text:
LISAKOLI EZALI NINI ?
[LISAKOLI EZALI NINI / Qu’est-ce que l’Évangile?]
Ezali malamu mingi komona ndenge nini bozwakintango yakotala malamu nsango ya biblia.
Bozalinntango mosusu mayele na oyo etali bonzambe kokende na ndako ya nzambe, kokokisa tokolanda misala misantu, kolanda misala oyo ezali kokumisa nzambe te. Mpe tozali Kondimela bino.
Biblia ezali kotangisa ke nzambe afandi kati na mitema ya bato mpe basi baoyo bazali koyoka
Maloba naye.
Misala oyo esengeli biso kolanda ezali misala oyo biblia yango moko etangisi, to elakisi polele, mpe mizali mingite kati na biblia.Kozwa libatisi ya mayi mingi mpe kolia lipa mikolo nyonso na mposo na kokanisa yezu.
Bozali ntango mosusu moto kaka mpe bolingi kenzambe azali kati na bomoi na bino kasi bolingi te kokende mosika.
Tomonaka oyomingi kati na biso : tozali kofungolampe kotanga mpe kozala asika ya masolo ya biblia. Ezali malamu mingi tondimake nzambe azali pamba te wana, ezali solo. Kasi ezali na biloko mosusu ya koyeba. Na kotanga liloba naye. Biblia, tokoki ko yeba ye mpe kozwa mwa esika kati na bonzambe naye. Mokanda oyo ekomamaki na molimo na nzambe naye.
Mokanda oyo ekomaki na molimona nzambe mpe etindaki bato kokoma yango ; ezali maloba ya pamba te ya bato, lokolo mikanda mosusu.Talatina ezali mokanda oyo esengeli koyeba yango.
Tango mosusu, bokanisi ke boyebi nyonso. Botalaki biblia mpe bokomelaki koyeba. Kasi soki bozali katina bosolo, bokoloba bosolo ke ezali na eloko moko ezangi. Etikali na kondima te, bobangi na mikolo ekoya, kozanga bosolo kati na bomoi na biso …kozanga kondimela ezali kolanda mingi bato na basi lokola mbwa ya mwindu ti kati na lilita.Na bino, na lobi : bomeka mbala lisusu ntango mosusu maloba oyo bato bazali koloba na ndenge ta mosusu ya bokumisi na bino ya biblia. Tozongela na maloba ya biblia yango moko.
Ntango mosusu, mpo na bino, makambo oyo etali christo ezali kaka “mayele na bino ya botangi mingi”, mosusu kolekisa ntango na bino pamba mayele mosusu, mpe botelemi moke na nzela…
Ezali komema na lilita.Bomoi ezali mokuse mingi mpo na kozala na bizaleli wana.Pambate mokolo moko bokopemaka kati na lilita na bino,mpe mokolo moko kokufa ya mabe mpe yako
Bangisa ekokitelaka bino.
Boyoka sikoyo ninioyo biblia elingi koloba.
Na sengi na bino, nakondima na bino, bozwa mwa ngonga muke mpo na bomoi na bino mpo nakolata malamu nini biblia elobi.Totala sikoyo motuna oyo tozali komituna oyoelobi nini lisakoli, to lisakoli ezali nini?
Nakosenga na bino, bofungola biblia na bino ya nsango yasika kati na mokanda ya matayo1:1awa nde mosali oyo matayo abandi kolakisa kosa kola nate.Totangi:
Libota mobimba ya yezu-christo, mwana ya dawidi, mwana ya Abraham.Ezali biloko ya motindo wan ate nde tozali kozela. Matayo alobi ke yezu azali ya libota ya dawidi mpe na abalahama tala etandeli ya lisakoli ya matayo. Paulo amonakiye na lolenge wana moko kaka.
Botala na mokanda ya bagalatiya3:8. Lisusu makomi, ezali kolakisa ndenge nini nzambe ako lobelaka ba pakano na nzela ya kondima, alobaki yango na liboso ya kosakola nsango malamu na Abalahama mpe libota nyonso mobimba ekopambolama naye.
Maloba “nsanga malamu”awa ezali nayango eloko te kaka eloko oyo ekoyoka . “lisakoli” na ndenge na yango ya sika. Sikoyo mpamba te lisakoli ekokakikopesamela na Abalahama lokola elaka. Tala oto elobi Paulo.Soki tokoki koypka nini oyo nzambe akokaki kopesa na abrahama lokola elaka, wana sikoyo tokoki koyoka nini lisakoli.Tokende, to totala sikoyo nini elobani kati na mokanda ya kala mpe totala nini nzambe alobi na abalahama.
Tobanda na mokanda ya Genèse, mokanda ya liboso kati na biblia: genèse17:8.
Nakopesakayo, mpe na libota nayo, sima nayo mpambate mboka oyo esengelakiyo kopesamela, kokota mpe kofanda mboka ya elaka, mboka nyonso ya canaan, kokoka kozwayango mpona libela, mpe nakozala nzambe na bango. Nzambe alobi lisusu na abalahama ke yena mabota naye nyonso bakofandaka libela na mokili oyo. Bomoi ya seko ezali likanisi oyo tokuti kati na mokanda ya kala.Tokoma boye, mpwete nsango ya motuya kati na biblia ezali moko kaka, kobanda na ebandeli kino na suka ndenge nini ekokikozala ?
Tobaluka na mokanda ya Genèse 22.17-18
Nakotondiselayo mapamboli mpe na kosala ezala mingi libota nayo,lokola minzoto ya likolo mpe lokola nzoto oyo ezali kozwama pambate pembeni ya ebale. Libota nayo nyonso ekozala nabokengemeli ya bineminaye.Mabota nyonso ya mokili bikoloba pambolama na libota nayo, pambate mpete okokaki koyoka mongongo na ngai.Abalahama akozala na mwana oyo akozala lipamboli ya solo na mokili mobimba.
Mpo na koyeba malamu biblia, esengeli tomona lolenge ni ni biblia ezali komilakisa yango moko mpe kopesa biso elakiselo naye.
Pamba te nsango oyo touti kotanga ezali kozwama kati na bukuya sika, mpe kati na mokanda ya bantoma 3.25 -26.totala makomi oyonakoyoka wela yango malamu.
Bozali bana ya bantuma mpe ya lisanga oyo Nzambe akokaki kosala na ba nkoko na biso, na koloba na abalahama : ke mabota nyonso ya mokoli eko pambolama na ba nkoko nayo. Ezali na bino mbala ya liboso Nzambe, sima yako pona mosali nay, atindaki ye pambate mpwete akoka kopambola bino, pambate moko na moko na bino akoka kotikana na masumu. Nani nde azali libota oyo ya abalahama ? ezali Yezu, mpe ezali wapi lipamboli oyo akopesa na bato mpe na basi ya mokili mobimba ?
Ezali oyo ya kolimbisa masumu mpe lobiko, tolandela likanisi oyo, totala katina mokanda ya Bagalatiya 3.16 totala malamu oyo ekokaki kosalemela na Abalahama mpe na libota naye. Alobakite ke : mpe na mabota nyonso, lokala ekokaki kozala mingi. Kasi lokola na moto moko kaka : mpe na libota, elingi koloba na Christo.
Sikoyo libota ya abalahama esili kozala moto moko.
Kasi lolenge nini moto oyo moko kaka akoki kozala bato ebele ? Ebele lisusu koleka minzoto ya likolo? Totanga Galatiya 3.27-29.
Bino ba oyo nyonso bokokaki kozwa libatisi katina yezu, bokokaki kolata nde Christo, kozalite mu yuda, tomu griki, kozali lisusu te mokangami, tomokangolami, kozala mbala lisusu te mobali to mwasi, pamba te bino nyonso, bozali kati na Yezu Christo, mpe soko bozali ya Christo, sikoyo bozali ya libota ya abalahama, moto oyo akotikala na elaka.
Kaka ba oyo basili kozwa libatisi na bango katina Christo bazali na mwa elaka, bilaka ya bomoi ya seko awa na mokili.
Talatina esengeli biso tokoka kozwa libatisi soki tolingi tobika ! Paulo alobi ete elikya naye ezalaki « elikya ya israela » (Misala yaba ntoma 28.20) na ntango wana amikutaki liboso ya kufa, wana ezalaki elikya naye elikya ya israela. Nini nde libatisi sikoyo ? Ezali te kosopa mayi kaka. Katina Mokanda ya sika ekomami na monoko ya kigriki mpe elobami na monoko ya français lokola « libatisi » elingi koloba kaka « mayimingi ». Bazalaka ko salela kombo oyo nakolobela mpona masuwa moko ezalaki kotambula.
Mpe ekokaki kozinda, mpe lisusu lokola kiteni ya elamba oyo bazindisi kati na mayi ya langi mpo ekoka kozwa langi mosusu. Matayo 3 : 13-16.
Sikoyo yezu aye epayi ya yohana kouta na Galilaya na yordani, mpo nakozwa libatisi naye na yohana. Kasi yohona aboyi mpe na koloba : ezali ngayi nde nazali na mposa ya kozwa libatisi epayi nayo, kasi yonde oye epayi na ngayi ! Yezu ayanoliye boye : tika esalema bongo, pamba te ezali malamu tokokisa maloba.
Sina na yango yohana asalaki yango.
Sima ya kozwa libatisi, yezu abimi katina mayi.
Na sima na yango mapata mafungwaki, mpe amonaki molimo na Nzambe kokitela ye lokola ndeke.
Yezu « kokita » katina mayi mpe « kobima » katina mayi. Mpe azwaki libatisi lokola moto mokolo, kasi lokola mwana moke te to libatisi ya mayi mingi kasi ya mayi moke te to libatisi ya kosopela moto mayi te. Tala tina yango ezali kosalema kati na mayi ya ebale mayi monene.
Mpe tokoka kosala yango. Oyo ya kozindisa moto kati na mayi mingi mpe sima na yango kobima kati na mayi wana ezali elembo oyo elakisi kufa mpe kosekwa naye yezu : sima yakozwa libatisi, to lakisi ke tozwi mokano ya kolakisa ko kufa mpe ko sekwa naye yango tina wana esengeli kati na mayi mingi penza, kasi ezalate oyo ya mayi moke to ya kosopela moto mayi.
Baloma 6 : 3-5
Tobosana ete ke biso bans oba oyo tokokaki kozwa libatisi kati na yezu-Christo, ezali na nzela ya kufa naye nde bisompe tozwaki libatisi ? tokokaki biso banso ko kundama naye kati na kufa na nzela ya libatisi, mpwete, ndenge yezu a sekwaki katinaba kufi na nguya ya Nzambe, lolenge moko biso mpe tofambola na lolenge ya sika kafi na bomoi na biso.
Pamba te soko tokokoma biso nyonso lokola nzete elongo naye na nzela ya kufa naye, tokozala lisusu lolenge moko na nzela ya kosekwa naye.
Talatina tozali koteya bino na nzela ya libatisi bozwa yango lokola na nzela ya kondimela yezu-Christo !
Sima ya kozwa libatisi kati na yezu, to komi moko ya nzoto naye. Bilakanaye bizali kozwama kati na biso na ntango wana yezu akozonga na mokoli oyo, toka sekwa, kosambisana na sina na yango, sokotoko tikala bayengebene na liloba na nzambe, tokozwa bomoyi ya seko katina bokonzi bwa nzambe mpe toko umela seko kati na bokonzi bwaye awa na mokili. Na ntango ondimeli na oyo, bomoi ekomi na nzela ya sika. Ata ezala ba mposa na biso yabiloko, esengeli toyeba ete bizali ya ntango moke kaka, mpe ntango Christo akoya, akopesa bisobomoi ya sika mpe bomoi ya seko.
Talatina kati na biblia, mpe kati na CHRISTO kozali ELIKYA ya solo.
Elikya na biso ezali monene koleka ba mpasi mpe mitungisi? Na biso oyo tozali na yango lelo ezali komona na makasite kasi lolenge nini wana ekoki kosala ete moto yezu akoki kobikisa biso. Ezalaki emoniselo na biso mpe natina na yango esengeli biso kozwa libatisi kati na kufa naye mpe kati nakosekwa naye : pambate azalaki ya solo lokola biso.
Hebreux 2 : 14-18.
Sikoyo, pambate lolenge bana bazali kosangana na makila mpe na mosuni, ye mpe, na lolenge wana azala mpe kosangana, mpwete akoka konyata kolekela na kufa naye oyo azali kosimba to oyo azali na makoki ya kufa, elingi koloba satana, mpe kokangola ba oyo nyonso, kolekela na kobanga kufa to liwa, bazalaki to bomoyi na bango nyonso ezalaki kokangama kati na boumbu. Mpwete ezali na ba anzelu ya solo aye na libatisi kasi ezali libota ya abalahama ezali koya na lisalisi. Lisusu esengeli naye koya, na nyonso, lolenge ya ba ndeko naye, mpwete azala songolo pakala oyo azali to atondi na mawa katinaye mpe moyengebene kati na misala na Nzambe mpo nako mona mpasi, mpe minyoko mingi mpo na masumu nabiso. Pambate komona lolenge nini akokaki konyokwana ye moko na ntango akokaki komekama, akoki mpe kosalisa baoyo bazali katina komeka.
Na totala malamu kati na koleka satana azali nyamate mpe azali nyoka oyo ba bengi dolagon te. Kombo oyo ezali kopesa mela ye ezali lokola moto na bomoto naye kati na masumu « lifuti ya masumu ezali kufa » (Baloma 6 : 23), kasiawa touti kotanga koloba été « satana » azali kosimba « makoki ya kufa » esengeli biso kobunda na nzoto na biso moko mpe na bomoto na biso kasi na nomoto oyo ezali komonana te na libanda.
Totala kati na kiteni na yango ya zomi na mina lolengi nini bazali kozongela mingi mingi na bomoto ya yezu ye mpe na lolenge ya kokokana akokaki kosangana ». (na bomoto na biso, na makila na bisompe na nzoto). Mbala mingi masango ya Ba christo bazali kotangisa ke kozali banzambe mpe moko na bango azalaki Yezu. Kasiezali te oyo biblia ezali koloba.
Mpe kolandana na bukuya Hebreux, ezali ya motu ya mingi lolenge nabiso ya koyoka yezu ezala malamu. Azalaki penza na bomoto lolenge moko nabiso. Mpe makomi ezali koyeba yango mbala mine ! akokaki komekama lolenge mokona biso.
Mpe tala lolenge nini tozali komekama. Yakobo : 13-15.
Ata moto mokote na tango amekami, aloba : ezali nzambe nde ameki ngayi. Pamba te nzambe akoki te komekama na mabe empe akokite komeka moto. Sima ya kolula, boluli ezwizemi, mpe eboti masumu, mpe masumu, ekomi na esika na yango, mpe kobote kufa.
Wana elingi kolola ete yezu azalaki na bonzoto na biso.
Nzambe akoki komekana te, yakobo alobi yango, kasi yezu amekamaki.
Hebreux alobi yango, sikoyo Yezu azali Nzambe te katina bonzambe naye, ezalinde moto mwana na nzambe na mbotana naye, lobota ya Dawidi na Abolahama kolekela maliya maman naye. Na lolenge moko, nzambe akoki te kobotana, kasi yezu ye akufaki tokoki komona nzambe te kasi bato ba monaki mpe kosimba yezu. Yezu akokakite kozala liboso ya kobotana na ye lokuta penza. Ezalaki nde mwana na nzambe kolekela mali ya. Tala kati na mokanda ya.
Luka: 1:31-35.
Tala oko kumba zemi, okobota mwana, mpe okobenga ye na kombo ya yezu. Ye akozala mikolo mpe akobengama mwana na likolo penza, mpe nkolo nzambe ye akopesaka na ye kitina bokonzi ya Dawidi, papa naye.
Ye akokonza likolo na Ndako ya yakobo seko na seko mpe kokonza naye ekozala na sukate. Maliya alobi na anzelu: lolenge nini makambo wana ekomonana, pambate na yebi nano te mibali? Kasi anzelu ayanoliye boye: molimo na nzambe ekokilela yo mpe nguya na likolo ekozipa yon a elilingi na yango. Nde tina, mwana mosanto oyo akobotana akobengama nakombo ya mwana na nzambe
Botala malamu makomi oyo elo bami na ndenge ekozalaka! YE AKOZA MWANA NA NZAMBE, MALIYA YE AKOKUMBA ZEMI. Tala esika yezu abandaki, ata soki likanisi, logos ya yezu ezalaka kozala elongo na nzambe kobanda na ebandeli. Boyeba été malia ye azalaki mwasi kaka lokola basi mosusu. Yezu ye azalaki ya libota yaba nkoko ya abalahama mpe ya Dawidi oyo ekokaki kozala ya libota na bango. Soko yezu akokaka kozala nzambe, sikoyo mbele malia ye akolaki kozala mpe maman ya nzambe mpe mbele akokaki kozala lisusu te mwasi ya pamba to mwasi kaka lokola basi mosusu. Ndenge biblia ezali kotangisa ete yezu azali mwana na nzambe mpena lolenge moko “MWANA NA MOTO”, libota ya abalahama mpe ya dawidi kolekela na malia, yango wana ezali kolakisa biso ete malia azali mwasi lokola basi mosusu. Sikoyo nde nyonso to pamba lolenge moko ya kondimela ya solo to lolenge mosusu ya kondimela bosolo pambate oyo ebengami misala ya ecclesia ezali kopesa biso lolenge mosusu yako zala.
Hebreux 4: 15-16
Pamba te tozali te nasongolo pakala oyo akokite kozwa esika na bampasi yaba mosusu; kasi ekokakiye komekama lokola mpe ba mosusu na tango inso te, mpeye kosumukate.Topusana banso na kondima liboso ya kiti naye ya bokonzi, mpe ya ngelu, mpamba te mpona kozwa mawa naye mpe nakozwa ngelu mpe nakomona lisalisi na tango na yango.
Mpete yezu azalaki kokabola bomoto na biso, tokoki kosambela na nzela naye na nzambe na elikya. Sikoyo tozali na mposa lisusu te ya sango na nzela ya bomoto, tona libalisi yasolo, to mosakoli, tomoteyi mpwete losambo na biso eyokamela, to endimama.
*tokoka kotia na esika moko makasi oyo ya liboso oyo tokokaki kosolola elongo:
1. Kozali nzambe mokokaka, kasi bonzambe misati te.
2. Yezu azali mwana na nzambe, kasi ye azali nzambe te ; ye akokaki kozala te liboso ya kobotama naye.Ye akokaki koleka na banzela nyonso yako mekama kasi na ndenge yakolonga na nzela yabo motote kasi nakolenga nanzela yabo nzambe.
Na nyonso ye akokaki kosumukate.Apesaki bomoi naye na biso kolekela liwa ya mpasi mingi, mpe liwa ya nsoni mingi komona lolenge ye asumukakite, nzambe asekwisakiye katina bakufi.
3. Kolekela na libatisi kati na christu, elingi koloba kozinda kati na mayi mingi ya moto mokolo, tokaboli liwa naye mpe lisekwa naye.
4. Na ntango wana yezu-christu akoya, toko sekwa mpe kosambisama ompe kozuwa bomoyi ya seko kati na mboka naye oyo ekozala awa na nse bokonzi wana ekokokanisa na mokili na ntango ya bustani ya Edeni na tango wana nzambe asili kokela moto-ekozala kitoko mingi. Mikakatano nyonso oyo ezali ko bebisa mokili ya lelo: bitumba ,nzala, mawa ata liwa mikakatano oyonyonso ekobungaka atasuka.
5. Sima ya liwa, tozali na boyebite « lifelo »ezalikaka lilita.
6.Molimo ekufakate; tosalemi na mabele, toputulu mpe tokozongaka katina yango.Molimo oyo ezali lokola naya molimo ya nzambe, ezali makasi ya bomoi kati na bisonde n zambe akokaka kozwa yango na tango tokufi.Sima ya liwa tokokisi lisusu te kotikala na mwa mayele.
7. Satana ye azali kaka lokola eloko moko oyo batalisaka mpo na misala ya nzoto ya nkanda kati na biso nde esengeli biso kobunda makasi.
Ezali na kombo mokote to ya dalagon toya eloko moko ya kobangisa makasi ekoki ko umela seko. Nzambe ye azali makasi mingi koleka; ye akabaka te makoki naye na satana?ba mpasi na biso nyonso ezali kouta epayi na nzambe, kasi epayi na satana te; mizali koluka ebandeli na yango ya molimo.
8. Na kotanga biblia mpona biso moko kaka, tokoki kozwan nzela ya solo oyo ezali komema epayi na nzambe.
Nazali sikoyo kotangisa bino biloko oyo mpe bokoka kopemate ti mokolo oyo bokokomela kozwa mayele mpe boyebi ya solo kati na lisakoli. Nakanisi ete bokotanga kelasi na biso ya pamba mpe bokozwa lokola eloko ya liboso libatisi mokolo moko,libatisi katina mayi mingi.Bokozala sikoyo na elkya ya bomoi ya seko. Tokoki te kokanisa bomoi ya seko, ya solo. Nakoki kaka kokanisa et eke tozali kokanisa nzela moko molai mingi, oyo ezali nasukate mpe tozali komona yango na mosika; kasi kati na bomoi na biso ya sika,to nya lelo tozali komituna kaka naba kilometa muke ya ebandeli na yango. Wana ezali ya solo elikya na biso, soko tokozwa libatisi kati na yezu mpe tozala na bomoyi kati naye na sengi na bino kozwa oyo na bosolo mpe na kozwa yango te lokola lisanga moko oyo botombelaka mbeka lokola lisusu eloko moko ya momesana.
DUNCAN HEASTER
Ya solo kozali Bibila moko kasi ba Ecclesia ebele. Esengeli tozala na makanisi mpe mposa yakotanga Biblia mpona bino moko mpo na koyeba malamu makomi. Tondimeli biso nyonso ke kozali nzambe moko kaka.
Yezu azali mwana na nzambe oyo azalaki na nzoto tololenge na biso pme biso nyonso esengeli tokokokozwa libatisi na mayi mingi penza pamba te, kufa mpe koswekwa naye tokoka kondimela yango kala mingi te akozonga na mokili oyo mpo na kosala bokonzi na nzambe awa na nse “ kasi na likolo te na lola te ?”
Tosengi na bino mpe toyambi bino, tosengi na bino bokoka kotinda mikanda na bino mpo na kozwa eyano mpe mikanda mosusu yakotangela Biblia, mikanda wana ekopesamela bino ya pamba te mpwete bokoka koyekola malamu Biblia.
Name/ Nom: Kombo………………………………………………………………………
Adresse/ Esikayo ofandi:……………………………………………………………….
Téléphone:


