text: 1Ma mi tïù gwe ná kátó mákana kánjá wuná ká kasi kamna äotu äe Njambiyá na. 2Yo nde, mi ká duwá kimó temó te yi wuná nó yïù kamá ná njóñ yun káà. Mi ká lukse yotu mbá káto te ká mbómbu äotu äe Njambiyá te äe ëiyá ká Maseduwan äaka. Mi lápima nyá äo nde: Äemañ äun äe Akay ma kandá kombila máyasi máte yi äo ta nyá káà kandá ká sew te yóru. Nyána temó te yi wuná nó ká másay káà kelma nde, suló äomó ká njoka yan ñgbaêäikwá nyá sendi äó ká másay. 3Mi ká tomó äemañ äusu äaka kánjá wuná, káto mi ká kwaëyá nde, wuná sïîki komsa keló ëete, káto mi ëikima lápó nyá äaña äomó nde, wuná ta keló gba ëete. Wuná sïîki komsa biñgiri, kambó kimó lápi te yi wusá ëikima lápó ná ëinó ëyun nyá äo káà má nje äá gbálate. 4Káto ñgá siná äotu äe Maseduwan äaka ëyaã wári doló nde, wuná tïì pa komsa na, yite há ta äá ná njón ká mbómbu yan, káto wusá sima lápó nyá äo nde, wusá ná äiäina temó ná wuná. 'Ma ñgá wuná ti komsa na, wuná taàka nde, yeti wuná ta kpaló tika ná mapi njón te na? 5Ëete, á mi äáñá kimóte yïù lápó nyá äemañ äusu äaka nde, tiso, äo kaênda kwaã mbómbu ná mi káè wári yïù kombile kasi ndámna móni te yi wuná kpoma nde, wuná ta nyá káà tikó gwaãte, yaka nó, komá mi ta ëyaã káà, mi ta doló nde, wuná sima kombile máyasi háná. Wuná keêl sendi ëete, náà yo äáñna gbate nde, wuná nyáàki yo ná kimó temó, yeti ná iõ-aã na. 6Wuná duêkwá nde, mó te á äá nyambi ná mbát ta wesiëye ndi sendi ná mbát. Ma yókó á äá äuëyate kó ta wesiëye sendi äuëyate. 7Mumó háná nyáêki yasi nda yi nyá sima pásó biñgiri ká temó ná, kiná máñgbóñgila kiná maló nyá maló na, káto Njambiyá jaàya mó te á nyá ná másosa ká temó kó. 8Njambiyá ná ëeti te yi tonjá wuná ná kwaló mákombila háná, náà wuná äá ná kwaló máyasi háná te yi ta kamá wuná máñgimó háná, náà máyasi äukwá sendi ká máäó mun, wuná maà äuã yite yïù keló ná kwaló kimó mákele háná. 9Yo nda yi yo kátinate ká mákana má Njambiyá nde: 'Mó Njambiyá äutuma äó kaäó sendi kimó máyasi nyá äotu äe ñgwátá. A ta káè ndi mbómbu yïù keló ñgay ëete kpo ná kpo.' 10Yo Njambiyá nyá kwaló nyá mó äána mbáki. Yo sendi Njambiyá nyá nyá máëye máte yi nyá ëye káà. Yo ndi sendi nyá ta nyá wuná máyasi, nyá mákombila káte, ó äáàña, yo maà äuyó káè nó mbómbu. A ta keló sendi nde, másay má kamna äásó te yi wuná kelá káà ëóêku ëókó sendi. 11Ëete, a ta tonjá wuná ná mákombila ká mánje háná, náà wuná nyá sendi máyasi äuëyate ná kimó temó yïù kamá ná äásó. Komáte, äuëya äomó ta nyá Njambiyá wosoko ká máyasi máte yi wusá äoñma ká máäó mun nyá äo káà. 12Yo nde, másay má ndámna móni te yi wuná kelá ndana káà tïù kamá ndi äotu äe Njambiyá äe ëiyá ká Yerusalám siyá na. Yo ta jekó keló nde, äomó äuëyate nyáêki Njambiyá wosoko. 13Másay máte ta teëye äo nde, wuná ká äeñgwá Krist gbate. Äo ta lukse Njambiyá káto tikina temó te yi wuná tiká gbate ká Kimó Tom Krist, wokuna ná yo káà, ó äáàña, äo maà lukse sendi Njambiyá komá äo äáñá nda yi wuná kaäiëya ná móni yun ná kimó temó wuàná äo, keló sendi ëete suñgwá ná mánjóñ má äotu äe Njambiyá háná káà. 14Äo ká ñgwáta ná Njambiyá káto yun, teëye ná nje te yite nyá wuná nde, äo ká kwaëyá wuná. Äo ta keló ëete, káto äo ká äáñá nyañgwá ñgikwa te yi Njambiyá kelma ná wuná káà. Ñgikwa te kwañma to te. 15Wusá nyáêki Njambiyá wosoko ká yasi te yi nyá nya wusá káà. Há yakama yekó yo ná ñge?


c: text/html

text:
Mwango soki te nzela ya lobiko ezali nini?
Motuna: Mwango soki te nzela ya lobiko ezali nini?
Eyano: Ozali koyoka nzala? Nzala ya biloko ya mosuni te, kasi ezali yo koyoka nzala ya eloko eleki motuya na bomoi? Eloko moko ya mozindo ezali kati na yo eye emonani ete ezwi eyano te? Soki bongo, Yesu azali nzela! Yesu alobaki, “Nazali lipa lya bomoi. Ye oyo ayei epai ya ngai akokufa nzala te, mpe ye oyo andimi ngai akoyoka mposa ya mai soko moke te” (Yoane 6:35).
Obulunganisami? Ekoki yo kozwa nzela soki mpe ntina soki moke te na bomoi? Emonani lokola ete moto moko abomi mwinda mpe okoki te komona esika ya kopelisa? Soki bongo, Yesu azali nzela! Yesu asakolaki ete, “Nazali pole ya mokili. Moto nyonso oyo alandi ngai akotambola te kati na molili, kasi akozwa pole ya bomoi”(Yoane 8:12).
Ezali yo koyoka lokola soki okangami na boloko bwa bomoi? Omekaki kofungola bikuke mingi, bobele mpo ya komona ete oyo ezali nsima na yango ezali se mpamba mpe eloko moko te? Ezali yo koluka esika ya kokota na bomoi oyo ekokisami? Soki bongo Yesu azali nzela! Yesu asakolaki ete, “Nazali ekuke; soko moto nani akoyingela o nzela ya ngai akobikisama. Akoyingela mpe akobima, mpe akozwa bilei”(Yoane 10:9).
Bato mosusu basiswaka yo ntango nyonso? Mikangano mya yo na bato mizalaka se likolo likolo mpe ntina moko te? Emonanaka se lokola ete bato nyonso balingaka kaka komonela yo? Soki bongo, Yesu azali nzela! Yesu alobaki, “Nazali mobateli malamu. Mobateli malamu atikaka bomoi na ye mpo na mpate. Nazali mobateli malamu; nayebi mpate ya ngai mpe mpate ya ngai bayebi ngai”(Yoane 10:11, 14).
Omitunaka nini esalemaka nsima ya bomoi boye? Olembi kotambwisa bomoi bwa yo mpo ya biloko biye bipolaka mpe bibebaka? Otiaka ntango mosusu ntembe soki bomoi ezali na ntina moko? Olingi kozala na bomoi nsima ya kokufa? Soki bongo, Yesu azali nzela! Yesu asakolaki, “Nazali bosekwi mpe bomoi. Ye oyo azali kondima ngai akozwa bomoi, ata soki akufi; mpe moto nyonso akozala na bomoi mpe azali kondima ngai akokufa soko moke te” (Yoane 11:25-26).
Nzela ezali nini? Bosolo ezali nini? Bomoi ezali nini? Yesu apesaki eyano ete, “Nazali nzela mpe bosolo mpe bomoi, Moto moko te ayaka na Tata longola se o nzela ya ngai” (Yoane 14:6).
Nzala oyo azali koyoka ezali nzala ya molimo, mpe ekoki kotondisama bobele na Yesu oyo azali bobele se moko oyo akoki kolongola molili. Yesu azali ekuke mpo na bomoi oyo ekokisami. Yesu azali moninga mpe mobateli oyo ozalaki koluka. Yesu azali bomoi—kati na bomoi oyo mpe na boye ezali koya nsima. Yesu azali nzela ya lobiko!
Ntina oyo ozali koyoka nzala, ntina oyo ozali komona lokola ete obwakami na molili, ntina ete okoki te komona ntina ya bomoi, ezali ete okabwani na Nzambe. Bibilia elobeli biso ete banso tosumukaki, mpe boye tokabwani mosika na Nzambe (Mosakoli 7:20; Baloma 3:23). Mpamba oyo ozali koyoka na motema mwa yo ezali ete Nzambe azali kozanga kati na bomoi bwa yo. Tokelamaki mpo ya kozala na mokangano na Nzambe. Na ntina ya masumu ma biso, tokabwani na mokangano mona. Mpe ya mabe koleka, masumu ma biso makosala ete tokabwana na Nzambe seko na seko, na bomoi boye mpe na boye ezali koya nsima (Baloma 6:23; Yoane 3:36).
Likambo liye ekozwa nzelasoki te eyano ndenge nini? Yesu azali nzela! Yesu akamataki masumu ma biso likolo lya Yemei (2 Bakolinti 5:21). Yesu akufaki na esika ya biso (Baloma 5:8), kokamataka etumbu elongobani na biso. Mikolo misato nsima, Yesu asekwaki uta na bakufi, kolakisaka elonga na Ye likolo ya lisumu mpe liwa (Baloma 6:4-5). Asalaki yango mpo na nini? Yesu Yemei apesaki eyano na motuna mona: “Moto moko te azali na bolingo boleki monene ete eye, asopa bomoi bwa ye mpo ya baninga ba ye” (Yoane 15:13). Yesu akufaki mpo ete tokoka kozwa bomoi. Soki toti bondimi bwa biso na Yesu, kotiaka motema na liwa lya Ye lokola lifuta mpo ya masumu ma biso, masumu ma biso manso malimbisami mpe masukolami. Mpe nzala na biso ya molimo ekotondisama.Minda mikopela. Tokozwa nzela ya kozala na bomoi ekokisami. Tokoyeba moninga na biso ya solo koleka malamu mpe mobateli malamu. Tokoyeba ete tokozwa bomoi nsima ya kokufa—bomoi bosekwisami na lola seko na seko elongo na Yesu!
“Mpo Nzambe alingaki mingi mokili ete apesaki Mwana se moko wa ye, ete moto nyonso oyo andimi ye akufa te kasi azwa bomoi bwa seko” (Yoane 3:16).
Esili yo kozwa mokano na ntina ya maye otangi awa? Soki bongo, tosengi onyata likolo ya molongo wapi ekomami awa na nse "Nandimi Klisto lelo oyo".
Zonga na lokasa ya boyambi na Lingala
Mwango soki te nzela ya lobiko ezali nini?

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ozwi Bolimbisi? Lolenge boni ekoki ngai kozwa bolimbisi bwa masumu ma ngai uta na Nzambe?
Motuna: Ozwi Bolimbisi? Lolenge boni ekoki ngai kozwa bolimbisi bwa masumu ma ngai uta na Nzambe?
Eyano: Misala 13:38 esakoli ete, “Boye, bandeko ba ngai, nalingi boyeba ete o nzela ya Yesu bolimbisi bwa masumu esakolami mpo ya bino.”
Bolimbisi ezali nini mpe mpo na nini nasengeli yango?
Liloba “kolimbisa” elingi koloba kosukola libaya ya kokomela, kobosana mabe basali yo, kotika nyongo. Ntango tosali moto moko mabe, tosengaka bolimbisi mpo ete mokangano ezongisama. Bolimbisi bopesami te mpo moto alongobani kolimbisama. Moto moko te alongobani kolimbisama. Bolimbisi ezali mosala ya bolingo, ngolu, mpe boboto. Bolimbisi ezali mokano ya kotia likambo likolo ya moto mosusu te, ata basali yo mabe soki nini.
Bibilia ezali koyebisa biso ete banso tosengeli kozwa bolimbisi uta na Nzambe. Banso tosalaki lisumu. Mosakoli 7:20 elobi ete, “Ezali na moto moko te likolo lya mabele oyo azali kosala eye ezali semba mpe oyo asumukaka te.” 1 Yoane 1:8 elobi ete, “Soki tolobi ete tozali na lisumu te, tozali komikosa bisomei mpe bosolo ezali kati na biso te.” Na nsuka lisumu nyonso ezali likambo lya botomboki na Nzambe (Nzembo 51:4). Tala ntina banso tosengeli kozwa bolimbisi bwa Nzambe. Soki masumu ma biso malimbisami te, tokolekisa boseko koyokaka se mpasi ya masumu ma biso (Matai 25:46; Yoane 3:36).
Bolimbisi – Lolenge nini kozwa yango?
Likambo ya bozoingisi matondi, Nzambe azali bolingo mpe atonda na boboto – azali pene ya kolimbisa biso masumu ma biso! 2 Petelo 3:9 elobeli biso ete, “…Azali na bompikiliki na bino, kolingaka ete moto moko te akufa, kasi banso baya na boyamboli.” Nzambe azali na mposa ya kolimbisa biso, boye Apesaki eye esengeli mpo ya bolimbisi bwa biso.
Etumbu se moko ya sembo mpo ya masumu ma biso ezali liwa. Eteni ya yambo ya Baloma 6:23 esakoli ete, “Mpo lifuta lya masumu ezali liwa…” Liwa lya seko ezali eye tofutamaki mpo ya masumu ma biso. Nzambe, na mwango mwa bobongi nie mwa Ye, akomaki mozalani – Yesu Klisto (Yoane 1:1, 14). Yesu akufaki likolo lya ekulusu, kokamataka etumbu eye elongobani na biso – liwa. 2 Bakolinti 5:21 eteyi biso ete, “Nzambe asalaki Ye oyo azalaki na lisumu te kozala lisumu mpo ya biso, ete na Ye tokoka kokoma bosembo bwa Nzambe.” Yesu akufaki likolo lya ekulusu, kokamataka etumbu eye elongobanaki na biso! Lokola Nzambe, liwa lya Yesu epesi bolimbisi mpo ya masumu ma mokili mobimba. 1 Yoane 2:2 esakoli ete, “Azali mbeka ya mbondi soki te bomikabi mpo ya masumu ma biso, mpe bobele kaka mpo ya masumu ma biso te kasi mpo ya masumu ma mokili mobimba.” Yesu atelemaki uta na liwa, kosakolaka elonga na Ye likolo ya masumu mpe liwa (1 Bakolinti 15:1-28). Sanzola Nzambe, o nzela ya liwa mpe bosekwi bwa Yesu Klisto, eteni ya mibale ya Baloma 6:23 ezali solo, “…kasi likabo lya Nzambe ezali bomoi bwa seko o nzela ya Yesu Klisto Nkolo wa biso.”
Elingi yo kozwa bolimbisi bwa masumu ma yo? Ezali yo koyoka ete ozali na elindo eye ezali koswa yo eye wapi emonani lokola ete ekoki kolongwa te? Bolimbisi bwa masumu ma yo esili komonana soki okotia bondimi bwa yo na YesuKlisto lokola Mobikisi wa yo. Baefese 1:7 elobi, “Na Ye tozali na bosikoli o nzela ya makila ma Ye, bolimbisi bwa masumu, engebene na ebele ya ngolu ya Nzambe.” Yesu afutaki nyongo ya biso mpo ya biso, ete tokoka kolimbisama. Nyonso osengeli kosala ezali kosenga Nzambe ete alimbisa yo o nzela ya Yesu, kondimaka ete Yesu akufaki mpo ya kofuta bolimbisi bwa yo – mpe akolimbisa yo! Yoane 3:16-17 ezali na nsango eye ya kokamwa, “Mpo Nzambe alingaki mokili ete apesaki Mwana mobali se moko wa ye, ete moto nyonso oyo akondima na Ye akufa te kasi azwa bomoi bwa seko. Mpo Nzambe atindaki te Mwana wa Ye kati na mokili mpo ya asambisa mokili, kasi mpo ya kobikisa mokili o nzela ya Ye.”
Bolimbisi – ezali solo likambo ya pete?
Iyo ezali pete! Okoki te kofutama bolimbisi uta na Nzambe. Okoki te kozwa bolimbisi uta na Nzambe. Okoki bobele kozwa yango, na bondimi, o nzela ya ngolu mpe boboto bwa Nzambe. Soki olingi kondima Yesu Klisto lokola Mobikisi wa yo mpe kozwa bolimbisi uta na Nzambe, losambo ezali awa okoki kosambela. Kolobaka losambo oyo soko te losambo soki nini mosusu ekobikisa yo te. Ezali bobele kotiela Yesu Klisto motema nde ekoki kopesa bolimbisi bwa masumu. Losambo oyo ezali bobele yoko nzela ya kolakisa na Nzambe bondimi bwa yo epai na Ye mpe kotonda Ye mpo apesi yo bolimbisi. “Nzambe, nayebi ete nasumukaki na Yo mpe nalongobani mpo ya kozwa etumbu. Kasi Yesu Klisto akamataki etumbu eye elongobani na ngai ete o nzela ya bondimi na Ye nakoka kolimbisama. Nati motema mwa ngai epai na Yo mpo na lobiko. Matondi mingi mpo ya ngolu mpe bolimbisi bwa Yo ya kokamwa! Amene!"
Esili yo kozwa mokano na ntina ya maye otangi awa? Soki bongo, tosengi onyata likolo ya molongo wapi ekomami awa na nse "Nandimi Klisto lelo oyo".
Zonga na lokasa ya boyambi na Lingala
Ozwi Bolimbisi? Lolenge boni ekoki ngai kozwa bolimbisi bwa masumu ma ngai uta na Nzambe?


