solo azali mpenza mwana ya Nzambe, eteni ya libota lya solo ya Nzambe, mpe moko oyo apesami bomoi bwa sika na Yesu Klisto.
Esili yo kozwa mokano na ntina ya maye otangi awa? Soki bongo, tosengi onyata likolo ya molongo wapi ekomami awa na nse "Nandimi Klisto lelo oyo".
Zonga na lokasa ya boyambi na Lingala
Nini ezali Moklisto?


text:
Simon Kimbangu
Simon Kimbangu (* 24 setɛ́mbɛ 1889 (tǒ: 12 setɛ́mbɛ 1887) o Nkamba; † 12 ɔkɔtɔ́bɛ 1951 o Élisabethville) azalí mokeli ya lingómbá lya boklísto liye libêngami Kimbangu.
Abotami mokɔlɔ mwa zómi na míbalé sánzá ya libwá mobú mwa nkóto mɔ̌kɔ́ nkámá mwambe na ntúkú mwambe na sambo ó Nkamba pɛnɛpɛnɛ ya Thysville (sikáwa Mbánzá-Ngungu) mpé akufá mokɔlɔ mwa zómi na míbalé sánzá ya zómi mobú mwa nkóto mɔ̌kɔ́ na nkámá libwá na ntúkú mitáno na mɔ̌kɔ́ o Élisabethville (sikáwa Lubumbashi).
Esilá yě kobotamá na Ekólo nsɔ́mí ya Kɔ́ngɔ (eye ekomáká na nsima Kɔ́ngɔ Belezi), akomáká mosakoli nsango ndambo ya Yésu na mibú mya nkóto mɔ̌kɔ́ na nkámá libwá na ntúkú míbalé mpé abandi ministere ya yě ya kosakoloka nsango ndambu mpé ya kobikisa bokɔnɔ na nguyá na mokɔlɔ mwa motóbá sánzá ya mínei mobú mwa nkóto mɔ̌kɔ́ na nkámá libwá na ntúkú míbalé na mɔ̌kɔ́ o mbóka Nkamba. Ayébani míngi mpenzá mpó na matéya ma yě maye masimbi bondimi bwa lingómbá lya Kimbangu.
Nkásá o libándá[kokoma | kobɔngisa mosólo]
- Encyclopædia Britannica
- Dictionary of African Christian Biography: Simon Kimbangu, lokasa uta An African Biographical Dictionary, copyright © 1994, edited by Norbert C. Brockman, Santa Barbara, California.


text:
“Akolona na mitema ya bana bilaka bipesamaki epai ya batata, mpe mitema ya bana misengeli kobaluka epai ya batata na bango.”
Nkolo abimisaki epai ya Profeta Joseph Smith malongi ya kafukafu oyo etali makuli ya bule ya libatisi. Pole wana eyaki ntango baeklezia mosusu ya baklisto ezalaki koteya ete liwa na libela, na seko, esali atandele ya molimo. Bazalaki koteya ete babatisami bazwaki mbano ya bosepeli ezanga nsuka ntango basusu banso bazalaki kokutana na monioko ya seko, kozangaka elikia ya bosikoli.
Bobimisi ya Nkolo ete na nzela ya likoki ya bonganganzambe ya solo libatisi ekokaki kosalama na bozwili mpo na bawa ebateli bosembo ya maloba na Ye: “Soko moto akobotama na mai mpe na molimo te, akokoka koingela na Bokonji na Njambe te.” 1. Libatisi na bozwili ekoki kopesa na ngolu likuli eye ya ntina mpo na bawa nyonso ya botongono baye bazwaki yango te na bomoyi ya kufa.
Malongi oyo ya nkembo ezali litatoli mosusu ya lolenge ezingi nyonso ya Bosikoli ya Yesu Klisto. Ye asalaki ete lobiko ezala mpo na moto nyonso ayamboli. Bomikabi na Ye elongaki liwa, mpe Ye apesaki nzela na bawa ya botongono bazwa makuli nyonso ya lobiko na bozwili.
Na mokanda moko, ekomama mibu 150 mileki, Joseph Smith asakolaki: “Basantu bazali na libaku ya kobatisamaka mpo na … bandeko na bango bakufa … baye basili kozwa Nsango malamu na molimo … na nzela ya … baye batindami mpo na koteya bango” 2 Nsima abakisaki, “Basantu oyo batali yango mpamba mpo na litomba ya bandeko na bango bakufa, bazali kosala yango na libebi ya lobiko ya bangomei.” 3
Profeta Eliya apesaki bafungola ya mosala mpo na bozwili na Joseph Smith na Tempelo ya Kirtland 4 mpo na kokokisa elaka ya Nkolo ete “akolona na mitema ya bana bilaka bipesamaki epai ya batata, mpe mitema ya bana misengeli kobaluka epai ya batata na bango.” 5
Na nzela ya bobimisi epai ya Joseph Smith mpe baprofeta balandi nsima, ekoyei bososoli moko ya mpe makoki mpo na mosala ya tempelo mpe makasi ya mambi ya libota oyo ezali kosunga yango. Profeta nyonso uta Joseph Smith alendisi mposa etindami mpo na kosala makuli nyonso mpo na bisomei mpe bankoko na biso bakufa.
Mosala ya tempelo mpe mambi ya libota ezali mosala moko ekabwani na biteni mibale. Ekangani elongo lokola makuli ya libatisi mpe likabo ya Molimo Mosantu. Boko bato bakoki ntango mosusu kokoka te kosala misala nyonso mibale na ntina ya bokonongono ya nzoto to mosika ya batempelo. Mokambi Howard W. Hunter ateyaki:
Mokambi Howard W. Hunter ateyaki ete:
“Tosengeli kosala tempelo na mosala ya makuli ya bonganganzambe oyo esengelami mpo na bonetwami na bisomei; nsima tosengeli kosala mosala esengelami mpo na baye bazwaki libaku te ya kondima nsango malamu na bomoi na bango. Kosalaka mosala mpo na basusu ekokisami na biteni mibale: yambo, na boluki ya mambi ya libota mpo na koyeba na ntembe te baboti na biso; mpe ya mibale, na kosalaka makuli ya tempelo mpo na kopesa bango mabaku wana lokola epesami na baye bazali na bomoi.
“Kasi ezali na bandimi mingi ya Eklezia baye bazali na mabaku moke mpo na kokota na batempelo. Basalaka manso bakoki. Bakobaka kosala boluki ya mambi ya libota mpe basalelaka bango mosala ya likuli ya tempelo na basusu. Na ngambo mosusu, ezali na boko bandimi baye bamipesi na mosala ya ya tempelo kasi bazali na bolembu mpo na kosala boluki ya mambi ya libota oyo etali babokitani ya libota na bangomei. Atako bazali kosala mosala ya bonzambe na kosungaka basusu, babungisi lipamboli moko na kozangaka koluka bandeko na bangomei bakufa lokola ekambemi na bonzambe na baprofeta ya basantu ba mikolo mya nsuka. …
“Nayekoli ete baye bamipesi na boluki mambi ya libota mpe bazali kosala mosala ya likuli ya tempelo mpo na baye oyo bankombo na bango babomboli bakoyeba bosepeli mosusu ya kozwaka bandambu mibale ya bopamboli.”6.
Tata na lola alingi moko na moko na biso tozwa biteni mibale ya bopamboli ya mosala ya ntina mpenza ya bozwili. Ye akambi basusu mpo na kolakisa biso lolenge nini tokolonga. Etali yo to ngai mpo na kosenga mapomboli wana.
Mosala nyonso okosala na tempelo ezali ntango olekisi malamu, kasi kozwaka makuli na bozwili mpo na moko ya bankoko na yomei ekosala ngonga na tempelo ya bule mingi mpe kutu mapamboli mingi ekozwama. Bokambi ya Yambo esakoli, “Mokumba na biso ya yambo ezali koluka mpe koyeba bankokona bisomei.” 7
Elingi bino bilenge babali nzela ya solo mpo na kolongola nguya ya monguna na bomoi na bino? Mizindisa na boluki bankoko na yo, lengela bankombo na bango mpo na makuli ya bule ya bozwili ezwami na tempelo, mpe nsima kende na tempelo mpo na kozala mozuili mpo na bango bazwa makuli ya libatisi mpe ya likabo ya Molimo Mosantu. Wana ezali yo kokola, okozala na makoki ya kosala elongo na kozwaka makuli mosusu lokola. Nakanisi na bobateli monene mosusu te na nguya ya monguna kati na bomoi na yo.
