text:
Patrimoines culturels (suite): Stade Tata Raphaël
Ba ndeko,
Na cadre ya ba patrimoines ya ekolo na biso, tokolobela stade tata Raphaël. Lisolo lya stade tata Raphaël ebandi na ye moko Révérend père Raphaël de la Kethule de Ryhove (1890-1956). Ye azali sango awutaki na Belgique esika abotama. Akomaki na Léopoldville na Congo belge na 1917. A remplacaki Révérant père Arthur Breye na direction ya collège saint Joseph ya Congrégation du Cœur Immaculé de Marie = Congrégation des Pères de Scheut. Tata Raphaël azalaki directeur ya collège saint Joseph kobanda na 1917 tee na 1948. Ye azali mutu ya liboso oyo akotisi esprit sportif na Congo mpe abandi ko encadrer ba jeunes na sport mpe na scoutisme. Na esprit wana nde atongisaki ba terrains ya sport entre ba avenues Baron na Félix Fuch na croisement ya avenue des aviateurs. Avenue des aviateurs (e changea kombo te) ezali avenue ya Eglise Sainte Anne. Avenue Baron ekoma avenue Dongo. Avenue Félix Fuch ekoma Avenue Dumi. Esika ba terrains ezalaki lelo ekoma ba immeubles mibale : moko ya ambassade ya Portugal, mosusu ya Etats-Unis. Ba terrains wana ebandaki mpo e servir na ba activités sportives : gymnastique, course à pieds, football, wuta 1918. Na élan wana ba écoles ya Léopoldville ekomi na ba activités sportives mpe na yango ba compétitions inter scolaires ebandi kosalema kati na ba écoles. Tango wana ba terrains ya compétions ezalaki na Saint Joseph na Saint Pierre. Na 1919 asali Cercle Sportif Congolais (C.S.C), (eyaki kobengama sima A.R.S.C) na ba équipes mine : Union, Standard, Etoile na Excelsior. Sima na yango, aye kosalisa Union sportive ya Léopoldville mpe na cités ba équipes ekomi kosalema sur base ya ba élèves yango wana rapidement championnat ebandaki noki na Union sportive de Léopoldville. Tee na 1923, Championnat Stanley Pool, yango ebandaki kobetama entre ba équipes ya Léopoldville na ya Brazzaville. Na 1934, Tata Raphaël na aide ya l’Etat colonial na Mission ya Léopoldville na actions bénévolats ya ba kelasi, ayaki kotonga stade reine Astrid ya Léopoldville (stade du 24 novembre) lelo ekoma stade cardinal Joseph Malula.
Suite na organisation administrative oyo Belge asalaka na 1933, Paul Ermens akomaki vice-gouverneur général ya Congo belge. Ye nde ayaki kosala parc ya munene mpo na ba jeunes ya cité indigène (cité ya batu moindo) ya Léopoldville. Parc yango ebengamaki na kombo ya Parc omnisport Ermens. Kuna azalaki na quatre terrains ya football na athlétisme, bassin ya munene (piscine), terrains ya basketball, na ya tennis mpe piste mpo na athlétisme mpe na espace ya gymnastique pembeni ya bassin. Parc Ermens ezalaki oyo ekoma lopango ya stade tata Raphaël.
Na 1939, roi Léopold III, na proposition ya gouvernement colonial, apesaki Association Royale Sportive Congolaise (A.R.S.C) na tata Raphaël en sa qualité ya animateur ya A.R.S.C. ba titres ya société royale mpo na 20 ième anniversaire ya A.R.S.C. Ba titres ya société royale ezali ba titres oyo société royale ezali na yango na ba sociétés oyo ezali na immobilisation financière na actif ya bilan. Octroi na yango ezali faveur oyo roi de Belges asalaka na ba sociétés oyo ezali kokokisa ba conditions spéciales neti : importance ya esika oyo société ezuami na exercice ya activité na yango, impact na yango na batu, mpe motindo ya bakambi ba société oyo esengeli e bénéficier na ba titres, etc.
Na 1948, tata Raphaël atikeli Révérent père Gérard Kester ebonga ya directeur ya saint Joseph mpe atikali directeur d’honneur mpe akomi na une nouvelle mission ya éducation ya ba jeunes ya Léopoldville na makambu ya sport mpe na concrétisation ya projet ya construction ya stade munene ya football. Na début ya ba grandes vacances scolaires ya 1948, na mokolo mua 4 juillet 1948, nde tata Raphaël atiaki libanga ya liboso ya construction ya stade oyo esengelaki etongama na parc Ermens. Stade yango etongami na ba fonds ya gouvernement ya colonie, ba entreprises ya Léopoldville, ba missionnaires mpe na main d’œuvre bénévole ya bana kelasi. Stade esilaki na 1952, mpe à la grande surprise, au lieu ebengama stade Ermens, gouvernement coloniale e imposer kombo ya stade roi Baudouin Ier soi-disant mpo na kolakisa ndenge colonie ezali attacher na roi na métropole. Kasi mingi mingi na population noire, ebandaki kaka kobengama stade Ermens par habitude na parc oyo ezali wana.
Ba mbula ebele yambo abanda kotonga stade, na 1919, tata Raphaël asalaki Association Royale Sportive Congolaise (A.R.S.C.) mpo azalaki na makanisi ma ko promouvoir football ya mutu moindo na kati ya Congo belge na Rwanda-Urundi na kobetisa ba championnats provinciaux na championnat national chaque année. Na 1958, eye kokoma Association Royale Sportive Congolaise et du Rwanda-Urundi (A.R.S.C.RU.) na ba Fédérations Provinciales oyo : Fédération Royale Sportive Congolaise de Léopoldville (F.R.S.C.L.) ; Fédération Royale des Associations Sportives Indigènes d'Elisabethville (F.R.A.S.I.E.), province ya Katanga, Fédération Sportive Congolaise de Luluabourg (F.S.C.L.), province ya Kasaï, Fédération des Cercles et Clubs Indigènes de Stanleyville (F.C.C.I.S.), province orientale, Association Sportive Congolaise de l'Equateur (A.S.C.E.), province ya Equateur, Association des Clubs Sportifs du Kivu (A.C.S.I.K.), province ya Kivu, Fédération Indigène de Football d'Usumbura (F.I.F.U), territoire ya Rwanda-Urundi. Donc, musala mua implantation ya ba structures na infrastructures mobandaki banda 1925, muke muke na ba provinces na ba ligues na ba villes tee tango bayaki kokoma na ba fédérations.
Stade tata Raphaël ezali na commune ya Kalamu na quartier Matonge (Renquin) entre ba avenues victoire ; promenade ; de l’école de navigation fluviale mpe na avenue Jason Sendwe. Ezali mpe na mopanzi ya Petit Séminaire "Saint Jean-Marie Vianney", na ya résidence privée ya cardinal Joseph Malula. Entrée principale ya stade tata Raphaël ezali na croisement ya ba avenues : promenade (adresse officielle nde ezali sur l’avenue promenade), avenues du stade na Oswe.
Tango construction ya stade esili na 1952, conformément na makanisi ma tata Raphaël, école ya éducation physique mpe efonguami kuna nakati. Na 1967, école oyo eye kokoma Institut Supérieur d’Education Physique (I.S.E.P.).Yango eyaki kokoma plus tard na 1972, département ya éducation physique et sportive ya Institut Pédagogique National (I.P.N), actuelle Université Pédagogique Nationale (U.P.N). Stade tata Raphaël ezalaki inaugurer mokolo mua 1er juillet 1952 avec faste. Etongama na terrain ya dimension internationale na pelouse kitoko mpe très bien entretenue. Ezali na 50.000 place assises, na pourtours, na ba tribunes latéraux mpe na tribunes central na d’honneur, mpe na 6.000 places debout. Tribune ezalaki mpo na mindele mpe pourtours mpo na batu moindo. Na ba tribunes nionso kaka tribune d’honneur nde ezalaki na ba kiti, oyo etikali ezalaki nde na pavement lise. Ba équipes misatu oyo : A.S. Victoria Club (Vita Club) « Mokonzi ya terrain » ; C.S. Daring Faucon « Imana matiti mabe », Daring Motema pembe ; A.S. Dragon, Bilima « Bilima arrive », « le rouge et Or », « du monde et du sang » ezalaki na ba pourtours na yango mpo ezalaki ba grandes équipes ya Léopoldville na ba supporteurs ebele. Ba gradins ya pourtours en bêton mpe na espace na esika ya kotiya makolo. Na kati, ba vestiaires kitoko na ba accessoires nionso ya gymnastique, ba toilettes, ba douches, ba salles ya cours mpe ba dortoirs mpo na ba élèves ya école ya éducation physique. Salle ya fête na ba bureaux ya gestion ya stade na ya direction ya école mpe na salle d’étude na réfectoire mpe ezuamaki na kati. Courant électrique na mayi ezalaki, ba poteaux mine ya ba projeteurs na kati, etelema na pourtours. Stade, na kati pourtour ezalaki na ba kanga moyibi, na libanda ya pourtour ezalaki na double clôture na ba kanga moyibi , mpe cloture ya liboso elingaki stade, ya mibale nde elingaki espace entre stade na ba quatre guichets ya billets ya pourtours. Na tribunes, na kati ezalaki na bibende mpo na kopekisa batu bakita na terrain. Entrée ya terrain ezalaki na ba portailles na minene mibale na mopanzi ya muasi na mobali mpo na mituka, ba délégations officielles, ba personnes à mobilité réduite na ba agents de l’ordre public, ba secouristes na ba ambulanciers.
Mpo na inauguration ya stade, ministre ya colonie abengisaki ba étudiants ya université catholique de Louvin mpo basala ba démonstrations ya gymnastique mpe kopesa spectacle kitoko oyo ezali kokende na cérémonie ya inauguration. Sima ya mikolo, ba équipes ya Belgique mingi eyaki kobeta na stade tata Raphaël entre 1953 na 1957 : Beerschot Athelic Club d’Anvers na 1953, Sporting d’Anderlecht na 1955, Standard de Liège na 1956, Union saint Gilloise na 1957. Na 1960, équipe nationale ya Union des Républiques Socialistes Soviétiques (U.R.S.S.) mpe eyaki na Léopoldville kobeta ba matchs amicaux. Stade tata Raphaël mpe ezalaki esika ba compétitions ya athlétisme civil kaka te. Force publique mpe ebandaki kosalisa ba concours ya athlétisme kuna, na ba compétitions ya libanda na « melting-pot » : boxe sans garde, makofi ebetamaka en désordre!
Ba ndeko, tata Raphaël banda aya na Léopoldville, azalaki toujours na makanisi ma ko encadrer jeunesse na nzela ya sport na scoutisme. Amonaki ndenge vagabondage ezalaka na Léopoldville. A cet effet, akomaka article moko intéressant (na revue Congo III na 1922) sur likambo ya vagabondage na Léopoldville. Na Influence oyo azalaki na yango sur jeunesse en tant que sango, directeur mpe encadreur sportif ya ba jeunes, a utilisaki sport neti moyen ya ko canaliser énergie ya bilenge mpe ko faire éviter bango nzela ya moyibi, bitumba, kindumba, komela masanga na bangi mpe kotelengana pamba pamba na kokende koliya matonge na mapela na esobe ya Renquin ou encore kokende koliya ba avocats na zamba avocats pene na rivière mososo mpe bakokende kosakana na mayi ya kalamu. Ye alingaki bilenge bazala na un corps saint dans un esprit saint. Kasi makanisi ya gouvernement colonial ezalaki ndenge oyo te. Yango ebandaki ko utiliser harmonie oyo sport ezali kokotisa na société na but ya propagande politique comme image ya réussite ya politique coloniale na Congo belge. Yango wana ebandaki kobimisa mbongo na ba constructions ya ba stades na ba parcs mpe kobengisa ba équipes ya métropole mpo eya kobeta na colonie na cadre ya sport unité. Na match ya liboso oyo équipe ya métropole ebetaka na Léopoldville, gouverneur général Pétillon ye moko asalaki makambo en grand : ayamba équipe Beerschot Athelic Club ya Anvers na ndenge ya liseki te. Na organisation ya match esengelaki ebeta na sélection ya Léopoldville, basangisa yango na mindele oyo ya colonie. Kati na kosangisa wana, batu moindo na mindele bazalaki na vestiaire moko te bien que sur le terrain bazalaki équipe moko ya sélection ya Léopoldville. Na stade mpe ségrégation ezalaki, mindele na tribunes, moindo na pourtours ! Na match wana, batiaki arbitre ya mundele, officier ya Force publique, ye asala suka na injustice mpe aboya deux buts ya équipe locale mpe asala tout na injustice wana elakisa que équipe ya métropole ekoki kopola te soki ezali kobeta na équipe ya Congo belge. Suka suka équipe ya Anvers elongaki na 5 buts à 4. Ndenge moko na 1957, sélection indigène na Union saint Gilloise, e ganga na 4 à 2 face na sélection (100% indigène) ya Léopoldville, même chose, arbitre ya mundele ya Force publique asali lisusu injustice mpe na suka ya match mobulu ebimi mpe bitumba makasi, mindele babetama mpe mingi batanga makila. Expérience wana eyalaki ko se retourner contre colonie mpo eyaki ko remarquer que na ba rencontres wana solidarité ezalaki makasi kati na ba Congolais sima ya équipe na bango, mpe na cas ya victoire, yango elingaki emonana que mutu moindo akoki kolonga mundele mpe efongola nzela na victoire ya indépendance. Yango wana na 1957, colonie eyaki koboya kobetisa ba matchs na batu ya métropole. Kasi mpo na kokata élan wana brusquement te, na 1960, ebengsaki équipe ya Union des Républiques Socialistes Soviétiques (U.R.S.S.) mpe match esukaki na score nul ya 0 à 0. Suka suka, likambo oyo mundele abandaki kobangela eyaki kosalema na suka ya match entre Victoria club V.Club na Mikado. Vita epolaki 2 à 3 contre Mikado. Kanda ya ba supporteurs ya V.Club eye kokutana na ndenge monsieur Tordeur, Premier bourgmestre ya Léopoldville, apekisa meeting ya Joseph Kasa Vubu mpe epesi eyoma! Ebandeli ya indépendance wana na martyrs du 04 janvier 1959 ou martyrs de l’indépendance.
Kobanda Congo ekomaki lipanda na 30 juin 1960, stade roi Baudouin ekomaki kobengama stade tata Raphaël. Kasi kobanda na 24 novembre 1965, yango ezalaki exclusivement mpo na ba activités sportives lisusu te mpo haut commandement militaire epesaki Général Joseph Mobutu pouvoir suite na coup d’Etat militaire mpe stade eko jouer rôle munene ya communication de masses oyo nouveau régime eye na yango.
Na 1965, trois semaines sima ya prise de pouvoir na ye le, 12 décembre 1965, Président Mobutu ayaki mbala ya liboso na stade tata Raphaël kosala meeting munene mpe ezalaki mbala ya liboso politicien Congolais aloba liboso ya batu ebele ya motindo wana. Plus de 50.000 personnes. Mokolo yango, Mobutu alakisaki que ayebi ko communiquer na peuple na ye mpe azali na maîtrise ya ferveur oratoire devant public ya munene, mpe banda wana force ya discours na ye na ba meeting ekomaki incontestable. Aloba polele que « désormais nakobanda ko diriger par voie d’ordonnance-loi ayant force de loi ».
Na 1966, na meeting ya 22 mars, asala mise en garde publique na ba hommes politiques sans pour autant atanga kombo ya mutu oyo abandaki ko viser. Kasi ba initiers ba comprenakai que Moïse Tshombe nde azalaki dans le collimateur mpe na ba accusations voilées contre le général Léonard Mulamba, Premier ministre, que azali kosala tout mpo Tshombe azonga na Kinshasa. Plus tard, ba circonstances ya liwa ya Colonel Damien Tshatshi na 23 juillet 1966 nde eyaki kopesa Président Mobutu prétexte farfellu et ridicule na ba fausses accusations ya complicité entre Général Mulamba na ba gendarmes Katangais ya Moïse Tshombe.
