text:
INDONÉSIE
Mosala epalangani na ɛsti
Na 1953, batindaki ndeko Peter Vanderhaegen mokɛngɛli ya zongazonga na Indonésie. Asengelaki kotala masangá ya ekólo mobimba, kilomɛtrɛ soki 5 100 longwa na ɛsti tii na wɛsti mpe kilomɛtrɛ 1 800 longwa na nɔrdi tii na sudi. Ntango azalaki kokende na bisika wana nyonso, mbala mingi azalaki kokutana na makambo ya nsɔmɔ.
Na 1954, ndeko Vanderhaegen asalaki mibembo na ɛsti ya Indonésie, na bitúká oyo ezali na mangomba ndenge na ndenge, kati na yango esanga Bali, oyo etondi na bato ya Lingomba ya Hindu; esanga Lombok mpe esanga Sumbawa, oyo etondi na Bamizilma; esanga Flores, oyo etondi mingimingi na bato ya Katolike; mpe esanga Sumba, Alor mpe Timor, oyo etondi na bato ya Protesta. Ntango azalaki kosala mobembo na masuwa moko ya mabemabe, asakolaki mwa moke na bisanga ndenge na ndenge liboso akóma na Kupang, mboka-mokonzi ya Timor occidental. Ndeko Vanderhaegen alobaki boye: “Nasakolaki na Timor bapɔsɔ mibale. Atako mbula ezalaki kobɛta mingi, nakabolaki mikanda nyonso oyo nazalaki na yango, bato 34 basalaki abonema ya bazulunalo, mpe nabandaki koyekola Biblia na bato ebele.” Babongisi-nzela monene bazongelaki bato yango mpe bafungolaki lisangá na Kupang. Banda wana, nsango malamu epalanganaki na bisanga ya pembenipembeni, esanga Rotè, Alor, Sumba mpe Flores.
Ntango bakonzi ya Lingomba ya Protesta ya Kupang bamonaki ete bandimi na bango bakómi koyoka mateya ya Batatoli ya Yehova, bayokaki zuwa makasi. Mokonzi moko monene ya lingomba yango asɛngaki Thomas Tubulau, mobange moko oyo azalaki na lobɔkɔ moko ya ebende, atika koyekola Biblia na Batatoli ya Yehova; ayebisaki ye ete soki akobi koyebisa bato mosusu makambo oyo azali koyekola, makila ekotanga. Tata Thomas ayebisaki ye na mpiko ete: “Mokristo moko te akoki koloba makambo oyo olobi. Okomona ngai lisusu na ndako-nzambe na bino te.” Tata Thomas akómaki mosakoli ya molende, mpe mwana na ye ya mwasi akómaki mobongisi-nzela monene.
Atako bongo, bakonzi ya mangomba ya Timor bakanaki kaka kosukisa Batatoli ya Yehova. Na 1961, balongaki kotinda bakonzi ya biro oyo etalelaka makambo ya losambo mpe bakonzi ya basoda ya mboka bápekisa Batatoli ya Yehova kosakola ndako na ndako. Na yango, bandeko basalelaki mayele mosusu. Bakómaki koteya na bazando mpe na mabulu ya kotɔka mai, kosolola na babomi-mbisi na mabongo, mpe na bato oyo bayei kotala malita ya bandeko na bango esika bakundaka bibembe. Nsima ya sanza moko, bakonzi ya basoda balɛmbisaki motema mpe bapesaki liyebisi na radio ete bato nyonso bazwi bonsomi ya losambo na Timor. Lokola bakonzi ya biro oyo etalelaka makambo ya losambo bazalaki kaka koboya ete bandeko bázongela kosakola ndako na ndako, bandeko basɛngaki bango bákoma makanisi na bango na mokanda. Bakonzi yango baboyaki. Na nsima, bandeko bazongelaki kosakola ndako na ndako na bonsomi.
Ntango ndeko Piet de Jager ná mwasi na ye Nell mpe ndeko Hans van Vuure ná mwasi na ye Susie, oyo bazalaki bamisionɛrɛ bakómaki na etúká ya Papouasie na 1962, bakonzi ya mangomba ya bokristo batɛmɛlaki mpe bango. Bakonzi misato basololaki na bamisionɛrɛ yango mpe basɛngaki bango bákende kosakola esika mosusu. Ezala ntango bazali koteya na ndako-nzambe, ezala na mikanda, to na radio, bakonzi yango bafundaki Batatoli ya Yehova ete bazali kotinda bato bátombokela guvɛrnema. Soki bamisionɛrɛ bakómi koyekola Biblia na mondimi na bango moko, bazalaki kolɛngola mondimi yango, kobangisa ye, to kopesa ye mbongo mpo atika. Batindaki mpe bankumu ya mboka bápekisa mosala ya kosakola.
Kasi, basukaki ntango nkumu ya mboka moko asɛngaki bamisionɛrɛ báya koteya bato ya mboka na ye. Ndeko Hans alobaki boye: “Ntango nkumu yango ayanganisaki bato, ngai ná Piet tosalaki badiskur mibale ya mikuse mpo na kolimbola mosala na biso. Na nsima, basi na biso bamonisaki ndenge tokokende kobɛta na baporte na bango, tokokɔta na ndako soki bayambi biso, mpe tokoyebisa nsango mokuse oyo euti na Biblia. Nkumu yango mpe bato ya mboka basepelaki mpe bandimaki tósala mosala na biso na kimya.”
Tokutanaki na makambo mingi ya ndenge wana mpe ya ndenge mosusu. Ezalaki mpasi Bamizilma bátɛmɛla mosala ya kosakola; bakonzi ya mangomba ya bokristo nde bazalaki kotɛmɛla biso mingi. Ezalaka kaka bongo tii lelo.
‘Liboso ya baguvɛrnɛrɛ mpo na kopesa litatoli’
Yesu ayebisaki bayekoli na ye: “Bakomema bino na makasi liboso ya baguvɛrnɛrɛ mpe bakonzi mpo na ngai, mpo na kopesa bango mpe bikólo litatoli.” (Mat. 10:18) Maloba yango ekokisami mbala mingi na Indonésie.
Na 1960, moto moko ya Pays-Bas oyo ayekolaki teoloji mpe azalaki kofanda na Jakarta abimisaki buku moko mpo na komonisa ete Batatoli ya Yehova bazali bakristo ya lokuta. Bato mingi ya mangomba basalelaki buku yango mpo na kofunda Batatoli. Na ndakisa, mokonzi ya lingomba moko akomelaki biro oyo etalelaka makambo ya losambo ete Batatoli “babulunganisaka bandimi na bango.” Ntango bakonzi ya Leta babengaki bandeko básamba, bandeko bamonisaki ndenge makambo ezalaka mpenza, mpe yango epesaki litatoli. Mokonzi ya lingomba moko ayebisaki baninga na ye ete: “Bótika Batatoli ya Yehova. Bazali kofungola Baprotesta miso.”
Na 1964, bakonzi mosusu ya Protesta na Papouasie basɛngaki bakonzi oyo batyaka mibeko na mboka mpe balandelaka makambo ya losambo mpe bomoi ya bana-mboka bápekisa mosala ya Batatoli ya Yehova. Betele mpe esɛngaki ete bandeko bákende kosamba likambo yango. Ndeko Tagor Hutasoit alobaki boye: “Tolobaki liboso ya bakonzi ya mboka pene na ngonga mobimba mpe tolimbolaki malamu mosala na biso ya koteya bato. Moto moko ya politiki, mondimi ya Lingomba ya Protesta, alobaki ete tozali kotya mobulu na mangomba ya Papouasie. Kasi Bamizilma mingi bazalaki na boboto. Bayebisaki biso: ‘Mibeko epesi moto nyonso bonsomi ya losambo; na yango bozali na lotomo ya kosakola.’” Nsima ya likita wana, mokonzi moko monene ya guvɛrnema alobaki: “Guvɛrnema ya sika . . . epesi moto nyonso bonsomi ya losambo, mobeko yango etali mpe mangomba ya sika.”


c: text/html

text:
BIBLIA ELOBI NINI?
Libondeli
Ezali na moto oyo ayokaka mabondeli na biso?
“Ee Moyoki ya libondeli, ɛɛ bato ya lolenge nyonso bakoya epai na yo.”—Nzembo 65:2.
OYO BATO BALOBAKA
Balobaka ete mabondeli “esukaka kaka na plafɔ.” Mingimingi, bato oyo bazali konyokwama bakoki kotya ntembe ete Nzambe ayokaka mabondeli na bango.
OYO BIBLIA ELOBI
Biblia elobi ete: “Miso ya Yehova [Nzambe] ezali kotala bayengebene, mpe matoi na ye ezali koyoka lilɔmbɔ na bango; kasi elongi ya Yehova ezali kotɛmɛla baoyo basalaka makambo ya mabe.” (1 Petro 3:12) Emonani polele ete Nzambe ayokaka mabondeli. Kasi ayokaka mingimingi mabondeli ya bato oyo batosaka mibeko na ye. Mpo na ndenge oyo Nzambe andimaka koyoka mabondeli na biso, vɛrsɛ mosusu elobi boye: “Kotya motema oyo totyelaka ye yango oyo: ete, ezala eloko nini biso tokosɛnga na boyokani na mokano na ye, akoyoka biso.” (1 Yoane 5:14) Na yango, moto oyo azali kobondela na motema mobimba asengeli koyeba lolenge ya mabondeli oyo ekoki koyokana na mokano ya Nzambe.
Tosengeli kobondela ndenge nini?
“Ntango ozali kobondela, kozongela kaka maloba wana mbala na mbala te.”—Matai 6:7.
OYO BATO BALOBAKA
Bateyá bandimi ya mangomba ya Buda, Katolike, Hindu mpe ya Mizilma básalelaka mayaka mpo na kotánga mpe kozongelaka mabondeli.
OYO BIBLIA ELOBI
Mabondeli esengeli kouta mpenza na motema mpe kobimisa yango na bosembo nyonso; esengeli te kozala mabondeli oyo moto akangá na motó mpe kozongelazongela yango. Biblia elobi boye: “Ntango ozali kobondela, kozongela kaka maloba wana mbala na mbala te, ndenge bato ya bikólo basalaka, mpo bakanisaka ete Nzambe akoyoka bango mpo bazali koloba mingi. Bongo bómikómisa lokola bango te, mpo Nzambe Tata na bino ayebi makambo oyo bozali na bosɛnga na yango liboso kutu bósɛnga ye.”—Matai 6:7, 8.
MPO NA NINI EZALI NA NTINA?