Na misio ya Rostov-na-Donu ya Russie, bilenge babengisamaki na kotala molongo ya ba nkombo 2.000 mpe nsima kopona ata nkombo moko uta na mabota na bangomei mpo na makuli ya tempelo. Baye bakokisaki ntina oyo babengisamaki kokende mobembo ya molai na Tempelo ya sika ya Kiev na Ukraine. Elenge mobali moko akabolaki mayele na ye: “Nazalaki kolekisa ntango mingi kosakanaka na ordinatele. Ntango nabandaki kokoma molongo ya nkombo, nazwaki lisusu ntango ya kosakana te. Na ebandeli nakanisaki, ‘O te! Boniboni ekoki kozala boye!’ ntango mosala oyo esilaki, kutu nabungisaki mposa ya lisano …. Mosala ya mambi ya libota ezali likambo moko oyo tokoki kosala awa na mabele, mpe ekotikala na lola.”
Basantu ya botongono mingi basili kosala mosala yango ya kolukaka babokitani ya mabota mpe bazali kosalela makambo ya ebombelo ya FamilySearch mpo na kobomba makuli ya bayelibota na bangomei ya kosala bozwili. Ntina ya kobombaka bankombo ezali mpo na kopesa nzela eleko ya ntango esengeli mpo na bato basala makuli mpo na bankoko mpe bandeko ya mpembeni. Ezali lelo na bankombo nkotonkoto 12 mpe bankotonkoto ya makuli makokani maye mabatelami. Nkombo mingi esili kobombama uta mibu mingi mileki. Bankoko baye babombolami bazali na ntembe te komitungisa mpe bazali na esengo ntango bankombo na bango elongolami mpo na makuli. Nzokande, bakoki te kozala na esengo mpenza ntango basengeli kokoba kozela makuli na bango esalama.
Tozali kolendisa baye kati na bino bazali na ebombelo monene ya bankombo bakabola yango mpo ete bato ya libota na bino ya monene to palwasi mpe likonzi ekoka kosalisa bino na kosalaka mosala wana. Bokoki kosala eye na kokabolaka bakalati ya tempelo na bandimi ya palwasi mpe ya likonzi oyo balingi kosalisa to na kosalelaka libongisi ya ordinatele ya FamilySearch mpo na kotia bankombo mbala moko tii na tempelo. Nzela oyo ya nsuka ezali eloko moko Cindy Blevins ya mboka Casper, Wyoming, azalaki kosala na mibu mingi mileki.
Ndeko mwasi Blevins abatisamaki wana ezalaki ye elenge mpe azalaki se moko ya libota na ye ya kosangana na Eklezia. Asililaki kokokisa motango monene mpenza ya mosala ya mambi ya libota. Kasi ezali na bankombo mosika mingi koleka mpo na ye mpe libota na ye kokokisa. Yango wana, Ndeko mwasi Blevins apesi bankombo na tempelo, oyo, elobi ye, ezali mbala mingi ekokisami na mwa bamposo, mbala mingi na moko ya batempelo ezali penepene ya ndako na ye. Alobi ete alingaka kokanisa ete baninga mpe bato ya penepene ya palwasi mpe likonzi na yemei bakoki kozala o ntei ya baye bazali kosalisa mpo na kokokisa mosala mpo na bankoko na ye. Azali kokumisa lolenge na bango ya kosala bongo.
Mwasi wa ngai ya bolingo, Jeanene, alingaki kosala boluki mambi ya libota. Ntango bana na biso bazalaki bilenge azalaki kokabola ntango ya kotala bana na baninga, na yango akokaki kozwa mwa bangonga mwa mposo nyonso mpo na kosala oyo etali boluki babokitani ya libota. Nsima ntango mwana na biso atikaki ndako, akomaki na zulunali ya ye moko: “Nakamati mokano mpe nalingi kotelama mpe koganga na ntina na yango. Lisuku ya kala ya Mike ekomi lisuku na ngai ya mambi ya libota. Ezali na biloko ekoka mpo na kobongisa nkoma mpe kosala na kati. Bomoi na ngai sikawa ekokangama na boluki ya ntina ya libota mpe botindi bankombo na tempelo. Nazali na esengo mpe motema likolo mpo na kobanda.”8
Zulunale mosusu elobi: “Likamwisi … mpo na ngai esalamaki na bilo ya Mambi ya Libota ya Mel Olsen oyo alakisaki ngai na lokasa eniatama na masini ya nzete ya bandeko na ngai bayebani nyonso ezwamaki uta na makundoli na ordinatele ya Minkanda ya Bonkoko ya sika oyo etindamaki na lingomba ya mambi ya libota . Ewutaki mingimingi na makundoli ya pologalami ya nkola minei oyo Eklezia asengaki uta mibu mingi mileki. Natondisamaki na makanisi ya mosala monene oyo ezalaki liboso na ngai ya kosangisa makundoli ya boluki bankoko na ngai banso uta na mabongisi ya libota mpo na kokotisa yango nyonso na ordinatele mpo na bokaboli ya yambo na nzela ya ordinatele ya Minkanda ya Bonkoko . Mpe kuna nyonso ezalaki, kitoko, ya kobongisama mpe eniatama na lazer mpe kofandaka wana likolo ya bilo liboso na ngai. Nazalaki na esengo mpenza mpe elekelaki ngai mpenza ete nafandaki kaka wana monoko polele mpe nsima nabandaki kolela mpo na nazalaki na esengo makasi. Mpo na moto oyo aluki na bokasi, malamu na mibu ntuku misatu, bokotisi na ordinatele ya bankoma eye nyonso ezali solo esengo. Mpe ntango nazali kokanisa bakama ya bankoto ya bato baye bazali sikawa to kala te bakozala kokotisaka maboke minene ya bankombo mpe bapalaki ya bangomoko ya boluki, nazali na esengo mpenza. Ezali solo mosala ya Nzambe mpe Ye azali koyangela yango.”9
Nameki mingi ya bambuma ya mosala kitoko oyo mpo na koyeba ete bafungola oyo ezongisamaki na Eliya epai ya Joseph Smith epesi nzela na mitema na biso ekangisama mpe ma na moko na moko na biso tosangana na bankoko na biso baye bazali kozela lisalisi na biso. Na nzela ya makasi na biso na batempelo ya bule awa na mabele kosalelaka likoki epesameli biso na Mobikisi, batata na biso bazali kozwa makuli ya lobiko oyo epesi bango nzela ya kosepela esengo ya seko.
Na kala, kotindikamaka na boyebi ya mozindo ya bosantu ya mosala, bato batelemelaki na mpiko mikakatano oyo emonanaki lokola kosalaka yo moko mpo na kobuka mbuma nyonso na Nebraska. Sikawa, bato ya nguya mingi bazali kosala mosala. Na lisanga tokoki mpe tokosala mosala esengelami.
Natatoli ete Molimo ya Eliya ezali kosimbaka mitema ya bana ya Batata mingi na mokili mobimba, kasalaka mosala mpo na bawa kotambola na lombangu moko esalama naino te.
Kasi bongo yo? Osili kosambela mpo na mosala ya bankoko na yomei? Tia mpembeni biloko wana oyo na bomoi na yo ezali na ntina mpenza te. Zwa makano ya kosala likambo moko oyo ekozala na mbano ya seko. Ntango mosusu otindikami mpo na koluka bankoko kasi ozali koyoka ete ozali moluki ya mambi ya libota te. Ekoki yo komona ete esengeli te kozala mingi koleka? Nyonso ebandaka na bolingo mpe mposa ya bosembo mpo na kosalisa baye bazali nsima ya elamba oyo bakoki te komisalisa. Tala nzinganzinga. Ekozala na moto moko na etuka na yo oyo akoki kosalisa yo ozwa elonga.
