text:
Moïse Tshombe
Moïse Kapend Tshombe (* mwa 10, sánzá ya zómi,1919 na Musumba; † mwa 29, sánzá ya motóbá, 1969 na Alje) abótámí na mbóka Musumba, mbóka-mokonzi ya kala ya empire Lunda, na Territoire ya Sandoa na etúká ya Katanga, Azalí Molunda (Aruund). Abálákí mwǎna ya Mwantyaav Lunda. Moïse Tshombe atángí na école missionaires Methodists Américan. Ntángo asílísí kúná, tatá na yě alingákí atínda yě na Bɛ́lɛjika ákɛndɛ kosála kelási kúná, kasi bamindɛ́lɛ́ babóyákí. Akóbí na mayékoli ya botángi-mbɔ́ngɔ mpé bobɛti-ekembé. Nsima ya kelási na yě ayéí kokobanda na mombɔ́ngɔ na bolandi lokolo ya tatá na bokambi ya magazíni ebelé atíkákí. Bandá 1950 tíí 1957 yě azalákí motɛ́kisi mopáo mpé ayéí kopɔnɔmɔ membre ya conseil provincial ya Katanga. Akómákí lisúsu mokonzi wa Association de Classe Moyenne Africaine.
Etápe
Politíki[kokoma]
Kasi lotóma la politíki na yě ebandí sɔ̂lɔ́-sɔ̂lɔ́ na 1958, na bosálisi bwa Balunda na kosála Confédération Nationale Katangaise (CONAKAT.) Na bosáli parti óyo, ayákí mpé kosangana na Balubakat ya Jason Sendwe (Balubakat = Baluba ya katanga bazalí bato ya Nord-Katanga, Balunda bazalí na Sud-Katanga) mpé kokɛndɛ na Table ronde ya politíki ya 1960 na Bruxelles o ekólo Bɛ́lɛjika. Kúná ndé esíká mikáno mya kopésa Kongó lipandá mizwámákí, na ya koyánga mapɔnɔmi manɛ́nɛ maye makobimisa bakonzi ba mbóka. Nsima ya mapɔnɔmi, parti ya Tshombe, CONAKAT, ekɔ́tákí na mbulamatári Lumumba tɛ́, mpé abêngákí Lumumba « moto wa bosɔ́lɔ́ tɛ̂ ». Babɛ́lji bazalákí na elíkya áta mokɛ́ tɛ́ na Moyángeli mwa yambo ya Mbulamatári Patrice Emery Lumumba mpɔ̂ na mǐso ma bangó azalákí nationaliste ya makási óyo alingákí ’te bakaláki ya Bɛ́lɛjika batíkala na Kongó, alingákí libéralisme économique tɛ́, alingákí rôle ya église na Kongó tɛ́, bôngó na bôngó. Na bosisoli bôná, na bosálisi bwa baí-mbóka mpé basodá ba Bɛ́lɛjiika, Tshombe asakólákí mbótama ya État Indépendant du Katanga, mwa 11, sánza ya nsambo, 1960. Mbala mɔ̌kɔ́, Lumumba asɛ́ngí bosálisi ya ONU, eyákí na nkómbó ya ONU Congo (ONUC) mpé azwí yangó. Mission ya ONUC ezalákí mpɔ̂ na kokitola bokɛi bwa mampingá ya Bɛ́lɛjika mpé mpɔ̂ na kosálisa mbulamatári ya Kongó ebɔ́ngisa bosémbo bwa etando ya ekólo boye bozalí na likáma lya bitumba ya kili kili ya botómboki. Nsuka-nsuka ONU eyákí kolonga Tshombe na 1963. Yě akímí, akéí na Rhodésie du nord, Zambia ya lɛlɔ́, mpe nsima akéí kofánda na Espania. Ba gendarmes na yě bakíma na Angola mpé kúná bazalí kozwa bosálisi bwa Pulutugal.
Moyángeli mwa yambo ya Bulamatári[kokoma]
Première législature esengélákí esíla mokɔlɔ ya 30 ya sánzá ya motóbá 1964. Libosó wâná, Moyángeli mwa yambo ya Bulamatári Cyrille Adoula asakólákí o mokɔlɔ 15 ya sánzá ya motóbá 1964 na Prezidá Joseph Kasa-Vubu ’te akopésa bolongwi-mɛ́i na yě na nśuka ya législature, lokóla ’te 30 ya sánzá ya motóbá 1964 mpé akozela nsúka na referendum tɛ́ óyo esengélí endima constitution ya sika, constitution ya Luluabourg ya 1964.