Ntango moto azali kobondela na lolenge oyo Nzambe aboyaka, moto yango azali kolekisa ntango na ye mpamba to mpe mbala mosusu azali nde kosilikisa Nzambe. Biblia elobi ete mabondeli ya bato oyo baboyaka kosala mokano ya Nzambe ezali “eloko moko oyo eyinamá” epai na ye.—Masese 28:9.
Tosengeli kobondela nani?
“Bóluka Yehova [Nzambe] na ntango oyo akoki komonana. Bóbenga ye na ntango oyo azali pene.”—Yisaya 55:6.
OYO BATO BALOBAKA
Bandimi mosusu babondelaka Maria to bikelamu mosusu lokola baanzelu mpe bato oyo babengamaka “basantu.” Na ndakisa “Santu” Antoine de Padoue, oyo balobaka ete atalaka “makambo ya losambo mpe bamposa ya bato,” mpe “Santu” Jude, oyo batalelaka ye lokola moto oyo akipaka “makambo oyo ezangá solisyo.” Bandimi mingi babondelaka “basantu” yango mpe baanzelu na elikya ete bakolobela bango liboso ya Nzambe.
OYO BIBLIA ELOBI
Basambeli ya solo basengeli kobondela “Tata na biso na likoló.” (Matai 6:9) Biblia elobi boye: “Bómitungisa ata na likambo moko te, kasi na makambo nyonso na libondeli mpe na lilɔmbɔ ná matɔndi, kosɛnga na bino eyebana epai ya Nzambe.”—Bafilipi 4:6.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
“Bino bozali batatoli na ngai”
“‘Bino bozali batatoli na ngai,’ yango nde liloba ya Yehova.”—YIS. 43:10.
1, 2. (a) Kozala motatoli elimboli nini, mpe likambo nini ya ntina mingi basango ya batelevizyo, baradio elongi te kosala? (b) Mpo na nini Yehova azalaka te na mposa ya batelevizyo, baradio to bazulunalo oyo bato basalelaka na mokili mpo ayebana?
LILOBA motatoli elimboli nini? Diksionɛrɛ moko elimboli liloba yango na “moto oyo amonaki likambo moko na miso mpe alobi ndenge mpenza esalemaki.” Na ndakisa, na engumba Pietermaritzburg, na Afrika ya Sudi, zulunalo moko oyo babengaka yango (The Witness) ebimisamá koleka sikoyo mbula 160. Nkombo ya zulunalo yango ebongi mpenza mpo ntina na yango ezali ya kolobela na bosikisiki ndenge makambo ezali koleka na mokili. Mobandisi ya zulunalo yango alapaki ndai ete zulunalo ekobanda koloba kaka “solo, solo mpenza, eloko mosusu te kaka solo.”
2 Nzokande, likambo ya mawa ezali ete bansango mingi ya televizyo to ya radio elongolaka to ebongolaka mpenza makambo ya ntina mpenza ya bomoi ya moto. Yango eyokani mpenza na oyo Nzambe Mozwi-na-Nguya-Nyonso alobaki na nzela ya mosakoli na ye Ezekiele ete: “Bikólo bakoyeba mpenza ete nazali Yehova.” (Ezk. 39:7) Moyangeli ya molɔ́ngɔ́ mobimba azalaka te na mposa ya batelevizyo, baradio to bazulunalo oyo bato basalelaka na mokili mpo ayebana. Azali na Batatoli soki milio mwambe mpo na koyebisa bato ya bikólo nyonso nsango na ye, makambo oyo asalá mpe oyo azali sikoyo kosalela bato. Limpinga yango ya Batatoli ezali mpe kosakola makambo malamu oyo Nzambe alaki kosala mpo na bato na mikolo ezali koya. Lokola tozali kotya mosala yango ya kopesa litatoli na esika ya liboso, tozali mpenza komonisa ete tobongi mpenza na nkombo wana oyo Nzambe apesá biso, ndenge emonisami na Yisaya 43:10 ete: “‘Bino bozali batatoli na ngai,’ yango nde liloba ya Yehova, ‘ɛɛ mosaleli na ngai oyo naponi.’”
3, 4. (a) Ntango nini bayekoli ya Biblia bazwaki nkombo ya sika, mpe bamiyokaki ndenge nini? (Talá elilingi ya ebandeli.) (b) Mituna nini tokotalela sikoyo?
3 Ezali mpenza libaku malamu komema nkombo ya Yehova, mpo azali “Mokonzi ya seko,” oyo alobi ete: “Wana nde nkombo na ngai mpo na seko, mpe wana nde ekaniseli na ngai bileko na bileko.” (1 Tim. 1:17; Kob. 3:15; Talá mpe Mosakoli 2:16.) Na mobu 1931, bayekoli ya Biblia bazwaki nkombo ya Batatoli ya Yehova. Na nsima, mikanda mingi ya botɔndi ebimisamaki na zulunalo oyo. Lisangá moko na Canada ekomaki boye: “Koyoka ete tozali ‘Batatoli ya Yehova,’ ezalaki nsango moko kitoko oyo esepelisaki biso mingi, mpe ebakiselaki biso lisusu molende ya komona ete tobongi mpenza na nkombo wana oyo toutaki kozwa.”
4 Ndenge nini okoki komonisa botɔndi mpo na libaku oyo ozali na yango ya komema nkombo ya Nzambe? Lisusu, okoki mpenza kolimbola na Makomami ndenge nkombo na biso Batatoli ya Yehova eutaki?
BATATOLI YA NZAMBE NA NTANGO YA KALA
5, 6. (a) Na ndenge nini baboti ya Yisraele bazalaki batatoli ya Yehova? (b) Baboti ya Yisraele bazwaki lisusu etinda nini, mpe mpo na nini etinda yango ezali mpe na ntina mpo na baboti ya mikolo na biso?
5 Bayisraele ya mikolo ya Yisaya bazalaki “batatoli” ya Yehova, mpe ekólo yango mobimba ezalaki “mosaleli” ya Nzambe. (Yis. 43:10) Lolenge moko oyo baboti Bayisraele bazalaki kotatola ezalaki ya koteya bana na bango makambo oyo Nzambe asalaki epai ya bankɔkɔ na bango. Na ndakisa, ntango bazwaki etinda ya kosalaka Elekeli mbula na mbula, Yehova ayebisaki bango boye: “Ntango bana na bino bakoloba na bino ete: ‘Molulu oyo ya losambo elimboli nini mpo na bino?’ bongo bosengeli koloba ete: ‘Ezali mbeka ya elekeli mpo na Yehova, oyo alekaki likoló ya bandako ya bana ya Yisraele na Ezipito ntango abɛtaki Baezipito na bolɔzi, kasi abikisaki bandako na biso.’” (Kob. 12:26, 27) Ekoki kozala ete baboti yango bayebisaki mpe bana na bango ete ntango Moize akendeki liboso epai ya mokonzi ya Ezipito kosɛnga ye nzela mpo Bayisraele bákende kosambela Yehova na esobe, Farao atunaki ye boye: “Yehova nde nani, mpo natosa mongongo na ye mpe natika Yisraele ekende?” (Kob. 5:2) Na ntembe te, tokoki mpenza koloba ete nsima ya malɔzi zomi oyo ebebisaki mboka mpe ntango Bayisraele babikaki liboso ya basoda ya Ezipito na Mbu Motane, moto nyonso azwaki eyano na motuna oyo Farao atunaki. Yehova azalaki mpe azali Mozwi-na-Nguya-Nyonso. Lisusu, ekólo ya Yisraele ekómaki kopesa litatoli polele ete Yehova azali Nzambe ya solo mpe mokokisi ya bilaka na ye.
6 Bayisraele oyo basepelaki na libaku ya komema nkombo ya Yehova, na ntembe te bayebisaki makambo kitoko wana epai ya bana na bango mpe epai ya bapaya oyo bakómaki baombo epai na bango. Likambo ya ntina mingi, Nzambe apesaki Bayisraele etinda ete báteya bana na bango ete batosaka mibeko mosantu ya Nzambe. Yehova alobaki ete: “Bokozala basantu, mpamba te ngai, Yehova Nzambe na bino, nazali mosantu.” (Lev. 19:2; Mib. 6:6, 7) Likambo yango ezali mpenza ndakisa malamu mpo na baboti bakristo ya mikolo na biso, oyo basengeli mpe koteya bana na bango na banzela ya bosantu, mpe na ndenge yango bakosalisa bango bákumisa nkombo monene ya Nzambe!—Tángá Masese 1:8; Baefese 6:4.
7. (a) Ntango nyonso oyo Bayisraele bazalaki sembo, yango ezalaki kosala nini na bikólo ya zingazinga na bango? (b) Bato nyonso oyo bazali komema nkombo ya Nzambe bazali na mokumba nini?
7 Ntango nyonso oyo Bayisraele bazalaki sembo, bazalaki kopesa litatoli ya malamu mpo na nkombo ya Nzambe. Bayebisaki bango boye: “Bato ya bikólo nyonso ya mabele basengeli komona ete obengami na nkombo ya Yehova, mpe bakobanga mpenza yo.” (Mib. 28:10) Nzokande, likambo ya mawa ezali ete Bayisraele mingi batikalaki sembo te. Mbala na mbala, bazalaki kozongela losambo ya bikeko. Yango wana, ndenge kaka basambeli ya banzambe ya Kanana bazalaki, bango mpe bakómaki bato ya nkanza, bazalaki kopesa bana na bango mbeka mpe bazalaki komonisa babola bwale. Oyo nde liteya kitoko mpenza tozwi ete tosengeli ntango nyonso kosala makasi mpo na kozala basantu mpo na komekola Oyo Aleki Bosantu, Ye oyo tomemi nkombo na ye!
“TALÁ! NAZALI KOSALA LIKAMBO MOKO YA SIKA”
8. Yehova apesaki Yisaya etinda nini, mpe Yisaya asalaki nini?
8 Yehova asakolaki ete akosala likambo moko monene mpo na kosikola Bayisraele na boombo mpe yango ekozala litatoli. (Yis. 43:19) Mikapo motoba ya ebandeli ya mokanda ya Yisaya elobeli mingi makebisi na ntina etali makambo mabe mosusu oyo esengelaki kokóma na Yerusaleme mpe bingumba ya zingazinga na yango. Yehova, oyo amonaka malamumalamu oyo ezali na mitema na biso, ayebisaki Yisaya ete akoba kosakola likebisi yango ata soki akokaki kokutana na bato ya mitema mabanga. Yisaya ayokaki mpasi mpe alingaki koyeba soki kino ntango nini ekólo ya Nzambe ekokoba kaka na ezaleli ya mabe, kozanga kobongola motema. Nzambe apesaki eyano nini? “Tii bingumba ekobeba mpenza kobeba mpe moto ata moko te akofanda kuna, mpe bandako ekozala na moto ya mabele te, mpe mabele yango moko ekobeba mpenza kobeba.”—Tángá Yisaya 6:8-11.