Mosala oyo ezali mosala ya molimo, bokasi ebakata ya kosala elongo ya bangambo mibale ya elamba, wapi lisalisi lipesami epai na epai na bangambo mibale. Esika nyonso ozali na mokili, na losambo, bondimi, bomipesi, etingia, mpe mwa ya libonza, okoki kosalisa na nguya. Banda sikawa. Nalaki yo ete Nkolo akosalisa yo omona nzela. Mpe ekosala yo oyoka esengo. Na nkombo ya Yesu Klisto, amene.
Lakisa Matangi
-
1. Yoane 3:5 .
-
2. History of the Church , 4:231.
-
3. Teachings of Presidents of the Church: Joseph Smith (2007), 471–72.
-
4. Tala Doctrine et Alliances 110:13–16,.
-
5. Doctrine et Alliances 2:2 ; biso nde tobeti sete.
-
6. Howard W. Hunter, “A Temple-Motivated People,” Liahona, May 1995, 5–6
; Ensign, Feb. 1995, 4–5.
-
7. First Presidency letter, Feb. 29, 2012; biso nde tobeti sete.
-
8. Jeanene Watkins Scott, personal journal, Apr. 1988.
-
9. Jeanene Watkins Scott, personal journal, Sept. 23, 1989.


text:
Esika nyonso bandimi mpe bamisionele na biso bakoki kokende, nsango na biso ezali ya bondimi mpe elikya na Mobikisi Yesu Klisto.
Etinda na ngai etali baye kati na biso oyo bazali koniokwama, batondi na mabe mpe botau mpe bokwei, mawa, mpe bozangi elikya.
Na 1971, napesamaki mosala na Makita ya Likonzi na Western Samoa, lokola kobongisa likonzi ya sika na esanga ya Upolu. Nsima ya masolo todefaki mpepo ya moke mpo na kokende na esanga ya Savai’i kosala likita ya likonzi kuna. Mpempo ekitaki na esika ya matiti na Faala mpe esengelaki kozonga nsima ya nzanga elandaki mpo nakozwa biso kozonga na esanga ya Upolo.
Mokolo tosengelaki kozonga uta na Savai’i, mvula ezalaki konoka. Koyebaka mpempo ekokaki te kokita na esika ya mai, tokendeki na nsuka ya westi ya esanga, wapi ezalaki na nzela moko lokola nsonge esika ya nsuka. Tozelaki kino butu, kasi mpepo moko te ekokaki kopumbwa. Tozongisaki na radio ete tolingaki kokoma na masuwa. Moto moko asengelaki kokutana na biso na Mulifanua.
Tolongwaki libongo ya Savai’i, Kapiteni ya masuwa ya 12 m atunaki mokambi ya misio soki azalaki na mwinda ya moke. Esengo, azalaki na yango mpe akabelaki yango Kapitene. Tosalaki 21 km kokatisaka esanga ya Upolo na mbu ya kotomboka mpenza. Moko te na biso asosolaki ete mopepe makasi ya nkanda ya mboka ya molungie ebetaka esanga, mpe tozalaki kokende semba na kati na yango.
Mpo na kokoma na libongo na Mulifanua, ezalaki na nzela ya nkaka wapi koleka na kati na mabanga. Mwinda moko na mwa ngomba likolo ya libongo mpe minda mosusu ya nse elakisaki nzela. Ntango masuwa etambwisamaki mpo ete minda mibale ezala moko likolo ya mosusu, masuwa elingaki kozala alima mpenza mpo na koleka na kati na mabanga ya likama oyo elandanaki na nzela.
Kasi butu wana ezalaki na mwinda se moko. Bampaka babale bazalaki kozela na mabele mpo na kokutana na biso, kasi kokatisa ewumelaki mingi koleka momesano. Nsima ya kotalaka bangonga masuwa na biso, bampaka balembaki mpe bakweyaki na mpongi, kobosanaka kopelisa mwinda ya mibale, mwinda ya nse. Lokola mbano, nzela na kati ya mabanga ezalaki polele te.
Kapiteni atambwisaki masuwa malamu koleka nyonso lokola akokaki na nzela ya mwinda moko ya likolo na libongo ntango moto moko ya masuwa asimbaki mwinda ya kodefa likolo ya liboso, kolukaka mabanga liboso. Tokokaki koyoka bafele kotutanaka likolo ya mabanga. Ntango tokomaki mpembeni mingi mpo na komona yango na mwinda, kapiteni na kolenga angangaki bozongi mpe azongaki mosika mpo komeka lisusu komona nzela.
Nsima ya komeka mingi, ayebaki ete ekokaki kosalema te koleka nzela wana. Nyonso tokokaki kosala ezalaki komeka kokoma na libongo ya Apia na 64 km mosika. Tozalaki na lisalisi te na nguya ya nkanda ya mbu. Namikundoli naino te kozalaka wapi esika ezalaki molili bongo.
Totambolaki ngonga ya yambo, atako masini ezalaki na makasi nyonso. Masuwa elingaki kobunda likolo ya mbonge lokola ngomba mpe nsima kopema ya kolemba na nsonge na bapakapaka libanda ya mai. Boningani ya bapakapaka elingaki koningisa masuwa penepene na kobukana yambo esielumukaki na nse na ngambo mosusu.
Tolalaki maboko mpe makolo mapanzana na mofinuku ya masuwa kosimbanaka na maboko ma biso na ngambo moko mpe na misapi ya makolo ekangana na ngambo mosusu mpo na koboya kopola likolo ya masuwa. Ndeko Mark Littleford abungisaki kosimba mpe abwakisamaki komibetaka na nzela ya ebende ya nse.Motu na na ye ezokisamaki, kasi libende ebatelaki ye mpo na kobwakisama te.
Nsukansuka, tokendeki liboso mpe penepene na pole ya moi na nsuka kobendanaka na kati na libongo na Apia. Bamasuwa ekanganaki mpo na koboya likama. Ezalaki mingi na libongo. Tongulumaki na katikati na yango, komekaka kolamusa te baye bazalaki kolala na libongo. Tokendeki na Pesaga, tokausaki bilamba na biso, mpe topusanaki epai ya Vailuutai mpo na kobongisa likonzi ya sika.
Nayebi te nani azalaki kozela biso na libongo ya Mulisanua. Naboyaki kotika bango koyebisa ngai. Kasi ezalaki ya solo ete na kozanga mwinda ya nse, tolingaki bango kobunga.
Ezali na buku na biso ya nzembo loyembo moko ya kala mpenza mpe eyembamaka mingi te oyo ezali na ntina ya kafukafu mpo na ngai.
Nalobeli lelo na baye bakoki kobunga mpe bazali koluka mwinda ya nse kosalisa bango kozonga.
Esosolamaki uta na ebandeli ete na bokufi tosengelaki kozala te babonga mpenza. Esengelaki te kozela ete tokowumela na kozanga kobuka mobeko moko to mosusu.
“Mpo moto ya mokili azali moyini wa Nzambe, mpe azalaki uta o bokwei bwa adama, mpe akozala, libela na libela, longola se soko amitiki o masengisi ma Molimo Mosantu, mpe abwaki mosika moto wa mokili mpe akomi moko mosantu o nzela ya bomikabi bwa Klisto Nkolo.”2
Uta na Pearl of Great Price, tososoli ete “eloko moko te ya mbindo ekoki kovanda [na bokonzi ya Nzambe],”3 mpe nzela moko epesameli bango baye basumuki mpe bakomi balongobani na miso ya Nzambe na Lola mbala moko lisusu.
Moyokanisi moko, Mosikoli moko aponamaki, moko oyo alingaki kozala na bomoi na Ye na bobongi nie, akosala lisumu te, mpe akomipesa “libonza mpo na lisumu, mpo na koyanola nsuka ya mobeko, mpo na banso oyo bazali na motema mobukana mpe molimo ya mawa; mpe mpo baye basusu te ekoki nsuka ya mibeko koyanolama.”4
Etali motuya ya Bomikabi, na Alma toyekoli, “Mpo elongobanaki ete bomikabi boko bosalema; … to soko te bato banso basengelaki na ntembe te kowa.”5
Soki osalaki mbeba te, nde ozali na mposa ya Bomikabi te. Soki osalaki mbeba, mpe banso tozali na yango, ezala moke to monene, nde ozali na mposa monene ya koyeba boniboni yango ekoki kopangusama mpo ete ozala lisusu te na molili.