c: text/html

text:
Sango epesami na bokanisi mobu monso mokolo ya SIDA na molongo, elongo na makambo masengeli kosalama (Mingete) ya ekeke ya ntombwa etiamaki na ONU na 2000, esali ete boyebi ya makasi bozala na mokili mpe makambo masalama na bosenga ya komema lisalisi lya VIH na baye bazali na bosenga. Na 2003, mbulamatari ya président George W. Bush esalaki mwango ya lisungi lya SIDA (Plan d’uregnce pour l’assistance au SIDA, to PEPFAR - misala minene ya ekolo moko moko mpo na kobundisa bokono oyo na molongo mobimba – yango ezwa maboko ya ngambo inso mibale (démocrate na républicain).
Ezali na bato pene na million 38 babikaka na SIDA lelo. Kati bango, 68% ya mikolo bazwaka mono ya ba anti-retroviaux ebikisa bomoi lokola na juin 2020. Ata motongo moye mozali monene, ONUSIDA emoni ete kufa etindama na SIDA ekiti na 60% wuto ekomaki na likolo koleka na 2004, mpe ba infections ya sika ekita na 40% wuto 1997.
Mingi na elonge eye ekoki kotiama na mokongo ya mbulamatari ya USA, eye esalaka na nzela ya PEPFAR. Koleka pene na mibu 18 wuto ekelama, PEPFAR ebikisa bomoi 20 million mpe ebatela ba millions na kozwa bokono bwa VIH. Na kosala kati na bikollo tuku mitano, PEPFAR esunga kotia alima na mobulu ndenge esungaka bikolo na kolandela bokono bwa bango ya VIH SIDA.
Na septembre ya mobu moye PEPFAR ezwaki mokumba ya lisalisi ya lobiko na ba antiretroviraux mpo na bato pene 17,2 millions ; epesaki nzela ete ba bébés 2,8 millions babotama na bozangi VIH na ba mama baye babikaka na VIH ; mpe epesaki lisalisi ya lintomba mpe lisungi na bana bitike 6,7 millions mpe bana bazali na likama elongo na basalisi ba bango.
Mobu moye bokono bwa COVID-19 bomemi bibaka ya bokeseni na eyano ya mokili na VIH SIDA. Kasi, bikolo bikokaki kozwa bisika ya lisalisi, ba laboratoires mpe chaines ya koepsa lisungi epesamaki maboko na PEPFAR mpo na kopesa makasi na eyano na bango na COVID-19, mpe na kopekisa eyano na bango na VIH SIDA elemba to ezonga nsima.
“Bokambi ya Amerika na eyano ya mokili na VIH SIDA ezali pole mpe makasi lokola esalama te na nzela ya Plan ya urgence mpo kosunga na SIDA,” elobi président Donald Trump. “Makasi maye… mamemi VIH SIDA kowuta na nkwokoso kino ekokota kotalama communauté na communauté to lisanga ma lisnaga.”
Anncr: That was an editorial reflecting the views

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Mohly N'Kany Patience ayambaki Bienvenu Sene Mongaba na ndako na ye na Liedekerke epayi ya baflama. Ye azali Mosungi mabota.
Azali mwasi ya tata Michel Awete Dongo. Bazali na bana misato : Landry, Hans, Henriette mpe na Augusta .
« Nalingaka kosunga mpe koyoka bato. Tala ntina nasepelaka na mosala na ngai ya Mosungi mabota. »
BSM. Mbote mama. Lobela biso osalaka mosala na nini?
MP. Nazali Mosungi mabota. Ezali kosunga mpe kobongisa bato na bandako na bango. Ndakisa mibange, mabota ya bato ebele to bato bazali kobima na bokono oyo bazali na mposa ya lisungi.
BSM. Osalaka wapi?
MP. Nasalaka na Bruxelles. Ezali na lingomba ASD. Kuna toyanganaka mbala moko na mposo. Bakopesa biso mwango ya mikolo 15. Bakopesa mpe bizaleli ya bato oyo tokokende kosunga. Biso mpe tokoloba oyo tomonaki na bisika ya misala. Ézala malamu to mabe.
BSM. Lisungi ya ndenge nini?
MP. Ndakisa kosalela bango zando, kolandela makambo na bango ya mikanda (ézala ya leta to ya mai to ya bweta mpe bongo na bongo). Kokende kotika bango na bokutani, ndakisa epayi ya monganga, to mosambeli to mpe molandi boyokani. Tosalaka mpe mosala ya ndako : kolamba, kokomba, kobongisa. Ntango mosusu mpe kosukola bango (mibange to bato bazali kobima na bokono). Mingimingi bato oyo bazalaka bango moko bazalaka na mposa ya kosolola. Ofandi, obandi koyoka ye. Omeki mpe kopesa ye toli to mpe kolendisa ye.
BSM. Osepelaka na mosala yango?
MP. Ee. Ngonga ya mosala eninganaka te. Nabandaka na ngonga ya 8 h 30 tii 16 h 30. Na sima na yango, nazali na ntango ya kokipe libota na ngai. Banda nazalaká mwana moke, mposa na ngai ezalaka kosala na mosala ya kosunga bato. Nazalaká kobanza nákoma monganga to infirmier to mpe mosala mosusu na kati ya lopitalo. Sima nalandi lisusu nzela yango te. Ntango nzela ya koyekola mosala oyo eye, namibwaki mbala moko. Moto azali na basusi to azali ye moko. Akolebela yo makambo na ye. Nasepelaka kolendisa bato, kopesa bango makasi.
BSM. Osalaki ndenge nini mpo óyeba mosala yango?
MP. Nalandaki mateya na yango na CEFOR na Schaerbeek. Sanza zomi. Uta sanza ya mibale kino ya zomi na mibale na 1999. Mokolo mobimba, kobanda mokolo ya liboso tii mokolo ya mitano.
BSM. Bozalaki kotanga makambo nini?
MP. Boyekoli biteni ya nzoto ya moto, boyekoli bizaleli ya bato, mibeko, mabongisi makambo ya bomoi na mboka, kotonga bilamba, kolamba, mpe bongo na bongo. Kosala mpe bimekelo (stage) na bandako ya bopemi ya mibange, ya bobateli bana mike mpe na bandako ya bato. Mimekano ezalaki yambo bándima yo na boyekoli mpo bato baalaki ebele. Na ORBEM okokutana na Moyebi ndenge ya bizaleli. Mpo átala mpenza soki okokoka mosala yango. Sima bosali momekano mpo bátala soki ndelo ya kelasi na yo ekoki mpo na kolanda mateya. Sima na yango bokutani na bakambi ya eteyelo. Sima bandimi yo. Tozalaki bato 150, bazwaki kaka bato 25.
BSM. Mpo na nini?
MP. Ezali mosala moko esengaka motema pio mpe kotanga ézala na mwa ndelo ya malamu. Mpo ndakisa mikanda ya bahuissier to ya leta esengaka mwa koyeba. Koyeba mpe ndenge ya kolimbolela mokolo likambo.
BSM. Ndenge nini oyebaki 'te mateya wana epesamaka?
MP. Nayokaki nsango epayi ya moninga moko, Pierrette, mwasi ya Pierre ya Berchem. Esika Pierrette atindaki ngai ezali mpo na bozongisi na ndelo, sima nde obandi koyekola kimosungi mabota. Ngai bamonaki 'te nazali na makoki ya kobanda mbala moko. Yango wana bapesaki ngai esika CEFOR ezalaka. Nakei mpe mbala moko komikomisa.
BSM. Liboso ozalaki kosala nini ?
MP. Nazwá diplôme d'Etat mpe nasalá na agence ya Douane na Kinshasa. Naye kokoma na Belgique na 1993. Mayele ya kosala ezalaki te mpo na mikanda ezalaki te. Nazalaki na CPAS, kaka na mikanda oyo ya minene ya Office des étrangers. Sima naye kozwa carte orange (1996). Nakeyi koluka permis de travail na ORBEM. Kuna mpe esengaka kende zonga. Nabandi koluka mosala. Sik'oyo nakosala mosala na qualité nini? Esengaki násala formation. Lokola nakomaki na zemi ya Henriette, nazeli naino. Ntango naboti, nabandeli koluka na 1997. Naye kozwa formation oyo na 1999.
BSM. Soki tolobi ókokanisa lelo na bambula oyo bino boyaká. Mpo na makambo ya mosala omoni yango ndenge nini?
MP. Lelo bafungoli mwa banzela. Nanu efungwami mpenza te kasi ezali kofungwama; Esengi kaka molende. Namoni baninga misusu oyo batikalaki na CPAS, bakomi mpe kosala misala ézala na ndenge ya article 60. Ntango wana ezalaki te.
BSM. Toli nini okopesa na bandeko misusu ?
MP. Na bato oyo bazali na mikanda, bapolisa yango te. Okoki kosala mosala soki ozali na qualification. Soki ozali na yango te, malamu kolanda formation. Baformation ezali ndenge na ndenge, kolanda mposa na yo mpe makoki ya mayele na yo. Ngai nazwaki mosala kaka ntango nazali kosala formation. Nakendeki stage, esika moko emonani mpo moto moko alongwaki. Nayingeli wana mpo na sanza misato, malembe malembe, elongwi ya ntango ekatamá (CDD) lelo oyo ekomi ya ntango ekatamá te (CDI). Mpo basepelaki na esaleli na ngai. Ezali mpe na misala misusu esengaka na yango formation te, kasi ezali kokoma mpasi mpo na komonana. Misala mingi esengi koyekola. Na baoyo bazali na mikanda te, molende mpe koyika mpiko. Kobunda na ndenge nionso mpo na kozwa mikanda. Mpo soki mokanda ezali te, mpasi mingi. Nasalaki soki mbula mitano yambo nákoma na mokanda ya orange. Mbamba, tii ekosimba.
BSM. Totondi yo botondi na ndenge oyambi biso mpe olobeli biso na ntina ya mosala na yo.
MP. Ngai mpe natondi bino, bokoba kaka na mosala ya kolendisa bato ya ekolo na biso na oyo etali koluka mosala. Maloba mayambami na Bienvenu Sene Mongaba