9. (a) Ntango nini esakweli ya Yisaya na ntina na Yerusaleme ekokisamaki? (b) Likambo nini oyo tosengeli kotyela yango likebi lelo oyo?
9 Yisaya azwaki mokumba yango na mbula ya nsuka ya boyangeli ya mokonzi Uziya, to na mbula soki 778 L.T.B. Akobaki na mosala na ye ya mosakoli mbula soki 46 tii nsima ya mobu 732 L.T.B., na boyangeli ya mokonzi Hizikiya. Yango ezalaki mbula 125 liboso ya kobomama ya Yerusaleme na mobu 607 L.T.B. Kutu, basaleli ya Nzambe bazwaki ndimbola ya polele mpo na likambo oyo ekokómela ekólo na bango na mikolo oyo ezalaki koya. Lelo oyo mpe, Yehova azali kosalela basaleli na ye mpo na kokebisa bato mosusu na oyo etali makambo ezali koya. Na boumeli ya mbula 135 oyo eleki, kobanda na nimero na yango ya liboso, Linɔ́ngi ya Mosɛnzɛli ebendaka likebi ya batángi na yango ete básɛnzɛla mpo mosika te Boyangeli ya Mbula nkóto ya Yesu Kristo ekolongola boyangeli mabe ya Satana.—Em. 20:1-3, 6.
10, 11. Kokokisama ya esakweli nini ya Yisaya oyo Bayisraele bamonaki na Babilone?
10 Bayuda mingi ya botosi oyo baboyaki bitumba ná bato ya Babilone babikaki ntango Yerusaleme ebebisamaki mpe bamemamaki na boombo na Babilone. (Yir. 27:11, 12) Mbula 70 na nsima, basaleli ya Nzambe bamonaki kokokisama ya esakweli oyo ya ntina mingi: “Talá oyo Yehova, Mobikisi na bino, Mosantu ya Yisraele, alobi: ‘Mpo na bino, nakotinda bato na Babilone mpe nakokitisa bikangiseli ya bolɔkɔ.’”—Yis. 43:14.
11 Kaka mpo na esakweli yango, likambo moko oyo etiká nsango na mokili esalemaki na butu ya sanza ya zomi na mobu 539 L.T.B. Ntango mokonzi ya Babilone mpe bato na ye mosusu bazalaki komɛla na bakɔpɔ oyo bapunzaki na tempelo ya Yerusaleme mpe bazalaki kokumisa banzambe na bango, mampinga ya Media mpe Perse balongaki Babilone. Na mobu 538 to 537 L.T.B., Sirise, moto oyo alongaki Babilone, ayebisaki Bayuda bázonga na Yerusaleme mpe bátonga lisusu tempelo. Mosakoli Yisaya asakolaki makambo oyo nyonso liboso, ezala mpe elaka oyo Yehova apesaki ete akosunga mpe akobatela basaleli na ye oyo bakobongola motema ntango bakozonga na Yerusaleme. Nzambe abengaki bango “bato oyo nasalá mpo na ngai moko, mpo báyebisa lisanzoli na ngai.” (Yis. 43:21; 44:26-28) Ntango Bayisraele wana oyo bazalaki na boombo bazongaki mpe batongaki lisusu tempelo na Yerusaleme, bakómaki batatoli na ndenge boye ete Yehova, Nzambe kaka moko ya solo, akokisaka liloba na ye.
12, 13. (a) Banani mpe basanganaki na Bayisraele mpo na kotonga lisusu tempelo? (b) Lokumu nini “Bampate mosusu” bazali na yango,” mpe bakoki kotya motema na likambo nini?
12 Ntango Bayisraele bazongaki mpo na kotɔnga lisusu tempelo, ebele ya bato oyo bazalaki Bayisraele te basanganaki na bango mpo na kosambela Yehova, mpe na nsima bapakano mosusu mingi bakómaki Baprozelite. (Ezr. 2:58, 64, 65; Est. 8:17) Lelo oyo, “ebele mpenza ya bato” ya “bampate mosusu” ya Yesu bazali mpenza kosalisa bakristo oyo batyami mafuta na elimo, oyo basali “Yisraele ya Nzambe.” (Em. 7:9, 10; Yoa. 10:16; Gal. 6:16) Ebele mpenza ya bato babengamaka mpe Batatoli ya Yehova, nkombo oyo Nzambe apesá.
13 Na boumeli ya Mbula nkóto ya boyangeli ya Kristo, ebele mpenza ya bato ekozala mpenza na esengo monene ya kolimbwela bato oyo bakosekwa oyo esɛngaki mpo na kozala Motatoli ya Yehova na mikolo ya nsuka ya ebongiseli ya ntango oyo. Kasi, tokozala na libaku ya kosala bongo kaka soki tosali makasi banda sikoyo ete tósala oyo eyokani na nkombo na biso mpe totikali basantu. Lisusu, ata soki tozali kosala makasi ndenge nini, tosengeli mokolo na mokolo kosɛngaka bolimbisi ntango totamboli sembo te, mpe kondimaka ete tozali basumuki mpe ete kozwa libaku ya komema nkombo mosantu ya Nzambe, ezali mpenza lokumu monene.—Tángá 1 Yoane 1:8, 9.
NKOMBO YA NZAMBE ELIMBOLI NINI?
14. Nkombo Yehova elimboli nini?
14 Mpo na kokolisa botɔndi na biso mpo na lokumu oyo tozali na yango ya komema nkombo ya Nzambe, ekozala malamu ete tókanisa na mozindo na ndimbola na yango. Ndenge ebongolamaka na minɔkɔ mingi, liloba “Yehova,” ezali nkombo ya Nzambe oyo euti na verbe moko ya Ebre oyo elimboli kosala likambo mpe ekoki kobongolama na “kokóma.” Na ndenge yango, nkombo Yehova elimboli “Akómisaka.” Ndimbola wana ebongi mpenza mpo na mokumba ya Yehova ya Mozalisi ya biloko nyonso oyo ezali na likoló mpe bato mpe ya mokokisi ya mokano na ye. Ndenge makambo oyo eleki emonisi yango, azali kokoba kosala ete mokano na ye ekokokisama ata soki monguna nini, ata mpe Satana aluki kosala nini mpo na kopekisa yango.
15. Na ndenge nini Yehova amonisaki ezaleli moko ya ntina mingi ya bomoto na ye ndenge emonisami na ndimbola ya nkombo na ye? (Talá etanda “ Nkombo oyo ezali na ndimbola monene.”)
15 Ntango atindaki Moize ete abimisa libota na ye na Ezipito, Yehova amonisaki ezaleli moko ya ntina mingi ya bomoto na ye na ndenge asalelaki verbe moko oyo ebongi mpenza mpo na komonisa nkombo na ye, mpe mpo na komonisa ete ye moko nde azali kosala likambo. Biblia elobi boye: “Nzambe alobaki na Moize ete: ‘Nakozala oyo nakozala.’ Mpe abakisaki ete: ‘Talá oyo okoloba na bana ya Yisraele: “Nakozala atindi ngai epai na bino.”’” (Kob. 3:14) Na yango, na ntango nyonso, Yehova akoki kokóma nyonso oyo asepeli mpo na kokokisa mokano na ye. Ntango Bayisraele bazalaki na boombo, Yehova akómaki Mosikoli, Mobateli, Motambwisi mpe Mosungi oyo akokisaki bamposa na bango nyonso ya mosuni mpe ya elimo.
TÓMONISAKA BOTƆNDI
16, 17. (a) Ndenge nini tokoki komonisaka botɔndi na biso mpo na libaku oyo tozali na yango ya komema nkombo ya Nzambe? (b) Tokotalela nini na lisolo oyo elandi?
16 Lelo oyo, Yehova azali kokoba komonisa ete ndimbola ya nkombo na ye ezali solo na ndenge akokisaka bamposa na biso nyonso ya elimo mpe ya mosuni. Kasi, ndimbola ya nkombo ya Nzambe esuki te kaka na oyo aponaka kokóma. Elimboli mpe oyo Yehova asalaka ete bozalisi na ye ekóma mpo na kokokisa mokano na ye. Na ndakisa, azali kosalela batatoli na ye mpo básala mosala na ye. Kokanisa na mozindo na mokano yango, ekoki kotinda biso tósalaka makambo oyo eyokani na nkombo yango. Ndeko moko na nkombo Kåre, oyo azali na mbula 84, mpe azali Motatoli ya Yehova ya molende na Norvège na boumeli ya mbula 70 alobi ete, “Namonaka ete ezali libaku malamu mpenza kosalela Yehova, Mokonzi ya seko na seko, mpe kozala na kati ya bato oyo bazali kobengama na nkombo na ye mosantu. Ezalaka ntango nyonso libaku malamu kolimbwela bato solo ya Biblia mpe komona ndenge bato yango bakómaka na bososoli mpe bilongi na bango ekómaka na esengo. Na ndakisa, esepelisaka ngai makasi ntango nateyaka bango ndenge mbeka ya lisiko oyo Kristo apesaki ezali kosala mpe ndenge, na nzela na yango, bakoki kozwa bomoi ya seko na mokili ya sika ya kimya mpe ya boyengebene.”
17 Mpo na koloba solo, na bateritware mosusu, ezali mpasi kokutana na bato oyo bazali na mposa ya koyeba makambo ya Nzambe. Na ndakisa ya Kåre, oyokaka esengo te ntango okutani na moto moko oyo asepeli koyoka mpe olakisi moto yango nkombo ya Yehova? Kasi, ndenge nini tokoki kozala Batatoli ya Yehova mpe lisusu kozala Batatoli ya Yesu? Tokozwa eyano na motuna wana na lisolo oyo elandi.


text:
ELOBELI TITRE YA EZIPELI | NSUKA YA MOKILI EKÓMI PENE?
Bato mingi bakobika na nsuka ya mokili—Yo mpe okoki kobika
Biblia emonisi biso ete nsuka ya mokili elimboli nde kobebisa: “Ekozala na bolɔzi moko monene oyo esalemá naino te banda mokili ebandá tii sikoyo . . . Kutu, soki mikolo yango eyeisamaka mokuse te, mbɛlɛ ata moto moko abiki te.” (Matai 24:21, 22) Kasi Nzambe alaki ete bato mingi bakobika: “Mokili ezali koleka . . . , kasi moto oyo azali kosala mokano ya Nzambe azali kotikala libela na libela.”—1 Yoane 2:17.