Na ntángo eye, mobúlú ezalákí makási na Kongó, botɔmbɔki na Ɛsíta ebandákí kotíya Armée nationale congolaise na kpɔ́kɔ́sɔ́ ya makási mpé molóka mosusu ebandákí kosálema ntína na bokɛi boyángámí mpɔ̂ na nsúka ya sánzá ya motóbá ya 1964 ya mangómbá ma Nations Unies. Na nyɔ́nsɔ óyo, neti Adoula mpé alingákí lisúsu kokóba tɛ́, Kasa Vubu azalákí lisúsu na bopɔni tɛ́, esengélákí aluka nzelá nɔkínɔki ya moto óyo esengélí akitání na Adoula na ebóngá ya mokonzi ya mbulamatári, mpé moto yangó ebɔngí ázala óyo akokí kosangisa bolandi bwa politíki bɔ́nsɔ tǒ kokamba bolandi bɔ́nsɔ mpɔ̂ na boyókani mpé bomɔ̌kɔ́ ya ekólo.
Esika Tshombe azali na Espania, akangaki maboko te, a activaki ba contactes na ye na milieux ya politique na ya Affaires na poto mpe na milieux politique ya Kongó oyo ezalaki na pouvoir, na opposition mpe na rébellion. Yango wana ayaki komonana neti mutu oyo akokaki ko réunir consensus au tour de lui mpo na ko diriger gouvernement ya transition ya Kongó tangu Cyrille Adoula ako démissionner effectivement. Na mukolo ya 26 yúni 1964, Adoula abengisaki ye na capitale, Léopoldville mpo asolola na ye na ndenge alingi kotikela ye ebonga.
Le, 10 yúli 1964, Moïse Tshombe asali gouvernement na ye oyo ebengami gouvernement de transition ou de salut public. Ezalí de transition mpo yango esengelaki esalisa ba élections législatives. Sima ya mikolo ya bosali musala, mindondo entre Président Joseph Kasa Vubu na Moyángeli mwa yambo ya Bulamatari Moïse Tshombe ebandi kosalema mpe suka na yango Kasa Vubu ayaki kolongola Tshombe na poste ya Moyángeli mwa yambo ya Bulamatari. Mpo na nini Président Kasa Vubu alongolaki Tshombe na poste ya Moyángeli mwa yambo ya Bulamatari?
Likambo ekotisaki mindondo entre Kasa Vubu na Tshombe ezalí ya ba élections. Tango gouvernement Tshombe esalisi ba élections mpe ba résultats ebandi kobima, Kgbokoso ekoti kati na bango mibale mpo Kasa Vubu alingaki te a perdre ebonga na ye ya Président de la République mpo na miso ma ye, Tshombe, azalaki na mposa ya ebonga wana! Kasa Vubu abandi kofongola miso mpe aye kosala discours na radio mpo na koyebisa que ba élections ezalí na ba irrégularités, esengeli ba examens ya ba recours esalema. Na yango, akati processus électoral mpo apesa Cour suprême temps ya ko examiner ba requêtes batu na ba partis politiques et associations ekotisaki.
Ba oyo babandaki ko critiquer ndenge gouvernement a organiser ba élections babandaki koloba que yango esalemi suivant mode ya Confédération Nationale du Congo (CONACO ex-CONAKAT) mpo Godefroid Munongo nde azalaki ministre de l’intérieur. Kasi tango Cour suprême esengi que ba bandela ba élections bipayi oyo emonaki que ba irrégularités ezalí ya solo, remaniement ministériel esalemaki dans le soucie ya komeka ko apporter équilibre. Victor Nendaka ayaki kokoma ministre de l’intérieur. Ye azalaki opposant ya Tshombe. Kokota ya Nendaka na gouvernement ememaki élan mususu na oyo etali lutte contre Tshombe.
Kasa Vubu na Tshombe boyokani bozalaki lisusu te, opposition ekomaki kosenga na Tshombe a élargir gouvernement na ye tee suka suka ekomi kosenga démission ya Tshombe na gouvernement na ye. Front Démocratique Congolais (F.D.C) ya Nendaka ekomaki kosala ba pressions makasi mpo na mise en place ya gouvernement d’union nationale. Nionso oyo eyali ko affaiblir Tshombe politiquement en plus ya situation politique, économique et sociale ya mboka.