“[Yesu Klisto] azali mwinda mpe bomoi ya mokili.”6 Ntango totie miso na biso na mateya na Ye, tokokambama na libongo ya bozangi likama na molimo.
Eteni ya misato ya bondimi elobi, “Tondimi ete na nzela ya Bomikabi ya Klisto, banso bakoki kobikisama, na botosi na mibeko mpe makula ma Nsango Malamu.”7
Mokambi Joseph F. Smith ateyaki: “Bato bakoki te kobosana masuma ma bangomei; bakoki te komisukola na mbano ya masumu. Bato bakoki kotika kosumuka mpe bakoki kosala malamu na nsima, mpe lokola mpenza misala na bango endimaki liboso na Nkolo bakomi balongobani. Kasi banani bakobongisa mabe basalaki na bangomei mpe na basusu, oyo emonani ekoki kosalema te mpo na bango kobongisa? Na Bomikabi ya Yesu Klisto masumu ya moyamboli esukwami mpenza; atako bazali motane ngwa bakokomisama mpembe lokola elamba ya mpembe [talaYisaya 1:18]. Oyo ezali elaka epesameli bino.”8
Toyebi te mpenza boniboni Nkolo asalaki Bomikabi. Kasi toyebi ete monyoko ya nsomo ya ekulusu ezalaki bobele eteni ya mpasi oyo ebandaki na Getesemane—esika ya bule ya mpasi—mpe esilaki na Gologota.
Luka akomaki:
“Ye alongwaki na bango mwa mosika lokola moto akobwaka libanga, akumbaki mabolongo, mpe abondelaki ete,
“Tata, soko okani boye, longola kopo oyo na ngai, kasi mokano na ngai esalema te, kasi bobele mokano na yo.
“Mwanje na likolo amonanaki na ye kokembisa ye.
“Ajalaki na mpasi monene, mpe abondelaki makasi, koleka, mpe kotoka na ye ejalaki lokola matango monene na makila kokweya na mabele.”9
Lokola nakoki koloba, ezali bobele na nsango moko na maloba ma Mobikisi yemei oyo elakisi nini Ye ayokaki na Elanga ya Getesamene. Libimisi ekomi:
“Mpo tala, Ngai, Nzambe, nayokaki mpasi ya makambo maye mpo na banso, ete bakoka koyoka mpasi te soki balingi koyambola;
“Kasi soki balingi koyambola te basengeli koyoka mpasi kutu lokola ngai;
“Mpasi yango esalaki ngaimei, kutu Nzambe, Aleki monene na bango, nalenga na ntina ya mpasi, mpe natanga makili na madusu mango.”10
O ntaka ya bomoi na yo ezali na ntango oyo okei na esika osengelaki kokenda ata mokolo moko te mpe kosala makambo osengelaki kosala ata mokolo moko te. Soki okokima lisumu, okokoka mokolo moko koyeba kimia oyo ewuti na kolandaka nzela mobimba ya boyamboli.
Ezali bobuki mobeko nini, ezala boniboni mingi misala na biso esali basusu mpasi, elindo wana ekoki kokombolama mpenza. Mpo na ngai, ntango mosusu liloba ya kitoko mingi koleka na makomi nyonso ezali ntango Nkolo alobaki, “Tala, ye oyo ayamboli masumu ma ye, ye kaka alimbisami, mpe ngai, Nkolo, namikundoli yango lisusu te.”11
Oyo ezali elaka ya nsango malamu ya Yesu Klisto mpe Bomikabi: kokamata oyo nyonso ayei, oyo nyonso akosangana, mpe kotia bango na nzela ya likambo mpo ete na nsuka ya bomoi, bakoka koleka na kati ya elamba boyamboli masumu na bango mpe basukwami na nzela ya makila ya Klisto.12
Yango ezali nini Basantu ya Mikolo mya Nsuka bazali kosala na mokili mobimba. Yango ezali Mwinda topesi na baye bazali na molili mpe babungi nzela. Esika nyonso bandimi mpe bamisionele ba biso bakoki kokende, nsango na biso ezali ya bondimi mpe elikia na Mobikisi Yesu Klisto.
Mokambi Joseph Fielding Smith akomaki maloba ya loyembo “Does the Journey Seem Long?” Azalaki moninga na ngai ya bolingo. Ezali na bolendisi mpe elaka moko na baye bazali koluka kolanda mateya ya Mobikisi:
Na nkombo ya Yesu Klisto, amene.
Lakisa Matangi
-
1. “Brightly Beams Our Father’s Mercy,” Hymns, no. 335.
-
2. Moziya 3:19.
-
3. See Moses 6:57.
-
4. 2 Nefi 2:7.
-
5. Alma 34:9.
-
6. Moziya 16:9.
-
7. Tala Articles of Faith 1:3.
-
8. Teachings of Presidents of the Church: Joseph F. Smith (1998), 99–100.
-
9. Luka 22:41–44.
-
10. Doctrine et Alliances 19:16–18.
-
11. Doctrine et Alliances 58:42.
-
12. Tala Emoniseli 1:5.
-
13. “Does the Journey Seem Long?” Hymns, no. 127.


text:
Stress
Makambo míngi makoki kokomela moto o bomɔi, makambo mánâ makoki kosala éte molimo mwa moto motungisama mpé esɛngɔ ya yě na bomɔi esila. Mbógwana ya loléngé la bomɔi bwa moto ya mikɔlɔ na mikɔlɔ ekoki komɛmɛ mbógwana na bokɔ́lɔ́ngɔ́nú bwa nzóto ya yě. Ndakisa, sɔ́kí mói ezalí makasi nzóto ya moto ekotónda na motoki, lokóla mpé sɔ́kí moto azalí kobánga tǒ mpé moto mosúsu abangisi yě okoyoka motéma mwa yě mokobɛtɛ makasi.
Makambo ma mabé maye malekelá moto o bomɔi bwa yě mpé soki loléngé la bomɔi luye azalí na yangó luzali kosepelisa yě tɛ́, bokɔ́lɔ́ngɔ́nú bwa nzóto bwa yě mpé ntángo esúsu kimia ya makanisi mpé ya molimo mwa yě mokoki kobébisama . Sɔ́kí moto azali ntángo inso kokanisa manso ma mabé malekela yě mpé azalí kosepela sɔ́kó mokɛ́ tɛ́ na bomɔi bwa yě, wana ekoki kolakisa éte moto oyo azalí kolakisa bilembo bya stress (souhaiterais que le mot approprie en lingala soit utilise) (lifalansé: pression, tension nerveuse; lat.: stringere: atteler).
Etápe
Nini ekoki kopɛsɛ stress?[kokoma | kobɔngisa mosólo]
Ntángo inso izali malamu na bomɔi bwa moto, azala na esɛngɔ mpé kímiá, kasi sɔ́kí makambo mazali koleka ndénge ozali kolinga tɛ́ tɔ̌ mpé sɔ́kí ozali komitungisa na likambo mɔ̌kɔ́ , okomɔ́nɔ éte okokóma koyoka nzɔ́to ya yɔ̂ malamu lisúsu tɛ́.
Manso maye makoki kozala likoló lya bilɔ́kɔ biye:
Libúngisi
- Bobúngisi ndáko tǒ bilɔ́kɔ bya yɔ̂ zambi bolongwisaki mbóka na makasi.
- Bokabwani na babóti mpé baníngá.
- Bobúngisi bandeko tɔ̌ mpé baníngá na nzéla ya liwa tɔ̌ mpé bokangami na bangó na basɔdá.
Violence
- Sɔ́kí ozaláki kobangisama na moto tɔ̌ mpé basilíká kokonyɔ́kɔlɔ na nzéla ya nzóto.
- Sɔ́kí yɔ̂ ndeko mwâsí tɔ̌ mpé mobali baláláki tǒ mpé balingáki kolála yɔ̂ na makasi.
