text:
Moïse Tshombe
Moïse Kapend Tshombe (* mwa 10, sánzá ya zómi,1919 na Musumba; † mwa 29, sánzá ya motóbá, 1969 na Alje) abótámí na mbóka Musumba, mbóka-mokonzi ya kala ya empire Lunda, na Territoire ya Sandoa na etúká ya Katanga, Azalí Molunda (Aruund). Abálákí mwǎna ya Mwantyaav Lunda. Moïse Tshombe atángí na école missionaires Methodists Américan. Ntángo asílísí kúná, tatá na yě alingákí atínda yě na Bɛ́lɛjika ákɛndɛ kosála kelási kúná, kasi bamindɛ́lɛ́ babóyákí. Akóbí na mayékoli ya botángi-mbɔ́ngɔ mpé bobɛti-ekembé. Nsima ya kelási na yě ayéí kokobanda na mombɔ́ngɔ na bolandi lokolo ya tatá na bokambi ya magazíni ebelé atíkákí. Bandá 1950 tíí 1957 yě azalákí motɛ́kisi mopáo mpé ayéí kopɔnɔmɔ membre ya conseil provincial ya Katanga. Akómákí lisúsu mokonzi wa Association de Classe Moyenne Africaine.
[kokoma] Politíki
Kasi lotóma la politíki na yě ebandí sɔ̂lɔ́-sɔ̂lɔ́ na 1958, na bosálisi bwa Balunda na kosála Confédération Nationale Katangaise (CONAKAT.) Na bosáli parti óyo, ayákí mpé kosangana na Balubakat ya Jason Sendwe (Balubakat = Baluba ya katanga bazalí bato ya Nord-Katanga, Balunda bazalí na Sud-Katanga) mpé kokɛndɛ na Table ronde ya politíki ya 1960 na Bruxelles o ekólo Bɛ́lɛjika. Kúná ndé esíká mikáno mya kopésa Kongó lipandá mizwámákí, na ya koyánga mapɔnɔmi manɛ́nɛ maye makobimisa bakonzi ba mbóka. Nsima ya mapɔnɔmi, parti ya Tshombe, CONAKAT, ekɔ́tákí na mbulamatári Lumumba tɛ́, mpé abêngákí Lumumba « moto wa bosɔ́lɔ́ tɛ̂ ». Babɛ́lji bazalákí na elíkya áta mokɛ́ tɛ́ na Moyángeli mwa yambo ya Mbulamatári Patrice Emery Lumumba mpɔ̂ na mǐso ma bangó azalákí nationaliste ya makási óyo alingákí ’te bakaláki ya Bɛ́lɛjika batíkala na Kongó, alingákí libéralisme économique tɛ́, alingákí rôle ya église na Kongó tɛ́, bôngó na bôngó. Na bosisoli bôná, na bosálisi bwa baí-mbóka mpé basodá ba Bɛ́lɛjiika, Tshombe asakólákí mbótama ya État Indépendant du Katanga, mwa 11, sánza ya nsambo, 1960. Mbala mɔ̌kɔ́, Lumumba asɛ́ngí bosálisi ya ONU, eyákí na nkómbó ya ONU Congo (ONUC) mpé azwí yangó. Mission ya ONUC ezalákí mpɔ̂ na kokitola bokɛi bwa mampingá ya Bɛ́lɛjika mpé mpɔ̂ na kosálisa mbulamatári ya Kongó ebɔ́ngisa bosémbo bwa etando ya ekólo boye bozalí na likáma lya bitumba ya kili kili ya botómboki. Nsuka-nsuka ONU eyákí kolonga Tshombe na 1963. Yě akímí, akéí na Rhodésie du nord, Zambia ya lɛlɔ́, mpe nsima akéí kofánda na Espania. Ba gendarmes na yě bakíma na Angola mpé kúná bazalí kozwa bosálisi bwa Pulutugal.
[kokoma] Moyángeli mwa yambo ya Bulamatári
Première législature esengélákí esíla mokɔlɔ ya 30 ya sánzá ya motóbá 1964. Libosó wâná, Moyángeli mwa yambo ya Bulamatári Cyrille Adoula asakólákí o mokɔlɔ 15 ya sánzá ya motóbá 1964 na Prezidá Joseph Kasa-Vubu ’te akopésa bolongwi-mɛ́i na yě na nśuka ya législature, lokóla ’te 30 ya sánzá ya motóbá 1964 mpé akozela nsúka na referendum tɛ́ óyo esengélí endima constitution ya sika, constitution ya Luluabourg ya 1964.
Na ntángo eye, mobúlú ezalákí makási na Kongó, botɔmbɔki na Ɛsíta ebandákí kotíya Armée nationale congolaise na kpɔ́kɔ́sɔ́ ya makási mpé molóka mosusu ebandákí kosálema ntína na bokɛi boyángámí mpɔ̂ na nsúka ya sánzá ya motóbá ya 1964 ya mangómbá ma Nations Unies. Na nyɔ́nsɔ óyo, neti Adoula mpé alingákí lisúsu kokóba tɛ́, Kasa Vubu azalákí lisúsu na bopɔni tɛ́, esengélákí aluka nzelá nɔkínɔki ya moto óyo esengélí akitání na Adoula na ebóngá ya mokonzi ya mbulamatári, mpé moto yangó ebɔngí ázala óyo akokí kosangisa bolandi bwa politíki bɔ́nsɔ tǒ kokamba bolandi bɔ́nsɔ mpɔ̂ na boyókani mpé bomɔ̌kɔ́ ya ekólo.
Esika Tshombe azali na Espania, akangaki maboko te, a activaki ba contactes na ye na milieux ya politique na ya Affaires na poto mpe na milieux politique ya Kongó oyo ezalaki na pouvoir, na opposition mpe na rébellion. Yango wana ayaki komonana neti mutu oyo akokaki ko réunir consensus au tour de lui mpo na ko diriger gouvernement ya transition ya Kongó tangu Cyrille Adoula ako démissionner effectivement. Na mukolo ya 26 yúni 1964, Adoula abengisaki ye na capitale, Léopoldville mpo asolola na ye na ndenge alingi kotikela ye ebonga.
Le, 10 yúli 1964, Moïse Tshombe asali gouvernement na ye oyo ebengami gouvernement de transition ou de salut public. Ezalí de transition mpo yango esengelaki esalisa ba élections législatives. Sima ya mikolo ya bosali musala, mindondo entre Président Joseph Kasa Vubu na Moyángeli mwa yambo ya Bulamatari Moïse Tshombe ebandi kosalema mpe suka na yango Kasa Vubu ayaki kolongola Tshombe na poste ya Moyángeli mwa yambo ya Bulamatari. Mpo na nini Président Kasa Vubu alongolaki Tshombe na poste ya Moyángeli mwa yambo ya Bulamatari?
Likambo ekotisaki mindondo entre Kasa Vubu na Tshombe ezalí ya ba élections. Tango gouvernement Tshombe esalisi ba élections mpe ba résultats ebandi kobima, Kgbokoso ekoti kati na bango mibale mpo Kasa Vubu alingaki te a perdre ebonga na ye ya Président de la République mpo na miso ma ye, Tshombe, azalaki na mposa ya ebonga wana! Kasa Vubu abandi kofongola miso mpe aye kosala discours na radio mpo na koyebisa que ba élections ezalí na ba irrégularités, esengeli ba examens ya ba recours esalema. Na yango, akati processus électoral mpo apesa Cour suprême temps ya ko examiner ba requêtes batu na ba partis politiques et associations ekotisaki.
Ba oyo babandaki ko critiquer ndenge gouvernement a organiser ba élections babandaki koloba que yango esalemi suivant mode ya Confédération Nationale du Congo (CONACO ex-CONAKAT) mpo Godefroid Munongo nde azalaki ministre de l’intérieur. Kasi tango Cour suprême esengi que ba bandela ba élections bipayi oyo emonaki que ba irrégularités ezalí ya solo, remaniement ministériel esalemaki dans le soucie ya komeka ko apporter équilibre. Victor Nendaka ayaki kokoma ministre de l’intérieur. Ye azalaki opposant ya Tshombe. Kokota ya Nendaka na gouvernement ememaki élan mususu na oyo etali lutte contre Tshombe.
Kasa Vubu na Tshombe boyokani bozalaki lisusu te, opposition ekomaki kosenga na Tshombe a élargir gouvernement na ye tee suka suka ekomi kosenga démission ya Tshombe na gouvernement na ye. Front Démocratique Congolais (F.D.C) ya Nendaka ekomaki kosala ba pressions makasi mpo na mise en place ya gouvernement d’union nationale. Nionso oyo eyali ko affaiblir Tshombe politiquement en plus ya situation politique, économique et sociale ya mboka.
F.D.C. ekomaki kosala nionso mpo Tshombe alongua: kosenga na Président Kasa Vubu asalela message na ye oyo apesaki na radio le, 30 apríli 1965, a nommer informateur mpo na consultation en vue ya formation ya gouvernement ya sika, etc. Le, 13 ɔkɔtɔ́bɛ 1965, Kasa Vubu aye kolongola Tshombe na discours asalaki na séance solennelle ya ouverture ya session ordinaire des Chambres, en ces termes «En vue d’assurer le respect des exigences fondamentales et des règles habituelles de la démocratie, j’ai mis fin aux fonctions de Tshombe à la date de ce jour, les Chambres constituées, et le gouvernement n’ayant pas cru devoir, de sa propre initiative, présenter sa démission» (Discours repris na Courrier d’Afrique ya le, 8 ɔkɔtɔ́bɛ 1965.)
Kasa Vubu na discours na ye alakisaki kanda azalaki na yango na lolenge alongolaki Tshombe. Acte oyo esepelisaki ba oyo babandaki kolinga Tshombe akwueya. kanda ya Kasa Vubu ewutaki du fait que asengaki na Tshombe, mbala na mbala a démissionner kasi ye aboyaki kosala bongo, yango wana Kasa Vubu ayaki ko agir ndenge a agisaki wana, sans diplomatie aucune. Kasi, Tshombe aningana te, aloba eloko mko te, afanda très calme et digne.
CONACO ya Tshombe e gagnaki ba élections (Chambre des représentants «parlement» na Sénat). Il était évident que na moment oyo Tshombe akomaki ko bouler ndenge nini akoma candidat ya parti na ye mpo na ba élections présidentielles.
[kokoma] Mobéko likonzi mwa mokolo mwa 1 augústo mobú mwa 1964
Mobéko likonzi mwa mokolo mwa 1 augústo mobú mwa 1964, na atikeli ya 185, aliéna 2, elobaki 'te la mission ya bulamatari de transition ezalaki kobongisa maponomi. Molili ezaláki na sima, elingi koloba 'te, disposition moko te ya terme ya transition dont la mission essentielle ezalaki ya ko organiser ba élections. Et après publication mpe proclamation ya ba résultats ya ba élections, gouvernement oyo ekokoma nini?
Commission constitutionnelle etikelaki Président de la République choix ya ko décider soki alingi bulamatari de transition ezala tee na suka ya mandat na yango ou bien alongola yango soki ba circonstances politiques ezalí kosenga 'te alongola yango. Engebene na Selon constitution, na atikele 66, e prévoir que Président de la République a soumettre na approbation ya Parlement réuni na congrès, l’acte ya nomination ya ba membres de tout gouvernement qu’il forme, et cela dans le délais de 30 jours kobanda mokolo mwa séance du Parlement. ya yambo.
Conflit oyo ebandaki ko renforcer position ya Président Kasa Vubu mpe ezalaki ko désavantager Moyángeli mwa yambo ya Bulamatari Tshombe, dans la mesure où mission ya bulamatari de transition ekomaki na suka, Président de la République a révoquaki ye na discours ya le, 13 ɔkɔtɔ́bɛ1965 devant deux Chambrea renies en congrès national na première session ordinaire na yango oyo ebandaki le, 7 ɔkɔtɔ́bɛ 1965, mukolo session extraordinaire esilaki. Président kasa Vubu ayaki ko nommer Evariste Kimba formateur du bulamatari , ye azalaki ministre ya Affaires étrangères ya Katanga à l’époque ya Etat Indépendant du katanga, députe mpe mopɔnɔmi ya Balubakat, membre ya F.D.C. ya Nendaka, oyo ezalaki na minorité na Parlement.
Evariste Kimba aponɔmɔ́kɔ́ na ordonnance n° 397 ya mokolo mwa 18 ɔkɔtɔ́bɛ mobú 1965. Mokolo mwa 14 novɛ́mbɛ mobú mwa 1965, akeyi liboso ya ba Chambres, engebene na atikele 66 ya Mobéko likonzi, kasi congrès e recaler ye: likolo lya 262 parlementaires baye basengeleka kopono, bulamatari ya Kimba ezua 121 voies pour, 134 voies contres, na 7 abstentions. Na motu makasi, Kasi Vubu a renouvelaki ye lisusu confiance na ye. Kasi Kimba azuaki lisusu temps ya komeka lisusu mbala ya mibale kokende liboso lya congrès nationale tɛ́ mpo Haut commandement militaire eyaki kosala coup d’Etat mokolo mwa 24 novɛ́mbɛ mobú mwa 1965, ekuewisi Kasa Vubu na Moyángeli mwa yambo ya Bulamatari na ye Kimba, y compris na ba Chambres nionso ya congrès!
Na mokolo mua 6 febwáli mobú mwa 1965, Moyángeli mwa yambo ya Bulamatari ya Kongó-Kinsásá, Moise Tshombe atiyaki misapi na boyokani na Moyángeli mwa yambo ya Bulamatari ya Bɛ́lɛjika Paul-Henri Spaak. Na boyokani bwana buzalí ndambo ya nungungu enene kati na royaume de Bɛ́lɛjika na Kongó-Kinsásá. Yango ebengami: nungungu belgo-congolais.
Contentieux oyo ebotami tango Congo ekomaki lipanda mokolo mwa 30, sanza ya yúni mobú mwa 1960 mpe esengelaki Bɛ́lɛjika etika Congo en tant que mboka oyo ekomi kokonzama na bana Kongó-Kinsásá bango moko, Eye elingi koloba ekolo nsomi. Toyebi que Congo esalemaki kobanda ndenge ekatamaki na 15 novɛ́mbɛ 1884 tee na 26 febwáli 1885 na Conférence de Berlin tee na Convention ya Saint Germáyin–En-Haye ya 10 sɛtɛ́mbɛ 1919. Wuta wana tee na 30 yúni 1960, esengelaki Bɛ́lɛjika ezongisela Congo souverain ba moyens propres humáyins; techniques; matériels; juridiques et diplomatiques; financiers et économiques ya Etat: ba moyens humáyins ezalí batu oyo bazali kosala mosala, ba moyens techniques ezalí administration publique de l’Etat na ba régies na yango; moyens matériels ezalí ba biens meubles, immeubles, ba véhicules, fournitures na matériels ya bureau; moyens juridiques ezalí ba textes de lois et règlements, archives et documents, na sceaux; ba moyens diplomatiques ezalí ba traités, conventions na ba accords diplomatiques, commerciaux et consulaires; moyens financier et instruments monétaires ezalí budget en cours d’exercice, budget extraordinaire ya plan décennal du développement, ba structures financières, ba contrats financiers na dette publique de l’Etat (prêt na emprunts direct na engagements, ba dettes consolidée, ba dettes non garanties), ba créances ya Kongó-Kinsásá, ba avances na acomptes ya trésorerie na réalisation ya misala ya ndenge na ndenge, ba avoirs et créances en devises, ba titres, ba participations na capital ya dotation ou na oyo ya prêt, ba actions , etc.
Sika tika totala, boyakani buye Tshombe na Spaak batiyáká misapi, ezalaki na ntina nini? Lingomba ya mpo na mombono mpe *industrie liye babengi na lifalanse "Compagnie du Congo pour le Commerce et l’Industrie" C.C.C.I. na bokuse lizalí lisanga lya mombongo ya yambo liye mani Léopold II asaláká na Kongó-Kinsásá, mokolo mwa 15 sanza ya misato mobú mwa 1887. Sima ya wana, ba filiales na yango eyaki mpe kosalema. Sima aye kosala ba sociétés de charte: le Comité Spécial du Katanga (C.S.K.) na 1890, la Compagnie des Chemins de fer du Congo Supérieur aux Grands lacs africains (C.F.L.) na1902 na le Comité National du kivu (C.N.KI.) na 1927. Alors, pour mieux exploiter, esengelaki ba holdings esalema: l’Union Minière du Haut Katanga le, 28 ɔkɔtɔ́bɛ 1906; Lingomba lya nzela ya masini ya bas congo mpe Katanga liye babengi na lifalanse "la Compagnie des Chemins de Fer du Bas Congo au Katanga" mpe B.C.K. na bokuse mokolo mwa 31 ɔkɔtɔ́bɛ mobú mwa 1906; Lingomba lya Zamba liye libengami na lifalanse "Société Forestière et Minière du Congo" mpe FORMINIERE na bokuse mokolo mwa 6 novɛ́mbɛ mobú mwa 1906. Nionso oyo ezalaki mpona ko exploter malamu malamu mpe kobimisa bomengo bwa Kongó-Kinsásá libansa ya ndelo ya mboka mpo bukende kobanda na Bɛ́lɛjika na mikili misusu. Ba compagnies nionso oyo efandaki pepele mpe ba sites de production na exploitation na yango ezalaki likolo ya bomengo, ba nzela ya masini mpe etongamaki uniquement na but ya ko faciliter sortie ya ba richesses wana, tout comme ba coûts ya exploitations ezalaki faibles mpe batu moindo bazalaki kosala kuna bazali kozua bango na considération humáyine moko te mpe bazalaki kofutama malamu tɛ́.
[kokoma] Accords ya 6 febwáli 1965
Avant indépendance, Belge abimisaki décret ya 17 yúni 1960 oyo ebandaki kopesa possibilité na ba entreprises mpo epona nationalité belge ou congolaise. Bien évidemment, ba sociétés nionso eponaki nationalité belge mpo elingaki ko fonctionner te selon ba dispositions ya droit Congolais. Changement ya nationalité wana ebandaki ko entraîner ba pertes fiscales na Etat Congolais.
But ya ba accords ya 6 febwáli 1965, ezalaki mpo na kosala transfère ya portefeuille ya Kongó ya Bɛ́lɛjika na Republíki Demokratiki ya Kongó. Awa nde ebandeli ya lisolo mpe likambo ya malette diplomatique oyo Tshombe ayaki na yango mpe abandaki kolakisa na batu tango awutaki na Bruxelles, sima ya ba négociations na signature ya ba accords, soi-disant que ye a réussir transfert ya ba propriétés des titres oyo ezalí kosala portefeuille de l’Etat. Ba accords oyo Tshombe a signaki ezalaki vraiment na bénéfice ya Kongó te mpo ba Congolais balingaki kaka ba récupérer ba actifs. Ba Belges, côté na bango, balingaki bakinela ba Congolais ba actifs na ba passif. Likambo ezalaki nde wana. Yango wana tango Tshombe azongaki na Léopoldville na malette diplomatique oyo abandaki kolakisa na batu que a récupérer portefeuille ya l’Etat, mingi bamonaki que yango ezalí lokuta mpo asalaki ba concessions mingi pour ne rien obtenir. Mpe ba accords wana ezalaki léonins, ekitisaki lokumu ya Congo. Est-ce que, Tshombe azalaki na marge ya manœuvre ebele? A vrai dire, azalaki na yango vraiment te mpo il ne pouvait pas passer outre le soutien militaire et diplomatique ya ba Belges mpo basalisa ye na bitumba azalaki (gouvernement) na yango na ba rebelles na kati ya Congo. Na loyenge wana, haut commandement eyaki kosala coup d’Etat militaire mpe epesi bokonzi na Général Mobutu. Tango Président Mobutu Sese Seko akomi mokonzi ya ekolo, abandi ko mener campagne contre ba accords oyo Tshombe a signaki na Spaak. Remise en cause na yango nde eyaki kosala que na discours ya 30 yúni 1966, Président Mobutu aloba na miso ya batu que: «Tshombe azali accuser mpo na haute trahison na ndenge a signaki ba accords oyo ezalí ko bénéficier na Congo te mpe ezalí kolakisa que azali na service ya colonisateur belge.»
- na likambReproche o ya dette
Esengeli toyeba que Congo ezalaki na situation économique moko mobulu mpo ata compagnie moko te ezalaki ya l’Etat en terme ya majorité ya actions. Likambo ya dette coloniale mpe ezalaki kopesa kobendana mpo 60 % na yango esengelaki nde R.D.Congo efuta yango. Ba niongo oyo mundele amikotisaki na makambo oyo ezalaki na ba projets na ye, fuite des capitaux na périphérie, ba budget ordinnaires déficitaires, ba niongo oyo ba sociétés coloniales ezuaki na oyo Etat Indépendant du Congo emikotisaki, ba ventilations ya dépenses kili kili mpe ematisaki dette publique interne tout comme ba opérations ya moyens effectifs de paiement mpe. Yango wana Fonds Belgo-Congolais d’Investissement et de Gestion esalemaki. Alimentation na yango ebandaki kowuta na ba virements réguliers périodiques wuta na ba banques centrales ya Bɛ́lɛjika na R.D.Congo na compte ya Fonds. Non seulement Congo ezalí kofuta 60 % ya part, kasi siège ya Fonds ezuami na Bruxelles, Président na Directeur général bazali ba Belges!!!
- Reproche na likambo ya Portefeuille
Portefeuille de l’Etat ezalí ba titres, ba actions na ba droits oyo l’Etat ezalí na yango na ba organismes na ba sociétés nionso oyo ezuami na mabele ya Congo. Ba droits ya l’Etat elingi koloba: ba participations na bénéfice ya société neti na contrôle ya gestion, ba dividendes ya société, droit de vote na participation na conseil d’administration et de gestion, ba créances oyo ewuti na ba prêts, libération ya capital, participation na ye na ba parastataux, etc. Accords ya 6 febwáli 1965, ekangaki Congo na kingo na oyo etali ba transfères ya ba titres, ba droits na obligations. Donc, l’Etat Congolais esengelaki lisusu e négocier na ba sociétés na oyo etali ba transfères wana. Il fallait existence ya modalité de transfère mpo avant tout transfère esengelaki esalema na modification ya convention!!!
Neti Belge ayebaki que Portefeuille ya Kongó ya Bɛ́lɛjika ekokoma ya R.D.Congo, atiaki article 2 ya loi fondamentale du 19 máyi 1960. Yango elobaki boye: « Les lois, décrets et ordonnances législatives, leurs mesures d’exécution ainsi que toutes dispositions réglementaires existant au 30 yúni 1960 restent en vigueur tant qu’ils n’auront pas été expressément abrogés. ».
Avant lipanda, le 30 yúni 1960, abomi ba compagnies misatu: le Comité national du Kivu (C.N.K.), la Compagnie de Chemin de Fer et voies fluviales (C.F.L.), le Comité spécial du Katanga (C.S.K.) mpe du coup abimisi conventions misatu (Etat –Privé) sans consultation ya Congolais, na décret royal du 26 yúni 1960. Belge abomi ba compagnies de la charte oyo misatu mpo na ko diminuer ba parts ya actions ya Etat Congolais na kati ya Union Minière du Haut Katanga. Et pourtant ba compagnies à la charte esalemaki na mabele « minier » oyo l’Etat colonial apesaki bango mpo basala ba grandes concessions minières. Eyenbani malamu que sol et sous sol ezalí ya l’Etat.
Donc, Congo ebandaki kaka ko dépendre na Bɛ́lɛjika économiquement suite na motambo wana. Yango wana dénonciation ya liboso esalemaki na Moyángeli mwa yambo ya Bulamatari Cyrile Adoula. Ye a signaki ba accords na Paul Henri Spaak le, 24 mársi 1964 mpo portefeuille ya Congo ezonga sans aucune condition. Na novɛ́mbɛ de la même année, Président Joseph Kasa-Vubu a promulgaki décret-loi ya 30 novɛ́mbɛ 1964 oyo ezalí ko abroger décret-loi ya 26 yúni 1960. Yango ebandaki koloba que l’Etat congolais ezalí ko succéder entièrement na portefeuille ya ba sociétés oyo misatu totangi likolo mpe ezalí kozua 1/3 ya part ya action na U.M.H.K. comme étant actionnaire principal. Tango wana Tshombe asi akomaki Moyángeli mwa yambo ya Bulamatari. Kasi Bɛ́lɛjika esalaki Tshombe ba pressions makasi mpe esengaki na ye aya ko signer ba accords ya 5 febwáli en échange ya soutien militaire et diplomatique. Accords yango nde ezalí komonisa Congo buale tee lelo oyo.
Sima ya wana makambu ebele elandaki: Président Mobutu apesaki ba Belges ultimatum tee na 31 dɛsɛ́mbɛ 1966 mpo ba sièges sociaux ya portefeuille ya R.D.Congo ezonga na Congo; loi Bakajika; nationalisation ya Union Minière du Haut Katanga; na ba compagnies mosusu; création ya Air-Congo, Zaïrianisation, etc.
[kokoma] Tála mpé
- Enlevé le 30 juin 1967, Tshombe meurt le 30 juin 1969 par Le Potentiel