F.D.C. ekomaki kosala nionso mpo Tshombe alongua: kosenga na Président Kasa Vubu asalela message na ye oyo apesaki na radio le, 30 apríli 1965, a nommer informateur mpo na consultation en vue ya formation ya gouvernement ya sika, etc. Le, 13 ɔkɔtɔ́bɛ 1965, Kasa Vubu aye kolongola Tshombe na discours asalaki na séance solennelle ya ouverture ya session ordinaire des Chambres, en ces termes «En vue d’assurer le respect des exigences fondamentales et des règles habituelles de la démocratie, j’ai mis fin aux fonctions de Tshombe à la date de ce jour, les Chambres constituées, et le gouvernement n’ayant pas cru devoir, de sa propre initiative, présenter sa démission» (Discours repris na Courrier d’Afrique ya le, 8 ɔkɔtɔ́bɛ 1965.)
Kasa Vubu na discours na ye alakisaki kanda azalaki na yango na lolenge alongolaki Tshombe. Acte oyo esepelisaki ba oyo babandaki kolinga Tshombe akwueya. kanda ya Kasa Vubu ewutaki du fait que asengaki na Tshombe, mbala na mbala a démissionner kasi ye aboyaki kosala bongo, yango wana Kasa Vubu ayaki ko agir ndenge a agisaki wana, sans diplomatie aucune. Kasi, Tshombe aningana te, aloba eloko mko te, afanda très calme et digne.
CONACO ya Tshombe e gagnaki ba élections (Chambre des représentants «parlement» na Sénat). Il était évident que na moment oyo Tshombe akomaki ko bouler ndenge nini akoma candidat ya parti na ye mpo na ba élections présidentielles.
Mobéko likonzi mwa mokolo mwa 1 augústo mobú mwa 1964[kokoma]
Mobéko likonzi mwa mokolo mwa 1 augústo mobú mwa 1964, na atikeli ya 185, aliéna 2, elobaki 'te la mission ya bulamatari de transition ezalaki kobongisa maponomi. Molili ezaláki na sima, elingi koloba 'te, disposition moko te ya terme ya transition dont la mission essentielle ezalaki ya ko organiser ba élections. Et après publication mpe proclamation ya ba résultats ya ba élections, gouvernement oyo ekokoma nini?
Commission constitutionnelle etikelaki Président de la République choix ya ko décider soki alingi bulamatari de transition ezala tee na suka ya mandat na yango ou bien alongola yango soki ba circonstances politiques ezalí kosenga 'te alongola yango. Engebene na Selon constitution, na atikele 66, e prévoir que Président de la République a soumettre na approbation ya Parlement réuni na congrès, l’acte ya nomination ya ba membres de tout gouvernement qu’il forme, et cela dans le délais de 30 jours kobanda mokolo mwa séance du Parlement. ya yambo.
Conflit oyo ebandaki ko renforcer position ya Président Kasa Vubu mpe ezalaki ko désavantager Moyángeli mwa yambo ya Bulamatari Tshombe, dans la mesure où mission ya bulamatari de transition ekomaki na suka, Président de la République a révoquaki ye na discours ya le, 13 ɔkɔtɔ́bɛ1965 devant deux Chambrea renies en congrès national na première session ordinaire na yango oyo ebandaki le, 7 ɔkɔtɔ́bɛ 1965, mukolo session extraordinaire esilaki. Président kasa Vubu ayaki ko nommer Evariste Kimba formateur du bulamatari , ye azalaki ministre ya Affaires étrangères ya Katanga à l’époque ya Etat Indépendant du katanga, députe mpe mopɔnɔmi ya Balubakat, membre ya F.D.C. ya Nendaka, oyo ezalaki na minorité na Parlement.
Evariste Kimba aponɔmɔ́kɔ́ na ordonnance n° 397 ya mokolo mwa 18 ɔkɔtɔ́bɛ mobú 1965. Mokolo mwa 14 novɛ́mbɛ mobú mwa 1965, akeyi liboso ya ba Chambres, engebene na atikele 66 ya Mobéko likonzi, kasi congrès e recaler ye: likolo lya 262 parlementaires baye basengeleka kopono, bulamatari ya Kimba ezua 121 voies pour, 134 voies contres, na 7 abstentions. Na motu makasi, Kasi Vubu a renouvelaki ye lisusu confiance na ye. Kasi Kimba azuaki lisusu temps ya komeka lisusu mbala ya mibale kokende liboso lya congrès nationale tɛ́ mpo Haut commandement militaire eyaki kosala coup d’Etat mokolo mwa 24 novɛ́mbɛ mobú mwa 1965, ekuewisi Kasa Vubu na Moyángeli mwa yambo ya Bulamatari na ye Kimba, y compris na ba Chambres nionso ya congrès!