- Sɔ́kí omonáki ndénge bazaláki konyɔ́kɔlɔ bandeko tǒ mpé baníngá ba yɔ̂ na nzéla ya nzóto.
- Sɔ́kí omonáki ndénge bazaláki koboma ndeko tɔ̌ mpé moníngá na yɔ̂.
Bozangi kímiá
- Sɔ́kí otambolaki mpó na kokɛndɛ ó mbóka-mopaya tǒ mbóka esúsu na mikákatáno makasi.
- Sɔ́kí ozali komitungisa míngi na likambo lya ngúnda ya yɔ̂.
- Sɔ́kí ozali komitungisa míngi makambo matali maye makoyâa lobi.
''Bozangi nguyá
- Bovándi na ndáko eye ezali ya yɔ̂ tɛ́.
- Bozangi makoki ma kobóngola loléngé la bomɔi bwa yɔ̂.
- Kosála elɔ́kɔ olingi na yɔ̂ kosála tɛ́ na makasi.
Ndénge níni stress ekoki komilakisa kati na moto?[kokoma | kobɔngisa mosólo]
Bandeko baye bazalaka na stress bayokaka ntángo esúsu boye:
Elakisameli ya stress na moral na moto:
- Mawa, kolela, bozangi elikia
- Nsɔ́ni
- Komitungisa
- Kosilika mpámba mpámba
- Kozala na tension makasi
- Mikákatáno kotiya makanisi esíká mɔ̌kɔ́ mpó na kosála likambo.
- mpósá ya kozala na bomɔi ekosila
- Kolekisa ntángo míngi kokanisaka makambo masi mayelá yɔ̂.
- Bobangi elɔ́kɔ eye esilá koyela yɔ̂ eyela yɔ̂ lisúsu.
Bilembo bya stress kati o nzóto:
- Kozanga mpóngi, ndɔ́tɔ mabé
- bolɛmbú bwa nzóto, mpási na nzóto mobimba
- bobendani ya minsisá
- motéma kobɛtɛ makási
- mpósá ya koliya ekosila mpé mpósá ya kosánza
- mpási na libumu, pulúpulú
- péma mokúsé, kizúnguzúngu, nzóto kolɛ́ngɛ
- mpósá ya kosangisa nzóto na molóngani wa yɔ̂ ekosila (kolala na mwasi tɔ̌ mpé mobali ekosila)
Elakisamelo ya stress na bizaleli na yo:
- mpósá ya kosála mosálá ekosila, mpóngi mpámba mpámba
- Kosilika mpámba mpámba
- Okoki mpé kosála misálá míngi atâ kopéma tɛ́ káka mpó na kobosana
- Milangwa mpé komɛlɛ diamba míngi
- Kokima baníngá mpé mpósá káka ya kozala yɔ̂ mɔ̌kɔ́
.
Stress na bizaleli bya yɔ̂ na baníngá:
- mpósá ya baníngá ekosila yɔ̂
- Kosuana mpé bitúmba kati na libála.
Sɔ́kí ozali kati na stress okoyoka biloko bisúsu biye towuti kolobela. Yangó ekangani míngi na makambo maye ozalí komɔ́nɔ na bomɔi bwa yɔ̂. Okoki komɔ́nɔ éte bizaleli mpé bokɔ́lɔ́ngɔ́nú bwa nzóto ya yɔ̂ ebóngwani káka na ngóngá wana ya makambo. Kasi, ezalí tɛ́ moto yonso ndé ayokaka bilɔ́kɔ biye tolobi mpámba 'te moto na moto azalí na loléngé la yě ya kolákisa mpé komɔ́nisa stress.
Elɔ́kɔ okoki kosála sɔ́kí ozalí komɔ́nɔ mpási na ntína na stress[kokoma | kobɔngisa mosólo]
Sɔ́kí ozali koyoka mɔ̌kɔ́ na makambo maye totangi likoló káti na lokásá luye:
- ekoki kozala consequence ya mpási tǒ minyɔ́kɔ omɔ́nɔ tǒ mpé ozali komɔ́nɔ sikáwá.
- elɔ́kɔ eye ozali koyoka ezalí normal na cas na yo mpe na ba cas míngi ekitaka na yangó, elingi koloba tɛ́ éte okomi libómá.
- Okomɔ́nɔ éte ntángo ozali na misálá mingi ya kosála, effets ya stress ekotungisa yɔ̂ míngi tɛ́. Nzéla ya malamu mpó na yɔ̂ ezali kosálaka mwa mosála mokɛ́ na esíká ya kalálaka ba mpóngi tǒ mpé komitungisa.
- Sála yonso oyeba service iye ikoki kosalisa yɔ̂ na makambo tǒ mikákatáno mya yɔ̂. Communauté na bino eyebi mwa míngi esíká service wana izali mpé ekoki kosúnga yɔ̂
- Lisúsu communauté na bino ezali ntángo esúsu mpé kosalisa milúlú tǒ mpé ekoki kopɛsɛ yɔ̂ tolí na makambo matáli kelási tǒ mpé mosálá mwa bayékoli tɔ̌ mpé lisúsu ekoki kopɛsɛ yɔ̂ tolí na makambo ma yɔ̂.
- Sɔ́kí omɔ́ni bilembo ya stress ezali makasi tɔ̌ mpé ewumeli mwa sánzá mpé okanisi éte osengeli na lisungi, okoki koyâa na service na biso. Adresse na biso epɛsɛmi na nsé ya lokásá luye.
- Sɔ́kí oyebi moto mɔ̌kɔ́ óyo azali komitungisa na makambo matáli stress yɔ̂ mpé okoki kolimbolela yě yangó na ndénge otangi na lokásá luye.
- Okoki mpé kosunga baninga baye bazali na stress na kopɛsɛkɛ bangó makanisi ma malamu maye ozali na yangó mpó na kobundisa makanisi ma mabé maye mazali kopɛsɛ bangó stress.
Sɔ́kí olingi lisungi ya míngi mpó na makambo matáli stress, túna mónganga na nzínganzínga ya yɔ̂.
Tála mpé[kokoma | kobɔngisa mosólo]
Wikipedia[kokoma | kobɔngisa mosólo]
Búku[kokoma | kobɔngisa mosólo]
- (en) Selye, Hans: The Physiology and Pathology of Exposure to Stress. ACTA Medical Publishers, 1950. (Lingɛlɛ́sa)
- (de) Rensing, Ludger; Koch, Michael; Rippe, Bernhard; Rippe, Volkhard: Mensch im Stress - Psyche, Körper, Moleküle. Spektrum Akademischer Verlag, 2005. ISBN 3-8274-1556-X (Lialémani)
Nkásá o libándá[kokoma | kobɔngisa mosólo]
- (de) Manfred Spitzer: Stress. RealVideo (Lialémani; ca. 15 min)


text:
Ngaliéma
Ngaliéma ezalí komíni ya límbe na kátikáti ya Kinshasa ya Kongó-Kinsásá. Ekabwání o likólo na Kintambo na ngómbá Ngaliéma mpé na nzéla ya Matadi.
Sitási bínéi bizalí :
- Binza Ozone;
- Binza Météo;
- Binza Delvaux;
- Binza I.P.N.
Ndáko-mokonzi ya palais de Marbre, kala ndáko ya Mobutu Sese Seko, mpé camp Tshatshi bizalí o ntéi ya Ngaliéma.
Tála mpé[kokoma | kobɔngisa mosólo]
Mankasa okati Wikipedia[kokoma | kobɔngisa mosólo]
Nkásá o libándá[kokoma | kobɔngisa mosólo]
- Rotary Club de Binza
- Photos des jardins du Mont Nagliema
- Carte de la ville de Kinshasa (2001)
- Carte de Léopoldville (1960)
- Carte de Léopoldville (1954)


text:
Ntángawisi
Ntángawisi (Zingiber officinale) izali monsisá ya mweté mwa ntángawisi. Mweté eúta o mikili mya Azia mpé mya Afrika ya esita, mpé epɛ́sɛkɛ bokénzú. Baesalelaka masanga ya komɛlɛ maye mapɛ́sɛkɛ nzóto bokási mpé kɔ́lɔ́ngɔ́nú
Lisapo[kokoma | kobɔngisa mosólo]
Bato ba mombɔ́ngɔ ya arabe baíbengáká zenj, nkómbó eye ezaláká kolakisa bato baye bazaláká kofándaka na Afrika ya esita epái nkómbó "Zanzibar" ; esíká ba-arabe bazaláká kokɛndɛ koluka Ntángawisi, eúta.