c: text/html

text:
Boyókani bwa Sika
Boyókani bwa Sika tǒ Kondimana na Sika (na ligresi :Ἡ Kaιvὴ Aιaθήkn / Hê Kainề Diathếkê) ezalí makomi mánsɔ maye matali bomɔi bwa Yésu mpé ebandeli ya boklísto tǒ boyókani bwa sika eye endimami lokóla sɔ̂lɔ na boyambi bwa baklísto.
[kokoma] Minkandá na Boyókani bwa Sika / Kondimana na Sika
- Nsango Malamu ya Matai / Matié
- Nsango Malámu ya Malako / Marko
- Nsango Malámu ya Luka
- Nsango Malámu ya Yowane / Yoane
- Misálá mya Bantómá
- Mokandá na Baloma / ba-Romén
- Mokandá mwa yambo na Bakolinti / ba-Korentien
- Mokandá mwa míbalé na Bakolinti / ba-Korentien
- Mokandá na Bagalatia / ba-Galate
- Mokandá na Baefese / ba-Evezien
- Mokandá na Bafilipi / ba-Filipien
- Mokandá na Bakolose / ba-Kolosien
- Mokandá mwa yambo na Batesaloniki / ba-Tesalonisien
- Mokandá mwa míbalé na Batesaloniki / ba-Tesalonisien
- Mokandá mwa yambo na Timoté
- Mokandá mwa míbalé na Timoté
- Mokandá na Tito / Tite
- Mokandá na Filemona / Filemon
- Mokandá na Baebele / ba-Ebré
- Mokandá na Yakobo / Jake
- Mokandá mwa yambo na Petelo / Piere
- Mokandá mwa míbalé na Petelo / Piere
- Mokandá mwa yambo na Yoane
- Mokandá mwa míbalé na Yoane
- Mokandá mwa mísáto na Yoane
- Mokandá na Yuda
- Emoniseli / Koyébisa Sékélé

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Batísimo
Batísimo ezalí elembo ya mbótama ya sika na baye bandimela klísto lokóla nkóló mpé mobikisi. Ekosalema loléngé ndéngé na ndéngé engɛ́bɛ́nɛ́ na motindo mwa boyambi, ekoki kosálama na mbótama tǒ na bokóló mpé ekoki kosálama na bosopeli moto (mwana tɔ̌ mokóló) mái na motó tǒ na bozindisaka mobimba mwa moto o mái.
Bamumpɛ́ babatisaka bǎna mpé bakóló na kobasopelaka mái o motó kasi bamisíoni míngi babatisaka bǎna tɛ́ kaka bakóló baye bazalí na mayɛlɛ mpé makoki ma kozwa mokanó ya kolanda Masiya lokóla Mokonzi mpé mobikisi, nsima ya kondimela Yésu Masiya bangó bakolakisa mbótama ya bangó ya sika na batisimo mpé batisimo epái ya bamisíoni epɛ́sɛmɛkɛ na bozindisi nzóto mobimba ya moto o mái. Elembo êná elingi kolakisa nkúfa ya bomoto bwa motó na loléngé la yě mɔ̌kɔ́ mpé mbótama ya bomoto bwa sika na loléngé la Klisto.


text:
Manneken Pis
Manneken Pis elingi koloba « mwana oyo azali kosuba », na indubile ya bato ya Bruxelles. Manneken Pis azalí ekeko ya libende, ayebana na mokili mobimba. Ba moko bakanisaka ke ékeko wana abatelaka Bruxelles, mpe bapaya oyo bayaka ko tala Bruxelles ba zanga kokende kotala Manneken Pis te.
[kokoma] Moláto
-
-
Sánzá ya mítáno 2002
-
En Diablada (Bolivia)
-
-
le 16 Sánzá ya mwambe 2008 en tenue de la Confrérie de l'éléphant rose (nzoku)
-
En carabin du Cercle de Médecine de l'ULB. (mónganga)