text:
Yango ezali 51% ya bemba na nzoto ya bapanzi sango mpe bobangisi boye bozalamaki yambo na bobomi, mbala esusu elobi JED.
"Mobu moye 2021, koleka kati kati ya mbeba etuki bonsomi ya bopanzi sango, toloba 51$, esimbaki nzoto ya bapanzi sango, mpe ezalaki na bobangisi boye bosalamaki mbala esusu yambo na bobomi (ya bapanzi sango)," elakisi JED na rapport na yango.
Bomati ya motango ya ba attaques na baye basalaka na presse bolakisi bobebisami ya bokengi nzinga nzinga ya mosala y aya ba media… (bobebisami bokengi) boye bokomaki kino na bobemami ya bayi media mpe na bobomi basato na bango, ebakisi JED na siki siki.
Atako bilaka bisalamaki mingi na bayi presse, bokonzi ya sika elakisi te bilembo ya makasi mpo na bonsomi ya bopanzi sango, elobi JED.
Nord-Kivu mpe Ituri ezali na état de siège wuto sanza mpo na kosukisa mangomba ya bsaimba minduki.
Mokonzi ya mboka Félix Tshisekedi atia bakambi ya ba soda.
Na 2020, GED emonaki ete mbeba 116 eye esalamaki na bapanzi sango.
RDC ezali na molongo ya 150 ya bikolo 180 ya bonsomi ya bopanzi sango na 2021, kolanda RSF,


text:
Ba raisons mibale ezali kotinda ba cabindais ba senga dipanda: Ya liboso,Cabinda ezali na relation geographique moko te na
Angola , ya mibale ezali petrole oyo ebimaka na mabele ya Cabinda.
Soki ozali mopaya,bapesi yo carte geographique ya Angola na ba provinces nango,balobi nayo oluka Cabinda okomona yango te,mais soki
balakisi yo carte ya Afrique okomona Cabinda entre les deux Congo.Pona kobakisa,Traité ya Simulambuco,signé na 1885,entre ba portugais na ba autorités ya Cabinda na tango wana,oyo epesaki
nzela na ba portugais ba fanda na Cabinda.Tango ba portugais batikaka Cabinda na 1975.Ebonagaki bana ya Cabinda ba zua dipanda na bango.Oyo nde ezali raison politique.
Raison economique ezali na petrole oyo ewutaka na mabele ya cabinda.Ebongaki mosolo ezonga na mabele ya Cabinda pona kobongisa ezaleli
nabango.Kotonga ba routes,ba ecoles,ba Ports,ba Hopitaux,etc.Mais esalemaka bongo te.Donc bazali koyiba bango.Yago basimba minduki.Topesi bango raison pour le moment.
Histoire ya Cabinda ekeseni te na oyo ya Angola,Congo to RDC,pona ezali na kati ya espace Kongo.Ba royaume ya Loango,N'Goyo na Kakongo
esalamaka tango royaume Kongo esilaka kopanzana.Na Tango ya ba portugais,Cabinda ezalaka na districto de Congo,pe ezalaka capital nango.Gouverneur ya distrito do Congo azalaka autonome par
rapport ya Luanda.Na 1956,Angola ekomi Provincia de Angola.Pour comodités admnistrative Cabinda ekomi districte ya Angola et le reste ya Congo Português ekabuani na Distrito do
Uíge,chef-lieu Carmona na Distrito do Zaíre,chef-lieu São Salvador (Mbanza Kongo)
Na suka ba mbula 50,ba angolais ba sangana ka na ba partis politique na niveau national pona kobengana ba portugais libanda ya Angola.Ba
partis wana(MPLA,FNLA na UNITA) ba bandaka ko recruter ba membre na b'angolais ya ba tribus nionso,na ba cabindais pe lokola.Taty ya FNLA azalaka cabindais.Ba comandant ya solo ya MPLA neti
Maria Tonha "Pedalé"(azalaka ministre ya Defense 1980-95),Santana André Pitra "Petrof"(azalaka Ministre ya Interieur),Maria Mambu,Jorge Barros Tchimpuati (azalaka gouverneur ya
Cabinda),Domingos Evaristo "Kimba"( azalaka Gouvrneur ya Luanda et Ministre,lel'yo ambassadeur na Nigeria),etc.Bango nionso bazali ba cabindais.Tango Savimbi akei kosala UNITA,sur 6
fondateur,3 bazali ba cabindais,José Ndele(akufa na Suisse),Miguel Nzau Mpuna (Ambassadeur na Canada) na Tony da Costa Fernandes (ambassadeur na Inde).Ezali pona kolakisa ke ba cabindais
mingi basimbaka minduki na kombo ya angola y compris Cabinda.
Le 8 Aôut 1963,lisanga moko esangisaka ba cabindais ya diaspora na tango wana,MLEC ya Luís Frank Rank,CAUNC ya Nzita Enriques
Tiago na Aliança do Mayombe ya António Sozinzo,ba sali FLEC ,na likainisi ya ko komisa Cabinda ekolo moko.Lius Rank Frank akomaki president,Nzita Tiago Vtice president ebongo António
Sozinho nde Secretaire General.De 1963 ti 1975,Flec asalaka eloko moko te,esimbaka minduki te pona kobengana be lukezo libanda ya Cabinda,ezalaka na ba guerrilheiros te,ndenge da
nationaliste bazalaka nango,neti Mpla ya Neto ezalaka na maquis na Cabinda,president ya Angola José Eduardo dos Santos,abundaka tango wana na Cabinda,azaka responsable ya
communications.
Na diplomatie,OUA eyaki koyeba Flec comme Mouvement ya Liberation et puis Cabinda ezalaka na esika ya 39 na programme ya
decolonisation,pona Angola ezalaka na place ya 35,yango epesaka bango makasi na ndoto na bango ya dipanda.
Tango bitimba ya dipanda na Angola esili,ba nationalistes ba signer cesser le feu separament,soki pe Flec esalaka bitumba akokaki ko
signer mokanda wana,mais azalaka na Cabinda te,kaka makelele na libanda.Ba maquisards nionso ba bimi na zamba,ba tindi ba representant na chaque province ya Angola.Neti province na ya
Malange ezalaka na representant ya Fnla,Mpla na Unita,esalamaka bongo na ba province nionso,Cunene,Lunda,Luanda,Benguela na...Cabinda.Yango Wana Cabinda ezala dèjá na 1975,na representant
ya Fnla,Mpla na Unita.Jamais Angola abotolaki Cabinda na Makasi ndenge balobaka,ezali lokuta monene.
Tango ba nationalistes na ba portugais bazalaki koyokana pona dipanda,Flec alingaka kotia mutu,babengana ka ye.Esika nde,Acordo de
Alvor esalamaka,Angola ekozua dipanda,le 11 Novembre 1975,na kati ya boyokani wana,bakomi ete Cabinda ezali Angola.Na songi-songi ya Mobutu,Omar Bongo na Idia Mini Dada,president ya
Flec L. Ranke Frank,a proclamer República de Cabinda na Kampala,atindi batu na ye bazua pouvoir na makasi,na Juin 1975.Babenganaka bango na malembe nionso.Tango Neto azuaki
dipanda,atindi militaires mingi kuna pona ba tia kimia,a tie comme Comissário Provincial (Gouverneur),Domingos Evaristo Kimba,muana Cabinda.
Frank Rank akei na exil na Gabon,Nzita Tiago abimaka na prison ya São Nicolau ye nde akoti zamba pona ko organiser resistence.Flec
ekomi mibale.Flec Original ya Frank Rank na Flec-Fac (Forças armadas de Cabinda) ya Nzita Tiago.Malgré exil ya Nzita Tiago na France,Flec-Fac yango nde ezali radical, ebundaka na
Cabinda ti lel'oyo.
Flec-Fac asala mobulu na Zamba mayombe,kobundisa gouvernement tango noinso,ba mboka mingi na kati ya zamba ezala ka na maboko naye.Na ba
mbula 80,Flec-Fac ekabuani,José Luemba Tibúrco,Bento Bembe,Artur Tchibassa,Mauricio Zulu bakei kosala Flec-PM (Posição Militar) mais na tango moke babongoli yango na Flec-Renovada.Flec-Fac
ezalaki kosala mobulu na Zamba .Flec-Renovada ezalaki kosala mobulu na na ba villes,enlevement ya ba travailleurs etrangers,Ko tia ba bombes esika oyo ezali sensibles,assassinat,ezali
kosala terreur même na kati ya ville ya Cabinda.Na 1990 Flec-Renovada ekangi americain moko na kombo ya Brent Swan,mais bayaki ko liberer ye sima.Mais ba americain,babengi toute
direction ya Flec-Renovada ba terroriste,na manda ya capture pe ya extradition ya bango nionso.
Na 1994 gouvernement alinga ka ko negocier na Flec.Mais Flec wapi? pona ekomaki ebele: FLec-Fac ya Nzita Tiago,Flec-Renovada ya Tiburcio
Luemba,Flec-Original ya Frank Rank,Flec-Histórica,Flec-Interior,Flec-Patriótico,Flec-Vermelho,Flec-Lopes.FDC ya Francisco Lubota,UNALEC ya Conde,UNLC ya Lumingu Ngimbi Carneiro,MRITC ya
João Massanga,RPDC ya Menga,CIC ya Belchior Taty.Ba misusu basangani pona kosala FONAC pona kosolola na gouvrnement,mais esimbaki te.Independence ya Cabinda ekomi nango commerce.Solo ya
petrole elanguisi bango!
Mais Flec-Fac na FLec-Renovada ezali na kati ya Cabinda.José Tibúrcio balongoli ye na presidence ya Flec Renovada,esika naye ekomi Bento
Bembe.Ye lokola azali jeune,pe mutu na mayele,akomaki vraiment populaire na kati ya Cabinda,par rapport ya Nzita Tiago,vieux pe afandaka na France.Bento Bembe soki alobi likambo,resistence
cabindais ebandaka kotosa ye,azali bien organisé.Artur Tchibassa ya Flec-Renovada, bakangi ye na Kinshasa na FBI suite ya Mandat ya capture pe ba tindi na Mboka ya Amerique epai ezali
kosala boloko ya 24 ans!
Na 2002 Savimbi akufi na bitumba,na zamba ya Moxico,bitumba na Angola esili,sikoyo luyalu etalisi minduki na ngambo ya Maiombe,esika ya
Flec ezalaka Fac to Renovada,FAA(Forças Armadas de Angola) ekotela bango na Zamba,moyen ba kima na RDC ezali te,na Congo pe te,pona ba mboka mibale eyokana malamu na Angola,Ba Flec
mibale makasi esila bango.
Yango na Aôut 2004 Flec-Fac ya Nzita Tiago na Flec-Renovada ya Bento Bembe esanganaka ezongaki FLEC(Frente da Libertação do Estado de
Cabinda) epai Enclave ekomi Estado.Nionso wana esalamaka na ville ya Helvoirt na Hollande.Sima na yango basali Forum Cabindês para o díalógo,plateforme pona ko negocier na
gouvernement.Bento Bembe akomaki president FDC ye nde mutu azalaki na makoki ya kososola na Luyalu,Mauricio Zulu ye nde azuaki mosala ya kosangisa ba soldat ya Flec na Kati ya Cabinda.Ba
amiricain babosanaka Bento Bembe te,epai na bango azali kaka terroriste.Mandat ya Capture mosusu esalami
na mboka Hollande epai azalaka,signé epai Condolezza Rice,oyo azalaka Secretaire d'etat ya tango wana.Bakangi Bento Bembe na Hollande,pona
ba tinda ye na Amerique, akende kosamba kuna.Prison ya Bento Bembe ekomisi ye populaire na kati ya Cabinda,Nelson Mandela ya Cabinda,mikolo nionso liboso ya boloko oyo azalaka,manifestation
ebandaka kosalema.Aprés ba pesi ye liberté provisoire,babotoli ye mikanda naye nionso,donc akokaki kokima te.L'enfant terrible ya Cabinda akomi herós,Cabinda nionso sima naye.Angola amoni
ezali kaka ye mutu azali solution ya Cabinda.General Miala,patron ya Service secret,asali nionso akimisi Bento Bembe na Hollande,na passeport congolais,ti na Point-Noire,kuna ba obliger ye
a negocier na governement na condition naye,azalaka na choix te,soki te okokende ne Amerique kosala prison ya 24 ans.Bento Bembe asali ba accord na Gouvenement,signature esalamaka na
province ya Namibe,na sud ya Angola.Akomi Ministro sem pasta ebongo Maurício Zulu akomi chef adjoint ya etat Major ya FAA.
Nzita Tiago asilikaka,pona babengisaka ye te na masolo na gouvernement,azali ko reconaitre ba accord wana te,Flec-Fac naye ezongi,guerre
esili te,mais en verités azali lisusu na ba soldat te.Atinda ba lettres ebele epai ya president ya Angpla mais azuaka reponse te.Yango boyokaka mua makelele na Cabinda mikol'oyo.Na kati ya
zamba,Flec-fac azali na ba soldat lisusu te.Alexandre Taty na Commandant historique Estanislau Miguel Boma "Sabata "bazali na kati ya zamba ya kobombama.Ba oyo bazali kosala mobulu moke
bazali ba refugé na RDC na Congo.Soki basali attaque,bakimaka na RDC to na Congo,Yango boyokaka armée angolaise ekotaka na Congo pona koluka bango.
Na 2003,Nzita Tiago,president ya Flec-Fac abenganaka secretaire naye moko,na kombo ya Rodrigues Mingas.Ye nde ayaki kosala
lisusu FLEC-PM (Posição Militar).Alobaka akosala makambo na ndenge na ye,pona ko liberer Cabinda,mutu moko abandaka kotala ye azala ka te,ba bandaki komona ye mutu pamba.Rodrigues
Minga ,48 ans,azali na passeport Français,asalaka na Aeroport Charles de Gaulle comme baggagiste.Aluka tenue ya militaire na ba grade soki ya wapi,bakangi ye photo na tenue wana ye nde mutu
abandaka ko tinda ba message ya lokuta na Press via intrnet ke nionso oyo ezali kosalema na Cabinda ezali ye nde mutu azali kosala yango.Na biographie naye aloba ke asaka prepation
militaire na Ouganda,lokola obotama na Pointe-Noire,pe ayebaki batu ya Flec oyo bazalaka kuna comme ba refugé,ye nde mutu a organiser attaque contre selection ya Togo,apartir ya
Paris.Commandant Santoro ye nde mutu asalaki ataque wana sur le terrain.Groupe oyo ya mibale ebimaki sima ya attaque contre ba Togolais,ezali Flec-Fac ya Nzita Tiago.Alingi kozala na
position de force pona ko negocier.
Même si bazalaki na droit yo kozua independence,Rodrigues Mingas na Santoro bazalaki na droit ya koboma ba togolais te.Ba camps
militaires ya FAA ezali partout na Cabinda,bakokaki ko attaquer bango,wana ezali problemes te,parce que ezali guerre,mais koboma ba innocents wana ezali terrorisme,il faut ko
condamner yango.Bango balobi ke basalaki yango pona ba polices ya escorte,ezali lokuta.pona ata policier moko te akufaki,au contraire grace ya heroisme ya police wana nde ba degât ezali
limités.En 2 Km ya esika ya attaque camp militaire azalaka wana ya moins de 50 militaires pona nini te ba kendaki kobundisa bango.Ebongo poste ya frontière epai ba togolais balekaka pona
nini bapanzaki yango.Ezalaki cas isolé.Assassinat.
Ndombasi Kupessa
Bento Bembe
Rogrigues Mingas


text:
Dan Gertler, moyi mobongo na misala mya makele to mines, alobi apesi losako na boyokani bosalami na mbulamatari ya Ekolo Congo démocratique ndenge azongisi bozwi bonso na l’Etat ya RDC.
Atiaki manzaka na bayi mbulamatari le 24 février eleki, koleka mposo moko sika, mpo na mbulamatari ya Ekolo Congo démocratique ezongela bozwi ya pene na dollars milliars mibale ezali mpo na compagnie la Fleurette, compagnie ya Dan Gertler.
Na liyebisi abimisi, Dan Gertler apesi longonya na mokonzi ya mboka Félix Tshisekedi na basungi baye mpo na mosala malamu mpe ya siki siki mosalami na ntina ya kosukisa bokangami bozalaki kopesa kokende liboso.
Dan Gertler alaki lisusu mpe ete permis mpe ba licences to mikanda minso mipesi ye nzela ya kosalela makele, akozongisa yango.
Akudoli ete mpo na bolamu na ye mpe ya bana mboka Congo démocratique, amoni ete mokoki lokola ba blocs ya Lac Albert masengelaki te kokanga na mokano ya byi molongo mpo na kotia mobulu. N
oznga nde bayi société civile baike balobi basepeli ndenge makoki ma ye mazongisami na maboko ma mbulmatari kasi bazali kosenga ete boyokani bwango bobimisa na miso ya bato banso.
Lobi loloki, molebeli ya mbulamatari ya Ekolo Congo démocratique, Patrick Muyaya asakolaki ete eloko ya kobomba ezali te mpe mikanda mya boyokani bwango bokotia na miso ya bato banso.


text:
Mbɛbú
Mbɛbú tǒ bibɛbú bizalí biténi bíbalé ya misuni libosó lya monɔkɔ, bizalí mbɛbú ya likoló mpé mbɛbú ya nsé. Bizalí pɛtɛ, na bolɛmbú, mpé na bitaú. Bisálemaka mpɔ̂ na kolíya, mpɔ̂ na koyóka na kosímba, mpé mpɔ̂ na kosála koloba.
Biténi[kokoma | kobɔngisa mosólo]
Nzébi bakɛsɛnisaka ebɛbú ya nsé (Labium inferioris) na ebɛ́bú ya likoló (Labium superioris). Ebɛbú ya nsé elongobaní elekí ebɛbú ya likoló na bonɛ́nɛ. Lomposo la mbɛbú na lomposo losúsu, lomposo la mbɛbú lokɛ́, ntína lomposo la mbɛbú lozalí na bibaka 3 tǒ 5 nzókandé losúsu na bibaka 16. Ntína níni minsisá mibelé mya makilá mimɔ́nisamaka mpé mbɛbú izalí na langí motáné.
Lomposo la mbɛbú lozalí na nkunza tɛ́. na ebimisele ya botɔki tɛ́, mpé na ebimisele ya mafúta tɛ́. Ntína eye lozalí tɛ́ na bibáteli lomposo losúsu. Ndé lokaukaka míngi.


text:
E .Kandolo revient sur les assassinats politiques sous Mobutu
E .Kandolo revient sur les assassinats pilitiques sous Mobu E .KandolE .Kandolo revient sur les assassinats pilitiques so
E . Kandolo revient sur les assassinats politiques sous Mobutu
us Mobutuo revi
Le major Kalume, écoutant la sentence de sa condamnation à mort.
Ba ndeko,
Na Zaïre, na milieu ya ba années 70, vague ya ba promotions ya ba jeunes militaires ebele (Na fin 1959, quelques éléments ya Force publiques bakendeki koyekola mosala mua soda na ba Ecoles militaires ya Belgique. Wuta 1963 nde ekolo na biso e signer coopération technique militaire na Belgique. Sima ya wana, nde bikolo bisusu biye kolanda…) formés na ba académies minene ya Belgique, France, Etats-Unis, Italie (pilotes) ebandi kozonga na Zaïre mpe kozonga wana ekomi kokotisa mupepe mua sika : soda alobaka français, anglais, italien, liseki te ; soda asolola pepele na mutu nionso ; soda azali kopesa ba arguments sans kanda mpe azali ko dénoncer torture, moyibi, corruption, arrestations arbitraires mpe azali koluka kozala kati na population etc. Wana ezalaki une nouvelle expérience epayi ya ba Zaïrois. Bizaleli biye, bibandaki kosepelisa bakonzi basusu ba armée te mpo bayebaki que bana wana, ba officiers jeunes oyo bawuti poto, kala te bakozua bibonga bia bango. Yango wana tobandaki komona na mess des officiers na mont Ngaliema mua ba froideurs na ba officiers oyo basali ba études minene te.
Na mokolo mua 24 juillet 1974, Mouvement d’Action pour la Résurrection du Congo (M.A.R.C.) esalemi clandestinement na Kinshasa. Baye basalaki yango bazali : Pierre Kanyonga Mulumba Mobateli (leki), Joseph Kanyonga Lumembele Bidimpata (kulutu), Jean de Dieu Kudia Kubanza na Erneste Rudahingwa. M.A.R.C. eyaki koyebana na poto na plume ya Kanyonga Mobateli na Jean-Alidort Kalonga « Ali » na journal mensuel « Miso Gaa » oyo ebandaki kobima na Bruxelles. Bazalaki très actifs na Jeunesse du Mouvement Populaire de la Révolution (J.M.P.R.), section Belgique. Kasi, tango kulutu ya Kanyonga Mobateli, Kanyonga Bidimpata, Procureur général na Cour d’appel ya Kananga, akueyelaki makambo minene suite na pamphlets mibale akomaki : L’univers de la prostitution na L’ennemi sommeille en toi ! Nionso mibale ekomamaki mpe ebimaki na 1973 mpe na mbula wana Président Mobutu alongoli ye na ebonga ya Procureur général. Yango wana Kanyonga Mobateli ayaki na été 1974 mpo na ko consoler ndeko na ye mpo ko encourager ye na nzela oyo azwi ya kotelemela dictature. Boye nde likanisi ya kosala M.A.R.C. ebotamaki mpe kosuta J.M.P.R. mpo na libela.
Na retour ya Kanyonga Mobateli na Belgique nde asakolaki kolongua na ye na J.M.P.R. mpe amipesi mobimba na rôle na ye ya sika na kati ya M.A.R.C. na bosali mosala makasi kino eye kokomana audience mingi mpe ebandi koleka na ba journaux ya télévisions na ba radios mpe ba journalistes bazali kokoma ba articles na ba activités na yango. Na Belgique, parti e s’organisaki na lolenge liye : Président : Daniel Monguya Mbenge, Secrétaire général : Pierre Kanyonga Mulumba Mobateli. Kalonga ayaki ko rejoindre M.A.R.C. tango Kanyonga azongi na poto sima ya fondation clandestine na Kinshasa. Kasi bayaki kokabuana mpe Ali kalonga akeyi kosala Convention des démocrates socialistes (CO.DE.SO.) na 1977.
Na charte ya M.A.R.C. ebandaki ko souligner caractère historique ya ba relations entre Belgique na Zaïre. Yango wana elingaki libre circulation ya ba touristes belges na zaïrois entre ba pays mibale mpe elakaki instauration ya ba conditions ya retour ya ba industriels, Hommes d’affaires, entrepreneurs na ba commerçants belges na Zaïre mpo basala ba affaires sans motungisi. Donc, yango ebandaki ko prôner libéralisme économique intégrale.
Daniel Monguya Mbenge, ex-muleliste, politicien, azalaki vice-Gouverneur ya Bandundu na période ya rébellion ya Mulele, Gouverneur ya région ya Shaba, ye azalaki en contact na ba personnalités mosusu na Zaïre : Matanda Ma Temu, Kudia Kubanza, Bouryaba Kenga, Makani Kamani. Azalaki na ba ambitions na ye politiques, yango wana asalaki connaissance na Major Kalume Kahamba par l’intermédiaire ya Henri Kadiebwe (vieux Henri ya boîte le Mambo na Bruxelles).
Na fin de l’année 1977, ba interpellations ya ba Commissaires d’Etat (Ministres) na ba dirigeants ya ba entreprises publiques de l’Etat ekomi kosalema mingi na Parlement, na kati ya Palais de la nation mpe ezali koleka en direct na télévision na radio. Par cette occasion, ba Commissaires d’Etat na ba Chefs ya ba entreprises publiques de l’Etat bazalaki na ba difficultés makasi devant ba Commissaires du peuple (Députés nationaux) mpo ba expliquer ndenge nini makambo mazali kotambola malamu te na gestion na bango esika bazali bakonzi : cas ya Général Molongya Mayikwisa, Président directeur général ya Air-Zaïre, na Général Wabali Ba Kitambisa na département (ministère) ya Postes, téléphones na télécommunications ezalaki soni mingi mpe etiaki Président Mobutu na embarras mpo babandaki ko fouter makasi !!! Mpe lisusu, ba relations mobulu na Belgique mpe na soutien na ye na opposition, ebandaki kobongisa makambu te. Esengelaki koluka moyen ya kokotisa somo na kobanga mokonzi na action moko makasi neti faux coup d’Etat mpe idée ewutaki na pouvoir ya Président Mobutu ye moko mpo a luka ko reprendre main.
Avant wana, na 1976, Ngbanda Nzabo Ko Atumba, azui nomination na qualité ya diplomate. Affectation na ye ezali na ambassade ya Zaïre na Bruxelles en tant que Premier conseiller d’ambassade mpe responsable ya Centre culturel zaïrois na Bruxelles. Confusion ebandaki kozala mingi na oyo etali ministère ya tutelle ya Centre culturel zaïrois : tango moko ezalaki na tutelle ya département ya Enseignement supérieur, tango mosusu ekeyi na Culture et Art. Na nionso oyo, mokonzi na yango ezalaki mutu ya présidence de la République. Na tête ya centre culturel ezalaki couverture mpo Ngbanda en réalité azalaki Chef ya antenne ya renseignements (espionnage). Série na ye Ngbanda, Centre culturel ezalaki sous tutelle ya département ya enseignement supérieur et universitaire. Kuna nde mbongo nionso ya ba bourses ya ba étudiants mpe chercheurs ebandaki kokweya, na ba mbongo ya achats ya ba consciences, recrutements ya ba informateurs, kokata ba bourses mpo na chantages, kosalisa ba opérations na ba missions secrètes kili kili. Centre culturel ezalaki véritable bureau ya espionnage oyo ebandaki kosala terreur na ba zaïrois soi-disant antirévolutionnaires ya Belgique tee na France na ba pays misusu ya Europe. Chef direct ya Ngbanda ezalaki Seti Yale, Administrateur ya Service ya Documentation Extérieure (S.D.E.= espionnage).
Esengeli toyeba que na 1969, Daniel Monguya akangamaki na Kigali na Rwanda, esika akimaki mpe abatamaki. Akangamaki kuna sur demande ya ba autorités R.D.congolaises. En revanche, Jean de Dieu Kudia Kubanza ye azalaki toujours sous surveillance depuis procès na ye ya complot na 1971, na Cour ya sureté de l’Etat mpe Président Mobutu atangisaki ye la fameuse lettre ya rétractation et aveux du 15 décembre 1971. Mpe na lolenge atombokaka na meeting na ndenge Kudia kubanza abengaki ye, Mobutu, jeune homme mpe na gravissime likambu ya Ligue Congolaise pour la Paix (LI.CO.PA.). Yango ezalaki lisanga clandestin oyo ebandaki ko couvrir ba actions politiques ya Jean de Dieu Kudia Kubanza « kuku Jean de Dieu ».
Mpo to comprendre malamu, esengeli totala mua moke botamboli bua Jean de Dieu Kudia Kubanza. Ye azali masuwa (même promotion) na Joseph-Désiré Mobutu, na Ecole centrale ya Luluabourg na 1952. Kombo wana ya Kudia Kubanza elingi koloba : soki ozali koliya, kanisaka mpe lobi = celui qui se nourrie sans pour autant oublier de penser au lendemain. Kudia Kubanza a évoluer na justice militaire tee na ndenge akomaki na grade ya Colonel mpe Auditeur militaire général ya Forces Armées Zaïroises. Ye, na Kanyonga Lumembele Bidimpata bazali kati ya ba juristes ya promotion ya liboso ya ba diplômés ya Ecole Nationale de Droit et d’Administration. Neti Kudia Kubanza azalaki soda ezalaki naturel akoma Magistrat militaire mpe Joseph Kanyonga akomi Magistrat civil.
Na 1969, tango ancien Gouverneur Daniel Monguya akangemi na Kigali, na Rwanda sur demande ya ba autorités congolaises, mpo babandaki ko soupçonner ye que alingi asala rébellion na ba traces ya Colonel Jean Schramme, makambo ya Colonel Kudia Kubanza ezalaki lisusu clair te. Président Mobutu alongoli ye na armée. Mbula mibale yambo alongola ye na armée, akomaka makomi moko kitoko na domaine ya droit pénal militaire. Kudia Kubanza, Jean, Quelques réflexions sur la justice militaire , R.C.A. 1967. Oyo elakisaki nini ezali koleka na justice ya ba soda. Yango nde elukelaki ye makambo.
Na cadre ya ba contacts Kudia Kubanza azali na yango na LI.CO.PA, azalaki na batu oyo asololaka na bango na Brazzaville. Na yango, likambo ya LI.CO.PA. eyaki komema na kabambi ya procès mpo na atteinte na sûreté intérieure de l’Etat. Jean de Dieu Kudia Kubanza na Bernardin Mungul Diaka Koda Kombu bafundamaki mpo na complot contre vie ya Chef de l’Etat et Président de la République na koboma ye na ba bombes mibale ya retardement. Bafundamaki lisusu na ko armer batu mpo ba changer régime par la force mpe ko enlever bana ba Président Mobutu na Belgique mpo e forcer ye alongua na pouvoir mpe akima R.D.Congo. Na nionso oyo ba témoins bazalaki parmi lesquels : Xavier Matanda ma Temo.
Likambo ebotamaki tango batu ya service immigration ya beache Ngobila bakangi lettre Kudia Kubanza akomeli contact na ye ba Brazzaville, Nima Gapey, « Odon Lowolo » ezali kombo ya code. Bien avant wana, na mai 1971, Union de la Jeunesse Socialiste Congolaise (U.J.S.C.) e manifestaki na Brazzaville mpo na ko soutenir ba manifestations ya ba étudiants ya Lovanium na Kinshasa. LI.CO.PA ezalaki na sima ya action ya Brazzaville wana. Likambu oyo elukaki incident diplomatique entre Kinshasa na Brazzaville. Gouvernement ya R.D.Congo elobi polele que République Populaire du Congo ezali relais communiste oyo ezali ko agir sous couverture ya LI.CO.PA mpo eluka mobulu na instabilité na R.D.Congo. Yango wana le 21 août 1971, Ministre ya Affaires étrangères ya R.D.Congo, Mario-Philippe Cardoso (Lelo azali 2ième vice-Président ya Bureau ya Sénat mpe akoma Mario-Philippe Cardoso Losembe Batwanyele) a déclarer Chargé d’Affaires ya République Populaire du Congo, Lieutenant Gaston Eyabo, « persona non grata » personne indésirable ! Gouvernement ya Congo-Brazzaville ekamue mpe esali nionso mpo elakisa bonne foi na yango mpe na ndenge yango ezali kosala mbilinga mbilinga te. Yango wana, esalaki tout, eye kokanga Ando Ibarra, tango ba autorités ya Congo-Kinshasa balobi que ye nde relais ya Kudia Kubanza na Brazzaville. Basambisi ye kuna mpe babambuli ye mbula misatu ya boloko mpe mbula zomi ya bannissement. Na oyo etali expulsion ya Lieutenant Gaston Eyabo, Congo-Brazzaville e protester diplomatiquement mpe elobi que diplomate na ye ayebi makambo oyo Kinshasa ebenganeli ye te.
Na lettre oyo bakangaki na beach Ngobila na mokolo mua 18 décembre 1971, yango ezalaki eyano na oyo « Odon Lowolo » akomelaki Kudia Kubanza, Cour suprême elobi que Kudia Kubanza asosolaki koyina na ye na régime ya Président Mobutu mpe akanaki que suka suka asala coup d’Etat mpo ameka kotiya régime socialiste na R.D.Congo. Na ba relations na ye, Kudia Kubanza atangi Cléophas Kamitatu. Ye, balandelaki ye te mpo ye nde azalaki fiti munene na likambo wana mpe abandaki ko informer Centre National de Documentation « C.N.D. », ex-Sûreté nationale, na nionso Kudia Kubanza asalaka na Bernadin Mungul Diaka. Période wana, yango nde Président Mobutu ayaki ko ridiculiser Kudia Kubanza na lecture ya lettre ya 30 décembre 1971 na stade du 20 mai 1967. Yango ezalaki lettre ya ba soi-disant aveux mpe andimaki manso ya mabe alingaki asalela régime mpe asengi pardon na miso ya batu nionso na maye akomaki na lettre ya 15 décembre 1971, oyo bakangaki le 18 décembre 1971 na beach Ngobila (tolobela yango na lisolo ya stade du 20 mai). Nionso oyo ezalaki déjà mitambu C.N.D. ebandaki kokanga mpe kokueyisa ye na kati. Ne eleko oyo, Colonel AlbertTukuzu Gusu Wo nde azalaki Administrateur Délégué ya C.N.D.
Bernadin Mungul Diaka ye mpe azalaki na collimateur ya C.N.D. mpo tango Président Mobutu alongolaki ye Ministre ya Education nationale, akanisaki akotiya ye Ministre ya Affaires étrangères tango Justin-Marie Bomboko akotaki na disgrâce (tolobela yango na les pendus de la pentecôte). Ye, ayebaki kaka que ndenge asala mission ya ko enlever Moïse Tshombe malamu, suite logique ezali tee akoma na tête ya diplomatie mpo tango wana azalaki Ambassadeur na Bruxelles. Malheureusement, asalaki faux pas ya kosalisa ndeko na ye ya Bandundu, Kudia Kubanza. Yango wana Président Mobutu atiaki ye libanda. Neti (épouses) mama Mungul na mama Kudia Kubanza bazali baninga, Mungul Diaka ayebanaki na Kudia Kubanza sima ya ba relations ya ba mama. Tango balongoli Kudia Kubanza na armée, Mungul Diaka apesi ye villa na ye na Limete mpo afutela kuna. Kuna nde babandaki kokutana na masolo mpe kosolola na ntina ya avenir politique ya Mungul Diaka oyo alingaki Kudia Kubanza a aider ye na ba relations na ye oyo azali na yango na armée mpe na koluka ba moyens en hommes na matériels ya kosala coup d’Etat.
Na procès wana, Kudia Kubanza asalaki défense na ye ye moko. Par contre, Mungul Diaka azalaki na ba avocats mibale : Maîtres Kuba ya Barreau ya Kinshasa na Fontaine ya Barreau ya Paris. Basambisamaki mokolo mua 11 février 1972, mpe Cour suprême e condamner bango mibale na 10 ans ya boloko na 10 ans ya inégibilité na ya privation ya droit ya vote mpe na ba amendes ya kofuta. Président ya Cour suprême ezalaki Marcel Albert Lihau Eboa Libama, Procureur général de la République ezalaki Léon Lobitsch Kengo wa Dondo. Wana ezalaki na mobimba ndenge procès elekelaki. Kudia Kubanza, suka suka, ayaki kokueya na mutambo mua suka na 1978 na procès du siècle, procès de terroristes.
Pierre Kanyonga Mobateli azaki un homme politique, opposant na régime ya Président Mobutu, ngunda na royaume ya Belgique. Kuna na Belgique azalaki très actif na M.A.R.C.
Major Kalume Kahamba azali breveter d’état-major mpe diplômer na criminologie. Inspecteur ya services pénitenciers ya Forces armées zaïroises (F.A.Z.).
Général Likulia Bolongo Lingbangi azali mpe diplômer ya Ecole national ya Droit na Administration. Tango asilisi kuna akeyi ko continuer na Université ya Aix-Marseille esika asali Diplôme d’études approfondies na sciences criminelles mpe na thèse ya doctorat na droit pénal. Akomi Docteur na droit, na juin 1970 mpe na mbula moko wana, na novembre, Président Mobutu a bombarder ye Lieutenant-colonel mpe substitut ya Auditeur militaire général, Kudia Kubanza. Na mbula elandi, na mokolo mua 17 janvier 1971 akomi Colonel mpe Auditeur militaire général ya armée tango Président Mobutu alongoli Kudia Kubanza suite na livre kitoko oyo akomaki. Wana ezalaki premier coup bas silencieux munene ya Likulia !!!
Na 1976, Major Kalume Kahamba asali voyage ya mission na Belgique mpe akutani na batu ya M.A.R.C. Dans l’entre-temps, wuta mokolo mua yambo mua juillet 1977, Likulia akoma Général de division.
Sima, na 1978, na mission mosusu akendeki na mokonzi na ye Général Likulia Bolongo, Auditeur militaire général ya F.A.Z., na Argentine. Na escale na Paris, Major Kalume Kahamba abengani na Henri Kadiebwe mpe bakutani na Paris bango misatu : Kalume, Kanyonga na Kadiebwe. Bakabuani malamu. Tango Kalume na délégation conduite na Likulia bakomi na Buenos Aires, abengi lisusu bango mpo ayebisa bango que na retour na Paris, akosala saut na Bruxelles mpo bakutana lisusu. Na retour ya Argentine, tango akomi na Bruxelles nde ayaki kokutana na Daniel Monguya, Président ya M.A.R.C. Neti Monguya azalaki na Bruxelles te, bakumbani tee na Liège epayi abandaki kofanda. Sima ya wana, bakeyi ko visiter usine ya minduki, Fabrique nationale ya Herstal. Major Kalume ayebaki yango malamu mpo atanga na Académie royale militaire belge. Kuna, azuaki mitraillette ya lunette. Bakabelaki ye ? Asombaki ? Azuaki yango effectivement kuna ? Azuaki yango esika mosusu ? Selon Major Kalume, usine ya fabrication ya minduki epesaki cadeau na Général Likulia. Mitraillette wana elukelaki ye makambo mpo douane française ekangaki ye na Roissy aéroport Charles de Gaulle. Intervention ya Général Likulia en tant que kolo cadeaux mpe mokonzi ya Major Kalume nde eyaki kobimisa ye na mobulu. Ba renseigements généraux eyebisaki ba autorités françaises mpe yango eyebisaki ba autorités zaïroises na incident wana.
Major Kalume ayebaki te que azalaki na kati ya mutambu munene oyo déjà esalemaki banda kala. Mutambu oyo Général Likulia ye moko abandaki ko fabriquer !!! Ndenge Major Kalume azalaki na Belgique wana, batu ya Ngbanda babandaki kolanda bango mikolo minso. Batu ya Ngbanda nde basimbaki Belgique na maboko mpe babandaki kolandela nionso oyo etali ba activités ya ba Zaïrois na Belgique. Makambo manso oyo Ambassadeur ayebaki mpe abandaki ko approuver yango. Son excellence, l’Ambassadeur extraordinaire et plénipotentiaire Inonga Lokonga Lome nde azalaki Ambassadeur ya Zaïre na Bruxelles. Inonga azalaki Secrétaire ya Justin-Marie Bomboko na époque ya assassinat ya Pierre Mulele, na 1968. Malembe malembe patron na ye ayaki ko pistonner ye epayi ya Président Mobutu mpo akoma Ambassadeur. Notons que juridiction ya ambassade ya Zaïre na Bruxelles wana epesamaka kaka na mutu ya confiance.
Mokonzi ya Major Kalume, Général Likulia Bolongo, abandaki ko jouer double jeu ya kotiya Kalume en confiance pendant que ye moko azalaki concepteur ya mutambu. D’ailleurs, na voyage wana, Général Likulia abandaki kotanga un livre interdit na Zaïre : Chômé, Jules, L'ascension de Mobutu, du sergent Joseph Désiré au Général Sese Seko, Bruxelles, Complexe, 1974. Président atomboka na pamphlet wana grave ! Ebotaka crise diplomatique en Zaïre na Belgique.
Nionso oyo mpo na kolakisa Major Kalume que ye mpe azali contre politique ya Président Mobutu !!! Tango Major Kalume na mokonzi na ye bazongi na Kinshasa, na début février 1978, na kati ya sanza wana kaka bakangi ye. Na agenda na ye azalaki na ba kombo ya batu nionso oyo abandaki kokutana na bango na manso abandaki kosala au quotidien. Na détention, abandi kopesa ba kombo mpe koloba trop. Total ya batu bazalaki impliquer na procès des terroristes ezalaki 91. Entre autres : Colonel Biamwenze, Colonel Mwepu, Lt. Colonel Kalonda, Lt. Colonel Mwehu, Lt.Colonel Tshunza, Major Kalume, Major Panubule, Major Ngoie, Major Tsasa, Cap. Fundi, Adjudant-chef Kisonga, Citoyen Kudia Kubanza, Citoyen Makani, Citoyen Matanda, Citoyen Bouryaba, Citoyen Mbangama, Citoyen Monguya, Citoyen Kanyonga Mobateli, Citoyen Kadiebwe, Citoyen Kisonga, Citoyen Kalaba, Citoyen Mukengebantu, Citoyen Tshiluka, etc.
Na Kinshasa, batu ba jouaki rôle munene : Président Mobutu ye moko, Général Singa Boyenge Mosambayi, Chef d’état-major ya Gendarmerie nationale; Général Likulia Bolongo Lingbangi, Auditeur général ya Forces Armées Zaïroises; vice-Amiral Lomponda wa Botende, Chef d’état-major ya Force navale; Général Babia Zanghi Malobia, Chef d’état-major général adjoint ya F.A.Z. ; na Colonel Bolozi Gbudu Tanikpama, Chef ya renseignements ya Gendarmerie nationale (B2), ba Administrateurs ya sécurité : Seti Yale (espionnage) na Docteur Atenda Mongebe Omwango (contre-espionnage), responsable ya Central Intelligence Agency (C.I.A.) na Kinshasa, le fameux Larry Delvin na agent double Kamitatu Massamba, ba véritables incontournables na ba années sombres ya R.D.Congo.
Procès esalemaki kobanda mokolo mua 8 mars mpe esili na 16 mars 1978, devant Conseil de guerre ya engumba mokonzi ya Kinshasa. Ba chefs ya accusations ezalaki oyo : 1. Complot militaire, 2. Complicité de complot militaire, 3. Organisation des réunions ou des manifestations illégales, 4. Constitution d’association des malfaiteurs ayant pour but d’attenter aux personnes et à leurs biens, 5. Violation des consignes militaires, 6. Détournement et dissipation des munitions ou d’autres matériels militaires, 7. Adhésion à des cercles prohibés et incitation à la révolte, 8.Extorsion sous menace. Kabambi ya sept chefs d’accusations oyo ezalaki liseki te. Nionso oyo na objectif ya kokueyisa Président Mobutu na pouvoir soit na ko forcer ye akima ou koboma ye.
Selon ndenge Conseil de guerre elobaki, complot ezalaki makanisi ma ba opposants politiques oyo bazali na poto na Belgique mpe bazali ko militer na M.A.R.C. en intelligence na ba officiers ya F.A.Z. Mpo na ko réussir coup na bango esengelaki agent de liaison azala entre ba officiers na Zaïre na ba opposants politiciens oyo bazali na Belgique. Yango wana choix ezalaki porter na Major Kalume Kahamba. Esengeli koloba que ba relations ya affaires mpe ezalaki entre Matanda na Major Kalume, entre Bouryaba na Major Kalume. Awa Kudia Kubanza asila kokoma civil mpe Directeur administratif et financier ya Société Matanda. Abandaki komona de bon œil te ba relations kati na Matanda na Major Kalume mpe na lolenge Matanda abandaki kopesa mbongo mingi na Kalume. Kudia Kubanza abandaki kokebisa Bouryaba na Matanda na ba relations na Major Kalume mpo abandaki komona que Major Kalume azali na lokoso ya mbongo mpe ayebaki que lokoso ya mbongo ememaka na makambo ebele vue que Major Kalume mpe azalaki na ba liens na baninga na bango ya M.A.R.C. oyo bazali na poto. Ezalaki risquer mutu oyo azali na lokoso ya mbongo abalukaka na milieu wana mpo akoki kobimisa sekele facilement na batu ya ba services spéciaux ya renseignements.
Selon Conseil de guerre, Kalume azalaki véritable plaque tournante ya complot, Matanda nde pourvoyeur de fonds, Kudia Kubanza nde agent de liaison, Makani azalaki boîte aux lettres ya complot, Monguya nde cerveau. Makani azalaki mutu oyo Monguya abandaki kotinda epayi ya Major Kalume mpo apesaka ye ba messages ya ndenge na ndenge. Sika mutambu eyaki kosalema na nganda Brigitte na Bandal epayi ya Adjudant-chef Kasonga (une femme). Tango Major Mpiana akufi na bokono, naturellement, baninga baye basalaki cotisation mpe bapesi yango na Colonel Kalonda mpo ye azalaki masuwa na ye (même promotion) mpe na Major Ngoie, ndeko na ye. Mbongo wana yango nde esalaki que basala messe ya action de grâce, famille esomba wax mpo na muasi ya mowe mpo na quarante jours, mpe kofutela ye billet azonga na Lubumbashi esika Major Mpiana awuta. Kinshasa ezalaki esika ya mosala. Na kosangana wana ba militaires ya ba régions nionso basanganaki na matanga mpe ba oyo bazalaki na mbongo bapesaki cotisation mpe liste esalemaki mpe etamboli.
Batu ba Seti Yale, Administrateur ya Service ya documentation extérieure (S.D.E. = espionnage) balambi sika likambo ya soi-disant commando oyo ewuti na poto mpe eye kozela na Brazzaville mpo esala attaque na Kinshasa. Kobakisa lisusu na likambo ya mitraillette oyo ba services français bakangaki na yango Major Kalume na Roissy, aéroport Charles de Gaulle. Ba renseignements misusu elobi que Major Kalume azali en contact na ba agents ya Libye : Mouammar na Rakez Abdoul na deux diplomates belges : Neekens « levier » na Raignier « volant ». Bango babandaki ko se communiquer na batu ya Major Kalume par intermédiaire ya ba sango ya église Saint Gabriel na Yolo Sud. Ba sango wana bazuaki lipapu.
Batu ba Docteur Atenda Mongebe Omwango, Administrateur ya Service ya documentation intérieure (S.D.I. = contre-espionnage) eye ko découvrir epayi ya Citoyen Bwana na garage na lopango na ye na Kingabwa, ba kesi ya dynamites. Yango ezalaki identifier que ezali ya Major Kalume. Il semblerait que Bwana nde afundaki Major Kalume mpo alingaki kofuta ye mbongo na ye te ndenge bayokanaki.
Citoyen Kamitatu Massamba mpe a jouaki rôle na ye ya agent double ndenge esengeli. Ye nde afundaki ba ndeko na ye ya Masi-Manimba, na Bandundu : Kudia Kubanza, Matanda ma Temo na Bouryaba. Bango bazalaki kaka kotimbela ye te que azali agent double na solde ya Président Mobutu. D’ailleurs, suite na ki fiti na ye, Président Mobutu ayaki kopesa ye ba huileries na ba plantations ya Kwilu (H.P.K.) oyo ezalaki na Société ya Matanda. Nionso oyo malgré bolamu nionso Matanda asalela ye na vie na ye tango azalaka ngunda na France mpe akomaka mpiaka, Matanda nde asimbaka ye à 100% (kolia, logement, kolata tee na mbongo ya billet ya retour na Zaïre mpo na ye na famille na ye) na nionso mpo ayebaki que bazali na lien ya famille (cousin) kasi ye, Kamitatu, akomaki déjà kolia mbongo oyo bakotindela ye na Président Mobutu via ba reseaux ya Seti Yale mpo na musala mua mofiti.
Kamitatu, déjà tangu azongaki na 1977 après 10 ans ya exil na France, ezalaki justement mpo Président Mobutu asepelaki na musala nionso oyo asalaki mpe ndenge e permettre bakanga ba Matanda et consort. Na retour na ye akutanaki mbala na mbala na Chef ya C.I.A. na Kinshasa, Larry Delvin, mpe na Seti Yale oyo apesaki ye ba félicitations ya Président Mobutu. Sima ya wana, ayaki kokoma tour à tour Commissaire d’Etat (Ministre) ya Agriculture ; Finances ; Développement rural ; Environnement, conservation de la nature et tourisme ; vice-Premier Commissaire d’Etat ; Membre ya Comité central ya M.P.R.; Membre ya Bureau politique ya M.P.R. ; Ambassadeur ya Zaïre na Tokyo ; P.D.G. ya Office Zaïrois du Café (O.ZA.CAF.) mpe Administrateur na ba entreprises publiques de l’Etat. Nionso oyo sima ya ko se contredire après publication ya livre na ye : Kamitatu, C., Le pouvoir à la porté du peuple, Paris, L'Harmattan, 1977. Livre oyo ezalaki véritable poudre aux yeux ya batu nionso oyo babandaki ko considérer ye comme un opposant. Nzoka nde azalaki na ye agent ya Président Mobutu, infiltrer na opposition na Belgique. Tika tobakisa que Matanda na Bouryaba mpe bazalaki ba agents ya Président Mobutu. Kasi na complot oyo, bango bamipesaki na ndenge na bango sans pour autant bazua feu vert ya Président Mobutu = trahison. Par ailleurs, Kamitatu azalaki na mapamboli ma Président Mobutu.
Tango mutambu ekangami, liste oyo ya cotisation ya matanga ya Major Mpiana ezalaki na ba kombo na signature ya mutu nionso apesaki cotisation. Batu ya Docteur Atenda babongoli yango na liste ya ba comploteurs. Ba effacer ba militaires originaires ya ba régions mosusu sauf : Shaba, Kasaï na Bandundu. Donc, mutambu ekangami na ba kombo na bango moko bakomi na écriture na bango mpe ba signer ndenge basingaka mikolo minso.
Tangu batu bakangemi, ba interrogatoires sous torture ebandi na deuxième cité ya Organisation ya Unité Africaine (O.U.A.) Ba généraux Singa, Babia, Likulia, vice-amiral Lomponda, Colonel Bolozi, Seti na Docteur Atundu babandi koluka kozua ba aveux. Kuna, bafandi pendant un mois. Colonel Tshunza, Major Panubule, Major Kalume, na Biamwenga bango bazalaki na Camp Tshatshi.
Na kosambisama esengelaki Panubule aboma Président Mobutu, sima groupe mususu esengelaki e saboter ligne ya haute tension entre Inga na Kinshasa; ko faire sauter pipe-line na Bas-Zaïre mpo na ko priver Kinshasa na carburant, etc.
Na jugement, Conseil de guerre ekateli 19 personnes peine capitale. Kasi 13 nde babomaki mpe 5 oyo bazangaki ezalaki ba oyo bazalaki na Zaire te : Monguya, Kanyonga, Kadiebwe (na mibale nabosani kombo) na Adjudant-chef kasonga mpo ye azalaki na zemi. Ba militaires babomaki bango na masasi na butu wana ya 17 na 18 mars 1978 na 5h du matin na champ de tirs ya Matadi Mayo. Ba civiles bakufaki na empoisonnement. Ba oyo batikali, bamemaki bango na Angenga na Equateur. Sur 91 personnes oyo bazali inculper, 19 condamnations à mort, 41 bazuaki boloko entre 5 na 20 ans, 4 bazui ba peines ya mike mpe 14 bazalaki acquitter.
Kudia Kubanza, suka suka, ayaki kokueya na mutambo mua suka na 1978 na procès du siècle, procès de terroristes. Neti azalaki lisusu militaire te, babomaki ye na masasi te. Version persistance elobaka que babuakaki ye na cage ya léopard Mimi na Mont Ngaliema. Vivant azali kobundana kasi léopard ezali kopanza ye devant Président Mobutu na verre na ye ya masanga na maboko. Il semblerait que a lalisa Mimi nzala pendant trois jours, avant akotisa Kudia Kubanza na cage na ye. Yango wana tee lelo, nzotu na ye emonana te tout comme ya baninga mususu babomaki bango elongo.
Ndenge emonanaki wuta na ebandeli, but ya procès de terroristes ezalaki nde ya kokotisa somo na population mpe ko barer ba jeunes oyo bakokaki ko remplacer bakonzi oyo bazali na mutu ya armée. Wana ezalaki erreur munene oyo e contribuer na manque de relève ya armée na biso.
Le 28 mars 1978, Président Mobutu ayaki ko signer Ordonnance-loi oyo ebandaki ko autoriser kobotola ba biens nionso ya batu oyo bazalaki condamner. Sima bakoteli biloko ya batu oyo babomaki mpe na oyo bakendaki na boloko na Angenga. Vice-Amiral Lomponda azua lopangu ya Colonel Tshunza na Binza I.P.N., Kamitatu azua biloko ya Matanda, ba militaires ya Brigade Spéciale Présidentielle (B.S.P.) bakomaki kosakana na ba ndaku minene ya Matanda mpe na ba voitures na ya batu banso babomaki, etc. Ba appartements chiques oyo ezalaki na immeuble ya Matanda, na avenue Victoire, na Matonge, ekomaki hôtel ya ba soda ya B.S.P. Range-Rover ya sika ezalaki na parking na lopango wana ekomaki lokola jouer ya ba soda ya B.S.P.
Major Kalume andimaka projet ya planification ya coup d’Etat mpo, d’un côté, azalaki assoiffé ya pouvoir na mbongo mpe ambitieux na motema moto moto trop. De l’autre, azalaki tellement naïf à tel point que abandaki ko croire sans discernement na couverture ya Général Likulia mpo abandaki kolakisa ye que alingaka Président Mobutu te mpe azali ko soutenir ba prises ya initiative ya kokutana na ba politiciens opposants oyo bazali exiler na Belgique, pendant que idée ya ko formater complot- Guet-apens ewutaki nde na ba militaires oyo babandaki ko craindre ba jeunes militaires baya ko zua relève. Parmi bango Likulia, Chef direct ya Kalume. Yango wana esengelaki koluka moyen ya kokueyisa bango, par ricocher na ba politiciens oyo bakozala tenter na aventure oyo. Au fait, tout a été mis en action mpo na kokueyisa na mutambo mutu nionso azalaki na liste ya batu oyo Président Mobutu alingaki ko éliminer physiquement. Yango wana particularité na yango mususu ezalaki que ba jeunes wana ba condamnaki bazalaki curieusement ba très compétents et très proches collaborateurs ya ba futurs juges d’instruction mpe juges lisusu na procès : vice-Amiral Lomponda « Président ya Conseil de guerre », ba Généraux Singa na Likulia, na Colonel Bolozi.
Pour illustrer, Major Kalume azalaki responsable ya ba prisons militaires pendant que Général Likulia azalaki haut magistrat militaire. Colonel Mwepu azalaki Chef d’état-major adjoint ya Gendarmerie nationale pendant Général Singa azalaki titulaire. Major Panubule azalaki Commandant second ya renseignements ya gendarmerie (B2) pendant que Bolozi azalaki titulaire. Coïncidence moko frappante !!!
Major Kalume, azalaki un brillant juriste, ayebaki procédure pénale devant le Conseil de guerre malamu! Kasi ba irrégularités ezalaki ebele na niveau nionso : Général Singa, Général Likulia, vice-Amiral Lomponda na Colonel Bolozi bazalaki ba « magistrats instructeurs » mpe babandaki ko arracher ba aveux sous torture. Bango wana kaka bakomaki lisusu ba « juges » na procès. Sauf Général Likulia, bango banso wana bazali ba juristes te. Et, Général Likulia akokaki ko prendre part ni na instruction ni na procès mpo Kalume azalaki collaborateur na ye direct (relation ezali entre magistrat na prevenu). Mise à l’écart ya ba magistrats militaires pourtant bango nde bayebi droit pénal militaire zaïrois. Ba droits les plus élémentaires ya ba prévenus ezalaki respecter te, ba droguer batu, misusu bazalaki na ba plâtres devant la Cour militaire, misusu babandaki kokoka kotambola malamu te suite na kobetama soit na deuxième cité ou na camp Tshatshi.
Instruction yango moko ezalaki bâclée mpe scenario ezalaki écrit d’avance na Président Mobutu na ba Généraux na ye, ba preuves fabriquées mpe objectif ya procès wana ezalaki nullement recherche ya vérité na ba techniques juridiques. But ya procès ezalaki ya ko atteindre objectif oyo ye Mobutu Président Mobutu a se fixaki : ko éliminer batu oyo amonaki neti menace na pouvoir na ye, kobengana ba officiers ya Shaba, Kasai na Bandundu na armée mpe kokotisa terreur na population mpona komatisa crainte na pouvoir na ye
Major Kalume durant le procès azalaki droguer mpe séance tenante, Colonel Bolozi, moko ya ba juges, ayebisi ye que Président Mobutu alingi asolola na ye na téléphone. Tango Major Kalume asololi na Président Mobutu en secret na téléphone, sima ya conversation aye koloba liboso ya ba juges que : « Président Mobutu, Commandant suprême, asengi na ngai naloba vérité sur makambo bakangeli ngai. Soki alobi vérité, Président Mobutu ako garantir ngai vie sauve na grâce présidentielle ». Na moment wana biso banso to comprendre que Major Kalume azalaki na ba facultés intellectuelles na ye lisusu en place te. Pire, ndenge nini juriste ya niveau wana akoki kondima promesse ya motindo oyo pendant que eloko te esalemaki na garantie ya ba droits fondamentaux na bango mpe ba magistrats nionso wana bazalaki ba juges et parties ? Yango wana a continuali ko enfoncer baninga mpe ba précisions abandaki kopesa par rapport na gravité ya ba chefs d’accusations oyo ebandaki ko relever na peine de mort, ezali tout simplement hallucinantes mpo tango wana esengeli nde ko lutter mpo na ko éviter la peine capitale. Ye, au contraire, abandaki ko répondre comme s’il s’agissait d’un simple vol ya mikate : na légèreté na déconcertation nionso. Azalaki très sûre na promesse ya Président Mobutu mpe abandaki ko compter na Général Likulia qui lui faisait miroiter que azali mutu ya opposition na régime même soki azali Auditeur général ya F.A.Z.
Ba officiers banso ya Shaba, Kasaï na Bandundu bazalaki radier na armée. Ata moko te atikalaki. Situation wana yango nde eya kosala que batu ya ba régions wana bazala na ba hauts gradés na F.A.Z. te. Ba Colonels na ba Généraux ya Shaba, Kasaï na Bandundu bazalaki ya kotanga na misapi. D’ailleurs, banda 1978 tee na 1996, ba régions wana ezalaki na ba généraux 3 na 4 étoiles te.
Sima mikolo, Ngbanda ayaki kosala tout mpe Pierre Kanyonga Mobateli baye koboma ye na 1978, na Bruxelles, juste après condamnation na ye à mort par contumace na jugement rendu na Conseil de guerre ya ville de Kinshasa, le 17 mars 1978. Sima ya wana, na été 1978, pouvoir e utilisaki T.P. O.K Jazz na complicité ya Franco mpo na koboma Kanyonga. Assassinat na ye babongolaki yango na suicide alors que ezali ndenge wana te. Pour la petite histoire, ba présumés assassins ya Kanyonga bazalaki ba vrais-faux musiciens ya T.P. O.K. Jazz oyo bazalaki na délégation ya une trentaine de musiciens Franco awutaki na bango na Kinshasa. Ba vrais-faux musiciens et présumés assassins bakotelaki ye na appartement azalaki na copine na ye, Irène (une métisse belge). Ye, azalaki na ye na butu oyo babomaki ye. Irène atikala na zemi ya Kanyonga mpe attitude na ye ezala claire te « neti azalaki mpe na likopa wana ? ».
Tee na mokolo mua lelo oyo enquête etikala kosalema te na liwa ya Kanyonga. Affaire Kanyonga nde ezali continuité ya mise en scène macabre ya procès des terroristes autrement dit : procès du siècle. Yango ebomisisaki : Colonel Biamwenze, Colonel Mwepu, Lt. Colonel Kalonda, Lt. Colonel Mwehu, Lt.Colonel Tshunza, Major Kalume, Major Panubule, Cap. Fundi, Citoyen Buryaba, Citoyen Kudiakubanza, Citoyen Makani, Citoyen Matanda na Citoyen Mbangama. Adjudant-chef Kasonga, ye abikaki na liwa mpo azalaki na zemi. Par ailleurs, Citoyen Monguya, Citoyen Kanyonga, Citoyen Kadiebwe, ba condamnaki bango par contumace. Tee lelo oyo bazali na bomoyi, sauf Kanyonga nde towuti komona ndenge babomaki ye.
Ba soupçons ya complicité na ba batu ya Ngbanda ezalaka sur copine ya Kanyonga na lolenge a insistaki ye akende kolala kuna sans pour autant a prévenir baninga baye. Atako ye, Kanyonga, azalaki na munduki na nzotu, ezalaki nécessaire a prévenir mpo batu ya Ngbanda babandaki ko traquer ba opposants ndenge ya liseki te mpe bayebaki kosala batu mabe ! En plus, commando oyo ewutaki Kinshasa, ezali véritable commando oyo eyebi ndenge ya kosala ba sales besognes sans kotika ba traces. Bien que Ministre belge ya Affaire étrangères, Monsieur Henri Simonet, asilikaki, enquête etikala kosalema te. Sima mikolo, ye Ministre wana ayaka kokoma conseiller ya Président Mobutu mpe muasi na ye aye ko dondua na marché ya cobalt zaïrois na Hong Kong. Président Mobutu asomba bango. Souhaitons qu’un jour, enquête ekosalema sur likambo ya liwa ya Kanyonga mpe Ngbanda akoloba nini oyo ye ayebi mpe rôle na ye ezalaki nini tango abandaki ko diriger antenne ya Bruxelles ?
Na oyo etali enquête, ekomaki difficile na Belgique mpo Président Mobutu abinisaki classe politique na Gouvernement belge : Léo Tindemans, Premier Ministre belge, asala ba déclarations ya ko flatter Président Mobutu après ba kanda na suite na ba exécutions ya ba condamnes à mort na procès de terroristes, roi Hassan II ya Maroc abengisa Ministre ya Affaires étrangères, Henri Simonet, na Rabat, asolola na ye mpe sima a téléphoner Président Mobutu basololi bango mibale mpe na sima , Hassan II a passer Henri Simonet, Président Mobutu na téléphone. Babongisa makambo, ba relations ezongaka malamu, Président Mobutu atiki kosenga na Premier Ministre Tindemans alongola Simonet, etc. Na ambiance wana, ezalaki risquer kotia ba intérêts d’Etat en péril likolo na enquête na liwa ya Kanyonga. Suka suka, Monsieur Simonet na muasi na ye bakomaki na service ya Président Mobutu na 100%. Sika, soki famille ya Kanyonga esali makasi mpo eyeba vérité, ekoyeba yango. Maître Kanyonga Bidimpata, kulutu ya Kanyonga Mobateli, azali avocat, ayebi nzela esengeli alanda mpo vérité eyebana.
Pierre Kanyonga Mobateli akomaka livre kitoko : Kanyonga, Pierre, Dix ans de régime Mobutu ou les années les plus sombres du Congo-Zaïre ?, Monthey, Suisse Ivy, 1976.
Livre oyo, mpe na ndenge Kanyonga ayaki kolongua na J.M.P.R. Belgique mpo na kosala M.A.R.C., nde ezalaki ebandeli ya makambo oyo ememaki ye na liwa. En revanche, Daniel Monguya Mbenge akomaki : Monguya Mbenge, Daniel, Histoire secrète du Zaïre : l’autopsie de la barbarie au service du monde, Bruxelles, l’Espérance, 1977.
Kamitatu na exil na ye ya 10 ans na France, akomaki livre ya liboso na 1971. Kamitatu, C., La grande mystification du Congo-Kinshasa », Paris, Maspero, 1971.
Patriotiquement,
Emmanuel Kandolo


text:
Faite que les paroles de ces cantiques soient accessible, pour nous permettre de faire un 1 avec vous. Yesu moninga na nga Moninga malamu Moninga ya tango. Découvrez le nouveau phénomène latino et ses paroles ici: Nawuti na bapota ya deception ya mokili Naza nanu na se ya emotion Monoko na nga eza nanu kilo Molimo yekolisa nga masanjoli. Na motema nalapi ndayi Pona Yo nakosala nionso Ekoki na moto kosala Olanguisi motema na ngai. Don aux plus démunis Vidéoclips: Outre cela, j’aime bien chanter plus adorer, exactement comme vous le faites et mieux surtout.
Vous d’abord et nous avec. Na lisolo ya bolingo Maloba ezalaka na nguya Oyo etondi motema Suka se mbebo ebimisa. Vraiment votre musique est un remède pour moi dans certains moments difficiles et j’espère qu’aussi pour les autres. Leternle na bapota ya deception ya mokili Naza nanu na se ya emotion Monoko na nga eza nanu kilo Molimo yekolisa nga masanjoli. Naza nanu elenge na bolingo Nayebi kolinga te Olanguisi motema na ngai Yesu Moninga malamu. Nakokaka kofanda kimia te Soki batangi kombo na Yesu Motema epeli nga moto Posa nafukama nasanjola.
Konan Desire Serge – Abidjan, Côte d’Ivoire, mercredi 07 juillet Quand j’entends votre musique j’ai la chair de poule.
Naza nanu elenge na bolingo Nayebi kolinga te Olanguisi motema na ngai Yesu Moninga malamu. J’ai un grand projet à coeur, vous inviter avec tout le groupe dans mon pays le Gabon pour une croisade, quelque arorons de spécial, ce sera une croisade d’adoration pendant 3 jours, juste l’adoration et rien d’autre!! Yesu moninga na nga Moninga malamu Moninga ya tango. Je voudrais dire par là quesi c’est possible que vous puissiez me former, autrement dit, si c’est le cas, quels sont les conditions à remplir?.
Yesu ya motema Yesu ya mabanzo Yesu ya molimo na moninfa. Nabenga Yo na kombo nini? Sans commentaire, cette manière m’inspire beaucoup en tant qu’adoratrice, et pour cette raison, est-il possible que je puisse avoir votre coordonnée?
Nawuti na bapota ya deception ya mokili Naza nanu na se ya emotion Monoko na nga eza nanu kilo Molimo yekolisa nga masanjoli. Kalash criminel Double K.
Que DIEU vous bénisse.
Que DIEU vous garde toujours. Je souhaiterai aussi davantag mentretenir avec v ous au sujet de ce domain la. Naza nanu elenge na bolingo Nayebi kolinga te Olanguisi motema na ngai Yesu Moninga malamu. Nakokaka kofanda kimia te Soki batangi kombo na Yesu Motema epeli nga moto Posa nafukama nasanjola.
Alain Moloto – Moninga Malamu (Ami Fidel) Lyrics & traduction
Moninga ya boye na mokili aza te Naza se na Yo Masiya Olongi motema na nga. Vous encouragez, vous remotiver, votre style nous entraine leyernel l’adoration véritable en Esprit, vos compositions recadrent les belles mélodies que nous devons adresser à L’ÉTERNEL. Malzmu Yo na kombo nini? Pona Yo namipesi mobimba Nzoto bozui na ngai nionso Bozalisami na nga mpe lokola.
Je veux être celle-là. Je suis une chrétienne tchadienne, aspirante chantre. Que DIEU vous bénisse! Don aux plus démunis.
Athoms playlist – Listen now on Deezer | Music Streaming
Kozala na Moninga malamu Ezali bozui na tango ya mpasi Moto akosungaka yo Soki mpasi ekomi. Vraiment votre musique est un remède pour moi dans certains moments difficiles et j’espère qu’aussi pour les autres. Rejoignez la communauté music expert, découvrez et donnez votre avis sur les lrternel musicales, et gagnez de nombreux malamh Mbeka ya bomoyi na nga Yesu Moninga na nga.
Alain Moloto – Moninga Malamu (Ami Fidel) Lyrics & Traduction
Pourriez-vous m’aider avec les paroles des moninnga chants. Poèmes et Poésies Découvrez les Poèmes et Poésies disponibles sur notre site: Yesu ya motema Yesu ya mabanzo Yesu ya molimo na nga. Vous d’abord et nous avec. Charlotte – Abidjan, Gabon, lundi 06 septembre Salut monihga tous les membres du groupe GAELjuste vous dire merci pour la joie et l’amour que vous nous procurez par vos chants ma,amu à travers vos chants.
Mais depuis que je vois soeur Nadège et Frère moloto chanter j’envie de chanter pour DIEU en lui consacrant le reste de ma vie. Nakokaka kofanda kimia te Soki batangi kombo na Yesu Motema epeli nga moto. L’Or Mbongo adorrons témoignage. Pona Yo namipesi mobimba Nzoto lleternel na ngai nionso Bozalisami na nga mpe lokola.
Merci Laurence – Libreville, Gabon, jeudi 22 juin Bonjour, j’aimerai savoir si vous pouvez venir en Suisse pour un concertet quels sont vos conditions pour un concert.