Soki olingi obika mpe ‘otikala libela na libela’ ntango mokili oyo ekoleka, osengeli kosala nini? Osengeli nde kobomba ebele ya biloko to kotonga esika moko boye mpo na komibomba? Te. Biblia elendisi biso tóyeba makambo nini tosengeli kotya na esika ya liboso. Elobi boye: “Lokola biloko nyonso wana esengeli kosilela bongo, bókanisa lolenge ya bato oyo bosengeli kozala. Bosengeli kozala bato ya etamboli ya bosantu mpe kosala misala oyo ezali komonisa ete bokangami na Nzambe, bózela mpe bóbatelaka na makanisi na bino kozala ya mokolo ya Yehova.” (2 Petro 3:10-12) Makambo oyo ezali na bavɛrsɛ yango emonisi ete “biloko nyonso wana” oyo ekosilela esangisi baguvɛrnema ya mokili oyo mabe mpe baoyo nyonso bapesaka baguvɛrnema yango mabɔkɔ na esika ya kopona Bokonzi ya Nzambe. Ezali polele ete kobomba ebele ya biloko ekobikisa biso te na mokolo yango.
Kasi, lobiko na biso etaleli komipesa na Yehova Nzambe mpe koluka koyeba bizaleli mpe misala oyo esepelisaka ye. (Sefania 2:3) Na esika ya kolanda makanisi ya bato ebele ya mikolo oyo mpe koboya kondima makambo oyo ezali komonisa ete nsuka ekómi pene, tosengeli nde ‘kobatela na makanisi na biso kozala ya mokolo ya Yehova.’ Batatoli ya Yehova bakoki kolakisa yo na Biblia oyo okoki kosala mpo obika na mikolo ezali koya.


text:
Biblia na Internet | BIBLIA - LIBONGOLI YA MOKILI YA SIKA
Olingi koyoka botángi ya lisolo oyo na %%?
Baroma 7:1-25
7 Bandeko, ekoki nde kozala ete boyebi te, (mpo nazali koloba na baoyo bayebi mibeko,) ete Mibeko ezali na bokonzi likoló ya moto na ntango azali na bomoi?+2 Na ndakisa, mwasi oyo abalá akangani na mobali na ye na mobeko ntango mobali yango azali na bomoi; kasi soki mobali na ye akufi, alongwe na mobeko ya mobali na ye.+3 Yango wana, ntango mobali na ye azali na bomoi, soki akómi mwasi ya mobali mosusu, bakobenga ye mwasi ya ekobo.+ Kasi soki mobali na ye akufi, alongwe na mobeko na ye, yango wana soki akómi mwasi ya mobali mosusu, azali mwasi ya ekobo te.+4 Bongo bandeko na ngai, na kotalela Mibeko,+ bino mpe bokufaki na nzela ya mbeka ya nzoto ya Kristo, mpo bókóma bato ya moto mosusu,+ ya moto oyo alamwisamaki uta na bakufi,+ mpo tóbotela Nzambe mbuma.+5 Mpo ntango tozalaki kolanda bamposa ya nzoto,+ bamposa ya masumu oyo elamwisamaki na Mibeko ezalaki kosala mosala na binama na biso mpo tóbota mbuma ya liwa.+6 Kasi sikoyo tolongwe na Mibeko,+ mpo tokufi+ na kotalela eloko oyo ezalaki kokanga biso makasi, mpo tózala baombo+ na ndenge ya sika na elimo,+ kasi na ndenge ya kala te na mibeko oyo ekomami.+7 Bongo tokoloba nini? Mibeko ezali nde lisumu?+ Te, ata moke te! Ya solo mpenza mbɛlɛ nayebi lisumu te+ soki Mibeko ezalaka te; mpe, na ndakisa, mbɛlɛ nayebi bilulela+ te soki Mibeko elobaka te ete: “Osengeli kolula eloko ya moto te.”+8 Kasi mobeko epesaki lisumu nzela+ ya kobota na motema na ngai bilulela ya ndenge nyonso, mpo soki mibeko ezalaka te mbɛlɛ lisumu ekufá.+9 Ya solo, kala nazalaki na bomoi liboso mibeko eya;+ kasi ntango mobeko eyaki,+ lisumu ezongaki lisusu na bomoi, kasi ngai nakufaki.+10 Mpe mobeko oyo ezalaki mpo na bomoi,+ ngai namonaki yango ete ezali mpo na liwa.+11 Mpo mobeko epesaki lisumu nzela, bongo yango ebendaki+ ngai mpe ebomaki ngai na nzela ya mobeko yango.12 Yango wana, Mibeko yango moko ezali mosantu,+ mpe mobeko wana ezali mosantu mpe ya boyengebene+ mpe malamu.+13 Bongo eloko oyo ezali malamu ekómelaki ngai nde liwa? Te, ata moke te! Kasi lisumu, mpo emonana ete ezali lisumu, ebotelaki ngai liwa na nzela ya eloko oyo ezali malamu;+ mpo, na nzela ya mobeko, lisumu ekóma eloko ya masumu lisusu koleka.+14 Mpo toyebi ete Mibeko ezali eloko ya elimo;+ kasi ngai nazali na nzoto ya mosuni, natɛkamá mpo nazala moombo ya lisumu.+15 Mpo oyo nasalaka nayebi yango te. Mpo oyo nalingi, nasalaka yango te; kasi oyo nayini yango nde nasalaka.16 Nzokande, soki oyo nalingi te yango nde nasalaka,+ nandimi ete Mibeko eleki malamu.+17 Kasi sikoyo oyo asalaka yango ezali lisusu ngai te, kasi nde lisumu oyo efandi na kati na ngai.+18 Mpo nayebi ete na kati na ngai, elingi koloba, na nzoto na ngai, eloko moko ya malamu efandi kuna te;+ mpo nazalaka na likoki ya kolinga+ oyo eleki malamu, kasi nakokaka kosala+ yango te.19 Mpo malamu oyo nalingi nasalaka yango te,+ kasi mabe oyo nalingi te yango nde nasalaka.20 Nzokande, soki oyo nalingi te yango nde nasalaka, wana ezali lisusu ngai te moto nazali kosala yango, kasi lisumu oyo efandi na kati na ngai.+21 Yango wana, namoni mobeko oyo epai na ngai: ntango nalingi kosala oyo ezali malamu,+ oyo ezali mabe nde ezali epai na ngai.+22 Na motema+ na ngai, nasepelaka+ mpenza na mobeko ya Nzambe,23 kasi nazali komona na binama+ na ngai mobeko mosusu oyo ezali kobunda etumba+ na mobeko ya makanisi+ na ngai mpe oyo ezali komema ngai mokangami epai ya mobeko ya lisumu+ oyo ezali na binama na ngai.24 Ngai moto ya mawa! Nani akobikisa ngai na nzoto oyo ezali komema ngai na liwa?+25 Nzambe azwa matɔndi na nzela ya Yesu Kristo Nkolo na biso!+ Yango wana, na makanisi na ngai nazali moombo ya mobeko ya Nzambe,+ kasi na nzoto na ngai nazali moombo ya mobeko ya lisumu.+


text:
Moto oyo asengeli kofuta mpako
Esengeli mopaya a futa mpako o mboka Swisi, soki asali mikolo tuku misato (30) to ya koleka to soki a fandi kasi aza kosala te mikolo tuku libwa (90) to ya koleka o mboka Swisi.
Keba
Mpo na kopekisa bampaya oyo ba fandi o mboka Swisi ba futa mpako na bango mbala mibale, mboka Swisi bayokani na ba mboka ebele mpo na makambo etali mpako.Likambo etali boyokani na ba mboka yango ezali : ba mboka ya UE, na AELE, Australia, Africa du sud, Canada, Chine, Nouvelle-Zélande, Russie.
Okoki kotala kombo ya ba mboka nioso na internet na administration fiscale de la confederation.
Na kati ya liboke oyo: oza mpe na mpako, mpako ya moto, mpako oyo ba longolaka na lifuti, moto oyo asengeli kofuta mpako.


text:
BOMOI YA BAKRISTO
Saleláká mikanda na biso malamu
Yesu alobaki: “Bozwi ofele, bópesa ofele.” (Mt 10:8) Lokola tolandaka malako yango ya polelepolele, tofutisaka bato mbongo te soki bazwi Biblia to mikanda na biso. (2Ko 2:17) Atako bongo, mikanda yango ezalaka na mateya oyo euti na Biblia. Kobimisa mikanda na biso mpe kotinda yango na masangá na mokili mobimba ezali mosala makasi mpe esɛngaka mbongo ebele. Yango wana, zwáká kaka mikanda oyo osengeli na yango.
Saleláká bososoli ntango ozali kopesa bato mikanda, ata ntango ozali kosakola na bisika ya bato mingi. (Mt 7:6) Na esika opesa moleki-nzela nyonso mokanda, salá nyonso osolola na ye mpo oyeba soki asepeli to te. Talá soki okoyanola Ɛɛ ata na motuna moko na mituna oyo ezali na etanda wana! Soki olongi te koyeba soki moto asepeli to te, malamu opesa ye trakte. Kasi, soki asɛngi zulunalo to mokanda mosusu, osengeli kopesa ye yango na esengo.


text:
Lisolo 67: Yehoshafate atyeli Yehova motema
BOYEBI bato oyo? Bazali kosala nini? Bazali kokende etumba; mibali oyo bazali liboso bazali koyemba. Kasi bokoki komituna ete: ‘Mpo na nini bayembi bazali na mipanga te, makɔnga mpe te?’ Tólanda ndenge elekaki.
Yehoshafate azali mokonzi ya mabota mibale. Azali koyangela na mikolo oyo Mokonzi Ahaba ná mwasi na ye Yezabele bazali koyangela mabota zomi. Kasi Yehoshafate azali mokonzi malamu, lokola tata na ye Asa. Yango wana, na boumeli ya bambula ebele, bato oyo bazalaki na bokonzi ya mabota mibale na sudi, bazalaki na bomoi ya malamu mpenza.