Na mokolo mua 6 febwáli mobú mwa 1965, Moyángeli mwa yambo ya Bulamatari ya Kongó-Kinsásá, Moise Tshombe atiyaki misapi na boyokani na Moyángeli mwa yambo ya Bulamatari ya Bɛ́lɛjika Paul-Henri Spaak. Na boyokani bwana buzalí ndambo ya nungungu enene kati na royaume de Bɛ́lɛjika na Kongó-Kinsásá. Yango ebengami: nungungu belgo-congolais.
Contentieux oyo ebotami tango Congo ekomaki lipanda mokolo mwa 30, sanza ya yúni mobú mwa 1960 mpe esengelaki Bɛ́lɛjika etika Congo en tant que mboka oyo ekomi kokonzama na bana Kongó-Kinsásá bango moko, Eye elingi koloba ekolo nsomi. Toyebi que Congo esalemaki kobanda ndenge ekatamaki na 15 novɛ́mbɛ 1884 tee na 26 febwáli 1885 na Conférence de Berlin tee na Convention ya Saint Germáyin–En-Haye ya 10 sɛtɛ́mbɛ 1919. Wuta wana tee na 30 yúni 1960, esengelaki Bɛ́lɛjika ezongisela Congo souverain ba moyens propres humáyins; techniques; matériels; juridiques et diplomatiques; financiers et économiques ya Etat: ba moyens humáyins ezalí batu oyo bazali kosala mosala, ba moyens techniques ezalí administration publique de l’Etat na ba régies na yango; moyens matériels ezalí ba biens meubles, immeubles, ba véhicules, fournitures na matériels ya bureau; moyens juridiques ezalí ba textes de lois et règlements, archives et documents, na sceaux; ba moyens diplomatiques ezalí ba traités, conventions na ba accords diplomatiques, commerciaux et consulaires; moyens financier et instruments monétaires ezalí budget en cours d’exercice, budget extraordinaire ya plan décennal du développement, ba structures financières, ba contrats financiers na dette publique de l’Etat (prêt na emprunts direct na engagements, ba dettes consolidée, ba dettes non garanties), ba créances ya Kongó-Kinsásá, ba avances na acomptes ya trésorerie na réalisation ya misala ya ndenge na ndenge, ba avoirs et créances en devises, ba titres, ba participations na capital ya dotation ou na oyo ya prêt, ba actions , etc.
Sika tika totala, boyakani buye Tshombe na Spaak batiyáká misapi, ezalaki na ntina nini? Lingomba ya mpo na mombono mpe *industrie liye babengi na lifalanse "Compagnie du Congo pour le Commerce et l’Industrie" C.C.C.I. na bokuse lizalí lisanga lya mombongo ya yambo liye mani Léopold II asaláká na Kongó-Kinsásá, mokolo mwa 15 sanza ya misato mobú mwa 1887. Sima ya wana, ba filiales na yango eyaki mpe kosalema. Sima aye kosala ba sociétés de charte: le Comité Spécial du Katanga (C.S.K.) na 1890, la Compagnie des Chemins de fer du Congo Supérieur aux Grands lacs africains (C.F.L.) na1902 na le Comité National du kivu (C.N.KI.) na 1927. Alors, pour mieux exploiter, esengelaki ba holdings esalema: l’Union Minière du Haut Katanga le, 28 ɔkɔtɔ́bɛ 1906; Lingomba lya nzela ya masini ya bas congo mpe Katanga liye babengi na lifalanse "la Compagnie des Chemins de Fer du Bas Congo au Katanga" mpe B.C.K. na bokuse mokolo mwa 31 ɔkɔtɔ́bɛ mobú mwa 1906; Lingomba lya Zamba liye libengami na lifalanse "Société Forestière et Minière du Congo" mpe FORMINIERE na bokuse mokolo mwa 6 novɛ́mbɛ mobú mwa 1906. Nionso oyo ezalaki mpona ko exploter malamu malamu mpe kobimisa bomengo bwa Kongó-Kinsásá libansa ya ndelo ya mboka mpo bukende kobanda na Bɛ́lɛjika na mikili misusu. Ba compagnies nionso oyo efandaki pepele mpe ba sites de production na exploitation na yango ezalaki likolo ya bomengo, ba nzela ya masini mpe etongamaki uniquement na but ya ko faciliter sortie ya ba richesses wana, tout comme ba coûts ya exploitations ezalaki faibles mpe batu moindo bazalaki kosala kuna bazali kozua bango na considération humáyine moko te mpe bazalaki kofutama malamu tɛ́.