text:
LITEYA 12
Ndenge nini okoki kopusana penepene na Nzambe?
1. Nzambe ayokaka mabondeli nyonso?
Nzambe azali kobenga bato ya ndenge nyonso ete bápusana penepene na ye, na nzela ya libondeli. (Nzembo 65:2) Atako bongo, ayokaka mpe andimaka mabondeli nyonso te. Na ndakisa, aboyaka koyoka mabondeli ya mobali oyo azali konyokola mwasi na ye. (1 Petro 3:7) Mpe lisusu, ntango Bayisraele bakobaki kosala mabe, Nzambe aboyaki koyoka mabondeli na bango. Ezali polele ete libondeli ezali libaku malamu oyo Nzambe apesá biso. Kutu, akoki kondima ata mabondeli ya bato oyo basali masumu minene soki babongoli motema.—Tángá Yisaya 1:15; 55:7.
Talá video Nzambe ayokaka mabondeli nyonso?
2. Tosengeli kobondela ndenge nini?
Libondeli ezali moko ya makambo ya losambo na biso, yango wana tosengeli kosambela kaka Yehova, Mozalisi na biso. (Matai 4:10; 6:9) Lisusu, lokola tozali bato ya kozanga kokoka, tosengeli kobondela na nkombo ya Yesu mpo akufaki mpo na masumu na biso. (Yoane 14:6) Yehova alingi te ete tózongelaka mabondeli oyo tokangá na motó to oyo bakomá na papye. Alingaka ete mabondeli na biso eutaka na motema.—Tángá Matai 6:7; Bafilipi 4:6, 7.
Mozalisi na biso akoki koyoka ata mabondeli ya nse ya motema. (1 Samwele 1:12, 13) Asɛngaka biso tóbondela ye na bantango nyonso, na ndakisa, ntango tolamuki na ntɔngɔ to na butu ntango tolingi kolala, na ntango ya kolya mpe ntango tokutani na mikakatano.—Tángá Nzembo 55:22; Matai 15:36.
3. Mpo na nini bakristo bayanganaka elongo?
Kopusana penepene na Nzambe ezali pɛtɛɛ te mpamba te tofandi ná bato oyo bandimaka Nzambe te mpe batyolaka elaka oyo apesi ya kotya kimya na mabele. (2 Timote 3:1, 4; 2 Petro 3:3, 13) Yango wana, tosengeli koyanganaka elongo na bandeko na biso mpo na kolendisanaka.—Tángá Baebre 10:24, 25.
Koyangana elongo na bato oyo balingaka Nzambe esalisaka biso tópusana penepene na Nzambe. Makita ya Batatoli ya Yehova ezalaka ntango moko ya malamu ya kolendisama na kondima ya basusu.—Tángá Baroma 1:11, 12.
4. Ndenge nini okoki kopusana penepene na Nzambe?
Okoki kopusana penepene na Yehova soki ozali kokanisa na makambo oyo oyekoli na Liloba na ye. Kanisá na mateya oyo okoki kozwa na misala na ye, batoli mpe bilaka na ye. Kobondela mpe kokanisa na mozindo ekoki kosalisa biso tókóma na botɔndi mpo na bolingo mpe bwanya ya Nzambe.—Tángá Yosua 1:8; Nzembo 1:1-3.
Okoki kopusana penepene na Nzambe kaka soki otyeli ye motema, mpe soki ondimeli ye. Kondima ezali lokola eloko nyonso oyo esɛngaka báleisa yango. Okoki kokolisa kondima na yo ntango nyonso soki ozali kotalela mateya oyo ondimaka.—Tángá Matai 4:4; Baebre 11:1, 6.
5. Matomba nini okozwa soki opusani penepene na Nzambe?
Yehova abatelaka bato oyo balingaka ye. Abatelaka bango na makambo nyonso oyo ekoki kobebisa kondima na bango mpe elikya na bango ya bomoi ya seko. (Nzembo 91:1, 2, 7-10) Akebisaka biso na bizaleli oyo ekoki kobebisa nzoto na biso mpe kosilisa biso esengo. Yehova ateyaka biso bizaleli oyo esalisaka biso tózala na bomoi ya malamu mpenza.—Tángá Nzembo 73:27, 28; Yakobo 4:4, 8.