text:
Pandemia ya Gilípi
Pandemia ya gilípi ezalí gilípi moko e zuwaka bato chaque periode ekangisi ba mbula dzomi na dzomi pe oyo e contaminaka bato noki penza na ba mboka pe ba region mingi ya mokili mobimba. Ba signe to symptom ya pandemia ya gilípi ezalí ka mwa ndenge moko na gilípi ya ordinaire ya mbula na mbula, kasi ba singe ya pandemia eleki makasi.
Ba difference misusu entre pandemia ya gilípi pe gilípi ya mbula na mbula e pesami na lístɛ oyo na ba page elandi.
[kokoma] Pandemia ya gilípi e bandi ndenge nini
Ba virus to microbe ya gilípi e bongwanaka tango nioso, pe e pesaka ba complication ya sika. Pandemie e tindamaka tango virus ya sika e monani pe e bongwani mingi na ba virus ya liboso pe e kangi bato ya lotango moke oyo ba zali na immunité (to protection naturelle) contre yango. Oyo e ko pesa yango nzela e zuwama noki pe mosika, tango n’koto na n’koto ya bato ba zuwi yango. Virus moko ya sika oyo e pesaka pandemie e koki ko botama soki virus oyo e pesaka gilípi na bato e sangani na virus oyo e pesaka gilípi na ba niama, na ndakisa ya virus ya gilípi ya ba ndeke (to avian flu na Kingelezo).
[kokoma] Nini e pesi difference entre Pandemia ya gilípi na gilípi ordinaire ya mbula na mbula?
[kokoma] Gilípi ya mbula na mbula
- E zuwamaka mbula na mbula na Hiver.
- E zuwamaka na pene na 10 pour cent ya bato.
- ezalí malamu te po na bato mingi, kasi e bomaka te.
- Bana mike penza, mibange, pe bato oyo ba zali na makono misusu ya chronique bazali na risk penza ya ko zuwa gilípi makasi.
- Vaccination e pesami na bato oyo ba zali na risk ya kozuwa bokono makasi.
- Antivirus to kisi contre virus e pesami na bato oyo ba zali na risk special.
[kokoma] Pandemia ya gilípi
- Na siècle to ba mbula kama oyo e eleki, pandemie e zuwamaki mbala misato.
- Ekoki ko zuwama tango ni tango na kati ya mobu.
- Ekoki ko zuwa pene na 25 pour cent ya la population.
- ezalí bokono makasi to grave po na bato nioso.
- Bato ya mbula ni mbula bakoki kozuwa bokono makasi.
- Vaccin ya malonga pe makasi ekoki kozuwama te soki tina ya virus wana e yebani naeno te. Po na yango, na mikolo ya liboso ya pandemie, vaccin e ko zuwama te.
- Antivirus to kisi contre virus e zala ko bombama na ba stock po e salama na ndenge malonga kolanda ndenge pendemie ya gilípi e zuwami pe e se developé.
[kokoma] Ba chance ya Pandemia ya gilípi e zali boni?
Na siècle to ba mbula kama oyo eleki, pandemie e zuwamaki mbala misato (tálá na pandemia). Ba nganga mayele ba lobi ete pandemie ya sika ezalí na nzela, ekoki koyaka noki, kasi bakoki ko yebisa exactement tango nini te. Ba chance ya Pandemia ya gilípi koyaka na Ingɛlɛ́tɛlɛ ezalí boni?
Organisation Mondiale de la Santé e zali tango nioso kolIngɛlɛ́tɛlɛa po na ba signe ya liboso ya Pandemia ya gilípi po ba zuwa mikano malonga po na ko ralentir to pe ko kangisa yango. Soki Pandemia ya gilípi e bandi na Europa, yango e koki ko koma na Ingɛlɛ́tɛlɛ. Pe e kozuwa ba mposo mike kaka po e zuwama na mboka nioso.
Pandemia ya gilípi e kozala ndenge moko te na gilípi ya ordinaire ya mbula na mbula na ndenge bomi?
ezalí pasi mingi koloba pendemie ya gilípi e kozala makasi boni. E ko dépendre na ndenge virus yango e zuwami pe ndenge e tambolami, groupe to mbula nini ya bato ba zuwi yango koleka, bokasi ya ba symptome na yango, pe lotango boni ya bato bakufi.
Pandemia ya gilípi ekoki ko zuwamela na ba vague mibale, na ba sanza mike kati kati na yango, pe chaque vague e wumeli pene na ba sanza mibale to misato.
Eza possible ete Pandemia ya gilípi e ko zuwama na bato mingi koleka gilípi ya mbula na mbula. Na sIngɛlɛ́tɛlɛa ya pandemie yango, pene ya ndambo mine (to le quart) ya bato bakoki ko zala na bokono yango.
Vaccin ya gilípi ordinaire ya mbula na mbula e kobatela yo contre Pandemia ya gilípi te. Kasi gilípi ya ordinaire ekoki kozala grave, pe esengeli ete bato oyo ba sengeli ko zuwa tonga ya gilípi ordinaire ba zuwa yango. Nioso oyo elobi nini po na Ingɛlɛ́tɛlɛ?
Soki Pandemia ya gilípi ekomi na Ingɛlɛ́tɛlɛ, e ko zuwama na mboka nioso na sima ya ba poso mike kaka pe ekoki ko causé:
- gilípi na ba ndelo mingi;
- Pression mingi na ba service ya santé;
- Bizaleli ya mikolo na mikolo e ko bongwana; pe
- Bato mingi ba ko kufa.
Gouvernement ya Ingɛlɛ́tɛlɛ a sali plan e bengami “Influenza Pandemic Contingency Plan” (tálá na site www.dh.gov.Ingɛlɛ́tɛlɛ/pandemicflu). Yango e ndimi ete ba Service ya la Santé e kozala na kati ya demande makasi penza.
[kokoma] Ba risk na ngai ko zuwa Pandemia ya gilípi ezalí boni?
Ba risk na yo eleki ba risk ya gilípi ordinaire po ete pandemie e zuwami noki penza pe lotango ya bato moke kaka ba zali na immunité contre yango. Bato nioso ba zali na risk. Ba groupe misusu ya bato ba zali na ba risk koleka ba groupe misusu, kasi pandemie nioso ezalí different, pe liboso virus e banda ko mwangana, to koki koyeba te groupe nini e kozala affecté koleka.
Na gilípi ya ordinaire, ba groupe oyo bakoki kozuwa bokono ya makasi:
- Bana mike penza;
- bato koleka mbula 65 years;
- bato oyo bazali deja na bokono lokola bokono ya poumon, diabète, cancer, bokono ya rein to bokono ya motema; to pe
- bato ya makasi mingi te po na traitement bazali koyamba, to bokono lokola SIDA.
Kasi nioso oyo ekoki ko bongwana na tango ya pandemie.
[kokoma] Vaccin po na ko prevenir Pandemia ya gilípi ekoki ko zuwama te?
Ba vaccin e salamaka kolanda ndenge ya virus oyo e pesi épidemie to pandemie. Po vaccin e salama, esengi ba sanza mingi. Ba nzela e ko landana po na ko sala vaccin oyo ekoki ko batela contre pandemie ya sika na mbango penza, kasi ezalí possible ete na vague ya liboso ya pandemie, vaccin e ko zuwama naeno te.
Kolanda tango oyo vague ya mibale ya pandemie e bandi, ba minganga ba koki ko zuwa deja vaccin po na ko protégé bato. Mbongisami pe recherche ezalí ko salama deja po vaccin e zuwama noki penza.
[kokoma] Ba kisi ya ko traité Pandemia ya gilípi ezalí te?
Ba kisi e bengami antivirus ezalí ka mwa makasi po na ko traité Pandemia ya gilípi. Ba stock na yango ez’o bombana. Yango e ko salelama po na traitement ya bato na ya bokono makasi.
[kokoma] Antivirus
Ba antivirus to kisi contre virus e koki ko zuwama po na Pandemia ya gilípi, kasi ezalí limité:
- Po e zala makasi, esengeli e pesama na kati ya ba ngonga 48 ya bobandi ya ba signe.
- Kisi ya antivirus e ko traité gilípi po e zala makasi te pe e wumela te, kasi e kopekisa contamination na bato misusu te.
- ezalí pasi ko determine groupe nini ya bato e kozuwa bokono ya grave, po ba zuwa kisi liboso.
- Bokasi ya ba kisi oyo ekoki ko tálána kaka tango gilípi ekomi ko kabwana.
- Na sima ya mwa tango, pandemie e koki ko developé résitance contre antivirus.
- Tozali deja ko bomba ba stock ya antivirus awa na Ingɛlɛ́tɛlɛ.
- Lotango ya bato to ko traité e ko dépendre na tango pandemie e ko banda pe bonene ya stock na biso.
[kokoma] Soki e komi na Ingɛlɛ́tɛlɛ, na ko protégé ngai moko na libota na ngai ndenge nini?
Wana virus e zali ko kabwana na kati ya mopepe, tango bato bazali ko pema pe ko kosola, o koki ko zuwa ka mwa ba precaution moke po o kitisa contamination. Ko lata mask na dzolo e ko protégé yo mingi te, kasi o koki ko:
- finika monoko pe dzolo na yo soki o kosoli, salela mouchoire ya papier tango nioso;
- bwaka michoire ya papier na mayele – na kati ya sachet pe na kati poubelle;
- sala mibembo te soki ezalí na tina te, pe kende te esika ngulupa mingi ya bato ezalí;
- landa hygiène malamu – sokola maboko tango nioso na sabuni pe mayi po o se contaminé te to o contaminé bato misusu;
- Pangosa bisika makasi (lokola mesa na cuisine, poignée ya porte) tango nioso, na produit ya netoyage malamu;
- Senga bana na yo ba landa mateya oyo pe.
[kokoma] Ndenge nini na ko yebela soki Pandemia ya gilípi ekomi na Ingɛlɛ́tɛlɛ Flu?
Organisation Mondiale de la Santé (OMS to WHO na lingɛlɛ́sa) a za na system po na ko landa ndenge pandemie e zo kabwana. Gouvernement ya Ingɛlɛ́tɛlɛ e za na plan (Influenza Pandemic Contingency Plan) oyo e ko landana. Yango elobi nini e koki kosalama sik’oyo po na ko mi bongisa. Soki ba signe e lakisi ete pandemie ezalí na nzela po na ko koma na Ingɛlɛ́tɛlɛ, gouvernement a ko pesa nzela pe mateya na ndenge bato basengeli ko zalela.
[kokoma] Ba information ya mituya etali Pandemia ya gilípi
- Soki virus na yango e yebani te, vaccin na yango e koki ko salama te.
- Pandemia ya gilípi e kabwanaka mbango po ete bato ba zali na immunité te.
- Pandemia ya gilípi e koki koleka gilípi ya ordinaire na bokasi.
- Ba groupe ya risk mingi e koyebana te ti tango bokono yango e bandi ko kabwana – ekoki kozala différent na ba oyo ya gilípi ordinaire.
- Ba stock ya antivirus e zali ko bombana kasi e zali limité – bokasi na yango e koyebana kaka tango virus e bandi ko kabwana.


text:
Post Natal Depression
Nini Postnatal Depression? Bato ba kobenga bokono yango mawa na sima ya boboti. Bokono yango ezali mawa mwa ndambo. Basi ebele bakozala na mawa mwa ndambo na sima ya boboti.
Kasi, 10% ya bamama ya sika sika bakozala na post natal depression ya mabe (PND). Bamama ya sika sika ebele bakozala na post natal depression te koyeba, te bakoki kobikisa bokono yango. Bokono yango ekopesa mwasi mpe libota na baninga mawa mingi. Basi basusu bakoki kozala na puerperal psychosis — bokono ya mutu ya monene, ye ekobanda na sima ya boboti, tee na mposo motoba na sima ya mbotama ya mwana.
[kokoma] Nini elembo ya Post Natal Depression?
Post natal depression ekoki kozala tango mawa na sima ya boboti ekokoma mabe penza. To depression ekoki kozala malembe malembe mpe bato bakoki koyeba te, te mwasi azali kobela ntango elai na sima ya mbotama ya mwana. Tango mosusu, okoki kobongisa mwana te mpe ozali na mawa. To o kolela mbala mingi. Bamama basusu, oyo bazali na PND bakopangana mpo na bokolongono na bango mpe na mwana. Bakoki kozala na bomo mpe na nkanda mikolo minso. Bamama oyo bazali na post natal depression bakolemba mikolo minso. Bakoki kosala te likambo ya pasi te. Bamama basusu bakoyoka mpasi, te kozala na likambo. Bakolala na bokasi mpe ba lingi kolia te. Ba kolinga kosiba te.
Elembo ya puerperal psychosis ekoki kozala lokola liboma. Mwasi a koki kozala na esengo mpe kosepela mingi, mpe koloba mbango. A koki mpe kolala te na kosala makambo mbango. Bato basusu bokoki koloba, te ozali pasi mpe o kotinda bato, na o kosilika mingi tango nzambi ekozala. Bato basusu bakozala na mawa mingi, mpe na mbisa ba kosepela mingi. Bakoki mpe komona na koyoka likambo oyo ezali te.
[kokoma] Bobokoli
Soki depression na yo ekoumeli mikolo ebele, o sengeli na kokende na kotala monganga na yo mpe koyebisa ye bokono na yo. Post natal depression ezali bokono ya solo mpe bakoki kobikisa bokono yango malamu.
Bobokoli ezali mbala mingi anti-depressants. Bobokoli oyo ekobikisa yo malembe, kasi soki ozali eliki kitoko te na sima ya mposo mingi, senga monganga na yo bobokoli eleki makasi to bobokoli mosusu. Soki depression ekomi ya mabe penza tango ya sanza na yo, senga ye bobokoli ya progesterone. Bamama oyo bazali na puerperal psychosis basengeli kokende kotala psychiatre (monganga ya mutu). Bakoki kopesa yo bobokoli na ndako, kasi okotikala na lopitalo mbala mingi – lopitalo basusu bazali na biteni ya bamama na bana mpo na bokono ya mutu. Bobokoli ezali mbala mingi mino ya anti-psychotic mpe anti-depressant.
[kokoma] Baninga na libota bakoki kosunga yo
Baninga mpe libota basengeli kozala boboto. Bokono ekobikisa na mbango mpe bobokoli bozali ya bokoti, kasi bato basengeli kosunga yo mingi tee na nsuka. Bato nyonso, oyo bazali na yo basengeli koyeba te ozali kobela – basengeli kopalela yo te. Libota na yo e sengeli kososolo te o kozwa bobokoli na doktolo mpe bakoki kolongisa yo soki o sengeli kokende kosenga mino mosusu. Bopemi ekosalisa yo, mpo na kobikisa. Libota mpe baninga na yo basengeli kosala mosali nyonso mpo na yo. Kasi tango okozala eliki kitoko, sala makambo nyonso. O Okozala na mikolo malamu mpe mabe. Soki o lingi kozala penza te, senga libota na baninga na yo kotikala na yo tango nyonso. Kosimba mpe bopwepwi na mobali na yo ekopesa yo elikia – penza soki o lingi kosiba te.
Soki o kopangana mpo na bokolongono na mutu na yo, to bokolongono na bandeko to baboti na yo, senga GP na yo, a kolakisa yo lopitalo ya bokono ya mutu.
[kokoma] Bosungi mpo na bokono ya mutu (Assistance Psychologique)
Soki ozali na PND koloba na bato mpo na bokono na yo ezali malamu mingi. Tembe na baninga mpe libota ekosalisa yo, kasi senga monganga na yo to mobotisi ya mwasi to mosali ya bokolongono. Ba koyebisa yo makambo nyonso po na bosungi mpo na bokono ya mutu.
[kokoma] Kosunga yo moko
O sengeli koyamba, te o koki kobika na nsuka – ata malembe. Bongisa yo moko, pema ebele mpe pangana te soki okoyoka mpasi. Lia malamu – lala nzala te. Soki ozali penza, organisation yango ekoki kopesa yo bondeko mpe bosalisi.


text:
Kwánga
Kwánga (tǒ kpánga) ezalí manyɔ́kɔ, ntína inɛ́nɛ́ ya nzeté ya mpɔndú tǒ nsɔngɔ́ batíe na mái mikɔlɔ mínei tǒ mítáno, mpé batútí yangó na eboka, sɔ́kí elɛmbí, bafándísí yangó mikɔlɔ míbalé tǒ mísáto mpé nsima balongoli nsinga batíyí yangó mwâ ntángo ekɛ́ na mɔ̌tɔ mpé na nsima bakángí yangó o ntéi ya nkásá mpé baélámbi na mɔ̌tɔ makási mpɔ̂ na ntángo elaí mpɔ̂ na kolíya. Ezalí biléi monɛ́nɛ mpɔ̂ na bato ba mbóka ya Kongó ínsɔ íbalé. Esálémí (esɛngɛli o mɔ̌tɔ makási mpɔ̂ ebéla malámu.
Kwánga ikokí kobómbama mpɔ̂ na ntángo elaí téé mikɔlɔ ntúkú íbalé nsima ya bolámbi. Kwánga ezalí malámu mpɔ̂ na bato baye bazalí kokɛndɛ mibémbo.


text:
Brazzaville
Brazzaville ezalí mbóka-mokonzi ya Kongó-Brazzaville. Mpé ezalaka kobêngama Braza. Bazalí bato 990 000 o engumba.
[kokoma] Arronidssements
Braza ezalí kokátama na arrondissements sambo:
[kokoma] Brazzaville
Brazzaville ézalî motu –ya-mbóka-mokonzi politiki mpé ekólo ya Réplibika Kongo. Ésîka nayé ézalí na sid ya kongo, likolò<-(sur) ya pémbénî ya ébalé Kongó, likolò<-(sur) ya ébalé nord ya Stanley Pool. Villî ésalama na mbûla ya 3 octobre 1880 na mibakisamî ya ba nkoko bourgs na tango ya koloni ézalaka kobêngama (Nkuna) mpé prinsipalî ézaki Mpîla na Mfa tǒ Mfoa. Ezalî kobéndama na kombo ya Italo-falasa (français) Pierre Savorgnan de Brazza, mpé étangami tée lélo-oyo 1 3370 612 ba fandî (habitants,ba brazzavilois.
[kokoma] Lisapo
Kalakala Braza ezaláká mbóka ya Batɛ́kɛ o ngámbo mɔ̌kɔ́ ya ebale Kongó.
O mobú 1880, Pierre Savorgnan de Brazza atiyaka engumba ya mindɛ́lɛ nsima ya koyókana na Makoko ya Mbe, mokonzi ya Batɛ́kɛ.