Accords ya 6 febwáli 1965[kokoma]
Avant indépendance, Belge abimisaki décret ya 17 yúni 1960 oyo ebandaki kopesa possibilité na ba entreprises mpo epona nationalité belge ou congolaise. Bien évidemment, ba sociétés nionso eponaki nationalité belge mpo elingaki ko fonctionner te selon ba dispositions ya droit Congolais. Changement ya nationalité wana ebandaki ko entraîner ba pertes fiscales na Etat Congolais.
But ya ba accords ya 6 febwáli 1965, ezalaki mpo na kosala transfère ya portefeuille ya Kongó ya Bɛ́lɛjika na Republíki Demokratiki ya Kongó. Awa nde ebandeli ya lisolo mpe likambo ya malette diplomatique oyo Tshombe ayaki na yango mpe abandaki kolakisa na batu tango awutaki na Bruxelles, sima ya ba négociations na signature ya ba accords, soi-disant que ye a réussir transfert ya ba propriétés des titres oyo ezalí kosala portefeuille de l’Etat. Ba accords oyo Tshombe a signaki ezalaki vraiment na bénéfice ya Kongó te mpo ba Congolais balingaki kaka ba récupérer ba actifs. Ba Belges, côté na bango, balingaki bakinela ba Congolais ba actifs na ba passif. Likambo ezalaki nde wana. Yango wana tango Tshombe azongaki na Léopoldville na malette diplomatique oyo abandaki kolakisa na batu que a récupérer portefeuille ya l’Etat, mingi bamonaki que yango ezalí lokuta mpo asalaki ba concessions mingi pour ne rien obtenir. Mpe ba accords wana ezalaki léonins, ekitisaki lokumu ya Congo. Est-ce que, Tshombe azalaki na marge ya manœuvre ebele? A vrai dire, azalaki na yango vraiment te mpo il ne pouvait pas passer outre le soutien militaire et diplomatique ya ba Belges mpo basalisa ye na bitumba azalaki (gouvernement) na yango na ba rebelles na kati ya Congo. Na loyenge wana, haut commandement eyaki kosala coup d’Etat militaire mpe epesi bokonzi na Général Mobutu. Tango Président Mobutu Sese Seko akomi mokonzi ya ekolo, abandi ko mener campagne contre ba accords oyo Tshombe a signaki na Spaak. Remise en cause na yango nde eyaki kosala que na discours ya 30 yúni 1966, Président Mobutu aloba na miso ya batu que: «Tshombe azali accuser mpo na haute trahison na ndenge a signaki ba accords oyo ezalí ko bénéficier na Congo te mpe ezalí kolakisa que azali na service ya colonisateur belge.»
- na likambReproche o ya dette
Esengeli toyeba que Congo ezalaki na situation économique moko mobulu mpo ata compagnie moko te ezalaki ya l’Etat en terme ya majorité ya actions. Likambo ya dette coloniale mpe ezalaki kopesa kobendana mpo 60 % na yango esengelaki nde R.D.Congo efuta yango. Ba niongo oyo mundele amikotisaki na makambo oyo ezalaki na ba projets na ye, fuite des capitaux na périphérie, ba budget ordinnaires déficitaires, ba niongo oyo ba sociétés coloniales ezuaki na oyo Etat Indépendant du Congo emikotisaki, ba ventilations ya dépenses kili kili mpe ematisaki dette publique interne tout comme ba opérations ya moyens effectifs de paiement mpe. Yango wana Fonds Belgo-Congolais d’Investissement et de Gestion esalemaki. Alimentation na yango ebandaki kowuta na ba virements réguliers périodiques wuta na ba banques centrales ya Bɛ́lɛjika na R.D.Congo na compte ya Fonds. Non seulement Congo ezalí kofuta 60 % ya part, kasi siège ya Fonds ezuami na Bruxelles, Président na Directeur général bazali ba Belges!!!