text:
Ozwi Bomoi bwa Seko?
Motuna: Ozwi Bomoi bwa Seko?
Eyano: Bibilia ezali kolakisa polele nzela eye ememaka na bomoi bwa seko. Yambo, tosengeli kokitola ete tosumukaki na Nzambe: “Mpo banso basumukaki mpe bazangi nkembo ya Nzambe” (Baloma 3:23). Tosalaki banso makambo maye masepelisaki Nzambe te, maye masali ete tolongobani na etumbu. Lokola nsuka ya masumu ma biso manso ezali likambo ya botomboki na Nzambe moko ya seko, bobele etumbu moko ya seko ekoki na biso. "Lifuta ya masumu ezali liwa, kasi likabo lya Nzambe ezali bomoi bwa seko o nzela ya Yesu Klisto Nkolo wa biso" (Baloma 6:23).
Nzokande, Yesu Klisto, oyo azanga lisumu (1 Petelo 2:22), Mwana ya seko wa Nzambe akomaki moto (Yoane 1:1, 14) mpe akufaki mpo ya kofuta nyongo ya etumbu na biso. "Nzambe alakisaki bolingo bwa Ye mpo na biso na eye: wana ezalaki biso naino basumuki, Klisto akufaki mpo ya biso " (Baloma 5:8). Yesu Klisto akufaki na ekulusu (Yoane 19:31-42), kokamataka etumbu eye elongobanaki na biso (2 Bakolinti 5:21). Mikolo misato nsima Asekwaki uta na bakufi (1 Bakolinti 15:1-4), kolakisaka elonga na Ye likolo lya lisumu mpe liwa. "Na boboto monene bwa Ye Apesaki biso mbotama ya sika na elikya moko ya bomoi o nzela ya bosekwi bwa Yesu Klisto uta na bakufi " (1 Petelo 1:3).
Na bondimi, tosengeli kobongola makanisi ma biso mpo na eye etali Klisto- nani ezali Ye, Asalaki nini, mpe ntina nini – mpo ya lobiko (Misala 3:19). Soki toti bondimi bwa biso na Ye, kotiaka motema mwa biso na liwa lya Ye na ekulusu mpo ya kofuta masumu ma biso, tokolimbisama mpe tokozwa elako ya bomoi bwa seko na lola. "Mpo Nzambe alingaki mingi mokili ete Apesaki Mwana se moko wa ye ete moto nyonso oyo andimi ye akufa te kasi azwa bomoi bwa seko" (Yoane 3:16). "Soki otatoli na monoko mwa yo ete, ‘Yesu azali Nkolo,’ mpe ondimi na motema mwa yo ete Nzambe asekwisaki Ye uta na bakufi, okobikisama" (Baloma 10:9). Bondimi yango moko na mosala mokokisami mwa Klisto na ekulusu ezali bobele nzela ya solo na bomoi bwa seko! “Mpo ezali na ngolu nde obikisami, o nzela ya bondimi – mpe eye na bokasi bwa yomei te, ezali likabo lya Nzambe-na misala te, ete moto moko abeta ntolo te"(Efeso 2:8-9).
Soki olingi kondima Yesu Klisto lokola Mobiki wa yo, emekoleli ya losambo ezali awa. Bomikundola ete, kolobaka maloba ma losambo loye soki mpe losambo mosusu ekobikisa yo te. Ezali bobele kotiela Klisto motema nde ekoki kobikisa yo uta na masumu. Losambo oyo ezali bobele yoko nzela ya kolakisa na Nzambe bondimi bwa yo na Ye mpe kotonda Ye mpo ya kopesa lobiko mpo na yo. "Nzambe, nayebi ete nasumuki na yo mpe nalongobani na etumbu. Kasi Yesu Klisto akamataki etumbu eye elongobani na ngai mpo ete o nzela ya bondimi na Ye nakoka kolimbisama. Natieli Yo motema mpo na lobiko. Natondi Yo mpo na ngolu mpe bolimbisi bwa yo ya kokamwa – likabo lya bomoi bwa seko! Amene!"
Esili yo kozwa mokano na ntina ya maye otangi awa? Soki bongo, tosengi onyata likolo ya molongo wapi ekomami awa na nse "Nandimi Klisto lelo oyo".
Zonga na lokasa ya boyambi na Lingala
Ozwi Bomoi bwa Seko?


text:
Véritable Jésus Église
Véritable Jésus Église ezalí ndé ekelézia ya lipandá eye esálámákí na Beijing o Sína na mobú 1917. Ezalí lokola ekelézia ya bamisioni ya ndéngé na bango, lokola baye ebandáká na mbula 1900. Ekelézia yangó ezalí na balandi milioni 1,5 o mokili mobimba. Ekelézia eye esálámáká na Republíki ya Kongó Demokratíki na 2004. Na ekelézia yangó balandaka maloba ya ba-pentecotiste, maloba malandí don ya Elímo-Sántu.
Matéya zómi ma ekelézia mazalí boye :
- Elímo-Sántu
- Batísimu: Libatisi ya mayi esalí pona bolimbisi ya masumu. Libatise ebongi esalama na kati ya mayi oyo esalí koningana, lokala ebale, ebale ya monene, kalamu. Moto oyo azalí kobatisa, ye mpe ebongi azwa déjà libatiso ya mayi mpé ya Molímo Mosántu, azalí kotombolisa libatiso na kombo ya nkolo Yésu Klísto. Moto oyo azalí kozwa libatisi ebongisami adinda mobimba naye na mayi, no moto egumbama na liboso.
- Kosokola ya makolo: Bosokoli makolo ezalí kokanisa biso eloko oyo kolo Yésu asalaki. Ezalí kokanisa biso lisusu tanko nionso ke ebongisami na biso kozala na bolingo, bosantu, komikitisa, bolimbisi na bosalisi. Moto nyonso oyo azui libatiso ya mayi ebongisami naye kosokola makolo na ye nakombo na Yésu. Bosakoli makolo entre bino na bino ekoki kosalama tanko nionso oyo bolingi.
- Komúnyo ya mosanto
- Mokɔlɔ ya Nzámbe: Mokɔlɔ ya saba, mokɔlɔ ya sambo (mposo), ezalí mokɔlɔ basantu, epambolama pe ebulisama epayi na Nzambe. Ebongisami kotosa mokola yango, nase na ngolu ya nkolo pona kokanisa bokelisami mpe libikisi ya Nzambe pe elikia ya bopemi ya libela na bomoyi oyo ezalí koya.
- Yésu: Yésu-Klísto azali liloba oyo ekomaki nzoto, akufaki na ekuluzu pona kozombama na ba zumuki, azekwaki mokolo ya mizato nazima amataki olikolo. Azali yemoko mobikisi ya bato, mokeli ya likolo pe namabele, pe yemoko Nzambe ya solo.
- Biblíya: Biblíya, ezali nakati nayango boyokani ya kala mpe ya sika, ezali inspiré to etindami na Nzambe, ezali yangomoko solo mpe nzela pona ba klisto oyo bazali kobika.
- Bobíki: Lobiko epezami na Nzambe ya ngolu na nzela ya konzima. Banzimi ebongi na bango kofanda likolo ya Molimo Santu pona ba balikya na boyengebeni, mpo ba memya Nzambe, mpe po balinga bato na mokili.
- Ndáko-Nzámbe
- Mosála ya Nzámbe


text:
Moí-politíki
Moí-politíki ezalí moto nyónsɔ oyo azalí kosála misálá mpó na *kounfluencer misálá mya lɛ́ta mpé kokamata mikáno. Yangó esangisi bato bánsɔ bazalí na kíti ya bokonzi na mbúlamatáli mpé bato baye bazalí koluka kofánda na kíti ya bokonzi na mbúlamatáli na ndéngé ya bopɔnɔmi, ya bokitani, ya mandóki, ya kotiya na kíti, ya boyibi bopɔnɔmi, ya mokáno mwa Nzámbe tŏ loléngé ndéngé na ndéngé. Politíki esúki káka na mbúlamatáli tɛ́ na nzelá ya misálá mya lɛ́ta, biló ya politíki ekoki mpé kozala na mangómba ma mimbɔ́ngɔ ya minɛ́nɛ, mpé mangómba masúsu maye mayángelami na loléngé la politíki luye lumindimboli (autodefinir).


text:
Yesu azali Nzambe? Elobaki Yesu ete azali Nzambe?
Motuna: Yesu azali Nzambe? Elobaki Yesu ete azali Nzambe?
Eyano: Ekomami te kati na Bibilia wapi Yesu ye moko azali koloba maloba maye sikisiki ete, “Nazali Nzambe.” Eye wana, nzokande, elingi te koloba ete asakolaki te ete Azali Nzambe. Ndakisa, kamata maloba ma Yesu na Yoane 10:30, “Ngai mpe Tata tozali moko.” Tosengeli bobele kotala lolenge Bayuda bazongisaki eyano na maloba ma ye mpo na koyeba ete azalaki koloba ete azali Nzambe. Bamekaki kobamba Ye mabanga mpo na ntina eye mpenza. “… yo, moto mpamba, ozali koloba ete ozali Nzambe”(Yoane 10:33). Bayuda bayebaki sikisiki mpenza nini Yesu azalaki koloba—bonzambe. Mona ete Yesu awangani te maloba ma ye ya kozala Nzambe. Ntango Yesu alobi, “Ngai mpe Tata tozali moko” (Yoane 10:30), Azalaki koloba ete Ye mpe Tata bazali na motindo mpe ezalela ya lolenge moko. Yoane 8:58 ezali ndakisa mosusu. Yesu alobaki, “Nalobeli bino bosolo, liboso Abalayama abotama, Nazali!” Eyano ya Bayuda baye bayokaki maloba maye ezalaki kokamata mabanga mpo ya koboma Ye mpo atukaki, lokola Mobeko mwa Mose motindaki bango kosala (Lewitiko 24:15).
Yoane azongelaki likanisi lya bonzambe bwa Yesu: “Liloba ezalaki Nzambe” mpe “Liloba akomaki mosuni” (Yoane 1:1, 14). Milongo miye milakisi polele ete Yesu azali Nzambe na mosuni. Misala 20:28 elobeli biso ete, “Bozala babateli ba eklezia ya Nzambe, eye asombaki na makila ma yemei.” Nani asombaki eklezia—eklezia ya Nzambe—na makila ma Yemei? Yesu Klisto. Misala 20:28 esakoli ete Nzambe asombaki eklezia ya Ye na makila ma Yemei . Boye, Yesu azali Nzambe!
Toma moyekoli alobaki na ntina ya Yesu, “Nkolo wa ngai mpe Nzambe wa ngai” (Yoane 20:28). Yesu asemboli ye te. Tito 2:13 elendisi biso kozela boyei bwa Nzambe mpe Mobikisi, Yesu Klisto (tala lisusu 2 Petelo 1:1). Na Ebele 1:8, Tata alobi na ntina ya Yesu, “Kasi na ntina ya Mwana Alobi, ‘Ngbende na yo, O Nzambe, ekotikala libela na libela, mpe bosembo ekozala lingenda lya bokonzi.’” Tata azali kotanga Yesu lokola “O Nzambe” kolakisaka ete Yesu azali mpenza Nzambe.
Na Emoniseli, mwanze moko apesaki malakisi na apostolo Yoane mpo ya kokumbamela bobele Nzambe (Emoniseli 19:10). Mbala nzike kati na Makomi Yesu andimaki bakumbamela ye (Matai 2:11, 14:33, 28:9, 17; Luka 24:52; Yoane 9:38). Apalelaki soko moke te bato mpo bakumbamelaki Ye. Soki Yesu azalaki te Nzambe, Alingaki koyebisa bato ete bakumbamela Ye te, kaka lokola mwanze asalaki kati na Emoniseli. Ezali na milongo mpe matangi mingi mosusu ya Makomi maye mazali kolobela mpo ya bonzambe bwa Yesu.
Ntina ya monene koleka nyonso ete Yesu asengeli kozala Nzambe ezali ete soki Azali Nzambe te, liwa lya Ye mbele ekokaki te kofuta etumbu mpo ya masumu ma mokili (1 Yoane 2:2). Mozalani akelami, oyo Yesu alingaki kozala soki zalaki te Nzambe, akokaki te kofuta etumbu ezanga nsuka ya lolenge loye lokola esengami mpo ya kosumuka na Nzambe oyo azali na nsuka te. Bobele Nzambe akokaki kofuta etumbu ya lolenge loye ezanga nsuka. Bobele Nzambe akokaki kokamata likolo lya ye masumu ma mokili (2 Bakolinti 5:21), kokufa, mpe kosekwisama, kolakisaka bongo elonga ya Ye likolo lya lisumu mpe liwa.
Zonga na lokasa ya boyambi na Lingala
Yesu azali Nzambe? Elobaki Yesu ete azali Nzambe?


text:
(Visited 2 389 times, 19 visits today) Related posts: POLEMIQUE NA MUSIC YA CONGO EZA NA PLACE TO TE ?? COMBAT YA CAGE BA MUSICIENS YA FALLY NA FERRE EBEBI
- Latest News
- APRES LA DANSE » YA MADO » FABRIGRAS MAESTRO AYE NA » MAMAN TENGAMA » EZA SOMO TROP NGANGA ASILIKI
- MOISE KATUMBI TSHAPWE SORT DE SON SILENCE APRES LA VICTOIRE DU TP MAZEMBE DANS QUESTION PUBLIC.
- SOIREE EKOTI TE: DANSE EKOTI TE KANGA NGAI PHOTO YA KOFFI OLOMIDE EBEBISI BATU. TOLOBA LISUSU NINI ??
- RIEN A CACHER: PAPY MASSAGER ALAKISI OCCULTISME YA KOFFI NA 13éme APOTRE ET ALOBELI PE KINDOKI YA WERRA NA MARIE PAUL
- ÇA FAIT DEBAT A KINSHASA DOSSIER DIALOGUE L’ UDPS DE TSHISEKEDI, LA UNC DE VITAL , LE PPRD DE KABILA . UNE CONFUSION TOTALE
- FALLY IPUPA ASILISI TEMBE NA LUANDA TEMBE EFUKAMI ; PLEIN YA LIBOMA BATU BAZO LELA EZALA TE YA BOYE.
- ANALYSE DU JOUR AVEC KERWIN: LA RENCONTRE MOISE KATUMBI ET TSHISEKEDI. ATTENTION QUELQUE CHOSE SE PREPARE
- EXCLUSIVITE: COMBATTANT S MABE KAMANZANGU ASENGI BA COMBATTANTS YA LONDON PARDON APRES EGLISE YA NKOSI.
- KOFFI OLOMIDE AZA POUR LE MARIAGE YABA PEDE ET NABA LESBIENNE. EYINDI NA PLATEAU NA PAPY MBOMA KOFFI ASILIKI.
- EXCLUSIVITE: KABOSE AZA NA KANDA AYEMBI MUSIC YA MIKOLO WENDO , KALLE JEFF » BON SAMARITIN « . ZAKALAHA YA RUMBA


text:
Likémba
Likémba (Na boyíké makémba) lizali etabé ya molaí mpé ya makási, ya kokémba. Lizalí ndímo tɛ́, kasi elíyamaka lokóla kwánga, fufú tǒ mpé mbálá. Esengelí kotɔkisa yangó ná mái, o nsima batúta yango litúmá tǒ tɛ́. Bakokí lisúsu kokálinga yangó na mafúta ma mbíla, nguba tǒ ndiká. Bakoki mpé kolisalela masanga ya makási maye makoki kolángwisa bato.
Tálá mpé[kokoma | kobɔngisa mosólo]
O libándá[kokoma | kobɔngisa mosólo]
- Bokómisi bǎna ya makémba ebelé na ntángo mokɛ́, REAFOR
- Kokóma moto óyo ayángelaka bitabé ya bonzéngá, REAFOR


text:
Ezali na ntina mpenza mpo na biso lokola bato, lokola mabota, mpe lokola Eklezia ya Klisto kopesa bobele makasi ya ndambo na mosala oyo ya bule.
Penepene na mibu 200 mileki, lisolo ya mokuse ya Amerika “Rip Van Winkle” ekomaki classic na mbala moko. Moto monene na kati na yango, Rip, azalaki mobali moko azanga limoni oyo azalaki malamu mingi na kokimaka makambo mibale: mosala mpe mwasi na ye.
Mokolo moko, kowayawayaka elongo na mbwa na ye na bangomba, akutaki ngulupa moko ya bato balataki bilamba ya kobangisa komelaka mpe kobetaka masano. Nsima ya kondima mwa lotoko bango, Rip akomaki kolalalala mpe akangaki miso mpo na ntango moko. Ntango afungolaki miso na ye lisusu, asutukaki komona ete mbwa na ye alimwaki mpe mondoki na ye ebebaki, mpe sikawa azalaki na mandefu ya molai.
Rip azongaki na mboka na ye mpo na kokuta kaka ete makambo manso ebongwanaki. Mwasi na ye akufaki, baninga na ye balimwaki, mpe foto ya Mokonzi George III na nganda ekitanamaki na foto ya moto moko ayebaki lisusu te—na General George Washington.
Rip Van Winkle alalaka mibu 20! Mpe na bongo, azangaki moko ya bileko eleki na elengi ya mambi ya ekolo na ye—alalaka na kati ya Mbongwana ya Amerika.
Na sanza ya mitano ya 1966, Dr. Martin Luther King Jr. asalelaki lisolo lokola ndakisa mpo na lisikulu na ye “Kolala te na kati ya Mbongwana.”1
Lelo, nalingi kozwa likambo wana kaka mpe kopesa motuna moko mpo na banso na biso oyo tozali na bonganganzambe ya Nzambe: ezali bino kolala na kati ya Bozongisi?
Tozali na Bomoi na Ntango ya Bozongisi
Ntango mosusu tokanisaka Bozongisi ya nsango malamu lokola likambo moko oyo esila, esili kokoma nsima na biso—Joseph Smith abongolaki Buku ya Mormon, azwaki bafungola ya bonganganzambe, Eklezia ebongisamaki. Ya solo, Bozongisi ezali kokoba kosalema; tozali komona yango sikawa mpenza. Ezali na “nionso oyo Nzambe abimisaki, nionso oyo Ye azali kobimisa sikawa,” mpe “makambo mingi ya minene mpe ya motuya” oyo “Ye akobimisa lisusu.”2 Bandeko, bokei liboso ya elengi ya lelo ezali eteni ya eleko wana esakolama kala ya bolengeli oyo ekosuka ya Boyei ya Mibale na kembo ya Mobikisi na biso, Yesu Klisto.
Eye ezali moko ya bileko ya kitoko ya mambi ma mokili! Baprofeta ya kala balingaki komona mikolo na biso.
Ekosila ngonga na biso na bokufi, mayele kani tokokoka kokabola etali mosala na biso na eleko oyo ya ntina ya bomoi na biso mpe bokei liboso ya mosala ya Nkolo? Ekokoka biso koloba ete togumbaki maboko ya basimisi mpe tosalaki na motema, makasi, mayele, mpe bokasi na biso nionso? To ekokoka biso kondima ete mosala na biso ezalaki oyo ya motali?
Nakanisi ezali na ebele ya bantina oyo mpo na nini ezali pete kokoma mwa kolalalala mpo na oyo etali kotonga bokonzi ya Nzambe. Tika nalobela misato ya minene. Ntango nakoloba, nasengi bino komaniola soki moko ekoki. Soki bomoni esika mpo na kobongisa, nasengi bino botala nini ekoki kosalama mpo na kobongwana mpo na malamu mingi.
Kimoyimi
Yambo, kimoyimi.
Baye bazali moyimi balukaka matomba mpe elengi ya bangomei likolo na nionso mosusu. Motuna monene mpo na moto ya moyimi ezali “Nini eza na yango mpo na ngai?”
Bandeko, nayebi na ntembe te bokoki komona ete ezalela oyo ezali mpenza ya kokesana na molimo esengami mpo na kotonga bokonzi ya Nzambe.
Ntango toluki komisalisa likolo na lisalisi ya moyimi te, bapriorite na biso ekomi na katikati likolo ya lifuti mpe esengo na bisomei.
Bankola ya kala ezalaki na etumba na bango na ndenge ekeseni ya kimoyimi mpe bomiluli, kasi nakanisi lelo tozali kopesa bango etumba ya pete te. Ezali libaku mpamba ete Dictionnaire Oxford kala te esakolaki “foto ya yomei” lokola liloba ya mobu?3
Na kati na bisomei, tozali na mposa ya kondimama, mpe ezali na eloko te ya mabe na kominiolisa mpe komisepelisa. Kasi ntango kolukaka “litomba mpe masazoli ya mokili” 4 ezali eteni ya katikati ya mposa na biso, tokozanga mayele ya bosikoli mpe esengo oyo ekoya ntango tomipesi na bokabi to mosala ya Nkolo.
Eyano ezali nini?
Eyano, lokola ntango nionso, ezali na maloba ya Klisto:
“Moto nionso oyo akoya na ngai, tika amiwangana, mpe amema ekulusu na ye, mpe alanda ngai.
“Moto nionso oyo akobikisa bomoi na ye akobungisa yango; kasi moto nionso oyo akobungisa bomoi na ye mpo na ntina na ngai mpe ya nsango malamu, ye kaka akobikisa yango.”5
Baoyo na motema mobimba batiki bomoi na bango na Mobikisi na biso mpe basaleli Nzambe mpe bandeko na bango bato bakutaka bomengo mpe litondi moko na bomoi oyo moyimi mpe momilingi akomona ata mokolo moko te. Bazangi kimoyimi bamipesaka. Oyo ekoki kozala makabo ya mike ya bolingani oyo ezali na nguya moko monene mpo na bolamu: mwa koseka, mbote ya lobeko, koyambana, ngonga elekisami na koyoka, libola ya elengi ya bolendisi, to elembo ya bobateli. Bikela nionso ya boboto ekoki kobongola mitema mpe bomoi. Ntango tokaboli litomba ya mabaku enzanga nsuka mpo na kolinga mpe kosalisa bandeko na biso bato, lokola molongani mpe libota na biso, bokoki na biso ya kolinga Nzambe mpe kosalisa basusu ekobakisama mpenza.
Baoyo basalisaka basusu bakolala te na kati ya Bozongisi.
Babokakemi
Eloko mosusu oyo ekoki kosala biso totambola ya kolala na kati ya eleko ya ntina ya mokili ezali bokakemi.
Babokakemi mbala mingi ebandaka mokemoke. Babokakemi ezali mwa bansinga ya mosala ya kobandela oyo etongami yangomei mpo na kokoma bankanga monene ya mimesano. Mimesano ya mabe ezali na nguya ya kokoma babokakemi ya kobebisa.
Miniololo oyo ya kokanga ya bokakemi ekoki kozala na lolenge mingi, lokola pornografi, molangwa, bosoni, balopipi, sigaleti, masano, bilei, mosala, Interneti, to makambo ya mayele. Satana, monguna na biso banso, azali naa bisaleli mingi alingaka mpenza oyo asalelaka mpo na koyiba nguya na biso ya bonzambe mpo na kokokisa etinda na biso na bokonzi ya Nkolo.
Epesaka Tata na biso ya Lola mawa komona boniboni na bolingi boko ya bana na Ye ya lokumu batandoli makofi na bango mpo na kondima miniololo ya babokakemi ya kobebisa.
Bandeko, tozali na bonganganzambe ya Nzambe ya Bokasi Bonso.Tozali solo bana mibali ya Oyo Aleki Likolo mpe topambolami na nguya ya koloba te. Tosalema mpo na kopumbwa na bosembo na balola. Tosalema te mpo na kokakema na miniololo na mabele, ekangami biso na kati ya bolangeti tosali biso moko.
Eyano ezali nini?
Likambo ya liboso tosengeli kososola ezali ete babokekami ezali pete mingi mpenza mpo na kokima koleka kobikisa. Na maloba ya Mobikisi, “Kondima te biloko wana ekota na kati ya motema na yo.”6
Mibu mingi mileki, Mokambi Thomas S. Monson mpe ngai topesamaki libaku moko ya kopumbwa na Air Force One—mpepo ya lipombo oyo ememaka presida ya Etazini. Ezalaki na boluki ya mpasi mpo na likama na Bato ya Bokengeli, mpe nasekaki mwa moke ntango bato moko alukaki na nzoto ya profeta na biso ya bolingo yambo amata mpepo.
Nsima mokumbi abengisaki ngai nafanda ya kiti ya kapiteni. Ezalaki likambo moko ya kitoko kofanda lisusu na moto ya masini ya kitoko ya kopumbwa lokola ya lolenge oyo nazalaka kopumbwesa mibu mingi mileki. Makundoli ya bampepo na kati ya bambu mpe mikili etondaki na motema mpe mayele na ngai. Nakanisaki bakopumbwa ya elengi mpe bakokitaka na mabele ya mpepo na mokili mobimba.
Penepene na kozanga kokanisa, natiaki maboko na ngai na baaccelerateur minei ya 747. Kaka ntango wana, mongongo moko ya bolingo mpe ya kozanga mbeba ewutaki na nsima—mongongo ya Thomas S. Monson.
“Dieter,” alobaki, “kokanisa kutu te na ntina na yango.”
Nazali kondima eloko moko te, kasi ekoki kaka ntango mosusu ete Mokambi Monson atangaki makanisi na ngai.
Ntango tosenginiami mpo na kosala makambo, tika toyokemela likebisi ya bolingo ya libota endimama mpe baninga, profeta na biso ya bolingo, mpe ntango nionso Mobikisi.
Bobateli ya malamu mingi koleka na bokakemi ezali kobanda mokolo moko te.
Kasi boniboni mpo baoyo bamimoni bangomei na nkanga ya bokakemi?
Nasengi bino boyeba, liboso na nionso, ete ezali na elikia. Boluka lisalisi na balingami, bakambi ya Eklezia, mpe bapesi toli bayekola. Eklezia epesaka lisalisi ya libikisi ya bokakemi na nzela ya bakambi ya Eklezia ya bisika, Interneti,7mpe na boko bituka minene, LDS Family Services (Masalisi ya Mabota ya BMS).
Ntango nionso bomikundola, na lisalisi ya Mobikisi, bokoki kobuka nkanga ya bokakemi. Ekoki kozali nzela moko ya molai, ya mpasi, kasi Nkolo akosundola bino te. Ye alingi bino.Yesu Klisto azwaki mpasi ya Bomikabi mpo na kosalisa bino bobongwana, bozwa bonsomi na bowumbu ya lisumu.
Likambo ya motuya mingi koleka ezali kokoba komekaka—ntango mosusu ezwaka bomeki mingi liboso ya kozwa elonga. Botika te. Bobungisa bondimi te. Bobatela motema penepene na Nkolo, mpe Ye akopesa bino nguya ya bokangolami. Akokomisa bino nsomi.
Bandeko na ngai ya bolingo, ntango nionso bomibatela mosika ya mimesano oyo ekoki kokamba na bokakemi. Baoyo basali bongo bakokoka kopesa motema, makasi, mpe mayele na bango na mosala ya Nzambe
Bakolalalala te na kati ya Bozongisi.
Bapriorite ya kowelana
Ekonongo ya misato oyo epekisaka biso mpo na kokota mobimba na mosala na ye ezali bapriorite mingi oyo ewelanaka tokutanaka na yango. Boko na biso tozali na mosala mingi mpenza ete toyokaka lokola lokalo ebendami na baniama ya mosala zomi na mibale—moko na moko kobundaka na bipai bikeseni. Bokasi mingi ebebisami, kasi lokalo ezali kokende esika moko te.
Mbala mingi topesaka bokasi na biso eleki malamu na kolanda eloko tolingaka, lisano, matomba ya mosala, mpe makambu lingomba to ya politiki. Makambo nionso oyo ekoki kozala ya malamu mpe ya lokumu, kasi ezali kotikelaka biso ntango mpe bokasi mpo na oyo esengeli kozala makambo na biso ya liboso maleki likolo?
Eyano ezali nini?
Mbala moko lisusu, ewutaka na maloba ya Mobikisi:
“Okolinga Nkolo Nzambe na yo na motema mobimba, mpe na molimo na yo mobimba, mpe na mayele na yo mobimba.
“Eye ezali mobeko ya yambo mpe ya monene.
“Mpe ya mibale ezali lokola yango, Okolinga mozalani na yo lokola yomei.”8
Eloko mosusu nionso na bomoi esengeli kozala ya nsima na makambo minene ya liboso mibale oyo.
Ata na mosala na Eklezia, ezali pete kobebisa ntango mingi kaka kosalaka na momesano na kozanga kotia motema to likanisi ya boyekoli.
Bandeko, biso lokola bamemi bonganganzambe totindami kozala bato moko oyo balingaka Nzambe mpe mozalani na biso mpe oyo bazali na bolingi kolakisa bolingo wana na nzela ya maloba mpe misala. Yango ezali eloko ya ntina ya nani tozali lokola bayekoli ya Yesu Klisto.
Baye bbasaleli mabongisi oyo bakolala te na ntango ya Bozongisi.
Libiangi mpo na Kolamuka
Apostolo Paulo alobaki ete, “Lamukani yo oyo olali, mpe lamuka uta na liwa, mpe Klisto akopesa yo pole.”9
Bandeko na ngai ya bolingo, nayebi ete bozali bana mibali ya pole.
Bondima te kimoyimi! Bondima te mimesano oyo ekoki kokamba bino na bokakemi! Bondima te bapriorite oyo ewelanaka ekamba bino na bonzangi liyoki to mosika na boyekoli epambolama mpe mosala ya bonganganzambe oyo epesaka lokumu!
Ezali na ntina mpenza mpo na biso lokola bato, lokola mabota, mpe lokola Eklezia ya Klisto kopesa bobele makasi ya ndambo na mosala oyo ya bule.
Kozala moyekoli ya Yesu Klisto ezali makasi moko ya mbala moko na poso to na mokolo te. Ezali makasi ya mbala nionso.
Elaka ya Nkolo na bamemi ya bonganganzambe na Ye ya solo ezali lokola eleki monene na kososola.
Baoyo bazali botongono na babonganganzambe ya Alona mpe ya Melekisedeke mpe bakumisi mabiangi na bango “basantisami na Molimo mpo na kokomisa sika banzoto na bango.” Yango wana, manso oyo Tata na biso azali na yango ekopesamela bango.10
Natatoli ete nguya ya kopetola ya Bomikabi ya Yesu Klsito mpe nguya ya kobongola ya Molimo Mosantu ekoki kobikisa biso mpe kosalisa bato. Ezali litomba na biso, mokumba na biso ya bule, mpe essengo na biso mpo na kosala keba na libiangi ya Mobikisi mpo na kolanda Ye na motema ya bolingi mpe ntina ya motema.Tika biso “toningisa miniololo kati na yango [to]kangemi, mpe tobima libanda ya molili, mpe totelema uta na mputulu.”11
Tika tolamuka mpe tolemba te na kosala malamu, mpo biso “tozali kotiaka moboko na mosala monene oyo,”12 kutu kolengela bozongi ya Mobikisi. Bandeko, ntango tobakisi pole ya ndakisa na biso lokola nzeneneke moko ya kitoko mpe nguya ya bosolo ezongisami, tokolala te na kati ya Bozongisi. Na ntina na yango natatoli mpe natikeli bino lipamboli na ngai na nkombo ya bule ya Nkolo na biso, kutu Yesu Klisto, amene.
Lakisa Matangi
-
1. Tala Martin Luther King Jr., “Don’t Sleep Through the Revolution” (1966 Ware Lecture, Liyangani Linene ya Unitarian Universalist Association, Hollywood, Florida, na sanza ya mitano 18, 1966).
-
2. Biteni ya Bondimi 1:9.
-
3. Tala blog.oxforddictionaries.com/press-releases/oxford-dictionaries-word-of-the-year-2013.
-
4. 2 Nefi 26:29.
-
5. Malako 8:34–35.
-
6. 3 Nefi 12:29.
-
7. Tala, mpo na ndakisa, lds.org/topics/addiction.
-
8. Matai 22:37–39.
-
9. Baefese5:14.
-
10. Tala Doctrine et Alliances 84:33, 38.
-
11. 2 Nefi 1:23.
-
12. TalaDoctrine et Alliances 64:33.


text:
Patrimoines culturels (suite): Stade Tata Raphaël
Ba ndeko,
Na cadre ya ba patrimoines ya ekolo na biso, tokolobela stade tata Raphaël. Lisolo lya stade tata Raphaël ebandi na ye moko Révérend père Raphaël de la Kethule de Ryhove (1890-1956). Ye azali sango awutaki na Belgique esika abotama. Akomaki na Léopoldville na Congo belge na 1917. A remplacaki Révérant père Arthur Breye na direction ya collège saint Joseph ya Congrégation du Cœur Immaculé de Marie = Congrégation des Pères de Scheut. Tata Raphaël azalaki directeur ya collège saint Joseph kobanda na 1917 tee na 1948. Ye azali mutu ya liboso oyo akotisi esprit sportif na Congo mpe abandi ko encadrer ba jeunes na sport mpe na scoutisme. Na esprit wana nde atongisaki ba terrains ya sport entre ba avenues Baron na Félix Fuch na croisement ya avenue des aviateurs. Avenue des aviateurs (e changea kombo te) ezali avenue ya Eglise Sainte Anne. Avenue Baron ekoma avenue Dongo. Avenue Félix Fuch ekoma Avenue Dumi. Esika ba terrains ezalaki lelo ekoma ba immeubles mibale : moko ya ambassade ya Portugal, mosusu ya Etats-Unis. Ba terrains wana ebandaki mpo e servir na ba activités sportives : gymnastique, course à pieds, football, wuta 1918. Na élan wana ba écoles ya Léopoldville ekomi na ba activités sportives mpe na yango ba compétitions inter scolaires ebandi kosalema kati na ba écoles. Tango wana ba terrains ya compétions ezalaki na Saint Joseph na Saint Pierre. Na 1919 asali Cercle Sportif Congolais (C.S.C), (eyaki kobengama sima A.R.S.C) na ba équipes mine : Union, Standard, Etoile na Excelsior. Sima na yango, aye kosalisa Union sportive ya Léopoldville mpe na cités ba équipes ekomi kosalema sur base ya ba élèves yango wana rapidement championnat ebandaki noki na Union sportive de Léopoldville. Tee na 1923, Championnat Stanley Pool, yango ebandaki kobetama entre ba équipes ya Léopoldville na ya Brazzaville. Na 1934, Tata Raphaël na aide ya l’Etat colonial na Mission ya Léopoldville na actions bénévolats ya ba kelasi, ayaki kotonga stade reine Astrid ya Léopoldville (stade du 24 novembre) lelo ekoma stade cardinal Joseph Malula.
Suite na organisation administrative oyo Belge asalaka na 1933, Paul Ermens akomaki vice-gouverneur général ya Congo belge. Ye nde ayaki kosala parc ya munene mpo na ba jeunes ya cité indigène (cité ya batu moindo) ya Léopoldville. Parc yango ebengamaki na kombo ya Parc omnisport Ermens. Kuna azalaki na quatre terrains ya football na athlétisme, bassin ya munene (piscine), terrains ya basketball, na ya tennis mpe piste mpo na athlétisme mpe na espace ya gymnastique pembeni ya bassin. Parc Ermens ezalaki oyo ekoma lopango ya stade tata Raphaël.
Na 1939, roi Léopold III, na proposition ya gouvernement colonial, apesaki Association Royale Sportive Congolaise (A.R.S.C) na tata Raphaël en sa qualité ya animateur ya A.R.S.C. ba titres ya société royale mpo na 20 ième anniversaire ya A.R.S.C. Ba titres ya société royale ezali ba titres oyo société royale ezali na yango na ba sociétés oyo ezali na immobilisation financière na actif ya bilan. Octroi na yango ezali faveur oyo roi de Belges asalaka na ba sociétés oyo ezali kokokisa ba conditions spéciales neti : importance ya esika oyo société ezuami na exercice ya activité na yango, impact na yango na batu, mpe motindo ya bakambi ba société oyo esengeli e bénéficier na ba titres, etc.
Na 1948, tata Raphaël atikeli Révérent père Gérard Kester ebonga ya directeur ya saint Joseph mpe atikali directeur d’honneur mpe akomi na une nouvelle mission ya éducation ya ba jeunes ya Léopoldville na makambu ya sport mpe na concrétisation ya projet ya construction ya stade munene ya football. Na début ya ba grandes vacances scolaires ya 1948, na mokolo mua 4 juillet 1948, nde tata Raphaël atiaki libanga ya liboso ya construction ya stade oyo esengelaki etongama na parc Ermens. Stade yango etongami na ba fonds ya gouvernement ya colonie, ba entreprises ya Léopoldville, ba missionnaires mpe na main d’œuvre bénévole ya bana kelasi. Stade esilaki na 1952, mpe à la grande surprise, au lieu ebengama stade Ermens, gouvernement coloniale e imposer kombo ya stade roi Baudouin Ier soi-disant mpo na kolakisa ndenge colonie ezali attacher na roi na métropole. Kasi mingi mingi na population noire, ebandaki kaka kobengama stade Ermens par habitude na parc oyo ezali wana.
Ba mbula ebele yambo abanda kotonga stade, na 1919, tata Raphaël asalaki Association Royale Sportive Congolaise (A.R.S.C.) mpo azalaki na makanisi ma ko promouvoir football ya mutu moindo na kati ya Congo belge na Rwanda-Urundi na kobetisa ba championnats provinciaux na championnat national chaque année. Na 1958, eye kokoma Association Royale Sportive Congolaise et du Rwanda-Urundi (A.R.S.C.RU.) na ba Fédérations Provinciales oyo : Fédération Royale Sportive Congolaise de Léopoldville (F.R.S.C.L.) ; Fédération Royale des Associations Sportives Indigènes d'Elisabethville (F.R.A.S.I.E.), province ya Katanga, Fédération Sportive Congolaise de Luluabourg (F.S.C.L.), province ya Kasaï, Fédération des Cercles et Clubs Indigènes de Stanleyville (F.C.C.I.S.), province orientale, Association Sportive Congolaise de l'Equateur (A.S.C.E.), province ya Equateur, Association des Clubs Sportifs du Kivu (A.C.S.I.K.), province ya Kivu, Fédération Indigène de Football d'Usumbura (F.I.F.U), territoire ya Rwanda-Urundi. Donc, musala mua implantation ya ba structures na infrastructures mobandaki banda 1925, muke muke na ba provinces na ba ligues na ba villes tee tango bayaki kokoma na ba fédérations.
Stade tata Raphaël ezali na commune ya Kalamu na quartier Matonge (Renquin) entre ba avenues victoire ; promenade ; de l’école de navigation fluviale mpe na avenue Jason Sendwe. Ezali mpe na mopanzi ya Petit Séminaire "Saint Jean-Marie Vianney", na ya résidence privée ya cardinal Joseph Malula. Entrée principale ya stade tata Raphaël ezali na croisement ya ba avenues : promenade (adresse officielle nde ezali sur l’avenue promenade), avenues du stade na Oswe.
Tango construction ya stade esili na 1952, conformément na makanisi ma tata Raphaël, école ya éducation physique mpe efonguami kuna nakati. Na 1967, école oyo eye kokoma Institut Supérieur d’Education Physique (I.S.E.P.).Yango eyaki kokoma plus tard na 1972, département ya éducation physique et sportive ya Institut Pédagogique National (I.P.N), actuelle Université Pédagogique Nationale (U.P.N). Stade tata Raphaël ezalaki inaugurer mokolo mua 1er juillet 1952 avec faste. Etongama na terrain ya dimension internationale na pelouse kitoko mpe très bien entretenue. Ezali na 50.000 place assises, na pourtours, na ba tribunes latéraux mpe na tribunes central na d’honneur, mpe na 6.000 places debout. Tribune ezalaki mpo na mindele mpe pourtours mpo na batu moindo. Na ba tribunes nionso kaka tribune d’honneur nde ezalaki na ba kiti, oyo etikali ezalaki nde na pavement lise. Ba équipes misatu oyo : A.S. Victoria Club (Vita Club) « Mokonzi ya terrain » ; C.S. Daring Faucon « Imana matiti mabe », Daring Motema pembe ; A.S. Dragon, Bilima « Bilima arrive », « le rouge et Or », « du monde et du sang » ezalaki na ba pourtours na yango mpo ezalaki ba grandes équipes ya Léopoldville na ba supporteurs ebele. Ba gradins ya pourtours en bêton mpe na espace na esika ya kotiya makolo. Na kati, ba vestiaires kitoko na ba accessoires nionso ya gymnastique, ba toilettes, ba douches, ba salles ya cours mpe ba dortoirs mpo na ba élèves ya école ya éducation physique. Salle ya fête na ba bureaux ya gestion ya stade na ya direction ya école mpe na salle d’étude na réfectoire mpe ezuamaki na kati. Courant électrique na mayi ezalaki, ba poteaux mine ya ba projeteurs na kati, etelema na pourtours. Stade, na kati pourtour ezalaki na ba kanga moyibi, na libanda ya pourtour ezalaki na double clôture na ba kanga moyibi , mpe cloture ya liboso elingaki stade, ya mibale nde elingaki espace entre stade na ba quatre guichets ya billets ya pourtours. Na tribunes, na kati ezalaki na bibende mpo na kopekisa batu bakita na terrain. Entrée ya terrain ezalaki na ba portailles na minene mibale na mopanzi ya muasi na mobali mpo na mituka, ba délégations officielles, ba personnes à mobilité réduite na ba agents de l’ordre public, ba secouristes na ba ambulanciers.
Mpo na inauguration ya stade, ministre ya colonie abengisaki ba étudiants ya université catholique de Louvin mpo basala ba démonstrations ya gymnastique mpe kopesa spectacle kitoko oyo ezali kokende na cérémonie ya inauguration. Sima ya mikolo, ba équipes ya Belgique mingi eyaki kobeta na stade tata Raphaël entre 1953 na 1957 : Beerschot Athelic Club d’Anvers na 1953, Sporting d’Anderlecht na 1955, Standard de Liège na 1956, Union saint Gilloise na 1957. Na 1960, équipe nationale ya Union des Républiques Socialistes Soviétiques (U.R.S.S.) mpe eyaki na Léopoldville kobeta ba matchs amicaux. Stade tata Raphaël mpe ezalaki esika ba compétitions ya athlétisme civil kaka te. Force publique mpe ebandaki kosalisa ba concours ya athlétisme kuna, na ba compétitions ya libanda na « melting-pot » : boxe sans garde, makofi ebetamaka en désordre!
Ba ndeko, tata Raphaël banda aya na Léopoldville, azalaki toujours na makanisi ma ko encadrer jeunesse na nzela ya sport na scoutisme. Amonaki ndenge vagabondage ezalaka na Léopoldville. A cet effet, akomaka article moko intéressant (na revue Congo III na 1922) sur likambo ya vagabondage na Léopoldville. Na Influence oyo azalaki na yango sur jeunesse en tant que sango, directeur mpe encadreur sportif ya ba jeunes, a utilisaki sport neti moyen ya ko canaliser énergie ya bilenge mpe ko faire éviter bango nzela ya moyibi, bitumba, kindumba, komela masanga na bangi mpe kotelengana pamba pamba na kokende koliya matonge na mapela na esobe ya Renquin ou encore kokende koliya ba avocats na zamba avocats pene na rivière mososo mpe bakokende kosakana na mayi ya kalamu. Ye alingaki bilenge bazala na un corps saint dans un esprit saint. Kasi makanisi ya gouvernement colonial ezalaki ndenge oyo te. Yango ebandaki ko utiliser harmonie oyo sport ezali kokotisa na société na but ya propagande politique comme image ya réussite ya politique coloniale na Congo belge. Yango wana ebandaki kobimisa mbongo na ba constructions ya ba stades na ba parcs mpe kobengisa ba équipes ya métropole mpo eya kobeta na colonie na cadre ya sport unité. Na match ya liboso oyo équipe ya métropole ebetaka na Léopoldville, gouverneur général Pétillon ye moko asalaki makambo en grand : ayamba équipe Beerschot Athelic Club ya Anvers na ndenge ya liseki te. Na organisation ya match esengelaki ebeta na sélection ya Léopoldville, basangisa yango na mindele oyo ya colonie. Kati na kosangisa wana, batu moindo na mindele bazalaki na vestiaire moko te bien que sur le terrain bazalaki équipe moko ya sélection ya Léopoldville. Na stade mpe ségrégation ezalaki, mindele na tribunes, moindo na pourtours ! Na match wana, batiaki arbitre ya mundele, officier ya Force publique, ye asala suka na injustice mpe aboya deux buts ya équipe locale mpe asala tout na injustice wana elakisa que équipe ya métropole ekoki kopola te soki ezali kobeta na équipe ya Congo belge. Suka suka équipe ya Anvers elongaki na 5 buts à 4. Ndenge moko na 1957, sélection indigène na Union saint Gilloise, e ganga na 4 à 2 face na sélection (100% indigène) ya Léopoldville, même chose, arbitre ya mundele ya Force publique asali lisusu injustice mpe na suka ya match mobulu ebimi mpe bitumba makasi, mindele babetama mpe mingi batanga makila. Expérience wana eyalaki ko se retourner contre colonie mpo eyaki ko remarquer que na ba rencontres wana solidarité ezalaki makasi kati na ba Congolais sima ya équipe na bango, mpe na cas ya victoire, yango elingaki emonana que mutu moindo akoki kolonga mundele mpe efongola nzela na victoire ya indépendance. Yango wana na 1957, colonie eyaki koboya kobetisa ba matchs na batu ya métropole. Kasi mpo na kokata élan wana brusquement te, na 1960, ebengsaki équipe ya Union des Républiques Socialistes Soviétiques (U.R.S.S.) mpe match esukaki na score nul ya 0 à 0. Suka suka, likambo oyo mundele abandaki kobangela eyaki kosalema na suka ya match entre Victoria club V.Club na Mikado. Vita epolaki 2 à 3 contre Mikado. Kanda ya ba supporteurs ya V.Club eye kokutana na ndenge monsieur Tordeur, Premier bourgmestre ya Léopoldville, apekisa meeting ya Joseph Kasa Vubu mpe epesi eyoma! Ebandeli ya indépendance wana na martyrs du 04 janvier 1959 ou martyrs de l’indépendance.
Kobanda Congo ekomaki lipanda na 30 juin 1960, stade roi Baudouin ekomaki kobengama stade tata Raphaël. Kasi kobanda na 24 novembre 1965, yango ezalaki exclusivement mpo na ba activités sportives lisusu te mpo haut commandement militaire epesaki Général Joseph Mobutu pouvoir suite na coup d’Etat militaire mpe stade eko jouer rôle munene ya communication de masses oyo nouveau régime eye na yango.
Na 1965, trois semaines sima ya prise de pouvoir na ye le, 12 décembre 1965, Président Mobutu ayaki mbala ya liboso na stade tata Raphaël kosala meeting munene mpe ezalaki mbala ya liboso politicien Congolais aloba liboso ya batu ebele ya motindo wana. Plus de 50.000 personnes. Mokolo yango, Mobutu alakisaki que ayebi ko communiquer na peuple na ye mpe azali na maîtrise ya ferveur oratoire devant public ya munene, mpe banda wana force ya discours na ye na ba meeting ekomaki incontestable. Aloba polele que « désormais nakobanda ko diriger par voie d’ordonnance-loi ayant force de loi ».
Na 1966, na meeting ya 22 mars, asala mise en garde publique na ba hommes politiques sans pour autant atanga kombo ya mutu oyo abandaki ko viser. Kasi ba initiers ba comprenakai que Moïse Tshombe nde azalaki dans le collimateur mpe na ba accusations voilées contre le général Léonard Mulamba, Premier ministre, que azali kosala tout mpo Tshombe azonga na Kinshasa. Plus tard, ba circonstances ya liwa ya Colonel Damien Tshatshi na 23 juillet 1966 nde eyaki kopesa Président Mobutu prétexte farfellu et ridicule na ba fausses accusations ya complicité entre Général Mulamba na ba gendarmes Katangais ya Moïse Tshombe.
Président Mobutu asala meeting mpe na kati abimisa ba slogans : 1966, « Homme nouveau – Femme nouvelle », « Retroussons les manches », « Agriculture priorité des priorités » (mpe na mbula elandi, gouvernement e décréter 1967 année ya agriculture !) « Maintenant le Congo au travail ! », « Emancipation de la femme Congolaise». Na 1967, « M.P.R. oye ! M.P.R. miso nga !», « Zaïre monnaie ». Na 1970, « Objectif 80, Premier ? Oui ! Deuxième ? Oui !Troisième ? Oui ! Quatrième ? Non ! Non ! » « Salongo alinga mosala ». Na 1971, concept « 3Z » comme : Zaïre notre pays, Zaïre notre monnaie, Zaïre notre fleuve. Na 1973, meeting ya zaïrianisation « 1974, année de la zaïrianisation ». Na 1976, Meeting ya Plan Mobutu « Plan Mobutu, plan de la relance !», etc.
Sur le plan sportif, Président Mobutu a comprenaki que par le sport unité ya peuple esalemaka makasi mpe peuple alakisaka solidarité na ye face na adversaire commun. Na yango, ayebaki mpe malamu que ye na pouvoir ezalaki fierté, kasi soki lisusu Congo ekomi na sommet ya Afrique na football (sport roi) lokumu na ye na ya mboka ekotambola mikili na mikili. Yango wana atiaki ba moyens en œuvre mpo na ko atteindre ba objectifs. Président Kwame Nkrumah ya Ghana ayebanaki mingi na Afrique mpo na ba idées na ye sur le panafricanisme mpe na ndenge équipe nationale ya Ghana, les Black Stars, ebandaki kodondua na Afrique. Président Mobutu mpe alingaki balobela ye na R.D.Congo, ndenge bakolobela Ghana na mokonzi na ye. Déjà avant akoma na pouvoir, Lion équipe nationale ya R.D.Congo, elongaki Black stars le 1er janvier 1965 na Léopoldville na 4 à 1. Kasi na novembre 1966, Blak Stars elongaki Lion na 3 à 0 na Kinshasa devant Président Mobutu. Ezalaki soni ! Sima, kaka na Kinshasa le, 3 septembre 1967, wana équipe nationale ekomi kobengama Léopards, epolisa Blak Stars na 2 à 0. Kobanda wana, tembe na tembe na Ghana ekomaki ya makasi mpe yombe tee tango tolongaki Gahana na finale ya coupe d’Afrique des nations na 1968 na Adis Abeba na Ethiopie na 1 à 0.
Ba ndeko, lisolo lizali ya stade tata Raphaël, yango wana nakolobela kaka mua ba match oyo ebetama kuna : ba matchs ya éliminatoires ya Coupe du monde ; Coupe d’Afrique des nations ; ya championnats d’Afriques des clubs ; de vainqueurs de Coupes na ba matchs amicaux internationaux.
Matchs amicaux ya équipe nationale les Léopards
Na 24 novembre 1967, R.D. Congo na Dahomey (Benin) : 5 à 2
Na 18 décembre 1967, R.D. Congo na Roumanie : 3 à 2
Na 24 décembre 1967, R.D. Congo na Roumanie : 1 à 1
Na 26 janvier 1969, R.D. Congo na Sénégal : 4 à 0
Na 30 janvier 19669, R.D. Congo na Cameroun : 2 à 1
Na 22 novembre 1969, R.D. Congo na Zambie : 10 à 1
Na 14 décembre 1969, R.D. Congo na Nigeria : 5 à 0
Na 21 janvier 1969 na 23 janvier1969, Santos Futebol Clube (F.C.Santos) ya São Paulo na Brésil ebetaki matchs mibale na Kinshasa na ba Léopards. Na match ya liboso, Santos elongaki Léopards na 2 a 0. Na match ya mibale, Léopards elongaki Santos na 3 a 2.
Eliminatoire ya Coupe du monde 1974 na Allemagne
Na 26 juin 1972, Zaïre na Togo : 4 à 1
Na 25 février 1973, Zaïre na Cameroun : 1 à 0
Na 27 février 1973, Zaïre na Cameroun : 2 à 0 (na match de barrage)
Na 19 août 1973, Zaïre na Ghana : 4 à 1 Ghana
Na 09 décembre 1973, Zaïre na Maroc : 3 à 0
Eliminatoire ya Coupe d’Afrique des nations 1974 na Egypte
Na 16 septembre 1973, Zaïre na Haute Volta (Burkina-Faso) : 5 à 0
Na 11 novembre 1973, Zaïre na Cameroun : 2 à 0
Eliminatoire ya Coupe d’Afrique 1972 na Cameroun
Na 27 octobre 1971, Zaïre na Zambie : 3 a 0
Eliminatoire ya Coupe d’Afrique 1980 na Nigeria
Na 14 octobre 1979, Zaïre na Congo : 4 à 1
Na 28 octobre 1979, Zaïre na Guinée-Conakry : 3 à 2
Eliminatoire ya Coupe du monde 1982 na Espagne.
Na 13 juillet 1980, Zaïre na Mozambique : 5-2
Tournois triangulaire ya 24 novembre 1985 entre Zaïre, Zambie na Côte d’Ivoire. Tolongaki Zambie 1 à 0 mpe topoli face na Côte d’Ivoire 2 à 1
Eliminatoire ya Coupe d’Afrique des nations 1988 na Maroc
Na 19 juillet 1987 Zaïre na Sénégal : 0 à 0, sima ya ba coups de pieds au but 4 à 2
Ba clubs na Coupes d’Afrique des clubs champions
Le 26 novembre 1967
T.P. Englebert (Mazembe) na Ashanti Kotoko de Koumassi : 2 à 2
Le 16 mars 1969 (finale ya Coupe d’Afrique des clubs champions ya 1968 ebetama na mois de mars)
T.P. Englebert na Etoile filante de Lomé) 5 à 1 (Finale ya match aller na Kinshasa)
Finale ya 22 décembre 1969 (Finale ya 1969)
T.P. Englebert na Ismaily : 2 à 2 (match aller na Kinshasa)
Finale ya 24 janvier 1971 (Coupe d’Afrique des clubs champions 1970)
T.P. Englebert na Ashanti Kotoko de Koumassi : 2 à 1 (match retour na Kinshasa)
Coupe d’Afrique des clubs champions 1971
Deuxième tour
A.S. Victoria Club (Vita Club) na Canon Yaoundé : 2 à 0
Coupe d’Afrique des clubs champions 1972
Quart des finales
T.P. Mazembe na Hafia Football Club de Conakry : 3 à 2
Finale ya 16 décembre 1973, Coupe d’Afrique des clubs champions
A.S. Vita Club na Ashanti Kotoko de Koumassi: 4 a 2
Coupe d’Afrique des clubs champions 1975
Deuxième tour 1975
A.S. Vita Club na Hafia Football Club de Conakry : 2 a 0
Coupe d’Afrique des clubs champions 1976
Premier tour
C.S. Imana na Club Athlétique Renaissance Aiglon (C.A.R.A.) Brazzaville : 2 à 0
Coupe d’Afrique des clubs champions 1978
Demi- finales
A.S. Vita Club na Hafia Football Club de Conakry : 3 à 1
Coupe d’Afrique des clubs champions 1979
Quart des finales
CS Imana na Zamalek ya Caire : 3 à 1
Demi-finales
C.S. Imana na Union Douala : 0 à 1
Finale ya 7 décembre 1980, Coupe d’Afrique des vainqueurs de coupe
T.P. Mazembe na Africa Sports ya Abidjan : 1 à 0
Finale ya 14 décembre 1980, Coupe d’Afrique des clubs champions
AS Bilima na Canon Yaoundé : 0 à 3
Finale ya 31 décembre 1981, Coupe d’Afrique des clubs champions
A.S. Vita Club na Jeunesse Electronique de Tizi-Ouzou : 0 à 1
Quart des finales 1983, Coupe d’Afrique des clubs champions
A.S. Bilima na Ashanti Kotoko de Koumassi : 2 a 0
Finale ya 27 novembre 1994, Coupe d’Afrique des vainqueurs de coupes
D.C. Motema Pembe na Breweries ya Nairobi : 2 à 2
Politique ya authenticité esengaki que stade tata Raphaël ekoma kobengama stade du 20 mai 1967, kobanda mokolo mua 16 octobre 1972.
Na 1971, na meeting, Président ayebisaki na batu que sûreté nationale e découvrir « Complot ourdi » ya : Justin-Marie Bomboko, Victor Nendaka na Général Alphonse Bangala.
Na mokolo mua 24 septembre 1974, esengelaki Zaïre a organiser combat du siècle entre Mohamed Ali na George Foreman. Bakonzi bazauaki mokano mua kokanga stade pendant huit mois mpo na ba travaux ya rénovation. Directeur ya bureau du Président de la République, citoyen Bisengimana Rwema nde asimbaki makambo nionso na maboko mpe azalaki ko superviser yango na ndenge ya muke te mpo mbongo ebimaki wana liseki te. Ba travaux wana esengelaki epesa stade visage ya sika mpe ematisa lokumu ya Zaïre na oyo etali ba moyens azali na yango ya ko organiser événement wana mpe ezalaki lier na prestige ya Président Mobutu na ya Zaïre. Ba travaux wana epesaki stade du 20 mai 1967, capacité officielle ya 60.000 places assises mpe 10.000 places debout. En réalité, soki stade etondi lokola liki batu batondaka pene ya 90.000 spectateurs.
Ba travaux ekomisaki stade kitoko : chapiteaux na ring, pelouse ya sika, ba hauts-parleurs tout au tour ya piste ya athlétisme, ba gradins ya pourtours rénover na numéro ya chaque place na nse mpe batie ba piquets ebele ya soutien ya masse ya batu, ba couloirs nionso ya pourtours esalemi kitoko mpe batie macadam na ba voies ya évacuations ya ba pourtousr, ba kiti etiami na ba tribunes nionso ( ya couleur rouge na vert na ba tribunes latéraux ; central ya jaune mpe d’honneur ya cuir ya marron), ba poteaux ya ba projecteurs mine ya terrain ebimi libanda ya stade mpe na chaque poteaux batie 100 projecteurs soit total ya 400 projecteurs oyo ezali ko produire éclairement ya 1500 lux. Esengeli toyeba que capacité ya 1500 lux ezalaki atteinte kaka mokolo mua combat ! Souvent mpo na ba matchs ya football na ba concerts 1000 lux ezalaki kokoka mpe soki match esili, ekiti na 300 lux mpo na ko sala entretient ya butu, kolongola ba filets na kotanga mbongo ya vente ya ba billets en toute sécurité. 300 lux ezali mpe ya kokoka mpo na ko permettre ba séances ya entrainement ya butu.
Eclairement ya stade ezali mpe fonction ya confort ya ba joueurs, batu oyo bakoti na stade, na presse (télévision, photographie). Na oyo etali ndenge ebandaki ko fonctionner, chaque poteaux ya projecteur ezalaki na cabine ya transformateur éléctrique. Source ya éclairement ya terrain ezalaki indépendante na ya ensemble ya stade. Kaka mokolo mua combat nde stade ezalaki na système ya alimentation éléctrique ya secours, c’est-à-dire transformateur étant source de base, yango ezalaki na groupe électrogène comme étant source de secours. Sima ya combat, stade etikalaki kaka ko fonctionner na source de base sans possibilité ya remplacement na cas ya problème na source de base mpo Bisengimana a récupéraki groupe électrogène ! Commande ya allumage ya minda nionso ya stade y compris na ba projecteurs esalemaka automatiquement par disjoncteurs télécommandés oyo ezali na poste ya Funa, na croisement ya avenue Sendwe na boulevard Lumumba.
Na kati ya stade : salons d’honneur mibale (dont moko présidentiel), salle de conférence transformable na salle de fête munene, na cuisine professionnelle, ba bureaux modernes, magasin ya maintenance, na intendance. Ba dortoirs ya ba étudiants en éducation physique na réfectoire mpe salle d’étude na bango, espace de presse na likolo mpe esalemaki kitoko. Na ba vestiaires ba matériels nionso nécessaires na musculation, na gymnastique mpe échauffement ezalaki ya sika, ba douches na ba toilettes ekoti ba carreaux ya sika na ba accessoires nionso y compris na mayi ya moto.
Entre ba entrées principales ya ba tribunes latéraux esika ya ba guichets na ba entrées ya komata na ba tribunes, ba terrains ya basketball ezalaki wana.
Ba toilettes publiques nionso na ba entrées ya ba tribunes na ba pourtours, ezalaki ya sika na nionso na kati ya sika. Na libanda na ba murs mpe na clôture ya ba tribunes ya stade, Maître N'Damvu Tsiku-Pezo atia ba fresques céramiques ezali kolakisa ba disciplines olympiques nionso. Tobosana te que parc Ermens esika stade etongami ezalaki parc omnisport mpe stade du 20 mai mpe lokola.
Na entrée principale ya stade, kabambi ya effigie ya Président Mobutu Sese Seko, azali koseka, alata abacost avec écharpe assorti na pochette (effigie kitoko). Na pourtours côté ya A.S. Vita Club nde bafandisi effigie ya munene ya M.P.R., pembeni na yango, na nse, flambeau ya mulayi ya M.P.R. en bêton epelaka moto tang o nionso, mpe na likolo ya pourtours ya A.S. Bilima, marquoire manuel ya munene. Sima nionso ya pourtours, ba kanga moyibi nionso elongue, mur ya 10 m ya hauteur ezui esika na ba portailles ya solo na ba trois entrées nionso ya pourtours. Na libanda, au tour ya pourtours batie ba carreaux. Na liboso ya tribunes, ndenge moko. Ebakata ya portaille na entrée principale ya tribune central na d’honneur mpe ba portailles na mopanzi mpo na ba véhicules prioritaires oyo esengeli ekota na kati, ba forces de l’ordre, ba convois ya ba équipes oyo ekobeta, etc.
Babomi ba terrains 1, 2, ba remplacer yango na ba parking, baloni ba fleures na ba nzete mpe macadam ekoti esika nionso wana. Terrains 3 na 4 etikali kasi mokolo mua combat e servaki mpe de parking. Na sima ya pourtours ya Imana basali piste ya hélicoptère na balisage na yango, na gambo mosusu, terrain ya volley ball. Bassin ou piscine ya stade na ba vestiaires na yango mpe ezuaki coup de jeune.
Minda etimaki libanda nionso ya stade, ba avenues : promenade ; du stade ; Oswe retaper, canalisation en bêton ya mayi ya Kalamu esalemi na bouches ya trop plein ya mayi mpo e évacuer yango na mopanzi. Bisengimana, directeur ya bureau ya Président, nde azalaki ko diriger misala minso wana.
Na 1972 relations tumultueuses entre Président Mobutu na Eglise par le biais ya Monseigneur Joseph-Albert Malula, archevêque ya ville ya Kinshasa, ekomaki benda bika. Pouvoir e expulsaki Malula de la R.D.Congo le, 11 février 1972 mpe akeyi na exile forcé na Rome, sima na Belgique, suite na éditorial oyo ebimaki na revue Afrique chrétienne (revue ya épiscopat ya Zaïre) ya 20 janvier 1972 sous la signature ya Louis Kalonji, rédacteur en chef ya revue Afrique chrétienne. Malula bien que ayebisaki na pouvoir que inspiration ya makomi wana ewutaki na ye te, pouvoir ezalaki convaincu te. Président Mobutu ayebisa na Vatican que alingi kokuta ye te na Kinshasa soki azongi mpe a signa ordonnance wuta Suisse, abotola ye médaille ya Ordre National du Léopards, a autorisa eviction na ye na ndaku mpe expulsion na ye dans les 48 heures oyo elandaqki ordonnance wana. Ministre de l’intérieur Bulundwe Edouard a exécuta yango en s’assura que Malula abima na ndaku wana dans 48 heures na biloko na ye en présence ya ba militaires na ba J.M.P.R. Dominique Sakombi mpe a signa arrêté ministériel oyo ezali kokanga ba Editions na librairie Saint Paul mpe ba informations ya radio na télévision asalisa ba cartes blanches avec en prime question munene : « Comment le parti entendrait-il faire payer à ce fils de renégat toutes les conséquences de sa démesure ? Eyano ewumelaki te, epesamaki tango Président Mobutu azongi na Kinshasa le, 12 février 1972 en provenance ya Savigny (villa ya Savigny au bord du lac Léman) dans le district du Lavaux na canton ya Vaud (sika ba districts ya Lavaux na Orion ekoma district moko ya Lavaux-Orion). Le lendemain ya retour na ye na Kinshasa, apesa meeting mokolo molandi, le 13 février 1972.
Na meeting wana, Président atomboka, asala référence na liloba lya nzambe, apelisa suka na moto en disant : « Aussi longtemps que je serais Chef de l’Etat, et si le Pape veut une collaboration avec l’Etat zaïrois, l’Archevêque de Kinshasa ne sera plus Monseigneur Malula, et il ne rentrera plus jamais au Zaïre !». A proférer ba menaces ya nationalisation ya ba écoles catholiques nionso oyo ba sango na yango bakomeka kosala ba séances ya prières na likambo ya Malula, apekisi ba prières na ba Eglises nionso ya Zaïre mpo na cas ya Malula, abakisi lisusu : « Nayebisi Pape Paul VI na Vatican, alongola Malula na bo nganga nzambe ! », « Malula azali réactionnaire pathologique, un rebelle, Pape abengisi ye mbala misato na Vatican alingi kokende te ! ». Mobutu a qualifia Malula lisusu « d’Achevêque-caméléon ». Abeleli lisusu « neti na Kinshasa ba sango balingi kosala politique mpe ba actions subversives de nature à compromettre l’ordre public et anti-révolutionnaires, nakobanda lisusu kokende messe na ba paroisses ya Kinshasa te. Nakobanda kokende kosambela na Kisantu ! »
Likambo engindi, J.M.P.R. ebandki ko s’installer na petits et grands séminaires nionso. Le 1er avril 1972. J.M.P.R. ezuaki autorisation officielle ya bureau politique du M.P.R. mpo e imposer ba cellules na yango na ba petits na ba grands séminaires oyo ezali na retard ya installation ya ba cellules ya J.M.P.R. kati na yango. Soki etie moto makasi ba nationaliser yango.
Résidence ya Malula ekomaki quartier général ya J.M.P.R. mpe ministère ya sport mpo tango wana jeunesse et sport ezalaki branche spécialisée (milice ) ya M.P.R. mpe ministère en même temps. Secrétaire général ya J.M.P.R na tango wana ezalaki Godefroid Sampasa. Ba expulsions en cascades ya ba sango ya mindele esalemaki liseki te. Na Congrès ordinaire ya M.P.R. du 21 mai au 24 mai 1972, ba décisons misusu ekueyaki kuna.
Combat ya Ali na Foreman, esalemaki le 30 octobre 1974 mpo Foreman azokaki na arcade (na poso ya liso), esengelaki pota ekawuka malamu yambo abunda. Combat wana ezalaki un événement munene mpe retransmission na yango esalemaki na mokili mobimba. Na yango, image ya stade du 20 mai etambolaki mokili mobimba mpe etikali na ba archives ya ba télévisions ya mokili. Quelques jours avant combat, présentation ya ba boxeurs mibale esalemaki na stade du 20 mai na Président Mobutu ye moko. Ali asuanisa Foreman, asengi na Président Mobutu que alingi abanda kobeta Foreman kaka wana, azali koganga que Président apusana, il faut abanda kotanda Foreman makofi, etc. Wana stade mobimba ezali koganga : Ali boma ye ! Juste pembeni, mama Marie-Antoinette azali kaka koseka…Président Mobutu mpe na cadre ya show akati présentation mpo Ali alingi kaka abunda sur place…ezalaki suka na spectacle !!! Ali, alataki chemise ya pembe, azali koganga, commissaire d’Etat Mandungu Bula Nyiati « Carbure, Antoine » kuna azali kosala interprète, wana stade kokanga ndenge wana.
Kasi paradoxalement na bisengo wana, bien avant, kaka na stade du 20 mai, na décembre 1971, na meeting Président Mobutu asalaki mpo na kolobela coup d’Etat manqué, complot mpe atteinte contre la vie et la personne du chef de l’Etat et à la sureté intérieure de l’Etat oyo ebandaki ko impliquer Bernadin Mungulu Diaka na Patrice Jean de Dieu Kudia Kubanza. Likambu wana eyindaki somo, ba kombo etangami kuna neti ya Xavier Matanda mpe lisusu, l’incontournable Cléophas Kamitatu azalaki dans le secret de dieu.
Président Mobutu atombokela Kudia Kubanza, aloba na public : « Kudia Kubanza abengi ngai jeune homme ! ». Atangisa Kudia Kubanza lettre : la fameuse lettre ya rétractation et aveux du 15 décembre 1971, na miso ya 80.000 personnes ya stade du 20 mai. Ancien auditeur militaire général, Patrice Jean de Dieu Kudia Kubanza atanga lettre wana publiquement. Affront mpe humiliation ya ndenge wana !
Na cadre lisusu ya exhibition publique na stade du 20 mai, sima ya première guerre ya Shaba « guerre ya 80 jours » na août 1977, na kati ya stade plein, Président Mobutu alakisa quelques personnes na miso ya batu soi-disant que ba mercenaires cubains na ba gendarmes katangais oyo bakangamaki kuna na Shaba. Ye moko Président abengaki bango ba : « niangalakata ».
Na 1975, sima ya voyage mulayi Président Mobutu na mama Antoinette Mobutu basalaki na 1973 na ba pays ya Asie, étape ya Corée du Nord na Chine e marquaki Président Mobutu mpe asepelaki na culte de personnalité oyo amonaki kuna mpe na ndenge babinelaki ye na mama Marie-Antoinette. Na yango, Zaïre esalisi festival ya animation politique et populaire na stade du 20 mai. Chaque région (province) eyaki na batu oyo bayebi koningisa loketo, kobina, koyemba, koseka, kobeta mbunda na madimba na ba instruments ya musique traditionnelle mususu. Mama Catherine Nzuzi wa Mbombo, gouverneur, ye moko azalaki na tête ya groupe d’animation ya Bas-Zaïre. Stade du 20 mai e vibraki na rythme wana durant une semaine ya congé payé. Na feti na bisengo wana, goupe d’animation ya région ya Shaba ezalaki exceptionnel, Kivu ebimisaki une petite fille abandaki kobalola loketo liseki te, Kasaï oriental balaki ba soutiens gorges ya pamba mpe kolakisa madjinga, Kinshasa miso makasi ndoki te mpe kasa kasa, Kasaï Occidental na leader na bango Sosoliso ezalaki à la hauteur, Haut-Zaïre, Bandundu na Equateur mpe batikalaki sima te. Festival wana ezalaki ba bons moments, kitoko mpe bien organisé. Yango elakisaki richesse na biso culturelle.
Na stade tata Raphaël ezali ekika mpe boxeur Belechika Molochika asala ba combats na ye nionso oyo ekomisaki ye champion d’Afrique de poids moyen na 1985. Kasi ba combats wana nionso ebandaki vraiment kolakisa que abandaki ko gagner yango na aide ya ba juges ! Ata combat moko te oyo ye abunda na 20 mai elakisa que abandaki ko mériter victoire !
Na catch : Edingwe « mutu na ngenge », Ndonda « Pouma noir », Lubuela Zéphyrien « Zéphy », papa Kanza « U.R.S.S. », Fibi tao-tao, Litanda « jaguar », Boseyi 1er « papa Wemba », Selemani Moja, Botamba « Hercule », Ilunga « police belge », Katambayi « Samouraï », Ngubu « le sorcier », etc. babunda ba combats ya catch ya ndenge na ndenge entre 1983 tee na 1993.
Na juin 1989, ba obsèques ya Cardinal Joseph Malula esalemaki na stade du 20. Liwa ya Malula esalaki polémique mpe ba soupçons ebandaki ko peser sur le pouvoir. Biso nionso toyebi maye malobamaka wana mpe na ndenge elekaka. Tango Président Mobutu na mama Bobi baye na stade, tango bakopesa famille ya Cardinal mbote, mama moko ya famille wana aboyi ko tendre loboko na ye na Président! Rapidement, Chef ya bataillon sécurité rapprochée, Colonel Sido, atombola na makasi loboko ya mama wana mpo Président apesa yango mbote. Mama akanga misapi, Président apesa likofi mbote. Monseigneur Eugène Moke Motsuri azalaki tendre ata muke te mpe azalaki dure na ba propos na ye na ndenge Malula akufeli tout en soulignat œuvre na ye munene atiki. Wana lisusu ba relations entre pouvoir na Eglise ezalaki stable te !
Ba cérémonies ya ordination ya ba prêtres catholiques mpe esalema na stade du 20 mai, tout comme cérémonies ya centenaire ya Eglise du christ au Zaïre. Ba universités privées mpe ebandaki kosala ba collations des grades académiques na pelouse ya stade.
Equipe nationale ya Chine ; Académica de Coimbra ya Portugal ; les Phacochères (équipe ya université de Lovanium ) ; équipe ya présidence de la République (directeurs na ba adjoints na ye, personnel politique et technique na administratif) ; commissaires politiques ; conseil exécutif (ba commissaires d’Etat « ministres » na ba secrétaires d’Etats na ba conseillers na bango) ; conseil législatif (ba commissaires du peuple « députés » na personnel ya parlement) ; équipe ya gendarmerie, Léopards militaires, ebeta na 20 mai.
Ba matchs historiques ya Ligue de Football de Kinshasa (LIFKIN) ; Coupe du Zaïre ; Ligue Nationale de Football(LINAFOOT), Challenge papa Kalala, super coupe de Kinshasa, na ba concours ya athetisme.
Na 1974, fête ya remise ya remise la médailles ya Ordre National du Léopards mpo na ba Léopards du Zaïre, ewutki na Cité ya O.U.A. ekumbami na stade du 20 mai.
Ba concert ebetama na cadre ya combat du siècle na ba musiciens oyo : Franco, Rochereau, Zaiko Langa Langa, Stukas boys, B.B. King, James Brown, The Jackson's Five, Manu Dibango, Ray Lema, The Supremes, Abeti Masikini, Miriam Makeba, Johnny Pacheco, Celia Cruz, Ray Barretto, Larry Harlow, Santos Colon, Cheo Feliciano na ba musiens ya musique traditionnelle.
Lisusu, Fela Futi, James Brown, Jimmy Cliff, Yvonne Chaka Chaka, Johny Haliday, Claude Francois, Liliane Saint Pierre, Kassav, Wenge musica na match ya Léopards, Zaiko na match ya Léopards babeta na stade du 20 mai.
Na 1992, M.P.R., na quête ya batu, esalaki promesse publique na batu que baya na ba tickets na bango ya Bindo, Masamuna, le panier de la ménagère, nguma longindo, mpo basalisa bango na remboursement ya ba mises na bango.
Kaka na 1992, Union Sacrée de l’Opposition Radicale etondisa stade du 20 mai ndenge Président Mobutu abandaka kotondisa yango. Kasi ya Union Sacrée etondaki malgré interdiction ya circulation ya transport public na ville de Kinshasa.
Na ba années fastes ya régime ya Président Mobutu ba homologues na ye Chefs d’Etats oyo baya mpe na stade du 20 mai : empereur Jean Bédel Bokassa Ier ya Centrafrique ; roi Baudouin Ier de Belgique ; Présidents : Milton Obote na Idi Amin Dada Oumee ya Ouganda ; António Agostinho Neto Kilamba ya Angola ; François Ngarta Tombalbaye ya Tchad ; Sekou Toure ya Guinée-Conakry, Président Alphonse Massamba Débat na Marien Ngouabi ya Congo-Brazaville ; Etienne Gnassingbé Eyadéma ya Togo ; Julius Kambarage Nyerere ya Tanzanie ; Kenneth Kaunda ya Zambie ; Félix Houphouët-Boigny ya Côte d’Ivoire ; Seni Kountche ya Niger ; Albert-Bernard Bongo ya Gabon ; Grégoire Kayibanda na Juvénal Habyarimana ya Rwanda ; Michel Micombero ya Burundi ; Moussa Traoré ya mali ; Moktar Ould Daddah ya Mauritanie ; Ahmadou Babatoura Ahidjo ya Cameroun ; Anouar el-Sadate ya Egypte.
Kombo ya stade du 20 mai elonguaki le, 17 mai 1996, tango Président Mobutu alonguaki na bakonzi. Kobanda wana, stade ezongelaki kombo na yango ya tata Raphaël.
Na l’an 2005, Etienne Tshisekedi asala meeting devant ba sympathisants na ye tango awutaka na ba soins médicaux na Afrique du Sud.
Jean-Pierre Bemba mpe asala meeting na 2006 na cadre ya campagne ya ba élections présidentielles.
Père Raphaël de la Kethule de Ryhove abotami le, 15 septembre 1890 na Château de Leyselbeke na Saint-Michel-le-Bruges na Belgique. Aweyi na Woluwé-Saint-Lambert na Bruxelles na Belgique le, 26 juin 1956. Ba Congolais basengaki na famille na ye que bakunda ye na Léopoldville esika asalaki misala mia ye. Yango wana bana ba ye ba kelasi, Thomas Kanza na Jean Bolikango bawutaki na nzotu na ye na Bruxelles mpe bakumbi yango mpo balela mpe bakunda ye na Léopoldville na lopango ya stade tata Raphaël, esika basalela ye mausolée juste na entrée ya stade oyo ezali na mopanzi entre petit séminaire Saint Jean-Marie Vianney (Petit séminaire propédeutique Cardinal Joseph-Albert Malula) na école primaire Saint Jean Berckmans (E.P. Kauka I). Grâce na tata Raphaël nde sport ekota na Congo. Tobosana te que ye abandaki kolanda bana na nzela ya vagabondage mpe kotiya bango na nzela ya kelasi. Sport na scoutisme ezalaki façon ya ko occuper bango.
Ba ndeko, Kasi lelo oyo, œuvre oyo tata Raphaël asalaki ezali na état nini ? Ba ye ye atangisaki basali nini mpo na kotombola esprit sportif na R.D.Congo? Sport ezali wapi lelo oyo na mboka na biso ? Esprit olympique ezalaka na mboka na biso ? Education par le sport ezali na place nini na mboka na biso ? Fédération eboya kotikela stade autonomie de gestion na budget propre, coordination ya gestion mpe défaillante na ba points nionso e interpelaka mutu te ?
Stade tata Raphaël ekoma ya kopola, pelouse elonga, zamba na mabele etonda na terrain, magorodo na mataga nde ekoma kotambola wana na kati ya mayi ya mbula, ba kiti na ba tribunes elonga, ba gradins ya pourtours ebukana, minda ekufa, ba projecteurs ekufa, ba vestiaires ekoma ba ndaku ya ba shegue na ba « sportifs » délinquants oyo balalaka wana na batu na batu ya maboma, ba salons d’honneur na salle de fêtes ekoma ba salles ye ba nzambi zambibi misatu oyo ekabola ba salons na salle en bitanda mpe souvent salle de fêtes ezalaka ya bandimi tango babalanaka, ba bureaux ekoma ba lieux de passe misusu bakanga mpe ba souda yango, ba douches na ba toilettes etikala kaka ya kombo nionso eboboka, bikunde bisika bionso, molili na ba couloirs nionso mpe solo ya kopola ; ya diamba na ya mutoki bisika nionso !!! Soki mutu oyo ayaka na combat du siècle azongi wana lelo oyo, ekosala ye suka na choc !
Ezali mawa mingi mpo esika wana ezali na makambo ebele esalema oyo ezali kosala histoire ya mboka na biso. Stade wana ezali temple!!! Tobina wana, toseka wana, toganga wana, topumbua wana, tolela wana, to yemba wana, to sepela wana, tosilika wana, to exprima ba émotions ya ndenge na ndenge esika wana. Libulu wana pendant ba ngonga ebele ebandaki komema biso na bisengo ya balle: ba matchs héroïques; historiques; de titans; na nse ya mbula, ya moyi mpe na butu; avec ba rebondissements ya ndenge na ndenge eleka kuna, etc. Lelo oyo, tobosani nionso wana, tokomi kokima stade na biso, tokomi koleka yango sans tobuakela yango ata liso, tokomi kotala yango ezali kokufa kaka boye! Kasi esengeleli na biso tobosana te que soki mpe stade wana ekomi boye, ezali mpe en partie à cause ya ba actes ya vandalisme mpe gratuits oyo esala que public epanza, ebuka mpe ebebisa patrimoine ya stade. Mingi mingi tobandaki komona batu bazali kosala toilette soit likolo sima ya ba murettes ya ba tribunes ou na nse ya pourtours au lieu bakende directement na ba installations hygiéniques! Manque ya entretien, manque ya civisme na absence ya éducation na usage ya bien public de l’Etat nde esalaka que tobebisa sans komituna réellement sur le bien-fondé ya eloko oyo tozali na yango. Bolingo ya mboka elakisama mpe na bobateli patrimoine ya ekolo mpe koboya kobebisa bien collectif. Tozali kobosana que tango stade esalemaki ezalaki mpo na kosangisa batu na sport. Kotika stade ekufa, elingi koloba topalangana mpe tobanda kobosana une partie ya histoire na biso ! Toyebaka mikolo nionso que soki to vivre maye maleka mpe masalema na stade tata Raphaël, ezali mpo ye mei tata Raphaël azuaka likanisi liye.
Patriotiquement,
Emmanuel Kandolo
1. Stade tata Raphaël avant ba travaux ya combat Ali na Foreman na 1974. Na libanda sima ya ba tribunes, terrrains 1 ,2, parc 4, bassin (piscine), na likolo, quartier Matonge, na nse, quartier Immo-Congo
2. Terrain ya Volley na nse. Nalikolo, parcs 1, 2 , 3 , na quartier Matonge
Sources de deux photos: Wikipedia


text:
Ntángo ya banɔ́kɔ́ (Kongó-Kinsásá)
Útá mobú nkóto na nkámá mwambe na ntúkú mwambe na mínei (1884) tíí mobú nkóto na nkámá mwambe na ntúkú mwambe na mítáno (1885), Conférence de Berlin esangísí bǎna ya Erópa, ya America mpé ya Turkia mpɔ̂ na kokamba mibéko mikofungola nzelá ya Afríka. Yangó epɛ́sí mayɛ́lɛ na ntóma Léopold II na koyébisa mokili mobimba ’te ebale ya Kongó-Kinsásá eye ekambámí na moleki-nzelá Henry Morton Stanley, ezalí mabelé ma yě mpé na lisangá lya yě.
Kasi sɔ́kí na búku ekólo ya Afríka eye elekí na mabɔ́kɔ ya mindɛ́lɛ́ elakísí lokóla ekólo ya Mpótó, na mibéko mpé na misálá ya mbulamatári, sɔ̂lɔ́ ezalákí kokambama lokóla elóko ya moto mɔ̌kɔ́.
Etápe
État Indépendant du Congo (Letá ya nsɔ́mi ya Kongó)[kokoma | kobɔngisa mosólo]
Mapángo ma ekólo Kongó esálámí na bokakoli elɔngɔ́ na mindɛ́lɛ́ miye basílákí kozwa o káti, mabelé manɛ́nɛ. Ya sɔ́ló, likambo lya ndelo ya Kongó esɛngí kotámbola ekólo mobimba mpé kokamba bato na bokási mpé esɛngákí kozwa bandeko ya miyíndo.
Bitumba ekɔ́tákí káti ya batɛ́kisi mǐno ya nzɔku epái moyíndo, epái Alabo na bakonzi ya miyíndo. Bolóngi ya Letá epɛ́sákí na Bɛ́ljika esɛngɔ enɛ́nɛ.
Kasi nsango ya malámu ya «État Indépendant du Congo» (tǒ mpé "Ekólo ya Bonsɔ́mí ya Kongó") ’te na Bɛ́ljika mpé na mbóka mopaya. Nsango ya monyɔ́kɔli etálí mosálá ya ndembó ekómí na Mpótó. Mani Léopold II atíndí bato bya bikólo ndéngé na ndéngé mpɔ̂ na koyéba likambo lîná.
Matɔ́ngi na nzóto ya mopaya ebángísí Bɛ́ljika elingí kosúkisa monyɔ́kɔli. Yangó wâná ekólo Bɛ́ljika, mokɔlɔ ya zómi na mítáno sánzá ya zómi na mɔ̌kɔ́ mobú nkóto na nkámá libwá na mwambe, ekamátí bokonzi na etando ya ekólo État Indépendant du Congo. Na bokambami bwa Bɛ́ljika, ekólo État Indépendant du Congo ekómí lokóla mabelé mɔ̌kɔ́ na Bɛ́ljika. Na nsima ya mánsɔ, bato babósání monyɔ́kɔli mpé motungisi na ntángo ya Mani Léopold II. Akómí yě mɔ̌kɔ́ « mokonzi malámu » mpé ekólo Kongó ekómí « ekólo moyíndo ekambí mindɛ́lɛ́ eye ekolakisa nzelá ».
Mpɔ̂ na kokóma « ekólo moyíndo molakisa nzelá »[kokoma | kobɔngisa mosólo]
Ekambí miyíndo na mindɛ́lɛ́ ekopɛ́sa ndakisa, ebɔ́ngí esálá mabé te. Elingákí bokonzi ya botatá esimbí Bruxelles mpɔ̂ na bokambi ya miyíndo ezala malámu, ekólo emíkoka bozwi bwa yě. Kasi etíkí na miyíndo, mánsɔ etálí mbúlamatáli te lokóla botéyi bǎna ba kelási, botóngí ekólo mpé mosálá ya mónganga.
Bokambi yangó ezalákí mpé na makambo ya makási. Atá mibéko mikokúmbisa bikólo ya miyíndo miye ekambí ekólo Kongó ya Bɛ́ljika, mosálá ya bokási ekosíla káka na mobú nkóto na nkámá libwá na ntúkú mísáto. Bakopɛ́sa bonyilɛ na bapanzi makita mpé na bisanga bya bato káka na mobú nkóto na nkámá libwá na ntúkú mítáno na libwá. Na mibú nkóto na nkámá libwá na ntúkú mítáno, mpósá ya kotámbola ekólo ekopɛ́sa makanisi ya ekólo Kongó ndakisa malámu. Na tema ya mabé tɛ́, bisíká bya ekólo Kongó na emɔneli ya mokili mobimba ya mobú nkóto na nkámá libwá na ntúkú mítáno na mwambe, epɛ́sákí maloba ya elíkya enɛ́nɛ.
Bisika bya bato na mbulamatari[kokoma | kobɔngisa mosólo]
Na kati ya ekolo, bisika bya bato na mbulamatari ekambamaki na moyángeli général moye akambi mbulamatari mpe akoyebisa manso epai ya ntoma ya bikolo miyindo na minoko ya bakambi mabele. Bango bakotala misala minso ya léta (bofuti pako, misala ya mabele, misala ya botongi ekolo, bobwaki bosoto, bokati makambo, etc). Misala miina ekambami mpe na bakondzi ya miyindo oyo balatisi palata. Na maloba, mokondzi oyo alati palata aponami mpe akokamba mboka wa ye na ndenge ya bokoko. Kasi solo mpenza, ezalaki kosalama ndenge wana te. Mbulamatari alingaki ekolo ekola ndenge ye alingi, kasi na ndenge ya bokoko te.
Mokondzi moyindo oyo aponami mpe alati palata ya mbulamatari, azalaki elembo ya bakondzi ya kala ya miyindo na kati ya mbulamatari. Kasi bakondzi mingi baponamaki mpona bilanda landa bya bango na mibeko ya mbulamatari.
Basango[kokoma | kobɔngisa mosólo]
Mateya etali yezu, ezalaki mosala ya basango, bakatolike mpe na baprotestants. Mbulamatari ya Kongo ya Belgica epesaki bango misala miye etali bosungi bato, misala mya bikela mpe bosali bokono. Na mobu koto na kama libwa na tuku minei na sambo, banganga nzambe katolike mpe protestant, bazalaki 21% na mindele bakosala ô ekolo Kongo. Lokola ekolo Kongo mibále balekaki basi, banganga nzambe bapesaki misala mingi na basi ya mindele.
Bambulu-mbulu mpe basoda[kokoma | kobɔngisa mosólo]
Basimbi bokondzi bwa mindele, bambulu-mbulu mpe basoda. Na ebandeli, basoda ya mindele baye bawuti belgica, scandinavia na Italia, etc mpe basoda ya miyindo, bana ya africa ya loboko la mwasi, bana ya Zanzibar, bakotika moke-moke esika na basoda ya mboka na bokambami ba Belges.
Minganga[kokoma | kobɔngisa mosólo]
Na sima ya bokono ya mpongi eye ezongaka mbula nyoso, minganga ya mindele bakosilisa liboso makono ya seko. Wuta mobu koto na kama libwa na tuku misato, bakosalisa bato na bisika bazali mpe bakotambola mboka na mboka; ekobakisama mpe ba lopitalo ya mike mpe ya minene na bisika bya banganga nzambe mpe na bisika ya misala minene.
«Mboka ya zomi» mpe dipanda[kokoma | kobɔngisa mosólo]
Posa ya bondeko bonene kati ya bikolo ya Afrika mpe ya Erópa ebandi na mibu koto na kama libwa na tuku mitano. Mokano ya kobongisa mibeko elingi kokotisa ekolo Kongó na kati ya mabele ya Belgica. Bato babengi «mboka ya zomi». Mibu mitano na sima ya mobembo monene ya ntoma Baudouin na ekolo Kongó na mobu koto na kama libwa na tuku mitano na mitano, ekolo Kongó ezwi dipanda.
Tálá mpé[kokoma | kobɔngisa mosólo]
Ntángo ya banɔ́kɔ́ · Congo précolonial (avant 1867) · Colonisation du Congo (1867-1885) · Letá ya nsɔ́mi ya Kongó (1885-1908) · Kongó ya Bɛ́lɛjika (1908-1960) · 1ère République Indépendance (1960-1965) · 2e République Zaïre (1965-1996) · 3e République (2006-)
Gouvernement de Salut public (1997-2003) · Gouvernement de transition (2003-2006)
*Atrocités ya Kongó (1888–1908) · Crise congolaise (1960-1965) · Etumba ya Katanga mpé Kasai (1960–1961) · Etumba ya bai mboka mpé *Révolte ya Simba (1961–1964) · Etumba ya Shaba (1977–1978) · Etumba ya Kongó ya libosó (1996-1998) · Etumba ya Kongó ya míbalé (1998-2003) · Etumba ya Kívu (2003- )


text:
Elingi koloba nini kondima Yesu lokola Mobikisi wa yo moko?
Motuna: Elingi koloba nini kondima Yesu lokola Mobikisi wa yo moko?
Eyano: Esili yo kondima Yesu Klisto lokola Mobikisi wa yo moko? Mpo ya kososola malamu motuna moye, osengeli yambo kososola maloba “Yesu Klisto,” “wa yo moko,” mpe “Mobikisi.”
Nani azali Yesu Klisto? Bato mingi bakokitola ete Yesu Klisto azali moto moko malamu, molakisi monene, soki te kutu moko mosakoli wa Nzambe. Makambo maye mazali solo mpo na eye etali Yesu, kasi bazali kolimbola mobimba te nani Ye azali solo mpenza. Bibilia elobeli biso ete Yesu azali Nzambe na mosuni, Nzambe na lolenge ya moto (tala Yoane 1:1, 14). Nzambe ayaki na mabele mpo ya koteya biso, kobikisa biso na bokono, kosembola biso, kolimbisa biso—mpe kokufa mpo ya biso! Yesu Klisto ezali Ye Nzambe, Mokeli, Nkolo mokonzi?
Nani azali Mobikisi, mpe mpo na nini tosengeli kozala na Mobikisi? Bibilia elobeli biso ete biso banso tosumukaki; biso banso tosalaki mabe (Baloma 3:10-18). Lokola lifuti ya masumu ma biso, tolongobani mpo ya nkanda mpe masambisi ma Nzambe. Etumbu bobele moko mpo ya masumu tosalaki na Nzambe oyo azali na nsuka te mpe ya seko ezali etumbu eye ezanga nsuka (Baloma 6:23; Emoniseli 20:11-15). Tala ntina tosengeli kozala na Mobikisi!
Yesu Klisto ayaki na mabele mpe akufaki na esika ya biso. Liwa lya Yesu ezalaki kofuta ya nyongo ezanga nsuka mpo na masumu ma biso (2 Bakolinti 5:21). Yesu akufaki mpo ya kofuta etumbu ya masumu ma biso (Baloma 5:8). Yesu afutaki motuya ya ntalo oyo tokokaki te. Bosekwi bwa Yesu uta na bakufi elakisaki ete liwa lya Ye ekokaki mpo ya kofuta etumbu ya masumu ma biso. Tala ntina Yesu azali Mobikisi bobele moko (Yoane 14:6; Misala 4:12)! Ezali yo kotiela Yesu motema lokola Mobikisi wa yo?
Ezali Yesu Mobikisi wa “yo moko”? Bato mingi bazali kotala bomoi ya Bomoklisto lokola bobele kokende na eklezia, kosala makuli, mpe/soki mpe te kosala masumu songolo. Eye wana ezali Bomoklisto te. Bomoklisto ya solo ezali mokangano ya yo moko elongo na Yesu Klisto. Kondima Yesu Klisto lokola Mobikisi wa yo moko elingi koloba kotielaka Ye bondimi mpe motema mwa yo moko. Moto moko te abikisami na bondimi bwa basusu. Moto moko te abikisami na kosalaka misala songolo. Bobele nzela moko ya kobikisama ezali ya kondima yo moko Yesu lokola Mobikisi, kotiaka motema na liwa lya Ye lokola lifuti mpo ya masumu ma yo mpe bosekwi bwa Ye lokola ndanga ya bomoi bwa seko (Yoane 3:16). Yesu, ezali ye mobikisi ya yo moko mpenza?
Soki olingi kondima Yesu Klisto lokola Mobikisi wa yo moko, loba maloba malandi na Nzambe. Mikundola ete, kolobaka maloba maye soki mpe maloba nini masusu ekobikisa yo te. Bobele kondima na Yesu Klisto mpe mosala mwa Ye moye akokisaki na ekulusu nde ekoki kobikisa yo uta na masumu. Losambo loye ezali bobele yoko nzela ya kolakisa na Nzambe bondimi bwa yo epai na Ye mpe kotonda Ye mpo ya kopesa yo lobiko. “Nzambe, nayebi ete nasumukaki na Yo mpe nalongobani na etumbu. Kasi nandimi ete Yesu Klisto akamataki etumbu eye nalongobani mpo ete o nzela ya bondimi na Ye nakoka kolimbisama. Nayambi likabo na Yo ya bolimbisi mpe nati motema mwa ngai na Yo mpo ya lobiko. Nandimi Yesu lokola Mobikisi wa ngai moko! Natondi Yo mpo na ngolu mpe bolimbisi bwa yo ya kokamwa—likabo lya bomoi bwa seko! Amene!”
Esili yo kozwa mokano na ntina ya maye otangi awa? Soki bongo, tosengi onyata likolo ya molongo wapi ekomami awa na nse "Nandimi Klisto lelo oyo".
Zonga na lokasa ya boyambi na Lingala
Elingi koloba nini kondima Yesu lokola Mobikisi wa yo moko?


text:
Mamie Meno NzumbaDecember 22, 2008 8:14 PM
RECHERCHE SES ANCIENS AMIS(AMIES)
JE M'appelle mamy meno je suis à la recherche de mes anciens collègues de
l'institut bobokoli de la promotion 1997-1998 actuellement je vis en France je
serai enchantée d'avoir des news de mes collègues car nous avions partagé des
moments intenses au maquis merci de me répondre.
Jul BozongoDecember 22, 2008 3:31 PM
Recherche d'une très chère amie
Je recherche une amie de kinshasa dans le quartier de salongo,elle s'appele
LINA KANYEBA,la dernière fois que nous nous sommes vu s'était en
2005.Quiconque la connait pourra transmettre mon message,cela fait des
des années que j'ai quitté le pays.Merçi d'avance...
Jul BozongoDecember 22, 2008 3:22 PM
Retrouvaille de mes relations dans le monde
Vie eza kaka moko,naza na besoin na retrouver ba masta na ngai ya bomuana pe ya la vie tozala na contact.bango tout quoi;Ya London,sabin Ikondo,Mike balusa,lorent lorenzo,josé bahoto,Christian Engele,Kanda bongo,bana tout ya quatier ngbaka na london,na Paris;Michel ngbandi,Djo bébé Bomolo,Hervé Sumbu na states,Vincent Masimango na Louison Ipoma na paris,Vieux na ngai eugène Lutula na suisse,Antoine Denewade na lausanne,José Retro na Didi ngende na liège,José Mayela na Hollande,Ya godé Mangala na kinshasa,DO Makobo,Pierre Okondo,Famille Nkoy,silvie et petit bébé,ricky na lydia na suisse,Endo le grand chanteur/zaiko,bana ok,Ben nyamabo,Henri do Mongapa et ya Alcapone na kin.,Vincent okito na kin,Ayao na liège,God bazomba,Maman béa la burundaise na protea hotel de brazzaville,Claude potshika,Lola mboyo Jp,Claudine masamba,lina kayeba de salongo,désiré limesso,Zoé bella,sweet ellesse,guy moeller,arthur minga shang,Mambo de panama,philo kimama,chika ndanu na paris,ya marco ndanu na states,papy drama mobutu,Petit na ngai bébé citoyen okito na states,Noél kegbia et maitre toussaint kegbia,Petit junior likonti de protéa hotel bzv.Ba masta ya ba côté ya gemena,ba petit na ngai ba joueurs ya ville de gbadolité,avec le president Patrick Mveleté,Mr henri BOLONGA de l'Udemo,Omer Kande,jacques Mayela,Vieux augustin zokando,Da cécile mère "tshétshé"mère courageuse na kin.... Boleki ébélé ba ndeko,na zoluka bino po ngai pe na tika mboka depuis...a bientôt jul Bozongo merçi


text:
Totombeli bino boyei malamu na Site Internet ya biso na lokota ya Lingala www.GotQuestions.org!
Mituna mya Bibilia miye mipesami biyano
Tosengi bolimbisi, kasi tokoki te sikawa kondima mituna mipesami na Lingala. Soki bokoki kokoma mpe kotanga na lokota ya Angele, tinda mituna na - http://www.gotquestions.org/Bible-Questions.html.
Etiami awa na nse nkasa ya maye mazwami na Lingala:
Bansango Malamu
Ozwi Bomoi bwa Seko?
Ozwi Bolimbisi? Lolenge boni ekoki ngai kozwa bolimbisi bwa masumu ma ngai uta na Nzambe?
Elingi koloba nini kondima Yesu lokola Mobikisi wa yo moko?
Mwango soki te nzela ya lobiko ezali nini?
Nini ezali Moklisto?
Nawuti kaka kotia bondimi bwa ngai na Yesu…bongo nini sikawa?
Mituna mya motuya monene
Nzambe azalaka mpenza? Bilembo bizali biye bilakisi ete Nzambe azali?
Yesu Klisto azali nani?
Yesu azali Nzambe? Elobaki Yesu ete azali Nzambe?
Mituna mya Bibilia miye mipesami biyano


text:
Malariyá
Malariyá ezalí fɛ́fɛle eye ezwámaka o mikili mitóndá maziba tǒ mái malálá, mpé bisíká bitóndá ngungi. Bokɔnɔ epɛ́sɛ́mi na ngungi ya mwasí; sɔ́ki aswí moto, mikɔlɔ́bɔ mikokɔ́ta o nzóto kin'o makilá.
Etápe
Definition and symptoms[kokoma | kobɔngisa mosólo]
Malariyá ezalí bokono boye bokopesamaka kowúta na ngungi koleka epayi ya batu tǒ banyama misusu kolandana na ba parasites protozoaires óyo ezali (lolenge ya micro-organisme) ya cellule móko ya Plasmodium.[1] Malariyá elakisaka bilembo biye bilandi fièvre, bolembu, kosanza mpe moto mpasi. Na ba cas ya makasi mpeza ekoki komema loposo kokoma jaune, kopiquer crise ya mbalakata, coma to liwa.[2] Bilembo oyo bibandaka komonana mingi mingi sima ya mikolo zomi to zomi na mitano sima na kosuama na ngungi. Epayi ya baye balandelaki nkisi malamu te bokono bokoki kozongela bango sima na basanza.[1] Epayi ya baye babikaki na bokono kala te, tango bazwami na bokono lisusu bilembo ya makasi bimonanaka lisusu te obe oyo ya neti neti te. Resistance oyo ya ndambo ekendaka na kosila malembe malembe sima na basanza kino ba mbula soki mutu azali lisusu te kokoba kozwama na malariyá.[2]
Cause and diagnosis[kokoma | kobɔngisa mosólo]
Mingi mingi mpeza, bokono oyo bopesamaka tango mutu asuami na ngungi ya mwasi oyo ayebani bo Anophèle. Kosua oyo ekotisaka ba parasites kowuta na soyi ya ngungi kokota na makila ya mutu.[1] Na sima ba parasites oyo ekendeke na foie epayi wapi ekolaka mpe kobota bota. Eza na lolenge mitano ya Plasmodium oyo ekoki kopesa bokono mpe kokabolama na batu.[2] Liwa mingi eyaka na nzela ya P. falciparum na P. vivax, P. ovale, mpe P. malariae ememaka mingi mingi mpeza lolenge moko ya malariyá ya mua katikati.[1][2] P. knowlesi yango ememaka mpeza mpeza te bokono epayi ya batu.[1] Diagnostique ya malariyá esalalemaka mingi mpeza na nzela ya komeka makila na microscope na bosaleli plaquette ya makila, to na nzela ya test antigène to ba tests ya diagnostique ya lombango.[2] Ba nzela eye esalelaka milongo ya baréaction na polymérasie mpo na kokundola ADN ya parasite esili kozala, kasi naino basaleli yango te na bisika biye malariyá ezwi batu ebele mpó na ntálo mpé mbilinga mbilinga nayango.[3]
Prevention and treatment[kokoma | kobɔngisa mosólo]
Likáma ya kozwama na bokono ya malariyá ekokí kokoma moke na nzela ya komibatela na kosuama na ngungi na bosaleli moustiquaire mpe nkisi ya kobengana ba insect, to mpe mikano ya kolandela ba ngungi neti kofula insecticide mpe kotsiolisa mayi eye etelengani.[2] Nkisi ndenge na ndenge eza na oyo etali prévention ya malaria mpo na bakeyi mibembo na bisika biye bokono bona bozali mingi. Ba doses ya nkisi sulfadoxine/pyriméthamine ya komela mbala na mbala eza recommendé mpo na bana mpe na sima ya sanza misato ya yambo ya zemi na bisika biye taux ya malaria eza likolo mpeza. Atako posa ezali, mangwele moko te eye ezali kosala mpeza eza, ata ndenge batu bazali kosala makasi mpo na kobongisa mangwele wana.[1] Nkisi eye eza recommendé mpo na malaria eza bosangisi ba nkisi ya malaria oyo ezali na artémisinine.[1][2] Lolenge ya mibale ya ba nkisi ekoki kozala mefloquine, luméfantrine, to sulfadoxine/pyriméthamine.[4] Quinine ekoki mpe komelama elongo na doxycycline soki artémisinine eza te.[4] Esengami ete na bisika biye bokono oyo boza na batu ebele, yambo ya kobanda komela ba nkisi esengeli kosembola soki ete malaria nde ezali kotungisa mpo na ntina ya mikakatano ya nzoto koboya nkisi. Ba nkisi ndenge na ndenge ya malaria eza kokutana na nzoto eye eza koboya yango; na ndakisa, eza na baye nzoto eboyaka chloroquine P. falciparum likambo oyo epanzani na bisika ebele oyo malaria ezali, na nzoto koboya artémisinine ekomi mpe nkokoso na bisika songolo ya mikili ya Asia ya se.[1]
Epidemiology[kokoma | kobɔngisa mosólo]
Bokono oyo bopanzani mingi na barégion tropical mpe sous tropical oyo etandami nzinga nzinga na équateur.[2] Yango ezali bongo eteni monene ya Afrika ya se ya Sahara, Asia, na Amerique Latine. Organisation Mondiale ya Santé emoni ete na mobu ya 2012, ba cas ya malaria ezwaki bamillion 207 ya batu. Na mobu wana, emonanaki ete bokono bona bobomaki batu kati ya 473,000 na 789,000, ebele nabango bazali bongo bana nakati ya Afrika.[1] Malaria mingi mingi eza bokono boye bolandanaka na kibobola mpe eza na effet monene ya mabe na développement économique.[5][6] Na Afrika emonani ete ememaka libunga ya ba milliards 12 $ USA na mobu moko kino na motuya ya likolo mpo na maye matali bonkolongono, bozangi makasi ya kosala mosala mpe ba effets misusu na maye matali tourisme.[7]
Ba références[kokoma | kobɔngisa mosólo]
- ↑ 1,0, 1,1, 1,2, 1,3, 1,4, 1,5, 1,6, 1,7 et 1,8 "Malaria Fact sheet N°94". March 2014. http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs094/en/. Retrieved 28 August 2014.
- ↑ 2,0, 2,1, 2,2, 2,3, 2,4, 2,5, 2,6 et 2,7 Caraballo, Hector (May 2014). "Emergency Department Management Of Mosquito-Borne Illness: Malaria, Dengue, And West Nile Virus". Emergency Medicine Practice 16 (5). http://www.ebmedicine.net/topics.php?paction=showTopic&topic_id=405.
- ↑ Nadjm B, Behrens RH (2012). "Malaria: An update for physicians". Infectious Disease Clinics of North America 26 (2): 243–59. doi:10.1016/j.idc.2012.03.010. PMID 22632637.
- ↑ 4,0 et 4,1 (en) World Health Organization, Guidelines for the treatment of malaria, Geneva, 2nd ed., 2010 (ISBN 9789241547925), ix
- ↑ Gollin D, Zimmermann C (August 2007). Malaria: Disease Impacts and Long-Run Income Differences (PDF) (Report). Institute for the Study of Labor.
- ↑ Worrall E, Basu S, Hanson K (2005). "Is malaria a disease of poverty? A review of the literature". Tropical Health and Medicine 10 (10): 1047–59. doi:10.1111/j.1365-3156.2005.01476.x. PMID 16185240.
- ↑ Greenwood BM, Bojang K, Whitty CJ, Targett GA (2005). "Malaria". Lancet 365 (9469): 1487–98. doi:10.1016/S0140-6736(05)66420-3. PMID 15850634.