Il était dénommé zenj par les marchands arabes, mot par lequel ils désignaient aussi les habitants de la côte est de l'Afrique et d'où vient le nom de "Zanzibar", où les Arabes allaient chercher le gingembre.


text:
Boklísto
Boklísto (tǒ bokrísto, mpé na lifalansé balobi christianisme) buzalí bonzámbe (relijió) bwa balandi ba Yésu wa Nazaleti. Bonzámbe buye buzwí nkómbó ya yangó, na nkómbó ya moyángeli wa yangó wa libosó - Yésu - óyo ayébaní mpé na nkómbó ya mobikisi, tǒ mpé Krísto na ligresi (lokótá la Gresi). Boklísto buzalí mpé relijió mɔ̌kɔ́ o káti ya relijió ísató ya balandi nzámbe mɔ́kɔ́ : Boklísto, Islamu na Boyúda). Lokóla o káti ya relijió isúsu íbalé, bakrísto basambelaka nzámbe óyo bato-mayɛ́lɛ babengí Nzámbe ya Abalamu (tǒ ya Abrahama).


text:
Tosengeli kozala ya kolamuka na mokumba na biso mpe kokoba na bondimi wana ezali biso kobendana na nguya ya Bomikabi oyo ebondisaka , elendisaka, ekokisaka, mpe ebikisaka.
Nsima ya libiangi na ngai na bokambi ya Lingomba ya Bamama Basungi, nayokaki mposa ya koyeba mingi mpo na oyo etali basi baye basalaki liboso na ngai na libiangi oyo ya bule. Nafulamaki na mateya ya Ndeko mwasi Zina D. Young, oyo asalaki lokola mosungi ya yambo na bokambi monene ya Lingomba ya Bamama Basungi. Alobaki, “Bandeko basi, ezali mpo na biso kolamuka na mikumba na biso.”1 Namaniolaki maloba kolamuka mpe mokumbampe nasalaki mwa boluki ya kobakisa na makomi.
Na Boyokani ya Sika, Paulo ateyaki Basantu ya mikolo na ye ete:
“Bososola ntango ete ejali ntango na kolongwa na mpongi. Mpo ete kobika ebelemi na biso sasaipi, koleka . …”
Butu eumeli ntango molai …tolata bilamba na basoda ya moi.”2
Na Buku ya Mormon, Alma ateyaki bato ba ye mikumba ya bule ya baye bakoti na boyokani elongo na Nzambe:
“Mpe sikawa lokola bozali na mposa ya kokota o kati ya etonga ya Nzambe, mpe kobiangama bato ba ye, mpe bozali kondima komeme mikumba mya bino na bino, ete mikoka kozala polele;
“Iyo, mpe bozali kondima kolela elongo na baye bakolela; iyo, mpe kobondisa baye batelemi na mposa ya libondisi, mpe kotelema lokola banzeneneke ba Nzambe o ntango inso mpe o makambo manso, mpe o bisika binso ete bokoka kozala. …
“Sikawa nakoloba epai ya bino, soko eye ezali mposa ya mitema mya bino, nini ekopekisa bino bobatisama o nkombo ya Nkolo, lokola litatoli liboso lya ye ete bokoti o kati ya boyokani elongo na ye, ete bokosalela ye mpe bokobatela mitindo mya ye, ete akoka kosopa libanda molimo mwa ye mingi koleka likolo lya bino?
“Mpe sikawa, eyokaka bato maloba maye, babetaki maboko ma bango mpo ya bosepeli, mpe bagangaki: Eye ezali mposa ya mitema mya biso.”3
Liloba ya Ndeko mwasi mpe makomi esalaki ete namaniola “mikumba” na yango tosengeli kolamuka na mokolo mwa biso.
Ntango tobatisami, tokoti na boyokani moko. Mpaka Robert D. Hales ateyaki, “Ntango tosali mpe tobateli mayokani, tozali kobima libanda ya mokili mpe tozali kotota na kati ya bokonzi ya Nzambe.”4
Tobongwami. Tokomi ya kokesana, mpe tosali na bokesani. Makambo toyoki mpe totangi mpe tolobi ezali ya bokesani, mpe nini tolati ezali ya bokesani mpamba te tokomi bana basi ba Nzambe bakangami na Ye na boyokani.
Ntango tokotisami tozwi likabo ya Molimo Mosantu, likoki mpo na kozala ntango inso na nguya ya moto moko ya Bonzambe mpo na kokamba biso, kobondisa biso, mpe kobatela biso. Ye akokebisa biso ntango tosenginiami kotambola mosika ya mayokani ma biso mpe kozonga na mokili. Mokambi Boyd K. Packer ateyi ete moko te na biso “akosala ata mokolo moko te mbeba na kozanga kokebisama na botindiki ya Molimo Mosantu.”5
Mpo na kozwa likabo oyo mpe ntango nyonso kozala na Molimo Mosantu elongo na biso, tosengeli kozala tolongobani mpe na bokengi etali kososolaka ezalela ya motema na biso. Motema na biso ezali pete? Tozali na motema ya komikitisa, motema ya koteyama, motema ya boboto? To motema na biso ekomi malembemalembe mpe mokemoke ya makasi ntango tokangi matoyi na biso na botindiki ya boboto oyo na ntembe te ewuti na Molimo? Ntango mosusu matoyi na biso ezalaki ya kofugwama, kasi topesaki ndingisa na makelele mingi ya mokili na kati mpe tokomaki mosika na liyoki ya maloba ya mongongo moke mwa kimia.
Ntango tobatisamaki, mitema na biso ebongwanaki mpe elamukaki na Nzambe. Ntango totamboli na mobembo ya bokufi, tosengeli mbala na mbala komituna, “ Soko [na]yoki mbongwana ekasi eye o mitema …soki [na]koki koyoka yango sikawa?”6 Mpe, soki te, nde ntina nini te?
Basantu mingi ya ebandeli “bayokaki mbongwana eye na mitema [na bango].”7 Elamusaki bango mpo na kozwa mapamboli ma tempelo mpo na kolendisa bango na kosala mikumba na bango. Basantu ba ebandeli na Nauvoo bakendeki “na tempelo mokolo mobimba mpe ntango molai na butu”8 mpo na kozwa makuli mpe kosala mayokani ma kobakisa liboso babanda mobembo na bongo epai ya westi.
Sarah Rich, ndeko mwasi ya Lingomba ya Bamama Basungi na Nauvoo, alobaki boye: “Mingi ezalaki mapamboli tozwaka na ndako ya Nkolo, oyo esalaki biso esengo mpe libondi na kati ya mawa mpe ekokisaki biso tozala na bondimi na Nzambe, koyebaka Ye alingaki kokamba biso mpe kosunga biso na mobembo ya koyeba te oyo ezalaki liboso na biso.”9
Na mitema mibongwana na nzela ya bondimi na Mobikisi, bayekamaki na nguya ya bolendisi mpe bokokisi ya Bomikabi na Ye. Balamusamaki mpo na kosala. Bayebaki mpe basosolaki na mozindo ya mitema na bango ete ezalaki na moko—Mobikisi—oyo asosolaki bokeseni na bangomei mpamba te Ye ayokaki mpasi na yango mpo na bango na Bilanga ya Getesemane mpe na ekulusu. Ye ayokaki bobangi na bango, ntembe na bango, mpasi na bango, mpe bomoko na bango. Ye ayokaki mpasi ya mawa na bango, monioko na bango, nzala na bango, bolembu na bango, mpe bozangi na bango. Mpe mpamba te Ye ayokaki makambo mana manso, Ye akokaki koloba na bango, “Boya liboso na ngai, bino yonso bojali kolemba na mosala, mpe bokumba bojito mpe nakopemisa bino.”10
Mpe bayaki. Balikiaki mpe balandaki profeta. Bayebaki mobembo elingaki kozala molai, mokumba na bango mpasi. Bayebaki ete libonza elingaki kosengama, kasi kosungamaka na bondimi na bango mpe kokangamaka na mayokani basalaka, balengelamaki na molimo.