- Reproche na likambo ya Portefeuille
Portefeuille de l’Etat ezalí ba titres, ba actions na ba droits oyo l’Etat ezalí na yango na ba organismes na ba sociétés nionso oyo ezuami na mabele ya Congo. Ba droits ya l’Etat elingi koloba: ba participations na bénéfice ya société neti na contrôle ya gestion, ba dividendes ya société, droit de vote na participation na conseil d’administration et de gestion, ba créances oyo ewuti na ba prêts, libération ya capital, participation na ye na ba parastataux, etc. Accords ya 6 febwáli 1965, ekangaki Congo na kingo na oyo etali ba transfères ya ba titres, ba droits na obligations. Donc, l’Etat Congolais esengelaki lisusu e négocier na ba sociétés na oyo etali ba transfères wana. Il fallait existence ya modalité de transfère mpo avant tout transfère esengelaki esalema na modification ya convention!!!
Neti Belge ayebaki que Portefeuille ya Kongó ya Bɛ́lɛjika ekokoma ya R.D.Congo, atiaki article 2 ya loi fondamentale du 19 máyi 1960. Yango elobaki boye: « Les lois, décrets et ordonnances législatives, leurs mesures d’exécution ainsi que toutes dispositions réglementaires existant au 30 yúni 1960 restent en vigueur tant qu’ils n’auront pas été expressément abrogés. ».
Avant lipanda, le 30 yúni 1960, abomi ba compagnies misatu: le Comité national du Kivu (C.N.K.), la Compagnie de Chemin de Fer et voies fluviales (C.F.L.), le Comité spécial du Katanga (C.S.K.) mpe du coup abimisi conventions misatu (Etat –Privé) sans consultation ya Congolais, na décret royal du 26 yúni 1960. Belge abomi ba compagnies de la charte oyo misatu mpo na ko diminuer ba parts ya actions ya Etat Congolais na kati ya Union Minière du Haut Katanga. Et pourtant ba compagnies à la charte esalemaki na mabele « minier » oyo l’Etat colonial apesaki bango mpo basala ba grandes concessions minières. Eyenbani malamu que sol et sous sol ezalí ya l’Etat.
Donc, Congo ebandaki kaka ko dépendre na Bɛ́lɛjika économiquement suite na motambo wana. Yango wana dénonciation ya liboso esalemaki na Moyángeli mwa yambo ya Bulamatari Cyrile Adoula. Ye a signaki ba accords na Paul Henri Spaak le, 24 mársi 1964 mpo portefeuille ya Congo ezonga sans aucune condition. Na novɛ́mbɛ de la même année, Président Joseph Kasa-Vubu a promulgaki décret-loi ya 30 novɛ́mbɛ 1964 oyo ezalí ko abroger décret-loi ya 26 yúni 1960. Yango ebandaki koloba que l’Etat congolais ezalí ko succéder entièrement na portefeuille ya ba sociétés oyo misatu totangi likolo mpe ezalí kozua 1/3 ya part ya action na U.M.H.K. comme étant actionnaire principal. Tango wana Tshombe asi akomaki Moyángeli mwa yambo ya Bulamatari. Kasi Bɛ́lɛjika esalaki Tshombe ba pressions makasi mpe esengaki na ye aya ko signer ba accords ya 5 febwáli en échange ya soutien militaire et diplomatique. Accords yango nde ezalí komonisa Congo buale tee lelo oyo.
Sima ya wana makambu ebele elandaki: Président Mobutu apesaki ba Belges ultimatum tee na 31 dɛsɛ́mbɛ 1966 mpo ba sièges sociaux ya portefeuille ya R.D.Congo ezonga na Congo; loi Bakajika; nationalisation ya Union Minière du Haut Katanga; na ba compagnies mosusu; création ya Air-Congo, Zaïrianisation, etc.
Tála mpé[kokoma]
- Enlevé le 30 juin 1967, Tshombe meurt le 30 juin 1969 par Le Potentiel


c: text/html

text:
Roma
Mbóka tǒ engumba Roma ezalí mbóka-mokonzi ya Italya útá mobú 1871. Evandaka o etúká Lazio o katikáti ya Italya. Ezalí na bato 2 783 300. Ezalí komíni epúsí komíni nyɔ́nsɔ ya Italya na botúya bwa bato mpé komíni ya mísáto na botúya bwa bato o Erópa nsima Moskú mpé Londoni. Ezalí ebandelo ya Roma ya kala mpé ebandelo mɔ̌kɔ́ ya bikelá bya Mpótó.