text:
Nzɔku
Nzɔku ezalí nyama ya mabɛ́lɛ ya Afríka tǒ ya Azia. Ezalí na bwěmbo tǒ zólo elaí eye ekokí kobúka matíti, mbuma tǒ nkásá ya nzeté mpɔ̂ na kolíya. Ezalí na mpɛ́mbɛ́ tǒ mimpáti mibálé, na makútu tǒ matɔi manɛ́nɛ mpé na mokíla mokɛ́.
Nzɔku ezalí nyama ya mabɛ́lɛ elekí monɛ́nɛ eye evandaka o mokili (mondɛ́lɛ́ ezalí nyama ya mabɛ́lɛ elekí monɛ́nɛ o mái). Nzɔku ya mobali eye elutí monɛ́nɛ ebomámákí o Angola o mobú 1974, yango emekí bozitó ya kilógálame nkóto zómi na míbalé (12 000 kg) mpé bolaí bwa mɛ́tɛlɛ 4,20. Nzɔku ya mobali na mokóló ekokí komeka 4 500 kg na 2,8 m. Na mbótama, mwǎna ya nzɔku ekokí komeka bozitó ya kilógálame nkámá (100 kg). Nzɔku mwǎsí ezalí na zémi mpɔ̂ na sánzá 20 tǒ 22. Nyama mɔ̌kɔ́ tɛ́ ezalí na zémi elekí ntángo yango. Nkóla ya nzɔku ekokí koleka mibú 70.
[kokoma] Maloba
Nzɔku elembaka mpɛ́mbɛ́ ya yangó (yě) tɛ́.
[kokoma] Nzɔku ya mabelé
- Nzɔku ya esóbé ya Afríka tǒ Loxodonta africana, Nyama ya enɛnɛ koleka o molongo mwa nyama ya mabɛ́lɛ o mabelé.
- Nzɔku ya zámba ya Afríka tǒ Loxodonta cyclotis ;
- Nzɔku ya Azía tǒ Elephas maximus ;
[kokoma] Tálá mpé


text:
Nzémbo (búku)
Na monoko ya ligresi babengaka banzembo óyo Ψaλuoί (=psalmoi; תהילים =tehilim na lokótá hebreu; psaume na lokótá falansé).
Yésu ayembaki banzemo óyo. Azalaki kosalela yango po nakopesa mateya, to po na losambo na ye moko. Bantoma pe bazalaki kosala ndenge moko. Yango wana banzembo etikalá tii lelo esika biso bakrísto tokoki kokuta maloba ya kokoka óyo tokoki kozwa po nakosolola na Nzámbe.
[kokoma] Tála mpé
[kokoma] Wikipedia
[kokoma] Babúku
- Biblíya ISBN 0966-84330-2
- Biblíya ISBN 9966-40-879-7 ABRDC-ABU, 2004


text:
Maria wa Nazaleti
Maria wa Nazaleti (Lialame מרים Mariam) azalakí mamá wa Yézu-Klísto.
Nkómbó Maria eútí na ligresi Mapιau, mpé na liyuda Myriam מרים, azalí elɛngɛ́ mwǎsí wa mbóka Judee, azalí mpé mamá wa Yésu wa Nazareti. Ekelézya ya bamumpɛ́ mpé ya ba-orthodoxe ipésaka yě esíká ya lokúmu, mpé imóbêngí Ngɔndɔ Maria (míngi mpenzá epái ya bamumpé) mpé Mama wa Nzambe (míngi mpenzá epái ya *ba-orthodoxe), mpé yě apésɛ́mí esíká ya lokúmu lonɛ́nɛ mpénza.
[kokoma] Libota
Mamá ya Maria azalakí Santu Anna, tatá azalakí Santu Yoakima.[1] Bána ya Maria bazalakí: Yézu, Yakobus, Yoses, Yudas mpé Simon.[2] Eklezya Katolike elobí: bazalakí bandɛko (cousins) ya Yézu; bamissioni balobí: bazalakí bandɛko (frères) ya Yézu.
[kokoma] Maria na boyókani bwa sika
Mikanda mya Matayo mpé ya Luka mipɛsi lisoló lya lisákólá lya mwanzɛ *Gabriel, ntángo mwanzɛ Gabriel apɛ́sɛki Maria mpé nsima Yosefu óyo alakáká libála na Maria lisákólá lya bokangemi bwa zémi ya Yésu na bozángi bosangisi nzóto na mobáli. Makomi ma Luka mazalí kopɛ́sɛ esíká enɛnɛ na Maria ntángo makomi ma Matayo mapɛsi esíká enɛnɛ na Maria tɛ́.
Makomi mazalí nsima koloba bolakisi bwa Yésu na Tɛmpɛlɔ́ kolandaka bonkɔ́kɔ bwa bangó buye busengi 'te mwǎna wa libosó nyonsɔ wa mobáli na libóta akosɛ́ngɛlɛ kosómbama. Simoni akotatola minyɔ́kɔ miye Maria akoyóka,[3] nsima epɛsi lisapo lya bobúngi bwa Yésu o mibú zómi na míbalé ntángo bangó bamatáká bomati bwa mobú na mobú o tɛmpɛlɔ́ ya Yerusalemi:[4] ezaláká babóti ba yě o nzelá ya bozóngi mbóka Nazaleti, mwǎna Yésu akotikala na tɛmpɛlɔ́ mpó na *kodiscuter na banganga ba mibeko.
Na bondimi bwa sika, Maria akobima lisúsu ntángo Yésu akokɛndɛ limpáti linɛnɛ lya libála epái wápi akobóngola mái na víno, mpé lisúsu mbala eye Maria azaláká komoluka ntángo yě azalaka kotéya,[5] mpé ya nsúka ntángo Yésu abákamáká o ekulúzu. Mwǎna wa yě Yésu akotíka yě o mabɔ́kɔ ma moyékoli óyo yě alingaka míngi na nkómbó ya Yoane.
«Yesu, amɔni mamá wa yě mpé mpɛmbɛ́ni wa yě moyékoli óye yě alingaka míngi mpenzá , alobi na mamá wa yě: Mwǎsí, tála mwǎna wa yɔ̌. Mpé nsima akoloba na moyékoli wa yě: Tála mamá wa yɔ̌. Mpé, bandá ntángo êná, Yoani akokamata Maria o ndáko wa yě mpé bakokóma kofánda elɔngɔ́.»[6]
Yě azaláká na bayékoli mokɔlɔ mwa pantekote.[7]
Ndimbola ya nsima ya boyókani bwa sika ekotála kokoba ya bomɔi bwa yě mpé liwâ lya yě na Éphèse.
[kokoma] Bongɔndɔ bwa sékô sékô ya Maria
Kokanga zémi na bozángi bosangisi nzóto na mobáli (Loléngé luye zémi ya Yésu ekɔtɔ́kɔ́ mpé yě abótamáká ntángo Maria azaláká ngɔndɔ) endimama na baklisto bansɔ mpó 'te ekomamá na mikanda mya boyókani bwa sika; kasi ezali bôngó tɛ́ na bongɔndɔ bwa sékô sékô bwa Maria (Loléngé la kotíkala ngɔndɔ bomɔi bwa yě mobimba) endimami na bwányá bwa bonzámbi bwa ekelezia ya bamumpɛ́ mpé ya eyamba ya *baorthodoxe kasi ebóyamá na bwányá bwa bonzámbi bwa eyamba ya bamisioni. Boyambi buye buzali mpenzá ya kala, engɛ́bɛ́nɛ́ na *Protévangile ya Jacques; makomi ma mibeko mya ekelézia ya bamumpɛ́ tɛ́ o bonkámá II esíká nini elakisami 'te Maria, mwǎna mwǎsi wa Anne mpé Joachim akabamáká lokóla likabo na Nkóló (eye elingi koloba kotíkala ngɔndɔ bomɔi bwa yě mobimba) na mokáno (voeu) mwa mamá wa yě, mpé nsima apɛ́sɛmɛ́kɛ́ na Yosefu yambo ya kokanga zémi ya Yésu.
Bamisíoni baboyaka boyambi bwa bongɔndɔ bwa sékô sékô ya Maria na kotombolaka makomi ma boyókani bwa sika maye mazali koloba na ntina ya bandeko ba Yésu ba mibali mpé ba bǎsí. Minei bakomami na Matayo 13,55 mpé na Malako 6,3
«Óyo azalí mwǎna ya mokabínda tɛ́? mamá wa yě ndé Maria? *Jacques, Yosefu, Simoni mpé *Jude, bazalí bandeko ba yě tɛ́?»[8] «Óyo mokabínda tɛ́, mwǎna wa Maria, mpé ndeko ya *Jacques, ya Yose, ya *Jude mpé Simoni? mpé bandeko ba yě ba bǎsí bazalí tɛ́ na kati kati na biso? Mpé ye azaláká mpó na bangó libaku.»[9]
Mokanda mwa Matayo, na mokapo mwa 12 molobi 'te Maria mamá wa Yésu mpé bandeko ba yě bazaláká libándá. Balingáká komɔnɔ Yésu ntángo yě azaláká ontei ya ndáko. Ntángo moto mɔ̌kɔ́ alobi: Tála, mamá mpé bandeko ba yɔ̌ bazalí libándá mpé bazali koluka kosolola na yɔ̌."[10]
Ezalí ndé bonkókó bwa *baorthodoce, engɛ́bɛ́nɛ́ na *Protévangile ya Jacques, ndeko wa Yésu ya mobali óyo bakaboli na yě tatá mɔ̌kɔ́ (mobóti mpé mobɔ́kɔli, mobóti mpó na Jacques kasi mobɔ́kɔli mpó na Yésu) (Yosefu) kasi bamamá bakɛsɛnɛ, mwǎna óyo abótami na libála lya yambo ya Yosefu óyo akufeláká mwǎsí mpé abáláká Maria ngɔndɔ óyo abonzelamáká na Nkóló tǒ lisúsu, engɛ́bɛ́nɛ́ na bonkókó bwa bamumpɛ́ mpé bwa *baorthodoxe, bandeko ba Yésu baye babótami na libóta lya tatá (batatá-mwǎsí, batatá-nkulútu, batatá-lɛki) tó ya mamá wa yě (banɔ́kɔ́, bamamá-lɛki, bamamá-kulútu) baye babêngi na lifalansé cousins. Na lingála mpé na nkóta isúsu lokóla nkóta ya *slaves bǎna bansɔ babótami na ngámbo na ngámbo ya libóta bamibêngamaka bangó na bangó ndeko, mpé na mangómbá ma kalakala ntángo bangó banso bazaláká kofánda elɔngɔ́, bǎna baye babótami na ngámbo ya tatá tǒ ya mamá bazaláká komibêngana na bǎna baye babótami na tatá tǒ mamá ndeko mpé bazalí bo bandeko. Makomi ma boyókani bwa sika malongobanáká sé na ezaleli ya *orient ya mikɔlɔ na mikɔlɔ. Míbalé o kati na bangó, bakomami na bibiliya lokóla bǎna ba "Maria, mamá wa *Jacques le mineur mpé ya Yose" na Matayo 27,56 mpé Malako 15,40 etalisi Maria, mwǎsí ya *clopas engɛ́bɛ́nɛ́ na mokanda mwa Yoane 19,25, ya misato *Juse amibengi ndeko ya *Jacques kasi ya Yésu tɛ́. (Jude 1), ya mínei Simoni alakisami na pólélé lokóla mwǎna abótami na ndeko ya tatá mɔ̌kɔ́ na tatá mobɔ́kɔli wa yě , mwǎna ya Clopas ndeko wa Yosefu, na lisoló lya ekelézya ya Eusebe ya Cesaree
Na likambo liye basángó ba lingómbá lya bandeko ba Yésu, frères de Jésus, Tála atikele *Proches de Jésus
Bibiliya epɛsi eyano na mokanda mwa Luka. Ntángo mwanzɛ́ asakoláká koyaa ya bokangemi bwa zémi ya Yésu, Ngɔndɔ Maria ayanoláká: "ndéngé níni yango ekosálama mpamba 'te ngai nayébi mobali tɛ́ ?", eyano ya nkamwa mpámba te likonga lisiláká kopikama mpó na libála lya yě mpé kala míngi tɛ́ akobálana na miso ma bato bansɔ na Yosefu. Sɔ́kí Maria akanisáká kofánda na bosangisaka nzóto na Yosefu nsima ya libála, yě alingáká komɔnɔ lisákólá lya mwanzɛ nkamwa tɛ́ (akokóma na zémi). Lisákólá liye "nayébi mobali tɛ́" ezalí limbola lya botósi koúta na ligresi liye lilingi koloba "Nasangisa nzóto na mobali tɛ́"
Toma ya Aquin, mokomi wa *référence ya ekelézya ya bamumpɛ́, akoyekola likambo liye na loléngé la bozindo mpé ya mayɛlɛ (*méthodique) mpenzá o (sa Somme Théologique), IIIa pars, Q. 28, art. 2 à 4: atikele ya 2: Bongɔndɔ ntángo ya bobóti, atikele ya 3: Bongɔndɔ nsima ya bobóti, atikele ya 4: Likambo lya kolapa ndáí mpó na bongɔndɔ (Liye lizalí likambo likɛ́sɛni mpé lya nsɔ́mí na liye lya libosó (*précédente)). Toma ya Aquin asúkisi 'te Maria azalí ngɔndɔ wa sékô sékô mpé na bolapi ndáí ya bongɔndɔ.
Mosantú Ogistini azalí kotánga makomi mpó na likambo liye lya bongɔndɔ bwa sékô sékô ya Maria: «Azóngisi ngáí na ekuke ya libándá ya ekelézya, na ngámbo ya monyɛlɛ. Kasi ezaláki ya kokangama. 2. Mpé Yawhe andobeli: Ekuki eye ekokangama, mpé ekofungwama sɔ́kɔ mokɛ́ tɛ́ mpé moto atâ mɔ̌kɔ́ tɛ́ akokɔtɔ, mpámba tɛ́, Nzámbe ya Israel akotɔ́kɔ́ wâna. Ekotíkala ya kokanga.»[11]
Eteni esúsu ya mokapo mwa bibiliya na Likambo liye:
"Tála eye elobi Monsantú, Ya solo, eye apɛ́sɛmi fungola ya Dawidi, eye efungolaka, mpé moto mɔ̌kɔ́ te akoki kokanga mpé ekangaka mpé moto mɔ̌kɔ́ tɛ́ akofungola.[12]
[kokoma] Tálá mpé
[kokoma] Masámbo
- Maria Losáko (Ave Maria)
- Mamá wa Bikólo bínsɔ
[kokoma] Nzémbo
Tálá: Nzémbo ya Maria (lístɛ)
[kokoma] Ndáko-Nzámbe ya Maria
Ndáko-Nzámbo ya Maria ya Eklezya Katolike:
- Boma (Notre Dame de l’Assomption)
- Bukavu (Maria ya bobɔ́to)
- Chartres (Falansia)
- Einsiedeln (Swisi)
- Isangi (Marie Médiatrice)
- Kisangani (Notre Dame du Rosaire)
- Lingwala (Maria ya Kongó)
- Lourdes (Falansia)
[kokoma] Búku
- (fr) Cardinal Carlo Maria Martini, s.j.: Marie souffre encore. Saint-Paul, 1998.
- (fr) Edward Schillebeeckx, o.p.: Marie, mère de la Rédemption. Paris: Cerf, 1963.
- (fr) Roger Wawa, ssp: 10 Neuvaines pour toutes les nécessités. Limete: Médiaspaul, 2003. ISBN 2-7414-0175-6


text:
Molímo
Molímo ezalí eténi ya moto eye ezalí eténi enɛ́nɛ ya bomɔi. Mpɔ̂ na bandimi, ezalí eténi ya moto eye ekúfaka tɛ́ kasi ebimaka o nzóto na Liwâ.
Molímo, na ebré, nkómbó mɔ̌kɔ́ wána kaka elakísí :
- mopɛpɛ
- mpéma
- molímo
Mpámba tɛ́ mpéma epɛ́saka moto bomɔi ; mpé sókí moto alɛmbí, balobaka ’te mpéma na yě elɛmbí. Yangó wána mbala mosúsu ntembe ekokí kozala ; bôngó esíká bísó tokomí molímo, bakokí mpé kokoma mopɛpɛ tǒ mpéma tǒ mpé nguyá. Boye mbala míngi molímo ya Nzámbe elakísí ngúya ya Nzámbe.
Yésu alakísákí bantómá ’te Molímo ya Nzámbe azalí Mosálisi óyo Tatá akotíndela bangó nsima ya kosékwa na yě. [1] Molímo Mosántu akokání na Tatá mpé na Mwǎna.[2]