Kasi sikoyo, likambo moko esalemi mpe ebangisi bato. Bayei koyebisa Yehoshafate ete: ‘Ebele ya basoda bauti na Moabe, na Amone mpe na etúká ya ngombangomba ya Seire, bayei kobunda na yo.’ Bongo Bayisraele bayei kosangana na Yerusaleme, mpo na kosɛnga Yehova lisalisi. Bakei na tempelo mpe kuna Yehoshafate abondeli boye: ‘Ee Yehova Nzambe na biso, tozali koyeba te oyo tokosala. Awa moto ya kosalisa biso liboso ya ebele ya basoda oyo bayeli biso azali te. Motema na biso ezali epai na yo.’
Yehova ayoki mpe atindi moko ya basaleli na ye ayebisa bato ete: ‘Etumba oyo ezali ya bino te, kasi ya Nzambe. Bino bokobunda te. Bino bótala kaka na miso, mpe bokomona ndenge Yehova akobikisa bino.’
Na mokolo oyo elandi, Yehoshafate ayebisi bato ete: ‘Bótyela Yehova motema!’ Bongo, atye bayembi liboso ya basoda, bazali kotambola mpe bazali kosanzola Yehova. Boyebi likambo oyo esalemaki ntango bakómi pene na esika ya etumba? Yehova atye banguna mobulu, mpe babomani bango na bango. Mpe ntango Bayisraele bakómi, bakuti kaka bibembe na mabele.
Yehoshafate azalaki na bwanya mpenza, yango wana atyelaki Yehova motema mobimba. Biso mpe tokomonisa ete tozali na bwanya soki tozali kotyela Yehova motema.
1 Bakonzi 22:41-53; 2 Ntango 20:1-30.
Mituna
- Yehoshafate azali nani, mpe azalaki na bomoi na ntango nini?
- Mpo na nini Bayisraele bazali kobanga, mpe mingi kati na bango basali nini?
- Eyano nini Yehova apesi na libondeli ya Yehoshafate?
- Yehova asali likambo nini liboso ete etumba ebanda?
- Liteya nini tokoki kozwa na Yehoshafate?
Mituna mosusu
- Tángá 2 Ntango 20:1-30.
Na ndenge nini Yehoshafate amonisi likambo oyo basaleli ya sembo ya Nzambe basengeli kosala ntango bakutani na mikakatano? (2 Nt. 20:12; Nz. 25:15; 62:1)
Lokola Yehova azalaka ntango nyonso na nzela moko oyo asalelaka mpo na koyebisa basaleli na ye makambo, nzela nini azali kosalela lelo oyo? (2 Nt. 20:14, 15; Mat. 24:45-47; Yoa. 15:15)
Ntango Nzambe akobimisa “etumba ya mokolo monene ya Nzambe Mozwi-ya-Nguya-Nyonso,” na ndenge nini biso mpe tokozala lokola Yehoshafate? (2 Nt. 20:15, 17; 32:8; Em. 16:14, 16)
Lelo oyo, likabo ya ndenge nini babongisi-nzela mpe bamisionɛrɛ bapesaka mpo na kotombola mosala ya kosakola na mokili mobimba ndenge Balevi basalaki? (2 Nt. 20:19, 21; Rom. 10:13-15; 2 Tim. 4:2)


text:
Ndenge ya kotika komiyoka lokola ozangi libateli
BEBE azalaka na mposa ya libateli koleka moto mosusu nyonso. Ntango abotami, libateli na ye ezalaka kaka na mabɔkɔ ya baboti. Soki abandi kotambola, amonaka bato nyonso milaimilai lokola bilombe. Soki baboti na ye bazali pene na ye te, abangaka. Kasi amiyokaka ete abatelami soki asimbi lobɔkɔ ya tata to mama na ye.
Mpo mwana akola malamu esɛngi baboti bámoniselaka ye bolingo mpe bálendisaka ye. Soki bana bamoni ete baboti balingaka bango, bamiyokaka lisusu ete babatelami. Soki bazali komonisa bana ete makambo oyo bazali kosala ezali malamu, esalaka ete bana bálongola kobanga mpe bákende liboso.
Ntango bana bazali kokola, baninga ya solosolo basalaka mpe ete bámiyoka lisusu ete babatelami. Bamiyokaka malamu soki baninga na bango bazali wana mpe babangaka mpenza te na kelasi.
Na ntembe te, makanisi oyo nyonso etaleli mwana oyo abɔkwami malamu. Bilenge mosusu bazalaka na baninga mpenza te mpe bana mingi bazwaka mpenza lisalisi ya baboti na bango te. Melissa * alobi boye: “Soki namoni bafɔtɔ ya bato ya mabota oyo bazali kosala makambo elongo, nakanisaka boye: ‘Ebongaki nazala na bomoi ya boye ntango nazalaki elenge.’” Mbala mosusu yo mpe omiyokaka bongo.
KOBƆKWAMA KOZANGA LIBATELI
Ekoki kozala ete ntango ozalaki kokola, ozalaki komona lokola ozangi ntina. Mbala mosusu bazalaki mpenza kolinga yo te to mpe kolendisa yo. To mpe obosanaka te ndenge baboti na yo bazalaki kobunda ntango nyonso mpe yango ebomaki libala na bango; mpe mpo na yango okómá komipesa foti kaka mpamba. Likambo ya mabe koleka ekoki kozala ete baboti na yo bazalaki kobɛta to kofinga yo.
Bana oyo bazwaka libateli te basalaka nini? Bamosusu bamipesaka na drɔgɛ to komɛla masanga mingi ntango bakómi bilenge. Bamosusu bakɔtaka na bituluku ya bato ya mobulu mpo bámiyoka ete bazangi bato te. Bilenge oyo bazangi libateli bakoki koluka kozala na mwa moto mpo bámiyoka ete balingaka bango. Kasi bolingo yango ekendaka mosika te mpe mbala mingi kokabwana esalaka lisusu ete bázanga libateli.
Ata soki bilenge oyo bazangi libateli bakwei te na mitambo wana, ntango bazali kokola bamiyokaka lokola bazali mpenza na valɛrɛ te. Ana alobi boye: “Namindimisaki ete nazalaki na ntina te mpo mama na ngai azalaki koloba na ngai bongo mbala na mbala. Nazali koyeba kutu te soki apesaká ngai ata longonya to amoniselaká ngai bolingo.”
Kozanga libateli etaleli kaka te ndenge tobɔkwamá. Tokoki komiyoka lokola tozangi libateli soki libala ekufi, mikakatano ya bobange to komitungisa mpo na ndenge oyo tozali komonana na miso ya bato. Ata soki ezali mpo na likambo nini, ekoki kosilisa biso esengo mpe kobebisa boyokani na biso na basusu. Tokoki kosala nini mpo tótika komiyoka bongo?
NZAMBE AKIPAKA BISO
Esengeli tóyeba ete lisalisi ezali. Biso nyonso tozali na moto moko oyo akoki mpe alingi kosalisa biso
Na nzela ya mosakoli na ye Yisaya, Nzambe alobaki boye: “Kotala epai na epai te, mpo nazali Nzambe na yo. Nakopesa yo makasi. Nakosalisa yo mpenza. Nakosimba yo mpenza na lobɔkɔ na ngai ya mobali ya boyengebene.” (Yisaya 41:10, 13) Ezali mpenza kobɔndisa koyeba ete na ndenge ya elilingi Nzambe alingi kosimba biso na lobɔkɔ! Tozali na ntina te ya komitungisa!
Biblia elobeli basambeli ya Nzambe oyo bamitungisaki, ata bongo basimbaki lobɔkɔ ya Nzambe. Hana, mama ya Samwele amiyokaki ete azangi ntina mpo azalaki kobota te. Mbala mingi bazalaki kotyola ye mpo na yango. Yango wana, Hana azalaki lisusu na mposa ya kolya te mpe azalaki kolela mbala mingi. (1 Samwele 1:6, 8) Kasi ntango ayebisaki Nzambe ndenge azalaki komiyoka, azalaki lisusu mawamawa te.
Na bantango mosusu, Davidi mokomi ya Nzembo amiyokaki mpe lokola azangi libateli. Banda bambula mingi, Mokonzi Saulo azalaki koluka kokanga ye. Davidi abikaki na mabɔkɔ ya Saulo mbala mingi mpe na bantango mosusu amiyokaki lokola makambo elekeli ye motó. (Nzembo 55:3-5; 69:1) Ata bongo, akomaki boye: “Nakolala mpɔngi na kimya, mpo kaka yo moko, Ee Yehova, nde ozali kofandisa ngai na kimya.”
Ezala Hana to Davidi bayebisaki Yehova mitungisi na bango mpe bamonaki ete asalisaki bango. (Nzembo 55:22) Ndenge nini tokoki kosala bongo lelo oyo?
MAKAMBO MISATO YA KOSALA MPO OMIYOKA ETE OBATELAMI
1. Yekolá kotyela Yehova motema ndenge mwana atyelaka tata.
Yesu asɛngaki biso tóyekola koyeba Tata na ye, “Nzambe ya solo kaka moko.” (Yoane 17:3) Ntoma Paulo alobaki ete “azali mosika te na mokomoko na biso.” (Misala 17:27) Yakobo akomaki boye: “Bópusana penepene na Nzambe, mpe ye akopusana penepene na bino.”
Koyeba ete tozali na Tata na biso ya likoló oyo alingaka mpe akipaka biso ezali na ntina mpo tótika komitungisa. Toboyi te, ekoki kosɛnga ntango mpo na kotyela Yehova motema ndenge wana, kasi bato mingi bamoni ete kosala bongo esalisaka mpenza. Caroline alobi boye: “Ntango Yehova akómaki Tata na ngai, akómaki moto oyo nakoki koyebisa ye ndenge nazali komiyoka na motema. Yango ebɔndisaki ngai mingi mpenza!”
Rachel, alobi boye: “Yehova nde asalisaki ngai namiyoka ete nabatelami ntango natikalaki kaka ngai moko, kozanga baboti na ngai. Nakokaki koloba na ye mpe kosɛnga ye asalisa ngai na mikakatano mpe asalisaki ngai.” *
2. Zaláká elongo na bandeko ya lisangá.
Yesu ateyaki bayekoli na ye bátalelanaka lokola bandeko. Ayebisaki bango boye: “Bino nyonso bozali bandeko.” (Matai 23:8) Alingaki ete bayekoli na ye bálinganaka mpe bákóma libota moko monene ya basaleli ya Nzambe.
Batatoli ya Yehova basalaka makasi mpo masangá na bango ezala esika ya kozwa esengo mpe libɔndisi ya bandeko oyo basali libota moko. (Baebre 10:24, 25) Mingi bamoni ete makita ya lisangá ekoki kosala lokola nkisi oyo esilisaka mpota oyo moto azoki na motema.
