text:
Jouer drigombaki-music FILA BASELE - 3 EME HEURES (GRANDE SIGNATURE)
Visiteur, Posté le mardi 23 juillet 2013 10:27
Zoba tilapia complexée ,ingrant ,jaloux ,tretre , yango fally ayebi yo bien omona ndenge asasi yo zoba zoba ozo rêve omeli diamba omoni eloki tous le monde munoko munene lokola Libolo y'a baleine ingrant oko bomisa grand frère n'a yo thierry gola azui Mbongo y'a mabanga y'a 50 personne oboyi kokotisa batu naye jaloux fally ipoupa aleki yo musika trop d'avence avion okweyi batali boîte 8,6 na 8,6 donc buzoba tilapia munoko solo diamba ebele rêveur osuki werrason de la forêt aleki yo n'a tous complexée osuki yo nde okweyaki n'a avion fally ipoupa ememi yo likoloooooooo eyokani sango na yo nde epanzani zongisa bluson y'a fils edungu kidiamfuka osuki allez fally ipoupa mema ye kaka bongo aza mwana merci fally
Visiteur, Posté le mardi 23 juillet 2013 09:18
APESA BLOUSON YA BATU YA FILS EDUNGU KIEKIEKIE
Visiteur, Posté le samedi 20 juillet 2013 08:33
kisakata
wa mbaloyo mutu azo balola tartine ya beurre eza fils edungu. lisolo ya blouson wana kie......kie.... allez fils palola to leka
Visiteur, Posté le samedi 20 juillet 2013 01:40
tilapiaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaa
Visiteur, Posté le vendredi 19 juillet 2013 23:05
Sango ya Tilapia epanzaniiiii na etats unis
Visiteur, Posté le vendredi 19 juillet 2013 23:04
Tilapia ba leki ye na fils parceque a defi blouson na ye
Visiteur, Posté le vendredi 19 juillet 2013 17:56
yo zoba ferre aleki yo na tous jigolo zoba zoba ferre aleki yo na mbongo naba cars naba ndaku na bilamba yo oza na rien ozofinga ferre ozo reve yo mutu ya sida yo po osomba elamba il faut ozua risque keba nayo soki babuaki yo te ekomi probleme
Visiteur, Posté le vendredi 19 juillet 2013 15:20
KISAKATA
KIE.....KIE... TILAPIA ALONGWE LEADER AKOMI ATALAKU PO BA ATALAKU BA DEFAKA BILAMBA SAUF YA MAISON MERE BA DEFAKA TE. SIKOYO SOKI BOMONI TILAPIA NA ELAMBA BA SUMBELA DEJA MIKINZA CE QUE ADEFI YANGO. KOLATA LISUSU TE SOKI OLATI OLOBELI YANGO BA KOMONA ODEFAKI ...KADOKO
Visiteur, Posté le vendredi 19 juillet 2013 15:17
LUOZI
tilapia sango nayo epanzani ti na boma. esali ba bomatracien pasi. mbala sima laba werra po internet nioso oyo ye naye kaka. ba nzoi naye baza partout . tilapia sango nayo epanzani ya blouson ya fils
Visiteur, Posté le vendredi 19 juillet 2013 15:13
NGUNGU
MAIS BINO BATO YA TILAPIA VOUS ETE MALADE .PONA NINI TILAPIA AZOMBAKI BLOUSON NAYE TE . AKENDE KODEFA ELAMBA BATO . BOMONI FILS EDUNGU MABE. PONA NINI FILS ATANGI KOMBO YA FALLY TE OU YA LACOSTE TE ATANGI KAKA TILAPIA YANGO SANGO NAYE ESALI WERRA PASI NA MOTEMA
Visiteur, Posté le vendredi 19 juillet 2013 13:28
tango mususu kutu blouson oyibaki mais ferre akosomba yango kk na mbongo ya mabanga na bino donc oza na niveau ya ferre te zela werra abuaka yo na demi to
Visiteur, Posté le vendredi 19 juillet 2013 13:25
c vrai eza bongo nde babebisi poto pcq basopa boule
Visiteur, Posté le vendredi 19 juillet 2013 13:24
pt frere bino nde boyokisi mikili soni libanga c koi
Visiteur, Posté le vendredi 19 juillet 2013 13:21
na sentir ke bowelisa na paris nzoka boza nde ba yuma ,yo okanisi osombi elamba otimba no boza vraiment ba vrai yuma
Visiteur, Posté le vendredi 19 juillet 2013 13:20
bijoux asoleli vie ,tala zoba epui ozo leka na camera ferre akokipe yo te o zelaki nzembo ya masta na bino okanisi ba kobuaka yo ba buaki yo te okomi kolele zoba ya mobali
Visiteur, Posté le vendredi 19 juillet 2013 13:17
bongo soki fils aza na nini epui aza nani ,pona nga baza ba garcon bawelisa na vie na monde ya libanga ,bino batu bopesaka ba musicien ba mbongo oza ba yuma ,vrai libanga eza relation
Visiteur, Posté le vendredi 19 juillet 2013 11:19
tilapia olingi ko defa trop o moni sango nayo esali nga passiiiii
Visiteur, Posté le vendredi 19 juillet 2013 08:47
tilapia sango nayo epanzani modefi blouson fils edunga bravoooooooo osambwisi tilapia kitoko
Visiteur, Posté le vendredi 19 juillet 2013 08:04
tilapia zongisa blouson ya fils
PAKADJUMA, Posté le vendredi 19 juillet 2013 03:52
HERITIER SCRAM !!!! J'AI RATER L'AVION!!!!
TALA KORATER LIBANGA NDENGE EKOMISI MUTU BILOBELA TI NA KOBIMISA MASOLO YA KUZU kiékiékiékié nzoka azalaka na ye MALANDA FERRE kolele te eza makambo eyaka
Design by drigombaki
Abonne-toi à mon blog ! (10 abonnés)


c: text/html

text:
Bonkumu ya Kala na Kemet ebandi na tango ya Faraon Djoser. Ye pe moto abandakina Kemet, makambo ya kotongisa bandako ya mabanga. Bandako ya minene pe ya milai koleka. Ndakisa bapyramidi pe bibombelo bilei (grenier).
Nganga-Nzambe monene na kombo ya Imhotep nde moto azalaki kokanisa (komanyola) ndenge bandako yango ekokaki kotongama. Imhotep azalaki bongo moyemi-matongisami (architecte) monene ya Faraon Djoser. Imhotep azalaki pe monganga monene. Ayebaki ndenge ya kobikisa makono (les maladies) ndenge na ndenge.
Imhotep nde moto akambaki misala ya botongi piramidi ya liliboso oyo etongamaki na mabele ya Saqqara. Na oyo etali matongisami (sur le plan architectural), banda lisapo ya moto ebanda na mokili, piramidi oyo ya Saqqara nde monima ya liboso etongami na maboko ya bato.
Tobosana te ete, bamvula nkoto na nkoto (de milliers d’années), bato mwindu esi bapusanaki makasi na kosalela matematiki. Mingi-mingi na oyo etali jometri (géométrie).
Na boye, Imhotep ayekolaki na bozindo bilakisa ya jometri (formules géométriques) oyo azwaki bo libula (héritage) kowuta na bakoko na ye. Asalelaki yango po na kobanda ngala ya sika ya kotonga matongisami minene pe milayi etongama na mabanga.
Kufu ya bonkumu ya minei ayaki lisusu na miango ya kafukafu tali kotonga bapiramidi. Bapiramidi oyo emonanaka kino na moyi ya lelo na mabele ya Giza na kemet (lelo Ezipeto). Nganga-Nzambe pe momanyoli matongisami (prêtre-architecte) na ye ezalaki bongo Hemiunu.
Faraon oyo akitanaki na Kufu ezalaki bongo Khafre. Khafre nde atongaki ebakata na ekeko na elongi ya moto (elongi na ye moko) pe na nzoto ya nkosi (lion). Ekokeko yango nde babenga Sphynx ya Monene (tanga : Sfenks).
Esengeli pe koyeba ete, bana ya mboka Kemet pe bapaya balekisaki lisusu ndelo ya kotosa pe kobanga BaFaraon kaka na ndenge BaFaraon azalaki kosalisa misala oyo ya kotonga bibakata ya bandako.
Esengeli pe toyebisa ete, Ekolo Kemet ezalaki tango na tango kobunda, to pe, kosala mombongo (commerce) na Ekolo ya Nubia pe Bikolo misusu na mokili ya Bato mwindu kino koleka Nile ya likolo. Bitumba oyo eyebanaki mingi ezalaki nde bitumba oyo bazalaki kopotana na yango na Ekolo Nubia oyo bakanganaki mabele.
Kemet ezalaki bongo na mapinga ya makasi. Yango nde epesaki bango makoki ya kolongaka bitumba na bato mwindu misusu. Na boye, bazalaki pe koyeisa monene, esika na bango ya kobikela. Na oyo etali mombongo, tango na tango, Kemet azalaki kotekelana biloko na Bikolo ya Nile ya likolo (ezala Nubia, ezala pe Bikolo misusu). Bikolo yango bazalaki bongo kotekisela bango : pembe ya nzoko, banzete, maki ya malibanga (autruche), poso ya nkoy. Bazalaki pe kotekela bango dikata (girafe) pe bamakako.
Boyokani yango ya bitumba to mombongo ezalaki pe kosalema na Bikolo ya ngambo mosusu ya Mediterane kino na mokili ya Liban. Ezala na Bikolo ya bato mwindu oyo bazalaki na ngambo, ezala na Bikolo misusu ya Azia pe Eropa kino na Liban.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Na tango ya bakoko na biso, lelo pene na bamvula 5400, kaka bato mwindu nde bazalaki kofanda na Afrika. Bikolo ndenge na ndenge bazalaki kobika kolandana bokula ya ebale Nile pe bipayi na bipayi ya Afrika.
Lokola Nile ebanda na katikati ya Afrika pe ngele na yango ezali na ngambo ya likolo, bakoko bazalaki kobenga minano ya Nile, Nile ya likolo pe mityo na yango Nile ya ngele.
Bokula ya Nile, bikolo ezalaki ya minene, bokasi pe nkota nzike. Nkota yango nyonso ezalaki se nkota ya Afrika. Bana bazalaki kokende na bomama. Elingi koloba, bokonzi ezalaki kowuta na noko pe kokende na mwana-nkasi (nkana). Na boye, bokonzi ezalaki kotikala na ekina (clan). Bakonzi bazalaki kobengama Per-aa (Faraon). Per-aa elingi koloba ndako ya monene.
Penepene na 3400 liboso ya manaka ya lelo (liboso ya Yesu masiya), na etuka ya Nile ya likolo, Narmer akomaki bongo na bokonzi ya libota na ye. Azwaki bongo lokumu ya kobengama Per-aa pe abalaki mwasi na ye Neith Hotep. Narmer alataki bongo motole ya pembe, elembo ya bokonzi na Nile ya likolo. Azalaki na bozo makasi: alingaki kosangisa Afrika mobimba ekoma Ekolo se moko na se ya Bokonzi na ye. Na boye atongaki mapinga ya nguya pe akonzaki Bikolo oyo ezalaki na Nile ya ngele. Na boye Narmer alataki mitole mibale ya bokonzi : motole ya motane oyo ezalaki elembo ya bokonzi ya Nile ya ngele pe motole ya pembe oyo ezalaki elembo ya bokonzi na Nile ya likolo. Libale yango ekobaki bongo bo elembo ya bokonzi po na bafaraon nyonso oyo bayaki na sima.
Ekolo monene ebotamaki pe Narmer abengaki yango : Kemet. Kemet elingi koloba : mabele ya Bayindo. Na sima ya bamvula nkoto na nkoto, bakomi ya bagreki oyo babandaki kokoma lisapo ya Kemet babengaki yango Aegyptus (Egypte, Ezipeto).
Narmer akabolaki bongo Bonkumu Kemet na nome (bituka, provinces) 42. Banome 20 na Kemet ya ngele pe banome 22 na Kemet ya likolo. Nome ezalaki bongo koyangelama na nomarch (gouverneur). Narmer ye moko nde azalaki kotia banomarch yango engebene na bokonzi ndenge epesamaka na libota yango. Nome na nome bazalaki na monoko na bango ya mboka. Na boye, Kemet ezalaki ekolo monene na nkota nzike (minoko ebele).
Narmer azalaki bongo Faraon ya liboso ya Kemet (Égypte). Bonkumu ya bafaraon efandaki pene na bamvula 3000, pene na ngala 30 ya mabota ekambaki Kemet. Narmer afandaki na bokonzi koleka bamvula 30 pe ye nde apikaki makonzi ya Ekolo oyo etongaki bongo molengelano (civilisation) ya liboso na Lisapo ya Bomoto awa na mokili. Molengelano yango nde ekelaki kokoma, shimi, matematiki pe losambo ya Nzambe moko. Kino na moyi ya lelo, bitonga minene lokola bapiramidi ya Ezipeto ezali bongo misala ya Bayindo oyo bangalaki uta katikati ya Afrika kino na Mbu ya Mediterane, na ngambo nyonso mibale.
Toli po na babuku ya kotanga :
Molefi Kete Asante. 2008. History of Africa. Routledge
Cheik Anta Diop. 1954. Nations Nègres et Cultures. Présence Africaine
Théophile Obenga. 1973. L’Afrique dans l’Antiquité – Égypte ancienne – Afrique noire, Présence Africaine.


text:
ELOBELI TITRE YA EZIPELI | BATATOLI YA YEHOVA BAZALI BANANI?
Batatoli ya Yehova bandimaka makambo nini?
Batatoli ya Yehova bandimaka ete “Makomami nyonso ekomami na litambwisi ya elimo ya Nzambe mpe ezali na litomba.” (2 Timote 3:16) Tosalelaka Biblia mpo na koyekola makambo etali Mozalisi mpe mpo na kozala na bomoi ya esengo.
Biblia elobi boye: “Báyeba ete yo, oyo nkombo na yo ezali Yehova, Yo moko nde Oyo-Aleki-Likoló na mabele mobimba.” (Nzembo 83:18) Na yango, tosambelaka kaka Yehova Nzambe mpe lokola tozali Batatoli na ye, tosalaka nyonso tóyebisa bato nkombo na ye.—Yisaya 43:10-12.
Lokola tozali bakristo, tondimaka ete Yesu, “Mwana ya Nzambe,” * ayaki na mokili mpe akómaki Masiya. (Yoane 1:34, 41; 4:25, 26) Nsima ya liwa na ye, Yesu asekwaki mpe azongaki na likoló. (1 Bakorinti 15:3, 4) Na nsima, akómaki mokonzi ya Bokonzi ya Nzambe. (Emoniseli 11:15) Bokonzi yango ezali guvɛrnema ya solosolo oyo ekozongisa mabele paradiso. (Danyele 2:44) Biblia elobi boye: “Bato ya komikitisa bakozwa mabele, mpe bakosepela mpenza na kimya mingi.”—Nzembo 37:11, 29.
“Ntango batángaka Biblia, bandimaka ete Nzambe nde alobaka na bango. Soki bakutani na mikakatano na bomoi na bango, basalelaka Liloba ya Nzambe mpo na koluka solisyo. . . . Mpo na bango, Liloba ya Nzambe ezali na bomoi.”—Benjamin Cherayath, mokonzi moko ya Lingomba ya Katolike, zulunalo moko (Münsterländische Volkszeitung), Allemagne
Batatoli ya Yehova bandimaka ete batoli ya Biblia ekoki kosalisa bato ata lelo oyo. (Yisaya 48:17, 18) Yango wana tolandaka mpenza batoli yango. Na ndakisa, lokola Biblia ekebisaka biso na bizaleli oyo ebebisaka nzoto mpe makanisi, tomɛlaka makaya te mpe tosalelaka drɔgɛ te. (2 Bakorinti 7:1) Toboyaka mpe bizaleli oyo Biblia epekisi mpenza, na ndakisa kolangwa masanga, pite mpe koyiba.—1 Bakorinti 6:9-11.
^ par. 5 Biblia ebengi mpe Yesu ‘Mwana ya Nzambe se moko oyo abotamaki’ mpo azali ekelamu ya liboso oyo Yehova akelaki ye moko.—Yoane 3:18; Bakolose 1:13-15.


text:
ELOBELI TITRE YA EZIPELI | OKOKI KOYEBA MATEYA YA BIBLIA
Buku oyo esengeli koyeba mateya na yango
Biblia ezali mpenza buku moko ya kala. Eumeli mbula boni? Babandaki kokoma Biblia na Moyen-Orient eleki sikoyo bambula soki 3 500. Ekomamaki na eleko oyo Shang, bokonzi moko ya nguya ya ekólo Chine ezalaki koyangela mpe basiɛklɛ soki zomi liboso lingomba ya Buda ebanda na Inde.—Talá etanda “ Makambo etali Biblia.”
Biblia epesaka biyano ya malamu na mituna ya ntina mingi etali bomoi
Mpo buku esalisa mpe epesa bato litambwisi ya malamu, esengeli ezala pɛtɛɛ mpo bato bákanga ntina mpe bázwela yango matomba. Biblia ezali mpenza bongo. Epesaka biyano ya malamu na mituna ya ntina mingi etali bomoi.
Na ndakisa, osí omituna, ‘mpo na nini tozali awa na mabele?’ Motuna yango etungisá bato na boumeli ya ebele ya bambula, mpe tii lelo etungisaka kaka bato. Kasi, tokoki kozwa eyano na motuna yango na mikapo mibale ya liboso ya Mokanda ya Ebandeli. Kuna, lisolo ya Biblia ezongisi biso bamilio ya bambula na nsima, na “ebandeli” ntango Nzambe asalaki likoló ná mabele ata mpe bagalaksi mpe minzoto. (Ebandeli 1:1) Na nsima, elobeli ndenge mabele ekómaki mokemoke esika oyo bikelamu ya bomoi ekoki kofanda, ndenge bikelamu ya bomoi ndenge na ndenge ebimaki mpe ndenge asalaki bato; elobeli mpe ntina oyo asalaki bikelamu yango nyonso.
EKOMAMÁ NA NDENGE OYO BATO BAKOKANGA NTINA
Biblia ezali na batoli oyo ekoki kosalisa biso tólonga mikakatano ya mokolo na mokolo. Batoli yango ezali pɛtɛɛ mpo moto akanga ntina na yango. Ezali bongo mpo na bantina mibale.
Ya liboso, Biblia ezali na elobeli ya polele mpe ya malamu. Na esika ezala na maloba mingi ya mindɔndɔ to oyo bato bakoki koyeba te, Biblia ezali na maloba ya polele to oyo eyokani na bamposa ya bato. Makanisi oyo ezali mpasi elobami na maloba oyo bato basalelaka mokolo na mokolo.
Na ndakisa, mpo mateya na ye esimba mitema ya bato, Yesu asalelaki bandakisa mingi ya pɛtɛɛ na makambo oyo bato bakutanaka na yango mokolo na mokolo. Mingi ya bandakisa yango ezali na lisolo oyo asalaki likoló ya ngomba, oyo ezali na Matai mokapo 5 tii na 7. Moto moko ya mayele abengaki yango “lisolo ya ntina mingi” mpo amonaki ete mokano na yango “ezalaki te ya kotondisa mitó ya bato na makanisi ebeleebele, kasi nde ya kosalisa biso tóyeba ndenge ya komitambwisa.” Kotánga mikapo yango ekoki kozwa yo miniti 15 to 20, mpe okokamwa mpo okomona ete maloba ya Yesu ezali pɛtɛɛ mpe na nguya.
Likambo mosusu oyo esalaka ete Biblia ezala pɛtɛɛ mpo moto akanga ntina na yango ezali masolo oyo ezali na kati. Ezali buku ya masapo te. Kutu, buku moko (The World Book Encyclopedia) elobi ete eteni monene ya Biblia “elobeli bato minene mpe bato mpamba” mpe “mikakatano, bilikya, mabunga na bango mpe makambo oyo balongaki.” Ezali mpasi te tómona ete masolo ya bato yango oyo bazalaki mpenza na bomoi mpe makambo oyo esalemaki etali mpe biso mpe tókanga ntina ya batoli kitoko oyo ezali na kati.—Baroma 15:4.
MOTO NYONSO AKOKI KOZALA NA YANGO
Mpo oyeba makambo oyo ezali na buku moko, ebongi ezala na monɔkɔ oyo oyebi. Lelo oyo Biblia mpe ezali na monɔkɔ oyo okoki koyeba, ata soki ofandaka wapi to ozali moto ya ekólo nini. Tótalela makambo oyo esɛngaka mpo ezala na monɔkɔ oyo olobaka.
Kobongola. Na ebandeli, Biblia ekomamaki na Ebre, Aramɛyɛ mpe Grɛki. Yango wana bato oyo bakokaki kotánga yango bazalaki moke. Babongoli nde basalaki milende mpenza mpo ekóma na minɔkɔ mosusu. Mpo na mosala na bango, lelo oyo Biblia ebongolami na mobimba to na ndambo na minɔkɔ soki 2 700. Yango elingi koloba bato mingi (90%) bakoki kotánga ata mwa ndambo ya Biblia na monɔkɔ ya mboka na bango.
Kobimisa. Na ebandeli Biblia ekomamaki na biloko oyo ebebaka noki, na ndakisa mposo ya nyama mpe papirisi. Mpo nsango yango ekómela bato, esɛngaki básala bakopi na yango malamumalamu na mabɔkɔ mbala na mbala. Bakopi yango ezalaki ntalo makasi, kaka bato moke nde bakokaki kozwa yango. Kasi, ntango Gutenberg abimisaki masini ya konyata mikanda eleki sikoyo mbula 550, bato mingi bakokaki kozwa Biblia. Ankɛtɛ moko emonisi ete bato bazwi Babiblia koleka miliare mitano na mobimba to na ndambo.
Ata buku moko te ya lingomba ekabolami ebele bongo lokola Biblia. Na ntembe te, Biblia ezali buku oyo esengeli koyeba mateya na yango. Ata bongo, koyeba mateya na yango ekoki kozala mpasi. Kasi, lisalisi ezali. Okoki kozwa yango wapi? Mpe ndenge nini okoki kozwa matomba? Lisolo oyo elandi epesi biyano na mituna yango.


text:
MOKAPO YA MWAMBE
Bokonzi ya Nzambe ezali nini?
Biblia eyebisi biso makambo nini oyo etali Bokonzi ya Nzambe?
Bokonzi ya Nzambe ekosala nini?
Ntango nini Bokonzi yango ekosala ete mokano ya Nzambe esalema awa na mabelé?
1. Libondeli nini oyo eyebani mingi tokotalela sikoyo?
EBELE ya bato na mokili mobimba bayebi libondeli oyo bato mingi babengaka Tata wa biso, to Libondeli ya Nkolo. Bankombo yango nyonso mibale ezali kolobela libondeli moko oyo eyebani mingi, oyo Yesu Klisto ye moko apesaki lokola ndakisa. Makambo oyo ezali na libondeli yango ezali na ntina mpenza. Sikoyo tokotalela makambo misato ya liboso ya libondeli yango oyo esengeli kosɛnga mpe yango ekosalisa yo oyeba makambo mosusu oyo Biblia eteyaka mpenza.
2. Wapi makambo misato kati na oyo Yesu ateyaki bayekoli na ye básɛngaka na mabondeli na bango?
2 Na ebandeli ya libondeli yango ya ndakisa, Yesu ayebisaki bayoki na ye ete: “Na bongo, bosengeli kobondela ndenge oyo: ‘Tata na biso na likoló, tiká nkombo na yo esantisama. Tiká bokonzi na yo eya. Tiká mokano na yo esalema, lokola na likoló, ndenge moko mpe na mabelé.’” (Matai 6:9-13) Makambo misato yango oyo esengeli kosɛnga elimboli nini?
3. Makambo nini oyo etali Bokonzi ya Nzambe tosengeli koyeba?
3 Tosili koyeba makambo mingi oyo etali nkombo ya Nzambe, Yehova. Mpe tosili kolobela mwa moke mokano ya Nzambe—oyo asili kosalela bato mpe oyo akosalela bango. Kasi, Yesu azalaki kolobela nini ntango ayebisaki biso tóbondelaka boye: “Tiká bokonzi na yo eya”? Bokonzi ya Nzambe ezali nini? Na ndenge nini koya na yango ekosantisa nkombo ya Nzambe to ekokómisa yango mosantu? Mpe na nini koya ya Bokonzi yango etali kosalema ya mokano ya Nzambe?
BOKONZI YA NZAMBE EZALI NINI?
4. Bokonzi ya Nzambe ezali nini, mpe nani Mokonzi na yango?
4 Bokonzi ya Nzambe ezali guvɛrnema oyo Yehova Nzambe atye mpe ye moko moto aponi Mokonzi na yango. Mokonzi yango nani? Yesu Klisto. Mokonzi Yesu aleki bato nyonso oyo bazali bakonzi, yango wana babengi ye “Mokonzi ya baoyo bazali bakonzi mpe Nkolo ya baoyo bazali bankolo.” (1 Timote 6:15) Azali na nguya ya kosala ebele ya makambo ya malamu koleka moto nyonso oyo azali mokonzi, ezala bakonzi oyo bazali na motema malamu koleka.
5. Mboka-mokonzi ya Bokonzi ya Nzambe ezali wapi, mpe Bokonzi yango ekoyangela nini?
5 Mboka-mokonzi ya Bokonzi ya Nzambe ezali wapi? Bongo, sikawa Yesu azali wapi? Na ntembe te, ozali koyeba lisusu ete babomaki ye na nzete ya mpasi, mpe na nsima asekwaki. Mwa moke na nsima, amataki na likoló. (Misala 2:33) Na yango, ezali kuna nde Bokonzi ya Nzambe ezali—na likoló. Yango wana, Biblia ebengi yango ‘bokonzi ya likoló.’ (2 Timote 4:18) Atako Bokonzi ya Nzambe ezali na likoló, ekoyangela mabelé.—Emoniseli 11:15.
6, 7. Mpo na nini Yesu azali Mokonzi moko monene mpenza?
6 Mpo na nini Yesu azali Mokonzi moko monene mpenza? Ya liboso, ye akokufa te. Ntango Biblia ekokanisi Yesu na bato oyo bazali bakonzi, elobi ete “kaka ye moko nde akoki te kokufa, afandaka na kati ya pole oyo likoki ya kopusana penepene na yango ezali te.” (1 Timote 6:16) Yango elingi koloba ete makambo nyonso ya malamu oyo Yesu akosala ekoumela. Mpe toyebi mpenza ete akosalela bato na ye ebele ya makambo ya malamu mpenza.
7 Yoká ndenge esakweli oyo ya Biblia elobi mpo na Yesu: “Elimo ya Yehova ekofanda likoló na ye, elimo ya bwanya mpe ya mayele, elimo ya toli mpe ya nguya, elimo ya boyebi mpe ya kobanga Yehova; mpe kosepela na ye ekozala na kati ya kobanga Yehova. Mpe akosambisa te na kolandáká oyo miso na ye emoni, akopamela te na kolandáká makambo oyo matoi na ye eyoki. Mpe akosambisa mpenza bato mpamba na boyengebene, mpe akopamela na bosembo mpo na bato ya komikitisa oyo bazali na mabelé.” (Yisaya 11:2-4, NW) Maloba yango emonisi ete Yesu asengeli kozala Mokonzi moko ya boyengebene mpe ya motema mawa oyo akoyangela bato oyo bafandi awa na mabelé. Okosepela kozala na mokonzi ya ndenge wana?
8. Banani bakoyangela elongo na Yesu?
8 Likambo mosusu oyo etali Bokonzi ya Nzambe yango oyo: Yesu akoyangela ye moko te. Bato mosusu bakoyangela elongo na ye. Na ndakisa, ntoma Paulo ayebisaki Timote ete: “Soki tokobi koyika mpiko, tokoyangela mpe elongo.” (2 Timote 2:12) Ɛɛ, Paulo, Timote, mpe baklisto mosusu ya sembo oyo Nzambe aponi, bakoyangela elongo na Yesu na Bokonzi ya likoló. Bato boni bakozwa libaku malamu wana?
9. Bato boni bakoyangela elongo na Yesu, mpe ntango nini Nzambe abandaki kopona bango?
9 Ndenge tomonaki yango na Mokapo 7 ya buku oyo, ntoma Yoane amonaki na emonaneli moko “Mwana-Mpate [Yesu Klisto] atɛlɛmi likoló ya Ngomba Siona [elakisi ete azali mokonzi kuna na likoló], mpe elongo na ye bato nkóto nkama moko na ntuku minei na minei oyo nkombo na ye mpe nkombo ya Tata na ye ekomamá na bilongi na bango.” Bato 144 000 yango ezali banani? Yoane ye moko ayebisi biso: “Bango bazali bato oyo bazali kokoba kolanda Mwana-Mpate epai nyonso oyo azali kokende. Bango basombamaki na kati ya bato lokola bambuma ya liboso mpo na Nzambe mpe mpo na Mwana-Mpate.” (Emoniseli 14:1, 4) Ɛɛ, bazali bayekoli ya sembo ya Yesu Klisto oyo baponami mpenzampenza mpo na koyangela na ye kuna na likoló. Nsima ya kosekwa na bango mpo na bomoi na likoló, “basengeli koyangela mabelé” elongo na Yesu. (Emoniseli 5:10) Kobanda ntango ya bantoma, Nzambe azali kopona baklisto ya sembo mpo bákokisa motángo ya 144 000.
10. Mpo na nini ebongiseli oyo Nzambe asali ya kotya Yesu ná ba 144 000 báyangela bato ezali komonisa ete alingi biso mpenza?
10 Ebongiseli oyo Nzambe asali ya kotya Yesu ná ba 144 000 báyangela bato emonisi ete alingi biso mpenza. Mpo na nini? Mpamba te, Yesu ayebi ndenge bato bazali mpe ndenge mpasi ezalaka. Paulo alobaki ete Yesu ‘azali te moto oyo azangi likoki ya koyeba komitya na esika ya bolɛmbu na biso, kasi azali nde moto oyo asili komekama na makambo nyonso lokola biso, kasi azangi lisumu.’ (Baebele 4:15; 5:8) Baoyo bakoyangela elongo na ye bazalaki mpe bato oyo banyokwamaki mpe bayikaki mpiko. Longola yango, babundanaki na ezaleli ya kozanga kokoka mpe bayikelaki maladi ya ndenge na ndenge mpiko. Ya solo mpenza, bakoyeba malamu mikakatano oyo bato bazali kokutana na yango!
BOKONZI YA NZAMBE EKOSALA NINI?
11. Mpo na nini Yesu alobaki ete bayekoli na ye basengeli kobondela ete mokano ya Nzambe esalema na likoló?
11 Ntango Yesu alobaki ete bayekoli na ye basengeli kobondela ete Bokonzi ya Nzambe eya, alobaki mpe ete basengeli kobondela ete mokano ya Nzambe esalema “lokola na likoló, ndenge moko mpe na mabelé.” Baanzelu oyo bazali sembo epai ya Nzambe basalaka ntango nyonso mokano na ye kuna na likoló. Nzokande, ndenge tomonaki na Mokapo 3 ya buku oyo, anzelu moko ya mabe atikaki kosala mokano ya Nzambe mpe asalaki ete Adama ná Eva bákwea na lisumu. Na Mokapo 10, tokoyeba makambo mosusu oyo Biblia eteyaka oyo etali anzelu yango, oyo ayebani na nkombo Satana Zabolo. Nzambe atikaki nzela ete Satana ná bikelamu mosusu ya elimo oyo bandimaki kolanda ye—oyo babengami bademo—bátikala kuna na likoló mpo na mwa ntango. Na yango, na ntango wana, bikelamu nyonso te ya likoló nde bazalaki kosala mokano ya Nzambe. Likambo yango esengelaki kosuka ntango Bokonzi ya Nzambe ekobanda koyangela. Yesu Klisto, Mokonzi ya sika, asengelaki kobundisa Satana.—Emoniseli 12:7-9.
12. Wapi makambo mibale ya ntina oyo balobeli na Emoniseli 12:10?
12 Esakweli oyo elandi emonisi likambo oyo esengelaki kosalema: “Nayokaki mongongo moko ya makasi na kati ya likoló elobi ete: ‘Sikoyo lobiko mpe nguya mpe bokonzi ya Nzambe na biso mpe bokonzi ya Klisto na ye eyei, mpamba te mofundi ya bandeko na biso [Satana] abwakami na nse, oyo afundaka bango butu moi liboso ya Nzambe na biso!’” (Emoniseli 12:10) Omoni makambo mibale ya ntina mingi oyo balobeli na vɛrsɛ yango? Ya liboso, Bokonzi ya Nzambe oyo etambwisami na Yesu Klisto ebandi koyangela. Ya mibale, babengani Satana na likoló mpe babwaki ye na mabelé.
13. Lokola babengani Satana kuna na likoló, likambo nini emonani?
13 Makambo mibale yango ebimisaki nini? Mpo na oyo etali likoló, totángi boye: “Yango wana bósepela, bino likoló mpe bino baoyo bozali kofanda na likoló!” (Emoniseli 12:12) Baanzelu kuna na likoló bazali mpenza kosepela, mpamba te, lokola Satana ná bademo na ye bazali lisusu kuna te, bango nyonso sikoyo kuna na likoló bazali sembo epai ya Yehova Nzambe. Kimya mpenza ná boyokani ekɔti kuna mpo na libela. Sikoyo, mokano ya Nzambe ezali kosalema na likoló.
14. Nini esalemi lokola Satana abwakami awa na mabelé?
14 Kasi, bongo mabelé? Biblia elobi ete: “Mawa na mabelé mpe na mbu, mpamba te Zabolo akiteli bino, azali na nkanda makasi, mpo ayebi ete azali na eleko moko ya ntango mokuse.” (Emoniseli 12:12) Satana azali na nkanda lokola babengani ye na likoló mpe mpo atikali na ntango moke. Nkanda wana ezali kotinda ye abimisa mpasi, to “mawa,” awa na mabelé. Tokoyeba “mawa” yango malamu na mokapo oyo elandi. Lokola toyebi likambo oyo ekómelaki Satana mpe mpasi oyo azali kobimisa, tokoki komituna boye: Ndenge nini Bokonzi ekosala ete mokano ya Nzambe esalema awa na mabelé?
15. Mokano ya Nzambe mpo na mabelé ezali nini?
15 Kanisá lisusu mokano ya Nzambe mpo na mabelé. Oyekolaki yango na Mokapo 3. Na Edene, Nzambe amonisaki ete mokano na ye ezali ete mabelé oyo ezala paladiso oyo etondi na bato ya sembo oyo bakozala na bomoi seko na seko. Satana atindaki Adama ná Eva básala lisumu, mpe yango eumisaki kokokisama ya mokano ya Nzambe mpo na mabelé kasi ebongolaki yango te. Yehova azali kaka kokana ete ‘bayengebene bakozwa mokili mpe bakofanda wana libela.’ (Nzembo 37:29) Bokonzi ya Nzambe nde ekokokisa likambo yango. Na ndenge nini?
16, 17. Danyele 2:44 eyebisi biso nini mpo na Bokonzi ya Nzambe?
16 Tózwa esakweli oyo ezali na Danyele 2:44. Totángi yango boye: “Na mikolo ya mikonzi yango Nzambe ya lola akotɛlɛmisa bokonzi bokobebisama soki moke te, mpe bokonzi yango ekopesama na bato mosusu te; ekobuka mpe ekosilisa makonzi oyo nyonso, mpe ekotikala lobiko na lobiko.” Makambo nini yango eyebisi biso oyo etali Bokonzi ya Nzambe?
17 Ya liboso, eyebisi biso ete Bokonzi ya Nzambe esengelaki kotyama “na mikolo ya mikonzi yango,” to na ntango oyo makonzi mosusu ezali naino. Ya mibale, eyebisi biso ete Bokonzi yango ekoumela libela na libela. Bakolonga yango te mpe guvɛrnema mosusu ekozwa esika na yango te. Ya misato, tomoni ete etumba ekozala kati na Bokonzi ya Nzambe mpe makonzi ya mokili oyo. Bokonzi ya Nzambe ekolonga. Nsukansuka, kaka yango moko nde ekoyangela bato. Na ntango wana, bato bakotambwisama na bokonzi oyo eleki bokonzi nyonso oyo eyangelá bango.
18. Etumba oyo Bokonzi ya Nzambe ekobunda na baguvɛrnema ya mokili oyo nkombo na yango nini?
18 Biblia elobeli makambo mingi oyo etali etumba wana ya nsuka oyo Bokonzi ya Nzambe ekobunda na baguvɛrnema ya mokili oyo. Na ndakisa, Biblia eteyaka ete wana nsuka ezali kokóma pene, bilimo mabe bakopanza makambo ya lokuta mpo na kokosa ‘bakonzi ya mabelé mobimba epai bato bafandi.’ Bakosala yango mpo na nini? “Mpo na koyanganisa bango [bakonzi] mpo na etumba ya mokolo monene ya Nzambe Mozwi-ya-Nguya-Nyonso.” Bakoyanganisa bakonzi ya mabelé na “esika oyo ebengami na Liebele Hala-Magedona.” (Emoniseli 16:14, 16) Maloba oyo ezali na bavɛrsɛ mibale wana etindi bábenga etumba oyo Bokonzi ya Nzambe ekobunda na baguvɛrnema ya bato ete etumba ya Hala-Magedona, to Armagedona.
19, 20. Nini ezali kosala ete mokano ya Nzambe ekokisama te sikoyo?
19 Etumba ya Armagedona ekopesa Bokonzi ya Nzambe likoki ya kosala makambo nini? Kanisá lisusu mokano ya Nzambe mpo na mabelé. Yehova Nzambe akanaki ete mabelé etonda na bato ya kokoka mpe ya sembo oyo bazali kosalela ye na kati ya Paladiso. Nini ezali kosala ete mokano yango ekokisama sikoyo te? Ya liboso, tozali bato ya masumu, tobɛlaka mpe tokufaka. Kasi, toyekolaki na Mokapo 5 ete Yesu akufelaki biso mpo tókoka kozala na bomoi libela na libela. Na ntembe te, ozali koyeba lisusu maloba oyo, na Evanzile ya Yoane: “Nzambe alingaki mokili mingi na boye ete apesaki Mwana na ye mobotami-se-moko, mpo moto nyonso oyo azali komonisa kondima na kati na ye abomama te kasi azala na bomoi ya seko.”—Yoane 3:16.
20 Mokakatano mosusu ezali ete bato mingi bazali kosala makambo mabe. Bazali kokosa, koyiba, mpe kosala pite to ekobo. Balingi kosala mokano ya Nzambe te. Bato oyo basalaka makambo mabe bakobomama na Armagedona, etumba ya Nzambe. (Nzembo 37:10) Likambo mosusu oyo ezali kosala ete mokano ya Nzambe esalema te na mabelé ezali ete baguvɛrnema ezali kolendisa bato te ete básala mokano yango. Baguvɛrnema mingi ezangi nguya, enyokoli bato, mpe ezangi bosembo. Biblia elobi polele ete: “Moto moko azali na bokonzi likoló ya mosusu mpo na kopesa ye mpasi.”—Mosakoli 8:9.
21. Ndenge nini Bokonzi yango ekosala ete mokano ya Nzambe esalema awa na mabelé?
21 Nsima ya Armagedona, bato bakotambwisama na guvɛrnema moko kaka, Bokonzi ya Nzambe. Bokonzi yango ekosala mokano ya Nzambe mpe ekosala makambo ya malamu mpenza. Na ndakisa, ekolongola Satana ná bademo na ye. (Emoniseli 20:1-3) Nzambe akosalela nguya ya mbeka ya Yesu epai ya bato ya sembo, mpe bakobɛla lisusu te mpe bakokufa lisusu te. Bakozala nde na likoki ya kozala na bomoi ya libela ntango Bokonzi ekoyangela bango. (Emoniseli 22:1-3) Mabelé ekokóma paladiso. Na ndenge yango, Bokonzi ekosala ete mokano ya Nzambe esalema awa na mabelé mpe ekosantisa nkombo ya Nzambe. Yango elingi koloba nini? Elingi koloba ete nsukansuka, moto nyonso oyo akozala na bomoi na ntango oyo Bokonzi ya Nzambe ekoyangela akopesa nkombo ya Nzambe lokumu.
NTANGO NINI BOKONZI YA NZAMBE EKOSALA MAKAMBO WANA?
22. Mpo na nini toyebi ete Bokonzi ya Nzambe eyaki te ntango Yesu azalaki awa na mabelé to ntango kaka asekwaki?
22 Ezali komonana polele ete ntango Yesu ayebisaki bayekoli na ye bábondelaka “Tiká bokonzi na yo eya,” Bokonzi yango eyaki naino te na ntango wana. Eyaki nde ntango Yesu amataki na likoló? Te, mpo Petelo ná Paulo balobaki ete nsima ya lisekwa ya Yesu, esakweli oyo ezali na Nzembo 110:1 ekokisamaki epai na ye: ‘Yehova alobaki na Nkolo na ngai ete, Fandá na lobɔkɔ na ngai ya mobali kino nakotya bayini na yo lokola etɛmɛlo ya makolo na yo.’ (Misala 2:32-35; Baebele 10:12, 13) Yesu asengelaki kozela.
Ntango Bokonzi ya Nzambe ekoyangela, mokano na Ye ekosalema na mabelé lokola ezali kosalema na likoló
23. (a) Na mobu nini Bokonzi ya Nzambe ebandaki koyangela (b) Tokolobela nini na mokapo oyo elandi?
23 Asengelaki kozela ntango boni? Na boumeli ya siɛklɛ ya 19 mpe 20, bayekoli ya solosolo ya Biblia basosolaki mokemoke ete Yesu asengelaki kozela tii na mobu 1914. (Mpo na mobu yango, talá na Apɛndisi, lisolo “1914—Mobu ya ntina mingi na bisakweli ya Biblia.”.) Makambo oyo esalemi na mokili banda na 1914 emonisi ete ndimbola oyo bayekoli wana ya Biblia bapesaki, ezalaki mpenza solo. Bisakweli ya Biblia oyo ezali kokokisama emonisi ete na 1914 Klisto akómaki Mokonzi mpe Bokonzi ya Nzambe ebandaki koyangela na mobu yango. Na yango, tozali sikoyo na ‘eleko ya ntango mokuse’ oyo etikali mpo na Satana. (Emoniseli 12:12; Nzembo 110:2) Tokoki mpe koloba na motema moko ete etikali moke Bokonzi ya Nzambe esala ete mokano ya Nzambe ekokisama awa na mabelé. Omoni te ete yango ezali nsango moko ya esengo mpenza? Ondimi ete ezali mpenza bongo? Mokapo oyo elandi ekosalisa yo omona ete Biblia ezali mpenza koteya makambo yango.


text:
Antoine Wendo Kolosoy
Antoine Wendo Kolosoy (abótámá ó mokɔlɔ mwa 25 apríli 1925; akúfá ó mokɔlɔ mwa 28 yúli 2008) azaláká moyémbi mpé mokeli wa nzémbo wa Kongó-Kinsásá. -Ye ayebaná mingi lokóla Papa Wendo - amonɔnɔ ó molɔ́ngɔ́ mobimba lokóla "Tatá" wa Mizíkí ya Kongó-Kinsásá, lolenge la mizíkí luye luzalí kosangisa rumba, beguine, waltz, tango mpé cha-cha.
Etápe
Bomɔi bwa mòtò[kokoma | kobɔngisa mosólo]
Bomwána[kokoma | kobɔngisa mosólo]
Wendo abótámá na mobú mwa 1925 na engúmba ya Mushie na etúká ya Maí-ndombe na ekólo Kongó-Kinsásá ntángo yangó ezaláká na nsé ya mbúlamatáli ya koloni ya ekólo Beleziki. Ntángo yě azaláká naíno mwána wa mibú nsambo, tatá wa ye akufáká, ntángo mokɛ́ nsima ya liwâ lya tatá wa yě, mamá wa yě óyo azaláká mpé moyémbi akufáká lokóla. Ekomáká ye mwána etíké, bamumpɛ́ ba lingómbá lya bamumpɛ́ ya Afrika (Société des missionaires en Afrique) bamokamatáká mpó na komobokɔlɔ na ndáko ya bǎna bitíké. Yě abokolomɔ́kɔ́ na ndáko eye wâná kobanda liwâ lya babótí ba yě téé na mbúla (mvúla) zómi na ibalé to isáto ntángo basángó bomobenganáká likoló lya maloba ma nzémbo ya yě maye masepelisáká bangó sɔ́kɔ́ mokɛ́ tɛ́. Wendo abandáká kobɛ́tɛ lindánda mpé koyémba mpó nakosepelisa batò na mibú zomí na moko.
Marie-Louise (loba Mali-Loyisa)[kokoma | kobɔngisa mosólo]
Marie Louise ezalí loyémbo la ye ya yambo eye ezwáká ngɛngɛ makási mpé nkɛ́mbɔ ó molɔ́ngɔ́ mobimba na mobú mwa 1948. Loyémbo luye lukomamáká elɔngɔ́ na mobɛ́ti guitare Henri Bowane. Bopanzaní nsango (publicité) ya "Radio Congolia" mpé nungu nungu iye ibótamáká nsima ya loyémbo luye ipesáká lango sɔ̂lɔ́ eposa ya kompanzana makasi na Afrika mingi mpenzá na Afrika ya wesita. Ngɛngɛ eye ememáká mpé kpɔ́kɔ́sɔ́: bakambi ba nsambela ya mumpɛ́ balobáká éte loyémbo luye luzalí na nguyá ya satána. Masoló na eleko eye wâná malobáká éte loyémbo luye sɔ́kɔ lusambelamí na káti káti ya butú mpenzá (ngonga zeló tǒ minuit), lukosekwisa bakufi. Wendo asilikáká mingi mpé kánda emomemáká mosíká ya engúmba Kinsásá mpé amosukáká na bokangami na Kisangani (ntángo êná Stanleyville) mpó na ntángo mokɛ́ na bolɔ́kɔ epáí ya bakonzi ba mbúlamatáli ya koloni ya Beleziki mpé bamumpɛ́ bamobóyeláká kosangana na nsambela ya bangó.
Nkúfa[kokoma | kobɔngisa mosólo]
Moyémbi Wendo Kolosoy akotɔ́kɔ́ ó lopitálo la clinique Ngaliéma mpó na koluka libíki na bokɔnɔ kasi azongisáká molímo na ngonga ya zómi na mwambe minúti ntúkú isáto nsima ya nzángá ó mokɔlɔ mwa ntúkú ibalé na mwambe, sánzá ya nsámbo mobú mwa nkóto ibalé na mwambe na lopitálo la Ngaliéma, ntángo yě azaláká na mibú ntúkú mwambe na misáto.
Diski[kokoma | kobɔngisa mosólo]
- Nani akolela Wendo? (1993)
- Marie Louise (1997) -- Indigo LBLC 2561 (2001)
- Amba (1999) -- Marimbi 46801.2 (2002) -- World Village 468012 (2003)
- On The Rumba River (Soundtrack) Marabi/Harmonia Mundi 46822.2 (2007)
- Banaya Papa Wendo IglooMondo (2007)
Compilations[kokoma | kobɔngisa mosólo]
- Ngoma: The Early Years, 1948-1960 Popular African Music (1996). Includes the original recording of "Marie-Louise", 1948 (Antoine Kolosoy "Wendo" / Henri Bowane)
- The Very Best of Congolese Rumba - The Kinshasa-Abjijan Sessions (2007) Marabi Productions
- The Rough Guide to Congo Gold -- World Music Network 1200 (2008)
- Beginners Guide To Africa -- Nascente BX13 (2006)


text:
Lisolo 72: Nzambe asalisi Hizikiya
BOYEBI mpo na nini moto oyo azali kobondela Yehova? Mpo na nini atandi mikanda liboso ya etumbelo ya Yehova? Moto yango ezali Hizikiya, mokonzi ya mabota mibale na sudi ya Yisraele. Mokonzi Hizikiya azali komitungisa mingi. Mpo na nini?
Basoda ya Asiri basilá kobebisa mabota zomi ya nɔrdi. Yehova atikaki makambo yango ekómela bango mpo bato yango bakómaki mabe mingi. Mpe sikoyo, basoda yango bayei kobundisa bokonzi ya mabota mibale na sudi.
Mokonzi ya Asiri atindeli Hizikiya mikanda. Mikanda yango nde oyo Hizikiya akei kolalisa liboso ya Nzambe. Mokonzi ya Asiri alobi nini na mikanda yango? Atyoli Yehova, mpe ayebisi Hizikiya ete atika, ameka kobunda na ye te. Yango wana, Hizikiya abondeli boye: ‘Ee Yehova, bikisá biso na lobɔkɔ ya mokonzi ya Asiri. Bongo mabota nyonso bakoyeba ete kaka yo nde ozali Nzambe.’ Yehova akoyoka ye?
Hizikiya azali mokonzi malamu. Azali te lokola bakonzi mabe ya mabota zomi ya Yisraele to lokola tata na ye, Mokonzi Ahaze. Hizikiya azali kosala nyonso atosa mibeko nyonso ya Yehova. Yango wana, ntango Hizikiya asilisi kobondela, mosakoli Yisaya atindeli ye nsango oyo euti epai ya Yehova: ‘Mokonzi ya Asiri akokɔta na Yerusaleme te. Ata soda na ye moko akokóma pene na engumba oyo te. Bakobwakela yango ata likula moko te.’
Bótala elilingi oyo. Bibembe oyo elali wana na nse ezali bibembe ya banani? Ya basoda ya Asiri. Likambo nini esalemi? Yehova atindi anzelu na ye mpe na butu moko mpamba, abomi basoda ya Asiri nkóto nkama moko na ntuku mwambe na mitano (185 000). Yango wana, mokonzi ya Asiri atiki etumba, azongi na mokili na ye.
Bokonzi ya mabota mibale ebiki; bato na yango bazwi kimya mwa bambula. Kasi nsima ya liwa ya Hizikiya, mwana na ye Manase akómi mokonzi. Manase ná mwana na ye Amone, oyo akómaki mokonzi nsima na ye, bazali bakonzi mabe. Yango wana, makambo ya mabe etondi lisusu na mokili. Ntango basaleli ya Amone babomi ye, mwana na ye Yosiya akómi mokonzi ya mabota mibale ya sudi.
2 Bakonzi 18:1-36; 19:1-37; 21:1-25.
Mituna
- Moto oyo ozali komona na elilingi ezali nani, mpe mpo na nini azali komitungisa mingi?
- Mikanda nini Hizikiya alalisi liboso ya Nzambe, mpe abondeli mpo na nini?
- Hizikiya azali mokonzi ya ndenge nini, mpe nsango nini Yehova atindeli ye na nzela ya mosakoli Yisaya?
- Ndenge elilingi emonisi yango, anzelu moko ya Nzambe asali basoda ya Asiri nini?
- Atako bokonzi ya mabota mibale ezalaki na kimya mpo na mwa bambula, nini esalemaki nsima ya liwa ya Hizikiya?
Mituna mosusu
- Tángá 2 Bakonzi 18:1-36.
Ndenge nini molobeli ya Asiri Rabashake alukaki kolɛmbisa kondima ya Bayisraele? (2 Bak. 18:19, 21; Kob. 5:2; Nz. 64:3)
Ntango bato batɛmɛlaka Batatoli ya Yehova, na ndenge nini balandaka ndakisa ya Hizikiya? (2 Bak. 18:36; Nz. 39:1; Mas. 26:4; 2 Tim. 2:24)
- Tángá 2 Bakonzi 19:1-37.
Lelo oyo, ndenge nini basaleli ya Yehova bamekolaka Hizikiya na ntango ya mpasi? (2 Bak. 19:1, 2; Mas. 3:5, 6; Ebr. 10:24, 25; Yak. 5:14, 15)
Wapi makambo misato oyo Mokonzi Senakeribe alongaki te, mpe ye azali elilingi ya nani? (2 Bak. 19:32, 35, 37; Em. 20:2, 3)
- Tángá 2 Bakonzi 21:1-6, 16.
Mpo na nini tokoki koloba ete Manase azalaki mokonzi oyo alekaki mabe na kati ya bakonzi nyonso oyo bayangelaki na Yerusaleme? (2 Nt. 33:4-6, 9)


text:
Biblia na Internet | BIBLIA - LIBONGOLI YA MOKILI YA SIKA
Olingi koyoka botángi ya lisolo oyo na %%?
1 Samwele 1:1-28
1 Ezalaki na mobali moko ya Ramataime-zofime,+ ya etúká ya ngombangomba ya Efraime,+ mpe nkombo na ye Elekana,+ mwana ya Yerohame, mwana ya Elihu, mwana ya Tohu, mwana ya Zufe,+ Moefraime.*2 Azalaki na basi mibale, moko nkombo na ye Hana, mpe mosusu nkombo na ye Penina. Bongo Penina azalaki na bana, kasi Hana azalaki na bana te.+3 Mpe mbula na mbula, mobali yango azalaki kolongwa na engumba na ye mpe komata mpo na kofukama elongi na nse+ mpe kopesa Yehova ya mampinga mbeka, na Shilo.+ Kuna nde esika Hofini ná Finehase,+ bana mibali mibale ya Eli, bazalaki banganga-nzambe ya Yehova.+4 Bongo mokolo moko, Elekana apesaki mbeka, mpe apesaki mwasi na ye Penina mpe bana na ye nyonso ya mibali mpe ya basi biteni mingi;+5 kasi apesaki Hana eteni moko. Atako bongo, azalaki kolinga mingi+ nde Hana, kasi Yehova akangaki libumu na ye.+6 Mbanda na ye mpe atumolaki+ ye mingi mpenza mpo na kosilikisa ye, mpamba te Yehova akangaki libumu na ye.7 Azalaki kosala bongo mbula na mbula,+ mbala nyonso oyo azalaki komata na ndako ya Yehova.+ Azalaki kotungisa ye bongo, kino Hana azalaki kolela mpe azalaki kolya te.8 Bongo mobali na ye Elekana alobaki na ye boye: “Hana, mpo na nini ozali kolela, mpe mpo na nini ozali kolya te? Mpo na nini motema na yo ezali koyoka mpasi?+ Mpo na yo, ngai naleki bana mibali zomi te?”+9 Bongo Hana atɛlɛmaki ntango basilisaki kolya na Shilo mpe ntango basilisaki komɛla, wana nganga-nzambe Eli afandaki na kiti, pene na likonzí ya porte ya tempelo+ ya Yehova.10 Mpe molimo ya Hana ekómaki bololo,+ bongo abandaki kobondela Yehova+ mpe kolela mingi.+11 Na yango, asalaki elako+ mpe alobaki ete: “Ee Yehova ya mampinga, soki okotala mpenza mpasi ya moombo+ na yo mpe ya solo okokanisa ngai,+ mpe soki okobosana te moombo na yo mpe ya solo okopesa moombo na yo mwana ya mobali, nakopesa ye epai ya Yehova mikolo nyonso ya bomoi na ye, mpe razware ekoleka na motó na ye te.”+12 Mpe esalemaki boye: wana azalaki kobondela ntango molai+ liboso ya Yehova, Eli azalaki kotala monɔkɔ na ye.13 Nzokande Hana azalaki koloba na motema;+ kaka mbɛbu na ye nde ezalaki koningana mpe mongongo na ye ezalaki koyokana te. Kasi Eli akanisaki ete alangwe.+14 Na yango, Eli alobaki na ye boye: “Okolangwalangwa boye tii ntango nini?+ Longwá na molangwa na yo ya vinyo.”15 Bongo Hana ayanolaki mpe alobaki: “Te, nkolo na ngai! Nazali mwasi oyo atungisami na elimo; namɛli vinyo te mpe masanga oyo elangwisaka te, nazali nde kosopa mitungisi ya molimo na ngai liboso ya Yehova.+16 Kozwa moombo na yo lokola mwasi moko ya mpambampamba+ te, mpo ezali mpo na ebele ya mabanzo na ngai mpe mitungisi na ngai nde nazali koloba tii sikoyo.”+17 Na yango, Eli ayanolaki mpe alobaki ete: “Kende na kimya,+ mpe tiká Nzambe ya Yisraele akokisela yo lilɔmbɔ na yo, oyo osɛngi ye.”+18 Bongo ye alobaki ete: “Tiká mosaleli na yo andimama na miso na yo.”+ Mpe mwasi yango asimbaki nzela akei, mpe alyaki,+ mpe elongi na ye ezalaki mawamawa lisusu te.+19 Bongo balamukaki ntɔngɔntɔngɔ mpe bafukamaki elongi na nse liboso ya Yehova, na nsima, bazongaki mpe bakómaki na ndako na bango na Rama.+ Sikoyo Elekana asangisaki nzoto+ na mwasi na ye Hana, mpe Yehova akanisaki ye.+20 Bongo esalemaki boye: nsima ya mbula moko, Hana azwaki zemi mpe abotaki mwana mobali mpe apesaki ye nkombo+ Samwele, mpamba te, ndenge alobaki yango, “Nasɛngaki+ ye nde na Yehova.”21 Na nsima mobali yango, Elekana, amataki ná bato ya ndako na ye nyonso mpo na kopesa Yehova mbeka+ ya mbula na mbula mpe likabo na ye ya elako.+22 Kasi Hana amataki te,+ mpamba te alobaki na mobali na ye boye: “Ntango kaka mwana akokilisama mabɛlɛ,+ nakomema ye, akomonana liboso ya Yehova mpe akofanda kuna mpo na ntango oyo etyami ndelo te.”+23 Na yango, mobali+ na ye Elekana alobaki na ye ete: “Salá oyo ezali malamu na miso na yo.+ Tikalá na ndako tii okokilisa ye mabɛlɛ. Nde tiká Yehova akokisa liloba na ye.”+ Bongo mwasi yango atikalaki na ndako mpe amɛlisaki mwana na ye tii ntango akilisaki ye mabɛlɛ.+24 Na yango, ntango kaka akilisaki ye mabɛlɛ, amataki elongo na ye, ná ngɔmbɛ-mobali ya mbula misato, efa moko ya farini ná elokó moko monene ya vinyo,+ mpe akɔtaki na ndako ya Yehova na Shilo.+ Mpe mwana mobali yango azalaki elongo na ye.25 Na nsima, babomaki ngɔmbɛ-mobali yango mpe bamemaki mwana mobali wana epai ya Eli.+26 Na yango, Hana alobaki boye: “Limbisá ngai, nkolo na ngai! Lokola molimo na yo ezali solo na bomoi,+ nkolo na ngai, ngai nazali mwasi oyo atɛlɛmaki pene na yo na esika oyo mpo na kobondela Yehova.+27 Ezalaki mpo na mwana mobali oyo nde nabondelaki Yehova ete akokisela ngai lilɔmbɔ+ na ngai, oyo nasɛngaki ye.+28 Bongo ngai sikoyo, nadefisi ye na Yehova.+ Mikolo nyonso oyo ye akozala na bomoi, akozala moto oyo bapesá Yehova.”Mpe Elekana agumbamaki kuna liboso ya Yehova.+
Maloba na nse
^ Mpo azalaki kofanda na teritware ya Efraime, kasi Elekana azalaki nde Molevi. Talá 1Nt 6:19, 22-28.


text:
BOMOI YA BAKRISTO
Tómonisa bizaleli ya Nzambe—Komikitisa
MPO NA NINI EZALI NA NTINA:
Komikitisa esalaka ete moto azala na boyokani malamu na Yehova.—Nz 138:6
Komikitisa esalaka ete moto azala na boyokani malamu na basusu.—Flp 2:3, 4
Lolendo ememaka na likama.—Mas 16:18; Ezk 28:17
NDENGE YA KOMONISA YANGO:
Kokakatana te kosalisa basusu na misala mosusu.—Mt 20:25-27
Kotika te ete makoki to mikumba oyo ozali na yango ekómisa yo lolendo.—Ro 12:3
TALÁ VIDEO BOYÁ MAKAMBO OYO EBEBISAKA BOSEMBO YA MOTO—LOLENDO, MPE PESÁ BIYANO NA MITUNA OYO:
Ndenge oyo tosalaka ntango bapesi biso toli emonisaka nini?
Ndenge nini libondeli esalisaka biso tókóma na ezaleli ya komikitisa?
Makambo nini tokoki kosala mpo na komonisa komikitisa?


text:
Biblia na Internet | BIBLIA - LIBONGOLI YA MOKILI YA SIKA
Olingi koyoka botángi ya lisolo oyo na %%?
Yoane 20:1-31
20 Na mokolo ya liboso+ ya pɔsɔ, Maria Magadalena ayaki ntɔngɔntɔngɔ na lilita, wana molili ezalaki naino, mpe amonaki libanga esili kolongolama na lilita.+2 Bongo apotaki mbangu mpe ayaki epai ya Simo Petro mpe epai ya moyekoli wana mosusu,+ oyo Yesu azalaki kolinga mingi, mpe alobaki na bango ete: “Balongoli Nkolo na lilita,+ mpe toyebi te soki balalisi ye wapi.”3 Bongo Petro+ ná moyekoli wana mosusu babimaki mpe basimbaki nzela bakei na lilita yango.4 Ɛɛ, bango mibale elongo babandaki kopota mbangu; kasi moyekoli wana mosusu alekaki liboso ya Petro na mbangu makasi koleka mpe akómaki na lilita liboso.5 Mpe, ntango agunzamaki, amonaki biteni ya bilamba elali,+ kasi akɔtaki na kati te.6 Bongo Simo Petro mpe ayaki nsima na ye, mpe akɔtaki na kati ya lilita yango. Mpe amonaki biteni ya bilamba yango elali,+7 mpe lisusu elamba oyo ezalaki na motó na ye elali esika moko te na biteni ya bilamba yango, kasi elíngami na esika na yango moko.8 Bongo, na ntango wana, moyekoli wana mosusu oyo akómaki na lilita liboso akɔtaki mpe na kati, mpe amonaki mpe andimaki.9 Mpo basosolaki naino te likomami oyo: ete asengelaki kosekwa uta na bakufi.+10 Bongo bayekoli yango bazongaki epai na bango.11 Nzokande, Maria azalaki kaka kotɛlɛma libándá pene na lilita yango, azalaki kolela. Bongo wana azalaki kolela, agunzamaki mpo na kotala na kati ya lilita12 mpe amonaki baanzelu+ mibale na bilamba ya mpɛmbɛ bafandi moko na motó mpe moko na makolo na esika oyo nzoto ya Yesu elalaki.13 Mpe balobaki na ye ete: “Mwasi, ozali kolela mpo na nini?” Alobaki na bango ete: “Balongoli Nkolo na ngai, mpe nayebi te soki balalisi ye wapi.”14 Nsima ya koloba makambo wana, abalukaki mpe amonaki Yesu atɛlɛmi, kasi asosolaki te ete ezalaki Yesu.+15 Yesu alobaki na ye ete: “Mwasi, ozali kolela mpo na nini? Ozali koluka nani?”+ Ye, lokola akanisaki ete ezali mobateli ya elanga, alobaki na ye ete: “Tata, soki olongolaki ye, yebisá ngai soki olalisi ye wapi, mpe nakokamata ye.”16 Yesu alobaki na ye ete: “Maria!”+ Ntango abalukaki, alobaki na ye na Ebre ete: “Rabuni!”+ (oyo elakisi “Moteyi!”)17 Yesu alobaki na ye ete: “Tiká kokangama na ngai. Mpo namati naino epai ya Tata te. Kasi kende epai ya bandeko na ngai+ mpe lobá na bango ete: ‘Nazali komata epai ya Tata+ na ngai mpe Tata na bino mpe epai ya Nzambe na ngai+ mpe Nzambe na bino.’”+18 Maria Magadalena ayaki kopesa nsango epai ya bayekoli ete: “Namoni Nkolo!” mpe ete alobaki na ye makambo wana.+19 Bongo, ntango ngonga epusanaki mingi na mokolo yango, na mokolo ya liboso ya pɔsɔ,+ mpe, atako baporte ekangamaki makasi na esika oyo bayekoli bazalaki mpo na kobanga+ Bayuda, Yesu ayaki+ mpe atɛlɛmaki na katikati na bango mpe alobaki na bango ete: “Kimya ezala na bino.”+20 Mpe nsima ya koloba bongo alakisaki bango mabɔkɔ na ye mpe mopanzi na ye.+ Na yango, bayekoli basepelaki+ ntango bamonaki Nkolo.21 Bongo, Yesu alobaki na bango lisusu ete: “Kimya ezala na bino. Kaka ndenge Tata atindi ngai,+ ngai mpe nazali kotinda bino.”+22 Mpe nsima ya koloba bongo afulaki bango mpema mpe alobaki na bango ete: “Bózwa elimo santu.+23 Soki bolimbisi masumu ya bato ata ya ndenge nini,+ balimbisami yango; soki bokangi oyo ya bato ata ya ndenge nini, ekangami.”+24 Kasi Toma,+ moko ya bantoma zomi na mibale, oyo bazalaki kobenga Lipasa, azalaki elongo na bango te ntango Yesu ayaki.25 Na yango bayekoli mosusu balobaki na ye ete: “Tomoni Nkolo!” Kasi ye alobaki na bango ete: “Soki namoni elembo ya nsɛtɛ na mabɔkɔ na ye te mpe soki natye mosapi na ngai na elembo ya nsɛtɛ yango te mpe soki natye lobɔkɔ na ngai na kati ya mopanzi na ye+ te, nakondima ata moke te.”+26 Nzokande, mikolo mwambe na nsima bayekoli na ye bazalaki lisusu na kati ya ndako, mpe Toma azalaki elongo na bango. Yesu ayaki, atako baporte ekangamaki makasi, mpe atɛlɛmaki na katikati na bango mpe alobaki ete: “Kimya ezala na bino.”+27 Na nsima alobaki na Toma ete: “Tyá mosapi na yo awa, mpe talá mabɔkɔ na ngai, mpe kamatá lobɔkɔ+ na yo mpe tyá yango na kati ya mopanzi na ngai, tiká ntembe, kasi zalá nde na kondima.”28 Toma azongiselaki ye ete: “Nkolo na ngai mpe Nzambe na ngai!”+29 Yesu alobaki na ye: “Ondimi mpo omoni ngai? Esengo na baoyo bazali komona te kasi bazali kondima.”+30 Ya solo mpenza, Yesu asalaki mpe bilembo mosusu mingi liboso ya bayekoli, oyo ekomami na rulo oyo te.+31 Kasi makambo oyo ekomami+ mpo bóndima ete Yesu azali Kristo Mwana ya Nzambe, mpe ete, mpo bozali kondima,+ bózwa bomoi na nkombo na ye.


text:
Mpaka Perry, nakanisi osengeli kozala elenge koleka banso na Eklezia. Bomonaki ndenge atombwamaki uta na kiti na ye.
Bandeko babali mpe basi, ntango nyonso naliaka tomati ya mbuma ya sika ya kotela to naliaka mbuma moko ya kotela, etonda mai kaka nsima ya kobuka yango na nzete, makanisi na ngai mazongaka nsima ya mibu 60 ntango tata na ngai azalaki na bilanga ya nzete ya mbuma na mboka Holladay, Utah. Abombaki bandako ya banzoi kuna mpo na kobotisa mbuma na ntango ya bafololo oyo na nsuka ekokoma mbuma monene, ya kitoko mpenza.
Tata alingaki mafuta ya nzoi ya bilenga na ye mpe akamwaki lolenge bankoto na yango kosalaka elongo bazalaki kobongola monsonso esangisamaki uta na bafololo ya mbuma na ye na mafuta ya nzoi ya sukali, ya wolo—moko ya bilei ya mokili ya malonga koleka nyonso. Elingi koloba, batali ya mambi ya kolia, bayebisaka biso ete ezali molia se moko oyo ekwi biloko ya ntina nyonso—enzyme, vitamines, minerais, mpe mai—esengeli mpo na kotelemisa bomoi.
Tata na ngai ntango nyonso azalaki komeka kobenda ngai na mosala na ye ya bandako ya nzoi, kasi nazalaki na esengo mpenza kotikaka ye kobokola banzoi na ye. Nzoka nde, uta mikolo wana, nayekolaki mingi na ntina ya ndako ya nzoi ebongisami malamu mpenza—liboke ya penepene ya banzoi 60,000.
Mafuta ya nzoi euti mpenza na kobotisa, kozwa monsonso, mpe kosangisa monsonso na mafuta ya nzoi. Ezali motungisi kitoko oyo ezalaki mpo na bango mayele ya kobotama epesamaki bango na Mokeli na biso. Bato bakanisaka ete mpo na kosala kaka 0.45 kg ya mafuta ya nzoi, banzoi 60,000 yango kati na ndako basengeli na lisanga kokende kotala bafololo bifuku 12 mpe kokende mobembo 122,000 km koleka —ekokani na mbala misato nzinganzinga ya mokili. Na a molai ya bomoi na ye ya bamposo misato kaka, bopesi ya nzoi ya mafuta moko na ntina ya mafuta ya nzoi epai ya ndako na ye ezali moko na zomi na mibale mpamba ya lutu ya moke.
Atako emonani moke ntango tomekisi yango na nyonso,moko na zomi na mibale ya lutu moke ya mafuta nzoi ya nzoi moko na moko ezali na ntina mpo na bomoi ya ndako. Banzoi batalelanaka. Mosala oyo ekokaki kozala monene mpo na mwa banzoi basali ekomaka pepele mingi mpamba te banzoi banso na botongono basalaka eteni na bango.
Ndako ya nzoi ezali ntango nyonso elembo ya motuya na lisolo ya Eklezia na biso. Toyekoli na Buku ya Mormon ete Bayedite bamemaki mafuta ya nzoi elongo na bango (tala Etele 2:3) ntango bakendaki mobembo na Mikili ya Amerika bankoto ya mibu kala. Brigham Young aponaki ndako ya nzoi lokola elembo mpo na kolendisa mpe kofula bokasi ya kosala elongo oyo esengelaki katikati ya bapionie mpo kobongola lisobe ekawuka ebotaka mbuma te nzinganzinga ya Great Salt Lake ekoma balubwaku ebotaka mbuma tozali na yango lelo. Tozali bazui litomba ya limoni mpe mosala monene mpe makasi na bango ya lisanga.
Elembo ya ndako ya nzoi ekutami na bakati mpe balibanda ya batempelo na biso mingi. Ebaelo oyo wapi natelemi esalami uta na nzete ya Walnut elonami na nsima ya ndako ya Mokambi Gordon B. Hinckley mpe ekembisami na bililingi ya ndako ya nzoi.
Bilembo oyo nyonso ezali kotatola eloko moko: biloko minene ebotisami mpe mikumba ekomisami pepele na nzela ya babokasi ya maboko ebele “maye masili komipesa na mpila mpo na ntina ya malamu” (D&A 58:27). Kanisa oyo bifuku ya Basantu ba Mikolo mya Nsuka bakokaki kosala na mokili soki tozalaki kosala lokola ndako ya nzoi na kokangama na biso, ya komipesaki mpenza na mateya ya Nkolo Yesu Klisto.
Mobikisi ateyaki ete motindo ya yambo mpe ya monene ezali:
“Okolinga Nkolo Njambe na yo na motema na yo mobimba mpe na molimo na yo mobimba mpe na makanisi na yo mobimba. …
“Mosusu na mibale ejali mpe lokola yango ete, Okolinga mojalani na yo lokola yo moko.
“Mibeko yonso mpe masakoli ikakemi na mibeko oyo” (Matai 22:37, 39–40).
Maloba ya Mobikisi ezali pete—kasi ndimbola na yango ezali motuya makasi mpe mozindo. Tosengeli kolinga Nzambe mpe kobatela bazalani na biso mpe bisomei. Kanisa malamu nini tokoki kosala na mokili soki tokangani elongo, ya kosangana lokola bayekoli ya Klisto, na mpila mpe na kosalaka ntango nyonso akokisaki bamposa ya basusu mpe kosalisaka baye nzingazinga na biso—mabota na biso, baninga na biso, bazalani na biso, mpe bandeko na biso bana mboka.
Lokola ekomami na Mokanda ya Yakobo, lisalisi ezali ndimbola mpenza ya losambo ya mpeto (tala Yakobo 1:27).
Tozali kotanga na ntina ya lisalisi bandimi ya Eklezia bazali kopesa na mokili mobimba mpe mingimingi lisalisi ya bato ya mokili oyo epesami na bantango ya mpasi—bamoto, bampela, mipepe makasi, mvula makasi. Biyano ya kosala nokinoki mpenza oyo esengami mingi mpe esepelisi mingi esengeli mpenza kokoba lokola nzela ya komemanaka mikumba. Kasi nini na ntina ya bomoi na biso ya mikolo nyonso? Nini ekozala litomba ya kosangisa misala ya mawa mikemike bifuku oyo esalami mokolo na mokolo na biso na ntina ya bolingo na biso ya Boklisto ya boboto mpo na basusu? Ntango ezali oyo ekozala na litomba moko oyo ekobongwanisa bana banso ya Tata wa biso ya Lola na nzela ya bosemboli ya bolingo na Ye epai na bango na nzela na biso. Mokili na biso ya mobulu ezali na mposa ya bolingo oyo ya Klisto lelo mingi koleka ezala naino te, mpe ekozala na mposa na yango kutu na mingi na mibu mikoya.
Misala ya pete, ya mikolo na mikolo ya lisalisi ekoki komonana lokola mingi te na mpe yangomei, kasi ntango totali yango lisanga ekomi kaka lokola moko likolo ya zomi na mibale ya lutu moke ya mafuta ya nzoi epesami na nzoi moko na ndako ya nzoi. Ezali na nguya kati na bolingo na biso mpo na bana na Ye, mpe ntango bolingo wana elakisami na miso ya bankoto ya misala ya boboto ya Boklisto, ekokolisa mpe ekoleisa mokili na monsonso etelemisaka bomoi ya bondimi, elikia, mpe lolango.
Nini esengeli biso kosala mpo na kokoma lokola banzoi ya mafuta bamipesi mpe kokomisa bomipesi wana eteni moko ya ezalela na biso? Mingi kati na biso tozali na mikumba na kokendaka na mayangani ya Eklezia, mpe tozali kosala makasi na mabiangi na biso, mingimingi na baeyenga. Wana esengeli solo kopesamela longonia. Kasi ezali mayele mpe mitema na biso komipesa na mpila na makambo malamu na kati ya mposo? Ekokisi biso kaka mikumba na biso kozangaka kokanisa, to ezali biso solo ya kobongwana na nsango malamu ya Yesu Klisto? Lolenge nini tozwi mbuma ya bondimi oyo eleisami na mayele na biso mpe kolona yango na nse ya mabele ebotaka ya milimo na biso? Lolenge nini tosali mbogwana makasi ya motema oyo Alma alobi ezali na ntina mpo na esengo mpe kimia na biso ya seko? (tala Alama 5:12–21).
Mikundola, mafuta ya nzoi ezali bilei se moko oyo ikwi biloko ya ntina nyonso mpo kotelemisa bomoi ya kufa. Mpe malongi mpe nsango malamu ya Klisto ezali se nzela moko mpo na kozwa bomoi ya seko. Kaka ntango litatoli na biso ekoli koleka kofandisamaka likolo ya oyo ezali na molimo na biso mpo na kokoma eteni moko ya milimo na biso mpo ete ekoka kozala ya koleisama na mozindo nde botindiki na biso mpo na kolinga mpe kosalisa ekokoma lokola ya Mobikisi. Ezali nde, mpe se kaka nde, ete tokokoma bayekoli babongwani mobimba ya Klisto bapesami nguya na Molimo mpo na kokomela mitema ya baninga na biso bato.
Ntango mitema na biso mitiami lisusu likolo ya biloko ya mokili te, tokoyoka lisusu mposa ya balokumu ya bato to koluka kaka se kosepelisa lolendo na biso te (tala D&A 121:35-37). Kasi, tolati babolamu Lokola Klisto oyo Yesu ateyaki:
-
Tozali na boboto mpe bosekomi mpe motema molai (tala D&A 121:41).
-
Tozali na boboto, ya bokibisi to lokutu te (tala D&A 121:42).
-
Toyokaka bolingo epai ya bato banso (tala D&A121:45).
-
Makanisi na biso ezali ntango nyonso ya bolamu (tala D&A 121:45).
-
Tozali lisusu na mposa ya kosala mabe te (tala Moziya 5:2).
-
Molimo Mosanto azali moninga na biso ya ntango nyonso, mpe malongi ya bonganganzambe ezali kotiola likolo na milimo na biso lokola mamio uta na lola (tala D&C 121:45-46).
Sikawa, nazali kolendisa mpila to mobulu ya biyamba te. Bongo te! Nazali solo kopesa makanisi ete tozwa litambe ya mayele elandi nsima na bobongoli motema na biso mobimba na nsango malamu ya Yesu Klisto na kokotisaka malongi na ye na kati na mitema na biso mpe milimo na biso mpo tokosala mpe kobika ntango nyonso engebene mibeko—mpe na bosembo—maye tolobaka tondimaka.
Bosembo oyo ekomisaka pete mpe ekolisaka mayoki na biso epai ya Molimo mpe epai ya bamposa ya basusu. Ememaka esengo na babomoi na biso mpe kimia na milimo na biso—Lolenge ya esengo mpe kimia oyo eyelaka biso ntango toyamboli masumu na biso mpe tolandi Mobikisi na kobatelaka mitindo na Ye.
Lolenge nini esalaka biso mbongwana oyo? Lolenge nini tokotisaka bolingo ya Klisto na mitema na biso? Ezali na mosala moko ya pete ya mokolo na mokolo oyo ekoki kasala bokeseni mpo na mondimi nyonso ya Eklezia, lokola bino bilenge babali mpe bilenge basi, bino bakolo banzemba, mpe bino batata mpe bamama.
Mosala ya pete wana ezali: Na losambo na yo ya ntongo na mokolo ya sika moko na moko, senga Tata na Lola mpo akamba yo okitola libaku ya kosalisa moko ya bana na Ye ya motuya. Nsima kende kati na mokolo mobimba na motema na yo etonda bondimi mpe bolingo, kolukaka moto moko ya kosalisa. Tikala kokangama na yango, kaka lokola nzoi ya mafuta ekangamaka likolo ya bafololo uta na yango akobenda monsoso mpe putulu. Soki osali oyo, liyoki na molimo ekoyesa monene, mpe okobombola mabaku ya kosalisa oyo mokolo moko te liboso ososola ete ekokaki kosalama.
Mokambi Thomas S. Monson ateyi ete na mabaku mingi Tata na Lola ayanolaka nsambo ya moto mosusu na nzela na biso—na nzela na ngai—na nzela ya maloba mpe misala ya boboto, na nzela ya misala mpe lisalisi mpe bolingo na biso ya pete.
Mpe Mokambi Spencer W. Kimball alobaki: “Nzambe amonaka biso mpenza, mpe akengelaka biso. Kasi mbala mingi na nzela ya moto mosusu nde Ye ayanolaka na bamposa na biso. Yango wana ezali na ntina ete tosalisana” (Teachings of Presidents of the Church: Spencer W. Kimball[2006], 82).
Nayebi ete soki osali oyo—na ndako, na eteyelo, na mosala, mpe na eklezia—Molimo ekokamba yo, mpe okozala na makoki ya komona baye bazali na mposa ya lisalisi moko oyo kaka yo okoki kozala na makoki ya kopesa. Okotindikama na Molimo mpe okopesama nzela na kitoko ya kosalisa kopesa mpimbo na mokili elongo na bolingo ya peto ya Klisto mpe nsango malamu na Ye.
Mpe mikundola, lokola moko na zomi na mibale ya lutu moke ya mwa nzoi ya mafuta moke epesami na ndako ya nzoi, soki toyikanisi babokasi na biso na bazomi ya bankoto mpe kutu bifuku ya bokasi ya losambo mpo na kokabola bolingo ya Nzambe mpo na bana na Ye na nzela ya mosala ya Boklisto, ekozala na litomba kokolaka nokinoki ya bolamu oyo ekomema Mwinda ya Klisto epai ya mokili oyo ezali kokoma molili ntango nyonso. Kongangisamaka, tokomema bolingo mpe mawa epai ya libota na biso mpe ya motangwani, mobola, babukani, mpe epai ya bana ya Tata wa biso na Lola baye bazali koluka bosolo mpe kimia.
Ezali losambo na ngai ya bosawa, bandeko babali mpe basi, ete tokutuna kati na nsambo na biso ya mikolo na mikolo bofuli ya komona moto moko oyo tokoki kopesa mwa lisalisi ya ntina, kokwaka lisalisi ya kokabolaka bosolo mpe litatoli ya nsango malamu. Na nsuka ya mokolo moko na moko, ekoki biso kozala na makoki ya koloba “iyo” na eyano na mituna, “Esalaki ngai bolamu moko na mokili lelo, esalisaki ngai mokeleli moto?” (Hymns, no. 223).
Oyo ezali mosala ya Nzambe. Tika tosala na yango na botongono lokola mwa banzoi ya mafuta ya komipesa basalaka oyo ya bango, nasambeli na bosawa na nkombo ya Yesu Klisto, amene.


text:
Komelá biso
Tozali na esengo ya kosalisa bato oyo basepelaka na Biblia to na mosala na biso na mokili mobimba. Finá esika moko oyo olingi awa na nse mpo na kokutana na Batatoli ya Yehova ya mboka na bino.
Luká dati ya Ekaniseli ya liwa ya Yesu mpo na mbula oyo ezali koya
Luká esika Batatoli ya Yehova bakosala liyangani moko monene
Bengá na telefone to komelá biso na baadrɛsi oyo ezali wana na nse
Slovénie
Jehovove priče
pp 22
SI-1241 KAMNIK
SLOVÉNIE
+386 1-83-03-600
+386 51-442-134 (Ya mabɔkɔ)
Ngonga ya mosala
Lundi tii Vendredi
8:00 tii 17:00


text:
MOKAPO 34
Yesu aponi bantoma zomi na mibale
BANTOMA 12
Eleki soki mbula moko na ndambo banda Yoane Mobatisi alobaki ete Yesu azali Mwana-Mpate ya Nzambe. Ntango Yesu abandi mosala na ye, bato mosusu ya mitema sembo bakómi bayekoli na ye, na ndakisa, Andre, Simo Petro, Yoane, ekoki kozala mpe Yakobo (ndeko ya Yoane), Filipe mpe Bartelemi (oyo babengaka mpe Natanaele). Na nsima, bato mosusu mpe balandaki Kristo.—Yoane 1:45-47.
Sikoyo ntango ekoki mpo Yesu apona bantoma na ye. Bango bakozala baninga na ye ya motema mpe akopesa bango formasyo ya sikisiki. Kasi, liboso Yesu apona bango, akei na ngomba, mbala mosusu oyo ezali pene na Mbu ya Galile, mosika te na Kapernaume. Abondeli butu mobimba, ekoki kozala mpo Nzambe apesa ye bwanya mpe apambola ye. Mokolo oyo elandi, abengi bayekoli na ye mpe aponi 12 kati na bango mpo bázala bantoma na ye.
Yesu aponi bato motoba oyo totángi na ebandeli, aponi mpe Matai oyo azalaki na biro ya kokɔngɔla mpako. Bato mitano oyo batikali ezali Yuda (oyo babengi mpe Tade mpe “mwana ya Yakobo”), Simo moto ya Kanana, Toma, Yakobo mwana ya Alfe, mpe Yuda Mokeriota.—Matai 10:2-4; Luka 6:16.
Bayekoli yango 12 bazali kotambola elongo na Yesu mpe ayebi bango malamu. Basusu bazali bandeko na ye. Emonani ete Yakobo ná Yoane bazali bana ya ndeko ya Maria. Mpe soki ndenge basusu bakanisaka, ete Alfe azalaki ndeko ya Yozefe, tata-mobɔkɔli ya Yesu, boye ntoma Yakobo mosusu, mwana ya Alfe, azali mpe ndeko ya Yesu.
Ya solo, Yesu azali na mokakatano te mpo na koyeba nkombo ya bantoma na ye. Kasi, yo oyebi nkombo na bango? Mpo na kosalisa yo, simbá ete bayekoli mibale nkombo na bango Simo, mibale mosusu nkombo na bango Yakobo mpe mibale mosusu Yuda. Simo (Petro) azali ndeko ya Andre, mpe Yakobo (mwana ya Zebede) azali ndeko ya Yoane. Yango nde sekele ya koyeba nkombo ya bantoma 8 ya Yesu. Minei oyo batikali ezali Matai mokɔngɔli-mpako, Toma oyo atyaki ntembe, Natanaele oyo Yesu abengaki ye na nse ya nzete, mpe moninga na ye Filipe.
Bantoma 11 bazali bato ya Galile, epai Yesu akolá. Natanaele azali moto ya Kana. Filipe, Petro, ná Andre bazali bato ya Betesaida. Na nsima, Petro ná Andre bakómaki kofanda na Kapernaume esika oyo mbala mosusu Matai azalaki kofanda. Yakobo ná Yoane mpe bazali kofanda na Kapernaume to pene na yango, mpe bazalaki baluki-mbisi. Emonani ete kaka Yuda Mokeriota oyo atɛkaki Yesu nde azali moto ya Yudea.


text:
Biblia na Internet | BIBLIA - LIBONGOLI YA MOKILI YA SIKA
Olingi koyoka botángi ya lisolo oyo na %%?
Yuda 1:1-25
1 Yuda, moombo ya Yesu Kristo, kasi ndeko ya Yakobo,+ epai ya bato oyo babengami,+ oyo bazali bandeko ya bolingo na boyokani na Nzambe Tata+ mpe babatelami+ mpo na Yesu Kristo:2 Motema mawa+ mpe kimya+ mpe bolingo+ ebakisama epai na bino.+3 Bandeko ya bolingo,+ atako nazalaki kosala molende nyonso mpo na kokomela bino mpo na lobiko oyo tozali na yango biso nyonso,+ namoni ete ezali na ntina kokomela bino mpo na kolendisa bino ete bóbunda etumba makasi mpo na kondima+ oyo epesamaki na basantu mbala moko mpo na libela.+4 Ntina nasali bongo ezali mpo bato mosusu bamikɔtisi na kati na bino na mayele,+ baoyo Makomami emonisá+ uta kalakala ete bakozwa lisambisi oyo,+ bato oyo batyolaka Nzambe,+ oyo bazali kozwa boboto monene ya Nzambe na biso libaku ya kozala na etamboli ya nsɔni+ mpe bazali kowangana+ Nkolo+ na biso kaka moko mpe Mokonzi,+ Yesu Kristo.5 Nalingi kokundwela bino, ata boyebi makambo nyonso+ mbala moko mpo na libela, ete Yehova, atako abikisaki bato na mokili ya Ezipito,+ na nsima abomaki baoyo bamonisaki kondima te.+6 Mpe baanzelu oyo babatelaki te esika na bango ya ebandeli kasi basundolaki esika na bango moko ya kofanda mpenza,+ abombi bango na minyɔlɔlɔ ya seko+ na kati ya molili tuu mpo na lisambisi ya mokolo yango monene.+7 Ndenge moko mpe Sodoma ná Gomora ná bingumba ya zingazinga na yango,+ nsima wana bango, lokola baanzelu wana, basalaki pite koleka mpe balandaki nzoto ya mosuni mpo na kosalela yango na ndenge ebongi te,+ batyami liboso na biso lokola ndakisa ya kokebisa+ na ndenge bazwaki etumbu ya lisambisi ya mɔtɔ ya seko.+8 Nzokande, kaka bongo, bato wana mpe, lokola bamipesi na bandɔtɔ,+ bazali kokómisa nzoto ya mosuni mbindo mpe kotyola bonkolo+ mpe kofinga bato ya nkembo.+9 Nzokande ntango Mikaele,+ anzelu-mokonzi,+ azalaki na matata+ ná Zabolo mpe azalaki kowelana mpo na nzoto ya Moize,+ amekaki kutu te kokweisa ye na likambo na maloba ya kofinga,+ kasi alobaki nde: “Yehova apamela yo.”+10 Atako bongo, bato yango bazali koloba mabe mpo na makambo nyonso oyo bayebi kutu te;+ kasi makambo nyonso oyo bango bakangaka ntina kaka boye, lokola banyama ezangá mayele,+ na kati ya makambo wana bazali kokoba komibebisa+ bango moko.11 Mawa na bango, mpo balandi nzela ya Kaina,+ mpe bamibwaki na nzela ya libunga ya Balaama+ mpo na koluka mbano, mpe bakufi mpo na maloba ya botomboki+ ya Kora!+12 Bango bazali mabanga ebombaná na nse na mai na bafɛti na bino ya bolingo+ ntango bazali kolya fɛti elongo na bino, babateli ya mpate oyo bamileisaka bango moko kozanga kobanga;+ mapata oyo ezangá mai mpe oyo ezali komemama epai+ na epai na mipɛpɛ;+ banzete na nsuka ya eleko ya otɔnɛ, kasi ezangi mbuma, ekufi mbala mibale, epikolami;+13 mbonge mabe ya mbu oyo ezali kobimisa, lokola fulufulu, makambo oyo esengeli koyokisa bango nsɔni;+ minzoto oyo ezangá nzela ya sikisiki, oyo babombela bango molili tuu libela na libela.+14 Ɛɛ, moto ya nsambo na molɔngɔ oyo ebandi na Adama, ye Enoka,+ asakolaki mpe mpo na bango, ntango alobaki ete: “Talá! Yehova ayei na bamiriade na ye basantu,+15 mpo na kokata makambo ya bato nyonso,+ mpe kokweisa baoyo nyonso batyolaka Nzambe mpo na misala na bango nyonso ya kotyola Nzambe oyo basalaki na ndenge ya kotyola Nzambe, mpe mpo na makambo nyonso ya kozokisa oyo basumuki, oyo batyolaka Nzambe, balobaki mpo na ye.”+16 Bato yango bazali bato oyo baimaimaka,+ bato oyo bamilelalelaka mpo na bomoi na bango, bazali kolanda bamposa na bango moko,+ mpe minɔkɔ na bango ezali koloba makambo ya lolendo,+ wana bazali kokumisa bato+ mpo na koluka litomba na bango moko.17 Nde bino, bandeko ya bolingo, bókanisa lisusu maloba oyo bantoma ya Nkolo na biso Yesu Kristo balobaki liboso,+18 ndenge bazalaki koloba na bino ete: “Na ntango ya nsuka basɛki bakozala, oyo bakolanda bamposa na bango ya makambo ya kotyola Nzambe.”+19 Bango bazali bato oyo bakɔtisaka bokabwani,+ bato ya mosuni,+ oyo bazangá elimo.+20 Kasi bino, bandeko ya bolingo, awa bozali komitonga+ likoló ya kondima na bino oyo eleki bosantu,+ mpe lokola bozali kobondela na elimo santu,+21 bótikala na kati ya bolingo ya Nzambe,+ wana bozali kozela motema mawa+ ya Nkolo na biso Yesu Kristo mpo na bomoi ya seko.+22 Lisusu, bókoba komonisa motema mawa+ epai ya baoyo bazali na ntembe;+23 bóbikisa bango+ mpe bólongola bango na mɔtɔ.+ Kasi bókoba komonisela bamosusu motema mawa, bósala bongo na kobanga, wana bozali koyina ata elamba ya kati, oyo nzoto etye litɔnɔ.+24 Nzokande epai na ye oyo akoki kobatela+ bino mpo bóbɛta libaku te mpe kotɛlɛmisa bino kozanga litɔnɔ+ liboso ya nkembo na ye na esengo monene,25 epai ya Nzambe kaka moko Mobikisi+ na biso na nzela ya Yesu Kristo+ Nkolo na biso, nkembo,+ bonene, nguya+ mpe bokonzi+ ezala seko na bileko nyonso oyo eleká+ mpe sikoyo mpe na bileko nyonso seko.+ Amen.+


text:
Mosala ya kobimisa mikanda
KOBIMISA MIKANDA
Kobongola mikanda na elobeli ya bababa ya Québec ekokisi mposa moko monene
Mpo na nini kobimisa mikanda na LSQ ezali na ntina?
KOBIMISA MIKANDA
Kobongola mikanda na elobeli ya bababa ya Québec ekokisi mposa moko monene
Mpo na nini kobimisa mikanda na LSQ ezali na ntina?
Mosala oyo ezali kolendisa bato bálinga solo mpe bátosa yango
Moto nyonso oyo atángaka mikanda na biso to atalaka bavideo na biso akoki kondima ete makambo oyo bakomi to balobi emonisi ete basalaki bolukiluki mpenza mpe ezali makambo ya solosolo.
Babiblia na minɔkɔ na bango ya mboka
Tokabolaka Biblia Libongoli ya Mokili ya Sika ofele epai ya moto nyonso oyo alingi kotánga.
Bavideo na minɔkɔ koleka 100
Video Makambo esalemaka ndenge nini na Ndako ya Bokonzi? Ebimá na minɔkɔ soki 400, mpe Mpo na nini koyekola Biblia? na minɔkɔ koleka 550. Tosɛngi yo otala yango na monɔkɔ na bino ya mboka.
Kobimisa Biblia ya sika
Talá ndenge makambo etambolaki liboso bábimisa Libongoli ya Mokili ya Sika. Mpo na nini kobebisa ntango mpe mbongo mingi mpo na kobimisa Libongoli ya 2013 oyo babongisi lisusu mpe kosala milende ya ndenge wana?
Botángi ya Biblia oyo okoki koyoka ofele, oyo bato ebele bakɔtisi mingongo
Mingongo ndenge na ndenge ekokɔta na botángi ya Biblia Libongoli ya mokili ya sika ya 2013 oyo babongisi lisusu mpo na moto mokomoko oyo Biblia elobeli.
Biblia oyo basali mpo eumela
Libongoli ya Mokili ya Sika ya 2013 oyo babongisi lisusu ezali kitoko mpe basali yango mpo eumela.
Lisalisi mpo na bato oyo bakufá miso na Afrika
Batángi oyo bakufá miso na Malawi bamonisi botɔndi mpo na mikanda oyo elimbolaka Biblia na Chichewa na ekomeli ya bato oyo bakufá miso.
Mwa buku oyo ezali koteya bato na nzela ya bililingi
Mwa buku Yoká Nzambe esalisi bato mingi na mokili mobimba báyeba Nzambe mpe nsango ya Biblia. Talá oyo basusu balobi mpo na mwa buku yango oyo ezali na bililingi kitoko.
Bavideo oyo esepelisaka motema
Batatoli ya Yehova babimisá bavideo oyo eteyaka bana bizaleli malamu mpe mateya ya Nzambe. Bato balobi nini mpo na yango?
Miziki na minɔkɔ ebele
Talá mikakatano oyo bakutanaki na yango ntango bazalaki kobongola maloba ya banzembo na minɔkɔ mingi.
Video: Linɔ́ngi ya Mosɛnzɛli—Ebimaka banda 1879
Talá ndenge Linɔ́ngi ya Mosɛnzɛli, zulunalo oyo ekabolami mingi elati bilamba ndenge na ndenge na boumeli ya bambula.
Biblia oyo ezali na molai ya mɛtrɛ mibale
Luká koyeba ndenge bakoki kobimisa Babiblia na ekomeli ya bato oyo bakufá miso, na monɔkɔ nyonso oyo ezali na bilembo ya ekomeli ya bato oyo bakufá miso.
Linɔ́ngi ya Mosɛnzɛli—Zulunalo oyo ekabolami koleka bazulunalo mosusu nyonso
Tobimisaka mpe tokabolaka zulunalo Linɔ́ngi ya Mosɛnzɛli na mokili mobimba na minɔkɔ koleka 190. Bongo bazulunalo mosusu?
Bayaka kobɛta miziki
Esali bambula koleka 40, baalangá-nzembo oyo bautaka na mikili ndenge na ndenge basepelaka na libaku ya kosangana na orkɛstrɛ moko mpo na kobɛta miziki.
Video: “Nzela yango oyo”
Yoká loyembo oyo euti na makanisi ya bavɛrsɛ biblia, eyembami na minɔkɔ mwambe.
Kokabola mikanda oyo elimbolaka Biblia na République Démocratique du Congo
Sanza nyonso Batatoli ya Yehova basalaka mibembo ya mpasi mpo na kokabola Babiblia mpe mikanda oyo elimbola Biblia epai ya bato na République Démocratique du Congo.
Tozwi mokumba ya kobongola “maloba mosantu ya Nzambe”—Baroma 3:2
Batatoli ya Yehova basalelaki mabongoli mingi ya Biblia na basiɛklɛ oyo eleki. Kasi mpo na nini babimisi libongoli na bango moko ya Biblia na Lingelesi ya mikolo oyo?


text:
Nsango ya elikya oyo Biblia epesaka esakolami na Paris
ONU esalaki likita babengi Conférence de Paris sur les changements climatiques (COP21) kobanda 30/11 tii 12/12/2015, oyo esangisaki bato ya mikili 195 na Paris, na France, mpo na kolobela ndenge bato bakoki kotika kosala ete klima ebeba. Bato soki 38 000, na kati na bango bakonzi ya baguvɛrnema, bato ya siansi, bato oyo bayekolaka mabele mpe bato ya mombongo, bazalaki na likita yango. Mingi na bango bakendaki na esika oyo ezalaki pene wana, oyo babongisá mpo na kopesa bansango etali klima mpo báyeba makambo mingi mosusu etali mbongwana ya klima.
Atako Batatoli ya Yehova bakɔtaki likita yango te, kasi bakipaka mpe makambo etali mabele. Mingi na bango basalaki kampanye na Paris mpo na kolobela elikya oyo Biblia epesi ya kozala na bomoi na mabele oyo mopɛpɛ ezali kitoko.
Na bisi, Motatoli ya Yehova moko asololaki na mobali moko oyo autaki na ekólo Pérou mpe alataki bilamba ya bonkɔkɔ ya mboka na bango. Mobali yango alobaki ete atako azali nzoto malamu mpe asepelaka ndenge afandaka na ngomba moko kitoko, kasi amitungisaka kaka mpo na avenire ya planɛti na biso. Asepelaki mingi na elikya kitoko oyo ayokaki mpe na mwa kosɛka azwaki karte ya site na biso www.jw.org, oyo ndeko yango apesaki ye.
Na train, Batatoli ya Yehova mibale basololaki na moto moko ya Amerika oyo ayekolaka mabele. Akamwaki ntango ayokaki ete ebongiseli moko (Green Building Initiative) epesaki Batatoli ya Yehova certificat babengi Four Green Globe mpo na mbala ya mibale mpo bandimaki kotonga na ndenge oyo ekobebisa mabele te bandako mibale ya sika na Wallkill, na New York. Ye mpe asepelaki kozwa karte ya site na biso.
Bato mingi balakaki ete bakokɔta na site na biso mpo bakamwaki ndenge Batatoli ya Yehova bakipaka mpe makambo etali kobatela mabele. Ntango moto moko ya Canada, oyo ayanganaki na likita yango ayokaki ete Batatoli ya Yehova babatelaki bazumbu ya bandɛkɛ oyo ezalaka na langi ya bulé ntango bazalaki kotonga Biro na bango ya sika na Warwick, na New York; alobaki boye: “Liboso nakóma kubundela likambo etali kobatela mabele, nazalaki liboso koyekola bandɛkɛ. Nayebaki te ete Batatoli ya Yehova mpe bazalaka na limemya mpo na banyama. Nakotánga mikanda na bino mpe nakokɔta na site na bino mpo nayeba makambo mosusu etali bino!”


text:
Biblia na Internet | BIBLIA - LIBONGOLI YA MOKILI YA SIKA
Olingi koyoka botángi ya lisolo oyo na %%?
Mitángo 16:1-50
16 Mpe Kora+ mwana ya Yizare,+ mwana ya Kohate,+ mwana ya Levi,+ atɛlɛmaki elongo na Datane+ ná Abirame+ bana ya Eliabe,+ mpe One mwana ya Peleti, bana ya Rubene.+2 Mpe batɛlɛmaki liboso ya Moize, bango ná mibali nkama mibale na ntuku mitano (250) na kati ya bana ya Yisraele, bankumu ya liyangani, bato oyo babengamaka na likita, mibali ya lokumu.3 Bongo bayanganaki mpo na kotɛmɛla+ Moize ná Arona mpe balobaki na bango ete: “Tobaye bino, mpamba te liyangani oyo mobimba, bango nyonso bazali basantu+ mpe Yehova azali na kati na bango.+ Bongo, mpo na nini bino bozali komitombola likoló ya lisangá ya Yehova?”+4 Ntango Moize ayokaki yango, akweaki mbala moko elongi na nse.5 Na nsima, alobaki na Kora mpe na liyangani na ye mobimba ete: “Na ntɔngɔ Yehova akoyebisa nani azali moto na ye+ mpe nani azali mosantu+ mpe nani asengeli kobɛlɛma na ye,+ mpe moto oyo ye akopona,+ akobɛlɛma na ye.6 Bósala boye: Bózwa biloko ya kotya mɔtɔ,+ Kora ná liyangani na ye mobimba,+7 mpe bótya mɔtɔ na kati na yango mpe bótya mpaka ya malasi likoló na yango liboso ya Yehova lobi, mpe ekosalema mpenza boye: moto oyo Yehova akopona,+ ye nde mosantu. Nabaye bino, bino bana ya Levi!”+8 Mpe Moize alobaki lisusu na Kora ete: “Bóyoka, nabondeli bino, bino bana ya Levi.9 Bomoni yango likambo moke ndenge Nzambe ya Yisraele akaboli+ bino na liyangani ya Yisraele mpo na kobɛlɛmisa bino epai na ye mpo na kosala mosala ya tabernakle ya Yehova mpe kotɛlɛma liboso ya liyangani mpo na kosalela bango,+10 mpe na ndenge abɛlɛmisi yo ná bandeko mibali na yo nyonso bana ya Levi elongo na yo? Bongo esengeli bóluka lisusu kozwa bonganga-nzambe?+11 Yango wana yo ná liyangani mobimba oyo boyangani, bozali kotombokela Yehova.+ Bongo Arona, ye azali nani mpo bóimaima mpo na ye?”+12 Na nsima, Moize atindaki bábenga Datane ná Abirame+ bana ya Eliabe, kasi bango balobaki ete: “Tokoya te!+13 Omoni yango mpenza likambo moke ndenge olongoli biso na mokili oyo etondi na miliki mpe na mafuta ya nzoi mpo na koboma biso na esobe,+ mpe olingi lisusu komikómisa mokonzi na biso, tii kolekisa ndelo?+14 Kutu, okɔtisi biso te na mokili yango oyo etondi na miliki mpe na mafuta ya nzoi,+ mpo opesa biso libula ya elanga ná elanga ya vinyo. Olingi nde kotɔbɔla miso ya mibali oyo? Tokoya te!”15 Na yango, Moize asilikaki makasi mpe alobaki na Yehova ete: “Kobaluka te mpo na kotala likabo na bango ya mbuma.+ Nazwi mpunda-mobali na bango ata moko te, mpe nasaleli moko na bango mabe te.”+16 Na nsima, Moize alobaki na Kora+ ete: “Yo ná liyangani na yo mobimba, bóbɛlɛma liboso ya Yehova,+ yo ná bango mpe Arona, lobi.17 Mpe bózwa moto na moto eloko na ye ya kotya mɔtɔ, mpe bosengeli kotya mpaka ya malasi likoló na yango mpe bosengeli kobɛlɛmisa moto na moto eloko na ye ya kotya mɔtɔ liboso ya Yehova, biloko ya kotya mɔtɔ nkama mibale na ntuku mitano (250), mpe yo ná Arona moto na moto eloko na ye ya kotya mɔtɔ.”18 Bongo bazwaki moto na moto eloko na ye ya kotya mɔtɔ mpe batyaki mɔtɔ likoló na yango mpe batyaki mpaka ya malasi likoló na yango mpe batɛlɛmaki na monɔkɔ ya hema ya kokutana elongo na Moize mpe Arona.19 Ntango Kora ayanganisaki liyangani+ mobimba mpo na kotombokela bango na monɔkɔ ya hema ya kokutana, bongo nkembo ya Yehova emonanaki liboso ya liyangani mobimba.+20 Sikoyo Yehova alobaki na Moize mpe na Arona ete:21 “Bólongwa+ na kati ya liyangani oyo, mpo nasilisa+ bango nyɛɛ na mbala moko.”22 Na yango, bakweaki bilongi na nse mpe balobaki ete: “Ee Nzambe, Nzambe ya bilimo ya bikelamu nyonso ya mosuni,+ moto moko kaka akosala lisumu mpe yo okosilikela liyangani mobimba?”+23 Bongo Yehova alobaki na Moize ete:24 “Lobá na liyangani ete: ‘Bólongwa zingazinga ya batabernakle ya Kora, Datane mpe Abirame!’”+25 Nsima na yango Moize atɛlɛmaki mpe akendaki epai ya Datane ná Abirame, mpe mikóló+ ya Yisraele bakendaki elongo na ye.26 Na nsima, alobaki na liyangani ete: “Nabondeli bino, bólongwa liboso ya bahema ya mibali mabe oyo mpe bósimba eloko na bango ata moko te,+ mpo bókɔmbɔlama te na lisumu na bango nyonso.”27 Na mbala moko, balongwaki liboso ya tabernakle ya Kora, Datane mpe Abirame, bipai nyonso, mpe Datane ná Abirame babimaki, batɛlɛmi na monɔkɔ ya bahema na bango,+ elongo na basi na bango, ná bana na bango ya mibali mpe bana na bango ya mike.28 Bongo Moize alobaki ete: “Na likambo oyo, bokoyeba ete Yehova atindi ngai nasala makambo oyo nyonso,+ ete euti na motema na ngai moko te:+29 Soki bato oyo bakokufa na liwa oyo ekómelaka bato nyonso mpe soki etumbu oyo ekokwela bango+ ezali etumbu oyo ekwelaka bato nyonso, wana Yehova moto atindi ngai te.+30 Kasi soki ezali nde eloko ya sika oyo Yehova akosala yango kosala,+ mpe mabele esengeli kofungola monɔkɔ na yango mpe komɛla bango+ mpe eloko nyonso ya bango mpe basengeli kokita na bomoi kati na Nkunda,*+ bokoyeba ya solo ete mibali oyo bazangi mpenza limemya epai ya Yehova.”+31 Mpe esalemaki boye: ntango kaka asilisaki koloba maloba wana nyonso, mabele oyo ezalaki na nse na bango ebandaki kopasuka.+32 Mpe mabele efungolaki monɔkɔ na yango mpe emɛlaki bango ná bato ya bandako na bango ná bato nyonso ya Kora mpe biloko nyonso.+33 Bongo bakitaki na bomoi na kati ya Nkunda,* bango ná bato na bango nyonso, mpe mabele ezipaki bango,+ mpe bakufaki, balongwe na kati ya lisangá.+34 Mpe Bayisraele nyonso oyo bazalaki zingazinga na bango bakimaki ntango bayokaki koganga na bango, mpo babandaki koloba ete: “Tozali kobanga ete mabele emɛla biso!”+35 Mpe mɔtɔ eutaki na Yehova+ mpe ebandaki kozikisa mibali nkama mibale na ntuku mitano (250) oyo bazalaki kopesa mpaka ya malasi.+36 Sikoyo Yehova alobaki na Moize ete:37 “Lobá na Eleazare mwana ya Arona nganga-nzambe ete alongola biloko ya kotya mɔtɔ+ na kati ya mɔtɔ oyo ezali kopela: ‘Mpe yo, panzá mɔtɔ mosika; mpo yango ezali mosantu,38 ɛɛ biloko ya kotya mɔtɔ ya mibali wana oyo basalelaki milimo na bango moko lisumu.+ Mpe basengeli kokómisa yango manzanza ya papala mpo na kozipa na yango etumbelo,+ mpamba te bapesaki yango liboso ya Yehova, mpe ekómaki mosantu; mpe ekozala elembo mpo na bana ya Yisraele.’”+39 Na yango, Eleazare nganga-nzambe azwaki biloko ya kotya mɔtɔ+ oyo basalá na motako, oyo bato oyo bazikaki na mɔtɔ bapesaki, mpe babandaki kobɛta yango mpo na kozipa na yango etumbelo,40 mpo ezala ekaniseli mpo na bana ya Yisraele, mpo moto moko te oyo azali mopaya,+ oyo azali mwana ya Arona te, abɛlɛma te mpo na kosala ete mpaka ya malasi ebimisa milinga liboso ya Yehova,+ mpe mpo moto moko te akóma lokola Kora ná liyangani+ na ye, kaka ndenge Yehova alobaki na ye na nzela ya Moize.41 Mpe kaka na mokolo oyo elandaki, liyangani mobimba ya bana ya Yisraele babandaki koimaima mpo na Moize mpe Arona,+ na maloba oyo: “Bino, bino nde bobomi bato ya Yehova.”42 Mpe esalemaki boye: ntango liyangani eyanganaki mpo na kotombokela Moize ná Arona, bongo babalukaki epai ya hema ya kokutana; mpe talá! lipata ezipaki yango, mpe nkembo ya Yehova ebandaki komonana.+43 Mpe Moize ná Arona bayaki liboso ya hema ya kokutana.+44 Bongo Yehova alobaki na Moize ete:45 “Bólongwa na kati ya liyangani oyo, mpo nasilisa bango nyɛɛ na mbala moko.”+ Na yango, bakweaki bilongi na nse.+46 Nsima na yango, Moize alobaki na Arona ete: “Zwá eloko ya kotya mɔtɔ mpe tyá mɔtɔ oyo euti likoló ya etumbelo na kati na yango+ mpe tyá mpaka ya malasi mpe kende mbangu na liyangani mpe zipá masumu na bango,+ mpamba te Yehova ayoki nkanda.+ Bolɔzi ebandi!”47 Na mbala moko, Arona azwaki yango, kaka ndenge Moize alobaki, mpe akendaki mbangu kokɔta na kati ya lisangá; mpe, talá! bolɔzi esilaki kobanda na kati ya bato. Bongo atyaki mpaka ya malasi mpe abandaki kozipa masumu ya bato.48 Mpe azalaki kaka kotɛlɛma kati na bakufi ná bato ya bomoi.+ Nsukansuka, bolɔzi ekatamaki.+49 Mpe bato oyo bakufaki na bolɔzi bazalaki nkóto zomi na minei na nkama nsambo (14 700), longola baoyo bakufaki mpo na Kora.50 Nsukansuka, ntango Arona azongaki epai ya Moize na monɔkɔ ya hema ya kokutana, bolɔzi ekatanaki.


text:
Mbwá
Mbwá (boyíké mbwá, Canis lupus familiaris o latɛ́) ezalí nyama ya mikúwa mpé ya mabɛ́lɛ eye efándaka elɔngɔ́ na bato. Eningisaka mokíla sɔ́kí elingí elɔ́kɔ tǒ sɔ́kí esepélí, mpé egángaka míngi sɔ́kí esɛ́ngɛli na bokébi bwa moto tǒ mpé sɔ́kí elingí kokébisa moto na likámá. Elíyaka misuni mya nyama.
Ezalí nyama o libóta lya limbwá. Ekómá moníngá mwa moto. Mbwá ebɔ́kwámí na ntína ebelé, ntángo esúsu bato babɔ́kɔli mbwá mpó na kotambwisa bato baye bamɔ́nɔkɔ tɛ́, ntángo isúsu mpó na kokɛ́ngɛlɛ ndáko, ntángo isúsu mpó na bokila, ntángo isúsu mpó na masano, ntángo isúsu mpó na koluka diamba mpé ntángo isúsu mpó na koluka bato baye babúngí o moningí tɔ̌ mbóngé ya mabelé. Mbwá izalí ndéngé na ndéngé.
Maloba[kokoma | kobɔngisa mosólo]
Opesi mbwá, mbwá eboyi.
Mbwá ezalí na makolo mínei, elandaka nzelá sé mɔ̌kɔ́ .
Mái makúfela mbwá mamɛlɛkɛ sé mopaya.


text:
MOKAPO 25
Mawa etindi ye abikisa moto ya maba
MATAI 8:1-4 MARKO 1:40-45 LUKA 5:12-16
YESU ABIKISI MOTO YA MABA
Ntango Yesu ná bayekoli na ye minei bakei kosakola na ‘basinagoga na Galile mobimba,’ nsango ya makamwisi ya Yesu epalangani bipai nyonso. (Marko 1:39) Nsango yango ekómi na engumba epai mobali moko oyo azali na maba afandaka. Monganga Luka alobi ete mobali yango “atondá na maba.” (Luka 5:12) Soki maladi mabe yango eumeli mingi, elyaka biteni mosusu ya nzoto mokemoke.
Na yango, moto yango azali mpenza na mpasi mpe asengeli kofanda mosika na bato. Longola yango, asengeli kobelela ete: “Mbindo, mbindo!” soki bato bakómi pene mpo na kokebisa bango bápusana pene na ye te, noki bázwa maladi yango. (Balevi 13:45, 46) Kasi, likambo nini moto wana ya maba asali sikoyo? Apusani pene na Yesu, afukami liboso na ye, mpe abondeli ye: “Nkolo, soki olingi, okoki kokómisa ngai pɛto.”—Matai 8:2.
Mobali yango andimeli mpenza Yesu! Na ntembe te, maladi yango ekómisi ye mpenza moto ya mawa! Yesu akosala nini? Olingaki kosala nini soki ozalaki wana? Yesu ayokeli mobali yango mawa, yango wana asemboli lobɔkɔ mpe asimbi ye. Alobi na ye: “Nalingi. Kómá pɛto.” (Matai 8:3) Likambo ya kokamwa, mobali yango oyo azali na maladi ya maba abiki mbala moko.
Okosepela kozala na mokonzi oyo ayokelaka bato mawa mpe asalaka makambo lokola Yesu? Likambo oyo Yesu asaleli moto wana ya maba endimisi biso ete ntango akozala Mokonzi ya mabele mobimba, esakweli oyo ya Biblia ekokokisama: “Akoyokela moto oyo azangá ná mobola mawa, mpe akobikisa milimo ya babola.” (Nzembo 72:13) Ya solo, Yesu akokokisa mposa ya motema na ye ya kosalisa bato nyonso oyo bazali komona mpasi.
Kobosana te ete ata liboso ya kobikisa moto wana ya maba, bato bazalaki kosepela mingi na mosala ya kosakola ya Yesu. Sikoyo, bato bakoyoka nsango ya likamwisi yango. Kasi, Yesu alingi te ete bato bándimela ye kaka mpo na bansango oyo bazali koyoka. Ayebi esakweli oyo elobi ete “akoyokisa mongongo na ye na balabala te,” elingi koloba akobenda likebi ya bato te. (Yisaya 42:1, 2) Yango wana, Yesu apesi moto ya maba yango etinda oyo: “Kebá, koyebisa moto te, kasi kende komilakisa epai ya nganga-nzambe, mpe pesá likabo oyo Moize atindaki.”—Matai 8:4.
Kasi, lokola moto yango abiki, azali na esengo makasi, akoki kokanga monɔkɔ te. Akei mpe apalanganisi nsango bipai nyonso. Nsango yango elamwisi mposa ya bato mpe etindi bango báluka koyeba likambo oyo esalemi. Yango esali ete Yesu akoka lisusu te kokɔta polele na engumba moko, yango wana akei kofanda mwa moke kaka ye moko na bisika oyo bato bazali te. Atako bongo, bato bauti bipai nyonso bayei mpo ateya bango mpe abikisa bango.


text:
MOKANDA YA LIKITA BOMOI MPE MOSALA Sanza ya Avril 2017
Ndenge ya kokabola mikanda
Ndenge ya kokabola Lamuká! mpe ndenge ya koteya solo na oyo etali ebandeli ya bomoi. Landá ndakisa wana mpo na kobongisa maloba na yo moko ya kokabola mikanda mpe kobanda lisolo.
MAKAMBO YA MOTUYA NA LILOBA YA NZAMBE
Tiká Yehova abongisa makanisi mpe bizaleli na yo
Moyemi-mbɛki monene abongisaka bizaleli na biso, kasi biso mpe tosengeli kotika ye asala yango.
BOMOI YA BAKRISTO
Tóyamba bango na esengo
Moto nyonso oyo ayei na makita na biso asengeli komona polele ete biso bakristo tolinganaka. Okoki kosala nini mpo Ndako ya Bokonzi ezali esika ya esengo, epai bato balinganaka?
MAKAMBO YA MOTUYA NA LILOBA YA NZAMBE
Ozali na “motema mpo na koyeba” Yehova?
Na Yirimia mokapo 24, Yehova akokanisaki bato na figi. Banani bazalaki lokola figi ya malamu, mpe ndenge nini tokoki komekola bango lelo oyo?
BOMOI YA BAKRISTO
Okoki kolendisa ndeko oyo atiká kosakola
Bandeko oyo batiká kosakola bazali kaka na motuya na miso ya Yehova Nzambe. Ndenge nini tokoki kosalisa bango bázongela lisangá?
MAKAMBO YA MOTUYA NA LILOBA YA NZAMBE
Zalá na mpiko lokola Yirimia
Yirimia asakolaki ete Yerusaleme ekobebisama. Nini esalisaki ye azala kaka na mpiko?
BOMOI YA BAKRISTO
Nzembo ya Bokonzi epesaka mpiko
Koyemba nzembo ya Bokonzi elendisaki bandeko na kaa ya bakangami na Sachsenhausen. Nzembo yango ekoki mpe kopesa biso mpiko na ntango ya komekama.
MAKAMBO YA MOTUYA NA LILOBA YA NZAMBE
Yehova alobelaki kondimana ya sika
Kondimana ya sika ná kondimana ya mibeko ekeseni na nini, mpe na ndenge nini matomba ya kondimana yango nyonso mibale ezali ya seko?


text:
LITEYA 57
Yehova atindi Yirimia asakola
Yehova aponaki Yirimia azala mosakoli ya bato ya Yuda. Ayebisaki ye akebisa bango mpo batika kosala makambo ya mabe. Kasi Yirimia alobaki: ‘Yehova, nazali kaka mwana. Nayebi ndenge ya koloba na bato yango te.’ Yehova ayebisaki ye: ‘Kobanga te. Nakoyebisa yo makambo oyo okoloba. Nakosalisa yo.’
Yehova ayebisaki Yirimia ayanganisa mikóló ya bato, abukabuka elokó ya mabele ya moyemi-mbɛki liboso na bango, mpe aloba: ‘Yerusaleme ekobukama kaka boye.’ Ntango Yirimia asalaki ndenge Yehova alobaki, mikóló basilikaki makasi. Nganga-nzambe moko na nkombo Pashure abɛtaki Yirimia mpe akɔtisaki ye na bikanga-makolo basalá na libaya. Butu mobimba, Yirimia akokaki koningana te. Pashure abimisaki ye na ntɔngɔ. Yirimia alobaki: ‘Nakokoka lisusu boye te. Nakotika kosakola.’ Kasi, atikaki mpenza? Te. Ntango Yirimia akanisaki lisusu mwa moke, alobaki: ‘Nsango ya Yehova ezali kopela lokola mɔtɔ na kati na ngai. Nakoki kotika kosakola te.’ Na yango, akobaki kokebisa bato.
Bambula elekaki mpe Yuda ezwaki mokonzi ya sika. Banganga-nzambe ná basakoli ya lokuta bazalaki kosepela na nsango ya Yirimia te. Bayebisaki bankumu: ‘Moto oyo abongi na liwa.’ Kasi Yirimia alobaki: ‘Soki bobomi ngai, bokoboma ngai kaka mpamba. Makambo oyo nazali koloba ezali ya Yehova, ezali ya ngai te.’ Ntango bankumu yango bayokaki bongo, balobaki: ‘Ebongi te koboma moto oyo.’
Yirimia akobaki kosakola, mpe bankumu bayokaki nkanda makasi. Basɛngaki mokonzi aboma Yirimia. Mokonzi ayebisaki bango básala ye nyonso oyo balingi. Bazwaki Yirimia mpe babwakaki ye na libulu moko mozindo ya pɔtɔpɔtɔ, na elikya ete akokufa kuna. Yirimia abandaki kozinda na kati ya pɔtɔpɔtɔ yango.
Na nsima, kapita moko ya ndako ya mokonzi na nkombo Ebede-meleke ayaki koyebisa mokonzi ete: ‘Bankumu babwaki Yirimia na libulu! Soki totiki ye kuna, akokufa.’ Mokonzi ayebisaki Ebede-meleke akende elongo na mibali 30 kobimisa Yirimia na libulu yango. Omoni te ete tosengeli kolanda ndakisa ya Yirimia, oyo atikaki eloko moko te epekisa ye kosakola?
“Bato nyonso bakoyina bino mpo na nkombo na ngai; kasi moto oyo akoyika mpiko tii na nsuka ye wana nde akobika.”—Matai 10:22


text:
LITEYA 24
Bakokisaki elaka na bango te
Yehova alobaki na Moize: ‘Matá epai na ngai na ngomba. Nakokoma mibeko na ngai na bitanda ya mabanga mpe nakopesa yo yango.’ Moize amataki na ngomba mpe afandaki kuna mikolo 40. Ntango azalaki kuna, Yehova akomaki Mibeko Zomi na bitanda mibale ya mabanga mpe apesaki yango Moize.
Nsima ya mwa mikolo, Bayisraele bakanisaki ete Moize asundoli bango. Balobaki na Arona: ‘Tolingi moto moko akamba biso. Salelá biso nzambe!’ Arona alobaki: ‘Bópesa ngai wolo na bino.’ Anyangwisaki wolo yango mpe asalaki ekeko ya mwana-ngɔmbɛ. Bato balobaki: ‘Mwana-ngɔmbɛ oyo nde Nzambe oyo abimisaki biso na Ezipito!’ Babandaki kosambela mwana-ngɔmbɛ yango mpe basalaki fɛti. Basalaki malamu? Te, mpo bato yango balakaki ete bakosambela kaka Yehova. Kasi bakokisaki elaka na bango te.
Yehova amonaki likambo oyo ezalaki kosalema mpe ayebisaki Moize: ‘Kitá epai ya bato. Batosi ngai te mpe bazali kosambela nzambe ya lokuta.’ Moize akitaki na ngomba, asimbi bitanda mibale.
Ntango akómaki pene na kaa, ayokaki bato bazali koyemba. Na nsima, amonaki bango bazali kobina mpe kogumbamela mwana-ngɔmbɛ. Moize asilikaki makasi. Abwakaki bitanda yango mibale na mabele, mpe ebukanaki. Na mbala moko, apanzaki ekeko yango. Na nsima, atunaki Arona: ‘Ndenge nini bato bandimisi yo osala likambo ya mabe boye?’ Arona alobaki: ‘Kosilika te. Yo moko oyebi bato oyo. Balingaki nasalela bango nzambe, yango wana natyaki wolo na bango na mɔtɔ mpe ebimisaki mwana-ngɔmbɛ!’ Arona asengelaki kosala bongo te. Moize azongaki na ngomba mpe asɛngaki Yehova alimbisa bato.
Yehova alimbisaki baoyo bandimaki kotosa ye. Ezalaki na ntina mpenza Bayisraele bálanda litambwisi ya Moize!
“Ntango nyonso oyo osaleli Nzambe elako, kokakatana te mpo na kokokisa yango, mpo asepelaka na bazoba te. Elako oyo osali, kokisá yango.”—Mosakoli 5:4


text:
ELOBELI TITRE YA EZIPELI | SIANSI EZWI NDE ESIKA YA BIBLIA?
Siansi ezali na ndelo
Na mikolo oyo euti koleka, babimisaki babuku mingi oyo ezali kolobela makanisi ya bato mosusu oyo bakómi koloba ete Nzambe azalaka te. Babuku yango ebendaki likebi ya bato mingi mpe esali ete bábimisa makanisi ndenge na ndenge mpo na yango. Mpo na likambo yango, David Eagleman, moto moko ya siansi oyo ayekolaka makambo etali bɔɔngɔ, akomaki boye: “Bato mosusu oyo batángaka babuku bakanisaka ete bato ya siansi bayebi makambo nyonso.” Na nsima, abakisaki boye: “Kasi, bato oyo bayebi siansi malamu balukaka koyeba makambo mingi mpe mosala na bango esɛngaka koluka makambo ya sika ata mpe oyo bakanaki te.”
Banda kala, bato ya siansi ya mayele mingi bamonaki makambo mingi ya kokamwa ntango bazalaki koluka biyano na mituna minene oyo etali biloko oyo ezali na mokili. Kasi, bamosusu basalaki mabunga minene na boyekoli na bango. Isaac Newton azalaki moko ya bato minene ya siansi oyo ayebani mingi. Amonisaki ndenge oyo nguya babengi gravitation ekangisaka baplanɛti, minzoto mpe bagalaksi esika moko na molɔ́ngɔ́. Abimisaki bakalkile oyo ezali eteni moko ya matematiki oyo basalelaka mpo na kosala baordinatɛrɛ, kotinda bafize na likoló, mpe kosala babɔmbi. Kasi, Newton asalaki mpe siansi babengi alchimie, siansi moko ya kala oyo ezalaki kosalela astroloji mpe maji mpo na koluka kobongola mondɔlu (plomb) mpe bibende mosusu ekóma wolo.
Bambula 1 500 liboso ya Newton, Ptolémée, moto moko ya mayele na astronomi atalaki likoló malamumalamu kaka na miso. Na butu, azalaki kotalatala baplanɛti na mapata mpe ayebaki mpenza kosala bakarte ya mokili. Kasi, azalaki kokanisa ete mabele ezali na katikati ya biloko nyonso. Carl Sagan, moto moko ya fiziki oyo ayekolaka baplanɛti, akomaki boye mpo na likanisi ya Ptolémée: “Lokola bato bandimaki likanisi wana ya libunga na boumeli ya bambula 1 500, yango emonisi ete ata moto ya mayele ya ndenge nini, akoki komikosa mpenza.”
Lelo oyo, bato ya siansi bazali kokutana na mikakatano ya ndenge wana. Bakoyeba nde kolimbola makambo nyonso oyo etali molɔ́ngɔ́? Atako ebongi tóndima ete mayele ya siansi ekoli mpe esalisi biso na makambo mingi, kasi tosengeli mpe kobosana te ete siansi ezali na ndelo. Paul Davies, moto moko ya fizike alobi boye: “Ezali mpasi kolimbola makambo nyonso etali molɔ́ngɔ́ mpe oyo ezali mpenza na boyokani na makambo ya bato mosusu ya siansi.” Maloba yango emonisi likambo oyo tosengeli kobosana te: Bato bakokoka te koyeba makambo nyonso oyo etali molɔ́ngɔ́. Na yango, soki balobi ete siansi ekoki kolimbola makambo nyonso oyo etali molɔ́ngɔ́, ebongi kokeba kondima makanisi ya ndenge wana.
Ezali polele ete Biblia ekokisaka bamposa na biso na ndenge oyo siansi ekoki kosala te
Biblia elobeli makambo ya kokamwa ya bozalisi na maloba oyo: “Talá! Wana nde ebandeli ya banzela na ye [Nzambe], mpe oyo nde mwa nungunungu ya likambo bayoki mpo na ye!” (Yobo 26:14) Ezali na ebele ya makambo mosusu oyo bato bakoki te komona mpe kokanga ntina na yango. Na ntembe te, maloba ya ntoma Paulo, oyo akomaki eleki sikoyo mbula pene na 2000, ezali kaka solo; alobi boye: “Ee bomɛngo ya Nzambe mpe bwanya na ye mpe boyebi na ye ezali mingi mpenza! Bikateli na ye ya lisambisi ekoki kososolama te mpe banzela na ye ekoki koyebana te!”—Baroma 11:33.


text:
Biblia na Internet | BIBLIA - LIBONGOLI YA MOKILI YA SIKA
Olingi koyoka botángi ya lisolo oyo na %%?
Zekaria 11:1-17
11 “Ee Libá,+ fungolá baporte na yo mpo mɔtɔ ezikisa banzete na yo ya sɛdrɛ.+2 Ee nzete ya jenevriye, gangá na kolela, mpo nzete ya sɛdrɛ ekwei; mpamba te banzete mpenza ya lokumu epunzami!+ Bino banzete minene ya Bashane, bóganga na kolela, mpo zamba oyo likoki ya kokɔta na kati na yango ezalaka te ekatami!+3 Yoká! Babateli ya mpate bazali koganga na kolela,+ mpo lokumu na bango epunzami.+ Yoká! Koganga ya bana-nkɔsi oyo nkingo etondi na nsuki, mpo mwa bazamba ya lolendo oyo ezali pembenipembeni ya Yordani epunzami.+4 “Talá oyo Yehova Nzambe na ngai alobi: ‘Leisá etonga oyo esengeli kobomama,+5 bato oyo basombi etonga yango babandi koboma+ yango, ata bongo bazali na ngambo te.+ Mpe baoyo bazali kotɛka+ yango bazali koloba ete: “Yehova apambwama, mpo nakozwa bomɛngo.”+ Mpe babateli na yango bazali komonisela yango motema mawa te.’+6 “‘Mpo nakomonisela lisusu bato oyo bafandi na mokili oyo motema mawa te,’+ yango nde liloba ya Yehova. ‘Yango wana, talá nazali kosala ete bato bákwea bango moko, moto na moto na lobɔkɔ ya moninga na ye+ mpe na lobɔkɔ ya mokonzi na ye;+ mpe bakobukabuka mpenza mokili oyo, mpe nakosikola te na lobɔkɔ na bango.’”+7 Mpe naleisaki etonga+ oyo esengelaki kobomama,+ mpo na bolamu na bino, Ee bino bato ya mpasi na etonga.+ Na bongo, nazwaki mangenda+ mibale mpo na ngai. Moko nabengaki yango Kosepelisa,+ mpe mosusu nabengaki yango Bomoko,+ mpe nabandaki koleisa etonga.8 Mpe nsukansuka nalongolaki babateli misato ya mpate kaka na sanza moko,+ mpo molimo na ngai ezalaki kokoka bango te,+ mpe lisusu molimo na bango mpenza eyokaki ngai mpii.9 Bongo nalobaki ete: “Nakoleisa bino lisusu te.+ Oyo azali kokufa, akufa. Mpe oyo azali kolongolama, alongolama.+ Mpe baoyo batikali, mokomoko alya mosuni ya moninga na ye.”+10 Bongo nakamataki lingenda na ngai Kosepelisa+ mpe nakataki yango bitenibiteni,+ mpo na kobuka kondimana na ngai oyo nasalaki ná bato ya bikólo nyonso.+11 Mpe ebukanaki na mokolo yango, mpe bato ya mpasi na etonga,+ baoyo bazalaki kotala+ ngai, bayebaki na ndenge yango ete ezali liloba ya Yehova.12 Bongo nalobaki na bango ete: “Soki ezali malamu na miso na bino,+ bópesa ngai lifuti na ngai; kasi soki te, bótika.” Mpe bapesaki lifuti na ngai, shekele ya palata ntuku misato (30).+13 Bongo Yehova alobaki na ngai ete: “Bwaká yango na esika ya kobomba mosolo+—motuya kitoko oyo bango bamonaki ete ezali motuya na ngai.”+ Bongo nakamataki shekele yango ya palata ntuku misato (30) mpe nabwakaki yango na esika ya kobomba mosolo na ndako ya Yehova.+14 Bongo lingenda na ngai ya mibale, Bomoko,+ nakataki yango bitenibiteni, mpo na kobebisa bondeko+ oyo ezali na kati ya Yuda ná Yisraele.+15 Mpe Yehova alobaki na ngai lisusu ete: “Kamatá lisusu mpo na yo bisaleli ya mobateli ya mpambampamba ya mpate.+16 Mpo talá nazali kopesa nzela ete mobateli moko ya mpate abima na mokili oyo.+ Akotya likebi te na bampate oyo ezali kolongolama.+ Oyo ezali naino moke, akoluka yango te, mpe mpate oyo ebukani, akobikisa yango te.+ Oyo ezali na makasi ya kotɛlɛma yango moko, akopesa yango bilei te, mpe mosuni ya oyo ya mafuta, akolya yango,+ mpe basabo ya bampate, akolongola yango.+17 Mawa na mobateli ya mpate na ngai oyo azangi ntina,+ oyo azali kotika etonga!+ Mopanga ekozala na lobɔkɔ na ye mpe na liso na ye ya mobali. Lobɔkɔ na ye ekokauka+ mpenza, mpe liso na ye ya mobali ekolɛmba mpenza.”