Président Mobutu asala meeting mpe na kati abimisa ba slogans : 1966, « Homme nouveau – Femme nouvelle », « Retroussons les manches », « Agriculture priorité des priorités » (mpe na mbula elandi, gouvernement e décréter 1967 année ya agriculture !) « Maintenant le Congo au travail ! », « Emancipation de la femme Congolaise». Na 1967, « M.P.R. oye ! M.P.R. miso nga !», « Zaïre monnaie ». Na 1970, « Objectif 80, Premier ? Oui ! Deuxième ? Oui !Troisième ? Oui ! Quatrième ? Non ! Non ! » « Salongo alinga mosala ». Na 1971, concept « 3Z » comme : Zaïre notre pays, Zaïre notre monnaie, Zaïre notre fleuve. Na 1973, meeting ya zaïrianisation « 1974, année de la zaïrianisation ». Na 1976, Meeting ya Plan Mobutu « Plan Mobutu, plan de la relance !», etc.
Sur le plan sportif, Président Mobutu a comprenaki que par le sport unité ya peuple esalemaka makasi mpe peuple alakisaka solidarité na ye face na adversaire commun. Na yango, ayebaki mpe malamu que ye na pouvoir ezalaki fierté, kasi soki lisusu Congo ekomi na sommet ya Afrique na football (sport roi) lokumu na ye na ya mboka ekotambola mikili na mikili. Yango wana atiaki ba moyens en œuvre mpo na ko atteindre ba objectifs. Président Kwame Nkrumah ya Ghana ayebanaki mingi na Afrique mpo na ba idées na ye sur le panafricanisme mpe na ndenge équipe nationale ya Ghana, les Black Stars, ebandaki kodondua na Afrique. Président Mobutu mpe alingaki balobela ye na R.D.Congo, ndenge bakolobela Ghana na mokonzi na ye. Déjà avant akoma na pouvoir, Lion équipe nationale ya R.D.Congo, elongaki Black stars le 1er janvier 1965 na Léopoldville na 4 à 1. Kasi na novembre 1966, Blak Stars elongaki Lion na 3 à 0 na Kinshasa devant Président Mobutu. Ezalaki soni ! Sima, kaka na Kinshasa le, 3 septembre 1967, wana équipe nationale ekomi kobengama Léopards, epolisa Blak Stars na 2 à 0. Kobanda wana, tembe na tembe na Ghana ekomaki ya makasi mpe yombe tee tango tolongaki Gahana na finale ya coupe d’Afrique des nations na 1968 na Adis Abeba na Ethiopie na 1 à 0.
Ba ndeko, lisolo lizali ya stade tata Raphaël, yango wana nakolobela kaka mua ba match oyo ebetama kuna : ba matchs ya éliminatoires ya Coupe du monde ; Coupe d’Afrique des nations ; ya championnats d’Afriques des clubs ; de vainqueurs de Coupes na ba matchs amicaux internationaux.
Matchs amicaux ya équipe nationale les Léopards
Na 24 novembre 1967, R.D. Congo na Dahomey (Benin) : 5 à 2
Na 18 décembre 1967, R.D. Congo na Roumanie : 3 à 2
Na 24 décembre 1967, R.D. Congo na Roumanie : 1 à 1
Na 26 janvier 1969, R.D. Congo na Sénégal : 4 à 0
Na 30 janvier 19669, R.D. Congo na Cameroun : 2 à 1
Na 22 novembre 1969, R.D. Congo na Zambie : 10 à 1
Na 14 décembre 1969, R.D. Congo na Nigeria : 5 à 0
Na 21 janvier 1969 na 23 janvier1969, Santos Futebol Clube (F.C.Santos) ya São Paulo na Brésil ebetaki matchs mibale na Kinshasa na ba Léopards. Na match ya liboso, Santos elongaki Léopards na 2 a 0. Na match ya mibale, Léopards elongaki Santos na 3 a 2.
Eliminatoire ya Coupe du monde 1974 na Allemagne
Na 26 juin 1972, Zaïre na Togo : 4 à 1
Na 25 février 1973, Zaïre na Cameroun : 1 à 0
Na 27 février 1973, Zaïre na Cameroun : 2 à 0 (na match de barrage)
Na 19 août 1973, Zaïre na Ghana : 4 à 1 Ghana
Na 09 décembre 1973, Zaïre na Maroc : 3 à 0
Eliminatoire ya Coupe d’Afrique des nations 1974 na Egypte
Na 16 septembre 1973, Zaïre na Haute Volta (Burkina-Faso) : 5 à 0
Na 11 novembre 1973, Zaïre na Cameroun : 2 à 0
Eliminatoire ya Coupe d’Afrique 1972 na Cameroun
Na 27 octobre 1971, Zaïre na Zambie : 3 a 0
Eliminatoire ya Coupe d’Afrique 1980 na Nigeria
Na 14 octobre 1979, Zaïre na Congo : 4 à 1
Na 28 octobre 1979, Zaïre na Guinée-Conakry : 3 à 2
Eliminatoire ya Coupe du monde 1982 na Espagne.
Na 13 juillet 1980, Zaïre na Mozambique : 5-2
Tournois triangulaire ya 24 novembre 1985 entre Zaïre, Zambie na Côte d’Ivoire. Tolongaki Zambie 1 à 0 mpe topoli face na Côte d’Ivoire 2 à 1
Eliminatoire ya Coupe d’Afrique des nations 1988 na Maroc
Na 19 juillet 1987 Zaïre na Sénégal : 0 à 0, sima ya ba coups de pieds au but 4 à 2
Ba clubs na Coupes d’Afrique des clubs champions
Le 26 novembre 1967
T.P. Englebert (Mazembe) na Ashanti Kotoko de Koumassi : 2 à 2
Le 16 mars 1969 (finale ya Coupe d’Afrique des clubs champions ya 1968 ebetama na mois de mars)
T.P. Englebert na Etoile filante de Lomé) 5 à 1 (Finale ya match aller na Kinshasa)
Finale ya 22 décembre 1969 (Finale ya 1969)
T.P. Englebert na Ismaily : 2 à 2 (match aller na Kinshasa)
Finale ya 24 janvier 1971 (Coupe d’Afrique des clubs champions 1970)
T.P. Englebert na Ashanti Kotoko de Koumassi : 2 à 1 (match retour na Kinshasa)
Coupe d’Afrique des clubs champions 1971
Deuxième tour
A.S. Victoria Club (Vita Club) na Canon Yaoundé : 2 à 0
Coupe d’Afrique des clubs champions 1972
Quart des finales
T.P. Mazembe na Hafia Football Club de Conakry : 3 à 2
Finale ya 16 décembre 1973, Coupe d’Afrique des clubs champions
A.S. Vita Club na Ashanti Kotoko de Koumassi: 4 a 2
Coupe d’Afrique des clubs champions 1975
Deuxième tour 1975
A.S. Vita Club na Hafia Football Club de Conakry : 2 a 0
Coupe d’Afrique des clubs champions 1976
Premier tour
C.S. Imana na Club Athlétique Renaissance Aiglon (C.A.R.A.) Brazzaville : 2 à 0
Coupe d’Afrique des clubs champions 1978
Demi- finales
A.S. Vita Club na Hafia Football Club de Conakry : 3 à 1
Coupe d’Afrique des clubs champions 1979
Quart des finales
CS Imana na Zamalek ya Caire : 3 à 1
Demi-finales
C.S. Imana na Union Douala : 0 à 1
Finale ya 7 décembre 1980, Coupe d’Afrique des vainqueurs de coupe
T.P. Mazembe na Africa Sports ya Abidjan : 1 à 0
Finale ya 14 décembre 1980, Coupe d’Afrique des clubs champions
AS Bilima na Canon Yaoundé : 0 à 3
Finale ya 31 décembre 1981, Coupe d’Afrique des clubs champions
A.S. Vita Club na Jeunesse Electronique de Tizi-Ouzou : 0 à 1
Quart des finales 1983, Coupe d’Afrique des clubs champions
A.S. Bilima na Ashanti Kotoko de Koumassi : 2 a 0
Finale ya 27 novembre 1994, Coupe d’Afrique des vainqueurs de coupes
D.C. Motema Pembe na Breweries ya Nairobi : 2 à 2
Politique ya authenticité esengaki que stade tata Raphaël ekoma kobengama stade du 20 mai 1967, kobanda mokolo mua 16 octobre 1972.
Na 1971, na meeting, Président ayebisaki na batu que sûreté nationale e découvrir « Complot ourdi » ya : Justin-Marie Bomboko, Victor Nendaka na Général Alphonse Bangala.
Na mokolo mua 24 septembre 1974, esengelaki Zaïre a organiser combat du siècle entre Mohamed Ali na George Foreman. Bakonzi bazauaki mokano mua kokanga stade pendant huit mois mpo na ba travaux ya rénovation. Directeur ya bureau du Président de la République, citoyen Bisengimana Rwema nde asimbaki makambo nionso na maboko mpe azalaki ko superviser yango na ndenge ya muke te mpo mbongo ebimaki wana liseki te. Ba travaux wana esengelaki epesa stade visage ya sika mpe ematisa lokumu ya Zaïre na oyo etali ba moyens azali na yango ya ko organiser événement wana mpe ezalaki lier na prestige ya Président Mobutu na ya Zaïre. Ba travaux wana epesaki stade du 20 mai 1967, capacité officielle ya 60.000 places assises mpe 10.000 places debout. En réalité, soki stade etondi lokola liki batu batondaka pene ya 90.000 spectateurs.
Ba travaux ekomisaki stade kitoko : chapiteaux na ring, pelouse ya sika, ba hauts-parleurs tout au tour ya piste ya athlétisme, ba gradins ya pourtours rénover na numéro ya chaque place na nse mpe batie ba piquets ebele ya soutien ya masse ya batu, ba couloirs nionso ya pourtours esalemi kitoko mpe batie macadam na ba voies ya évacuations ya ba pourtousr, ba kiti etiami na ba tribunes nionso ( ya couleur rouge na vert na ba tribunes latéraux ; central ya jaune mpe d’honneur ya cuir ya marron), ba poteaux ya ba projecteurs mine ya terrain ebimi libanda ya stade mpe na chaque poteaux batie 100 projecteurs soit total ya 400 projecteurs oyo ezali ko produire éclairement ya 1500 lux. Esengeli toyeba que capacité ya 1500 lux ezalaki atteinte kaka mokolo mua combat ! Souvent mpo na ba matchs ya football na ba concerts 1000 lux ezalaki kokoka mpe soki match esili, ekiti na 300 lux mpo na ko sala entretient ya butu, kolongola ba filets na kotanga mbongo ya vente ya ba billets en toute sécurité. 300 lux ezali mpe ya kokoka mpo na ko permettre ba séances ya entrainement ya butu.
Eclairement ya stade ezali mpe fonction ya confort ya ba joueurs, batu oyo bakoti na stade, na presse (télévision, photographie). Na oyo etali ndenge ebandaki ko fonctionner, chaque poteaux ya projecteur ezalaki na cabine ya transformateur éléctrique. Source ya éclairement ya terrain ezalaki indépendante na ya ensemble ya stade. Kaka mokolo mua combat nde stade ezalaki na système ya alimentation éléctrique ya secours, c’est-à-dire transformateur étant source de base, yango ezalaki na groupe électrogène comme étant source de secours. Sima ya combat, stade etikalaki kaka ko fonctionner na source de base sans possibilité ya remplacement na cas ya problème na source de base mpo Bisengimana a récupéraki groupe électrogène ! Commande ya allumage ya minda nionso ya stade y compris na ba projecteurs esalemaka automatiquement par disjoncteurs télécommandés oyo ezali na poste ya Funa, na croisement ya avenue Sendwe na boulevard Lumumba.
Na kati ya stade : salons d’honneur mibale (dont moko présidentiel), salle de conférence transformable na salle de fête munene, na cuisine professionnelle, ba bureaux modernes, magasin ya maintenance, na intendance. Ba dortoirs ya ba étudiants en éducation physique na réfectoire mpe salle d’étude na bango, espace de presse na likolo mpe esalemaki kitoko. Na ba vestiaires ba matériels nionso nécessaires na musculation, na gymnastique mpe échauffement ezalaki ya sika, ba douches na ba toilettes ekoti ba carreaux ya sika na ba accessoires nionso y compris na mayi ya moto.
Entre ba entrées principales ya ba tribunes latéraux esika ya ba guichets na ba entrées ya komata na ba tribunes, ba terrains ya basketball ezalaki wana.
Ba toilettes publiques nionso na ba entrées ya ba tribunes na ba pourtours, ezalaki ya sika na nionso na kati ya sika. Na libanda na ba murs mpe na clôture ya ba tribunes ya stade, Maître N'Damvu Tsiku-Pezo atia ba fresques céramiques ezali kolakisa ba disciplines olympiques nionso. Tobosana te que parc Ermens esika stade etongami ezalaki parc omnisport mpe stade du 20 mai mpe lokola.
Na entrée principale ya stade, kabambi ya effigie ya Président Mobutu Sese Seko, azali koseka, alata abacost avec écharpe assorti na pochette (effigie kitoko). Na pourtours côté ya A.S. Vita Club nde bafandisi effigie ya munene ya M.P.R., pembeni na yango, na nse, flambeau ya mulayi ya M.P.R. en bêton epelaka moto tang o nionso, mpe na likolo ya pourtours ya A.S. Bilima, marquoire manuel ya munene. Sima nionso ya pourtours, ba kanga moyibi nionso elongue, mur ya 10 m ya hauteur ezui esika na ba portailles ya solo na ba trois entrées nionso ya pourtours. Na libanda, au tour ya pourtours batie ba carreaux. Na liboso ya tribunes, ndenge moko. Ebakata ya portaille na entrée principale ya tribune central na d’honneur mpe ba portailles na mopanzi mpo na ba véhicules prioritaires oyo esengeli ekota na kati, ba forces de l’ordre, ba convois ya ba équipes oyo ekobeta, etc.
Babomi ba terrains 1, 2, ba remplacer yango na ba parking, baloni ba fleures na ba nzete mpe macadam ekoti esika nionso wana. Terrains 3 na 4 etikali kasi mokolo mua combat e servaki mpe de parking. Na sima ya pourtours ya Imana basali piste ya hélicoptère na balisage na yango, na gambo mosusu, terrain ya volley ball. Bassin ou piscine ya stade na ba vestiaires na yango mpe ezuaki coup de jeune.
Minda etimaki libanda nionso ya stade, ba avenues : promenade ; du stade ; Oswe retaper, canalisation en bêton ya mayi ya Kalamu esalemi na bouches ya trop plein ya mayi mpo e évacuer yango na mopanzi. Bisengimana, directeur ya bureau ya Président, nde azalaki ko diriger misala minso wana.
Na 1972 relations tumultueuses entre Président Mobutu na Eglise par le biais ya Monseigneur Joseph-Albert Malula, archevêque ya ville ya Kinshasa, ekomaki benda bika. Pouvoir e expulsaki Malula de la R.D.Congo le, 11 février 1972 mpe akeyi na exile forcé na Rome, sima na Belgique, suite na éditorial oyo ebimaki na revue Afrique chrétienne (revue ya épiscopat ya Zaïre) ya 20 janvier 1972 sous la signature ya Louis Kalonji, rédacteur en chef ya revue Afrique chrétienne. Malula bien que ayebisaki na pouvoir que inspiration ya makomi wana ewutaki na ye te, pouvoir ezalaki convaincu te. Président Mobutu ayebisa na Vatican que alingi kokuta ye te na Kinshasa soki azongi mpe a signa ordonnance wuta Suisse, abotola ye médaille ya Ordre National du Léopards, a autorisa eviction na ye na ndaku mpe expulsion na ye dans les 48 heures oyo elandaqki ordonnance wana. Ministre de l’intérieur Bulundwe Edouard a exécuta yango en s’assura que Malula abima na ndaku wana dans 48 heures na biloko na ye en présence ya ba militaires na ba J.M.P.R. Dominique Sakombi mpe a signa arrêté ministériel oyo ezali kokanga ba Editions na librairie Saint Paul mpe ba informations ya radio na télévision asalisa ba cartes blanches avec en prime question munene : « Comment le parti entendrait-il faire payer à ce fils de renégat toutes les conséquences de sa démesure ? Eyano ewumelaki te, epesamaki tango Président Mobutu azongi na Kinshasa le, 12 février 1972 en provenance ya Savigny (villa ya Savigny au bord du lac Léman) dans le district du Lavaux na canton ya Vaud (sika ba districts ya Lavaux na Orion ekoma district moko ya Lavaux-Orion). Le lendemain ya retour na ye na Kinshasa, apesa meeting mokolo molandi, le 13 février 1972.
Na meeting wana, Président atomboka, asala référence na liloba lya nzambe, apelisa suka na moto en disant : « Aussi longtemps que je serais Chef de l’Etat, et si le Pape veut une collaboration avec l’Etat zaïrois, l’Archevêque de Kinshasa ne sera plus Monseigneur Malula, et il ne rentrera plus jamais au Zaïre !». A proférer ba menaces ya nationalisation ya ba écoles catholiques nionso oyo ba sango na yango bakomeka kosala ba séances ya prières na likambo ya Malula, apekisi ba prières na ba Eglises nionso ya Zaïre mpo na cas ya Malula, abakisi lisusu : « Nayebisi Pape Paul VI na Vatican, alongola Malula na bo nganga nzambe ! », « Malula azali réactionnaire pathologique, un rebelle, Pape abengisi ye mbala misato na Vatican alingi kokende te ! ». Mobutu a qualifia Malula lisusu « d’Achevêque-caméléon ». Abeleli lisusu « neti na Kinshasa ba sango balingi kosala politique mpe ba actions subversives de nature à compromettre l’ordre public et anti-révolutionnaires, nakobanda lisusu kokende messe na ba paroisses ya Kinshasa te. Nakobanda kokende kosambela na Kisantu ! »
Likambo engindi, J.M.P.R. ebandki ko s’installer na petits et grands séminaires nionso. Le 1er avril 1972. J.M.P.R. ezuaki autorisation officielle ya bureau politique du M.P.R. mpo e imposer ba cellules na yango na ba petits na ba grands séminaires oyo ezali na retard ya installation ya ba cellules ya J.M.P.R. kati na yango. Soki etie moto makasi ba nationaliser yango.
Résidence ya Malula ekomaki quartier général ya J.M.P.R. mpe ministère ya sport mpo tango wana jeunesse et sport ezalaki branche spécialisée (milice ) ya M.P.R. mpe ministère en même temps. Secrétaire général ya J.M.P.R na tango wana ezalaki Godefroid Sampasa. Ba expulsions en cascades ya ba sango ya mindele esalemaki liseki te. Na Congrès ordinaire ya M.P.R. du 21 mai au 24 mai 1972, ba décisons misusu ekueyaki kuna.
Combat ya Ali na Foreman, esalemaki le 30 octobre 1974 mpo Foreman azokaki na arcade (na poso ya liso), esengelaki pota ekawuka malamu yambo abunda. Combat wana ezalaki un événement munene mpe retransmission na yango esalemaki na mokili mobimba. Na yango, image ya stade du 20 mai etambolaki mokili mobimba mpe etikali na ba archives ya ba télévisions ya mokili. Quelques jours avant combat, présentation ya ba boxeurs mibale esalemaki na stade du 20 mai na Président Mobutu ye moko. Ali asuanisa Foreman, asengi na Président Mobutu que alingi abanda kobeta Foreman kaka wana, azali koganga que Président apusana, il faut abanda kotanda Foreman makofi, etc. Wana stade mobimba ezali koganga : Ali boma ye ! Juste pembeni, mama Marie-Antoinette azali kaka koseka…Président Mobutu mpe na cadre ya show akati présentation mpo Ali alingi kaka abunda sur place…ezalaki suka na spectacle !!! Ali, alataki chemise ya pembe, azali koganga, commissaire d’Etat Mandungu Bula Nyiati « Carbure, Antoine » kuna azali kosala interprète, wana stade kokanga ndenge wana.
Kasi paradoxalement na bisengo wana, bien avant, kaka na stade du 20 mai, na décembre 1971, na meeting Président Mobutu asalaki mpo na kolobela coup d’Etat manqué, complot mpe atteinte contre la vie et la personne du chef de l’Etat et à la sureté intérieure de l’Etat oyo ebandaki ko impliquer Bernadin Mungulu Diaka na Patrice Jean de Dieu Kudia Kubanza. Likambu wana eyindaki somo, ba kombo etangami kuna neti ya Xavier Matanda mpe lisusu, l’incontournable Cléophas Kamitatu azalaki dans le secret de dieu.
Président Mobutu atombokela Kudia Kubanza, aloba na public : « Kudia Kubanza abengi ngai jeune homme ! ». Atangisa Kudia Kubanza lettre : la fameuse lettre ya rétractation et aveux du 15 décembre 1971, na miso ya 80.000 personnes ya stade du 20 mai. Ancien auditeur militaire général, Patrice Jean de Dieu Kudia Kubanza atanga lettre wana publiquement. Affront mpe humiliation ya ndenge wana !
Na cadre lisusu ya exhibition publique na stade du 20 mai, sima ya première guerre ya Shaba « guerre ya 80 jours » na août 1977, na kati ya stade plein, Président Mobutu alakisa quelques personnes na miso ya batu soi-disant que ba mercenaires cubains na ba gendarmes katangais oyo bakangamaki kuna na Shaba. Ye moko Président abengaki bango ba : « niangalakata ».
Na 1975, sima ya voyage mulayi Président Mobutu na mama Antoinette Mobutu basalaki na 1973 na ba pays ya Asie, étape ya Corée du Nord na Chine e marquaki Président Mobutu mpe asepelaki na culte de personnalité oyo amonaki kuna mpe na ndenge babinelaki ye na mama Marie-Antoinette. Na yango, Zaïre esalisi festival ya animation politique et populaire na stade du 20 mai. Chaque région (province) eyaki na batu oyo bayebi koningisa loketo, kobina, koyemba, koseka, kobeta mbunda na madimba na ba instruments ya musique traditionnelle mususu. Mama Catherine Nzuzi wa Mbombo, gouverneur, ye moko azalaki na tête ya groupe d’animation ya Bas-Zaïre. Stade du 20 mai e vibraki na rythme wana durant une semaine ya congé payé. Na feti na bisengo wana, goupe d’animation ya région ya Shaba ezalaki exceptionnel, Kivu ebimisaki une petite fille abandaki kobalola loketo liseki te, Kasaï oriental balaki ba soutiens gorges ya pamba mpe kolakisa madjinga, Kinshasa miso makasi ndoki te mpe kasa kasa, Kasaï Occidental na leader na bango Sosoliso ezalaki à la hauteur, Haut-Zaïre, Bandundu na Equateur mpe batikalaki sima te. Festival wana ezalaki ba bons moments, kitoko mpe bien organisé. Yango elakisaki richesse na biso culturelle.
Na stade tata Raphaël ezali ekika mpe boxeur Belechika Molochika asala ba combats na ye nionso oyo ekomisaki ye champion d’Afrique de poids moyen na 1985. Kasi ba combats wana nionso ebandaki vraiment kolakisa que abandaki ko gagner yango na aide ya ba juges ! Ata combat moko te oyo ye abunda na 20 mai elakisa que abandaki ko mériter victoire !
Na catch : Edingwe « mutu na ngenge », Ndonda « Pouma noir », Lubuela Zéphyrien « Zéphy », papa Kanza « U.R.S.S. », Fibi tao-tao, Litanda « jaguar », Boseyi 1er « papa Wemba », Selemani Moja, Botamba « Hercule », Ilunga « police belge », Katambayi « Samouraï », Ngubu « le sorcier », etc. babunda ba combats ya catch ya ndenge na ndenge entre 1983 tee na 1993.
Na juin 1989, ba obsèques ya Cardinal Joseph Malula esalemaki na stade du 20. Liwa ya Malula esalaki polémique mpe ba soupçons ebandaki ko peser sur le pouvoir. Biso nionso toyebi maye malobamaka wana mpe na ndenge elekaka. Tango Président Mobutu na mama Bobi baye na stade, tango bakopesa famille ya Cardinal mbote, mama moko ya famille wana aboyi ko tendre loboko na ye na Président! Rapidement, Chef ya bataillon sécurité rapprochée, Colonel Sido, atombola na makasi loboko ya mama wana mpo Président apesa yango mbote. Mama akanga misapi, Président apesa likofi mbote. Monseigneur Eugène Moke Motsuri azalaki tendre ata muke te mpe azalaki dure na ba propos na ye na ndenge Malula akufeli tout en soulignat œuvre na ye munene atiki. Wana lisusu ba relations entre pouvoir na Eglise ezalaki stable te !
Ba cérémonies ya ordination ya ba prêtres catholiques mpe esalema na stade du 20 mai, tout comme cérémonies ya centenaire ya Eglise du christ au Zaïre. Ba universités privées mpe ebandaki kosala ba collations des grades académiques na pelouse ya stade.
Equipe nationale ya Chine ; Académica de Coimbra ya Portugal ; les Phacochères (équipe ya université de Lovanium ) ; équipe ya présidence de la République (directeurs na ba adjoints na ye, personnel politique et technique na administratif) ; commissaires politiques ; conseil exécutif (ba commissaires d’Etat « ministres » na ba secrétaires d’Etats na ba conseillers na bango) ; conseil législatif (ba commissaires du peuple « députés » na personnel ya parlement) ; équipe ya gendarmerie, Léopards militaires, ebeta na 20 mai.
Ba matchs historiques ya Ligue de Football de Kinshasa (LIFKIN) ; Coupe du Zaïre ; Ligue Nationale de Football(LINAFOOT), Challenge papa Kalala, super coupe de Kinshasa, na ba concours ya athetisme.
Na 1974, fête ya remise ya remise la médailles ya Ordre National du Léopards mpo na ba Léopards du Zaïre, ewutki na Cité ya O.U.A. ekumbami na stade du 20 mai.
Ba concert ebetama na cadre ya combat du siècle na ba musiciens oyo : Franco, Rochereau, Zaiko Langa Langa, Stukas boys, B.B. King, James Brown, The Jackson's Five, Manu Dibango, Ray Lema, The Supremes, Abeti Masikini, Miriam Makeba, Johnny Pacheco, Celia Cruz, Ray Barretto, Larry Harlow, Santos Colon, Cheo Feliciano na ba musiens ya musique traditionnelle.
Lisusu, Fela Futi, James Brown, Jimmy Cliff, Yvonne Chaka Chaka, Johny Haliday, Claude Francois, Liliane Saint Pierre, Kassav, Wenge musica na match ya Léopards, Zaiko na match ya Léopards babeta na stade du 20 mai.
Na 1992, M.P.R., na quête ya batu, esalaki promesse publique na batu que baya na ba tickets na bango ya Bindo, Masamuna, le panier de la ménagère, nguma longindo, mpo basalisa bango na remboursement ya ba mises na bango.
Kaka na 1992, Union Sacrée de l’Opposition Radicale etondisa stade du 20 mai ndenge Président Mobutu abandaka kotondisa yango. Kasi ya Union Sacrée etondaki malgré interdiction ya circulation ya transport public na ville de Kinshasa.
Na ba années fastes ya régime ya Président Mobutu ba homologues na ye Chefs d’Etats oyo baya mpe na stade du 20 mai : empereur Jean Bédel Bokassa Ier ya Centrafrique ; roi Baudouin Ier de Belgique ; Présidents : Milton Obote na Idi Amin Dada Oumee ya Ouganda ; António Agostinho Neto Kilamba ya Angola ; François Ngarta Tombalbaye ya Tchad ; Sekou Toure ya Guinée-Conakry, Président Alphonse Massamba Débat na Marien Ngouabi ya Congo-Brazaville ; Etienne Gnassingbé Eyadéma ya Togo ; Julius Kambarage Nyerere ya Tanzanie ; Kenneth Kaunda ya Zambie ; Félix Houphouët-Boigny ya Côte d’Ivoire ; Seni Kountche ya Niger ; Albert-Bernard Bongo ya Gabon ; Grégoire Kayibanda na Juvénal Habyarimana ya Rwanda ; Michel Micombero ya Burundi ; Moussa Traoré ya mali ; Moktar Ould Daddah ya Mauritanie ; Ahmadou Babatoura Ahidjo ya Cameroun ; Anouar el-Sadate ya Egypte.
Kombo ya stade du 20 mai elonguaki le, 17 mai 1996, tango Président Mobutu alonguaki na bakonzi. Kobanda wana, stade ezongelaki kombo na yango ya tata Raphaël.
Na l’an 2005, Etienne Tshisekedi asala meeting devant ba sympathisants na ye tango awutaka na ba soins médicaux na Afrique du Sud.
Jean-Pierre Bemba mpe asala meeting na 2006 na cadre ya campagne ya ba élections présidentielles.
Père Raphaël de la Kethule de Ryhove abotami le, 15 septembre 1890 na Château de Leyselbeke na Saint-Michel-le-Bruges na Belgique. Aweyi na Woluwé-Saint-Lambert na Bruxelles na Belgique le, 26 juin 1956. Ba Congolais basengaki na famille na ye que bakunda ye na Léopoldville esika asalaki misala mia ye. Yango wana bana ba ye ba kelasi, Thomas Kanza na Jean Bolikango bawutaki na nzotu na ye na Bruxelles mpe bakumbi yango mpo balela mpe bakunda ye na Léopoldville na lopango ya stade tata Raphaël, esika basalela ye mausolée juste na entrée ya stade oyo ezali na mopanzi entre petit séminaire Saint Jean-Marie Vianney (Petit séminaire propédeutique Cardinal Joseph-Albert Malula) na école primaire Saint Jean Berckmans (E.P. Kauka I). Grâce na tata Raphaël nde sport ekota na Congo. Tobosana te que ye abandaki kolanda bana na nzela ya vagabondage mpe kotiya bango na nzela ya kelasi. Sport na scoutisme ezalaki façon ya ko occuper bango.
Ba ndeko, Kasi lelo oyo, œuvre oyo tata Raphaël asalaki ezali na état nini ? Ba ye ye atangisaki basali nini mpo na kotombola esprit sportif na R.D.Congo? Sport ezali wapi lelo oyo na mboka na biso ? Esprit olympique ezalaka na mboka na biso ? Education par le sport ezali na place nini na mboka na biso ? Fédération eboya kotikela stade autonomie de gestion na budget propre, coordination ya gestion mpe défaillante na ba points nionso e interpelaka mutu te ?
Stade tata Raphaël ekoma ya kopola, pelouse elonga, zamba na mabele etonda na terrain, magorodo na mataga nde ekoma kotambola wana na kati ya mayi ya mbula, ba kiti na ba tribunes elonga, ba gradins ya pourtours ebukana, minda ekufa, ba projecteurs ekufa, ba vestiaires ekoma ba ndaku ya ba shegue na ba « sportifs » délinquants oyo balalaka wana na batu na batu ya maboma, ba salons d’honneur na salle de fêtes ekoma ba salles ye ba nzambi zambibi misatu oyo ekabola ba salons na salle en bitanda mpe souvent salle de fêtes ezalaka ya bandimi tango babalanaka, ba bureaux ekoma ba lieux de passe misusu bakanga mpe ba souda yango, ba douches na ba toilettes etikala kaka ya kombo nionso eboboka, bikunde bisika bionso, molili na ba couloirs nionso mpe solo ya kopola ; ya diamba na ya mutoki bisika nionso !!! Soki mutu oyo ayaka na combat du siècle azongi wana lelo oyo, ekosala ye suka na choc !
Ezali mawa mingi mpo esika wana ezali na makambo ebele esalema oyo ezali kosala histoire ya mboka na biso. Stade wana ezali temple!!! Tobina wana, toseka wana, toganga wana, topumbua wana, tolela wana, to yemba wana, to sepela wana, tosilika wana, to exprima ba émotions ya ndenge na ndenge esika wana. Libulu wana pendant ba ngonga ebele ebandaki komema biso na bisengo ya balle: ba matchs héroïques; historiques; de titans; na nse ya mbula, ya moyi mpe na butu; avec ba rebondissements ya ndenge na ndenge eleka kuna, etc. Lelo oyo, tobosani nionso wana, tokomi kokima stade na biso, tokomi koleka yango sans tobuakela yango ata liso, tokomi kotala yango ezali kokufa kaka boye! Kasi esengeleli na biso tobosana te que soki mpe stade wana ekomi boye, ezali mpe en partie à cause ya ba actes ya vandalisme mpe gratuits oyo esala que public epanza, ebuka mpe ebebisa patrimoine ya stade. Mingi mingi tobandaki komona batu bazali kosala toilette soit likolo sima ya ba murettes ya ba tribunes ou na nse ya pourtours au lieu bakende directement na ba installations hygiéniques! Manque ya entretien, manque ya civisme na absence ya éducation na usage ya bien public de l’Etat nde esalaka que tobebisa sans komituna réellement sur le bien-fondé ya eloko oyo tozali na yango. Bolingo ya mboka elakisama mpe na bobateli patrimoine ya ekolo mpe koboya kobebisa bien collectif. Tozali kobosana que tango stade esalemaki ezalaki mpo na kosangisa batu na sport. Kotika stade ekufa, elingi koloba topalangana mpe tobanda kobosana une partie ya histoire na biso ! Toyebaka mikolo nionso que soki to vivre maye maleka mpe masalema na stade tata Raphaël, ezali mpo ye mei tata Raphaël azuaka likanisi liye.
Patriotiquement,
Emmanuel Kandolo
1. Stade tata Raphaël avant ba travaux ya combat Ali na Foreman na 1974. Na libanda sima ya ba tribunes, terrrains 1 ,2, parc 4, bassin (piscine), na likolo, quartier Matonge, na nse, quartier Immo-Congo
2. Terrain ya Volley na nse. Nalikolo, parcs 1, 2 , 3 , na quartier Matonge
Sources de deux photos: Wikipedia


c: text/html

text:
Saturne
Saturne ezalí monzɔ́tɔ mwa motóbá o molɔngɔ́ mwa minzɔ́tɔ mya Mói. Ezalí monzɔ́tɔ ebákátá na gázi, ezalí na gázi o kati ya yangó. Ezalí na etando ya mabelé tɛ́, ndé etando ya gázi. Ezalí monzɔ́tɔ mwa míbalé na monɛ́nɛ o molɔ́ngɔ mwa minzɔ́tɔ mya Mói. Yangó elekí monɛ́nɛ ezali Jupiter. Nkómbó ya Saturne eútí nkómbó ya Saturnus, nzambe ya Baroma ya kala, eye ekokání na Kronos, nzambe ya Bagreki ya kala. Elembo ya Saturne ezalí ♄ eye ezalí elembo ya ngwangwá ya Saturnus.
Saturne ezalí na nzínga inɛ́nɛ ya galási na mabánga mpé mputulú. Ezalí na sánzá 59, mpé 3 bayébí sɔ́kí izalí sánzá tɛ́ o mobú 2007. Sánzá elekí monɛ́nɛ ezalí Titan, elekí monzɔ́tɔ Merkure na monɛ́nɛ.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ntángawisi
Ntángawisi (Zingiber officinale) izali monsisá ya mweté mwa ntángawisi. Mweté eúta o mikili mya Azia mpé mya Afrika ya esita, mpé epɛ́sɛkɛ bokénzú. Baesalelaka masanga ya komɛlɛ maye mapɛ́sɛkɛ nzóto bokási mpé kɔ́lɔ́ngɔ́nú
Lisapo[kokoma]
Bato ba mombɔ́ngɔ ya arabe baíbengáká zenj, nkómbó eye ezaláká kolakisa bato baye bazaláká kofándaka na Afrika ya esita epái nkómbó "Zanzibar" ; esíká ba-arabe bazaláká kokɛndɛ koluka Ntángawisi, eúta.
Il était dénommé zenj par les marchands arabes, mot par lequel ils désignaient aussi les habitants de la côte est de l'Afrique et d'où vient le nom de "Zanzibar", où les Arabes allaient chercher le gingembre.


text:
Babou paroles
Paroles de la chanson Babou :
BO SEKA NGA TE hein nazo meka
hum.. babou tala ye mua loketo chenete ya or blanc
ah maman nini ango babou eh eloko nini ehh nga na lali butu pongui se ndambo tango mosusu ba ndoto ya mabe
pourquoi vraiment olingi o sacrifier nga po botola ngai vie babouuu ya ngai mey...
est ce que vraiment il fo ba mot po yo oyeba sentiment na ngai est ce que vraiment il fo maloba po yo yeba ke na lingui yoo liki na nga oyo nanu ba chauffa te kombo nango babou ehh eau minerale na nga babou ehh ko bongwana te acide..
nga na lingaka o sekaka minu pembe diamant ya joyauté nga na lingaka tangu o dendaka na demarche ya jennifer lopez soki o telemi pembeni ya ebale mayi eboyaka kutu ko leka.. babou mutu ako simbaka te esika loboko ekomaka te yo koki o koma inaccesible po reseau d'amour na nga ehh yo memi ngai nzoto na salle de mort nanu na kufa te babou est ce que vraiment babou okomi croque mort(wivine moleka)
bolingo na yo e tia nga bilembo partout ba yebi ngai wa yo eh bolingo no ekoma habitude ko leka mayi oyo esukolaka nzoto lokol'o lobi yo na nga na nzela kara kara mieu vo na kufa na nga avant jour ango ...
jean jacques bayonne est ce que sa te va sa abraham matindu le temple freddy masimbu le gros lot lucie tola l'imperatrice eric tola empereur irhoïtoyi elvis moyibana de genève
eza ngai oyo epay otiki nga ba mbonge makasiii
tango o katisaki ngabu ebale ebongaki o laka pe nga ehh
mololo ya ebale na butu eko zipa mongongo na nga ehh
ata na ndani eko luta tambwe eko koma teee ba nauser ehhhhh
(tous pepele ya mbetolo beethoven yombo germain)
moto moko religion moko oya nga culte: babouhisme yo na nga toyokanaki babou to lingana lokola monganga yo na moto na yo ya bokono to mesanaka babou bolingo lokol'o lakisi oyo ya miyoyo goute à goute presser te oh babou u
(yo gangou papy lokome le seigneur de la terre)
merci seigneur merci ma'dida tuna nga nini et puis oko yeba
REF:
mama mama mama aaa yawe eee eee ee(raju ngoma sfr)
yo keyi ee e yo limwe na yo o (2)
berceau na nga yaka ko adoucir motema na nga aaa
soucis eya fraicheur na nga yaka po na zala soulager babou
FALLY:
julie motema na kana efungola etirette omona esika na tia yo ooo na motema na nga babou po na amour a libala ee ah boni liston heritier kalema na nga yak'o tikela nga robe de nuit na yo ata to vandi nanu ndaku moko te patrick ee kalongi bobo kolo ake na dede moooniato
LOLA:
babou u soki ba fungolaka motemaaa ya moto passi na ye ba pesa na yo soki o ko koka ko assumer yango jeannot lomata gisain tshimanga yannick tumba na chico tumba bicousa nzambi gigi sangani solange kisoka na guy molanooo
GECO:
lorsque saison seche eko kawusa ba riviere nioso na ko misala manso ya mabe po na zua mayi ya miso ko lela yo babou u julie babou na linga oh olinga ngai te et pourtant na motema vibration ezo cesser te oh abou keni micheal yome oh u u uuu
MONTANA:
babou yo zali na yo chow ya depart nanu na tongi yo te na souhaita jamais ko tonga yo po eza souffle opesaki nga na misu ebongwani enseigne et lumineuse na makila microbe nioso ekoma grave na kombo na yo eko sala ebotaka chaque fois eyokaka kombo ya je t'aime na yo..
KOFFI:
(romy amissi...)
mon fort likolo ya ngomba.
[ Merci à >linsukable d'avoir ajouté ces paroles ]
Date: Aujourd'hui
Aucun commentaire ! Si tu veux etre le premier à mettre ton commentaire, tu peux le poster en utilisant le formulaire ci-dessus.
9 Fans
Vous avez un site web ou un blog sur cet artiste / groupe ? Ajoutez-le ici !


text:
Joseph Kasa-Vubu
Joseph Kasa-Vubu, azalí Mokambi-Ekólo wa libosó wa Kongó-Kinsásá. Yě afándaka na kiti ya bokonzi bandá mokɔlɔ mwa 1, sánzá ya nsambo mobú mwa 1960 tíí mokɔlɔ mwa 24, sánzá ya zómí na mɔ̌kɔ́ mobú mwa 1965. Mokambi mbúlamatáli ya yě wa yambo ezaláká Patrice Lumumba.
Bomɔi bwa moto[kokoma]
Abotamá na Dizi pɛmbɛ́ni ya Tshela na Mayombe (Bas-Congo), mokɔlɔ mwa yě mwa mbótama eyébani malámu tɛ́. Kozánga kozwa batísimo na mbótama esáláká 'te mokɔlɔ mwa yě mwa mbótama ekomama tɛ́ na mikanda mya lɛ́ta. Engɛ́bɛ́nɛ́ na maloba ma baníngá ba yě ba kelási mpé bamumpɛ́ ba lingómbá lya Scheut baye bayébaka yě lokóla moyékoli, mobú mwa mbótama ya yě mokoki kozala nzínganzínga ya mobú mwa 1915, kasi na 1913 tɛ́ engɛ́bɛ́nɛ́ na makomi maye mazalí kotála bomɔi bwa yě. Moyékoli na kelási ya bónganga Nzámbe o Mbata-Kiela, bamumpɛ́ bamɔnɔ́kɔ́ na lombango 'te yě azalí na nsɔ́mí míngi eye elongobani tɛ́ na mosálá mwa bónganga Nzámbe. Bomoyíbisáká 'te ékosɛ́ngɛlɛ alanda kelási ya bato bansɔ, mpé akɛndɛ́kɛ́ (akotɔ́kɔ́) kelási ya bato bansɔ mpé ayékoláká makambo matáli bokanisi (philosophie).
Nsima ya bosilisi kelási ya yě, yě akómáká molakisi kasi amɔnɔ́kɔ́ 'te lifuta lya yě lokóla molakisi ekokanáká sɔ́kɔ́ mokɛ́ tɛ́ na kelási iye yě akɔtɔ́kɔ́. Akotíka mosálá mwa molakisi, mpé akɛndɛ́kɛ́ kosála na lingómbá lya mombɔ́ngɔ ya mabáyá liye libêngami Agrifor mpé nsima ya kosála na lingómbá lîná , asáláká lokóla mosungi *comptable na mbulamatari ya koloni na *departement eye etáli makambo ma mosɔ́lɔ. Ekomi yě na Léopoldville_nkómbó ya kala ya kinsásá, akozwa *infuence ya makanisi ndéngé na ndéngé ma lisangá lya bato baye babêngi bakaláka baye baútaka na bingúmba ndéngé na ndéngé ya ekólo Kongó-Kinsásá.
Yě, ayébanáká míngi o miso mya bato lokóla mokambi mwa lingómbá lya politíki liye ebêngami Boyókani bwa bakɔ́ngɔ, na lokóta la lifalansé balibêngi "Alliance des Bakɔ́ngɔ", ABAKO na bokúsé.
Na mobú mwa 1958, akómaka bugumési ya komíni ya Dendale eye ekóma lɛlɔ́ komíni Kasa-Vubu
Na mobú mwa 1965, mɔ̌kɔ́ wa basɔ́dá ba yě na nkómbó ya Mobutu akobakola yě mpé moyangeli wa yě ya yambo na kiti ya bokonzi na loléngé luye babêngi na lifalansé coup d'etat, mpé Mobutu akokóma mokonzi wa ekólo mpé akopɛsɛ ndingisa 'te Kasa-vubu afánda o ndáko ya yě lokóla moto wa bɔlɔ́kɔ mpé abimaka tɛ́. Bamozóngisáká o mbóka wa yě na Bóma o engúmba Bas-congo mpé ndako eye azaláká kofánda ekengelamáká bútu mpé mói mpó na komopekisa kobima, Na mobú mwa 1969, azwaka bokɔnɔ kasi lokóla bamopekisáká kobima libándá lya mbóka ya yě o Kisundi, yě akufáká na bozángi *soins (malako) ma mongángá.
Kasa-vubu abaláká ....mpé azaláká tatá wa bǎna.....
Mosálá mwa politíki[kokoma]
Ntángo Kongó-Kinsásá ezwǎká bonsɔ́mí (lipandá) na mobú mwa 1960, Kasa-vubu apɔ́nɔmɔ́kɔ́ na *assembly ya sika ya Kongó-Kinsásá lokóla mokonzi ekólo mpé afándadaka na kiti ya bokonzi na mokɔlɔ mwa ntúkú mísáto, sánzá ya motóbá, mobú mwa 1960.
Ntángo ekɛ́ nsima ya mbotámá ya repubiliki ya sika, yangó ekutanáká na mikakátano míngi, ngámbo mɔ̌kɔ́ ezaláká na mikakátano mya politíki mpé ngámbo esúsu, mikakátano na mapinga ma basɔ́dá mpé ngámbo esúsu bitumba bya bokaboli mbóka o biténi na Katanga. Na ntángo ya matatá mâná, mbúlamatáli ezaláká kotambwisama malámu tɛ́ mpó na bozángi boyókani eye ezaláká na kati ya mokonzi-ekólo Kasa-vubu mpé moyangeli wa yě wa yambo Patrice Lumumba. Tála Matatá na Kongó nsima ya lipandá.
Na mokɔlɔ mwa mitáno sánzá ya libwa, Kasa-Vubu alongoli Lumumba na kiti ya Moyangeli wa Yambo kasi Lumumba aboyi kolongwa na kiti ya Moyangeli wa Yambo mpé yě _Lumumba_ asokoli 'te alongoli Kasa-Vubu na kiti ya bokonzi mpé amisakoláká mokambi wa ekólo, likambo liye lisáláká 'te misálá mya mbúlamatáli ézaláká kotambwisama lisúsu malámu tɛ́ mpé matatá maye masukáká o mokɔlɔ mwa zómi na mínei ntángo komanda mɔ̌kɔ́ ya mapinga ma basɔ́dá na nkómbó ya Joseph Mobutu Sese Seko abɔ́tɔlɔ́kɔ́ bokonzi epái ya Kasa-Vubu mpé akangáká Lumbumba na bɔlɔ́kɔ. Lumumba apɛ́sɛmɛ́kɛ́ na mabɔ́kɔ ma bakaboli ba nsé ya engúmba ya Katanga mpé basiláká komoboma na lisálisi mpé lipamboli lya bikólo bisúsu bya molɔ́ngɔ́. Nzóto ya yě etiyamaka na tono ya *acide mpé Mbúlamatáli ekambamáká na lingómba lyɔ̌kɔ́ lya bayékoli ba bobɔ́ngɔ bwa Kongó mpé nsima ya mwa ntángo Kasa-Vubu azongeláká bokonzi bwa yě.
Mibú mitano miye milandáká, Kasa-vubu akambáká ekólo na mbúlamatáli iye izánga nguyá. Na sánzá ya sambo ya mobú mwa 1964, yě apɔnɔ́kɔ́ mokonzi wa lingómba lya bokaboli na nkómbó ya Moise Tshombe lokóla Moyangeli wa Yambo mpé apɛ́sɛ́kɛ́i nzéla 'te babundi ba mbóka isúsu míngi mpenzá babundi ba erópa babunda bitumba biye kongó ezaláká na yangó na batɔmbɔki baye bazaláká na Kisangani mpé bakambamáká na Pierre Mulele.
Mobutu akobɔ́tɔlɔ bokonzi mbala ya íbalé na mokɔlɔ mwa ntúkú míbalé na mínei sánzá ya zómi na mɔ̌kɔ́ mobú mwa 1965, kasi ntángo eye akofándisa Kasa-vubu pɛmbɛ́ni mpé akomisákola Mokambi-ekólo.


text:
Tunisia
Tunisia ezalí esé ya likoló ya Afríka.
Bato[kokoma]
Nkótá ya ekólo bazali bakiarabu, baberbere mpé batouareg. Nkótá ya letá ezali lifalansé. Dipanda ya Falansia na 20, Sanza ya Misato, 1956. Na Tunisia balobámí nkótá iyíké, liarabu mpé lifalansé.
Relijion káka ya Tunisia izalí islamu 99,2 %, boklísto 0,6 %, mpé boyúda 0,2 %.
Politíki[kokoma]
Mokonzi wa ekólo ezali Zine El abidin Ben Ali. Mokambi-Ekólo ya Republíki ya Tunisia bandá 20 sanza ya misato 1956 tíí 7 novembere 1987 ezalákí Habib Bourguiba. Nkómbó ya politíki ya Republíki ya Tunisia ezalí Destour socialiste demokratiki.
Mambí ma mabelé[kokoma]
Tunisia ezalí o Límbe mpé nsé ya Aljeria mpé Libiya. Tunis ezalí mbóka-mokonzi ya Republíki ya Tunisia.
Nkómbó ya sika ville ya tunisia. Tunis ezalí mbóka-mokonzi na bato 2 000 000.
Mosɔlɔ ya Tunisia ezalí Dinar ya Tunisia.
Engumba ya Tunisia[kokoma]


text: 1Ma mi tïù gwe ná kátó mákana kánjá wuná ká kasi kamna äotu äe Njambiyá na. 2Yo nde, mi ká duwá kimó temó te yi wuná nó yïù kamá ná njóñ yun káà. Mi ká lukse yotu mbá káto te ká mbómbu äotu äe Njambiyá te äe ëiyá ká Maseduwan äaka. Mi lápima nyá äo nde: Äemañ äun äe Akay ma kandá kombila máyasi máte yi äo ta nyá káà kandá ká sew te yóru. Nyána temó te yi wuná nó ká másay káà kelma nde, suló äomó ká njoka yan ñgbaêäikwá nyá sendi äó ká másay. 3Mi ká tomó äemañ äusu äaka kánjá wuná, káto mi ká kwaëyá nde, wuná sïîki komsa keló ëete, káto mi ëikima lápó nyá äaña äomó nde, wuná ta keló gba ëete. Wuná sïîki komsa biñgiri, kambó kimó lápi te yi wusá ëikima lápó ná ëinó ëyun nyá äo káà má nje äá gbálate. 4Káto ñgá siná äotu äe Maseduwan äaka ëyaã wári doló nde, wuná tïì pa komsa na, yite há ta äá ná njón ká mbómbu yan, káto wusá sima lápó nyá äo nde, wusá ná äiäina temó ná wuná. 'Ma ñgá wuná ti komsa na, wuná taàka nde, yeti wuná ta kpaló tika ná mapi njón te na? 5Ëete, á mi äáñá kimóte yïù lápó nyá äemañ äusu äaka nde, tiso, äo kaênda kwaã mbómbu ná mi káè wári yïù kombile kasi ndámna móni te yi wuná kpoma nde, wuná ta nyá káà tikó gwaãte, yaka nó, komá mi ta ëyaã káà, mi ta doló nde, wuná sima kombile máyasi háná. Wuná keêl sendi ëete, náà yo äáñna gbate nde, wuná nyáàki yo ná kimó temó, yeti ná iõ-aã na. 6Wuná duêkwá nde, mó te á äá nyambi ná mbát ta wesiëye ndi sendi ná mbát. Ma yókó á äá äuëyate kó ta wesiëye sendi äuëyate. 7Mumó háná nyáêki yasi nda yi nyá sima pásó biñgiri ká temó ná, kiná máñgbóñgila kiná maló nyá maló na, káto Njambiyá jaàya mó te á nyá ná másosa ká temó kó. 8Njambiyá ná ëeti te yi tonjá wuná ná kwaló mákombila háná, náà wuná äá ná kwaló máyasi háná te yi ta kamá wuná máñgimó háná, náà máyasi äukwá sendi ká máäó mun, wuná maà äuã yite yïù keló ná kwaló kimó mákele háná. 9Yo nda yi yo kátinate ká mákana má Njambiyá nde: 'Mó Njambiyá äutuma äó kaäó sendi kimó máyasi nyá äotu äe ñgwátá. A ta káè ndi mbómbu yïù keló ñgay ëete kpo ná kpo.' 10Yo Njambiyá nyá kwaló nyá mó äána mbáki. Yo sendi Njambiyá nyá nyá máëye máte yi nyá ëye káà. Yo ndi sendi nyá ta nyá wuná máyasi, nyá mákombila káte, ó äáàña, yo maà äuyó káè nó mbómbu. A ta keló sendi nde, másay má kamna äásó te yi wuná kelá káà ëóêku ëókó sendi. 11Ëete, a ta tonjá wuná ná mákombila ká mánje háná, náà wuná nyá sendi máyasi äuëyate ná kimó temó yïù kamá ná äásó. Komáte, äuëya äomó ta nyá Njambiyá wosoko ká máyasi máte yi wusá äoñma ká máäó mun nyá äo káà. 12Yo nde, másay má ndámna móni te yi wuná kelá ndana káà tïù kamá ndi äotu äe Njambiyá äe ëiyá ká Yerusalám siyá na. Yo ta jekó keló nde, äomó äuëyate nyáêki Njambiyá wosoko. 13Másay máte ta teëye äo nde, wuná ká äeñgwá Krist gbate. Äo ta lukse Njambiyá káto tikina temó te yi wuná tiká gbate ká Kimó Tom Krist, wokuna ná yo káà, ó äáàña, äo maà lukse sendi Njambiyá komá äo äáñá nda yi wuná kaäiëya ná móni yun ná kimó temó wuàná äo, keló sendi ëete suñgwá ná mánjóñ má äotu äe Njambiyá háná káà. 14Äo ká ñgwáta ná Njambiyá káto yun, teëye ná nje te yite nyá wuná nde, äo ká kwaëyá wuná. Äo ta keló ëete, káto äo ká äáñá nyañgwá ñgikwa te yi Njambiyá kelma ná wuná káà. Ñgikwa te kwañma to te. 15Wusá nyáêki Njambiyá wosoko ká yasi te yi nyá nya wusá káà. Há yakama yekó yo ná ñge?


text:
Molímo Mosántu
Molímo Mosántu azalí molímo mwa Nzámbe, mpé moto wa mísáto na bonzámbe bwa baklísto. Abêngami mpé lisúsu Bolingo bwa Tatá mpé Mwǎna. Na bibilíya, Molímo Mosántu mubandá kosála mpé komilakisa úta boyókani bwa kala. Boyókani bwa sika ezalí koloba 'te Molímo Mosántu azalí moto akɛsɛni na Tatá mpé Mwǎna, mpé na bangó básáto (Tatá, Mwǎna mpé Molímo Mosántu), bazalí sé Nzámbe mɔ̌kɔ́.
Bato basúsu bakobênga yangó Elímo Sántu na esíká ya Molímo Mosántu kasi baklísto míngi balingaka kobênga yangó Elímo Sántu tɛ́ mpó bangó balobaka Elímo ezalí mpó na milímo misúsu miye mizalí mya Nzámbe tɛ́ kasi Molímo Mosántu azalí sé mɔ̌kɔ́. Yě (Molímo Mosántu) azalí Molímo mwa Nzámbe mpé azalí na makokí mánsɔ ma moto, yangó wana esengeli abêngama Molímo Mosántu na esíká ya Elímo Sántu.


text:
Mobutu Sese Seko
Mobutu Sese Seko Kuku Ngbendu wa Zabanga, (azalákí Joseph-Desiré Mobutu téé 1972) abótámí o Lisála, Mbánzá ya Mambénga, o mokɔlɔ 14 ya sánzá ya zómi o mobú 1930, akúfí o Rabat, Maroc, o mokɔlɔ 7 ya sánzá ya libwa o mobú 1997. Mobutu azalákí Tatá-mokonzi ya Kongó-Kinsásá téé 1997.
Mobutu akamatákí bokonzi na makási na 1965.
Mobutu azalí moto óyo atíkí mbóka ya Kɔ́ngɔ na mpási, sɔ́kí lɛlɔ́ mobúlú ezalí káka kúna mpámba tɛ́ yě ndé moto atíka ntángo. Asalí na bokonzi mobú 35 atongá atá elɔ́kɔ tɛ́, ba nzelá káka óyo Babɛ́lɛji batikílá bisó. Sɔ́kí yě mpenzá azalákí mayɛ́lɛ lɛlɔ́ Kongó-Kinsásá elingaki kokɔ́ta mobúlú tɛ́.


text:
Roma
Mbóka tǒ engumba Roma ezalí mbóka-mokonzi ya Italya útá mobú 1871. Evandaka o etúká Lazio o katikáti ya Italya. Ezalí na bato 2 783 300. Ezalí komíni epúsí komíni nyɔ́nsɔ ya Italya na botúya bwa bato mpé komíni ya mísáto na botúya bwa bato o Erópa nsima Moskú mpé Londoni. Ezalí ebandelo ya Roma ya kala mpé ebandelo mɔ̌kɔ́ ya bikelá bya Mpótó.
Mambí ma mabelé[kokoma]
Roma evandaka o katikáti ya Italya, o bokútani bwa ebale Tibero mpé motíma Aniene mpé kilomɛ́tɛlɛ 25 ya mokúla ya lombú la Baetúsi (o lombú Mediterané).
Lisapo[kokoma]
Ɛngɛ́bɛ́nɛ́ ezalela ya Roma ya kala, Romulus atongákí mbóka Roma o mokɔlɔ 21 sánzá ya mínei mobú -753.
Tála mpé[kokoma]
- Vatikáni, engumba ya Pápa ya Eklezya Katolike na Roma.


text: 1Yo mi Pol, mi mó tomun Krist Yesus nda yi Njambiyá kwaëya káà. Yo mi kátá mákana maka kánjá wuná äotu äete äe Njambiyá tókuma [ká Efás] nde, wuná äáêki ndi äená, wuná äotu äete äe tiká temó ká yi Krist Yesus ná temó yun háná äaka. 2Njambiyá Sañgwá wusu náè Kumande Yesus Krist keêl ñgikwa ná wuná, nyá sendi wuná táte. 3Wusá luêksa Njambiyá te Sañgwá ná Nyañgwá Kumande wusu Yesus Krist, káto a kelma kimó yasi äuëyate ná wusá. A nya wusá kwaló kimó máyasi háná te yi ëiyá ká kwey yi wulá ká yi Kimó Sisiñ káà. A nya wusá yo, wusá äe ëiyá sañgwate siná äe Krist äaka. 4Njambiyá kikima si tóká wusá káto Krist, yite a tïì pa kusó mbokó na, náà wusá äá ndi äená kiná äá ná yiña mónó májósó ká mbómbu wená na. 5Njambiyá kwaëya wusá, ëete á nyá kiká si pásó nde, a ta jayá äuã wusá nda ñgbak ñgbak äónó äená káto Yesus Krist. Yo nde, a äáñma kimóte yïù keló ëete nda yi nyá ná ñguru wená kwaëya keló káà, 6náà wusá sombile nyá káto nyañgwá kpasa ñgikwa ná. A keàl ñgikwa te ná wusá ëete, káto wusá sañgwate siná äe Mónó wená, sóñ temó ná. 7Siná äe Mónó wená te sima äá sañgwate. Njambiyá kolma wusá ná nje mákiyó má Mónó wená, tikó sendi wusá ná ñgwátá ká májósó musu káto nyañgwá ñgikwa ná. 8Njambiyá kuäula keló ñgikwa ná wusá yïù tonjá wusá ná ëyanó náè duwaã yasi háná yïù námbá ná máyasi. 9Yo nde, a äaã njombu yaña ná yiña yasi te yi nyá kwaëya keló káà. A pásima nde, a ta keló yo ná nje Yesus Krist. Yo äaã sóëyate ná mbómbu ná äomó, ma ndana, a sima punjá yo nyá wusá, káto a äáñma kimóte yïù keló ëete. 10A kpoma nde, a ta keló yasi te komá ñgimó te yi nyá pásima káà ta ëyaã. Yo nde, kandá ëyoäó kumó mánáti, a ta ñgbó máyasi háná te yi ëiyá káte káà, Krist nyápó ta äá kum namó yo háná. 11Njambiyá tókuma wusá nde, náà wusá äá ndi äená káto Krist. A kikima si tóká wusá ëete äeñgwá yasi te yi nyá kombila nde, a ta keló káà. A ká tonjá máyasi háná nda yi nyá ná ñguru wená kwaëyá káà yaka ná yasi te yi nyá pásima káà. 12A kikima si tóká wusá ëete, náà wusá sombile nyañgwá máluksa máná, wusá äotu äete äe kandima äá ná äiäina temó njombu yaña ká yi Krist äaka. 13Wuná sendi, wuàná äe Krist má sañgwate. Wuná wokuma lápi te yi lápá gbakasi. Lápi te, yo Kimó Tom te yi lápá nda yi Njambiyá joñgwá ná wuná káà. Wuná sendi, wuná tikima temó ká yi Krist, ëete á Njambiyá nje kwátá wuná yiña yó ná. Yó te, yo Kimó Sisiñ te yi nyá kpoma káà. 14A nya wusá Kimó Sisiñ te, nda yi mumó kandá nyá ndótukwá yïù laëye ná nyána ñgólókó káà. Ëete, a ká teëye nde, a ta káè mbómbu yïù nyá wusá kimó äukwá máyasi háná te yi nyá äakiëye tiká äotu äená káà. A ta nyá wusá yo komá nyá ta siëyá joñgwa äotu äená káà. Äotu äete, yo äaka äe nyá kolma, náà äo äá äená. Njambiyá kelma ëete, náà wusá sombile nyañgwá máluksa máná. 15Yori mi sendi, mi ká nyá Njambiyá wosoko komá mi wokuma kasi tikina temó te yi wuná tiká ká yi Nyañgwá Kumande Yesus náè mákwaëya máte yi wuná nó suñgwá ná äotu äe Njambiyá háná káà. 16Mi yeti ká gbeló nyána Njambiyá wosoko ëete káto yun komá mi taká wuná ká móy máñgwáta mámbá káà na. 17Mi ká ñgwáta ná Njambiyá te á Nyañgwá Kumande wusu Yesus Krist káto yun. Nyá Da te á ná máluksa háná. Mi ñgwáàtañgwá ná nyá nde, a nyáêki wuná ëyanó ná nje Sisiñ ná. A keêl sendi nde, Sisiñ te puênjukwá nyá nyá wuná, náà wuná duwá nyá kimó duwaãte. 18Ëete, a äuêta mátemó mun paniyá puyá káte, náà wuná duwá ná yasi te yi nyá jeäama wuná nde, wuná äáêki ná äiäina temó káte káà, duwá sendi nde, kimó máyasi máte yi nyá äakiëye tiká äotu äená káà gba kpasate äuëyate. A äaàkiëya yo, na nje nyá wuná wuàná äotu äená háná. 19A keêl sendi nde, wuná duêkwá nde, a ná nyañgwá ñguñguëyá kwaã to te, duwá sendi nda yi ñguñguëyá te kelá másay ká temó su, wusá äotu äete äe tiká temó ká yená äaka. 20Yo ndi sendi nyañgwá ñguñguëyá te yi nyá teëya ká yi Krist komá nyá womiya ná nyá ká njoka äemuñ nje lápó nyá nyá nde, a ëïîy mátiëyá ká mbam äó ná ká ëyoäó ká kwey káà. 21Komá nyá ëiyá mate káà, yo nyá lañsa äejaki háná náè äekum äan háná náè máyasi háná te yi ná ñguñguëyá náè nyañgwá äekum äejaki háná. Yo nyá lañsa sendi mumó háná, yeti ndi ká ñgimó te yókó na, ko ká ñgimó te yi ta duwá nje káà, ko mó te äáki ná kwaló ëinó te nda. 22Njambiyá kawula máyasi háná tikó ká njiõ mákol má Krist, támbiëye sendi nyá siya kum ká ndiñgálá njóñ äotu äete äe tiká temó ká yená äaka. 23Njóñ äotu äete, yo yotu Krist. Äo ká keló nde, Krist äáêki tondunate ká mánje háná nda yi nyá kelá sendi nde, máyasi háná äáêki tondunate káà.


text:
Misála ya Bantoma
Misálá mya Bantómá ezalí búku ya Nsango Malámu ya Biblíya.
Moto akòmá mokandá muye ezalí Luka; yě mpé moto akòmáká Nsango Malámu ya mísáto. Kobanda na mokɔlɔ Yésu amataki o Likoló, bayékoli bazaláká komɔ́nɔ yě lisúsu na mǐso tɛ́; kasi yě azaláká káka elɔngɔ́ na bangó, mpámba 'té Molímo Mosántu azaláká kosálisa bangó ézala bantómá (Petelo, Yoane,…) tǒ basálisi na bangó sambo (Etiene, Filipe, …) tǒ mpé Polo.
Maloba ma Yésu[1] malakisi ndengé makambo mazalí kolandana. Bayékoli bapanzáká Nsango Malámu
- na Yerusalemi[2]
- na mbóka mobimba ya Bayuda pe na Samarie[3]
- na mbóka iye izalí pɛmbɛ́ni ya Ebale Mediterané, tii na Rome[4]
Luka atiaki moléndé mpó na koyéba ndengé níni mpenzá bantómá bazaláká kosakola Nsango Malámu; yě mɔ̌kɔ́ asáláká mibembo misúsu ná ntómá Polo.[5]
Epái ya bato ya bikólo bínsɔ, ézala Bayúda tǒ bato ba bikólo bisusu, bantómá bazaláka kosakola nsango ya Yésu; ndenge yě azaláká, maloba ma yě mpé misálá mya yě. Boye mokandá mwa Luka muzalí kolakisa mosálá monɛnɛ muye Nkolo Yésu apɛsi Eklezya: kosakola Nsango Malámu na bikólo bínsɔ, tii na súka ya mokili.[6]


text:
Videos tagged “kinshasa”
-
Part.1 Ba mentalités ya 32 ans, ezali kosenga na Gouvernement ya RDC, asala mosala makasi.
-
Part.5 Ba coup oyo tozwaka na vie, ezalaka ignorance na biso moko bato, to erreur ya Nzambe?
-
Part.4 Ba coup oyo tozwaka na vie, ezalaka ignorance na biso moko bato, to erreur ya Nzambe?
-
Part.3 Ba coup oyo tozwaka na vie, ezalaka ignorance na biso moko bato, to erreur ya Nzambe?
-
Part.2 Ba coup oyo tozwaka na vie, ezalaka ignorance na biso moko bato, to erreur ya Nzambe?
-
Part.3 Alingaki alata kombo ya famille Kabila na nzoto lokola elamba, mais vérité emonani lelo.
-
Part.2 Alingaki alata kombo ya famille Kabila na nzoto lokola elamba, mais vérité emonani lelo.
-
Part.1 Alingaki alata kombo ya famille Kabila na nzoto lokola elamba, mais vérité emonani lelo.
-
Part.4 Opposant congolais nini azali ko jouer jeux ya cache-cache na violes ya basi na EST ya RDC?
-
Part.2 Opposant congolais nini azali ko jouer jeux ya cache-cache na violes ya basi na EST ya RDC?
What are Tags?
Tags are keywords that describe videos. For example, a video of your Hawaiian vacation might be tagged with "Hawaii," "beach," "surfing," and "sunburn."