Eva, alobi boye: “Nazalaki na moninga na ngai moko ya motema na lisangá na biso oyo ayebaki mpasi na ngai. Azalaki koyoka ngai, kotángela ngai mpe kobondela elongo na ngai. Azalaki kosala nyonso nazala ngai moko te. Asalisaki ngai nabimisa oyo ezalaki na motema na ngai mpe nalongola kilo yango. Mpo na lisalisi na ye nakómaki lisusu komiyoka malamu.” Rachel abakisi boye: “Nazwaki ‘tata ná mama’ na lisangá mpe basalaki ete namiyoka mpenza ete balingi ngai mpe nabatelami.”
3. Moniseláká basusu bolingo mpe boboto.
Kolinga mpe komonisela basusu boboto esalaka ete boninga eumela. Yesu alobaki boye: “Esengo ya kopesa eleki oyo ya kozwa.” (Misala 20:35) Na ntembe te, tokomona ete soki tozali kolinga bato mingi, bakolinga mpe biso. Yesu ayebisaki bayekoli na ye boye: “Bópesaka, mpe bato bakopesa bino.”
Soki tozali kolinga bato mpe bato bazali kolinga biso tokomiyoka ete tobatelami. Ndenge Biblia emonisi yango, “bolingo esilaka soki moke te.” (1 Bakorinti 13:8) María alobi boye: “Nayebi ete makanisi mosusu ya mabe oyo nazalaki na yango mpo na ngai ezalaki lokuta. Kosalisa basusu mpe komibosana esalisaka ngai nalongola makanisi wana ya mabe. Nayokaka ntango nyonso esengo ntango nasalisaka basusu.”
LIBATELI MPO NA MOTO NYONSO
Makambo oyo tolobeli awa na likoló ezali te ‘nkisi moko’ oyo esalisaka moto mbala moko mpo na libela. Kasi ekoki kosalisa mpenza. Caroline alobi boye: “Namiyokaka kaka lokola nazangi libateli, kasi sikoyo namiyokaka ete nazali na valɛrɛ. Nayebi ete Nzambe akipaka ngai mpe nazali na baninga mingi ya motema oyo basalaka namiyoka ete nabatelami.” Rachel amiyokaka mpe bongo, alobi boye: “Na bantango mosusu, nayokaka mawa makasi. Kasi nazali na bandeko oyo tosambelaka na bango oyo nakoki koluka toli, baoyo basalisaka ngai natalela makambo na ndenge ebongi. Na nyonso, nazali na Tata na likoló oyo nasololaka na ye mikolo nyonso. Yango esalisaka ngai mpenza.”
Biblia elobeli mokili ya sika oyo ezali koya esika moto nyonso akomiyoka ete abatelami
Solisyo ya libela mpe ezali. Biblia elobeli mokili ya sika oyo ezali koya esika moto nyonso akomiyoka ete abatelami. Liloba ya Nzambe elaki boye: “Bakofanda mpenza, moto na moto na nse ya nzete na ye ya vinyo mpe na nse ya nzete na ye ya figi, mpe moto ata moko te akozala mpo na kolɛngisa bango.” (Mika 4:4) Na ntango yango, moto moko te akosala ete tómiyoka ete tozangi libateli to akosala biso mabe. Ata mpasi oyo etikalá na motema na biso “ekokanisama lisusu te.” (Yisaya 65:17, 25) Nzambe ná Mwana na ye Yesu Kristo bakotya “boyengebene ya solo” oyo ekosala ete tózala na “kimya mpe libateli mpo na ntango oyo etyami ndelo te.”
^ par. 5 Bankombo nyonso ezali ya bango te.
^ par. 21 Batatoli ya Yehova bayekolaka Biblia ofele elongo na bato oyo balingaka kokóma baninga ya Nzambe.


text:
Biblia na Internet | BIBLIA - LIBONGOLI YA MOKILI YA SIKA
Olingi koyoka botángi ya lisolo oyo na %%?
Yosua 12:1-24
12 Talá bakonzi ya mokili oyo bana ya Yisraele balongaki mpe bazwaki mokili na bango na ngámbo ya Yordani oyo ezali epai moi ebimaka,+ banda na lobwaku ya mokɛli ya Arnone,+ matá tii na Ngomba Heremone+ mpe Araba+ mobimba, epai moi ebimaka:2 Sihone+ mokonzi ya Baamore, oyo azalaki kofanda na Heshibone+ mpe azalaki koyangela banda na Aroere,+ oyo ezalaki pembenipembeni ya lobwaku ya mokɛli ya Arnone,+ mpe na katikati ya lobwaku ya mokɛli yango, mpe ndambo ya Gileade tii na lobwaku ya mokɛli ya Yaboke,+ ndelo ya bana ya Amone,3 mpe Araba+ tii na mbu ya Kinerete+ na ngámbo ya ɛsti mpe tii na mbu ya Araba, elingi koloba Mbu ya Mungwa,+ na ɛsti na ngámbo ya Bete-yeshimote,+ mpe na ngámbo ya sudi na nse esika mopanzi ya Pisga+ ekiti.4 Mpe teritware ya Oge+ mokonzi ya Bashane, ya Barefaime+ oyo batikalaki, oyo bazalaki kofanda na Ashetarote+ mpe na Edrei,+5 mpe oyo azalaki koyangela Ngomba Heremone+ mpe Saleka mpe Bashane+ mobimba, kino na ndelo ya Bageshure+ mpe Bamaakate,+ mpe ndambo ya Gileade, tii na teritware ya Sihone,+ mokonzi ya Heshibone.+6 Moize mosaleli ya Yehova ná bana ya Yisraele nde balongaki bango,+ mpe na nsima, Moize mosaleli ya Yehova apesaki yango Barubene,+ Bagade+ mpe ndambo ya libota ya Manase,+ mpo ezala ya bango.7 Mpe talá bakonzi ya mokili oyo Yosua ná bana ya Yisraele balongaki na ngámbo ya wɛsti ya Yordani, banda na Baala-gade+ na lobwaku ya patatalu ya Libá,+ tii na Ngomba Halake,+ oyo emati na Seire,+ mpe na nsima, Yosua apesaki yango mabota ya Yisraele, libota na libota na eteni na yango, mpo ezala ya bango,+8 na etúká ya ngombangomba mpe na Shefela mpe na Araba mpe na bisika mipanzi ya bangomba ekiti mpe na esobe mpe na Negebe,+ elingi koloba Bahiti, Baamore+ mpe Bakanana, Baperizi, Bahivi mpe Bayebusi:+9 Mokonzi ya Yeriko,+ moko; mokonzi ya Ai,+ oyo azalaki pembeni ya Betele, moko;10 mokonzi ya Yerusaleme,+ moko; mokonzi ya Hebrone,+ moko;11 mokonzi ya Yaramute,+ moko; mokonzi ya Lakishi,+ moko;12 Mokonzi ya Eglone,+ moko; mokonzi ya Gezere,+ moko;13 mokonzi ya Debire,+ moko; mokonzi ya Gedere, moko;14 mokonzi ya Horoma, moko; mokonzi ya Arade, moko;15 mokonzi ya Libina,+ moko; mokonzi ya Adulame, moko;16 mokonzi ya Makeda,+ moko; mokonzi ya Betele,+ moko;17 mokonzi ya Tapua, moko; mokonzi ya Hefere,+ moko;18 mokonzi ya Afeke, moko; mokonzi ya Lasharone, moko;19 mokonzi ya Madone,+ moko; mokonzi ya Hazore,+ moko;20 mokonzi ya Shimirone-merone, moko; mokonzi ya Akashafe,+ moko;21 mokonzi ya Taanake, moko; mokonzi ya Megido,+ moko;22 mokonzi ya Kedeshe, moko; mokonzi ya Yokoneame+ na Karamele, moko;23 mokonzi ya Dore na nsɔngɛ ya ngomba ya Dore,+ moko; mokonzi ya Goyime na Gilgale, moko;24 mokonzi ya Tireza, moko; bakonzi yango nyonso bazalaki ntuku misato na moko (31).+


text:
Mpepo na lolenge ya sika, oyo nanu ezala te!
Solar Ship azotonga ba mpepo nalolenge ya sika na makoki kili kili pona ko yanola ba mposa ya bisika oyo ezali pasi po na ba mpepo misusu kokoma.
Bikolo ebele bisika solarship azokende bizali na mikakatano na oyo etali banzela ya malamu to pe bisika ya malamu pona ba mpepo kokita.
Kasi ba mpepo oyo solarship azali kotonga eza na makoki ebele. Nguyanaye ya kotindika ezali kowuta na mopepe oyo ezali penza pepele koleka mipepe kolandisama nalolenge aerodynamik oyo etongameli.
Mapapu ya ba mpepo ya solarship etongami nalolenge oyo bikoki kamata pe kokita ata na bitando ya masano. Mapapu ya ba mpepo ya solarship bizali na makoki ya kozua kowuta na mwese nguya oyo esengeli pona kopumbua.
Nasuka nayango ba mpepo ya solarship ezali na makoki ebele kolandisama bisika nionso mutu azali.


text:
Biblia na Internet | BIBLIA - LIBONGOLI YA MOKILI YA SIKA
Olingi koyoka botángi ya lisolo oyo na %%?