text:
Pende
Pende ezalí ekólo ya Kongó-Kinsásá o etúka ya Bandundu. Bapende bavándaka pɛnɛ o engúmba Idiofa mpé bandá Gungu kin’o Tshikapa, o Nola ya motíma Kasai.
Babéngaka bangó Bapende. Balobaka kipende (tǒ lipende) mpé kituba.
O mobú 1931, batɔmbɔ́kí na bokonzi ya Babɛ́lɛsi.
Motángo mwa bato mozalí pɛnɛ 701 000 o mobú 2009.
[kokoma] Tálá mpé
- Lokótá Pende, ethnologue.com
[kokoma] Nkomá mpé Búku
- Kawata Ashem-Tem (2004) Bagó ya lingála mambí ma lokóta : Dictionnaire lingala. Karthala. ISBN 2845864949


text:
Bokolongono
Bokolongono ezali koyoka nzoto malamu ezali kaka mikakatano ya nzoto te. Moto nioso oyo abotami na mokili, esengeli a zala na makoki nioso. Ezala ata ekolo na ye, bondimi na ye na nzambe na ye mpe makanisi na ye ya politika ya mboka, azala mobola to mozwi (ekokami na buku ya OMS)
Biloko ya ndenge na ndenge ekoki kobongola bizaleli ya moto na moto. Oyo ya liboso ezali :
- Ndenge moto azali
- Evandeli ya moto
- Esika a fandi na bato
- Ndenge a fandi na bato
Nzinga nzinga ya motuna : Ndako etekaka kisi ya monganga , Kozwa libiki, Ko niolosa nzoto, Bileyi, Bana, Bakisi ya monganga, Kosalisa mpe kozwa libiki na ndako, Soki likama, Na lopitalo, Monganga ya mino, Mimesano, Bokolongono ya môto, Motuna ya bokolongono oyo etali basi, Esengeli koyeba liboso komibatela po na bokono, Lisalisi na tango ya bokono po na bato sans-papiers


text:
Mobutu Sese Seko
Mobutu Sese Seko Kuku Ngbendu wa Zabanga, (azalákí Joseph-Desiré Mobutu téé 1972) abótámí o Lisála, Mbánzá ya Mambénga, o mokɔlɔ 14 ya sánzá ya zómi o mobú 1930, akúfí o Rabat, Maroc, o mokɔlɔ 7 ya sánzá ya libwa o mobú 1997. Mobutu azalákí Tatá-mokonzi ya Kongó-Kinsásá téé 1997.
Mobutu akamatákí bokonzi na makási na 1965.
Mobutu azalí moto óyo atíkí mbóka ya Kɔ́ngɔ na mpási, sɔ́kí lɛlɔ́ mobúlú ezalí káka kúna mpámba tɛ́ yě ndé moto atíka ntángo. Asalí na bokonzi mobú 35 atongá atá elɔ́kɔ tɛ́, ba nzelá káka óyo Babɛ́lɛji batikílá bisó. Sɔ́kí yě mpenzá azalákí mayɛ́lɛ lɛlɔ́ Kongó-Kinsásá elingaki kokɔ́ta mobúlú tɛ́.


text:
Depression
Depression ezalí elaka ya mawa. Moto moko moko akoki kozala na mawa tango mosusu.
Moto azali na depression soki:
- A zali na mawa tango mingi (kasi a koki kozala na bobongi na butu).
- A lingi bomoi te, mpe a kosepela soki te.
- A koki kotena likambo te.
- A koki kosala makambo, oyo a salaki yambo te.
- A zali na motema moto, mpe a kolingisa.
- A lingi kolia te, mpe a kokoma kokonda (to a koya monene).
- A koki kolala na bokasi, na sima na ngonga mibale, mpe a kolamuka na tango penza.
- A lingi kosiba te.
- A zali na elikia te.
- A kokima bato mosusu.
- A zali na nkanda na bato nyonso.
- A zali na mawa ebele mokolo moko moko mbala mingi na ntongo.
- A lingi koboma nzoto.
Soki o kopangana mpo na bokolongono na mutu na yo, to bokolongono na libota na yo, senga mónganga na yo, a kolakisa yo bilo ya bokolongono ya mutu.


text:
Sidá
Sidá (SIDA: Syndrome d’immunodéficience acquise na lifalansé; bokɔnɔ bwa bolɛmbisi makila na lingála) epɛ́samaka na vilúsu.
Ngɛngɛ óyo epɛ́saka bokɔnɔ bwa Sidá elímbisaka bokási bwa makilá ya moto. Ntángo ngɛngɛ êná ekɔ́tí na nzóto ya moto, ekoboma bakɛ́ngɛli ba makilá. Mpɔ̂ bangó ndé bapekisaka bokɔnɔ bokɔ́ta o nzóto ya moto. « Kobɛ́la bokɔnɔ bwa sida » elingí koloba ’te ngéngé yangó ekɔ́tí na nzóto ya moto mpé nsima ya mikɔlɔ akobɛ́la.
[kokoma] Sidá ebómbanaka mobú míngi o káti ya nzóto
Nsima ya bokɔ́tɛli bwa ngɛngɛ o nzóto, ekokí koleka mobú míngi libosó nzóto elakísí kobɛ́la. Yangó wâná, nsima ya koyéba ’te ngɛngɛ ekɔ́tɛ́lí moto o nzóto, esɛ́ngɛ́lí kokɛndɛ nɔkí komɔ́na móngana.
Sɔ́kí na mokɔlɔ mwa lɛlɔ́, mínganga naíno basúkisi bokɔnɔ bwa Sida tɛ́, kasi nkísi ezalí mpɔ̂ ya kolɛ́mbisa bokási bwa ngɛngɛ êná. Nkísi wâná ndé ekopekisa nzóto ya moto ebɛ́la nɔkí bokɔnɔ bwa Sida.
Nsima ya bokɔ́tɛli bwa ngɛngɛ o nzóto, tokokí kopɛ́sa ngɛngɛ êná na moto mosúsu. Ngɛngɛ ekokí kopɛ́sama atâ sɔ́kí nzóto ya mokúmbi ngɛngɛ êná elakísí kobɛ́la tɛ́.
[kokoma] Ndéngé níni ngɛngɛ ya Sidá epɛ́samaka ?
Ndéngé ya sida ekokí kotela moto o nzóto ntángo ya botámboli ya mwǎsí na mobáli sɔ́kí bamíkébísí tɛ́ na ekopekisa, tǒ ntángo ya bopɛ́si makilá, tǒ ntángo mwǎsí akúmbi zémi, sɔ́kí azalí na ngɛngɛ ya Sida akokí kopɛ́sa na mwǎna.
Ntángo ya botámboli ya mwǎsí na mobáli, sɔ́kí tomíkébísí na ekopekisa tɛ́ :
- Mobáli nyɔ́nsɔ óyo azalí na ngɛngɛ ya Sida, akokí kopɛ́sa yangó mwǎsi ;
- Mwǎsí nyɔ́nsɔ óyo azalí na ngɛngɛ ya Sida, akokí mpé kopɛ́sa yango ya mobáli ;
- Mpɔ̂ ya baye bakɛndɛkɛ mibáli na mibáli, mɔ̌kɔ́ akokí kopɛ́sa moníngá ngɛngɛ ya Sida.
Mwǎsí ya zémi, sɔ́kí azalí na ngɛngɛ ya Sida na nzóto, akokí kopɛ́sa yangó na ndéngé misátó:
[kokoma] Ndénǵe níni tokokí komíkébisa na ngɛngɛ ya Sida ?
Ntángo ya botámboli ya mwǎsí na mobáli : Káka ndé ekopekisa ekokí kopekisa ngɛngɛ ya Sida. Tokokí kosómba ebáteli na bisíká biyíké : esíká batɛ́kaka nkísi, makáyá tǒ masanga.


text:
Libala
Moto nioso abali, soki afandi na mboka Swissi, asengeli kolandela mibeko etali libala ya mboka Swissi. Mwasi mpe mobali basangani libota na miso ya bankonzi bazali ndenge moko. Moto na moto akotala makambo na ye mpe makambo etali libota.
Bango mibale :
- Bakokengela libala mpe bakobokola bana.
- Bakosalisana na boyokani ya makasi.
- Bakosala nioso po basunga libota. Bakoyokana ndenge moto na moto akosunga libota : mbongo azwaka soki asalaka, ndenge ya kobokola bana, mpe misala na kati ya ndako. Moto na moto asengeli azala na mbongo po na makambo ya ye moko. Basengeli bayeba ndenge moto na moto azwaka, to soki moko na kati na bango azali na ba niongo. Soki esalami bongo te, bakonzi bakoki kotalela yango.
Bango mibale, bakoluka ndako po bafanda esika moko.
Keba
Bango mibale basengeli bayokana soki balingi lisusu ndako yango te.
Bango mibale basengeli bayokana soki balingi kofanda moto na moto na ndako na ye.
Keba
Soki nkolo mboka abali mompaya, bakofanda na libota téèè mokolo oyo moto awuti mboka mosusu akozwa mokanda. Soki alingi kofanda na libala te, akozwa mokanda te.
Keba
Bampaya babalani bawuti bamboka mosusu, bakofanda na libota téèè mokolo oyo awuti mboka mosusu akozwa mokanda. Soki alingi kofanda na libota te, akozwa mokanda te.
Nzinga nzinga ya motuna : Baboti baboyi kofanda esika moko, Koboma libala, Bofandi namboka, Kobalana, Mbongo, Kosangana mpo nakosala mosala


text:
Bondimi Nzambe
Na mboka Swissi, balingomba po na bondimi Nzambe ezali ebele. Kasi bato ebele bayebi lisusu esika nini yakokende po na bondimi Nzambe.
32% ya ba bana mboka bazali ba protestants, 31% bazali ba catholique, 2% bazali ba orthodoxe, 5% ba musulmans, 5% bazali na balingomba mosusu, 18.000 bazali ba juifs. Na mboka Swissi bato bandima Nzambe bazali 1.900.000.
Nzinga nzinga ya motuna : Balingomba ya Alévis , Boponi bondimi Nzambe na ndenge na yo, L’Etat mpe bondimi Nzambe, Mpako po na balingomba ya Nzambe, Kelasi mpe bondimi Nzambe, Mateya ya Nzambe, Balingomba ya ba Christu, themen/religion/islamische-glaubengemeinschaften, Balingomba ya ba yuda, Balingomba ya bouddha, Balingomba ya ba hindu, Makambo etali binzambi nzambi, Boyokani na kati ya balingomba ya bandimi Nzambe


text:
Koyekola
Na Suisse, kotanga pe koyekola ebandaka na gardienne ti na université, yango nionso ezali mabongisi ya L'état. Ezali mingi mingi penza mabongisi ya ba cantons nionso 26. Na yango miango pe lolenge na yango ekesanaka. Eyebanaka mingi na botangisi ya ba nkota ya bapaya. Ba canton, elongo na ba commune nde bapesaka misolo oyo esengeli po na ba Gardienne pe ba kelasi nionso.
Keba !
Na esengeli kotanga, koluka ndako na canton mosusu ezalaka pasi mingo po na bana. Yango wana ba cantons nionso bazali kosala ete mabongisi ya kelasi ya l'Etat ekokana (HarmoS).
Confédération ezali na makoki elongobani kaka po na ba Eteyelo oyo mibale ya likolo : L’Ecole Polytechnique Fédérale de Zürich (EPFZ) et l’Ecole Polytechnique Fédérale de Lausanne (EPFL).
Année scolaire pe ba congé
L’année scolaire ebandaka pene ya kati-kati ya basanza ya mwambe to libwa. Bana oyo basengeli kotanga kuna bazali na poso zomi na mibale to zomi namisato ya congé. Mikolo ya kozwa congé yango ekeseni na canton moko na mosusu.
Lolenge ya ba eteyelo
Ndenge ba eteyelo ya l'Etat ezali, Suisse azali pe na ba école privée oyo epesaka pe malakisi ya ndenge na ndenge.
Bonsomi ya kopona kelasi
Liens:
Nzinga nzinga ya motuna : Koyekola tango ozali kosala, Bourses pe lisungi po na koyekola, Eteyelo ya eteni ya mibale , Kondimama ya ba diplômes, Ba Universités pe ba Kelasi ya likolo, Koyekola nkota moko ya mboka, Kelasi mpo na bana ya mike , Kokota na Suisse po na kotanga to po na koyekola mosala, Kelasi mpo na bana ya mike , Kelasi ya bana ya mbula motoba, Koyekola mosala