Yambo ya kotika Nauvoo, liboke ya Basantu bakomaki nsango na efelo ya ndako ya Makita na tempelo basengelaki kotika na makasi. Ekomi, “Nkolo amoni libonza na biso: boya nsima na biso.”11
Kala te nasalaki elongo na botamboli moko ya bapionie elongo na bilenge mibali mpe bilenge basi na palwasi na biso. Ntongo na ntongo namitunaki, “Nini ezali libonza na ngai, Boniboni nakoya nsima na bango?”
Na mokolo ya mibale ya botamboli, tobendaki makalo na biso 13 km ntango tokomaki na esika moko ya nzela ebengemi “bobendi ya basi”. Na nse ya mwa ngomba, mibali mpe basi bakabwanaki mpe mibali bakendeki liboso likolo ya mwa ngomba. Ntango tobandaki kobenda makalo natalaki likolo mpe namonaki bandeko mibali ya bonganganzambe na biso, bilenge mpe bakolo, na molongo na ngambo mibale na nzela, bikoti balongolaki na limemia mpo na basi.
Nzela ezalaki pete na ebandeli, kasi noki tokomaki na zelo ya mozindo, mpe mwa ngomba ekomaki ya komata mpenza. Nakitisaki moto na nse mpe nazalaki kopusa na makasi na ngai nyonso ntango nayokaki bobendi na likalo mpe natalaki likolo mpo na kotala Lexi, moko ya bilenge basi mpe moto ya mpembeni na ngai. Atindikaki likalo na ye tii na nsonge mpe, komonaka mposa na biso mpo na lisalisi, akimaki nsima epai na biso. Tobundaki tii na nsonge mpe tobwakaki libaku. Nalingaki mingi mpenza kokima nsima mpo na kosalisa baye bazalaki kolanda ngai, kasi nayokaki mpema kilo, mpe motema na ngai ezalaki kebeta makasi mpenza, malobalikama ya mpasi ya motema ekotaki na motema na ngai mbala mingi koleka moko! Natalaki na botondi lokola bilenge basi babwakaki makalu na bango mpe bakimaki mpo na kosalisa basusu.
Esilisaki moto nyonso kokoma na nsonge, tokamataki mwa minuti mpo na kokoma mayoki na zulunale. Nakomaki: “Namilengelaki te malamu na nzoto yango wana nazalaki te na makasi mpo na kosalisa baye balandaki ngai. Nakokoka lisusu mokolo moko te kobenda likalo, kasi nalingi ata moke te kotika bandeko na ngai na molimo, ata moke te!”
Ezalaki likambo ya bule eye esalaki ngai nalamuka na molimo na mikumba na ngai oyo nazali na yango mpo na libota na ngai mpe basusu. Lokola nakobi na mobembo, namanioli nini nayekolaki mpe natalaki mpo na kosalela yango.
Yambo nakanisi bandeko ba ngai ya basi, bayebabandaka kobenda mpe baye bakobi lelo kobenda makalo na bango bango moko. Penepene na 23 na mokama ya basi na lingomba ya likako bazalaki bango moko. Boko babalaki te; basusu bazalaki bamama bazanga to basi bakufela mibali, kasi boko bakabwanaki mwa ntango na mibali na bango.12Babendaki banso elongo—bana basi ba boyokani, bilenge mpe mibange, na ezalela ya bomoi ya bokesani, na nzela se moko, na ntina se moko.
Baye bakimaki mpo na kosalisa bandeko ba bango basi na mposa bakundolisi ngai na ntina ya babikisi, ya komonana mpe ya komonana te lokola, baye bazali mbangu mpo na kotala, komona bozangi, mpe kosalisa.
Nakanisi maloba ma Nkolo: “Nakozala liboso ya elongi na yo. Nakozala na loboko na yo na mobali mpe na loboko na yo ya mwasi, mpe Molimo na ngai ekozala na motema na yo, mpe banzelu na ngai nzinganzinga na yo, mpo na komeme yo.”13
Na molongo na ngambo mibale ya nzela ezalaki mibali ya botongono, ya botosi, ya kobatela boyokani. Nguya na bango ya bonganganzambe—nguya ya Nzambe esalelami mpo na kopambola bana banso ba Ye—kotombola, kolendisa, mpe kosunga biso. Bazalaki likundoli ya kolakisa na miso ete tozali ata moke te. Tokoki kozala na nguya oyo elongo na biso ntango nyonso ntango Tobateli mayokani na biso.
Nakanisi mibali oyo bakabwanaki na mobembo na mabota na bango, kotikaka bango kobenda makalo bango moko. Mibali mingi bakufaki na nzela. Ndambo ya bana mibali batikalaki nsima mpo na kosala misio na mabele na bangomei. Basusu bakendeki liboso liboso mpo na kolengela bokomi ya mabota na bango na Salt Lake Valley. Ndambo ya mibali bazalaki te na bolingi na bangomei, lokola baponaki te kobatela mayokani na bango.
Lokola baye bakendekI liboso, mingi bazali lelo na bizalela oyo ezali na nse ya oyo esengeli. Tokobi koteya mpe kobunda mpo na oyo esengeli mpamba te toyebi ete kokobaka na kobunda ekobatela biso na kokende liboso o ntaka ya nzela mpe ekolengela biso mpo mabaku makoya nsima mpo na kozwa mapamboli manso malakelami lokola tozali “kozela Nkolo.”14
Moko na moko ya biso azali mpe akokoba kozala na bokesani na bomoi na ye. Bomoi oyo ya kufa ezali ntango ya momekano, mpe tokokoba kozala na mabaku ya kosalela nguya na biso ya kopona nini tokoyekola na bokesani oyo ekoya na ntembe te.
Lokola bana basi ya Nzambe, tokobi na nzela na bondimi, mpamba te tondimi lokola Mokambi Thomas Monson ateyaki: “Makuli ma lobiko mazwami na tempelo oyo epesi biso nzela mpo na mokolo moko kozonga na Tata wa biso ya Lola na mokangano moko ya libota ya seko mpe mpo na kopambolama na mapamboli mpe nguya uta na likolo esengeli mpo na libonza nyonso mpe bokasi nyonso.”15
Ekoki te kaka kozala na mobembo; tosengeli kolamuka na mokumba na biso mpe kokoba na bondimi lokola toyekami likolo ya nguya ya Bomikabi oyo ekobondisa, ekolendisa, ekokokisa, mpe ekobikisi.
Bandeko basi ba bolingo, nalingi bino. Nayebi te mingi ya bino moko na moko, kasi nayebi nani bozali! Tozali bana basi babateli boyokani na bokonzi na Ye, mpe tolatisami na nguya na nzela na mayokani, tolengelami mpo na kosala mokumba na biso.
Lingomba ya Bamama Basungi ekolengela basi mpo na mapamboli ya bomoi ya seko na kolamusaka biso na molimo mpo na kokolisa bondimi mpe bosembo ya moto na moto. Tika tobanda na bisomei. Tika tobanda lelo. Ntango tolamuki na molimo, tokokoka malamu mingi kolendisa mabota mpe ndako na biso mpe kosalisa basusu.
Oyo ezali mosala ya lobiko, mpe nguya ya Bomikabi oyo ekolendisaka mpe ekokokisaka esalalaka ete nyonso esalema. Tolamuka toyeba nani tozali. Tolamuka na mokumba na biso. Tozali bana basi ba Tata wa biso ya lola, oyo alingi biso. Ya yango natatoli o nkombo ya Yesu Klisto, amene.
Lakisa Matangi
-
1. Zina D. H. Young , in Woman’s Exponent, sanza ya zomi 15, 1877, 74.
-
2. Baloma 13:11–12, 14.
-
3. Moziya 18:8–11.
-
4. Robert D. Hales, “Modesty: Reverence for the Lord,” Liahona, sanza ya mwmbe 2008, 21
; Ensign, sanza ya mwambe 2008, 36.