Luka 8:1-56
8 Mwa moke na nsima, abandaki kotambola engumba na engumba mpe mboka na mboka, mpo na koteya mpe kosakola nsango malamu ya bokonzi ya Nzambe.+ Mpe bantoma zomi na mibale bazalaki elongo na ye,2 mpe basi+ mosusu oyo abimisaki bango bilimo mabe mpe abikisaki bango na bamaladi: Maria oyo babengi Magadalena, oyo abimisaki bademo nsambo,+3 ná Yoana+ mwasi ya Kuza, kapita ya Erode, ná Suzana ná basi mosusu mingi, oyo bazalaki kopesa biloko na bango mpo na kosalisa bango.4 Sikoyo ntango ebele ya bato bayanganaki elongo na bato oyo bazalaki kouta na engumba na engumba bazali koya epai na ye, alobaki na bango na ndakisa+ moko:5 “Moloni moko abimaki mpo na kolona mboto na ye. Mpe ntango azalaki kolona, ndambo na yango ekweaki pembeni ya nzela, banyataki yango, mpe bandɛkɛ ya likoló balyaki yango.+6 Ndambo mosusu ekweaki likoló ya libanga, mpe nsima ya kobima, ekaukaki mpo ezalaki na mai te.+7 Ndambo mosusu ekweaki na kati ya banzubɛ, mpe banzubɛ oyo ekolaki elongo na yango etyaki yango nkaka.+8 Ndambo mosusu ekweaki na mabele ya malamu, mpe, nsima ya kobima, ebotaki mbuma mbala nkama moko (100).”+ Ntango alobaki makambo wana, abelelaki ete: “Oyo azali na matoi ya koyoka ayoka.”+9 Kasi bayekoli na ye babandaki kotuna ye ndimbola ya ndakisa wana.+10 Ye alobaki ete: “Bino bozwi likoki ya kososola basekele mosantu ya bokonzi ya Nzambe, kasi nazali koloba na bamosusu nde na bandakisa,+ mpo atako bazali kotala, bátala kaka mpamba mpe, atako bazali koyoka, bákanga ntina te.+11 Sikoyo ndimbola ya ndakisa+ wana yango oyo: Mboto ezali liloba ya Nzambe.+12 Oyo ekweaki pembeni ya nzela ezali bato oyo bayoki,+ na nsima Zabolo+ ayei mpe alongoli liloba na mitema na bango mpo bándima te mpe bábika te.+13 Oyo ekwei likoló ya libanga ezali bato oyo, ntango bayoki liloba, bayambi yango na esengo, kasi bazali na misisa te; bandimi kaka mwa ntango, kasi na ntango ya komekama batiki kondima.+14 Oyo ekweaki na kati ya banzubɛ, yango nde bato oyo bayoki, kasi, lokola mitungisi mpe bomɛngo mpe bisengo+ ya bomoi etambwisi bango motó, bayoki nkaka bipai nyonso mpe babimisi eloko moko te na kokoka.+15 Oyo ekwei na mabele ya malamu, ezali bato oyo, nsima ya koyoka liloba na motema ya kitoko mpe ya malamu,+ basimbi yango mpe baboti mbuma wana bazali koyika mpiko.+16 “Moto moko te, nsima ya kopelisa mwinda, azipaka yango na mbɛki to atyaka yango na nse ya mbeto, kasi atyaka yango nde na etɛlɛmiselo ya miinda, mpo baoyo bazali kokɔta bámona pole.+17 Mpo ezali na eloko moko te oyo ebatamá+ oyo ekomonana polele te, mpe ezali na eloko moko te oyo ebombaná malamumalamu oyo ata ndɛlɛ ekoyebana te mpe oyo ata ndɛlɛ ekobima polele te.+18 Yango wana, bókeba na ndenge bozali koyoka; mpo moto oyo azali na eloko, bakopesa ye mingi,+ kasi moto oyo azali na eloko te, ata oyo ye akanisi ete azali na yango bakobɔtɔla ye yango.”+19 Sikoyo mama na ye ná bandeko na ye+ bayaki epai na ye, kasi bazalaki na likoki te ya kokóma esika azalaki mpo na ebele ya bato.+20 Bongo bayebisaki ye ete: “Mama na yo ná bandeko na yo batɛlɛmi libándá balingi bámona yo.”+21 Ye azongiselaki bango ete: “Mama na ngai ná bandeko na ngai ezali baoyo bazali koyoka liloba ya Nzambe mpe bazali kotosa yango.”+22 Na mikolo yango, mokolo moko ye ná bayekoli na ye bakɔtaki na masuwa, mpe alobaki na bango ete: “Tókatisa na ngámbo mosusu ya laki.” Bongo bakendaki.+23 Kasi ntango bazalaki kokende ye alalaki mpɔngi. Nzokande mopɛpɛ makasi mpenza ekitaki na laki, mpe mai ebandaki kotondana na masuwa mpe bazalaki na likama.+24 Nsukansuka, bakendaki esika alali mpe balamwisaki ye, balobi: “Molakisi, Molakisi, tolingi tókufa!”+ Ntango alamukaki, apamelaki+ mopɛpɛ ná mai oyo ezalaki kotomboka, mpe ekitaki, mpe kimya ekɔtaki.25 Bongo alobaki na bango ete: “Wapi kondima na bino?” Kasi babangaki makasi, bakamwaki mingi, balobi: “Oyo azali mpenza nani, mpo azali kopesa ata mipɛpɛ ná mai mitindo, mpe yango ezali kotosa ye?”+26 Mpe basɛmaki na mokili ya Bageraza, oyo etalaná ná Galile.+27 Kasi ntango abimaki na mokili, mobali moko ya engumba wana oyo azalaki na bademo akutanaki na ye. Mpe banda kala azalaki kolata bilamba te, mpe azalaki kofanda na ndako te kasi na malita.+28 Ntango amonaki Yesu agangaki makasi mpe akweaki liboso na ye, mpe na mongongo makasi alobaki ete: “Ngai na yo likambo nini,+ Yesu, Mwana ya Nzambe Oyo-Aleki-Likoló? Nabondeli yo, konyokola ngai te.”+29 (Mpo apesaki elimo yango ya mbindo etinda ete ebima na kati ya moto yango. Mpo banda kala ezalaki kokanga ye makasi,+ mpe mbala na mbala bazalaki kokanga ye na minyɔlɔlɔ mpe na bikangeli, bazalaki kokɛngɛla ye, kasi azalaki kokatakata minyɔlɔlɔ yango mpe demo wana azalaki komema ye na bisika oyo bato bazalaka te.)30 Yesu atunaki ye ete: “Nkombo na yo nani?” Ye alobaki ete: “Limpinga,” mpo bademo mingi bakɔtelaki ye.+31 Mpe bazalaki kobondela+ ye ete atinda bango na libulu mozindo+ te.32 Nzokande etonga moko ya bangulu+ ebele ezalaki kolya na ngomba; bongo babondelaki ye ete apesa bango nzela bákɔtela yango.+ Mpe ye apesaki bango nzela.33 Bongo bademo babimaki na nzoto ya moto yango mpe bakɔtelaki bangulu, mpe etonga emibwakaki longwa na esika ya likoló ya lobwaku tii na laki mpe ezindaki.+34 Kasi ntango bakɛngɛli ya etonga yango bamonaki likambo oyo esalemaki, bakimaki mpe bayebisaki likambo yango na engumba mpe na bamboka ya zamba.+35 Bongo bato babimaki mpo na komona likambo oyo esalemaki, mpe bayaki epai ya Yesu mpe bakutaki moto oyo bademo babimaki na nzoto na ye, alati bilamba mpe akómi na makanisi malamu, afandi na makolo ya Yesu; mpe babangaki.+36 Baoyo bamonaki likambo yango bayebisaki bango ndenge moto oyo azalaki na bademo akómaki malamu.+37 Bongo ebele ya bato nyonso oyo bautaki zingazinga ya Bageraza basɛngaki ye alongwa epai na bango, mpo babangaki mingi.+ Bongo akɔtaki na masuwa mpe azongaki.38 Nzokande, mobali oyo bademo babimaki na nzoto na ye akobaki kobondela ye ete afanda esika moko na ye; kasi azongisaki moto yango mpe alobaki ete:+39 “Zongá epai na yo, mpe kobá koyebisa makambo oyo Nzambe asaleli yo.”+ Bongo akendaki, asakolaki na engumba mobimba makambo oyo Yesu asalelaki ye.+40 Ntango Yesu azongaki, ebele yango ya bato bayambaki ye na boboto, mpo bango nyonso bazalaki kozela ye.+41 Kasi talá! mobali moko nkombo na ye Yairuse ayaki, mpe mobali yango azalaki mokambi ya sinagoga. Mpe akweaki na makolo ya Yesu mpe abandaki kobondela ye ete akɔta na ndako na ye,+42 mpo abotaki mwana se moko, mwana mwasi ya mbula zomi na mibale, mpe akómaki pene na kokufa.+Ntango azalaki kokende, ebele ya bato yango bazalaki kokanganakangana na ye.+43 Mpe mwasi moko, oyo azalaki na maladi ya kotanga makila+ mbula zomi na mibale, oyo moto moko akokaki kobikisa ye na yango te,+44 ayaki nsimansima mpe asimbaki nsɔngɛ+ ya elamba na ye ya likoló,+ mpe na ntango wana kaka kotanga na ye ya makila ekatanaki.+45 Bongo Yesu alobaki ete: “Nani asimbi ngai?”+ Ntango bango nyonso bazalaki kowangana, Petro alobaki ete: “Molakisi, ebele ya bato batondani pembenipembeni na yo mpe bazali kokanganakangana na yo.”+46 Kasi Yesu alobaki ete: “Moto moko asimbi ngai, mpo nayoki nguya+ ebimi ngai.”+47 Lokola mwasi yango amonaki ete likambo na ye eyebani, ayaki na kolɛnga mpe akweaki liboso na ye mpe ayebisaki liboso ya bato nyonso ntina oyo asimbaki ye mpe ndenge abikaki na ntango wana kaka.+48 Kasi alobaki na ye ete: “Mwana na ngai, kondima na yo ebikisi yo;+ kende na kimya.”+49 Wana azalaki naino koloba, momonisi moko ya mokambi ya sinagoga ayaki, alobi ete: “Mwana na yo ya mwasi akufi; kotungisa moteyi lisusu te.”+50 Ntango Yesu ayokaki yango, ayanolaki ye ete: “Kobanga te, monisá kaka kondima,+ mpe akobika.”51 Ntango akómaki na ndako atikelaki moto moko te nzela ya kokɔta elongo na ye longola kaka Petro ná Yoane ná Yakobo mpe tata ná mama ya mwana mwasi yango.+52 Kasi bato bazalaki kolela mpe komibɛtabɛta na mawa mpo na ye. Bongo alobaki ete: “Bótika kolela,+ mpo akufi te kasi alali nde mpɔngi.”+53 Bongo babandaki kosɛka ye na lityo, mpo bayebaki ete akufi.+54 Kasi asimbaki ye na lobɔkɔ mpe abelelaki ete: “Mwana mwasi, tɛlɛmá!”+55 Mpe elimo+ na ye ezongaki, mpe atɛlɛmaki+ na ntango wana kaka, mpe atindaki bápesa ye mwa eloko ya kolya.+56 Bongo baboti na ye bazalaki lisusu bango te; kasi asɛngaki bango ete báyebisa moto moko te likambo oyo esalemaki.+


text:
Oyebaki yango?
Bayuda bautaki nde “na bikólo nyonso oyo ezali na nse ya lola” ntango bayaki na Yerusaleme na Pantekote ya mobu 33?
Longola makambo oyo Biblia elobi na Misala 2:5-11, Philon mokomi moko ya ntango wana oyo azalaki Moyuda alobelaki lisolo moko oyo emonisaki ebele ya bato oyo bayaki na Yerusaleme na Pantekote ya mobu 33 ya ntango na biso.