text:
Franco Luambo Makiadi - Mario
Original Lingala lyrics
Oh Mario Luka ata mwasi yo moko obala Mario mosala kolinga ba maman mobokoli Basuka yo te ? Lelo makambo lobi makambo nalembi Lelo bitumba lobi koswana nabaye Naboyi kobebisa nzoto na manzaka nalembi eh Mario nalembi e e Mario nabaye e e Oh Mario nasi napekisa yo Kolingaka basi bazali na mbongo Yoka ndenge azali kokaba yo na mitema ya basi mpe mibali Sala quand m?me effeot oluka mosala Mario yo mutu ozali na ba dipl?mes mitano Mario Mponaniniozalikobebisakosambuisakombonayo Mario ah nalembi Ba produits ngai napokaolaka nzoto ekoma sembe sembe Okobeteke ngai na zoka lobi na zwa maladie ya cancer Lobi tango na kopolo yo okimi ngai eh Mario nalembi eh Bima bima na ndako na ngai Mario Mpo na nininiongo ya kolinga Akobeteke ngai na zwa epayi zuwa ya lokuta epayi Zuwa ya biloko akutaki ngai na yango Likambo mosusu mosala koboma biloko ya ndako na somba Nalembi eh Mario na baye yo Kende Mario nalembi yo oh Mario akuti ngai na biloko mobali mosusu asomba Oyoka elengi ya kovanda te Mario ? Oyoka elengi te olia na mesa ? Kaka soki zuwa ekangi yo na poitrine Olingi kaka kobeta ngai na koboma biloko Mario si na salisa yo mingi Dipl?me ya sima ngai na salisaki yo Mario Bongo leleo ngai nakomi mwasi mabe ? Mario likambo te Ah mokili eza kaka boye hum Mobali akuti ngai na bomemgo Asengi akomander ngai na ndimi Mobali akuti ngai na bomengo Asengi adiriger ngai na ndimi Nabandi kobima na ye babandi kobenga ye Monsieur Mario avimbi moto akanisi biloko na ngai ya ye ah! Ah Mario na baye yo o Kende Mario nalembi yo o Mario azongi epayi ya baboti Akuti mbeto na ye ya bomwana Ekomi tango ya kolala mbeto mokuse makolo milayi Mario Mario nalembi somba mbeto na baye e Koyokamotema pasi te ndako ngai moko nafutaka B 11amba nasombela yo natikeli yo souvenir ya bolingo Oyo ezali na lavage nakotindela yo na bato Mario nale mbi yo oh Kende na yo na baye yo oh Hum, Mario zuwa lokola fus?e Mario ah ah Mario mosala kobetela ngai bana bigogo Bana yango ya yo ? Olingi bobele ba mamans mobokoli Akobete ngai na zuwa epayi zuwa ya lokuta Epayizuwayabilokoakutakingainayango Likambo moke mosala koboma koboma biloko ya ndako na somba Nalembi eh Mario na baye yo Kende Mario nalembi yo o Bima bima nalembi yo Mario nale mbongoya likelemba mitu tuku misato Nasombi Mercedes 190 nayebisi Mario mokolo mosusu tobima Tokende kosala promenade Tokomi na nzela Mario alobi na ngai Y o zonga c?t? ngai ngai na zali . Nakumba voiture mpo bamona que ngai Moto nasombeli yo yango Nayebisi Mario te Ngai kutu na za na posa na kumba eloko nasombi sika Bato nionso bamonaque ngai moto nasombi Toweli volantngai na Mario Mario atuteli ngai voiture na nzete Nzoto ezali nanu ya meme olingi obebisa ngai elongi Il para?t basi nionso ozwaka mosala kobebisa bango bilongi Epayi na ngai na stopper nalembi yo Mario papa na baye yo oh Kende na yo nalembi yo Mario alingaka babong isa mpos ya matama na pomade Oh ata ezali muindo eya motane Alingaka kobala basi ya ?ge na ye te Alingi bobele ba mamans mobokoli Mario Soki maman mobekoli abengani ye Akanga bobele biloko na liputa Ba brosses ? dents, masini ya mandefu, kisanola Mobali akuti ngai na bomemgo Asengi akomander ngai na ndimi Mobali akuti ngai na bangenge Asengi adiriger ngai na ndimi Nabandi kobima na ye babandi kobenga ye Monsieur Mario avimbi moto akanisibiloko na ngai ya ye ah! Ah Mario na baye yo o Kende Mario nalembi yo o Bima na ndako na ngai na baye yo o Mario ? travers yo napesa baleki mosusu toli Bakomi kolinga basi ya bato mpo na bambongo na bango Mobali asali mbongo, asali mbongo apesi mwasi yo okeyi kovandela ye mpo osilisa ye yango Ah Mario okuti ndako appartement kitoko Biloko yo moto osombi te yo olali Ovandi, t?l?phone, t?l?vision Oh Mario kanisa mpe mobali oyo asombaki yango Amonaki mpasi likambo nini Mario ? Llkambo naloba kutu ezali te Ezali te, ezali te eza te Mario Koyokamotema pasi te ndako ngai moko nafutaka Bilamba nasombela yo natikeli yo souvenir ya bolingo Oyo ezali na lavage nakotindela yo na bato Mario nalembi yo oh Kendenayonabayeyooh Mario ba sapato ya western na ba sapato ya croco Kaka mwasi asombelaka yo ? Bilamba ya V alentino, complet ya cuir Na ba chemises ya soie Ba ceintures ya l?zard Kaka mwasi asombelaka yo Mario ? Ba suki ekoma ya kolala milelu milelu Singasinganamoto Kaka mwasi moto afutaka coiffeuse wana ? Ba produits ngai napokaolaka Nzoto ekoma sembe sembe Okobeteke ngai na zoka lobi na zwa maladie ya cancer Lobi tango na kopolo yo okimi ngai eh Mario nalembi eh Kende papa nalembi yo oh Mario azongi epayi ya baboti Akuti matelas na ye ya bomwana Ekomi tango ya kolala matelas etoboka Ebimisa pasipolomi Na baye Mario, matelas mokosa nalembi eh Somba matelas na baye eh Lelo koswana lobi bitumba na baye Lelo makambo lobi makambo Naboyi kobebisa nzoto na manzaka nalembi eh Na baye yo, Mario nalembi e e Mema bilamba nalembi Kotika eloko te na baye Mario nawuti zando nakuti ye na ndako Mario asiliki, nakanisi bana mosala Balambi biloko malamu te Ngai moko nakoti na cuisine Nalambeli Mario, nati na mesa Mario aboyi kolia, asiliki Abemngi ngai pembeni Ch?rie oyebi tina nasiliki, nalibi te Ba complets ya lin oyo ebimi sikoyo Soki osombeli ngai te libaka ekokufa ya mbala oyo Mobali akuti ngai na bangenge Asengi adiriger ngai na ndimi Nabandi kobima na ye babandi kobenga ye Monsieur Mario avimbi moto akanisi biloko na ngai ya ye ah! Ah Mario na baye yo o Mobali mabe nalembi yo Obetaka ngai nalembi papa Ah Mario vraiment kende na yo kaka Na ba grand fr?res ya quartier Okoma kosalela bango zuwa Bato bamoni esika ngai nakoli Mario Ah Mario akomona tango bakosala versement ya mbongo Baye kotikela ngai Mario alongoli singlet Alingisikoyoasalacompteyambongo Zuwa etondi ye na mbanga na motoki Mais ouo ozali ko compter ya yo ? Akobete ngai na zuwa epayi zuwa ya lokuta Epayi zuwa ya biloko akutaki ngai na yango Likambomokemosalakobomakobomabilokoyandakonasomba Nalembi eh Mario na baye yo Lokoso eleki nalembi yo oh Ba familles ya Mario bakanisaka Mario apesaka ngai mosolo Mario en tout cas nalembimbalaoyo Soki oyoki lisusu natuni ba moziki na ngai Baya kobonfela yo kende libela D'ailleurs oza muana bato ngai mpe naza mwana bato point


text:
PHOTO. LA VDC.
Mokolo ya poso 30 juillet 2011 na ngonga 17h30, Étienne Tshisekedi, mokambi ya parti politique UDPS pe
candidat na maponami ya 28 novembre po na ebonga ya kimokonzi ya mboka, apesaki meeting monene na Lubumbashi, province ya Katanga.
Merci mingi na ndeko Marcel Ngoy ya Congonetradio na Japon ndenge atyaki discours wana na site na ye :
http://www.congonetradio.com . Oyo nyonso tokomi, toyokaki yango na site
naye.
Bokutani wana, bolekaki ndenge nini ?
Lokola mokolo Etienne Tshisekedi anyataki mabele ya bakoko na biso, na bozongi poto koleka na mboka
ya Mandela,bato ebele penza bayaki koyoka mokonzi ya UDPS.
Po na ko banda, Ya Tshitshi apesaki nano merci mingi na bana Katanga na Swahili:
« Watoto wapenzi wa Katanga,
Wandugu wapenzi,
Wa baba,
Wa mama,
Amujambo,
Tunemupikiya aksanti sana
Namuna munetupokeya
Muke wango
Na mimi peke
Na wa fwazi wango”
Sima nango nde abakisaki na lingala ti na suka.
“Bana Katanga boye koyamba ngayi.
Ezali kolakisa ke bana Katanga balingi changement.
Ezali kolakisa ke bana Katanga bazokoyoka eloko moko na bana Congo mobimba.
Mboka Congo ekufi.
Moko na bino a’komituna ndenge nini toko bikisa mboka Congo.
Mpo to bikisa mboko Congo,
Ezali eloko moko :
Il faut bolingo ya Congo,
Bolingo ya ndeko nayo Congolais.
Yango wana tango bokopona ngai,
Banda le 6 décembre prochain, nakozala na message moko na mboka Congo mobimba.
Message Kombo na yango bolingo…
« Democratie. Eza eloko nini?
…
Oyo boyokaka democratie eza na lopoto.
La cogestion du Congo par les congolais…
Elingi koloba,
Que moko na moko ya biso azali responsable ya kobikisa Congo…
Moko na na moko na biso azali ministre ya Congo.”
Etienne Tshisekedi alobelaki makambo nyonso oyo etungisaka bana mboka :
- maponami,
- kimuyibi ya bato oyo baza nano kokamba mboka,
- Nzela oyo akolanda soki aponami : ba hôpitaux...
Po na kolakisa ke ye aza démocrate pe abangaka mituna te, bapesaki liloba epesamaki na bana mboka.
Mwa mituna ezalaki : chômage, tribalisme, sort ya basali ya kala ya Gécamines, soki Akoki kosala na Moïse
Katumbi, justice…
Po na mokonzi ya MLC, Jean-Pierre Bemba oyo akangami na La Haye ti lelo, Étienne Tshisekedi alobaki que soki ye
aleki, soki le 1er janvier 2012 J-P Bemba aza kaka na boloko ya bapaya, akosenga basongisela biso ndeko mpo asamba na justice na biso.
Étienne Tshisekedi apresentaki pe délégation na ye : Mama Marthe, Valentin Mubake, Félix Tshisekedi, Jacquemin
Shabani, Rémy Masamba…
Mpo na mikolo ekoya délégation ya UDPS ekokende :
Lundi 1er na Kasumbalesa,
Mardi 2 na Kipushi
Mercredi 3, na Likasi,
Vendredi 5 na Kolwezi
Samedi 6 bozongi na Lubumbashi.
Lundi 8 nde bozongi na Kinshasa.
Po na kosilisa, Étienne Tshisekedi apesaki lisusu merci Mingi na Bana Katanga.
Longonya na UDPS/Katanga. Mibali ya solo, Bilombe : mobilisation de bouche à oreille kaka.
Oyo bakinisaki ke Katanga ezali chasse gardeé ya... Wana ebandeli ya kozinda te? Tsunami politique te?
Cheik FITA
Bruxelles, 31 juillet 2011


text:
Mbuta ya Yésu-Krísto o likoló
Mbuta ya Yésu-Krísto o likoló (Latina Ascensio Domini, Ligresi ἡ Ἀvάλnψις toῦ Kupίou) ezalí eyenga ya baklísto. Ezalí mikɔlɔ zómi yambo ya Pantekote.
[kokoma] Biblíya
[kokoma] Nsango Malámu ya Marko
«Tango Nkolo Yesu asilisaki koloba na bango, amemamaki na likolo, mpe avandi na loboko ya mobali ya Nzambe.» (Marko 16, 19)
[kokoma] Nsango Malámu ya Luka
«Sima, Yesu amemaki bango na libanda ya vile kino na bapembeni ya Betania. Atombolaki maboko likolo mpe apambolaki bango. Mpe tango azalaki kopambola bango, abandaki kotika bango mpe amemamaki na Likolo. Sima ya kokumbamela ye, bazongaki na Yeruzalem na esengo monene. Bazalaki tango nyonso na Ndako ya Nzambe, mpe bazalaki kopambola Nzambe.» (Luka 24, 50-53)
[kokoma] Misála ya Bantoma
«Kasi bokozwa nguya, tango Molimo Mosantu akokitela bino; mpe bokozala ba temwe na ngai na Yeruzalem, na Yudea mobimba, na Samariya, mpe kino na suka ya mokili. Sima ya koloba makambo oyo, Yesu amemamaki na Likolo na tango bazalaki kotala ye; mpe lipata ezipaki ye na miso na bango. Lokola bazalaki kaka kotala na likolo ndenge Yesu azalaki komata, na mbala moko bato mibale balataki bilamba ya pembe batelemaki pembeni na bango mpe balobaki: Bato ya Galileya, mpo na nini botelemi awa mpe bozali kotala na likolo? Yesu oyo amemami kati na bino mpo na kokende na Likolo, akozonga kaka ndenge bomoni ye akeyi na Likolo.» (Misála 1, 8-11)
[kokoma] Galerie
-
-
-
Apocalypse de Bamberg
-
-
Ascension du Christ, icône de Novgorod, XIVe siècle
-
Un des panneaux du Triptyque des Offices d’Andrea Mantegna


text:
Gilípi ya ndɛkɛ
Gilípi ya ndɛkɛ (to gilípi ya avian) ezali gilípi moko eye ezuaka surtout ba ndɛkɛ ya zamba mpe ya mboka. Ekoki kupanzana noki noki mpenza na kati ya bandeke na bopesi bokono mpe liwa, surtout na kati ya ba ferme ya ba soso to na kati ya nzando oyo ezali kotiya ba soso oyo ezali na bumoyi ebele esika moko.
Bandɛkɛ to basoso eye ezali na bukono ebombaka ba vilúsu ya gilípi na kati ya soi na bango, na mai ya zolo mpe na soi eye ezali kokweya, yango nde epanzaka vilúsu eye na kati ya ba plumes ya bandeke to basoso. Sorte ya mabe ya gilípi ya ndɛkɛ (eye epesami na vilúsu H5N1) ezali esika oyo kozua bandɛkɛ(surtout ba soso mpe mabata na bandɛkɛ ya zamba mosusu) na kati ya Azía na Erópa (tala: http://www.who.int mpo na lístɛ ya ba regions eye ezali na bokono bwango).
Na mikolo oyo ewuti koleka, vilúsu H5N1 epanzamaki na kati ya bato mpe epesi bokono mabe na kati ya bato mwa muke baye bazalaki na contact na bandɛkɛ eye ezalaki na bokono yango. Pembeni ya moitie ya bato oyo bazuaki bokono basilaki kokufa. Nata moto moko te asili kozua bono oyo na kati ya Kɔ́ngɔ.
Na tango ya lelo (yúni 2006), ata cas moko te ya moto apesi moto mosusu vilúsu eye. Ata ko ekoti na contact na ba ndeke eye ezali na bokono eye, bandɛkɛ ya bomoyi to ekufa, risque ya kozua gilípi ya ndɛkɛ ezali moke mpenza. Na mikolo ya lelo, restriction ezali te mpo na ko voyager to kokende na ba mboka oyo ezali affecte. Ba voyageurs basengeli koyeba ba risque mpe kolanda ba conseil epesami na wikipedia.
[kokoma] Soki ozali kokende na mboka oyo ezali na bokono
Soki ozali kovisiter baboka eye eyabani ezali na gilípi ya ndɛkɛ H5N1 na kati ya bandɛkɛ to ba soso, esengeli olanda bamesures eye elandi:
- ko kende ko visiter te ba ferme ya bandɛkɛ to ba soso to ba zando;
- tika to simba to kovanda pembeni na ba soso to bandɛkɛ eye ezali na bomoi to ekufa;
- kolia te bandɛkɛ to ba soso oyo eza ya mobesu to elambami malamu te;
- kolia te ba produits ya mobesu to eye elambami malamu te y compris makila;
- sokola maboko mbala mingi na sabuni mpe na mai.
Soki ezali na contact na bandɛkɛ to ba soso ya bomoyi to ekufa na kati ya bamboka eye eyebami ezali na bokono eye, esengeli oyeba ba symptomes ya gilípi ya ndɛkɛ okati ya bato. Ba symptomes eye ezali ndɛkɛ moko na ba symptomes ya gilípi ordinaire mpe ekoki kobima noki mpenza. Ba symptomes yango ezali:
- fievre (temperature ya 38 °C to koleka);
- kosu kosu;
- kosila mpema noki;
- moto pasi;
- gorge evimbi;
- miso eteli/evimbi;
- misisa pasi.
Soki ozui ba symptomes eye na tango ozali na mboko mopaya, mpe ozalaki na contact na ba soso to bandɛkɛ ya bomoyi to ekufa esengeli omona dokotolo ya mboka eye ozali.
[kokoma] Soki ozali kozonga na ba mboka eye ezali na bokono boye
Soki na sima ya mikolo sambo ya bolungui mboko eye ezali na bokono ete oyebi ete ozalaki na contact na bandɛkɛ to basoso ya bomoyi to ekufa, ozwi ba symptomes eye epesami na lístɛ oyo na page ya liboso, ezali important ete yo:
- oluka komono dokotolo immediatement;
- o telephoner dokotolo na yo to yebisa ba symptomes na yo mpe histoire ya voyage eye owuti kosala;
- olanda ba mateya oyo ba pesi yo.
Ba kisi lokula aspirine, ibuprofen to paracetamol ekoki kosalisa na kokitisa ba symptomes. Landa ba mateya ya ba kisi. Kopesa te aspirine na bana baye bazali na moins de 16 ans. Lukula esengemi na infection respiratoire nyoso, esengeli olanda ba pratiques ya hygiene ya malamu:
- kokanga zolo na yo na monoko na yo na tango ozali ko kosola to ko eternuer;
- ko utiliser tissue kaka bala moko na tango ozali kokosola to ku eternuer mpe kubwaka yango na mbala moko mpe na ba soin nyoso;
- kosokola maboko na yo mbala mingi na sabuni mpe na mai.