text:
Lipeka malíli ezalí tangu lipeka na yo ekúmbi pé ezo suwa. Moto ayébi malámu pona nini ekomaka. Ba traitements, mpé ba kisi oyo silisaka pasi na ba exercices, nionso wana bikoki ko lembisa bilembo ya bokono.
Lipeka na yo ezali eténi oyo articulation ya rotule. Bouli oyo ezali na moto ya mukúwa ya loboko na yo ebalukaka na kati na kati ya lidusu oyo ezali pembeni pembeni ya omoplate. Ba joints nionso wana bikangamí na kati ya mwa ndaku moko ya ba fibres. Lipeka malíli ekomáká tangu mwa ndaku wana ekúbi, ekembi pe ekangamí makási ko léka loléngé esengelaka. Ezalí pona bongo, lipeka malíli ebengamaka na mínganga na kombo ya “capsulite adhésive”. Okoki ko yóka lipeka malíli na ngámbo moko tǒ mpé na ngámbo nionso mibale.
Soki tozali na bato 100, kaka 5 kati na bango ndé bakobandá ko yokaka lipeka malíli na ngámbo moko wana káka na bomoyi na bango mobimba. Ko bandá mbúla 40 tée 60, bato ya kati wâná ndé ba yókáka mapeka pasi mingí, pé ndeti kaka epayi ya ba mama nde elakaka. Bato oyo santé ya ba nzóto ya bangó ezaláká na kébá kébá bakweyaka na bo pete na likambo ya lipeka malíli – pona ko yeba mingí na tina na yango, tanga na bisika to lobeli lolenge nini ebandákq.
Ba mínganga ba yébi nanu malámu ndenge lipeka malíli ebótámaka. Ba banzaka été ewutaka na inflammation moko na ba joints ya lipeka pe na ba ba capsules na yangó na pembeni pembeni.
Tangu mususu ata eloko mókó epesaka eyano pona nini moto azwaka lipeka malíli. Yangó wâná ndé ebengami Lipeka malíli ya yambo.
Lipeka malíli ya mibali ezaláká soki esi ozala na mikakatano ya lipeka malíli, tǒ mpé loléngé ya nzóto na yo e pesaka nzelá po eté Lipeka malíli ekómela yo na bo pete.
Lipeka malíli ekoki tango mosúsu ko koma soki ozalí na pota na lipeka, shoulder can sometimes develop if you have a shoulder injury, ndeti pona na coiffe des rotateurs na yo (ba tendons mpé na ba misuni ya lipeka). Okoki pe lisusu kokoma soki o vandisi lipeka na yo na position moko tango molayi makási. Ndakisa, sima eté mokúwa na yo ebukaná tǒ mpé sókí ba salaki opération na lipeka.
Atako ba mínganga ba yébi malámu te bobandisi ya makambu wana, mikakatano misusu na nzóto ekokí ko fungolela yango nzela makási. Makambo lokóla:
Bilembo ya makasi ya lipeka malíli ezalí míbalé.
Soki omimoni na bilembo wana, toli to pesi ezalí kende na lombango ko mona physiothérapeute.
Lipeka malíli elekaka na bitapi ebelé tée ékola, ko léka ya étapi moko na etápi mususu ekoki pé ko sangaka.
Bato ya mayélé misusu ba Ndimaka te eté loléngé oyo elakisaka penza malámu makambo batu oyo ba kweya na likama ya lipeka malíli ba bikaka. Soki okweyi na likámá ya lipeka malíli, ezalí malámu kutu okende ko kutana na monganga na tée ozela été yango Mókó esílá.
Soki o banso eté ozwi lipeka malíli, mona GP to physiothérapeute. Bako tuna bilembo nini o monaki mpé histoire ya bobéli na yo kotala na bokébi ba bokono nini to ba pota nini okutana na yango óyo okokí ko botela yo likama ya lipeka malíli..
Bakontuna pe loléngé nini ba bilembo wâná ememaka mikakatano na bomoyi na yo ya mikolo na mikolo.
Physiothérapeute na yo akotala lipeka na yo pona ko yeba soki ekoki ko baloka na bo pete. Ba ko sala ba tests ebele na lipeka na yo pona ko yebá soki likama wana ezali óyo ya lipeka malíli tǒ likambo mususu. Bokokí ko niolisa lipeka bino mibalé tǒ mpé akokí ko séngá yo o niolisa yango yo moko na malembé, oko niolisa yango na ba loléngé kili kili. Yango eko lakisá bango soki eténi esika lipeka na yo eminiolisaka ekondisami. Yebisá physiothérapeute na yo soki ezalí ko sala yó mabé makási.
Soki ozwi lipeka malíli eko méma mikakatano na loléngé o niolisaka lipeka na yo, ebengami “rotation externe passive”. Mouvement wana elakisami na vidéo oyo pona ko talisa loléngé ko yeba lipeka malíli.
Ata ko soki ba rayons X ekokí te ko confirmer tée ozalí na lipeka malíli, X-ray can’t confirm a frozen shoulder, physiothérapeute na yo akoki ko séngá na yó eté o salá yangó pona ko tia pembéni ba nzela kili kili misusu ya makámá. Soki traitement na yo ezali ko sunga yo malámu te, ekosenga na yo obakisa ba test misusu ndeti MRI to mpé CT scan na lipeka na yo.
Lipeka malíli emi bikisaká kaka na yango moko, kasi yeba eté ekoki ko zwa yo ba mbúla ébélé po e bika.
Mobokó ya traitement nionso ezalí yako silisa pasi na yo mpé ko sala eté soki omi niolisi, esalama na bo pete. Soki ba bandi ko landela libíki na yo na ngonga ya tongo, oko Zwá libíki pe na lombango.
Soki o banso eté ozali na lipeka malíli, esengeli eté okutana na physiothérapeute na yó. Kási makambu ebelé na pembeni okoki pé ko sala pona ko misunga.
Physiotherapie ezali traitement ya litomba pona maye matali lipeka malili. GP na oyo akoki ko tinda yo epayi na physiothérapeute to mpé yo moko okoki ko luka ko mona moko na bango. Physiotherapie esalemi na ba loléngé ebélé ya traitement. Ba oyo mibali ya litomba koleka to tandi yango awa.
Pona lo boya été lipeka malíli ezonga lisusu, esengeli otikaka ko niolisaka lipeka na yo. Soki o misali pasi to mpé eloko moko ebandi ko suwa, kende ko luka lobiko na lombango penza. Soki mpé lipeka na yo ezali na pota to pé elekaki na lipaso, landa toli ya monganga to ya physiothérapeute na loléngé okoki ko lata écharpe to mpé loléngé okoki ko nionso lipeka na yo lisusu na ndenge oyo mabe ekoma te.


text:
Mbulamatari ya Ukraine ezongisi na mboka na yango basoda ba yango nkama mibale na ndambo baye bazalaki na Ekolo Congo démocratique kati na misala mya kimya ma ONU, MONUSCO.
Molobeli ya maye matali misala na ONU alobi na liyebisi ete ONU ezwaki nkasa ya mokano ya mbulamatari ya Ukraine koloba ete ezali konzgisa bayi mampinga ma yango, ezala bacivili, baye bakumba ba hélicoptères mpe bisaleli bisusu na Monusco.
Bakisa basoda baye, Ukraine ezali mpe na ba officiers motoba na Ekolo Congo démocratique, lokola mpe ba policiers batano mpe ba experts to banganga boyebi sambo.
Ukraine ezalaka mpe na basoda ba yango na misala to missions misusu ya ONU na bikolo misusu na molongo: Zomi na motoba na Soudan du Sud, zomi na mibale na Mali, mitano na Chypre, minei na Abyei na Sudan mpe misato na Kosovo.
Na ngambo na yango, Russie mpe ezali na basoda ba yango na ba missions koleka ntuku mibale ya ONU na mokili.
Basoda ba kimya na mokili bazalaka pene na nkoto kama moko.


text:
M23, lingomba lya batomboki ya ;e 23 mars. esakoli ete elongwe na mboka nsike ezwaki mpe ezongi na bisika bya yango ya kala mpo na kopesa nzela na masolo na mbulamatari, nsima na bitumba bingalaki wuto koleka mposo mibale.
Sango yango epesami na molobeli ya M23, major Willy Ngoma.
Batombaki ba M23 balobi mpe ete bakotika basoda ba mampinga banso baye bakangaki mpe bokopesa bango na Comité international ya Croix Rouge.
Nzokande, mikolo misato mileki bayi mampinga ma ekolo , FARDC, basakolaki ete babotolaki mboka mingi eye ba M23 bazwaki.


text:
Ministre ya Bobateli ya Ekolo Congo démocratique, Gilbert Kabanda Kurhenga awanagni ete atiaki manzaka na boyokani na mbulamatari ya Russie mpo na kosomba minduki kuna, elobi liyebisi ministère na ye ebisimi o'mokolo mwa mitano wuto, 27 octobre 2022, na Kinshasa.
“Sango eye ya lokuta ezali kaka mbano ya makanisi ma bakeli ba yango baye bamonani kozala na mposa mabe,” elobi ministre Kabanda na liyebisi litiami manzaka na mokambi ya ndako ya mosola mwa ye.
“Na mobembo mwa ye ya suka na Moscou, engumba mokonzi ya federation ya Russie, Dr. Gilbert Kabanda Kurhenga, ministre ya Bobateli bwa Ekolo mpe ya Babundi ba kala, na bokeseni na sango ezali kopanzana mingi na ba réseaux soiciaux mpe ezangi solo, atikalaki kotia manzaka soki moke te na nkombo ya mbulamatari ya (RD) Congo na bakonzi ba Russie na boyokani songolo ya bosombi minduki misalama na industrie militaire ya Russie,” eyebisi liyebisi.
Ministre Kabanda asalaki mobembo na Moscou pene na sanza mibale eleki.
Mobembo mwango mosalamaki na bobengisami ya ministre ya Russie ya Bobateli, Sergei Shoigu, na balakisi bilongi ya bikolo pene na nkama na likita lya mbala zomi ya Moscou mpo na Bokengi na molongo.
Bikolo pene na 40 ya molongo bizalaki na bokutani bwango, kati na yango biye bya Afrika.


text:
Naye liboso na yo
Kosopa nde motema na nga
Naloba nionso osaleli ngai eh
Oyo osalela nga eleki minene
Naye na yo Yesu eh
Kosopa nde motema oyo ya nga
Ngai, nazui pe lisolo ya kobeta
Ya kobetela baninga na ngai
Naloba nionso osaleli ngai
Oyo osalela nga eleki minene
Yahwe, nga moto bazalaki kobenga nga Salomon
Opikola ngai na salon okotisa nga na chambre
Olandi nga na chambre, okuti nga na etoko
Ozui nga na etoko, omatisi ngai na mbetu
Olandi ngai na mbeti, opesi nga pongi
Osuki wana te olandi ngai ti na pongi
Ba cauchemars, ba attaques ya butu, tu as gagné
Ba ndoto na nga ekoma nde ba Rhema
Yahwe, ozua nga mosika na ngolu na yo
Olatisi nga chemise kaka na ngolu
Olongela nga etumba kaka na ngolu
Ata lola nakokota na ngolu eh
Bolingo na yo Yesu na ngai eh
Etindi nga nayemba loyembo
Nagumba mabolongo ya motema na nga
Nabuaka motole ya bimbebo na nga
Nafungoli robinet ya masanjoli
Pe bongo nasopa maloba mpaka malasi
Naloba nionso osaleli ngai eh
Olongisa nga mowumbu na Satana
Oyo ezalaki mosika ekomi pembeni
Oyelisi pete nionso ezalaki makasi
Okamuisa ngai ndenge omesana kokamuisa
Nabala, nasala efforts te
Yesu, naboti, nasali efforts te
Nakoma mwana na Nzambe na makasi ya nzoto te
Okomisa nga mosali, nasala efforts te
Nionso wana Yesu Nzambe na ngai
Bolingo na yo pona ngai
Mawa na yo pona ngai
Eh Yahwe
Oza bolingo
Eh Yahwe
Oza malamu
Eh Yahwe
Namoni na miso bilaka na yo
Bolingo na yo pona ngai
Mawa na yo pona ngai
Nionso ya yo, ekomi ya ngai
Elonga na yo, ekomi ya ngai
Esengo na yo, ekomi ya ngai
Kimia ozali, ekomi ya ngai
Bokonzi na yo, ekomi ya ngai
Kembo na yo, ekomi ya ngai
Yaaaahweeee bolingo na yo nde kombo na yo
Bolamu na yo pona nga
Yesu, okanisi osali yango na nko Nzambe ya bomoyi
Yahwe, Yahweeee
Miso, bilaka na yo
Nakomi molongi
Yesu, kimia na motema osopi
Namitungisa te oh
Papa olongola maladie
Obengana souçis
Osilisa kolela
Na kati na Yesu olatisa nga kembo
Ekomi ya ngaeeeeeee
Yahwe
Yahwe
Yahwe na ngai