Philon akomaki boye mpo na bato oyo bazalaki kosala mibembo na Yerusaleme: “Na fɛti nyonso, ebele ya bato ya bingumba ndenge na ndenge bazalaki koya na nzela ya mokili mpe bamosusu na nzela ya mai, kouta na ɛsti, wɛsti, nɔrdi mpe sudi.” Atángaki mpe mokanda oyo mokonzi Agripa I, nkɔkɔ ya Erode monene, oyo atindelaki Caligula amperɛrɛ ya Roma. Na mokanda yango, Agripa alobaki boye mpo na Yerusaleme: “ Engumba mosantu . . . ezali te engumba-mokonzi ya ekólo moko ya Yudea kasi mpe ya bikólo mosusu mpo bato oyo bazalaki koya wana bazalaki kouta na bikólo nyonso ya zingazinga, oyo Baroma bakonzaki.”
Agripa asalaki liste ya bisika oyo Bayuda bazalaki kofanda na bamboka mosusu, ata mpe mosika mpenza na Mezopotamia, nɔrdi ya Afrika, Asie Mineure, Grɛsi mpe bisanga ya Mediterane. Joachim Jeremias moto moko ya mayele alobi boye: “Atako liste yango elobeli polele te mibembo na Yerusaleme, kasi emonisi ete bato bazalaki kosala mibembo mpo ezalaki mobeko ete Moyuda nyonso oyo akómi mokóló asala mobembo na Yerusaleme.”—Kolimbola Mibeko 16:16.
Ebele ya bato oyo bazalaki koya na bafɛti ya Bayuda na Yerusaleme bazalaki kolala wapi?
Mbula nyonso, bafɛti misato ezalaki kosalema na Yerusaleme—Pasika, Pantekote mpe fɛti ya mwa bandako ya matiti. Na siɛklɛ ya liboso, ebele ya bato bazalaki kouta na Yisraele mobimba mpe na bisika nyonso oyo Bayuda bazalaki kofanda mpo na koya na bafɛti yango na Yerusaleme. (Luka 2:41, 42; Misala 2:1, 5-11) Bato wana nyonso ya mibembo basengelaki koluka bisika ya kolala.
Bamosusu bazalaki kolala epai ya baninga; basusu na Baotɛlɛ to na bisika mosusu. Mingi bazalaki kolala na bahema na kati to zingazinga ya bifelo ya engumba yango. Na mbala ya nsuka oyo Yesu afandaki na Yerusaleme, alalaki na Betani, engumba moko ya pembeni.—Matai 21:17.
Bamonaki bandako mingi oyo ezalaki na ebele ya basaani ya minene ya kosukola pene na tempelo. Ekoki kozala ete bandako yango ezalaki baotɛlɛ oyo bato ya mibembo bazalaki kofanda mpe kosukola nzoto liboso ya kokɔta na tempelo. Makomi oyo bamonaki na moko ya bandako yango emonisi ete Théodote, nganga-nzambe mpe mokambi ya sinagoga oyo ezalaki wana “atongaki sinagoga yango mpo na kotánga Torah mpe . . . lisusu, otɛlɛ, bashambrɛ mpe bisika ya kobomba mai mpo na kofandisa bapaya oyo bazalaki na bosɛnga.”


text:
LITEYA 2
Nzambe asalaki mobali ná mwasi ya liboso
Yehova alonaki elanga na esika moko babengaki Edene. Elanga yango etondaki na fololo, banzete, ná banyama. Na nsima, Nzambe azwaki putulu ya mabele mpe asalaki na yango Adama, mobali ya liboso, mpe apemaki na kati ya zolo na ye. Oyebi likambo esalemaki? Adama akómaki moto ya bomoi! Yehova apesaki Adama mokumba ya kobatela elanga, mpe ayebisaki ye apesa banyama nyonso nkombo.
Yehova apesaki Adama mobeko moko ya ntina mingi. Ayebisaki ye: ‘Okoki kolya mbuma ya nzete nyonso longola kaka mbuma ya nzete moko. Soki olei mbuma ya nzete yango okokufa.’
Na nsima Yehova alobaki: ‘Nakosalela Adama mosungi.’ Nzambe alalisaki Adama mpɔngi ya makasi, mpe alongolaki mokuwa moko na mopanzi ya Adama mpe asalelaki ye mwasi. Nkombo ya mwasi yango ezalaki Eva. Adama ná Eva nde basalaki libota ya liboso. Adama ayokaki ndenge nini mpo na mwasi na ye? Asepelaki mingi, mpe alobaki: ‘Talá eloko Yehova asali na mokuwa na ngai. Aaa! Azali moto lokola ngai.’
Yehova ayebisaki Adama ná Eva bábota bana, mpe bátondisa mabele. Alingaki básala elongo mpo na kokómisa mabele mobimba paradiso, esika ya kitoko, kaka lokola elanga ya Edene. Kasi makambo esalemaki bongo te. Mpo na nini? Tokoyeba yango na mokapo elandi.
“Moto oyo azalisaki bango na ebandeli asalaki bango mobali ná mwasi.”—Matai 19:4


text:
Biblia na Internet | BIBLIA - LIBONGOLI YA MOKILI YA SIKA
Olingi koyoka botángi ya lisolo oyo na %%?
Kolimbola Mibeko 17:1-20
17 “Osengeli te kopesa Yehova Nzambe na yo mbeka ya ngɔmbɛ to ya mpate oyo ezali na mbeba, eloko nyonso ya mabe; mpamba te yango ezali eloko moko oyo Yehova Nzambe na yo ayinaka.+2 “Soki bakuti epai na yo, na moko ya bingumba na yo oyo Yehova Nzambe na yo azali kopesa yo, mobali moko to mwasi moko oyo azali kosala oyo ezali mabe na miso ya Yehova Nzambe na yo na ndenge abuki kondimana na ye,+3 mpe akei kosambela banzambe mosusu mpe agumbameli bango to agumbameli moi to sanza to limpinga nyonso ya likoló,+ eloko oyo napeseli mitindo te,+4 mpe bayebisi yo yango mpe oyoki yango mpe oluki malamumalamu, mpe, talá! likambo yango emonani ete ezali solo,+ likambo yango oyo eyinamá esalemi na Yisraele!5 osengeli kobimisa mobali yango to mwasi yango oyo asali likambo yango ya mabe mpo na komema ye na baporte na yo, ɛɛ, mobali yango to mwasi yango, mpe osengeli kobamba moto yango mabanga, mpe moto yango asengeli kokufa.+6 Na monɔkɔ ya batatoli mibale to batatoli misato+ nde moto oyo asengeli kokufa akobomama. Na monɔkɔ ya motatoli kaka moko, akobomama te.+7 Lobɔkɔ ya batatoli yango ekozala lobɔkɔ ya liboso oyo ekokitela ye mpo na koboma ye, mpe na nsima lobɔkɔ ya bato nyonso;+ mpe osengeli kolongola oyo ezali mabe epai na yo.+8 “Soki, mpo na yo, likambo moko oyo esɛngi ekateli ya lisambisi eleki makasi,+ likambo oyo etali kosopa makila,+ oyo etali kondimisa lotomo+ ya moto, to oyo etali likambo moko ya mabe oyo esalemi, makambo ya kowelana,+ na kati ya baporte na yo, osengeli kotɛlɛma mpe komata na esika oyo Yehova Nzambe na yo akopona,+9 mpe osengeli kokende epai ya banganga-nzambe,+ Balevi, mpe epai ya mosambisi+ oyo akozala na mosala na mikolo yango, mpe osengeli kotunatuna, mpe basengeli koyebisa yo liloba ya ekateli ya lisambisi.+10 Na nsima, osengeli kosala na kolanda liloba oyo bakoyebisa yo na esika oyo Yehova akopona; mpe osengeli kokeba ete osala na kolanda malako nyonso oyo bakopesa yo.11 Okosala na kolanda mobeko oyo bakolakisa yo, mpe na kolanda ekateli ya lisambisi oyo bakoyebisa yo.+ Osengeli te kotika liloba oyo bakoyebisa yo, mpe kokende na lobɔkɔ ya mobali to na lobɔkɔ ya mwasi.+12 Mpe moto oyo akosala makambo na lofundo kozanga koyokela nganga-nzambe oyo atɛlɛmi kuna mpo na kosalela Yehova Nzambe na yo to mosambisi,+ moto yango asengeli kokufa;+ mpe osengeli kolongola oyo ezali mabe na Yisraele.+13 Mpe bato nyonso bakoyoka mpe bakobanga,+ mpe bakosala lisusu makambo na lofundo te.14 “Nsukansuka, ntango okokɔta na mokili oyo Yehova Nzambe na yo azali kopesa yo, mpe okozwa yango mpe okofanda kuna,+ mpe okoloba ete: ‘Natya mokonzi moko likoló na ngai lokola bikólo nyonso oyo ezali zingazinga na ngai’;+15 okomityela mpenza mokonzi oyo Yehova Nzambe na yo akopona.+ Mokonzi oyo okomityela akozala moko ya bandeko na yo. Bakopesa yo nzela te ya kotya likoló na yo mopaya oyo azali ndeko na yo te.16 Kasi asengeli te komibakisela bampunda mingi,+ mpe asengeli te kozongisa bato na Ezipito mpo na kobakisa bampunda mingi;+ mpo Yehova alobi na bino ete: ‘Bosengeli ata moke te kozonga lisusu na nzela oyo.’17 Asengeli mpe te kokóma na basi ebele, noki motema na ye epɛngwa;+ asengeli mpe te komibakisela palata mpe wolo mingi mpenza.+18 Mpe ekosalema mpenza boye: ntango akofanda na kiti ya bokonzi na ye, asengeli kokoma mpo na ye moko na buku mosusu mobeko oyo, oyo ezali na mabɔkɔ ya banganga-nzambe, Balevi.+19 “Mpe yango esengeli kokoba kozala elongo na ye, mpe asengeli kotánga yango mikolo nyonso ya bomoi na ye,+ mpo ayekola kobanga Yehova Nzambe na ye na kobateláká maloba nyonso ya mobeko oyo mpe malako oyo, na kosaleláká yango;+20 mpo motema na ye emitombola te likoló ya bandeko na ye+ mpe apɛngwa na mitindo te, na kokendáká na lobɔkɔ ya mobali to na lobɔkɔ ya mwasi,+ mpo ayeisa mikolo na ye mingi na bokonzi+ na ye, ye ná bana na ye na kati ya Yisraele.