text:
Kongo
Útá Wikipedia.
(Eyendísí útá Kongó)
-
Lonkásá ya bokokani mpé ya bokɛsɛni óyo elakísí makambo, mpé óyo bakɛsɛ́ní o káti na bangó, kasi óyo bakokání na nkómbó.
[kokoma] Kɔ́ngɔ
- Ekólo Kɔ́ngɔ, lisangá lya bikólo : Batandu, Bésingombé, Bayombé, Balémfu, Bambata, Bambánzá-Matenke, b.n.b.
- Mani ya Kɔ́ngɔ
- Ebale Kɔ́ngɔ to Kongó
[kokoma] Kongó
- Kongó-Brazzaville (Republiki ya Kongó) :
- yambo République populaire du Congo mpé Kɔngɔ ya Falansia)
- Kongó-Kinsásá (Republiki ya Kongó Demokratíki)
- yambo Zaire, Kɔ́ngɔ bɛlji mpé Ekólo ya Kongó ya Bonsɔ́mi)


text:
Likelelo
Likelelo lizalí loléngé la nkómbó o mambi ma lokótá. Likelelo ezalí eténi ya lisákólá tǒ faláze.
Ndakisa : Nazalí malámu míngi o kelási.
- Nazalí ezalí likelelo. Elobami na moto ya yambo na bɔ̌kɔ́ « -zala, kozala » o ntángo ya ezalisi na mokonza « na- ».
- míngi ezalí lilandi likelelo tǒ litɛ́mɛlɛ
- o ezalí lilíngami
- kelási ezalí nkómbó ya elɔ́kɔ
[kokoma] Likelelo na lingála
Likelelo na Lingála lizalí na biténi bísáto; monsisá, elembo ya likelelo eye ekolakisa *infinitif mpé nsúka ya likelelo.
Ndakisa ko-zal-a
- Elembo ya likelelo eye ekolakisa *infinitif: Ko-
O lingála elembo ya likelelo liye lizali kolakisa *infinitif ezali ko. Sɔ́kɔ́ likelelo *Ekonjugamé na ntángo mpé moto oyo esengeli, ko ekotika esíká na elembo eye ezalí kolakisa mokonza. Elembo ezalí kolakisa mokonza ekɛsɛni sɔ́kɔ́ ezalí koloba na ntína ya bato tǒ makambo tǒ bilɔ́kɔ bisúsu. Sɔ́kɔ́ ezalí koloba na ntína ya bato, ko ekotika esíká na na, o, a, to, bo, ba, sɔ́kɔ́ ezalí koloba na ntína ya elɔ́kɔ tǒ likambo lisúsu, ekolanda kelási níni nkómbó eye ezalí mokonza ezalí mpé ko ekotíka esíká na *prefixe ya nkómbó êná.
Ndakisa
Ko-kom-a → Bínó bokomaka lingála malámu
Ko-kom-a → Búku ekomami na lingála
Ko-lob-a → Lokótá la lingála lulobamaka na Kongó-Kinsásá mpé na Kongó-Brazzaville
- Monsisá mwa likelelo: -zal-
Ndakisa
Koloba → -lob- ezalí monsisá mwa likelelo koloba
Koyémba → -yémb- ezalí monsisá mwa likelelo koyémba
Kobɛ́tɛ → -bɛ́t- ezalí monsisá mwa likelelo kobɛ́tɛ.
- Nsúka ya likelelo: -a
O Lingála makelelo míngi masúkaka na moleli a kasi makelelo makɛ́ masúkaka na mileli misúsu lokóla e tǒ ɛ mpé ntángo esúsu o tǒ ɔ.
Ndakisa
Ko-lob-a, ko-yémb-a, ko-tún-a, ko-sámbel-a, ko-solol-a
Ko-bɛ́t-ɛ, ko-pɛ́s-ɛ, ko-sɛ́ng-ɛ
Ko-mɔ́n-ɔ, kopɔ́n-ɔ
Sɔ́kɔ́ likelelo lizalí *congugué, nsúka ya yangó ekokɛsɛnɛ éngɛ́bɛ́nɛ́ na ntángo. A ekoki kotíka esíká na i, aka, ákí, áká, a kasi eye bakwéisa ko libosó lya likelelo tɛ́ yambo ya kobáka elembo ya mokonza, á mpé bôngó na bôngó.
Ndakisa
Koloba → Nalobaka Lingála, Lifalansé na Lingɛlɛ́sa
Koloba → Lobi nalobáká na yɔ̂ 'te ókɛndɛ wɛnzɛ
koloba → Lobi nakoloba na yɔ̂ likambo lîná.
Kobɛ́tɛ → Alain Kaliyutuka Dioko abɛ́tɛkɛ lisano lya ndembó


text:
Situation
Mobilité :
Situation :
Etudiant
Poste(s) recherché(s) :
Emploi ou VIE ( VIE de préférence )
Fonction souhaitée :
Etudes - R&D - Ingéniérie
Disponibilité :
Pravis
Internationale 75 pays ( Australie, Brésil, Chili, Chine, Egypte, Inde, Malaisie, Nouvelle Zélande, Congo, Philippines, Colombie, Burkina, Singapour, Panama, Gabon, Nigeria, Vietnam, Guinée Equatoriale, Côte d'Ivoire, Madagascar, Vénézuela, Mauritanie, Sénégal, Kenya, Cameroun, Ile Maurice, Indonésie, Laos, Mali, Bolivie, République Dominicaine, Ghana, Ouganda, Islande, Polynésie Française, Yemen, Bénin, République de Guinée, DOM-TOM, Cambodge, Népal, Bahamas, Géorgie, Nicaragua, Burundi, Equateur, Pérou, Bangladesh, Iles Caïmanes, République centrafricaine, Guatemala, Liberia, Birmanie, Porto Rico, Sri Lanka, Uruguay, Paraguay, Haïti, Caraïbes, Guyana, Botswana, Djibouti, Gambie, Guinée Bissau, Malawi, Mozambique, Namibie, Niger, République démocratique du Congo, Seychelles, Sierra Leone, Maldives, Iles Cook, Iles Samoa, Tokelau, Iles Fidji, Iles Mariannes, Iles Marshall, Papouasie Nouvelle Guinée, Vanuatu , Malte )


text:
Migraweb
Migraweb ezali likanisi oyo eboti lingomba etali makambo ya bapaya to bawuta oyo baponi to basepeli kovanda na ekolo ya Suiss.
Migraweb esalaka misala ya kopesa malako mpe ndakisa na mate ya etali ndenge ya bovandeli na kati ya ekolo Suiss.
Oyo aponi ko vanda na mboka oyo asengeli ayeba nikano na bizaleli ya ba nkolo mboka; solo nde akovanda malamu mpe na kimia.
Sango, mateya na nikano eutaka liboso na mangomba mpe na masanga ya société civile; Misusu eutaka na mbulamatari to administration fédérale, cantonale na communale na mpe epayi ya bato ya mayele mingi to ba experts.
Maigraweb, ezali kobenga bato ya bikolo na bikolo, oyo bayebi minoko ya mboka na bango na oyo ya lo mpoto, lokola allemand na français, mpo bayai kolimbola lo mpoto na minoko ya mboka na bango.
Baye banso, bazali na makambo elekeli bango ndelo : etali mbulamatari to l’état, etali nenge ya kovandela malamu kati ya mboka oyo, ozala migrant, ozala réfugié, Migraweb nde apesi yo eyano ya solo na nzela ya kolandela, na nsinga mpe na lokota mboka na yo.
Migraweb azali ko koma manaka to agenda etali makambo ya loyenge (manifestations diverses) ya bikolo oyo evandi kati na Suiss.
Soki olingi kopesa ndambu ya mayele mpe na mua maboko na mosala ya migraweb, to koyamba oyo na esengo
Tozali mpe koluka bayikempo baya kosalisa biso mpo na kolimbola makomi na biso na minoko to lolaka na bino.
Soki bolingi koyeba makambo masusu etali lingomba migraweb, esengeli botuna mama mokonsi oyo ba mo bengi Ursula Dubois.
Mpo bozuaye, beta na email : A koyamba bino na esengo nionso.


text:
You need to have the Flash Player
installed and
a browser with JavaScript support.
La video ne fonctionne pas ? clic ICI !
Paroles Travelling love - Fally Ipupa (lyrics)
Envoyer "Travelling love" sur mon portable Bolingo n’o namoni ekomi otungisa nga
Ezala ata Goliath nabenga David
Bitumba ya bolingo nani ako bundela ngayi
Angelu yaka olongola nga na mokili
Nyoso na zui kasi bolingo nga na zui te
Abraham asengaka Isaac bapesaka ye Isaac
Nga na sengi na nga ndunda bapesi nga Mushoro
Namoyi evolution nab a banda, na pokwa akosaka nga
Receveur atikaka ndoki akota bus aloka
mais afuta ticket na ye
Salela nga enzongo kasi pesa nga bolingo ah daddy Kimberly
Nga movila ya bolingo cherie abungisi ngayi
Nakomi kotuna ba cireurs balakisa ngayi nzela ya bolingo eh
Mabuidi maman ah ah
Pota y’ozokisi ngayi makila nde mayi na miso
Eboyi nde kotanga na matama esali nga constipation
Bapesa nga bitabe ebongo nalela na toilettes eh Ayiiiii
Apres bakend’o yebisa maman nzela atindaki nga
Ekomi nde bitumba ya Moise na pharaon
Na nzela a travers mikakatano apres ba mona Canaan
Basusu Moise zongisa biso na Egypitu
Bolingo na nga ata Mikakatano il faut namona Daddy
Moto a boula Falcon na moto a boula Airbus
Idee se moko kasi ba marques nde ekabola bango oh
Nga na boula yo bolingo marque na nga ya motema
Na langue nalela na kibaba po yo o comprendre nga ah
Babibibababibi papa pardon
Olingi na lela na ki mumpe po yo o comprendre nga
Papa limbisa nga
Sango mbote, mbote ndeko
Nayoki te, nalembi, bolingo ekomi maseki, tika na kende na nga
Daaaaaddy kokende mosika na ngayi eh ye
Noki na kowa lokola ah ah, Pota na nga eza mobesu Daddy iii
Sala nga suivi,
Daddy Kimberly Kokende mosika na ngayi eh eye
Noki na kowa lokola ah ah, Pota na nga eza mobesu papa ah
Tshia nga daquin papa ah ah ah
(EH DIAMOND INTERNATIONAL PRESIDENT TSHATSHO MBALA
MOTO OYO OSIMBISI DIAMANT PE EPAKOLAMI NA YO, AKO’OTAMBOLA NA YE ATA SIMA NAYO LIKAMBO TE, MAIS MOTO OYO OSIMBISI BOLINGO NA YO IL FAUT OZALA NA YE COLLE SERRE SIMA TE NOKI TE AKO PAKATA NA NGO MBANGO PO OLANDA)
Ah Zela
Ah zela nga ah ah ah
Daddy Kimberly zela
Ah zela nga ah ah ah
Maman Vichy Zela
Ah zela nga ah ah ah
Satisfaire
Ba besoins ya mwana ya moto oh
Na ekuke
Moto abatami azo beta
Kokoko fungola porte ngayi na kota, swabala palado na boyi na djazila
Oh ba cherie zela
Ah zela nga ah ah ah
Oh ba momies Zela
Ah zela nga ah ah ah
Washington Nguti chocolat
Ah zela nga ah ah ah
Oh Clarisse Nkunga
Ah zela nga ah ah ah
L’amour na nga ah Daddy Kimberly
Eza ya Kinshasa te pe ya Paris te eh
Eza international po eza Travelling Love (2x)
Pourquoi Pourquoi Pourquoi
Pourquoi Manou Luvaka
Pourquoi ozo sala boye pourquoi pourquoi
Napesa yo carte rose ya bolingo, y’okomi kotambuisa esprit na nga partout
Pardon Daddy memisa nga ata explosif, pardon daddy komemisa nga te explosif
Memisa nga ata Kimpuka nandimi mabe na nga ata porteur
Na banda komema kilo ya bolingo, na ko signer contrat na liwa
Na kobakisa effectif ya ba morts ya Congo eh
Moto ya liboso aseka na mokili ezalaki se Adam tango ye amonaki Eva
Ah mais mino na nga eko ningana mokolo nakomona Daddy
Ah mais mino na nga eko ningana ata malili ya Alaska ekosala nga eloko te daddy
Ah ehmmm ehmmmm ehmmmmm(2x)
Babotoli nga munitions mondoki ekomi baba, soldat akomi civil
Pasteur akomi maçon oh oh oh, po na yo Pourquoi, pourquoi pourquoi/
Ah pourquoi William Sayela
L’amour na nga ah Daddy Kimberly
Eza ya Kinshasa te pe ya Paris te eh
Eza international po eza Travelling Love
Ah ah ah Zela
Ah zela nga ah ah ah
Sandrine Tomaku
Ah zela nga ah ah ah
Sandra Agelani
Ah zela nga ah ah ah
Satisfaire
Ba besoins ya mwana ya moto
Na ekuke
Moto abatami azo beta
Kokoko fungola porte ngayi na kota, swabala palado na boyi na djazila
Oh ba cherries zela zela zela zela oh
Ah zela nga ah ah ah
Oh maman eh Miclaire Bosiko
Ah zela nga ah ah ah
Blandine Kandolo
Ah zela nga ah ah ah
Le valable Tresor Mukuna
Ah zela nga ah ah ah
Fergani La merveille
Ah zela nga ah ah ah
Patrick Kamanga
Ah zela nga ah ah ah
Djino Al capone
Ah zela nga ah ah ah
Guyguy guyguy Bokole
Ah zela nga ah ah ah
Oh bolingo na ye apesi na nani eh
Bolingo ya Joselie mampuata apesi na nani eh
Tokamati yango topesi na nzambe
Suka liwa maman eh, suka liwa albert kandolo oh
Alleee!!! Bizo niozo tolata Lua L ya Trésor Lualua
Koko Badjoko zela nga
Ah zela nga ah ah ah
Ya Willy Musheni
Ah zela nga ah ah ah
Mbuya Mayola
Ah zela nga ah ah ah
Vicky Djenny nde mokonzi ya mboka lyon
Ah zela nga ah ah ah
Ether Ngombe eh eh
Ah zela nga ah ah ah
Tabou Fatou Milko Sarko Chouchou et Lady
Ah zela nga ah ah ah
Ah zela nga ah ah ah
Ah zela nga ah ah ah
Olivier Langote c’est la beauté
Ah zela nga ah ah ah…..
Envoyer "Travelling love" sur mon portable
Traduire les paroles - Traduction de Travelling love


text:
Útá Wikipedia.
Kanadá ezalí esé o ntéi ya Ameríka ya Nola. Mbóka-mokonzi ezalí Ottawa. Mani ya Kanadá ezalí mani ya Ingɛlɛ́tɛlɛ. Lifalansé mpé lingɛlɛsi mazalí nkótá ya Letá mpé lifalansé, lingɛlɛsi, lindiani (baindiani 370 000) mpé linuit (Bainuit 27 000) izalí nkótá ya bato ba Kanadá.
[kokoma] Mambí ma nsé
Kanadá ezalí esé ya míbalé na monɛ́nɛ o ntáká ya Mabelé o molɔ́ngɔ́ mobimba, nsima ya Rusia. Mpé ezalí na libóngo lilekí molaí na mabóngo o mbú Pasifíki, Artíki, mpé Atlantíki.
Bato sɔ́kí milioni 30 bavándaka o esé Kanadá o káti ya bituka (provinces) zómi mpé *territoires mísáto.
Bingumba binɛ́nɛ zómi na mísáto bizalí :