-
5. Boyd K. Packer, “How to Survive in Enemy Territory,” Liahona, Sanza ya zomi2012, 35
; New Era, Sanza ya minei2012, 3.
-
6. Alma 5:26.
-
7. Alma 5:14.
-
8. Daughters in My Kingdom: The History and Work of Relief Society (2011), 29.
-
9. Sarah Rich, na Daughters in My Kingdom, 30.
-
10. Matai 11:28.
-
11. Na Daughters in My Kingdom, 30.
-
12. Boluki ekambami na Jolene S. Allphin, uta na masolo mpe bitando ya kompani; tala Tell My Story, Too, 8th ed. (2012).
-
13. Doctrine and Covenants 84:88.
-
14. Yisaya 40:31.
-
15 Thomas S. Monson, “The Holy Temple—a Beacon to the World,” Liahona
mpe Ensign, sanza ya mitano 2011, 92.


text:
Bacillus Calmette-Guérin
Mángwɛlɛ́ ma Bacillus Calmette-Guérin (BCG) na mwǎna wa yo. Lokásá luye luzali kolobela likambo litali nkísi ya Bacillus Calmette-Guérin, mángwɛlɛ́ maye bapɛ́sɛkɛ mpó na kobátela mwǎna wa yɔ̌ na bokɔnɔ bwa Tibélekilosi (TB).
Mángwɛlɛ́ ma Bacillus Calmette-Guérin mazali na biloko biye bipɛ́sɛkɛ bokɔnɔ ya Tibélekikosi (TB) kasi maye basili kolongola bokási bwa yangó. Lokóla basili kolongola bokási bwa yangó, ekoki kosala lisusu mabé tɛ́ o nzóto ya moto, kasi ekosalisa nzóto ya mwǎna ekolisa komibátela ya yangó mɔ̌kɔ́ (immunite), mpé atâ sɔ́kí mwǎna akutani na TB, akozua yangó lisúsu tɛ́.
Etápe
Mpó na níni mwǎna wa ngai azwa mángwɛlɛ́ ma Bacillus Calmette-Guérin ?[kokoma | kobɔngisa mosólo]
Na Ingɛlɛ́tɛlɛ, lokóla na mbóka isúsu, BCG (Bacillus Calmette-Guérin) epɛ́sɛmɛkɛ na bǎna baye bazali pɛnɛ na bato baye bakoki kozala na TB. Wana ezali mpó bǎna bâná bavándaka bisika bato mingi bakoki kozala na TB, ekoki kozala babóti tǒ bankɔ̂kɔ baye baúti bisíká biye bato mingi babɛ́lɛkɛ TB. Na mokúsé mbala mingi bǎna baye bavándaka na engúmba ya masikini. Mángwɛlɛ́ maye bapɛ́sɛkɛ ntángo mwǎna abótami kasi bakopɛsɛkɛ mpé lisusu ntángo inso yě asengeli na mangó.
Bapɛ́sɛkɛ mwǎna mángwɛlɛ́ ndénge níni?[kokoma | kobɔngisa mosólo]
Mbala mingi bakobeta mwǎna wa yɔ̂ ntonga ya BCG na lobɔ́kɔ la mwasi pɛnɛ na lipeka .
Nkisi éna ekoki kosala mabé?[kokoma | kobɔngisa mosólo]
Ntángo ozui ntonga, mbala mɔ̌kɔ́ esíká énâ ekovimba. Wana elakisi éte babɛti ntonga ndénge esengeli. Nsima ya mpɔ́sɔ 2 kin'o 6 wuta kozua ntonga, elembo ekomɔ́nɔnɔ. Ekosua mpó na mikolo mwa mokɛ, kasi ebikaka nɔ́kí sɔ́kí okangi yangó tɛ́. Ekoki kotika elembo ekɛ. Ntángo esúsu mwǎna akozala na mpótá esíká eye bamobɛtɛ́ki ntonga. Sɔ́kí mpótá ezali kobimisa mái, kanga yangó na elamba ekauka tíí ekobanda kokauka. Kasi kokanga yangó na sparadrap tɛ́. Mpótá énâ ekoki kosala sánzá mpó ebanda kokauka Sɔ́kí epɛsi yɔ̂ mawa o motéma, tǒ omoni lokóla mpótá ezali koyâ monɛnɛ, kɛndɛ epái ya mónganga.
Mpó na níni mwǎna wa ngai azua mángwɛlɛ́ ma BCG tɛ́?[kokoma | kobɔngisa mosólo]
Lokóla mángwɛlɛ́ manso, ntángo esúsu ekosengele tɛ́ kopɛsɛ mwǎna mángwɛlɛ́ BCG. Ntína yango iye:
- Sɔ́kí nzóto ya mwǎna ezalí mɔ̌tɔ (fɛ́fɛlɛ)
- Sɔ́kí bazali kopɛsɛ yě nkísi ya kansele tɔ̌ nkisi inso iye ilɛ́mbisaka nzóto
- Azali na Sida, tǒ
- Azali kobɛlɛ bisika mingi na lomposo eczema.
Esengeli nayeba nini lisusu?[kokoma | kobɔngisa mosólo]
Mwǎna wa yo akoki kobanda nkísi ya kobatela yě na diphtherie, hemophilie, gilípi, meningite, pertuse, búkabúka, kintúntú, na bokɔnɔ bukotaka na mpótá tetanosi sɔ́kí azali na sánzá 2 ekopekisa tɛ́ éte azua BCG. Kasi zala káka na bokɛ́ngi éte nkisi isusu ínâ ibɛtɛmɛ na lobɔ́kɔ luye babɛtɛki yě mángwɛlɛ́ ma BCG tɛ́ kín'o nsima ya sánzá 3, sɔ́kí tɛ́, esíká énâ ekoki kovímba. Mpé koma nsango ya kozua mángwɛlɛ́ ma BCG mpé mángwɛlɛ́ masúsu na bukú ya mwǎna   mpó esalisa yɔ̂ nsima.
Mbóka iye izalaka na babɛli míngi ba TB[kokoma | kobɔngisa mosólo]
Mbóka iye ikomami o nsé izalaka na bato mingi baye bazali kobɛlɛ TB. Sɔ́kí eyano ya yɔ̂ na mitúna na biso ezali 'eɛ́' tǒ 'íyo', sála nɔkí opɛsɛ mwǎna wa yô mángwɛlɛ́ ma BCG sɔ́kí amozui naíno tɛ́.
- Yɔ̌, bandeko ba yô tǒ tatá wa mwána wa yô awuti na mbóka yɔ̌kɔ́ na kati ya iye itángami o nsé?
- Yô na mwǎna wa yo bokokɛndɛ́kɛ́ kovánda koleka sánzá mobimba tǒ bokotambola mingi na kati ya mbóka iye itángami o nsé?
- Na káti ya ndáko ya yô, tǒ pɛnɛpɛnɛ na yɔ̂, ezalí na moto oyo akokáki kozala pɛnɛ wa mwǎna wa yɔ̂ na ntángo mingi, óyo azali na TB tǒ azaláká na yangó kala, tɔ̌ awuti na mbɔ́ka yɔ̌kɔ́ na kati ya iye itángami?
Aljeria Kamerun Sǎo Tomé na Principe Afganistani Al Mamlaká al-Maghribiya (Maroc) Kenya Sénégal Djibuti Angóla Komori Seyshel India Bê Afríka (Santrafríka) Kongó-Brazzaville SidafrÃka Omani Bénin Kongó-Kinsásá Sierra Leone Botswana Kotdivuar (Cote d'Ivoire) Somalie Burkina Faso Liberia Swaziland Burundi Libîya Tshad Ejipti Malawi Togo Ekwateli Mali Tunisia Elitré Moritani Uganda Etiopi Mozambiki Zambia Gabon Namibia Zimbabwe Gambia Niger Ghana Nizeria Gine Rwanda Gine-Bisau Gine-Ekwatoliáli (Mambénga) San Salvador
Sango ya kobakisa[kokoma | kobɔngisa mosólo]
Mpó ozua nsango isúsu na lolénge la komibátela, mpé kobátela bandeko na baninga ba yô bazwá TB tɛ́, okoki kokɛndɛ tǒ kobênga: