text:
Bafungola ya bonganganzambe ekokamba basi mpe babali lokola, mpe makuli ya bonganganzambe mpe likoki ya bonganganzambe etali basi mpe babali lokola.
I.
Na likita linene tomoni bopemisi ya boko bandeko babali ya botongono, mpe tosungi mabiangi ya basusu. Na mbongwana oyo—ya momesano mpenza na Eklezia—tokokita te “ntango” topemisami, mpe “tokomata te” ntango tobiangemi. Ezali te “Kokita to komata” na mosala ya Nkolo. Ezali bobele “kokende liboso to kozonga nsima,” mpe bokesani wana etali lolenge kani tokondima mpe tokosala nsima ya bopemisi na biso to libiangi na biso. Mbala moko nakambaki na bopemisi ya elenge mokambi ya likonzi moko oyo apesaki mosala ya kitoko mpo na mibu libwa mpe sikawa asepelaki na bopemisi na ye mpe na libiangi ya sika oyo ye mpe mwasi na ye bawutaki kozuwa. Babiangemaki mpo na kozala bakambi ya kelasi ya bana bake na palwasi na bango. Bobele na Eklezia oyo yango emoneni ya lokumu lolenge moko!
II.
Ntango alobaki na likita moko ya basi, mokambi ya Lingomba ya Bamama Basungi Linda K. Burton alobaki, “Tolikii kotia na kati ya moko na biso mposa monene mingi ya kososola malamu mingi bonganganzambe.”1 Yango esengeli kosalema mpo na biso bango, mpe nakolandela yango na kolobelaka bafungola mpe likoki ya bonganganzambe. Zambi makambo oyo ezali etali lolenge moko babali mpe basi, nasepeli ete milulu miye misakolami mpe mipanzisami mpo na bandimi banso ya Eklezia. Nguya ta bonganganzambe ekopambola biso banso. Bafungola ya bonganganzambe ekokamba basi mpe babali lokola, mpe makuli ya bonganganzambe mpe likoki ya bonganganzambe etali basi mpe babali lokola.
III.
Mokambi Joseph F. Smith alimbolaki bonganganzambe lokola “nguya ya Nzambe epesami na moto na yango moto akoki kosala na mabele mpo na lobiko ya mabota ya bato.”2 bakambi basusu bateyaki biso ete bonganganzambe “ezali nguya ya nsuka na mabele. Ezali nguya na yango mabele esalemaki.”3 Makoma eteyi ete “bonganganzambe wana kaka, oyo ezalaki na ebandeli, ekozala lususu na nsuka ya mokili” (Moses 6:7). Boye, bonganganzambe ezali nguya na yango tokosekwa mpe tokokende na bomoi ya seko.
Bososoli tozali koluka ekobanda na bososoli ya bafungola ya bonganganzambe. “Bafungola ya bonganganzambe ezali likoki Nzambe apesi na [basimbi] ya bonganganzambe mpo na kokamba, kososola, mpe kokamba esaleli ya bonganganzambe na mabele.”4 Mosala to likuli nionso esalemi na Eklezia esalemi na nse ndingisa ya samba to samba te ya moko asimbi bafungola mpo na mosala wana. Lokola Mpaka M. Russell Ballard alimbolaki, “Baye bazali na bafungola … na ntembe te bazali kosala esalema mpo na banso baye basali kosalisa na botongono na nse ya bokambi na bango basalela ya bonganganzambe mpe bazwa nguya ya bonganganzambe.”5
Na kososolaka bosaleli likoki ya bonganganzambe, mosala ya bafungola ya bonganganzambe etandola mpe ekosukisa. Ekotandola na kosalaka esalema mpo na likoki mpe mapamboli ya bonganganzambe ezwama mpo na bana ya Nzambe banso. Ekosukisa na kokambaka nani akopesama likoki ya bonganganzambe, nani akosima mosala na yango, mpe boniboni makoki mpe nguya na yango ekopesama. Na ndakisa, moto moko oyo amemi bonganganzambe akoki kopesa mosala to likoki na ye na mosusu, longola se soki andingisami na moko oyo asimbi bafungola. Na kozanga ndingisa, likuli ekosimba te. Oyo elimboli ntina nini momemi ya bonganganzambe—kotala te mosala—akoki kokulisa moko ya libota na ye to kosala elambo na ndako na yemei na kozanga ndingisa ya moko oyo asimbi bafungola esengeli.
Na kolongola mosala ya bule oyo bandeko basi bakosala na tempelo na nse ya bafungola ya mokambi ya tempelo, oyo nakolakisa awa na nsima, bobele moko oyo asimbi mosala moko ya bonganganzambe akoki kosala na likuli ya bonganganzambe. Mpe makuli manso mandingisami ya bonganganzambe ekomami na makundoli ya Eklezia.
Na nsuka, bafungola nionso esimbami na Yesu Klisto, oyo bonganganzambe ezali ya ye. Ye azali moko oyo akokana mpo na nini bafungola apesami na bakufi mpe boniboni bafungola wana eskosalelama. Tomeseni na kokanisa ete bafungola ya bonganganzambe epesamaki na Joseph Smith na Tempelo ya Kirtland, kasi makomi malobi ete nionso oyo epesamaki kuna “bafungola ya eleko oyo” (D&C 110:16). Na likita linene bileko eleki ebele, Mokambi Spencer W. Kimball akundolisaki biso ete ezali na bafungola misusu ya bonganganzambe oyo epesamaki te na moto na moto, lokola bafungola ya bokeli mpe bosekwi.6
Lolenge ya bonzambe ya bosukukisi etiama na mosala ya bafungola ya bonganganzambe etimboli bokeseni ya ntina mpenza katikati ya mikano na makambo ya botambwisi ya Eklezia mpe mikano etali bonganganzambe. Bokambi ya Yambo mpe Lisanga Likoki ya Bazomi na Babale, oyo bakambi Eklezia, epesami nguya mpo na kozwa mikano mingi etali bwania mpe batambwisi ya Eklezia—makambo lokola bofuteli bandako ya Eklezia mpe mibu mpo na mosala ya bamisio. Kasi atako bakonzi bakambi oyo basimbi mpe bakosalela bafungola nionso ya bafungola epesama na baton a eleko oyo, bazali te nsomi mpo na kobongola ndakisa ekatama na bonzambe oyo ete bobele babali bakosimba misala ya bonganganzambe.
IV.
Nayei sikawa na likambo ya likoki ya bonganganzambe. Nabangi na mabongisi misato ewuti kasololama: (1) bonganganzamba ezali nguya ya Nzambe epesami na moto mpo na kosala mpo na lobiko ya libota ya bato, (2) likoki ya bonganganzambe ekambami na basimbi ya bonganganzambe oyo basimbi bafungola ya bonganganzambe, mpe (3) zambi makomi elobi ete “makoki manso mosusu [mpe] misala na eklezia ezali kinsuka na oyo [Melikisedeki] bonganganzambe (D&C 107:5), nionso oyo esalemi na nse ya bokambi ya bafungola ya bonganganzambe esalemi na likoki ya bonganganzambe.
Boniboni yango etali basi? Na lisikulu na Lingomba ya Bamama Basungu, Mokambi Joseph Fielding Smith, kala Mokambi ya Lisanga Likoki ya Bapostolo Zomi na Babale, alobaki oyo “Atako bandeko basi bapesameli te Bonganganzambe, epesameli bango te, yango elingi koloba te ete Nkolo apesi bango te likoki. … moto moko akoki kozala na likoki epesameli ye, to ndeko moko ya mwasi na ye, mpo na kosala boko makambo na Eklezia oyo ezali kokangisa mpe mpenza esengeli mpo lobiko na biso, lokola mosala oyo bandeko na biso ya basi bazali kosala na Ndako ya Nkolo. Bazali na likoki epesameli bango mpo na kosala makambo ya minene mpe kokamwa, ya bule mpo na Nkolo, mpe ya kokangisa mpenza mobimba lokola ezali mapamboli oyo epesami na babali oyo basimbi Bonganganzambe.”7
Na lisikulu wana ya nsango, Mokambi Smith alobaki lisusu mpe lisusu ete basi bapesameli likoki. Na basi alobaki, “Likoki koloba na likoki, mpamba te Nkolo atii likoki likolo na bino.” Lisusu alobaki ete Lingoma ya Bamama Basungi epesamali nguya mpe likoki ye kosala makambo manene mingi. Mosala oyo bakosala epesami na likoki ya bozambe.” Mpe, na ntembe te, mosala ya Eklezia esalemi na basi mpe babali, ezala na tempelo to na palwasi to etape, esalemi na nse ye bakambi ya baye basimbi bafungola ya bonganganzambe. Boye, kolobaka etali Lingomba ya Bamama Basungi, Mokambi Smith alimbolaki, “[Nkolo] apesi na bango lingomba oyo ya monene epai bazali na likoki ya kosalisa na nse ya bokambi ya boepisikopo ya bapalwasi… , kobatelaka matomba ya bato ba biso na molimo mpe na ntango.”8
Boye, ya solo elobami ete basi ya Lingomba ya Bamama Basungi ezali te bobele kelasi moko kasi eloko moko bazwami na kati na yango—kinsuka etiami na bonzambe na bonganganzambe.9
Tomesani te kolobela etali basi bazali na likoki ya bonganganzambe na mabiangi na bango ya Eklezia, kasi likoki kani mosusu ekoki kozala? Ntango mwasi moko—elenge to mobange—atiami mpembeni mpo na koteya nsango malamu lokola misionele ya ntango mobimba, apesami likoki mpo na kosala mosala moko ya bonganganzambe. Lolenge moko ezali ya solo ntango mwasi moko etiami mpembeni na mosala lokola mosali moko to moteyi na lingomba moko ya Eklezia na nse ya bokambi ya moko amemi bafungola ya bonganganzambe. Oyo nionso asali na mosala to libiangi moko ezwami uta na mosimbi bafungola ya bonganganzambe akosalela likoki ya bonganganzambe na kosalaka mokumba na ye.
Oyo nionso asali likoki ya bonganganzambe asengeli kobosana te makoki na bango mpe kokangama na mikumba na bango. Mokomi ya nsango ya Russie Aleksandr Solzhenitsyn atangami kolobaka, “Ntango ekoki… mpo na kobundela mingimingi te makoki ya bato kasi lotomo ya bato.”10 Basantu ba Mikolo mya Nsuka bandimi ete komikokisa mpo bonetwami ezali te likambo ya kowelela makoki kasi likambo ya mikumba ya kokokisa.
V.
Nkolo atindaki ete babali kaka bakokulisama na misala ya bonganganzambe. Kasi, lokola bayangeli kilikili ya Eklezia babeti nsete, babali bazali te. “bongangnzambe”11 Babali basimbi bonganganzambe, na mokumba ya bule ya kosalela yango mpo na bopamboli ya bana banso ya Nzambe.
Nguya eleki monene ya Nzambe epesami na bana na Ye ekoki te kosalelama na kozanga lisalisi ya moko ya bana basi na Ye, mpamba te bobele na bana basi na Ye Nzambe apesi nguya “ya kozala mokeli ya banzoto … mpo ete mposa ya Nzambe mpe Mwango Monene ya Nzambe ebota mbuma.”12 Wana ezali maloba ma Mokambi J. Reuben Clark.
Ye akobaki : “Eye ezali esika ya basi na biso mpe ba mama na biso na Mwango ya Nseko. Bazali te bameme Bonganganzambe; bazali na mokumba te ya kokokisa lotomo mpe misala ya Bonganganzambe; to batiami te mikumba na yango; bazali batongi mpe babongisi na nse ya nguya na yango, mpe bakaboli ya mapamboli na yango, kobakisaka nguya ya Bonganganzambe mpe kozalaki na mosala moko lokola babiangemi na bozambe, na motuya ya seko na esika na yango lokola Bonganganzambe yangomei.”13
Na maloba wana efulama, Mokambi Clark azalaki kolobela eteli libota. Lokola elobami na esakola ya libota, tata akokamba na libota, ye mpe mama bazali na mikumba ya kokesana, kasi bazali na “lotomo ya kosalisana lokola baninga bakokani.”14 Mwa mibu mileki, liboso esakola ya libota, Mokambi Spencer W. Kimball apesaki ndimbola oyo ya bofuli: “Ntango tozali kolobala libala lokola kimoninga, tika tolobela libala lokola kimoninga ya mobimba . Tolingi te basi BBMN bazala baninga ya baba to baninga ya basuka na etinga wana ya seko! Nasengi yo mipesaka mpemobimba zala mosali elongo mpe moninga.”15
Na miso ya Nzambe, ezala na Eklezia to na libota, basi mpe babali bakokani, na mikumba ya bokesani.
Nasukisi ba mwa bosolo etali mapamboli ya bonganganzambe. Na bokesani na bafungola ya bonganganzambe mpe makuli ya bonganganzambe, mapamboli ya bonganganzambe ezwami mpo na basi mpe babali ba lolenge moko. Likabo ya Molimo Mosantu mpe mapamboli ya tempelo ezali ndimbola ya momesano ya bosolo oyo.
Na lisolo na ye ya monene na BYU Education Week eleko ya molunge eleki, Mpaka M. Russell Ballard apesaki mateya oyo:
“Malongi ya Eklezia na biso etii basi bakokani mpe kasi bakesani na babali. Nzambe akotala te mwasi to mobali lokola azali malamu to na motuya mingi koleka mosusu. …
“Ntango babali mpe basi bakei na ntempelo, babale balatisami na nguya moko, oyo ezali nguya ya bonganganzambe. … Nguya mpe mapamboli ya bonganganzambe ezwami mpo bana banso ya Nzambe.”16
Natatoli nguya mpe mapamboli ya bonganganzambe ya Nzambe, ezwami mpo na bana babali mpe bana basi ya Ye lokola. Natatoli likoki ya bonganganzambe ya Nzambe, oyo ezali kosala na misala mpe milulu nionso ya Eklezia ya Yesu Klisto ya Basantu ba Mikolo mya Nsuka. Natatoli mosala etambolisami na bonzambe ya bafungola ya bonganganzambe, esimbami mpe esalelami na mobimba na yanbo na profeta/mokambi wa biso, Thomas S. Monson. Na nsuka mpe ya motuya mingi koleka, natatoli Nkolo mpe Mobikisi, Yesu Klisto, ya bonganganzambe oyo ezali mpe ya ye basali biso tozali, na nkombo ya Yesu Klisto, amene.
Show References
-
1. Linda K. Burton, “Priesthood: ‘A Sacred Trust to Be Used for the Benefit of Men, Women, and Children’” (Brigham Young University Women’s Conference address, May 3, 2013), 1; ce.byu.edu/cw/womensconference/transcripts.php.
-
2. Joseph F. Smith, Gospel Doctrine, 5th ed. (1939), 139.
-
3. Boyd K. Packer, “Priesthood Power in the Home” (worldwide leadership training meeting, Sanza ya Mibale. 2012); lds.org/broadcasts; tala lisusu James E. Faust, “Power of the Priesthood,” Ensign, Sanza ya Mitano 1997, 41–43.
-
4. Handbook 2: Administering the Church (2010), 2.1.1.
-
5. M. Russell Ballard, “Men and Women in the Work of the Lord,” New Era, Apr. 2014, 4;Liahona, Sanza ya Minei. 2014, 48; tala lisusu Daughters in My Kingdom: The History and Work of Relief Society (2011), 138.
-
6. Tala Spencer W. Kimball, “Our Great Potential,” Ensign, Sanza ya Mitano 1977, 49.
-
7. Joseph Fielding Smith, “Relief Society—an Aid to the Priesthood,” Relief Society Magazine, Sanza ya Yambo. 1959, 4.
-
8. Joseph Fielding Smith, “Relief Society—an Aid to the Priesthood,” 4, 5; tala lisusuTeachings of Presidents of the Church: Joseph Fielding Smith (2013), 302.
-
9. Tala Boyd K. Packer, “The Relief Society,” Ensign, Sanza ya Mitano 1998, 72; tala Daughters in My Kingdom, 138.
-
10. Aleksandr Solzhenitsyn, “A World Split Apart” (commencement address delivered at Harvard University, June 8, 1978); tala lisusu Patricia T. Holland, “A Woman’s Perspective on the Priesthood,” Ensign, Sanza ya Sambo 1980, 25; Tambuli, Sanza ya Motoba 1982, 23; Dallin H. Oaks, “Rights and Responsibilities,” Mercer Law Review, vol. 36, no. 2 (winter 1985), 427–42.
-
11. Tala James E. Faust, “You Are All Heaven Sent,” Ensign or Liahona, Sanza ya Zomi na moko. 2002, 113; M. Russell Ballard, “This Is My Work and Glory,” Ensign toLiahona, Sanza ya Mitano 2013, 19; Dallin H. Oaks, “Priesthood Authority in the Family and the Church,” Ensign toLiahona, Sanza ya Zomi na moko. 2005, 26. Ntango mosusu tokoloba ete Lingomba ya Bamama Basungi ezali “moninga elongo ya bonganganzambe.” Esengeli kozala ya solo mingi koloba ete na mosala ya Nkolo Lingomba ya Bamama Basungi mpe basi na Eklezia bazali “baninga elongo na bamemi ya bonganganzambe.”
-
12. J. Reuben Clark Jr, “Our Wives and Our Mothers in the Eternal Plan,” Relief Society Magazine, Dec. 1946, 800.
-
13. J. Reuben Clark Jr, “Our Wives and Our Mother,” 801.
-
14. “The Family: A Proclamation to the World,” Ensign to Liahona, Sanza ya Zomi na Moko. 2010, 129.
-
15. Spencer W. Kimball, “Privileges and Responsibilities of Sisters,” Ensign, Sanza ya Zomi na Moko. 1978, 106.
-
16. M. Russell Ballard, New Era, Apr. 2014, 4;Liahona, Sanza ya Minei. 2014, 48; tala lisusu Sheri L. Dew, Women and the Priesthood (2013), especially chapter 6, for a valuable elaboration of the doctrines stated here.


c: text/html

text:
Bandeko Bana Ekono Congo ;
Mokolo mwa zomi na minei ya sanza eye ya mibale na mobu moye,
Bato miliardi mobimba bakotelema na molongo moko
Mpo na koboya mpe kotelemela makambo ya konyokola basi mpe kozwa bango na makasi.
Biso mpe Bana Ekolo Congo,
Elongo na miliardi wana ya mokili mobimba,
Tosangana mpe tobelela makasi mpo na kosenga kimia:
Mibu zomi na motoba ya bitumba
Mibu zomi na motoba ya bozwi basi na makasi mpe konyokola bango,
Mibu zomi na motoba ya pasi mpe bonyokwami
Mibu zomi na motoba oyo tobungisi pamba pamba
Eleki!
Totelema lokola moto moko
O mokolo mwa zomi na minei, mobu nkoto mibale na zomi na misato
Tosangana na miliardi moko ya bato ya bikolo nkama moko na ntuku libwa na mitano ya mokolo mobimba;
Topanza mingongo mya biso
Mpo na kotelemela mpe koboya bozwi basi na makasi
Mpo na koboya bozwi basi na makasi ndenge bato mosusu bakomisa yango mayele ya kosala bitumba
Tosenga kimia, tosenga bosembo mpe bomoko na kati ya Ekolo na biso.
Soki tosali yango biso moko te, bato basusu bakosala yango mpo na biso te!
Natondi bino botondi!

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Joseph Kabila
Joseph Kabila Kabange (abótámi mokɔlɔ 4 ya sánzá ya motóbá ya 1971) azalí mokambi-ekólo ya Kongó-Kinsásá. Alandí tatá wa yě, Laurent-Désiré Kabila. Mokambi-ekólo óyo akutákí liwa na loboko wa garde-du-corps waye, na Janvier 2001. Na bokonzi na yě, azalí komeka kosilisa bitumba, mpe kobimisa mapinzo ya bisé mosusu olibanda ekolo Kongó-Kinsásá. Nàkolanda siniatire ya mokanda ya kimia, bulamatari ya sika, pona eyángeli ekolo pona mbula mibale, ekelamaki na 2003, mpe okati wango bakotaki bakambi ya mapinzo mibale ya makasi koleka, oyo basilikelaki bulamatari, to mpe barebɛl; bango bakotaki na kimokonzi lokola bakambi-babale, elongo na moto moko pona parti ya mokambi-ekolo, mpe moto mosusu pona bato oyo bakeseni na politiki ya parti oyo ezali na kimokonzi, kasi baselalaka minduki te (mingi-mingi babengami opozision). Mokanda ya mibeko-mokonzi to mpe konstitision elobi ete maponeli likosalema liboso ya 30 Yuni ya 2006.
Kabila abundaki na mapinzo ya barebɛl ya tata wa ye, nà bitumba oyo ememaki wa ye tata o kimokonzi. Alandaki kelasi ya mapinzo okati ya mapinzo ya Uganda mpe ya Rwanda. Asalaki na misala mingi okati o bulamatari liboso ya kozala mokambi-ekolo, lokola oyo ya General-Major mpe Mokambi-lisanga ya Mapinzo ya mabele ya ekolo Kongó-Kinsásá, esika oyo a kambaki basoda o ekolo Kongó-Kinsásá na bitumba ná barebɛl, obanda 1998. Kasi bato mingi bakanisaki ete ye azalaki na manso makokí te pona mosala ya mokambi-ekolo, na ntango alandaki tata wa ye Laurent-Désiré Kabila na kimokonzi.


text:
Mársi (monzɔ́tɔ)
Mársi ezalí monzɔ́tɔ mwa mínéi mwa malíli o molɔ́ngɔ mwa minzɔ́tɔ mya Mói.
Nkómbó eútí nzámbe ya Baroma ya kala babéngaka Mársi, nzámbe óyo azalákí nzámbe ya bitumba, ntína monzɔ́tɔ Mársi ezalaka lángi ngóla tǒ motáne lokóla makilá.
Mársi ezalí na sánzá íbalé ya mokɛ́-mokɛ́, Fobos (Phobos) mpé Deimos.
Monzɔ́tɔ Mársi motóngamaka na mabelé ma likɛ́lɛ. Mabelé ya yangó ezalí motáné mpɔ̂ na makosa (likɛ́lɛ liye ligugákí). Mársi elekí Mabelé (Mokili) na malíli mpɔ̂ na ezalí o mosíká ya Mói.
Mársi ezalí na mái o etando tɛ́. Kasi banzébi bakanísí ’te ezalákí na mái ntángo ya kala. Ndé ezalí na galási, loléngé la mái malíli koleka, o nsɔ́ngɛ́ ya Nola mpé Sudi.


text:
Jimi Hendrix
Jimi Hendrix (27-11-1942, 18-09-1970) azalákí mobɛ́ti likombí ya Etazini. Hendrix ezalí koyébana mpɔ̂ na bokonzi o likambo lya rock and roll.
Hendrix Jimi abótámí o engumba Seattle, mokɔlɔ 27 o sánzá 11, mobú 1942. Akúfí o mokɔlɔ 18, sánzá ya 9, mobú 1970 o Londoni. Nsima bokúmisi o Ingɛlɛ́tɛlɛ, ekómí moyébani o mokili mobimba mpɔ̂ ya koyémba o Monterey Pop Festival. Ezwâmí lokúmu la Mobɛ́ti likombí ya yambo (#1 Greatest Guitarist of all Time) na nkásá ya nsango Rolling Stone. Hendrix ayékolí likombí lotilíki yě-mɛ́i.


text:
Pende
Pende ezalí ekólo ya Kongó-Kinsásá o etúka ya Bandundu. Bapende bavándaka pɛnɛ o engúmba Idiofa mpé bandá Gungu kin’o Tshikapa, o Nola ya motíma Kasai.
Babéngaka bangó Bapende. Balobaka kipende (tǒ lipende) mpé kituba.
O mobú 1931, batɔmbɔ́kí na bokonzi ya Babɛ́lɛsi.
Motángo mwa bato mozalí pɛnɛ 701 000 o mobú 2009.
Tálá mpé[kokoma]
- Lokótá Pende, ethnologue.com
Nkomá mpé Búku[kokoma]
- Kawata Ashem-Tem (2004) Bagó ya lingála mambí ma lokóta : Dictionnaire lingala. Karthala. ISBN 2845864949


text:
Moko te asengeli koletemela likanisi ete tosangani mpo na kobakisa mposa na biso mpo na bolamu mpe mikolo mikoya ya bana na biso—nkola ya sika.
Tokoki komikundola sanza ya mitanooki ma biso ntango mwana moke aleli mpe ayei epai na biso mpo na koluka lisalisi. Tata moko ya Lola ya bolingo apesi biso sanza ya mitanooki wana mpo na kotinda biso na kosalisa bana na Ye. Nasengi bomikundola sanza ya mitanooki wawa lokola nazali kolobela mokumba na biso ya kobatela mpe kosala mpo na bolamu ya bana mike.
Nalobi uta na bomoni ya nsango malamu ya Yesu Klisto, na kati na yango ezali mwango na Ye ya lobiko. Yango ezali libiangi na ngai. Bayangeli ya Eklezia na bisika bazali na mokumba mpo na etando ya mabele moko, lokola palwasi to likonzi, kasi Apostolo azali na mokumba ya kotatola na mokili mobimba. Na ekolo nyonso, na mposo nyonso mpe eyamba nyonso, bana banso bazali bana ya Nzambe.
Atako nalobeli mambi ya leta to bwania ya koyangela, lokola bayangeli ya Eklezia mosusu, nakoki te kolobela bolamu ya bana mpe kozangisa makambo makolanda mpo na maponi masalemi na bato ba ekolo, bakalaka ya leta, mpe basali na mangomba ya leta te. Tozali banso na nse ya motindo ya Mobikisi mpo na kolinga mpe kosalisana mpe mingimingi mpo na batau mpe bato bakoki komibatela te.
Bana bazali mpenza na likama. Bazali na nguya moke to te mpo na komibatele to komisalisa mpe nguya moke na mingi oyo esengeli mpo na bolamu ya bomoi na bango. Bana bazali na mposa ya basusu mpo na kolobela bango, mpe bazali na mposa ya bazwi-mikano oyo batii bolamu na bango liboso ya litomba na bangomei.
I.
Na mokili mobimba, toyoki mabe mpo na bana bamilio oyo bazwi mpasi ewuti na bifrakata ya bakolo mpe kimoyimi.
Na mwa bikolo ebemisami na bitumba, bazali koyiba bana mpo na kosala lokola basoda na mapinga ezali kobunda.
Nsango moko ya ONU epesi motuya ya bana milio mibale koleka oyo bazwi mpasi mobu na mobu na nzela ya kindumba mpe pornogafi.1
Uta na bomoni ya mwango ya lobiko, moko ya mpasi makasi ya bana ezali koboya mbotama na bango. Oyo ezali ezalela ya mokili mobimba. Motango ya mbotama ya mboka na Etazini ezali na nse mingi na mibu 25,2 mpe motango ya mbotama na bikolo ya Europa mpe Azia ezali na nse ya ndelo esengeli mpo na kozwa esika mbotama ezangi mpo na mibu mingi. Oyo ezali kaka likambo ya biyamba te. Lokola bankola ya sika bazali kokita, bizalali mpe kutu bikolo ezali kosila mpe na nsuka kolimwa.
Ntina moko ya kokita ya motango ya mbotama ezali ezaleli ya kosopa zemi. Na mokili mobimba, bapesi motuya ya mingi koleka milio 40 na mobu.3 Mibeko mingi epesi ndingisa to kutu etindi kosopa zemi, kasi mpo na biso ezali mbeba monene. Mpasi mosusu ya bana oyo eyei ntango ya zemi ezali bobebi ya fetus oyo ewuti na kolia elongobani te to kosalela lopipi.
Ezali liseki moko ya mobomano kati na bana mingi oyo babebisami to bazokisami yambo ya mbotama ntango mabala bebo ezanga kobota balingi mpe bazali koluka bana ya kokamata.
Mpasi ya bomwana to kotala bana mpamba oyo ekomi nsima ya mbotama ezali polele mingi na miso ya bato. Na mokili mobimba, penepene na bana milio mwambe bakufi liboso ya kokokisa mibu mitano, mingimingi na malali ekoki kobika na nkisi to ekoki kolongwa liboso eya.4 Mpe OMS apesi nsango ete moko na bana minei bakoli malembemalembe, na sanza ya mitanoele mpe na nzoto, na ntina ya bolei elongobani te.5 Na kowumelaka mpe kosalaka mibembo na mokili mobimba, biso bayangeli ba Eklezia tomoni makambo mingi ya boye. Bokambi bonene ya Eteyelo ya bana epesi nsango ya bana bazali kowumela na bizaleli “eleki makanisi”. Mama moko na Philipine alobaki: “Ntango mosusu tozali na mosolo ekoki te mpo na bilei, kasi yango ezali malamu mpenza mpamba te epesi ngai libaku ya koteya bana na ngai bondimi. Tosanganaka mpe tosambelaka mpo na lisungi, mpe bana bamonaka ete Nkolo apambolaka biso.”6 Na Afika ya Sudi, mosali moko ya Eteyelo ya Bana akutanaki na mwana mwasi moko ya moke, ye moko kaka mpe na mawa. Koyanolaka na bolembu na mituna ya bolingo, alobaki ete azalaki na mama te, tata te, mpe mama nkoko te—bobele papa nkolo moko mpo na kobatela ye.7 Mobomano ya boye ezali mingi na mokili moko wapi esika babateli bakufi na SIDA.
Atako na bikolo ya bomengo bana bake mpe bilenge babebisami na botali mpamba. Bana oyo bazali kokola na bobola bazali na bolengeli kolongono ya nzoto moke mpe mabaku ya koyekola elongobani te. Bazali lisusu na likama ya nzinganzinga na nzoto mpe bizaleli mpe kutu uta na botali mpamba ya baboti na bango. Mpaka Jeffrey Holland kala te akabolaki sanza ya mitanoele ya polisi moko ya Mosantu ya Mikolo ya Nsuka. Na kolukaka, amonaki bana bake moko basanganaka mpe bamekaki kolala na mbeto te na etando ya mbindo na ndako moko wapi mama mpe basusu bazalaki komela mpe kosala feti. Ndako ezalaki na bilei te mpo na kosunga bango na nzala. Nsima ya kotia bango na mbeto ya mbongombongo, polisi afukamaki mpo bobateli na bango. Ntango akendeki na ekuke, moko na bango, penepene na mibu motoba, alandaki ye, akangaki ye na loboko, mpe asengeki, “Okokamata ngai libela lokola mwana na yo?”8
Tomikundoli liteya ya Mobikisi wa biso ntango atiaki mwana moke moko liboso ya balandi na Ye mpe asakolaki:
“Ye nani akoyamba mwana na lolenge oyo na nkombo na ngai ajali koyamba ngai.
“Nde ye nani akosalisa moko na baoyo mike lisumu, baoyo bakondima ngai, eleki malamu na ye ete libanga monene likangama na nkingo na ye mpe akibisama na bojindo na mai” (Matai 18:5–6).
Ntango totali makama na yango bana basengeli kobatelema, tosengeli lisusu kobakisa mpasi ya molimo. Baboti mpe babateli mosusu to bateyi to baninga oyo bazali kotungisa, kobangisa, to kotiola bana to bilenge bakoki kopesa mabe ewumelaka mingi koleka mpota ya nzoto. Kosala mwana to elenge ayoka alongobani te, alingami te, to baboyi ye ekoki kopesa mpota ya mabe mpe ekowumela na bolamu mpe bokoli na ye ya sanza ya mitanooki.9 Bilenge na kobundaka na makambo ya kafukafu nyonso, ndakisa mposa ya mobali-na-mobali to mwasi-na-mwasi, bazali mingimingi na likama mpe bazali na mposa bososola bango na bolingo—kobangisa te to koboya te.10
Na lisalisi ya Nkolo, tokoki koyambola mpe kobongwana mpe kozala na bolingo mpe lisalisi mingi mpo na bana—ya bisomei mpe baye nzinganzinga na biso.
II.
Ezali na mwa ndakisa ya makama ya nzoto to ya mposa epai ya bana oyo ezali na motuya lokola oyo ebimaka na mikangano na baboti to bakengeli. Mokambi Thomas S. Monson alobelaki oyo ye abengi “misala mabe” ya mpasi na bana, wapi moboti abuki to abebisi elongi ya mwana, na nzoto to na molimo.11 Nayokaki mabe ntango nayekolaki ndakisa ya makambo ya bongo ntango ya mosala na ngai lokola zuzi monene na Utah.
Ya motuya mingi koleka mpo na bolamu ya bana ezali soki baboti babalanaki, lolenge mpe bowumeli ya libala, mpe, na mokuse koleka, bonkoko mpe babonsenga ya libala mpe bolengeli bana wapi bazali. Bayekoli ya libota balimboli: “O ntaka ya ntango, libala ezali yambo mpe mingimingi libongisi moko mpo na kobota mpe kokolisa bana. Epesi mokangano ya bizaleli oyo eluki kokangisa tata na bana na kokangisaka ye na mama na bana na ye. Kasi kala te, bana batiami mingimingi mosika ya katikati ya makambo.”12
Moteyi moko ya mibeko na Harvard alimboli mobeko mpe ezaleli ya sikawa etali libala mpe bobomi libala: “Lisolo ya Amerika etali libala, lokola elobami na mobeko mpe na nkoma mingi ya mboka, ezali likambo moko lokola oyo: libala ezali mokangano oyo ezali liboso mpo na kokokisa mposa ya balongani moko na moko. Soki etiki kosala mosala oyo, basengeli kopamela moto moko te mpe moko na moko ya balongani bakoki kosilisa yango soki balingi. … Bana bamonani na mpasi na lisolo; mingimingi bazali bato ya molili na nsima.”13
Bayangeli ya Eklezia na biso bateyi ete kotalaka “libala lokola boyokani kaka oyo bakoki kokota mpo na elengi … mpe kotata na kpokoso ya yambo … ezali mabe oyo esengeli kozwa etumbu monene,” mingimingi wapi epai “bana basengeli koyoka mpasi.”14 Mpe bana bazwi mbano ya mabe na koboma mabala. Koleka katakati ya koboma mabala na mibu ya kala te ekwi balongani na bana ya mibu moke.15
Bana mingi bakokaki kozwa lipamboli ya kokolisama na baboti na bango mibale soki baboti na bango balandaki liteya ya kofula ya esakola ya libota: “Mobali mpe mwasi bazali na mokumba ya lokumu ya kolinga mpe kobatela mpe mpo na bango na bango mpe bana na bango. … Baboti bazwi mokumba ya bule mpo na kobokola bana na bango na bolingo mpe bosembo, mpo na kokokisa mposa na bango ya nzoto mpe molimo, mpe mpo na koteya bango kolingana mpe kosalisana.”16Liteya ya nguya mingi koleka ya bana ezali na ndakisa ya baboti na bango. Baboti babomi libala na ntembe te bateyi liteya ya mabe.
Ezali na likambo ntango koboma libala ezali mpo na bolamu ya bana, kasi makambo wana ezali mingi te.17Na boweli mingi na libala baboti baweli basengeli kopesa kilo mingi koleka na matomba ya bana. Na lisalisi ya Nkolo, bakoki kosala yango. Bana bazali na mposa ya bokasi ya sanza ya mitanooki mpe ya moto oyo ewuti na kobokolama na baboti mibale baye bazali na bomoko na libota na bango mpe na ntina na bango. Lokola moko oyo abokolami na mama akufela mobali, nayebi yambo ete yango ekoki te ntango nyonso kokokisama, kasi ezali likambo esengeli koluka ntango nyonso ekoki kosalema.
Bana bazali bato ya yambo na makama ya mibeko ya sikawa oyo epesi ndingisa ya “koboma libala ezanga mbeba”. Na esika ya bana, koboma libala ezali pete mpenza. Kotiaka na mokuse bazomi ya mibu ya koluka na mambi ya ezaleli ya bato na lingomba, moyekoli moko ya bokebi asukisaki ete “libongisi ya libota oyo eboti mbano ya malamu mingi koleka mpo na bana, mingimingi, ezali baboti mibale ya makila oyo batikali ya kobalana. .”18 A New York Timeskomaki “Mama na likambo ete ata lokola libala ya bosembo ekiti na Etazini … polele elakisi mingi koleka motuya ya libongisi mpo na bolamu ya bana.”19 Likambo wana esengeli kopesa toli na baboti mpe baboti bakoya mpo na mikano na bango ya libala to koboma libala. Tozali lisusu na mposa ya bakambi ya leta, basali-bwania ya leta, mpe bakalaka ya leta mpo na kobakisa bokebina bango na oyo eleki malamu mpo na bana na bokeseni na matomba ya kimoyimi ya baponi mpe balobeli ya makelele mpo na natomba ya bakolo.
Bana bazali lisusu na likama mpo na mabala oyo esalemi te. Mwa bameko ya bolamu ya nkola ya sika etii mobulu koleka nsango ya kala te ete bambotama 41 na mokama na Etazini bazali basi oyo babali te.20 Bamama babali te bazali na mikakatano ya kilo, mpe bosolo elakisi polele ete bana na bango bazali na bozangi litomba ntango bamekisi bango na bana bakoli na baboti babala.21
Bana mingi koleka nyonso babotami na bamama babala te—58 na mokama—babotamaki na balongani oyo bazali kovanda mpamba elongo.22 Ezala nini tokoki koloba etali balongani baboyi libala, boyekoli elakisi ete bana na bango bazwi mpasi ya kozanga litomba ya ntina mingi koleka.23 Mpo na bana, bosembo mingi koleka ya libala ezali na ntina.
Tosengeli kobanza bozangi litomba moko mpo bana bakoli na balongani ya mobali na mobali to mwasi na mwasi. Bankoma ya mambi ma bato na lingomba ezali ya boweli mpe etindi na mambi ma leta mbano ya mabe to malamu ya kowumela na bana, liboso mpamba te, lokola mokomi moko ya New York Times alobaki, “libala ya mobali na mobali to mwasi na mwasi ezali bomeki ya bato, lokola bomeki mingi ekozwa ntango mpo na kososola mbano ya yango.”24
III.
Nalobi mpo na bana—bana bisika nyonso. Basusu bakoki kobwaka boko ya ndakisa oyo, kasi moko te asengeli koletemela likanisi ete tosangani mpo na kobakisa mposa na biso mpo na bolamu mpe mikolo mikoya ya bana na biso—nkola ya sika.
Tozali kolobela bana ba Nzambe, mpe na nguya na Ye, tokoki kosala mingi mpo na kosalisa bango. Na libiangi oyo nazali kolobela Basantu ya Mikolo mya Nsuka kaka te kasi lisusu bato banso ya bondimi ya biyamba mpe basusu oyo bazali na mabongisi ya bantina mosusu oyo esali bango bakitisa bamposa ya bango moko na nse ya oyo ya basusu mingimingi na nse ya bolamu ya bana.25
Batasi na Nzambe bazali lisusu na boyebi ya Boyokani ya Sika ya Mobikisi koteyaka ete bana mike ya peto bazali ndakisa na biso ya bomikitisi mpe boyekoli:
“Najali koloba na bino solo ete, soko bakobongwana mpo na kokoma lokola bana mike te bokoingela na bokonzi ya Nzambe te.
“Ye nani akomisokisa lokola mwana oyo, ye akoleka monene kati na bokonzi na Likolo” (Matai18:3–4).
Na Buku ya Mormon totangi etali Nkolo mosekwi koteyaka Banefi ete basengeli koyambola mpe kobatisama “mpe kokoma lokola bana mike” to bakoki te kosangola bokonzi ya Nzambe (3 Nefi 11:38; tala lisusu Moloni 8:10).
Nasambeli ete tokomikitisa lokola bana mike mpe kotanda maboko mpo na kobatela bana, mpo bazali mikolo mikoya, mpo na biso mpo na Ekleiza, mpe mpo na bikolo na biso. Na nkombo ya Yesu Klisto.
Show References
-
1. Tala UNICEF, The State of the World’s Children 2005: Childhood under Threat (2004), 26.
-
2. Tala Haya El Nasser, “National Birthrate Lowest in 25 Years,” USA Today, sanza ya sambo 26, 2012, A1.
-
3. Tala Gilda Sedgh, mpe basusu, “Induced Abortion: Incidence and Trends Worldwide from 1995 to 2008,” The Lancet, vol. 379, no. 9816 (sanza ya mibale 18, 2012), 625–32
-
4. Tala UNICEF, “Young Child Survival and Development,” http://www.unicef.org/childsurvival/index.html.
-
5. Tala World Health Organization, World Health Statistics 2012 (2012), 109, 118.
-
6. Report of Primary general presidency, sanza ya libwa 13, 2012.
-
7. Report of Primary general presidency.
-
8. Tala Jeffrey R. Holland, “Israel, Israel, God Is Calling” (Church Educational System fireside for young adults, Sanza ya libwa 9, 2012), lds.org/broadcasts; tala lisusu R. Scott Lloyd, “Zion Not Only Where, but How We Live, Says Elder Holland,” Deseret News, Sanza ya libwa 10, 2012, B2.
-
9. Tala Kim Painter, “Parents Can Inflict Deep Emotional Harm,” USA Today, sanza ya sambo 30, 2012, B8; Rachel Lowry, “Mental Abuse as Injurious as Other Forms of Child Abuse, Study Shows,” Deseret News, sanza ya mwambe 5, 2012, A3.
-
10. Tala “End the Abuses,” Deseret News, sanza ya motoba 12, 2012, A10.
-
11. Thomas S. Monson, “A Little Child Shall Lead Them,” Liahona, Sanza ya motoba 2002, 2
; Ensign, Sanza ya mitano 1990, 53.
-
12. W. Bradford Wilcox and Elizabeth Marquardt, eds., The State of Our Unions: Marriage in America (2011), 82.
-
13. Mary Ann Glendon, Abortion and Divorce in Western Law: American Failures, European Challenges (1987), 108.
-
14. David O. McKay, “Structure of the Home Threatened by Irresponsibility and Divorce,” Improvement Era, Sanza ya motoba 1969, 5.
-
15. Tala Diana B. Elliott and Tavia Simmons, “Marital Events of Americans: 2009,” American Community Survey Reports, Sanza ya mwambe 2011.
-
16. “The Family: A Proclamation to the World,” Liahona
mpeEnsign, Sanza ya zomi na moko2010, 129.
-
17. Tala Dallin H. Oaks, “Divorce,” Liahona
mpeEnsign, Sanza ya mitano 2007, 71.
-
18. Charles Murray, Coming Apart: The State of White America, 1960–2010 (2012), 158.
-
19. Ross Douthat, “Gay Parents and the Marriage Debate,” New York Times, Sanza ya motoba 11, 2012, http://douthat.blogs.nytimes.com/2012/06/11/gay-parents-and-the-marriage-debate.
-
20. Tala Joyce A. Martin and others, “Births: Final Data for 2010,” National Vital Statistics Reports, vol. 61, no. 1 (Sanza ya mwambe 2012), 10.
-
21. Tala William J. Doherty and others, Why Marriage Matters: Twenty-One Conclusions from the Social Sciences (2002); W. Bradford Wilcox and others, Why Marriage Matters: Thirty Conclusions from the Social Sciences, 3rd ed. (2011).
-
22. Tala Martin, “Births: Final Data for 2010,” 10–11.
-
23. Tala Wilcox, Why Marriage Matters.
-
24. Douthat, “Gay Parents and the Marriage Debate.” Boyekoli ya nsuka mingi mpe ya mobimba mingi emoni bozangi litomba ya ntina esangelami na bilenge bankulutu oyo bazali na moboti moko oyo azalaki na mokangano ya mobali na mobali to mwasi na mwasi liboso ya mobu ya nsuka 18 ya mwana (tala Mark Regnerus, “How Different Are the Adult Children of Parents Who Have Same-Sex Relationships? Findings from the New Family Structures Study,” Social Science Research, vol. 41 [2012], 752–70).
-
25. Basantu ba Mikolo mya Nsuka bamipesi mpenza na botata lokola moko ya bantina minene koleka nyonso na bomoi (tala Pew Research Center’s Forum on Religious and Public Life, Mormons in America: Certain in Their Beliefs, Uncertain of Their Place in Society, Jan. 12, 2012, 10, 16, 51).
Official Web site of The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints
© 2015 Intellectual Reserve, Inc. All Rights Reserved


text:
Okoki kozala ndakisa monene, moko ya katikati, to ndakisa ya mabe. Okoki kokanisa ekosala yo eloko te, kasi ekosala eloko na Nkolo.
Banso tozali na bilombe, mingimingi, ntango tozali bilenge. Nabotamaki mpe nakolaki na Princeton, New Jersey, na Etazini. Bikipi minene mingi ya masano ya mpembeni ya bisika wapi nafandaki ezalaki na bilo na bango na Engumba ya New York. Ezalaki mboka ya bikipi misato ya basani minene ya baseball na mikolo wana ya kala: Ekipi ya Brooklyn Dodgers, ya New York Giants, mpe ya New York Yankees. Philadelphia ezalaki kutu mpembeni ya ndako na biso mpe ezalaki mboka ya bikipi ya baseball ya Athletics mpe ya Phillies. Ezalaki na bilombe ya baseball ya likoki mingi mpo na ngai na bikipi wana.
Joe DiMaggio, oyo azalaki kobeta mpo na ba New York Yankees, akomaki elombe na ngai ya baseball. Ntango bandeko na ngai ya mibali mpe baninga na ngai bazalaki kobeta baseball na libanda ya masano ya kelasi mpembeni ya ndako na biso, nazalaki komeka kobeta libaya lolenge nazalaki kokanisa Joe DiMaggio azalaki kosala yango. Wana ezalaki yambo ya mikolo ya televizio (oyo ezali lisolo ya kala), yango wana nazalaki bobele na bafoto ya bazulunale mpo na kosalela na ntina ya komekola ebeteli na ye.
Ntango nazalaki kokola, tata na ngai akumbaki ngai na Yankee Stadium. Wana ezalaki ngonga bobele moko oyo namonaki ebeteli ya Joe DiMaggio. Lokola soki nazali kaka kuna, na makanisi na ngai nakoki komona ye kobeta libaya mpe komona ndembo ya baseball ya mpembe kopumbwa liboso tii na kati ya bandelo na katikati ya libanda ya masano.
Sikoyo, makoki na ngai ya baseball mokolo moko te ekoma mpembeni na eye ya elombe na ngai ya bomwana. Kasi mwa bangonga oyo nazalaki kobeta ndembo ya baseball malamu, namekolaki ndelo ya ebeteli na ye ya makasi bo penepene lokola nakokaki.
Ntango toponi bilombe, tobandi komekola, na kansasa to na kansasa te, maye tolulaki kati na bango.
Na esengo, baboti na ngai ya bwania batiaki bilombe minene na nzela na ngai lokola elenge mobali. Papa na ngai amemaki ngai na Yankee Stadium bobele mbala moko mpo na kotala elombe na ngai kobeta, kasi eyenga nyonso azalaki kotika ngai kotala mobali moko ya bonganganzambe oyo akomaki elombe. Elombe wana epesaki lolenge ya bomoi na ngai. Tata na ngai azalaki mokambi ya etape moke oyo ezalaki kosangana na ndako na biso. Atako bongo, soki okokiti mpo na kokende na nse na mokolo ya eyenga, ozali na ndako ya nzambe. Etape na biso mokolo moko te ezalaki na bato 30 koyanganaka.
Ezalaki na elenge mobali moko oyo akumbaki mama na ye na ndako na biso mpo na makita, kasi akotaki mokolo moko te na ndako. Azalaki mondimi te. Ezalaki tata na ngai oyo alongaki na kobimaka mpo na kokende esika atelemisaki motuka mpe kobengisaka ye akota na ndako. Abatisamaki mpe akomaki moyangeli na ngai ya Bonganganzambe ya Alona ya yambo mpe se moko. Akomaki elombe na ngai ya bonganganza. Namikundola naino ekeko ya nzete apesaki ngai lokola lifuti nsima ya kosilisaka mosala moko ya kokata nkoni mpo na mokufeli mobali moko. Namekaki kozala lokola ye ntango nyonso napesi lisanzoli esengeli na mosali moko ya Nzambe.
Naponaki elombe mosusu na etape moke wana ya Eklezia. Azalaki soda ya mai ya Etazini moko oyo ayaki koya na makita na biso kolataka uniforme na ye ya mai ya mpondu ya mwindu. Ezalaki na ntango ya bitumba, boye wana yango moko esalaki ye elombe na ngai. Atindamaka na Universite ya Princeton na mampinga ya mai mpo ma kobakisa boyekoli na ye. Kasi mosika mingi koleka kolulaka uniforme na ye ya soda, nazalaki kotala ye kobeta na Palmer Stadium lokola kapiteni ya ekipi ya football ya Universite ya Princeton University. Nazalaki komona ye kobeta na ekipi ya basketball ya universite mpe lisusu nazalaki kotala ye kobeta lokola moyambi ayebana ya ekipi na bango ya baseball.
Kasi kutu mingi, azalaki koya na ndako na ngai na poso mpo na kolakisa ngai lolenge nini kobeta ndembo ya basketball na loboko ya mwasi mpe ya mobali lokola. Ayebisaki ngai ete nakozala na mposa ya likoki wana mpamba te mokolo mususu nakobeta basketball na bikipi malamu. Nasosolaki yango te na ntango wana, kasi azalaki na mibu mingi, mpo na ngai, ndakisa ya moto ya bonganganzambe ya solo.
Moko na moko na bino akozala ndakisa ya moto ya bonganganzambe olinga to olinga te. Okomaki buzi ya kopela ntango ondimaki bonganganzambe. Nkolo atiaki yo na nzete ya busi mpo na kongengisa nzela mpo na moto nyonso oyo azali nzinganzinga na yo. Wana ezali mingimingi solo mpo na baye bazali na lisanga likoki na yo ya bonganganzambe. Okoki kozala ndakisa monene, moko ya katikati, to ndakisa mabe. Okoki kokanisa ekozala eloko te mpo na yo, kasi ekozali eloko na Nkolo. Alobaki yango lolenge oyo:
“Bino bozali mwinda ya mokili, mboka oyo ezali likolo ya ngomba, yango ekoki kobombama te.
“Mpe bapelisaka mwinda te mpo na kotia yango na nse ya katini, kasi na likolo ya eloko oyo batielaka mwinda mpo engengisa bato nyonso oyo bazali na kati ya ndako.
“Yango wana, mwinda na yo esengeli engenga ndenge wana liboso ya bato, mpo bamona misala na bino ya malamu mpe bakumisa Tata na bino oyo azali na Likolo.” 1
Napambolami na bandakisa ya basimbi bonganganzambe minene na masanga makoki wapi nazalaki na libaku ya kosala. Okoki kosala maye basali mpo na ngai na kozalaka ndakisa mpo na basusu balanda.
Namoni bizalela ekokani misato ya basimbi bonganganzambe oyo bazali bilombe na ngai. Moko ezali ndakisa moko ya losambo, ya mibale ezali momesano ya mosala, mpe ya misato mokano moko makasi mpenza mpo na kozala sembo.
Tosambelaka banso, kasi mosimbi bonganganzambe olingi kozala asambeka mbala mingi mpe na mokano ya solo. Na mpokwa okofukama mpe okotondo Nzambe mpo na mapamboli ya mokolo yango. Okotondo Ye mpo na baboti, mpo na bateyi, mpe mpo na ndakisa monene ya kolanda. Okolimbola na nsambo na yo mingimingi nani apamboli bomoi na yo mpe lolenge nini, na mokolo wana. Wana ekozwa mingi koleka miniti moke mpe mingi koleka likanisi moke. Ekokamwisa yo mpe kobongwanisa yo.
Wana ezali yo kosambela mpo na bolimbisi, okomimona kolimbisaka basusu. Ntango opesi matondo na Nzambe mpo na boboto na ye, okokanisa basusu, ma nkombo, oyo bazali na mposa ya boboto na yo. Lisusu likambo wana ekokamwisa yo mikolo nyonso, mpe ntango nyonso ekobongola yo.
Nzela moko oyo okobongwana na losambo makasi ya boye ezali, nalaki bino, ete okomiyoka solo ete ozali mwana ya Nzambe. Ntango oyebi ete ozali mwana ya Nzambe, okoyeba lisusu ete Ye azali kozela mingi na yo. Lokola ozali mwana na Ye, Ye akozela yo olanda mateya na Ye mpe mateya ya Mwana Ye ya bolingo. Ye akozela yo ozala ya bokabi mpe boboto na basusu. Ye akoyoka motema mpasi soki ozali lofundo mpe moyimi. Ye akopambola yo ozala na mposa ya kotia matomba ya basusu likolo ya oyo ya yomei.
Boko na bino basili kozala bandakisa ya lisalisi ya bonganganzambe ezanga moyimi. Na batempelo na mokili mobimba, basimbi bonganganzambe bakomaka liboso moi ebima. Mpe basusu basalaka ntango molai nsima moi ekoti. Ezali na lifuti moko te to lokumu ya bato na mokili oyo mpo na libonza wana ya ntango mpe bokasi. Nasili kokende elongo na bato ya bilenge wana ezali bango kosalisa baye bazali na mokili ya molimo, oyo bazali na makoki te ya kosenga mapamboli ya tempelo bangomei.
Ntango nazali komona esengo na esika ya botau na bilongi ya baoyo bazali kosala kuna ntongo ntongo mpe na mpokwa, nayebi ete ezali na balifuti mingi na bomoi oyo mpo na lolenge ya mosala ya bonganganzambe ya moyimi te wana, kasi ezali bobele elembo ya bosepeli bakokabola elongo na baoyo bazalisaki na mokili ya molimo.
Namoni esengo wana kaka na bilongi ya baoyo balobaka na basusu na ntina ya mapamboli oyo eyaka uta na kozalaka na bokonzi ya Nzambe. Nayebi mokambi moko ya etape oyo pene mikolo nyonso amemaka bato epai ya bamisionele mpo ete bango bateya. Kaka mwa basanza eleki azalaki naino mondimi ya Eklezia te. Sikoyo ezali na bamisionele koteyaka mpe etape moko kokolaka na motango mpe bokasi mpo na ye. Kasi mingi koleka wana, azali mwinda na basusu oyo bakofungola minoko na bango mpe bongo komema mbangu bosangisi ya Nkolo ya bana ya Tata ya Lola.
Ntango osambelaka mpe okosalisaka basusu, boyebi na yo ete ozali mwana ya Nzambe mpe mayoki na yo etali Ye ekokola. Okoyeba malamu mingi ete Ye ayokisami mawa soki ozali sembo te na lolenge kani. Okomipesa mpo na kobatela liloba na yo epai ya Nzambe mpe na basusu. Okoyeba malamu mingi kozwa eloko moko te oyo ezali ya yo te. Okozala bosembo mingi na bakonzi na yo ya mosala. Okopesa mingi kozala na ngonga mpe kosilisa mosala nyonso opesami na Nkolo oyo ondimaki kosala.
Na esika ete omitunaka soki bateyi na bango na libota bakoya, bana kati na mabota oyo obiangami koteya bakotalela yambo visite na yo. Bana na ngai bazwi lipamboli wana. Wana ezalaki bango kokola, bazwaki bilombe ya bonganganzambe kosalisa bango kotia banzela ya bangomei na kosaleka Nkolo. Ndakisa epambolama wana ezali sikoyo koleka na nkola ya misato.
Etinda na ngai ezali lisusu moko ya botondi.
Natondi bino mpo na nsambu na bino. Natondi bino mpo na kofukamaka koyebaka likambo ete bozwaka biyano nyonso te. Bosambeli Nzambe ya lola mpo na koloba matondi na bino mpe kobondela mapamboli na Ye na bomoi na bino mpe mabota na bino. Natondi bino mpo na lisalisi na bino na basusu mpe mpo na bantango oyo bomiyokaki na mposa moko te ya botondi na ntina ya lisalisi na bino.
Tondimaki likebisi ya Nkolo ete soki toluki lokumu na mokili oyo mpo na lisalisi na biso, tokoki kobungisa mapamboli minene. Bokomikundola maloba oyo:
“Bokeba ete bosala bolamu te na miso ya bato mpo ete bango bamona bino, soki te bokozanga lifuti oyo Tata na bino ya Likolo abombeli bino.
“Ntango ozali kopesa likabo na mobola, kobeta kelelo te liboso na yo ndenge bato ya lokuta basalaka na bandako ya mayangani mpe na babala-bala, mpo ete bato bakumisa bango. Ya solo nalobi; basi bazwi lifuti na bango.
“Ntango yo ozali kopesa eloko na mobola, sala yango na ndenge ete loboko na yo ya mwasi eyeba te likambo loboko na yo ya mobali ezali kosala;
“Mpo ete likabo na yo epesama na sekele; bongo Tata na yo oyo amonaka makambo oyo esalemaka na sekele akopesa yo lifuti.”2
Baoyo bazali bandakisa na ngai ya basimbi ya bonganganzambe minene bayebaka te na pete ete bazali na ndenge ya bilombe. Na boye, bazali komonana lokola kozala na kpokoso komonaka makambo wana oyo esepelisaka ngai mingi kati na basngo. Natangaki tata na ngai azalaki mokambi ya botongono ya mwa etape moko ya Eklezia na New Jersey. Nsima azalaki moko ya bakambi banene ya Kelasi ya Eyenga mpo na Eklezia. Nzokande nazali na bokebi lelo mpo na koloba na bomikitisi na ntina ya mosala ya bonganganzambe na ye, mpamba te azalaki ya komikitisa.
Yango ezali solo mpo na soda ya mai oyo azalaki elombe na ngai ya bomwana. Alobelaki ngai mosala ya bonganganzanbe na ye to ya makokisi na ye mokolo moko te. Apesaki kaka lisalisi. Nayekolaki na ntina ya botongono na ye uta na basusu. Soki kutu amonaki bizalela kati na yemei oyo nazalaki kosepela na yango, nalingaki koloba te.
Yango wana toli na ngai mpo na bino oyo bolingi kopambola basusu na bonganganzambe na bino etali bomoi na bino oyo ezali ya moto na moto mpo na banso longola se Nzambe.
Sambela Ye. Tonda Ye mpo na manso oyo ezali malamu na bomoi na yo. Senga Ye mpo na koyeba bato nini Ye atie na nzela na yo mpo ete osalisa. Bondela mpo ete okoka kolimbisa mpe mpo ete olimbisama. Nsima salisa bango, linga bango, mpe limbisa bango.
Likolo ya nyonso, mikundola ete kati na lisalisi nyonso okopesa, moko te ezali monene koleka kosalisa bato bapona bamikokisa mpo na bomoi ya seko. Nzambe apesi bokambi wana ya monene mpo na biso oyo etali lolenge ya kosalela bonganzambe na biso. Azali ndakisa malamu na yango. Oyo ezali ndakisa tomonaka na eteni moke ya basali na Ye na kufa ya malamu mingi:
“Mpe Nkolo Nzambe alobaki na Mose, kolobaka ete: Balola, ezali mingi, mpe ekoki kotangama na moto te; kasi ekoki kotangama na ngai, mpo ete ezali ya ngai.
“Mpe lokola mabele moko ekoleka, mpe balola na yango kutu bongo mosusu ekoya; mpe ezali na nsuka te na misala na ngai, mpe na maloba na ngai te.
“Mpo tala, oyo ezali mosala na ngai mpe nkembo na ngai—kosala bozangi kufa mpe bomoi ya seko ya moto.”3
Tosengeli kosalisa na mosala wana. Moko na moko na biso akoki kosala bokeseni moko. Tolengelami mpo na ntango mpe esika na biso na mikolo ya nsuka ya mosala ya bule wana. Moko na moko na biso apambolami na bandakisa ya baoyo bakomisi mosala wana ntina ya motuya ya ntango na bango na mabele.
Nasambeli ete tokoka kosalisana mpo na kozwa litomba ya libaku wana.
Nzambe Tata azali mpe akoyanola nsambo na bino mpo na lisalisi oyo bozali na yango mposa mpo na kosalela Ye malamu. Yesu Klisto azali Nkolo mosekwi. Oyo ezali Eklezia na Ye. Bonganganzambe oyo bozali yango ezali nguya ya kosala na nkombo na Ye mosala na Ye ya kosalisa bana ya Nzambe. Ntango bopesi motema na bino mobimba na mosala oyo, Ye akokomisa bino monene. Nalaki boye na nkombo ya Yesu Klisto, Mobikisi na biso, amene.
Show References
-
1. Matai 5:14–16.
-
2. Matai 6:1–4.
-
3. Moïse 1:37–39.


text:
Clip “Sautez premier” de l’artiste d’origine congolaise Werrason. (3605)
4 comments
-
souvent nos artistes manquent de titre a donner a leurs albums; Quoi d’educatition dans cette chanson?
-
IGWEEEEEEEEEEEEEEEEEEEE TOKOMEMA BANGO KAKA BOYE KAKA BOYE KAKA BOYE KIEKIEKIE BA JALOUX CLIP OYO YA 3MIN NA TRACE AFRICA SUCCES YAKOSAKANA TE EZOLAKISA NA BA CHAINES EBELE YA MONDE KIEKIEKIE BILOKO YA MIKOLO OYO YANGO OYO BA NZEMBO YABA 9MIN NA TRACE AFRICA EKOLEKA TE MAIS OYO EZALI NZEMBO YA BANA BASILISI KELASI ESENGO BASEPELAKA BA ZUI DIPLOMES IL FAUT BASEPELA FAMILLE ESPELAKA NA BANINGA BOLINGI BATIA BA NZEMBO YA BIBEMBE BA JALOUX TOZA NA BINO MAYELE IGWEEEE TRES FORT BAZOMELA BA YOMBO CLIP OYO EZALI KOLAKISA NA NIVEAU INTERNATIONAL DONC NDOMBOLO SOMO
-
WERRASON TOKOMEMA BANGO KAKA BOYE NKOY AZA KAKA NKOY NA TRACE AFRICA DANGER NA BA NIGERIENS, BA TOGOLAIS ,BA CAMEROUNAIS., IYOIRIENS, GABONAIS ,PARTOUT GUINEE BA MBOKA EBELE WERRASON NKOY NZEMBO OYO SAUTEZ PREMIER SUCCES FOU BA JALOUY TOKOMEMA BINO KAKA BOYE KAKA BOYE KAKA BOYE BOKONDIMA
-
Werra ubarikiwe sana


text:
Kimakango Mpe Libala paroles
Paroles de la chanson Kimakango Mpe Libala :
Chanson: Kimakango Mpe Libala
Paroles: Tabu Ley rochereau
Maman na lembi na kobondela Maria wuta lelo na bendi nzoto
Soki na landi nde na zoki mbeli ya ba mbanda na Kinshasa oyo
Mwana mwasi abotami na Lipopo na ndimi ebongi ayebana solo
Kasi ya kotambola mboka mobimba se koluka na ndimi te
Na bondeli ye mpo atika alingi te oyo ezali etumbu ya famille
Na bendi nzoto na kati bolingo Maria na kei
solo guitar
Na bondeli ye mpo atika alingi te oyo ezali etumbu ya famille
Na bendi nzoto na kati bolingo Maria na kei
Refrain:
Maria solo na bendi nzoto
motema mozoki nga motema
mabanzo maleki nga mabanzo
Bolingo nzoka ezali kaka bolingo
ezali kosuwa Maria nga ko na sundoli yo
Moninga na nga tika kolela
kende epayi ya yo babotiMotema mo zoki yo na yebi
Bolingo ya yo na ye ezali se mobesu
Kanga motema po bokabwana te yo na Maria
Maria wa nga tolingani mingi
Ya solo na ndimi lel'oyo toboyana
Na nzoto na zali se kolenga
Mayi na miso nazali komituna
tina nini toko kabola libala nga na Maria
Moninga wa nga tika kokana
Kanga motema landa se l'amour
Mabe ya mwasi na yo bomba se na ndako
Maloba nyonso okoloba ezali mibale mibale
Maria nzoka azali mwana
Kimakango ezali se makango
Libala ezali se libala
maloba mpamba ezali kaka maloba
Kasi kopalangana te
Maria nzambe na lingi yo
[ Merci à >Pascal d'avoir ajouté ces paroles ]
Date: Aujourd'hui
Aucun commentaire ! Si tu veux etre le premier à mettre ton commentaire, tu peux le poster en utilisant le formulaire ci-dessus.
Vous avez un site web ou un blog sur cet artiste / groupe ? Ajoutez-le ici !


text:
Nganga-Nkísi
Nganga-Nkísi ezalí moto óyo akokí bobíkisa moto na nkísi ya bonkɔ́nkɔ (matíti mpé bilɔ́kɔ bisúsu bya *nature) tǒ mpé moto óyo azalí na makoki ma kokɔtɔ na *contact na bilíma mpɔ́ na kobóngola nzelá ya makambo. Nganga-nkísi ya loléngé la mibalé óyo akokí kosolola na bilíma, akokí kotiya bilakeli malámu (*good fortune) tô mabé (*bad fortune) na bomɔi bwa moto. Bilakeli mabé lokóla koboma, kobébisa mosálá, libóta mpé bôngó na bôngó, bilakela malámu lokóla bozwi, bolingo, lobíko na bokɔnɔ buye ekoki kobíkisama na mayɛ́lɛ ma minkandá (mónganga) tǒ ya banganga baye basálelaka matíti tɛ́ mpé bôngó na bôngó. Ɛngɛ́bɛ́nɛ na maloba ma bato, bangó bakokí bobíkisa bokɔnɔ buna, buye buzangi nkínsi ya mindɛ́lɛ́ tǒ ya bonkɔ́nkɔ (matíti mpé/tǒ *nature).
Bokɛsɛni Mónganga na Nganga[kokoma]
Na Lingála mónganga azalí moto óyo abíkisaka bokɔnɔ na mayɛ́lɛ ma minkandá mpé azwi lipɔlɔ́mi liye lipɛsi yě eposá ya kosála misálá mîna. Nganga azalí moto óyo abíkisaka bokɔnɔ na mayɛ́lɛ ma bonkɔ́nkɔ eye azwi na kokitanaka ya bankɔ́nkɔ ba yě, mpé yě akosálela nkísi esálami na matíti tǒ na bilɔ́kɔ bisúsu bya *nature. Nganga ekɛsɛni na biténi bibalé, nganga óyo asálelaka matíti mpé bilɔ́kɔ bisúsu bya *nature mpó na kobíkisa mpé nganga mosúsu óyo asálelaka nguyá eye ebómbama mpé asololaka na bilíma mpó na kobíkisa bokɔnɔ tǒ mpé lisúsu mpó na kotiya bilakeli mabé tǒ malámu na bomɔi bwa bato.
Nkísi epái ya banganga-nkísi[kokoma]
Nkísi ezalí elɔ́kɔ nyɔ́nsɔ epɛ́sɛmi na moluki lobíko mpó na komosunga, ekokí kozala nkísi eye esálemi na matíti, mafúta ma nzói, tǒ mpé lisúsu bilɔ́kɔ bisúsu bya mokili. Ekokí mpé kozala *fetiche, *talisman eye elátisami nguyá eúti na bilíma.


text:
Lisakoli ya molongo ya makoki ya moto
Maloba ya yambo
Na botalaka ‘te kondima limemya ya bato nyonso ya molongo pe makoki ma bango oyo ezali ndenge moko pe bakoki kopimela moto te ezali tina ya bonsomi, bosembo pe kimpa kati ya molongo.Na botalaka ‘te komona pamba pe koboya kotosa esengeli ya moto ebatelama na bokonzi ya bosembo po te, na sima yango, moto akoma na botombiki esongo na minyokoli te,
Na botalaka ‘te esengeli kolendisa boyokani na kati ya bikolo,
Na botalaka ‘te na kati ya Mokanda ya Mibeko ya Lisanga ya Bikolo ya Molongo, bato ya molongo bayebisi lisusu lolenge bandimi maloki ya tina yo moto, limemya pe lokumu ya moto, bokokani ya makoki ya basi pe mibali pe na botalaka ‘te bango bayebisi ‘te bazwi mokano ya kobongisa ezaleli ya moto pe kosala ‘te moto azwa bomoi malamu penza na kati ya bonsomi ya monene penza,
Na botalaka ‘te kozala bato nyonso na makanisi ndenge moko po na makoki pe bonsomi yango, ezali na tina monene po ‘te oyo bakani elonga,
LIKITA MONENE
ezali koyebisa
LISAKOLI YA MOLONGO OYO YA MAKOKI YA MOTO
lokola eloko oyo bato pe bikolo nyonso balingi babwa, po te bato pe mangomba nyonso, na bobatelaka tango nyonso Lisakoli yango na moteme, basala makasi na boteyi pe bokolisi bwanya, po ‘te makoki pe bonsomi yango etosama pe basala ‘te bandima pe basalela yango na bosolo penza na molongo mobimba, ezala na kati ya bato ya Bikolo ya Lisanga bango moko to na kati ya ekolo pe molongo mobimba.
ETENI YA yambo (1)
Bato nyonso na mbotama bazali nzomi pe bakokani na limemya pe makoki. Bazali na mayele pe base, geli kofanda na bondeko okati na bango.
ETENI YA 2
Moto nyonso azali na makoki pe bonsomi nyonso oyo elimbolami na kati ya Lisakoli oyo, bokeseni ata moke te, na mambi matali loposo ya nzoto, bomwasi to bobali, lokota, lingomba ya nzambe, makanisi ya politiki to ya ndenge mosusu, ekolo to longomba ya bato, bokulaka, mbotama to makambo mosusu.
Epai mosusu, na botalaka eloko ya moto, epikisami kosala bokeseni na mambi matali mibeko ya politiki, mibeko ya bosambisi to ya boyokani na mikili mosusu, ezala ekolo to mabele ya nsomi to oyo eyangelemani na bauta, to oyo ezwi bonsomi ya sikisiki te.
ETENI YA 3
Moto nyonso azali na likoki ya kozala na bomoi, a kozala somi pe kozala motema sei na bomoto na ye.
ETENI YA 4
Moto ata moke te asengeli kozala moumbu; boumbu pe boteki baumbu epikisami na ndenge nyonso.
ETENI YA 5
Moto ata moke te asengeli konyokama pe kosalelama makambo ya bonyama pe oyo ezanga bomoto na lokumu.
ETENI YA 6
Moto nyonso azali na likoki ‘te bayeba makoki na ye bipai nyonso.
ETENI YA 7
Bato nyonso bakokani liboso ya mobeko pe bazali na likoki ya kobatelama na mobeko se ndenge moko. Banso bazali na likoki ya kobatelama se ndenge moko esongo na bikela nyonso ya bokesenisi elongobani te na Lisakoli oyo pe esengo na bikela nyonso oyo ekobota bokesenisi yango.
ETENI YA 8
Moto nyonso azali na likoki ya koluka lisalisi ya solo penza na liboso ya mangomba ya bosambisi ya ekolo oyo ezali na bwanya esongo na bikela oyo ekotangola maloki ya tina endimami na mibeko po na ye.
ETENI YA 9
Moto moko te akoki kokangama to kobengisama tina te.
ETENI YA 10
Moto nyonso azali na likoki ‘te likambo na ye lokola ya bato nyonso, essambisama na bosembo pe na miso ya bato nyonso na esambiselo ya somi pe ya epai moko te, oyo ekozwa mikano engebene na makoki pe masenginia ye to engebene na bosolo ya likambo ye afundami.
ETENI YA 11
- Moto nyonso oyo afundami na likambo azali naino maboko pembe tee tango bakotatola engebene na mobeko, mabe ye asali, na libanza oyo ekosalama na miso ya bato nyonso, epai wapi manso esengeli kosalama po te mofundami azwa na ye.
- Moto ata moko te asengeli kozwa etumbu po na makambo to botiki oyo, tango esalamaki, ezalikaki naino mbeba te, engebene na mibeko ya ekolo to ya molongo. So lolenge yango, bakoki te kopesa moto etumbu koleka oyo ezalaka kopesama na tango likambo esalamaki.
ETENI YA 12
Moto ata moko te akoki kokota pamba na makambo etali ezaleli, libota, ndako pe mikanda ya ngana to pe kobebisa lokumu na ye. Moto nyonso azali na likoki ya kobatelama na mobeko esongo na bikota-kota yango.
ETENI YA 13
- Moto nyonso azali na makoki ya kotambola ndenge alingi pe kopona esika ya kovanda kati ya ekolo.
- Moto nyonso azali na makoki ya kotika ekolo nyonso ata ya ye moko po na kokenda na ekolo mosusu; ye akoki pe kozonga na ekolo na ye.
ETENI YA 14
- Na liboso ya monyokoli, moto nyonso azali na likoki ya koluka pe kozwa esika ya kobomba nzoto na bikolo mosusu.
- Likoki yango likopesama te na moto afundami na likambo ya makasi to na bikela oyo elongombani te na mibeko ya Linsaga ya Bikolo ya Molongo.
ETENI YA 15
- Moto nyonso azali na likoki ya koyebana mosi-ekolo.
- Bakoki te kopimela moto likoki ya kozala mosi-ekolo to ya kokoma moto ya ekolo mosusu.
ETENI YA 16
- Soki mobu ya kobalana ekoki, mobali pe mwasi bakoki kokwelana pe kotonga libota pe masimbisi ezala te na makambo etali loposo, ekolo to longomba ya nzambe. Bango bazali na makoki se ndenge moko na makambo etali makwela, ezala tango ya makwela to tango ya bokabwani.
- Libala ekoki kosalama se soki mwasi na mobali bango mei bandimi na motema moko.
- Libala ezali longomba ya tina po na bato pe ezali na likoki ya kobatelama na bato pe Leta.
ETENI YA 17
- Moto nyonso azala ye moko to na kati ya lisanga, azali na likoki ya mokolo-ekolo.
- Bakoki ata moke te kopimela to kobotola moto eloko na ye soki tina ezali te.
ETENI YA 18
Moto nyonso azali na likoki, ya kozala na makanisi na ye, mayele na ye ya motema pe lingomba na ye ya nzambe; likoki yango ekopesa ye ndingisa ya kopona lingomba ya nzambe to kobongola makanisi na ye, ye moko to elongo na baninga, ezala na miso ya bato ya mei; na boteyi, na bikela, na bokumisi nzambe pe milulu.
ETENI YA 19
Moto nyonso azali na likoki ya bokanisi pe bolobi; yango ekopesa ye ndingisa ya kozala na bomo na motema te likolo ya makanisi na ye ndingisa ya koluka, kozwa pe kopanza mayebisi na makanisi esika na esika, na ndenge alingi koyebisa yango.
ETENI YA 20
- Moto nyonso azali na likoki ya kozala na likita pe lingomba oyo ezali na kinya.
- Ekoki te kosengama na makasi te moto akota na lingomba.
ETENI YA 21
- Moto nyonso azali na likoki ya kotia maboko na bokambi misala ya ekolo na ye ezala ye moko to na batoma ye moko aponi.
- Moto nyonso azali na likoki, lokola baninga nyonso ya kosala misala ya Leta.
- Bolingi yango esengeli komonana na maponi ya sembo oyo esengeli kosalama mbala na mbala, na liponeli ya bato nyonso pe na boponi ya Lingomba to na ndenge mosusu ekokani na yango pe ekosala ‘te bato bapona na bonsomi nyonso.
ETENI YA 22
Moto nyonso, lokola azali moko ya lingomba, azali na likoki ya kozwa lisalisi ya esalelo-lisungi, oyo ezali na ndingisa ya kopesa moto makoki ya ye ya mosolo, ya bomoi pe ezaleli, po na lokumu pe bokoli malamu ya bomoto na ye, na lisalisi ya bokasi ya ekolo pe ya boyokani ya mikili na mikili, engebene na mwango pe bokulaka ya ekolo na ekolo.
ETENI YA 23
- Moto nyonso azali na likoki ya kozwa mosala, ya kopona mosala ye alingi, na ndenge ya sembo elongobani na mosala, pe basengeli kobatela ya esongo na bosomele.
- Bato nyonso bazali na likoki, bokeseni ata te, ya kozwa lifuta ekokani po na mosala ekokani.
- Moto nyonso akosala, azali na likoki ya kozwa lifuta ya sembo pe elongobani, oyo ekosala te ye na libota na ye bazwa bomoi elongobani na lokumu ya moto, pe ekoki kobongisama lisusu na ndenge nyonso ya bobateli bomoi.
- Moto nyonso azali na likoki ya kokela basendika elongo na baninga pe kokota na basendika po na kokengela maloki na ye.
ETENI YA 24
Moto nyonso azali na likoki ya bopemisi pe bopemisi nzoto, mingi ya bozwui eleko ya sembo ya boumeli na mosala pe na bozwi lifuta na bakonzi ya mbala na mbala.
ETENI YA 25
- Moto nyonso azali na likoki ya kobikela na ndenge elongobani po ‘te azwa bokolongonu, bozala malamu ya ye pe ya libota na ye epusi na makambo etali kolia, kolata, kovanda, kosalisa nzoto pe kosungama na ndenge esengeli; ye azali na likoki ya kosalisama na tango ya bosemele, bokono, bosele, bozenge, bobange to na tango mosusu ye akozanga mosolo ya kobikela na sima ya makambo esalami na bolinga na ye te.
- Bomama pe bomwana ezali na likoki ya kosungama na ndenge elongobani. Mwana nyonso abotama kati ya makwela to na libanda asengeli kobatelama to ndenge moko.
ETENI YA 26
- Moto nyonso azali na likoki ya bokolisi bwanya pe mayele. Mateya esengeli kopesama pamba, mosolo te, ata na bakelasi ya mabandela. Mateya ya mabandela esengeni kopesama na moto nyonso. Mateya ya tekiniki pe ya mosala esengeli kopesama bipai nyonso; eposa ya kozwa mateya ya kelasi ya minene esengeli kopesama na bato nyonso, se ndenge moko, engebene na mayele na bango.
- Bokolisi bwanya pe mayele esengeli kosala te moto akola na ndenge nyonso pe atosa malamu penza makoki pe bonsomi ya tina na moto. Yango esengeli komema boyokani, boboto, bolingo kati ya bikolo pe mangomba ya bato oyo loposo pe boyambi ekeseni; yango pe esengeli kobongisa misala ya Lisanga ya Bikolo ya Molongo po na bobateli kimya.
- Baboti bazali na likoki ya yambo, ya boponi ndenge ya mateya esengeli kopesama na bana na bango.
ETENI YA 27
- Moto nyonso azali na likoki ya kotia maboko ndenge alingi na misala ya bokolisi bwanyaya lingomba, kopesela na nkoti, pe kotia maboko na botomboli zebi pe bolamu ya yango.
- Moto nyonso azali na likoki ‘te matomba ya misala ya ye ya zebi, ya bokomi pe ya nkoti ebatelama.
ETENI YA 28
Moto nyonso azali na likoki ‘te kati ya bato pe bikolo, nyonso ebonga po te makoki pe bonsomi oyo ekomami kati ya Lisakoli oyo elonga.
ETENI YA 29
- Moto azali na mikumba epai ya lingomba oyo ekopesa ye eposa ya bokolisi bomoto na ye na ndenge elongobani.
- Moto nyonso, na botalaka makoki pe bonsomi na ye, asengeli kosala se mikumba oyo eyebani na mobeko se po ‘te bayeba pe bakumisa maloki pe bonsomi ya baninga, pe po na kotosa mibeko ya sembo ya ezalela kinya ya bato pe bozali malamu kati ya lingomba ya boyangeli lisanga.
- Makoki pe bonsomi yango ekoki, ata moke te, kozala esongo na masengi ya Lisanga ya Bikolo ya Molongo.
ETENI YA 30
Mobeko ata moko te ya Lisanga oyo ekoki kozala po na Leta, na lisanga ya bato, to na moto, likoki ya kosala likambo oyo ekonyata makoki pe bonsomi awa.


text:
Ebɛbɛlɛ
Ebɛbɛlɛ, ebɛkɛ tǒ engóngóló (cranium) ezalaka lisangá ya mikúwa o likólo ya mokesa epái na nyama ya mikúwa. Sandúku ya mikúwa eye ekúkamela bɔngɔ́.
Na moto ebɛbɛlɛ ezalaka na mikúwa 8 biye bitóngana libúlú mɔ̌kɔ́ wápi evándaka bɔngɔ́. Libúlu óyo etɔ́ndela 1 450 ml na moto mokóló.
Eboló ezalí eténi ya libosó ya likólo ya ebɛbɛlɛ, kasi babêngaka ebɛbɛlɛ eboló mbala isúsu.
Mikúwa mya ebɛkɛ[kokoma]
- mokúwa mwa mbonzo
- mokúwa mwa monkɔtu
- mokúwa mwa mpínzoli
- mokúwa mwa lúngu
- mokúwa mwa zólo
- mokúwa mwa mongonda mwa litama
- mbángá ya likólo
- mbángá ya nsé
- mokúwa mwa mpangatɔi
- mokúwa mwa nkɔti
- mokúwa mwa ebɛkɛ mongumbami


text:
Gologota
Gologota ezalí ngómba na ntángo ya kala mpenzá o libándá lya Yerusalémi, likoló lya wapi baroma ba ntángo ya kalakala bazaláká kobaka o ekulúzu bakangemi baye bakatelami etúmbu ya liwâ. Sik'awa ezalí ontéi ya Basiliki Nkúnda Esantú.
Gologota eúti o ligresi lya *arameen gulgūltá mpé o liyuda lya bibiliya gulgōlet eye elingi koloba ebɛbɛlɛ. Ndimbóla eye epɛ́sɛmi na mikanda mísáto likoló lya mínei ya boyókani bwa sika na bibiliya, mpé Yoane abɛti mpenzá lonsete 'te nkómbó eye eúti na liyuda mpámba 'te ngómba Gologota ezaláká esíká ya mikúwa ebέlέ mpé bibɛbɛlɛ ebέlέ kasi ekoki mpé kozala 'te nsɔ́ngɛ́ ya ngómba eye eúlanáká makási mpenzá na ebɛbɛlɛ.


text:
Mokolo na mokolo, na nzela na bino ya kokende na atandele na bino ya seko, bobakisa bondimi na bino. Bosakola bondimi na bino! Botika bondimi na bino emonana!
Bandeko basi mpe mibali, topesi bozindo ya mayoki ya bolingo mpe botondi na biso mpo na bino. Tozali na botondi mpo na misala bitinda na biso na kati na bino.
Na mobembo na mpepo kala te, mokumbi alobaki ete tokokutana na mobulu na bokiti na biso mpe bato ba mobembo banso basengeli kakanga mokaba na bango ya bobateli.Ya solo, mikakatano eyaki. Ezalaki mpenza makasi. Na nzela mpe molongo mibale nsima na ngai, mwasi moko abangaki na nsomo. Na kokita nyonso ya kobangisa mpe bodendi ya boningani, abandaki koganga makasi. Mobali na ye amekaki kokitisa ye motema kasi akokaki te. Makelele na ye ya mayele te ekobaki kino tolekaki esika ya mobulu mpo na bokiti na kimia. Na ntango ya bobangi na ye ya ntina te, nayokelaki ye mawa. Mpamba te bondimi ezali nkisi ya bobangi, na kimia nalingaki ete nakokaki kolendisa bondimi na ye.
Nsima, lokola bato ya mobembo, batikaki na mpepo, mobali ya mwasi wana asololaki na ngai. Alobaki, “Nasengi bolimbisi mpo mwasi na ngai azalaki na bobangi mpenza.Nzela moko nakokaki kokitisa motema na ye ezalaki se koyebisa ye ete ‘Mpaka Nelson azali na mpepo oyo, boye osengeli kobanga te.’”
Nandimi te ete kozala na ngai na mpepo wana ekokaki kopesa ye kimia, kasi nakoloba ete moko ya makambo ya bomoi ya kufa ezali ete bondimi na biso ekomekama mpe ekoningisama. Ntango mosusu mimekamo wana eyaka ntango tokokutana na oyo emonani lokola bokutani ya bomoi-mpe-kufa. Mpo na bobangi ya mwasi wana, boningani makasi ya mpepo elakisaki moko ya bangonga wana ntango toyei kokutana miso-na-miso na makasi ya bondimi na biso.
Ntango tozali kolobela bondimi—bondimi oyo ekoki kolongola bangomba—tozali kolobela te bondimi nionso kasi bondimi na Nkolo Yesu Klisto. Bondimi na Nkolo Yesu Klisto ekoki lolendisa ntango toyekoli Ye mpe tosaleli boyambi na biso. Malongi ya Yesu Klisto esengelisamaki na Nkolo mpo na kosunga biso komatisa bondimi na biso. Na elobeli ya lelo, nzokande, Lilobaboyambi ekoki kolakisa makambo mingi mpo na bato bakeseni.
Lilobaboyambi elingi koloba mpenza “kokangisama lisusu” to “kokangana lisusu” na Nzambe.1 Motuna tosengeli komituna bisomei ezali, ezali biso na ntembe te kakangana na Nzambe mpo ete bondimi na biso emonana, to ezali biso kokangana na eloko mosusu? Ndakisa, nayokaki likololikolo mokolo ya yambo na ntongo etali masano ya mosali ya atletiki oyo tokendaki kotala Eyenga eleki. Mpo na boko akumisi ya makasi, namitunaki soki, “boyambi” na bango ekoki “kokangisa bango lisusu” bobele na bana boko lolenge ya bodendi ya bale.
Tosengeli moko na moko komituna, wapi bondimi na biso? Ezali yango na ekipi? Ezali yango na Liloba moko ya eloko? Ezali yango na moto moko ya lokumu? Ata ekipe ya malamu mingi koleka ekoki kokweya. Lokumu ekoki kosila. Ezali bobele na Moko na oyo bondimi na bino ezali ntango inso na likama te, mpe ete ezali na Nkolo Yesu Klisto. Mpe bosengeli kotika bondimi na bino emonana!
Nzambe asakolaki na mobeko na Ye ya yamboya mibeko zomi, “Okozala na banzambe mosusu te liboso na ngai.”2 Alobaki lisusu, “Tala epai na ngai na makanisi nyonso; ntembe te, kobanga te.”3 Iyo bato mingi mpenza batali bobele mbano ya bank mpo na kimia to baninga bato mpo na ndakisa ya kolanda.
Baminganga, Batoya mayele, mpe Bai politiki bazali mbala mingi batiai na bomeki ya bondimi. Na bolandi ya bantina na bango, boyambi na bango ekokomonana to ekobombama? Ezali bango kokngana lisusu na Nzambe to na bato?
Nazwaki momekamo ya boye mibu zomi mileki ntango moko ya baninga na ngai ya kelasi ya minganga apamelaki ngai mpo na bozangi na ngai kokabola boyebi na ngai ya mosala na kondima ya boyambi na ngai. Asengaki Ngai ete nasangisa te yango mibale. Boniboni Nakoki kosala yango? Bosolo ezali bosolo! Ezali ya kokabola ata moke te, mpe eteni moko na yango ekoki kotiama mpembeni te.
Soki bosolo ebimi uta na mayele ya loboratoire to na nzele ya bobomisi, bosolo nyonso ewuti na Nzambe. Bosolo nyonso ezali eteni ya nsango malamu ya Yesu Klisto.4 Kasi batunaki ngai nabomba bondimi na ngai. Natosaki te bosenga ya moninga na ngai. Natikaki bondimi na ngai emonana!
Na makasi nyonso na mosala, mibeko ya makasi ya bosolo esengelami. Banganga ya mayele baluli bonsomi na bango ya koloba. Kasi litondi ya bonsomi ekoki te koyebana soki eteni moko ya boyebi ebwakami “libanda-ya-ndelo” na mikano ya bato.
Bosolo ya Molimo ekoki te ezala ya kobosana—mingimingi mibeko ya Nzambe. Kobatele mibeko ya Nzambe epesaka mapamboli, ntango nyonso! Bobuki mibeko ya Nzambe epesaka bozangi mapamboli, ntango nyonso!5
Kpokoso etondi na mokili oyo mpamba te ezali na bato bazangi bobongo nie. Bantina na bango mpe bamposa na bango ezali kotambolisama na bondimi na bango to bozangi yango. Mingi batii bantina na bango liboso ya Nzambe. Boko batii ntembe na bolamu ya boyambi na bomoi ya lelo. Lokola na ekeke nyongo, boye lelo ezali na baoyo baseki to baboyi bonsomi ya kosalela boyambi. Boko kutu bapameli boyambi mpo na montango ya bakoni ya mokili. Ya solo, ezalaki ngonga ntango bobomibomi esalamaki na Liloba ya boyambi. Kasi kozalaka na boyambi ya peto ya Nkolo, oyo elingi koloba kobundaka mpo na kokoma moyekoli ya solo ya Yesu Klisto, ezali nzela ya bomoi mpe mokano ya mokolo na mokolo oyo ekopesa bokambami na Nzambe. Ntango bosaleli boyambi na bino, bozali kosalelaka bondimi na bino. Bozali kotika bondimi na bino emonana.
Nkolo ayebaki ete mwana na Ye asengeli koyelola kokuta Ye. “Mpo moke ezali ekuke,” Alobaki, “mpe moke ezali nzela oyo ekomema na… bonetolami … , mpe moke kuna bakozwa yango.”6
Makomi epesi moko ya banzela ya malamu ekoleka mpo na kozwa botamboli na biso mpe kovanda kati na yango. Boyebi ya makomi ekopesa lisusu bobatelami. Ndakisa, na mambi ya mokili bokono lokola “mpasi ya kobota mwana” akamataki bomoi ya bamama mpe ya babebe mingi bazanga elindo. Kasi boyokani ya kala ezala na libongisi ya solo mpo na kosimba moto ya bokono, ekomami koleka mibu 3.000! 7 Bato mingi bakufaki mpamba te boluki boyebi ya bato ezangaki kosala kaebana moloba ya Nkolo!
Bandeko na ngai ya basi mpe mibali ya bolingo, nini ezali biso kozanga na bomoi na biso soki tozali “koyekola mpenza, [kasi] tozali kokoka kokoma te na boyebi ya bosolo”?8 Tokoki kozwa boyebi monene uta na makomi mpe kozwa bofulami na nzela nsambo ya bondimi.
Kosalaka bongo ekosalisa biso lokola tozwi mikano ya mokolo na mokolo. Mingimingi ntango mibeko ya bato etiamaki mpe esalelami, mibeko ya Nzambe ekoki te kozala mibeko na biso. Na kosalaka na makambo ya kpokoso, tosengeli yambo koluka bokambi ya Nzambe.
Tosengeli “ kosalela makomi nyonso na biso… mpo na litomba mpe boyekoli na biso.”9 Likama ekoya ntango tomeki kokabola bisomei na maloba lokola “bomoi na ngaimei” to kutu “ezaleli malamu koleka na ngai.” Soki moto moko ameki kokabola bomoi na ye na biteni ya kokabwana, motoaekoki te kolamuka na litondi ya bomoto ya bosembo monene ya moto—mokolo moko te akokoma nionso oyo bosolo na yemei ekoki kozala.
Lisenginia mpo na kolingama ekoki kotia liboso makanisi ya bato likolo ya maloba ya Nzambe. Mayangani ya politiki mpe mayele ya boteki mingimingi esaleli botangi makanisi ya bato mpo na kobongisa mabongisi na bango. Mbano ya botangi wana ezali koyebisa makambo. Kasi Ekoki na mpasi kosalelama lokola ntina ya kondimisa bozangi botosi ya mibeko ya Nzambe! Ata soki “moko na moko azali kosala yango,” bobe ezali bolamu te. Mabe, mbeba, mpe molili ekoki te kozala bosolo, ata soki elingami mingi. Likebisi ya biblia elobi boye: “ Mawa na bango mpo babengi mabe malamu, mpe malamu mabe; et kotia molili mpo na pole, mpe pole mpo na molili.”10
Nsima ya Etumba ya mokili mobimba ya II, ezalaki na loyembo moko ya nsoni elingamaki mingi. Na kotombolaka bonsoni, elakaki ete bato milio 50 bakokaki te kozala na libunga. Kasi na ntembe te, bato milio 50bakoki kozala na libunga—na libunga nyonso. Bonsoni ezali kaka bonsoni na miso ya Nzambe, oyo mokolo moko akosambisa nyonso ya bamposa mpe masenga na biso. 11
Kesenisa bobangi mpe bozangi bondimi oyo etondi na mokili lelo elongo na bondimi mpe na mpiko ya mwana na ngai ya mwasi na ya bolingo mpenza Emily, oyo avandi sikawa na ngambo mosusu ya elamba. Ntango bomoi ya kufa ezalaki kolongwa na nzoto na ye eliama na cancer, akokaki koloba na mpasi. Kasi na mwa koseka na elongi na ye, alobaki na ngai, “Papa, kobangela ngai te. Nayebi nakozala malamu!” Bondimi ya Emily ezalaki ya komonana—komonana na polele—na ntango wana ya boboto, kaka ntango tosengelaki yango mingi koleka.
Elenge mama oyo ya kitoko ya bana mitano azalaki na bondimi monene epai ya Tata na ye ya Lola, na mwango na Ye, mpe na bolamu ya seko ya libota na ye. Akangamaki mpenza lisusu na Nzambe. Azalaki mpenza na bondimi makasi na mayokani asalaki elongo na Nkolo mpe na molongani na ye. alingaki bana na ye kasi azalaki na kimia, atako bonene ya bokabwni na bango. Azalaki na bondimi mpo na lobi na ye, mpe ya bango lisusu, mpamba te azalaki na bondimi na Tata na biso ya Lola mpe na mwana mobali na Ye.
Na 1986, Mokambi Thomas S. Monson alobaki: “Ya solo tokokutana na bobangi, tokoyoka nsoni, mpe kokutana na bokeseni. Tika biso tozala na mpiko ya kotelemela boyokani na bato banso, mpiko ya kotelema mpo na libongisi. Mpiko, koyakana ya mabe te, ekomema mwa koseka ya kondimama na Nzambe. … Mikundola été bato bazali na bobangi na bango, kasi baye bazali kotelemela bobangi na bango na [bondimi] bazali na mpiko lokola.”12
Toli ya Mokambi Monson ezali na ntango te! Boye nabondeli bino, bandeko na ngai balingami basi mpe mibali: Mokolo na mokolo, na nzela na bino ya kokende na atandele na bino ya seko, bobakisa bondimi na bino. Bosakola bondimi na bino! Botika bondimi na bino emonana!13
Nasambeli ete bokozala na bokangami mpenza lisusu na Nzambe, ete bosolo na Ye ya seko ekoka kotikala na mitema na bino mpo na libela. Mpe nasambeli ete, na nzela ya bomoi na bino, bokoka kotika bondimi na bino emonana! Na Liloba ya Yesu Klisto, amene.
Show References
-
1. Ntango bebe abotami, nsinga ya motolu ekangami mbala mibale mpe ekabolami na katikati ya nkanga mibale. Nkanga ezali ekangele—ekangele ya likama te. Liloba religion ewuti na ntina ya latin: re, elingi koloba “lisusu” to “zonga na,” mpe ntango mosusu ligare, elingi koloba “kokanga” to “kokangisa.” Boye, tososoli ete eyamba “bikangele ya mondimi na Nzambe.”
-
2. Esode 20:3. Na kobakisa, Nkolo alobaki, “Yambola, mpe bongwana yomei na bikeko; mpe boluka … Mosika na bonsomo” (Ezekiele 14:6).
-
-
4. Tala Spencer W. Kimball, The Teachings of Spencer W. Kimball, ed. Edward L. Kimball (1982), 391.
-
5. Tala Mosiya 2:41; Doctrine et alliances 58:30–33; 82:10. Libongisi oyo ezali ya solo mpo na moto nionso, mpo “Nzambe ekesenisaka bato te ” (Misala 10:34; tala lisusuMoroni 8:12).
-
-
7. Tala Lewitiko 15:13.
-
8. 2 Timote 3:7.
-
9. 1 Nefi 19:23.
-
10. Yisaya 5:20.
-
11. Makomi eteyi: “Yaka eapi na Nkolo, Mosanti Se Moko. Mikundola ete banzela na ye ezali sembo. Tala, nzela mpo na moto ezali nkaka, kasi ekei na nzela ya alima liboso na ye, mpe mokengeli ya ekuke ezali Mosantu Se Moko ya Yisalaele ; mpe asaleli mosali te kuna ; mpe ezali na nzela mosusu te longola se na ekuke wana; mpo akoki kokosama te, mpe Nkolo Nzambe ezali nkombo na Ye” (2 Nefi 9:41).
-
12. Thomas S. Monson, “Courage Counts,” Ensign, Sanza ya zomi na moko. 1986, 41. Na libaku mosusu, Mokambi Monson apesaki likebisi ya bofuli: “Mpo na kozala monene, tosengeli kokolisa bokoki mpo na kotelemala mobulu na mpiko, bososoi na esengo, mpe elonga na bosawa. … Tozali bana babali mpe bana basi ya Nzambe ya bomoi, na elili na ye tokelamaki. … Tokoki te ya solo kosimba bondimi oyo na kozanga koyoka bokasi ya sika ya bozindo mpe nguya, kutu bokasi ya kowumela na mitindo ya Nzambe, nguya ya kotelemela masenginia ya Satana” (“Yellow Canaries with Gray on Their Wings,” Ensign, Sanza ya nsambo 1973, 43).
-
13. “Deny yourselves of all ungodliness” (Moroni 10:32). Kobanga te moto koleka Nzambe (tala Doctrine and Covenants 3:7; 59:5).
Official Web site of The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints
© 2015 Intellectual Reserve, Inc. All Rights Reserved


text:
Brazzaville
Brazzaville ezalí mbóka-mokonzi ya Kongó-Brazzaville. Mpé ezalaka kobêngama Braza. Bazalí bato 990 000 o engumba.
Arronidssements[kokoma]
Braza ezalí kokátama na arrondissements sambo:
Brazzaville[kokoma]
Brazzaville ézalî motu –ya-mbóka-mokonzi politiki mpé ekólo ya Réplibika Kongo. Ésîka nayé ézalí na sid ya kongo, likolò<-(sur) ya pémbénî ya ébalé Kongó, likolò<-(sur) ya ébalé nord ya Stanley Pool. Villî ésalama na mbûla ya 3 octobre 1880 na mibakisamî ya ba nkoko bourgs na tango ya koloni ézalaka kobêngama (Nkuna) mpé prinsipalî ézaki Mpîla na Mfa tǒ Mfoa. Ezalî kobéndama na kombo ya Italo-falasa (français) Pierre Savorgnan de Brazza, mpé étangami tée lélo-oyo 1 3370 612 ba fandî (habitants,ba brazzavilois.
Lisapo[kokoma]
Kalakala Braza ezaláká mbóka ya Batɛ́kɛ o ngámbo mɔ̌kɔ́ ya ebale Kongó.
O mobú 1880, Pierre Savorgnan de Brazza atiyaka engumba ya mindɛ́lɛ nsima ya koyókana na Makoko ya Mbe, mokonzi ya Batɛ́kɛ.


text:
Guti
Kokanga guti ezalí loléngé la kokangisa misapi míbalé mɔ̌kɔ́ likoló lya mosúsu mpɔ̂ na kolíkya lupemba mpé na Kongó-Kinsásá bǎna bakɛ́ basálaka lisano lya guti.
Lisano lya guti[kokoma]
Na Kongó-Kinsásá bǎna bakɛ́ baisálaka lokóla lisano kasi lisano lyango likosenge 'te basani baye bazalí kosakana bakanga guti na ntángo ínsɔ. Sɔ́kí mɔ̌kɔ́ wa basani na lisano lya guti azalí na elɔ́kɔ sóngóló tǒ pakala, mosani mosúsu akoki komoyebisa guti(kosenge guti) eye elingi koloba pɛsɛ ngáí elɔ́kɔ eye ozalí na yangó. Sɔ́kí mosani óyo azalí na elɔ́kɔ akangákí guti, yě akolakisa lobɔ́kɔ la yě mpé guti eye yě akangi mpé mosani óyo alobi guti azalí na nguyá atâ mokɛ tɛ́ ya kokamata elɔ́kɔ ya yě, kasi sɔ́kí yě akangákí guti tɛ́, yě akopɛsɛ elɔ́kɔ êná na mosani óyo asengi guti mpé mosani óyo asengi guti akokoma nkóló elɔ́kɔ. Lisano lya guti esalámaka míngi na bilɔ́kɔ bya koliya tǒ bya kosakana kasi na bilɔ́kɔ bisúsu tɛ́ lokóla bilambá mpé yangó esakanami míngi na bǎna bakɛ́ mpenzá óyo bazalí naíno na ebandelo ya kelási ya libandeli.


text:
Nalingi kokabola elongo na bino bosolo oyo ezali motuya mingi koyeba.
Ntango ya bitumba to ya mobulu ezali na lolenge ya kobongisela bokebi na biso na makambo oyo ezali ntina mingi.
Bitumba ya Mokili ya Mbala II ezalaki ntango moko ya mobulu makasi ya molimo mpo na ngai. Natikaki libota na ngai na Brigham City, Utah, na mwa ndambo ya litatoli, mpe nayokaki mposa ya eloko moko ya motuya. Na polele kelasi na biso mobimba ya bakolo na kaka baposo ezalaki na nzela ya kokende na bisika ya bitumba. Ntango totelemaki na esanga ya Ie Shima, na nordi ya Okinawa, Japon, namitungisamaki na ntembe mpe bozangi kondima. Nazalaki na mposa ya litatoli ya moto se moko ya nsango mlamu. Nalingakikoyeba!
Na ntago ya bozangi makoki ya mpongi na butu moko, natikaki hema na ngai mpe nakotaki na ndako moko ya nse ya mabele oyo etongamaki na 190 litre ya mazuti etonda na zelo mpe batiaki moko likolo ya mosusu mpo na kosala efelo, ezalaki na manzanza ya likolo te, nangulumaki nakati, natalaki likolo na lola etonda na minzoto, mpe nafukamaki mpo na kosambela.
Na katikati ya losambo na ngai eloko moko esalemaki. Nakokaki te kolimbolela bino oyo esalemaki soki nazalaki na mokano ya kolimbola. Ezali likolo ya nguya na ngai ya maloba, kasi ezali lokola polele lelo lokola ezalaki na butu wana koleka sima ya mibu 65 mileki. Nayebaki yango kozala likambo ya nse ya motema, likambo ya moto se ye moko mpenza. Na suka nayebaki ngaimei. Ngai nayebaki solo, mpo na yango epesamelaki ngai. Na nsima ya ntago moke, nangulumaki uta na ndako wana ya nse ya mabele mpe natambolaki to natepaki kozongaka na mbeto na ngai. Nalekisa ntango ya butu etikalaki nakoyokaka esengo mpe bosepeli makasi.
Mosika na kokanisaka ete nazalaki moto ya kafukafu, nakanisaki ete soki likambo ya boye ekomelaki ngai ekokaki kokomela moto nionso. Natikalaki na makanisi wana. Na mibu miye milekaki, nayaki kososola ete likambo lokola wana ezali yambo mwinda ya kolanda mpe mokumba ya komema.
Nalingi kokabola elongo na bino bosolo oyo ezali motuya mingi koyeba, makambo oyo nayekoli mpe na moni penepene ya mibu 90 ya bomoi mpe likolo ya mibu 50 lokola Mokambi Monene. Ebele ya maye naye koyeba ekoti kati ya makambo oyo ekoki kotangisama te kasi ekoki koyekolama.
Lokola makambo mingi ya motuya mingi, boyebi, oyo ezali ya ntina eyaka bobele na nzela ya losambo ya moto yemei mpe komanionola. Oyo, kosangisa bokili bilei mpe boyekoli makomi, ekobengisa mayoki mpe mabimisi mpe banungunungu ya Molimo Mosantu. Oyo ezali kopesa biso lilako ya kowuta na Lola wana ezali biso koyekola mosise likolo ya mosise.
Mabimisi elaki ete “mibeko ya mayele tozali kozwa kati ya bomoi oyo, ekotombwama elongo na biso na bosekwa” mpe ete “boyebi mpe mayele [ezwami] na nzela ya … etingia mpe botosi” (D&A 130:18–19).
Bosolo moko ya seko oyo nayaki koyeba ezali ete Nzambe azali na bomoi. Azali Tata na biso. Tozali bana na Ye. “Tondimi Nzambe, Tata wa Seko, mpe Mwana na Ye, Yesu Klisto, mpe Molimo Mosantu” (Biteni ya Bondimi 1:1).
Na ntina ya bankombo nyonso oyo Ye akokaki kosalela, Aponaki kobengama “Tata.” Mobikisi apesaki motindo ete, “Nsima ya lolenge oyo, yango wana, bosambela: Tata na biso oyo azali na lola” (3 Nefi 13: 9; tala lisusu Matai 6:9). Ebengeli na Ye ya nkombo “Tata” ezali liteya mpo na bato nyonso lokola tosili kososola nini ezali na ntina koleka na bomoi oyo.
Botata ezali litomba ya bule, mpe eyekami na botongono, ekoki kozala lipamboli ya seko. Nsuka ya milulu nionso ya Eklezia ezali ete mobali mpe mwasi na ye mpe bana na bango bakoki kozala na esengo na libota.
Baoyo babali te to baoyo bakoki kobota bana te balongolami uta na mapamboli ya seko bazali koluka kasi oyo, mpo na sikoyo, etikali mosika na bango. Toyebaka te mbala mingi boniboni to ntango nini mapamboli ekomilakisa, kasi elaka ya kobakisa ya seko ekopimelama te na moto nyonso ya botongono oyo azali kosala mpe kobatela mayokani ya bule.
Mposa na yo ya sekele mpe ya mabondeli ya mpinzoli ekosimba mitema na bango mibale Tata mpe Mwana. Okopesama bondimi ya yomei uta na Bango ete bomoi na yo ekotondisama mpe ete lipamboli moko te oyo ezali ntina ekobungama mpo na yo.
Lokola mowumbu ya Nkolo, kosalaka na mosala epai wapi nakulisami, napesi baye na makambo ya boye elaka ete kuna ekozala na eloko moko te ya ntina mpo na lobiko na yo mpe bonetoli oyo ekopesamela yo na ntango esengelami te. Maboko oyo ezali mpamba sikoyo ekotondisama, mpe mitema oyo etukama sikoyo uta na ndoto ebukana mpe mposa ekobikisama.
Bosolo mosusu nasili koyeba ezali ete Molimo Mosantu ezali solo. Azali moto ya misato na Bonzambe. Misio na Ye ezali ya kotatola bosolo mpe bolamu. Ye Amilakisaka na ndenge ebele, ndakisa na mayoki ya kimia mpe na lilendisi. Akoki lisusu komema lilendisi, toli, mpe malamu ntango esengelami. Bozalani ya Molimo Mosantu ezali enganzami na nzela ya bomoi na biso na kozalaka na bomoi malamu.
Likabo ya Molimo Mosantu ekulisami na nzela ya bokuli moko ya nsango malamu. Moto oyo azali na likoki akotiya maboko na ye na moto ya mondimi ya sika ya Eklezia mpe alobi maloba lokola oyo: “Zwa Molimo Mosantu.”
Bokuli oyo yangomei ekobongola biso te na lolenge ya polele, kasi soki toyoki mpe tolandi babotindiki, tokozwa lipamboli ya Molimo Mosantu. Mawana mobali to mwana mwasi moko na moko ya Tata na biso ya Lola akoki koyeba bosolo ya elaka ya Moroni: “Na nzela ya nguya ya Molimo Mosantu bokoki koyeba bosolo ya makambo nionso” (Moroni 10:5; sete ebetami).
Bosolo ya bonzambe oyo nazwaki na bomoi na ngai ezali litatoli na ngai ya Nkolo Yesu.
Ya monene mingi mpe ya kosunga nionso oyo tosalaka, efandisami na nzela ya mabimisi, ezali nkombo ya Nkolo, oyo ezali likoki na nzela na yango tozali kosala na Eklezia. Losambo nionso oyo epesami, ata kutu na bana mike, esukaka na nkombo ya Yesu Klistu. Libamboli nionso, likuli nionso, mosala nionso eyebani esalami na nkombo ya Yesu Klisto. Ezali Eklezia na Ye, mpe ebengami mpo na Ye—Eklezia ya Yesu Klisto ya Basantu ba Mikolo mya Nsuka (tala D&A115:4).
Ezali na likama monene wana kati na Buku ya Mormon wapi Banefite “bazalaki kosambela Tata na nkombo ya Nkolo.” Nkolo abimaki mpe atunaki ete:
“Nionso bokosenga nakopesa bino?
“Mpe balobaki na ye ete: Nkolo, tokosenge ete oyebisa biso nkombo nini tokobenga eklezia oyo; mpo ete boswani ezali kati ya bandimi na ntina na yango.
“Mpe Nkolo alobaki na bango: Ya solo, ya solo, nayebisi bino, mpo na nini bato basengeli koyimayima mpe koswana na ntina ya eloko eye?
“Batangaki makomi te, maye malobi bosengeli kozwa likolo na bino nkombo ya Klisto, eye ezali nkombo na ngai? Na ntina ya nkombo oyo bokobengama na mokolo ya nsuka;
“Mpe ye oyo akozwa likolo na ye nkombo na ngai, mpe akobi tii na nsuka, ye nde akobikisama. …
“Na yango, oyo nionso bino bokosala, bokosala yango na nkombo na ngai; na yango bokobenga eklezia na nkombo na ngai; mpe bokobenga likolo ya nkombo ya Tata na nkombo na ngai mpe akopambola eklezia mpo na litomba na ngai.” (3 Nefi 27:2–7).
Ezali nkombo na Ye, Yesu Klisto, “mpo ete nkombo mosusu te esili kopesama awa na nse kati na bato ete tokoka kobika mpo na yango ” ( (Misala 4:12().
Na kati ya Eklezia toyebi oyo Ye azali: Yesu Klisto Mwana ya Nzambe. Azali Mwana se Moko ya Tata. Azali Moko oyo akufaki mpe Ye oyo aazali lisusu na bomoi. Azali molobeli na biso epai ya Tata. “Tomikundola ete ezali likolo ya libanga ya Mosikoli na biso, oyo azali Klisto, Mwana ya Nzambe, nde [to]sengeli kotonga moboko na [biso]” (Helaman 5:12). Azali longo oyo esimbi biso mpe ebateli biso mpe mabota na biso na nzela ya mimekano ya bomoi.
Eyenga moko na moko na mokili mobimba wapi esika masanga esangisami ya ekolo to lokota kani, elambo epambolami na maloba moko. Tozwaka likolo na bisomei nkombo ya Klisto mpe ntango nionso tomikundolaka Ye. Wana ekomami likolo na biso.
Profeta Nefi alobaki ete, “Tolobaka na ntina ya Klisto, tosepelaka na Klisto, toteyaka Klisto, tosakolaka na ntina ya Klisto, mpe tokomaka engebene na masakoli na biso, mpo ete bana na biso bakoka koyeba na liziba nini bakokeli koluka bolimbisi ya masumu na bango” (2 Nefi 25:26).
Moko na moko na biso tosengeli kozwa litatoli ya moto se moko ya bisomei ya Nkolo Yesu Klisto. Nde tokaboli litatoli wana na libota na biso mpe basusu.
Na oyo nionso, tika tomikundola ete ezali na monguna moko oyo alukaka na yemei kobebisa mosala ya Nkolo. Tosengeli kopona nani kolanda. Bobateli na biso ezali lokola pete lokola kokanaka na moto na moto kolanda Mobikisi, kondimaka ete tokotikala na botongono na ngambo na Ye.
Kati na Boyokani ya Sika, Yoane akomi ete ezalaki basusu oyo bazalaki na makoki te ya komipesa na Mobikisi mpe mateya na Ye, mpe “uta na ntango wana ebele ya bayekoli na ye bazongaki, mpe batambolaki lisusu elongo na ye te.
“Nsima Yesu aloki na bazomi na babale, Ekokende bino lisusu mosika?
“Nsima Simona Petelo ayanolaki ye, Nkolo, epai ya nani tokokende? Ozali na maloba ya bomoi ya seko.
“Mpe tondimeli mpe tososoli ete ozali Klisto, Mwana ya Nzambe ya bomoi” (Yoane 6:66–69).
Petelo azwaki maye oyo ekoki koyekolama na molandi moko na moko ya Mobikisi. Komipesa na botongono na Yesu Klisto, tondimeli Ye lokola Mosikoli na biso mpe tosali nyonso na nguya na biso mpo na kosalela na mateya na Ye.
Nsima ya mibu nyonso oyo nazali na bomoi mpe nateyi mpe nasali, nsima ya bamilio ya bakilometele natamboli na mokili mobimba, na nionso oyo namoni, ezali na bosolo moko monene oyo nakolinga kokabola. Wana ezali litatoli na ngai ya Mobikisi Yesu Klisto.
Joseph Smith mpe Sidney Rigdon bakomaki oyo elandi nsima ya likambo moko ya bule:
“Mpe sika awa, nsima ya matatoli ebele oyo epesamaka na ye, oyo ezali litatoli, nsuka ya nyonso, oyo topesi mpo na ye: Ete azali na bomoi!
“Mpo tomonaki ye” (D&A 76:22–23).
Maloba na bango ezali maloba na ngai.
Ngainandimeli mpe ngai nazali na kondima ete Yesu azali Klisto, Mwana ya Nzambe mpe ete Azali na bomoi. Azali Mwana se Moko ya Tata, mpe “na ye, mpe na nzela na ye, mpe mpo na ye, mikili ezali mpe ekelamaki, mpe bato na yango bazali bana mibali mpe bana basi ya Nzambe” (D&A 76:24).
Napesi litatoli na ngai ete Mobikisi azali na bomoi ngai nayebi Nkolo. Nazali nzeneneke na Ye. Nayebi na ntina ya likabo monene mpe bolingo na Ye ya seko mpo na bana nioso ya Tata na Lola. Napesi litatoli na ngai ya kafukafu na bomikitisi nionso kasi na bondimi mobimba, na nkombo ya Yesu Klisto, amene.
Official Web site of The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints
© 2015 Intellectual Reserve, Inc. All Rights Reserved


text:
Na Bokambi ya Yambo ya Eklezia ya Yesu Klisto ya Basantu ba Mikolo mya Nsuka
Bandeko balingami: Lokola etindami na bobimisi na eteni 120 ya Doctrine et Alliances, Lisanga na Mabongisi ma Moko na Zomi—esangisi Bokambi ya Yambo, Lisanga Likoki lya Bapostolo Zomi na Babale, mpe Bopisikopo Bokambi—epesi ndingisa ya Mosolo ya Eklezia. Biteni ya Eklezia esaleli mosolo engebene na miango, bwania, mpe botambolisi bondimama.
Bilo ya Bososoli Mosolo, oyo ekwi bato ba bwania ya mosolo bandimama mpe ezali na bonsomi na babilo misusu mya Eklezia, ezali na mokumba ya kosala bososoli mpo na ntina ya kopesa kimia ya mayele etali makabo mapesami, mbongo esalelami, mpe kobatela bozwi ya Eklezia.
Na bolandi bososoli bosalemi, Bilo ya Bososoli Mosolo ya Eklezia ezali na likanisi ete na botali makambo manso, mbongo ezwami, mbongo esalelami, mpe bozwi ya Eklezia mpo na mobu 2012 ekomamaki na makundoli mpe esalemaki engebene na miango ya mosolo, bwania, mpe mambi ma mosolo ya Eklezia. Eklezia elandi bizalela biteyami na bandimi na ye ya kozala na kati ya mwango ya mosolo, kokima niongo, mpe kozala na ekonzo mpo na ntango ya bozangi.
Epesami na limemia,
Bilo ya Bososoli Mosolo ya Eklezia,
Kevin R. Jergensen
Mayangeli Monene
Official Web site of The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints
© 2015 Intellectual Reserve, Inc. All Rights Reserved


text:
Boklísto
Boklísto (tǒ bokrísto, mpé na lifalansé balobi christianisme) buzalí bonzámbe (relijió) bwa balandi ba Yésu wa Nazaleti. Bonzámbe buye buzwí nkómbó ya yangó, na nkómbó ya moyángeli wa yangó wa libosó - Yésu - óyo ayébaní mpé na nkómbó ya mobikisi, tǒ mpé Krísto na ligresi (lokótá la Gresi). Boklísto buzalí mpé relijió mɔ̌kɔ́ o káti ya relijió ísató ya balandi nzámbe mɔ́kɔ́ : Boklísto, Islamu na Boyúda). Lokóla o káti ya relijió isúsu íbalé, bakrísto basambelaka nzámbe óyo bato-mayɛ́lɛ babengí Nzámbe ya Abalamu (tǒ ya Abrahama).


text:
Motópi
Motópi, mótópe tǒ ndembó ezalí lisano óyo basanaka o ntáka na bótópe mɔ̌kɔ́ mpé masangá mábalé ma basani zómi na mɔ̌kɔ́. Babɛ́ti-ndembó basanaka na makolo mpé motó, kasi basanaka na mabɔ́kɔ tɛ́. Moyambi apekisaka mótópe mokɔ́ta o potó.
Lisangá lya basaní lizalí na lotómo ya kotíya bótópe o ntéi ya potó ya lisangá lisúsu. O ntéi ya lisangá, babɛ́ti-ndembó bazalaka zómi mpé moyambi mɔ̌kɔ́.
Tálá mpé[kokoma]
O libándá[kokoma]
- Bureau de la traduction du Canada (Biló ya bobóngoli minkandá na nkóta isúsu ya guvɛnɛmá ya Canada), Maloba ma masano na Afríka, 2005.


text:
ARCHIVED Pan-African Glossary on Women and Development - Acknowledgements
Archived Content
Information identified as archived is provided for reference, research or recordkeeping purposes. It is not subject to the Government of Canada Web Standards and has not been altered or updated since it was archived. Please contact us to request a format other than those available.
Maloba ma Afríka matálí mwǎsí mpé ntómbwáná
Matɔ́ndi
Biló ya bobóngoli minkandá na nkóta isúsu ya guvɛ́nɛ́ma ya Kanada ezali kotɔ́ndɔ botɔ́ndi Dikisyó ya lokóta lifalasé, ntɔ́ki ndéngé na ndéngé mpé zébi nkóta ya Lingómbá lya molɔ́ngɔ́ mpô na boyókani káti ya bikóló bya lokóta lifalasé, mpé lokóla bakonzi ba bikóló bitáno bindimáki kosála na yangó elɔngɔ́ mpô na lisálisi lya byángo na mwángo Boyókani Boyékoli maloba na masíni – Afrika: ntómbwáná ya nkóta ya Afríka mpé keleyɔ́lɛ (mwángo CTA). Mosálá moye mokambémí na mwángo moye. Ezalí mpé kopésa matɔ́ndi ma yangó na Dikisyó ya mambí ma boyókani káti ya bikólo bya lokóta lifalasé ya ministɛ́lɛ ya mambí ma bapaya ya Kanadá, míngi mpenza na bantómá ba yangó pɛnɛ ya Ambasade ya Kanadá na Paris, mpô na tolí mpé lisungí ya motúyá bapésí mpô makambo maye masálema. Búku eye ekokákí kobima tɛ̂ sɔ́kí bakambi ba bikípi bya bikólo na basálisi ba bangó bamípésákí tɛ̂.
Maloba ma libandela
Maloba maye masálísákí mpô na kosála búku eye maútí na Lexique de la femme et du développement mosálémí na Line Paradis mpé mobimísámí na Biló ya bobóngoli minkandá na nkóta isúsu ya guvɛnɛmá ya Kanadá mpô ya bopanzi mangó ntangó ya likita lya molɔ́ngɔ́ litálí bǎsí na 1995.
Boponi malobapɛ́ mpé bokúnisi : bikípi CTA bya bikólo bisálisi (Giné, Mali, Repibliki demokratíki ya Kongó, Senegále mpé Seyisɛ́li).
Bikípi bya bikólo
Afríka ya nsé – Keleyɔ́le
Bakambi ba ekólo
- Penda Sapi, Ndáko-zébi ya keleyɔ́le, Seyisɛ́li
- Erica Fanchete, Ndáko-zébi ya keleyɔ́le, Seyisɛ́li
Afríka ya ntéi – Lingála, swahili
Bakambi ba bikípi bya ekólo
- Crispin Maalu-Bungi, Ndáko-zébi ya boyékoli nkóta, Repibliki demokratíki ya Kongó
- Jean-Pierre Donzo, Ndáko-zébi ya boyékoli nkóta, Repibliki demokratíki ya Kongó
Afríka ya eloli – Fulufudé, mandénge
Bakambi ba ekípi ya ekólo – Giné
- Mohamed Lamine Sano, Ndáko-zébi ya nduka itálí nkóta
- Alifa Umar Dyalo, Ndako-zébi ya nduka itálí nkóta
Bakambi ba ekípi ya ekólo – Malí
- Mousa Dyabi, Ndáko ya ekólo mpɔ̂ na boyékoli kotánga mpé kokoma
- Bréhima Doumbya, Ministɛ́lɛ ya bitéyelo bya ntéi bya likólo mpé bya boluki bwa zébi
Bakambi ba ekípi ya ekólo – Senegále
- Fary Silate Ka, Ministɛ́lɛ ya ntɔ́ki, ya Lisangó lya bokóló, ya nkóta ya ekólo mpé ya Boyókani káti ya bikólo bya lokóta lifalasé
- N'Diabou Séga Touré, Mosálisi wa libándá abandémí na labó la litelatíli, nkóta mpé bopenzá ya Afríka eíndo ya Centre national de recherche scientifique (LLACAN-CNRS), Falási.
Bayángeli
Biló ya bobóngoli minkandá na nkóta isúsu ya guvɛnɛmá ya Kanadá
- Gabriel Huard, dikitɛ́lɛ wa Bosémboli ndobapɛ́
- Nicole Sévigny, dikitɛ́lɛ wa Mwángo CTA
- Éric Charette, mokambi wa Teleminotíki
Basálisi
- Jean Charbonneau
- Ghislain Dionne
- Shally Gachuruzi
- Julie Legault
- Ouafa Nour El Alaoui
- Date modified:


text:
Saturne
Saturne ezalí monzɔ́tɔ mwa motóbá o molɔngɔ́ mwa minzɔ́tɔ mya Mói. Ezalí monzɔ́tɔ ebákátá na gázi, ezalí na gázi o kati ya yangó. Ezalí na etando ya mabelé tɛ́, ndé etando ya gázi. Ezalí monzɔ́tɔ mwa míbalé na monɛ́nɛ o molɔ́ngɔ mwa minzɔ́tɔ mya Mói. Yangó elekí monɛ́nɛ ezali Jupiter. Nkómbó ya Saturne eútí nkómbó ya Saturnus, nzambe ya Baroma ya kala, eye ekokání na Kronos, nzambe ya Bagreki ya kala. Elembo ya Saturne ezalí ♄ eye ezalí elembo ya ngwangwá ya Saturnus.
Saturne ezalí na nzínga inɛ́nɛ ya galási na mabánga mpé mputulú. Ezalí na sánzá 59, mpé 3 bayébí sɔ́kí izalí sánzá tɛ́ o mobú 2007. Sánzá elekí monɛ́nɛ ezalí Titan, elekí monzɔ́tɔ Merkure na monɛ́nɛ.