text:
Kobebisama ya Moto
« Masumu ekotaka na mokili po na moto se moko adam pe liwa ekotaka po na masumu banda tango wana liwa ezalaki kokweela bato nyonso, po bango nyonso basali masumu ».
(Rome 5 :12 )
« kasi nzambe alakisaka kanda na ye uta na likolo epai ya bato nyonso oyo basalaka masumu ya ndenge, po misala na bango ya mabe epekisaka bango bayeba makambo ya solo té ».
( Rome 1 :18 )
« bato nyonso basali masumu pe bazangi nkembo ya nzambe na kati na bango » (Rome 3.23)
« boye nalobaki ete ,mawa na ngai jambi nabungi nazali moto na bibebu na mbindo mpe nafandi kati na bato na bibebu na mbindo ;mpo ete miso na ngai na moni mokonji yawe na bibele »
Mabongisi ya Bolingo na Nzambe
« Kasi angelu alobi na bango : bobanga te, nayeli bino sango malamu oyo ikosepelisa batu banso ; na butu ya lelo, na mboka ya David, pona bino, Mobikisi abotami, ye azali Klisto pe Mokonzi » (Luc 2 : 10-11)
« Mpo ete Nzambe alingaki mokili na motindo boye ete apesi Mwana na likinda na ye ete moto na moto oyo akondima ye abebisama te kasi ete ajala na bomoyi na seko » (Yoane 3 :16).
« Bolingo na Nzambe emonaneli biso ete Nzambe atindaki Mwana na ye na likinda kati na mokiliete tobika na bomoi mpo na ye.
bolingo ezaali boye te biso tolingaki Nzambe kasi boye ete ye alingaki biso mpo atindaki Mwana na ye lokola libonza pona kolongola masumu na biso » (1 Yoane 4 : 9-10).
Nzela ya bolimbisi
« Nzokande nzambe abandaki kokipé makambo wana te po bato bayebaki te mabe oyo bazalaki kosala kasi sik’oyo azali kobenga batu nionso, na bisika nionso po ba bongola mitema » ( misala 17 :30).
« soki tondimi ete tosali masumu ,azali sembo pe akokisa maloba na ye ,akolimbisa masumu nionso pe akokomisa peto » (1 Yoane 1 :9)
« abimisi bango na libanda pe alobi « batata na sala nini po nabika ? bango bazongiseli ye : ndima nkolo yesu, bongo okobika , yo na bato nyonso ya fami na yo » (misala 16 :30,31)
« bato batuni yesu : tosala nini po na kokokisa misala oyo nzambe alingaka ? yesu azongiseli bango : mosala nzambe alingaka, yang’oyo : bondima moto oyo ye atindaki » ( Yoane 6 :28-29)
Kopetolama ya masumu na batu
Bongo ezali ngai Paulo te moto nazali na bomoï ; kasi ezali kristo moto azali na bomoï na nzoto na ngai .bomoi oyo nazali na yango sik’oyo , nazuaki yango po nandimela Mwana ya Nzambe,oyo alingaka nga pe amipesaki pona ngai.(Galatie 2 : 20)
“ kasi ajokisami mpo na masumu na biso, atutami mpo na mabe na biso ; etumbu oyo eyeiseli biso kimia etiami epayi na yee, mpe na mapipi na ye, biso tobikisami. (Yisaya 53:5)
Pamba te,Nzambe azali se moko ; pe moto oyo atii boyokani na kati ya Nzambe na bato azali se moko, yende yezu-Kristo ye azwaki nzoto ya bomoto , pe amipesaki po na kolongola bato nyonso na bayumbu . asalaki bongo na tango oyo Nzambe atie po na kolakisa te Nzambe alingi bato nyonso babika. (1Timoté 2 :5-6).
Boyebi eloko nini Nzambe afutaki po na ko longola bino nabizaleli ya pamba-pamba oyo bakoko batikela bino. Ezali mbongo te to eloko mosusu oyo ebebaka ; kasi ezali eloko ya talo penza, yango nde makila ya kristo ye azali lokola mwana-meme oyo ebeba ata esika moko te (1Petelo 1 : 18-19)
Kasi soki tozali kotombola na moyi ndenge Nzambe ye moko azalaka na moyi biso nionso tokomi lisanga moko, pe makila ya Yesu, mwana ya Nzambe esi elongola biso mbindo nyonso ya masumu. (1 Yoane 1 :7)
Bondimi eyambaka bolimbisi pe epesaka matondi
« Moto wana azongiseli ye : mokonzi, yebisa ngai ye azali nani po te nandima ye.Yesu alobi omoni ye, ezali ngai moto nazali kosolola na yo.Moto wana azongisi :Mokonzi , na ndimi. Bongo,afukameli ye. Sima Yesu alobi :ngai nayaki awa na mokili po te moto na moto azwa oyo ekoki na ye : Bato bakufa miso ba mona, pe baoyo bazali komona, miso na bango ekufa» (Yoane 9 :36-39)
« Moto oyo andimi Mwana, akozwa bo moyi ya seko ; oyo atosi Mwana te akozwa bomoyi ya seko te, kasi akotikala seko na etumbu ya Nzambe » (Yoane 3 :36)
« Kasi ekomama pe po na biso . Pamba te Nzambe akamati biso pe lokola bato ya bosembo, po tondimi ete ye moto asekwuisaki Nkolo na biso Yesu. Atikaki bato baboma ye po alongola masumu na biso, po ete asekwisaki ye po akomisa biso bosembo ». (Rome 4 :24-25)


text:
Koya ya bampaya na Swissi
Bampaya bakoya na Swissi po na mosala to po na bosangani libota, to po na kotanga kelasi, to po na koyekola mosala.
Mibeko ezali po na bampaya baya mpe bafanda na mboka Swissi. Mibeko ekeseni : Bampaya ba wuti bamboka ya UE na AELE, bazali na mibeko ekeseni na ba oyo ba wuti bamboka mosusu.
Nzinga nzinga ya motuna : themen/auslaenderrecht/ausreise, Bofandi na mboka Swissi, Mikanda ya bofandi na mboka Swissi, Kokota na mboka Swissi, Mibeko ya mboka Swissi etali bampaya, Bato bazanga mikanda ya bofandi mboka Swissi


text:
Likémba
Likémba (Na boyíké makémba) lizali etabé ya molaí mpé ya makási, ya kokémba. Lizalí ndímo tɛ́, kasi elíyamaka lokóla kwánga, fufú tǒ mpé mbálá. Esengelí kotɔkisa yangó ná mái, o nsima batúta yango litúmá tǒ tɛ́. Bakokí lisúsu kokálinga yangó na mafúta ma mbíla, nguba tǒ ndiká. Bakoki mpé kolisalela masanga ya makási maye makoki kolángwisa bato.
[kokoma] Tálá mpé
[kokoma] O libándá
- Bokómisi bǎna ya makémba ebelé na ntángo mokɛ́, REAFOR
- Kokóma moto óyo ayángelaka bitabé ya bonzéngá, REAFOR


text:
Palemá
Palemá ezalí esíká mpé lisangá lya bantómá ba bǎna-mbóka bapɛ́saka makanisi libosó ’te bapɔ́na mangó lokóla mibéko mya kokamba letá mpé ekólo. Esálaka na bokonzi bwa mibéko.
Nkómbó « palemá » eútí parlement o lifalansé.
Palemá eúlaka bǎna-mbóka, kasi mpé ekokí koúla bitúká bya lisangá lya bitúká. Palemá ekokí kozála na ndéngé íbalé :
- palemá ya ndáko yɔ̌kɔ́, eye ekelí mpé endími mobéko mwa sika.
- palemá ya ndáko íbalé, ndáko yɔ́kɔ ya bokeli mibéko mpé ndáko esúsu ya bobɔngisi mibéko, esengélí ndáko íbalé indimí mobéko mwa sika.
[kokoma] Tálá mpé
[kokoma] O libándá
- Bureau de la traduction du Canada (Biló ya bobóngoli minkandá na nkóta isúsu ya guvɛnɛmá ya Canada), Maloba ma Afríka matálí nzelá ya misálá na palemá, 2010.


text:
Demokrasi
Demokrasi eútí na maloba mábalé ma ligresi : δήuoς demos elingí koloba bǎna ba ekólo mpé kpάtoς kratos elingí koloba bokonzi. Demokrasi elingí bôngó koloba bokonzi o mabɔ́kɔ ma bǎna mbóka mpé mpɔ̂ na bolámu bwa bangó.
Baye bazalí na bokonzi bazwí bwangó na mabɔ́kɔ ma bato ba ekólo, mpé bokonzi bwangó bozalí mobimba o mabɔ́kó ma moto mɔ̌kɔ́ tǒ mwa libóké lya bato tɛ́.
Demokrasi ezalí bobɛ́lɛ́ loléngé ya koyángela tɛ́, kasi mpé mabɔngí mánsɔ maye makosálí 'te tokoka koyángela na loléngé la demokrasi. Tokotánga mabɔngí manɛ́nɛ mánei, maye tokotála lokóla makonzi ma demokrasi : bomípɛ́si bwa bato bánsɔ, botáli bato bánsɔ loléngé mɔ̌kɔ́, bonsɔ́mí mpé boluki bolámu bwa bato bánsɔ.
[kokoma] Tála mpé
- Mpundu, P.: Demokrasi. Kinshasa: Éditions d'Esperance.
[kokoma] Mokango


text:
Politíki
Politíki tǒ lotómo la boyángeli, ezalí bwányá ya koyángela makambo ma ekólo lokóla mibéko mizalí kotínda ; ya kobɔngisa bomɔi bwa bato, bizalela bya bangó ; ya kotámbwisa misála mya ekólo, mpé ya koyókana na bikólo bisúsu ; ezalí sɔ̂lɔ́ ndimbola ya politíki.
Mwâ likébisi litálí liloba politíki. Sɔ́kí toyókí liloba «politíki» tǒ «kosála politiki», tokanisaka níni ? Tokanisaka : koyíba, kokósa, kosála mabé, kosála mayele... Kasi politíki ya sɔ̂lɔ́ ezalí bôngó tɛ́. Liloba politíki eútí na ligresi (lokótá la Gresi): polis elingí koloba mbóka, engumba, ekólo, esé. Politíki ezalí mosála tǒ ntɔ́ki ya boyángeli mbóka tǒ ekólo. Ezalí bwányá tǒ mayele ma koyéba bóníbóní bayángela mokili mwa bato, bóníbóní bakamba bato ba ekólo na ndéngé elingí kosepelisa bato bánsɔ.
Yangó wâná, na mosála mwa politíki, moto akoluka malámu mpɔ̂ ya yê mɔ̌kɔ́ mpenzá tɛ́, mpɔ̂ ya libóta lya yě tɛ́, akoluka sé bolámu bwa batu bánsɔ ba lisangá.
Mpɔ̂ ya bakonzi ba letá, kosɛ́nga bato bazala na *non-viola, elingí koloba mbala mingi kosɛnga bangó basála elɔ́kɔ mɔ̌kɔ́ tɛ́, âtá bazalí komɔ́na mpási ndéngé na ndéngé..., batála sé na mǐso âtá babɛ́tí tǒ babomí bangó.
Mpɔ̂ na lingómbá lya politíki liye libóyí bisálela bya letá, míngi mazalí komíbênga babóya-matatá tô ba non-viola bobɛ́lɛ́ mpɔ̂ bazángí mandóki tǒ bibuneli mpɔ̂ na kozóngisela bakonzi ba letá *violans iye bazalí kosála bangó. Mpɔ̂ na bikelézia, sɔ́kí bizalí na ngámbo ya bakonzi ba letá, bakotéya *non-violans eye elingí koloba komítíka na mpási.
Ezalí na mitíndo mingi ya politíki, mpé politíki ekabwání nzéla mísató :
[kokoma] Kapitalismɛ
Nzéla ya libosó, politíki ya kapitalismɛ elingí koloba politíki wápi bokúlaka mpé matómba ya mosála mazalí mpɔ̂ na basáli tɛ́ kasi mazalí mpɔ̂ na bomongo ya bokulaka babéngaka bangó bakapitalistɛ elingí koloba bakóló-bokulaka mosɔlɔ.
[kokoma] Sosialisimɛ
Nzéla ya míbalé, sosialisimɛ ezalí politíki ékopɛ́sa matómba ma mosála na mabɔkɔ ma basáli bangó mɔ̌kɔ́ mpé ekopekisa bokulaka ezala ya mwâ libóké lya bato.
[kokoma] Komynisimɛ
Nzéla ya misátó, kominisimɛ ezalí politíki ekosɛnga bokulaka mpé matómba ya mosála mazala mpɔ̂ na bolámu bwa lingómba, kasi ekopekisa bokulaka ya moto mɔ̌kɔ́.
[kokoma] Mokango
[kokoma] Botángi
- Bapu, M. et alii, Le Zaïre que nous voulons. Un projet de société. Kinshasa: Cepas, 1993.
- Braeckman, C., Le dinosaure. Le Zaïre de Mobutu. Paris: Fayard, 1992. 383 p.
- Dungia, E., Mobutu et l'argent du Zaïre. Révélations d'un diplomate, ex-agent secret. Paris: L'Harmattan, 1992. 215 p.
- Esoavelomandroso, M. et Feltz, G., Démocratie et développement. Mirage ou espoir raisonnable?. Paris, Karthala, 1995.
- Kadima Tshimanga, B. et alii, De la démocratie au Zaïre: consensus lexicaux d'un peuple en délire. A. M. d'Ans, 1995.
- Mpundu, J., Kobongisa mboka na boboto. Kinshasa: Éditions d'Esperance.


text:
Likalakonki
Likalakónki (boyíké: makalakónki) (na latɛ́ Strychnos cocculoides ) lizalí lokóla litóngé kasi lomposo la lyangó lozalí makási mpenzá moto akokí kolongola lomposo loye na mabɔ́kɔ ma yě tɛ́, ekosengele éte yě alópasola na kolóbamba na elɔ́kɔ ya makási lokóla libángá tǒ elɔ́kɔ esúsu ya nkozú mpenzá, na nsima ya kolópasola okokútana na mbuma míngi koleka o litóngé o ntéi, iye ifándí o mái ma ngaí. Mbuma îná izalí na misuni miye bafibaka mpé mokókóló balónaka o mabelé mpó mweté esúsu mobóta.


text:
Mamá wa Bikólo bínsɔ
Mamá wa Bikolo binso ezalí losámbo na Maria, mamá wa Yésu. Ezalí losámbo ya eklézya katolíko.
Na Bikamo bisantu, ntango insi, soko bakotanga Maria « Mamá » (mwǎsí) ekolakisa mosálá mwa yě mwa Molobeli-mobongisi. Na mibú 1945 téé 1959, na Amsterdam (Holanda, Erópa), mwǎsí mɔ̌kɔ́ nkómbó 'te Ida Peerdeman, azwǎkí mayébisi minɛ́nɛ. Maria azalí koyébisa 'te na « bileko biye mpénza » yě alingí 'te batanga yě na nkómbó 'te Mamá wa Bikolo binso.
Akosɛ́ngɛ́ 'te Pápa wa Roma asakola dogma (litéya lya ntína) ya Maria Mobíkisi-mosálisi, mokabeli wa ngrásia ínsɔ, mpé molobeli. Sɔ́kɔ́ bôngó, Mamá wa Bikólo bínsɔ nd’apésí sɔ̂lɔ́-sɔ̂lɔ́ bobóto na nsé mobimba. Apésí bísó losámbo loye, mpé elílí eye. Tokomɔ́nɔ 'te akotɛ́mɛ libosó lya Kurusé, mpé asangání mpénza na malozi ma Yésu. Na mabɔ́kɔ ma yě ikobima ngenge ísáto : « ngrásia, libíki na bobóto » mpɔ̂ ya bikólo bínsɔ.
Makabo maye mánsɔ maútí na Kurusé ya Yésu. Maria nd’akabólélí mangó na baye bánsɔ bakosámbelaka na mpíkó mokɔlɔ na mokɔlɔ losámbo loye, o libosó lya Kurusé tǒ elílí eye.
[kokoma] Losámbo
Mokónzi Yésu Kristo,
Mwǎna wa Tatá
tinda sikǎwa Elímo wa yɔ̌ o mokili.
Fandisa Elímo Sántu o mitéma
mya bikólo binso,
na ntína 'te babika na bobebi,
makama ma mawa mpé na etumba.
Mamá wa Bikólo binso,
óyo batabgaka Maria,
azalá Molobeli wa bísó.
Amen.