text:
LISAKOLI EZALI NINI ?
[LISAKOLI EZALI NINI / Qu’est-ce que l’Évangile?]
Ezali malamu mingi komona ndenge nini bozwakintango yakotala malamu nsango ya biblia.
Bozalinntango mosusu mayele na oyo etali bonzambe kokende na ndako ya nzambe, kokokisa tokolanda misala misantu, kolanda misala oyo ezali kokumisa nzambe te. Mpe tozali Kondimela bino.
Biblia ezali kotangisa ke nzambe afandi kati na mitema ya bato mpe basi baoyo bazali koyoka
Maloba naye.
Misala oyo esengeli biso kolanda ezali misala oyo biblia yango moko etangisi, to elakisi polele, mpe mizali mingite kati na biblia.Kozwa libatisi ya mayi mingi mpe kolia lipa mikolo nyonso na mposo na kokanisa yezu.
Bozali ntango mosusu moto kaka mpe bolingi kenzambe azali kati na bomoi na bino kasi bolingi te kokende mosika.
Tomonaka oyomingi kati na biso : tozali kofungolampe kotanga mpe kozala asika ya masolo ya biblia. Ezali malamu mingi tondimake nzambe azali pamba te wana, ezali solo. Kasi ezali na biloko mosusu ya koyeba. Na kotanga liloba naye. Biblia, tokoki ko yeba ye mpe kozwa mwa esika kati na bonzambe naye. Mokanda oyo ekomamaki na molimo na nzambe naye.
Mokanda oyo ekomaki na molimona nzambe mpe etindaki bato kokoma yango ; ezali maloba ya pamba te ya bato, lokolo mikanda mosusu.Talatina ezali mokanda oyo esengeli koyeba yango.
Tango mosusu, bokanisi ke boyebi nyonso. Botalaki biblia mpe bokomelaki koyeba. Kasi soki bozali katina bosolo, bokoloba bosolo ke ezali na eloko moko ezangi. Etikali na kondima te, bobangi na mikolo ekoya, kozanga bosolo kati na bomoi na biso …kozanga kondimela ezali kolanda mingi bato na basi lokola mbwa ya mwindu ti kati na lilita.Na bino, na lobi : bomeka mbala lisusu ntango mosusu maloba oyo bato bazali koloba na ndenge ta mosusu ya bokumisi na bino ya biblia. Tozongela na maloba ya biblia yango moko.
Ntango mosusu, mpo na bino, makambo oyo etali christo ezali kaka “mayele na bino ya botangi mingi”, mosusu kolekisa ntango na bino pamba mayele mosusu, mpe botelemi moke na nzela…
Ezali komema na lilita.Bomoi ezali mokuse mingi mpo na kozala na bizaleli wana.Pambate mokolo moko bokopemaka kati na lilita na bino,mpe mokolo moko kokufa ya mabe mpe yako
Bangisa ekokitelaka bino.
Boyoka sikoyo ninioyo biblia elingi koloba.
Na sengi na bino, nakondima na bino, bozwa mwa ngonga muke mpo na bomoi na bino mpo nakolata malamu nini biblia elobi.Totala sikoyo motuna oyo tozali komituna oyoelobi nini lisakoli, to lisakoli ezali nini?
Nakosenga na bino, bofungola biblia na bino ya nsango yasika kati na mokanda ya matayo1:1awa nde mosali oyo matayo abandi kolakisa kosa kola nate.Totangi:
Libota mobimba ya yezu-christo, mwana ya dawidi, mwana ya Abraham.Ezali biloko ya motindo wan ate nde tozali kozela. Matayo alobi ke yezu azali ya libota ya dawidi mpe na abalahama tala etandeli ya lisakoli ya matayo. Paulo amonakiye na lolenge wana moko kaka.
Botala na mokanda ya bagalatiya3:8. Lisusu makomi, ezali kolakisa ndenge nini nzambe ako lobelaka ba pakano na nzela ya kondima, alobaki yango na liboso ya kosakola nsango malamu na Abalahama mpe libota nyonso mobimba ekopambolama naye.
Maloba “nsanga malamu”awa ezali nayango eloko te kaka eloko oyo ekoyoka . “lisakoli” na ndenge na yango ya sika. Sikoyo mpamba te lisakoli ekokakikopesamela na Abalahama lokola elaka. Tala oto elobi Paulo.Soki tokoki koypka nini oyo nzambe akokaki kopesa na abrahama lokola elaka, wana sikoyo tokoki koyoka nini lisakoli.Tokende, to totala sikoyo nini elobani kati na mokanda ya kala mpe totala nini nzambe alobi na abalahama.
Tobanda na mokanda ya Genèse, mokanda ya liboso kati na biblia: genèse17:8.
Nakopesakayo, mpe na libota nayo, sima nayo mpambate mboka oyo esengelakiyo kopesamela, kokota mpe kofanda mboka ya elaka, mboka nyonso ya canaan, kokoka kozwayango mpona libela, mpe nakozala nzambe na bango. Nzambe alobi lisusu na abalahama ke yena mabota naye nyonso bakofandaka libela na mokili oyo. Bomoi ya seko ezali likanisi oyo tokuti kati na mokanda ya kala.Tokoma boye, mpwete nsango ya motuya kati na biblia ezali moko kaka, kobanda na ebandeli kino na suka ndenge nini ekokikozala ?
Tobaluka na mokanda ya Genèse 22.17-18
Nakotondiselayo mapamboli mpe na kosala ezala mingi libota nayo,lokola minzoto ya likolo mpe lokola nzoto oyo ezali kozwama pambate pembeni ya ebale. Libota nayo nyonso ekozala nabokengemeli ya bineminaye.Mabota nyonso ya mokili bikoloba pambolama na libota nayo, pambate mpete okokaki koyoka mongongo na ngai.Abalahama akozala na mwana oyo akozala lipamboli ya solo na mokili mobimba.
Mpo na koyeba malamu biblia, esengeli tomona lolenge ni ni biblia ezali komilakisa yango moko mpe kopesa biso elakiselo naye.
Pamba te nsango oyo touti kotanga ezali kozwama kati na bukuya sika, mpe kati na mokanda ya bantoma 3.25 -26.totala makomi oyonakoyoka wela yango malamu.
Bozali bana ya bantuma mpe ya lisanga oyo Nzambe akokaki kosala na ba nkoko na biso, na koloba na abalahama : ke mabota nyonso ya mokoli eko pambolama na ba nkoko nayo. Ezali na bino mbala ya liboso Nzambe, sima yako pona mosali nay, atindaki ye pambate mpwete akoka kopambola bino, pambate moko na moko na bino akoka kotikana na masumu. Nani nde azali libota oyo ya abalahama ? ezali Yezu, mpe ezali wapi lipamboli oyo akopesa na bato mpe na basi ya mokili mobimba ?
Ezali oyo ya kolimbisa masumu mpe lobiko, tolandela likanisi oyo, totala katina mokanda ya Bagalatiya 3.16 totala malamu oyo ekokaki kosalemela na Abalahama mpe na libota naye. Alobakite ke : mpe na mabota nyonso, lokala ekokaki kozala mingi. Kasi lokola na moto moko kaka : mpe na libota, elingi koloba na Christo.
Sikoyo libota ya abalahama esili kozala moto moko.
Kasi lolenge nini moto oyo moko kaka akoki kozala bato ebele ? Ebele lisusu koleka minzoto ya likolo? Totanga Galatiya 3.27-29.
Bino ba oyo nyonso bokokaki kozwa libatisi katina yezu, bokokaki kolata nde Christo, kozalite mu yuda, tomu griki, kozali lisusu te mokangami, tomokangolami, kozala mbala lisusu te mobali to mwasi, pamba te bino nyonso, bozali kati na Yezu Christo, mpe soko bozali ya Christo, sikoyo bozali ya libota ya abalahama, moto oyo akotikala na elaka.
Kaka ba oyo basili kozwa libatisi na bango katina Christo bazali na mwa elaka, bilaka ya bomoi ya seko awa na mokili.
Talatina esengeli biso tokoka kozwa libatisi soki tolingi tobika ! Paulo alobi ete elikya naye ezalaki « elikya ya israela » (Misala yaba ntoma 28.20) na ntango wana amikutaki liboso ya kufa, wana ezalaki elikya naye elikya ya israela. Nini nde libatisi sikoyo ? Ezali te kosopa mayi kaka. Katina Mokanda ya sika ekomami na monoko ya kigriki mpe elobami na monoko ya français lokola « libatisi » elingi koloba kaka « mayimingi ». Bazalaka ko salela kombo oyo nakolobela mpona masuwa moko ezalaki kotambula.
Mpe ekokaki kozinda, mpe lisusu lokola kiteni ya elamba oyo bazindisi kati na mayi ya langi mpo ekoka kozwa langi mosusu. Matayo 3 : 13-16.
Sikoyo yezu aye epayi ya yohana kouta na Galilaya na yordani, mpo nakozwa libatisi naye na yohana. Kasi yohona aboyi mpe na koloba : ezali ngayi nde nazali na mposa ya kozwa libatisi epayi nayo, kasi yonde oye epayi na ngayi ! Yezu ayanoliye boye : tika esalema bongo, pamba te ezali malamu tokokisa maloba.
Sina na yango yohana asalaki yango.
Sima ya kozwa libatisi, yezu abimi katina mayi.
Na sima na yango mapata mafungwaki, mpe amonaki molimo na Nzambe kokitela ye lokola ndeke.
Yezu « kokita » katina mayi mpe « kobima » katina mayi. Mpe azwaki libatisi lokola moto mokolo, kasi lokola mwana moke te to libatisi ya mayi mingi kasi ya mayi moke te to libatisi ya kosopela moto mayi te. Tala tina yango ezali kosalema kati na mayi ya ebale mayi monene.
Mpe tokoka kosala yango. Oyo ya kozindisa moto kati na mayi mingi mpe sima na yango kobima kati na mayi wana ezali elembo oyo elakisi kufa mpe kosekwa naye yezu : sima yakozwa libatisi, to lakisi ke tozwi mokano ya kolakisa ko kufa mpe ko sekwa naye yango tina wana esengeli kati na mayi mingi penza, kasi ezalate oyo ya mayi moke to ya kosopela moto mayi.
Baloma 6 : 3-5
Tobosana ete ke biso bans oba oyo tokokaki kozwa libatisi kati na yezu-Christo, ezali na nzela ya kufa naye nde bisompe tozwaki libatisi ? tokokaki biso banso ko kundama naye kati na kufa na nzela ya libatisi, mpwete, ndenge yezu a sekwaki katinaba kufi na nguya ya Nzambe, lolenge moko biso mpe tofambola na lolenge ya sika kafi na bomoi na biso.
Pamba te soko tokokoma biso nyonso lokola nzete elongo naye na nzela ya kufa naye, tokozala lisusu lolenge moko na nzela ya kosekwa naye.
Talatina tozali koteya bino na nzela ya libatisi bozwa yango lokola na nzela ya kondimela yezu-Christo !
Sima ya kozwa libatisi kati na yezu, to komi moko ya nzoto naye. Bilakanaye bizali kozwama kati na biso na ntango wana yezu akozonga na mokoli oyo, toka sekwa, kosambisana na sina na yango, sokotoko tikala bayengebene na liloba na nzambe, tokozwa bomoyi ya seko katina bokonzi bwa nzambe mpe toko umela seko kati na bokonzi bwaye awa na mokili. Na ntango ondimeli na oyo, bomoi ekomi na nzela ya sika. Ata ezala ba mposa na biso yabiloko, esengeli toyeba ete bizali ya ntango moke kaka, mpe ntango Christo akoya, akopesa bisobomoi ya sika mpe bomoi ya seko.
Talatina kati na biblia, mpe kati na CHRISTO kozali ELIKYA ya solo.
Elikya na biso ezali monene koleka ba mpasi mpe mitungisi? Na biso oyo tozali na yango lelo ezali komona na makasite kasi lolenge nini wana ekoki kosala ete moto yezu akoki kobikisa biso. Ezalaki emoniselo na biso mpe natina na yango esengeli biso kozwa libatisi kati na kufa naye mpe kati nakosekwa naye : pambate azalaki ya solo lokola biso.
Hebreux 2 : 14-18.
Sikoyo, pambate lolenge bana bazali kosangana na makila mpe na mosuni, ye mpe, na lolenge wana azala mpe kosangana, mpwete akoka konyata kolekela na kufa naye oyo azali kosimba to oyo azali na makoki ya kufa, elingi koloba satana, mpe kokangola ba oyo nyonso, kolekela na kobanga kufa to liwa, bazalaki to bomoyi na bango nyonso ezalaki kokangama kati na boumbu. Mpwete ezali na ba anzelu ya solo aye na libatisi kasi ezali libota ya abalahama ezali koya na lisalisi. Lisusu esengeli naye koya, na nyonso, lolenge ya ba ndeko naye, mpwete azala songolo pakala oyo azali to atondi na mawa katinaye mpe moyengebene kati na misala na Nzambe mpo nako mona mpasi, mpe minyoko mingi mpo na masumu nabiso. Pambate komona lolenge nini akokaki konyokwana ye moko na ntango akokaki komekama, akoki mpe kosalisa baoyo bazali katina komeka.
Na totala malamu kati na koleka satana azali nyamate mpe azali nyoka oyo ba bengi dolagon te. Kombo oyo ezali kopesa mela ye ezali lokola moto na bomoto naye kati na masumu « lifuti ya masumu ezali kufa » (Baloma 6 : 23), kasiawa touti kotanga koloba été « satana » azali kosimba « makoki ya kufa » esengeli biso kobunda na nzoto na biso moko mpe na bomoto na biso kasi na nomoto oyo ezali komonana te na libanda.
Totala kati na kiteni na yango ya zomi na mina lolengi nini bazali kozongela mingi mingi na bomoto ya yezu ye mpe na lolenge ya kokokana akokaki kosangana ». (na bomoto na biso, na makila na bisompe na nzoto). Mbala mingi masango ya Ba christo bazali kotangisa ke kozali banzambe mpe moko na bango azalaki Yezu. Kasiezali te oyo biblia ezali koloba.
Mpe kolandana na bukuya Hebreux, ezali ya motu ya mingi lolenge nabiso ya koyoka yezu ezala malamu. Azalaki penza na bomoto lolenge moko nabiso. Mpe makomi ezali koyeba yango mbala mine ! akokaki komekama lolenge mokona biso.
Mpe tala lolenge nini tozali komekama. Yakobo : 13-15.
Ata moto mokote na tango amekami, aloba : ezali nzambe nde ameki ngayi. Pamba te nzambe akoki te komekama na mabe empe akokite komeka moto. Sima ya kolula, boluli ezwizemi, mpe eboti masumu, mpe masumu, ekomi na esika na yango, mpe kobote kufa.
Wana elingi kolola ete yezu azalaki na bonzoto na biso.
Nzambe akoki komekana te, yakobo alobi yango, kasi yezu amekamaki.
Hebreux alobi yango, sikoyo Yezu azali Nzambe te katina bonzambe naye, ezalinde moto mwana na nzambe na mbotana naye, lobota ya Dawidi na Abolahama kolekela maliya maman naye. Na lolenge moko, nzambe akoki te kobotana, kasi yezu ye akufaki tokoki komona nzambe te kasi bato ba monaki mpe kosimba yezu. Yezu akokakite kozala liboso ya kobotana na ye lokuta penza. Ezalaki nde mwana na nzambe kolekela mali ya. Tala kati na mokanda ya.
Luka: 1:31-35.
Tala oko kumba zemi, okobota mwana, mpe okobenga ye na kombo ya yezu. Ye akozala mikolo mpe akobengama mwana na likolo penza, mpe nkolo nzambe ye akopesaka na ye kitina bokonzi ya Dawidi, papa naye.
Ye akokonza likolo na Ndako ya yakobo seko na seko mpe kokonza naye ekozala na sukate. Maliya alobi na anzelu: lolenge nini makambo wana ekomonana, pambate na yebi nano te mibali? Kasi anzelu ayanoliye boye: molimo na nzambe ekokilela yo mpe nguya na likolo ekozipa yon a elilingi na yango. Nde tina, mwana mosanto oyo akobotana akobengama nakombo ya mwana na nzambe
Botala malamu makomi oyo elo bami na ndenge ekozalaka! YE AKOZA MWANA NA NZAMBE, MALIYA YE AKOKUMBA ZEMI. Tala esika yezu abandaki, ata soki likanisi, logos ya yezu ezalaka kozala elongo na nzambe kobanda na ebandeli. Boyeba été malia ye azalaki mwasi kaka lokola basi mosusu. Yezu ye azalaki ya libota yaba nkoko ya abalahama mpe ya Dawidi oyo ekokaki kozala ya libota na bango. Soko yezu akokaka kozala nzambe, sikoyo mbele malia ye akolaki kozala mpe maman ya nzambe mpe mbele akokaki kozala lisusu te mwasi ya pamba to mwasi kaka lokola basi mosusu. Ndenge biblia ezali kotangisa ete yezu azali mwana na nzambe mpena lolenge moko “MWANA NA MOTO”, libota ya abalahama mpe ya dawidi kolekela na malia, yango wana ezali kolakisa biso ete malia azali mwasi lokola basi mosusu. Sikoyo nde nyonso to pamba lolenge moko ya kondimela ya solo to lolenge mosusu ya kondimela bosolo pambate oyo ebengami misala ya ecclesia ezali kopesa biso lolenge mosusu yako zala.
Hebreux 4: 15-16
Pamba te tozali te nasongolo pakala oyo akokite kozwa esika na bampasi yaba mosusu; kasi ekokakiye komekama lokola mpe ba mosusu na tango inso te, mpeye kosumukate.Topusana banso na kondima liboso ya kiti naye ya bokonzi, mpe ya ngelu, mpamba te mpona kozwa mawa naye mpe nakozwa ngelu mpe nakomona lisalisi na tango na yango.
Mpete yezu azalaki kokabola bomoto na biso, tokoki kosambela na nzela naye na nzambe na elikya. Sikoyo tozali na mposa lisusu te ya sango na nzela ya bomoto, tona libalisi yasolo, to mosakoli, tomoteyi mpwete losambo na biso eyokamela, to endimama.
*tokoka kotia na esika moko makasi oyo ya liboso oyo tokokaki kosolola elongo:
1. Kozali nzambe mokokaka, kasi bonzambe misati te.
2. Yezu azali mwana na nzambe, kasi ye azali nzambe te ; ye akokaki kozala te liboso ya kobotama naye.Ye akokaki koleka na banzela nyonso yako mekama kasi na ndenge yakolonga na nzela yabo motote kasi nakolenga nanzela yabo nzambe.
Na nyonso ye akokaki kosumukate.Apesaki bomoi naye na biso kolekela liwa ya mpasi mingi, mpe liwa ya nsoni mingi komona lolenge ye asumukakite, nzambe asekwisakiye katina bakufi.
3. Kolekela na libatisi kati na christu, elingi koloba kozinda kati na mayi mingi ya moto mokolo, tokaboli liwa naye mpe lisekwa naye.
4. Na ntango wana yezu-christu akoya, toko sekwa mpe kosambisama ompe kozuwa bomoyi ya seko kati na mboka naye oyo ekozala awa na nse bokonzi wana ekokokanisa na mokili na ntango ya bustani ya Edeni na tango wana nzambe asili kokela moto-ekozala kitoko mingi. Mikakatano nyonso oyo ezali ko bebisa mokili ya lelo: bitumba ,nzala, mawa ata liwa mikakatano oyonyonso ekobungaka atasuka.
5. Sima ya liwa, tozali na boyebite « lifelo »ezalikaka lilita.
6.Molimo ekufakate; tosalemi na mabele, toputulu mpe tokozongaka katina yango.Molimo oyo ezali lokola naya molimo ya nzambe, ezali makasi ya bomoi kati na bisonde n zambe akokaka kozwa yango na tango tokufi.Sima ya liwa tokokisi lisusu te kotikala na mwa mayele.
7. Satana ye azali kaka lokola eloko moko oyo batalisaka mpo na misala ya nzoto ya nkanda kati na biso nde esengeli biso kobunda makasi.
Ezali na kombo mokote to ya dalagon toya eloko moko ya kobangisa makasi ekoki ko umela seko. Nzambe ye azali makasi mingi koleka; ye akabaka te makoki naye na satana?ba mpasi na biso nyonso ezali kouta epayi na nzambe, kasi epayi na satana te; mizali koluka ebandeli na yango ya molimo.
8. Na kotanga biblia mpona biso moko kaka, tokoki kozwan nzela ya solo oyo ezali komema epayi na nzambe.
Nazali sikoyo kotangisa bino biloko oyo mpe bokoka kopemate ti mokolo oyo bokokomela kozwa mayele mpe boyebi ya solo kati na lisakoli. Nakanisi ete bokotanga kelasi na biso ya pamba mpe bokozwa lokola eloko ya liboso libatisi mokolo moko,libatisi katina mayi mingi.Bokozala sikoyo na elkya ya bomoi ya seko. Tokoki te kokanisa bomoi ya seko, ya solo. Nakoki kaka kokanisa et eke tozali kokanisa nzela moko molai mingi, oyo ezali nasukate mpe tozali komona yango na mosika; kasi kati na bomoi na biso ya sika,to nya lelo tozali komituna kaka naba kilometa muke ya ebandeli na yango. Wana ezali ya solo elikya na biso, soko tokozwa libatisi kati na yezu mpe tozala na bomoyi kati naye na sengi na bino kozwa oyo na bosolo mpe na kozwa yango te lokola lisanga moko oyo botombelaka mbeka lokola lisusu eloko moko ya momesana.
DUNCAN HEASTER
Ya solo kozali Bibila moko kasi ba Ecclesia ebele. Esengeli tozala na makanisi mpe mposa yakotanga Biblia mpona bino moko mpo na koyeba malamu makomi. Tondimeli biso nyonso ke kozali nzambe moko kaka.
Yezu azali mwana na nzambe oyo azalaki na nzoto tololenge na biso pme biso nyonso esengeli tokokokozwa libatisi na mayi mingi penza pamba te, kufa mpe koswekwa naye tokoka kondimela yango kala mingi te akozonga na mokili oyo mpo na kosala bokonzi na nzambe awa na nse “ kasi na likolo te na lola te ?”
Tosengi na bino mpe toyambi bino, tosengi na bino bokoka kotinda mikanda na bino mpo na kozwa eyano mpe mikanda mosusu yakotangela Biblia, mikanda wana ekopesamela bino ya pamba te mpwete bokoka koyekola malamu Biblia.
Name/ Nom: Kombo………………………………………………………………………
Adresse/ Esikayo ofandi:……………………………………………………………….
Téléphone:


text:
Boyíké
Boyíké elakísí míngi mpɔ̂ na nkómbó o mambí ma lokótá, ekɛsɛní na bomɔ̌kɔ́.
Etápe
- 1 Ndakisa
- 2 Boyíké o Lingála
- 2.1 Nkómbó ya bato iye izángi libandeli tǒ ibandi na Mo to Mw
- 2.2 Nkómbó iye idéfami na nkóta ya bapaya
- 2.3 Nkómbó iye ibandi na mongóngó mwa zɔlɔ (N to M)
- 2.4 Nkómbó iye ibandi na Mo, Mu to Mw
- 2.5 Nkómbó iye ibandi na E
- 2.6 Nkómbó iye ibandi na Lo
- 2.7 Nkómbó isúsu iye ibandi na Lo
- 2.8 Nkómbó iye ibandi na Li
- 2.9 Nkómbó iye ibandi na Bo
- 3 Boyíké o Lingála lya balabála liye lilobami na Kinsásá
- 4 Tálá mpé
Ndakisa[kokoma]
O lokóta la lingála :
- moto na bɔ̌kɔ́ ekómí bato na boyíké ;
- loyémbo na bɔ̌kɔ́ ekómí nzémbo na boyíké ;
- tatá na bɔ̌kɔ́ ekómí batatá na boyíké.
- ntaba na bɔ̌kɔ́ ezalí bobɛ́lɛ́ ntaba na boyíké o lingála la sukúlu, tǒ mpé ekómí bantaba na boyíké o lingála la balabala.
O lokóta la falansé mpó na kobóngola liloba o boyíké esengeli 'te obakisa s na liloba lîná, kasi maloba makɛ́ matosaka mambí mâná tɛ́ mpé mabóngwama loléngé losúsu o boyík é:
- homme na bɔ̌kɔ́ ezalí hommes na boyíké, kasi elobámí loléngé mɔ̌kɔ́ ;
- cheval na bɔ̌kɔ́ ezalí chevaux na boyíké.
Boyíké o Lingála[kokoma]
O lingála kobóngola nkómbó úta bɔ̌kɔ́ téé na boyíké ezalí kolanda kelási níni nkómbó êná ezalí.
Nkómbó ya bato iye izángi libandeli tǒ ibandi na Mo to Mw[kokoma]
Nkómbó ya bato iye izángi libandeli, bakobakisa Ba libosó lya nkómbó êná
Ndakisa
Mamá → Bamamá
Mamá wa ngáí azalaka kofánda na Kongó-Kinsásá → Bamamá ba bísó bazalaka kofánda na Kongó-Kinsásá
Ndeko → Bandeko
Moto óyo azalí ndeko wa ngáí → Bato baye bazalí bandeko ba ngáí
Nkómbó ya bato iye ibandi na Mo to Mw ekobóngwana na Ba
Ndakisa
Moyékoli → Bayékoli
Moyékoli óyo azalí na moléndé tɛ́ → Bayékoli baye bazalí na moléndé tɛ́.
Mosáli → Basáli
Mosali asengeli na lifúta → Basáli basengeli na lifúta
Mwǎna → bǎna
Mwǎna ôná azalí mwǎna wa sóngóló → Bǎna bâná bazalí bǎna ba sóngóló
Mwǎsí → bǎsí
Mwǎsi óyo azalí mpenzá kitɔ́kɔ → Bǎsí baye bazalí mpenzá kitɔ́kɔ
Nkómbó iye isangisama mpé itali bato, kaka nkómbó ya libosó ndé ekobóngwana na boyíké nkómbó ya mibalé ekotíkala sé bôngó.
Ndakisa
Tatá-mwǎsí → Batatá -mwǎsí
Tatá-mwǎsí, nɔ́kɔ́ mpé tatá-lɛ́kí bakútanaki mpó na likambo lya libála → Batatá-mwǎsí, banɔ́kɔ́ mpé batatá-lɛ́kí bakútanaki mpó na likambo lya libála
Mamá-lɛki → Bamamá lɛki
Kasi ezalí na nkómbó ikɛ iye ilandaka mobéko muye tɛ́.
Ndakisa
Lipása → mapása
Mamá abóti mapása kasi lipása lyɔ̌kɔ́ akufi o mbótama.
Elɛngɛ́ → Bilɛngɛ́
Elɛngɛ́ mobáli akɛ́í etumba → Bilɛngɛ́ babáli bakɛ́í etumba
Nkómbó iye idéfami na nkóta ya bapaya[kokoma]
Nkómbó eye eúti na lokóta losúsu etíkalaka sé loléngé lûná o boyíké mpé ebóngwamaka tɛ́ káka mambí masúsu na kati ya faláze ndé ekolakisa 'te nkómbó êná ezalí na boyíké lokóla likelelo tǒ bilɔ́kɔ bisúsu.
Ndakisa
Mésá → Mésá
Mésá ezalí → Mésá izalí
Sapáto → Sapáto
Sapáto esálami na lomposo la nyama → Sapáto isálami na lomposo la nyama
Nkómbó iye ibandi na mongóngó mwa zɔlɔ (N to M)[kokoma]
Nkómbó iye ibandi na mongóngó mwa zɔlɔ itíkalaka sé loléngé luna na boyíké mpé ebóngwanaka tɛ́ káka mambí masúsu na kati ya faláze ekolakisa 'te nkómbó êná ezalí na boyíké lokóla likelelo tǒ bilɔ́kɔ bisúsu.
Ndakisa
Ntaba → Ntaba
Ntaba yɔ̌kɔ́ ezwami o gbagba → Ntaba íbalé izwami o gbagba.
Ndɛkɛ → ndɛkɛ
Ndɛkɛ ezalí nyama eye ezalaka na mapapú → Ndɛkɛ izalí nyama iye izalaka na mapapú
Nkómbó iye ibandi na Mo, Mu to Mw[kokoma]
Nkómbó iye ibandi na Mo, Mu to Mw sɔ́kí yangó etali bato tɛ́ ekobóngwana na boyíké na Mi
Ndakisa
Molangi → Milangi
Molangi muye muzalí molaí → Milangi miye mizalí milaí.
Mótuka → Mítuka
Mótuka mwa ngáí mozalí kotámbola tɛ́ → Mítuka mya ngáí mizali kotámbola tɛ́
Nkómbó iye ibandi na E[kokoma]
Nkómbó iye ibandi na E ikobóngwana na boyíké na Bi
Ndakisa
Elílí → Bilili
Elílí eye ezalí kobángisa ngáí → Bilílí biye bizalí kobángisa ngáí.
Ekólo → Bikólo
Ekólo yɔ̌kɔ́ ebêngami Kongó-Kinsásá → Bikólo bíbalé bibêngami Kongó; Kongó-Kinsásá na Kongó-Brazzaville
Nkómbó iye ibandi na Lo[kokoma]
Nkómbó iye ibandi na Lo ikobóngwana na boyíké na Ma
Ndakisa
Lokolo → Makolo
Lokolo la ye la mobali lobúkani → Makolo ma yě mansɔ mábalé mabúkani.
Lobɔ́kɔ → Mabɔ́kɔ
Lobɔ́kɔ la ngáí la mobali luzalí lolaí koleka lobɔ́kɔ la ngáí la mwǎsí → Mabɔ́kɔ ma ngáí mansɔ mábalé mazalí malaí ndéngé yɔ̌kɔ́
Nkómbó isúsu iye ibandi na Lo[kokoma]
Nkómbó isúsu iye ibandi na Lo ikobongwana na boyíké na N to M eye elobami na mongóngó mwa zɔlɔ
Ndakisa
Lokásá → Nkásá
Lokásá luye luzalí kolobela likambo litali boyíké → Nkásá iye izali kolobela makambo matáli boyíké.
Lopángo → Mpángo
Lopángo la ngáí luzalí lonɛnɛ → Mpángo ya ngáí izalí inɛnɛ
Nkómbó iye ibandi na Li[kokoma]
Nkómbó iye ibandi na Li ikobóngwana na boyíké na Ma
Ndakisa
Lingómbá → Mangómbá
Lingómbá lya mombɔ́ngɔ → Mangómbá ma mombɔ́ngɔ.
Lilála → Malála
Lilála lya kopɔlɔ likɔpɔlisa malála mansɔ
Nkómbó iye ibandi na Bo[kokoma]
Nkómbó iye ibandi na Bo ekobóngwana na boyíké na Ma
Ndakisa
Bopɔnɔmi → Mapɔnɔmi
Bopɔnɔmi bwa mokambi-ekólo buleki malámu mpenzá → Mapɔnɔmi ma bakambi mbulamatali maleki malámu mpenzá.
Bokúmbé → Makúmbé
Bokúmbé bwa ngáí bobúngákí na ezelelo mpɛ́po ya N'djili → Makúmbé ma ngáí mabúngákí na ezelelo mpɛ́po ya N'djili
Boyíké o Lingála lya balabála liye lilobami na Kinsásá[kokoma]
Lingála liye lilobami o Kinsásá litosaka mpenzá mambí ma lokóta la lingála tɛ́. Lyangó litósaka mpé mambí ma boyíke maye masili kolakisama o likólo lya lokásá luye tɛ́. O Kinsásá bato bakobóngola o boyíke ɛngɛ́bɛ́nɛ́ na bangó mɔ̌kɔ́ mpɔ̂ 'te Lingála liyekolami na kelási tɛ́. Eye ekosála 'te bato babóngola nkómbó ínsɔ na boyíke na bobakisaka ba atâ sɔ́kí nkómbó êná etali bato tɛ́.
Ndakisa
Bomɔ̌kɔ́ → Boyíke na lingála lya Kinsásá → Boyíke na kolandaka mambí ma lokótá la lingála
Ndáko → Bandáko → na esíká ya Ndáko
Ntaba → Bantaba → na esíká ya Ntaba
Nsósó → Bansósó → na esíká ya Nsósó
Sapáto → Basapáto → na esíká ya Sapáto
Ngómba → Bangómba → na esíká ya Ngómba
Ntángo isúsu bangó bakosangisa mitíndo mibalé mya kobóngolaka liloba na boyíke
Ndakisa
Bomɔ̌kɔ́ → Boyíke na lingála lya Kinsásá → → →Boyíke na kolandaka mambí ma lokótá la lingála
Lipása → Ba'ma'pása → → → na esíká ya Mapása
Lopángo → Ba'ma'mpángo → → → na esíká ya Mpángo
Molangi → Ba'mi'langi → → → na esíká ya Milangi
Masanga → Ba'ma'sanga → → → na esíká ya Masanga
Mokandá → Ba'mi'kandá → → → na esíká ya Mikandá
Loyémbo → Banzémbo → → → na esíká ya Nzémbo
Tálá mpé[kokoma]
- Nkóndo ya nkómbó
- Mambí ma lokótá


text: Www.fssala Khyata.com, Fsala Ou Khyata, El Menji, El Menji Video, Khyata, Fsala Et Khyata, Vidieu Fsala Khyata, Fsala Okhiyata Video, Khyata Fsala, Fsala Khyata, Www.khyata.com, Vedio Khyata, Khyata.com, Fsala Et El Khyata Video, Lkhyata Fsala, Fsala W Khyta, Lfsala Lkhyata, El Menji Malla Fsala, Lfsala, Fsala W 5yata, Fssala Okhyata, Ta3lom Khyata, 5yata W Fsala, T3lim Fsala, Fsalakhyata, Video De Fsala W Khyata, Fsala Ou Khyta, Fsala Okhiyata, Fsala W KYata, Fsala Ou Kyata, Lfsala W Lkhyata, Fsala.w.khyata, Fssala Khyata, Ta3lim Al Fsala, Fsala W Khyata, Fsala O Lkhyata, Ta3alom Lfsala Khyata, T3lim Lfsala, Khyata Ou Lfsala, Fsala Okhyata, Ta3lim Fsala, TA3LOM FSALA, Taalom Lfsala , TA3LOM KHYTA, Ta3lim Fessala, Okhiyata, T3LIM, Ta3lim Khyta, Fsala 5yata, Ta3alom Fsala Okhiyata


text: 1Wuná njóñ, yo yeti kimóte nde, äuëya äomó ká njoka yun äáêki ná hál teëya äásó yasi na, káto wuná duwaã nde, wusá äotu äete äe teëye äásó yasi äaka, jósi te yusu ta äá ëetinate ká mbómbu Njambiyá kwaã yan. 2Yo nde, wusá äomó háná ká jósiëye ká mánje äuëyate. Ñgá mumó ti jósiëye ká yasi te yi nyá ëiki lápó káà, yite nyá mó te á ná njololo. A yakama äiye temó ká máyasi háná te yi nyá kelá káà. 3Ñgá wusá nyá suñ ká numbu äeyañga nde, náà äo wokuna ná wusá, yite wusá ká kándó ná ndiñgálá yotu yan háná. 4Wuná paêñ äáñá sendi nyañgwá mákuka. Ko äákó nde, yo nyañgwáte, ko äákó sendi nde, yo nyañgwá ëetina mápupó kelá nde, yo káê kándó, yasi wátá, yo mónó wuló ná mbát teëye yo nje yïù káè nó komá mó ëukunate kwaëyá káà. 5Ëete sendi, ëyem, yo mónó doku yotu, ma ko äákó ëete, a yakama ëuñgwá äeti ká nyañgwá máyasi máte yi nyá kelá káà. Wuná paêñ äáñá nde, yo ndi mónó mbulma ëitá ná mbát loëyá ndiñgálá nyañgwá lóã ná sákáp. 6Ëyem ndi sendi nda ëitá. Kótu mákele máte yi äotu äe mánáti maka kelá káà ëïùy háná ká ëyem. Ká njoka mádoku má yotu su ëyem káte. Ëyem ká äekiëye ndiñgálá yotu mumó, a ká ndambiëye ëitá ká ndiñgálá joñgwá mumó. Ëitá te yi nyá ndambiëye káà wuàla ká nyañgwá ëitá te yi ti ëïùm káà. 7Mumó ná ëeti te yi äiye kwaló äenyamó äe likó háná kusá, ko äenón ko äenyamó háná äe ëulma ëulmañgwá ná móy, ko äenyamó äete äe joñna ká ëuku, mumó sima si äiye äo kusá háná. 8Yasi wátá, ko mumó ti yaka äiye ëyem kusá wátá yesó na. Ëyem yiña äeya yasi te yi mumó ti yaka ndaëyá na. A ná mada te yi yakama wo mumó. 9Ná kiya ëyem ká, wusá ká lukse Baba Mbokó te Da, ma ndi ná kiya ëyem te, wusá ká kita ná äotu äete äe Njambiyá kusuma äoñna ná nyá äaka. 10Nyána mákombila náè lápina yawo puàndu ndi ká kiya numbu. Wuná njóñ, yo tïî kelnañgwá ëete na. 11'Kiya njámbi ñgáã wátá yakama punjá ka kimó móróku, punjá sendi jona móróku? 12Wuná njóñ, 'njuku mañgolo yakama wumó ka mbumó fiya? Ho nde, njuku baña yakama wumó ka mbumó mañgolo? Ëete sendi, ñgáã te yi punjá sañga soñgo móróku káà ti yaka punjá sendi kimó móróku na. 13Nda ká njoka yun ná ëyanó, duwá sendi máyasi kimó duwaãte kó? Ñgá äá nde, mbaña ná ëyanó, duwá sendi máyasi ëete, a paêñ pa teëye yo ká kimó wáyna joñgwá, yite nde, ká kelna kimó mákele. A paêñ pa teëye sendi yo ëete ná nje piëya yotu, náà äomó äáñ gbate nde, a ná ëyanó. 14Yasi wátá, ñgá wuná kelá äeya temó ná hakaka suñgwá ná äásó, suñna máyasi wuàná äo, yite wuná tïî gwaki lukse yotu yun nde, wuná ná ëyanó na. Ma ëete, wuná tïî kel jaã suñgwá ná gbakasi na. 15Ëyanó te yite ti wuàla pálá kwey, pálá yi Njambiyá na. Yo wuàla ká mánáti maka, ká äeya mátaká má äomó náè ká yi äeya másisiñ. 16Káto ká mbáy komá äomó kelá äeya temó suñgwá ná äásó suñna máyasi äená äo, komáte, äomó keàl máyasi ná kpalak kpalak, keló sendi kwaló äeya mákele háná. 17Yasi wátá, ëyanó te yi wulá pálá kwey ká yi Njambiyá káà dálá. Yo ëáñ pupunate. Sendi, yo saàñ nde, äomó joêñnañgwá ná tá tandá yan, keló nde, mumó joêñañgwá kiná saã wów na. Yo keàl nde, mumó táêkwá to suñgwá ná äásó, keló nde, mumó gwaêki ñgwátá jakósó. Ëyanó te keàl nde, mumó keêl kimó mákele, keló sendi nde, mumó tïî kel yasi äeñgwá tári mumó na. Yo keàl nde, mumó keêl yasi kiná likisi na. 18Äotu äete äe kelá nde, äomó joêñnañgwá ná tá äaka keàl ëete, káto mátemó man ná tá. Ma yasi te yi äo ta nje kweëya ká másay máte yi äo kelá káà ta äá ná ñgbeñ ká mbómbu Njambiyá.