Mambí ma mabelé[kokoma]
Roma evandaka o katikáti ya Italya, o bokútani bwa ebale Tibero mpé motíma Aniene mpé kilomɛ́tɛlɛ 25 ya mokúla ya lombú la Baetúsi (o lombú Mediterané).
Lisapo[kokoma]
Ɛngɛ́bɛ́nɛ́ ezalela ya Roma ya kala, Romulus atongákí mbóka Roma o mokɔlɔ 21 sánzá ya mínei mobú -753.
Tála mpé[kokoma]
- Vatikáni, engumba ya Pápa ya Eklezya Katolike na Roma.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Videos tagged “kinshasa”
-
Part.1 Ba mentalités ya 32 ans, ezali kosenga na Gouvernement ya RDC, asala mosala makasi.
-
Part.5 Ba coup oyo tozwaka na vie, ezalaka ignorance na biso moko bato, to erreur ya Nzambe?
-
Part.4 Ba coup oyo tozwaka na vie, ezalaka ignorance na biso moko bato, to erreur ya Nzambe?
-
Part.3 Ba coup oyo tozwaka na vie, ezalaka ignorance na biso moko bato, to erreur ya Nzambe?
-
Part.2 Ba coup oyo tozwaka na vie, ezalaka ignorance na biso moko bato, to erreur ya Nzambe?
-
Part.3 Alingaki alata kombo ya famille Kabila na nzoto lokola elamba, mais vérité emonani lelo.
-
Part.2 Alingaki alata kombo ya famille Kabila na nzoto lokola elamba, mais vérité emonani lelo.
-
Part.1 Alingaki alata kombo ya famille Kabila na nzoto lokola elamba, mais vérité emonani lelo.
-
Part.4 Opposant congolais nini azali ko jouer jeux ya cache-cache na violes ya basi na EST ya RDC?
-
Part.2 Opposant congolais nini azali ko jouer jeux ya cache-cache na violes ya basi na EST ya RDC?
What are Tags?
Tags are keywords that describe videos. For example, a video of your Hawaiian vacation might be tagged with "Hawaii," "beach," "surfing," and "sunburn."


text:
Lazariste
Congrégation de la Mission (Lazariste) ebandi o mobu 1625 o engumba Pari. Kasi ut'o ebandela, mosala mwa lingomba lina moyebanaki mpe o bikolo bisusu.
Lingomba ya Mission lisangisi ba nganga-Nzámbe na mpe ba mofulele. Bango batangemi ba Religieux te, ata ko bakosalaka bilako. Likanisi ya Mosantu Vincent wa Paul lizalaki 'te akoka kobongisa lingomba lyoko na ntina ya kozala mpe kosala mosala lisanga na bato banso ba mokili. Engebene na mibeko mya Eklezya, bakotanga lyango "société de vie apostolique".
Etápe
- 1 Ntina ya lingomba
- 2 Lingomba lizali kosala mosala wapi?
- 3 Tozali boni o kati ya lingomba?
- 4 Misala mya lingomba ut'o kala
- 5 Mioko misala mya sika
- 6 SIEV mpe CIF
- 7 Pɔlɔvɛ́si ya Kɔ́ngɔ-Beljika
Ntina ya lingomba[kokoma]
Lingomba lya Mission lizali kosangela nsango elamu na babola, na nguya ya elimo ya Yésu Kristu. Mosala mokotinda ba Lazariste bazala na bizaleli biye :
- Kolinga kosala liboso mpenza kati ya babola : bosangeli Nsango Elamu na babola, yango nde elembo'te bokonzi bwa likolo bokomi penepene (cf. Mt 11,5) ;
- Kozala mpe na bokebi na makambo ma mokili, mingi mpenza koluka koyeba ntina ya bokeseni mpe bozangi bosembo o bokaboli nkita na kati ya mokili. wana nde kosala mosala mwa profeta o bosangeli Nsango Elamu;
- Koyeba kokabola na babola mpasi ya bango, na ntina 'te bobele biso toteya bango te, kasi bango mpe basangela biso Nsango Elamu.
- Kozala banso lisanga mpo ya kokolisa bolingani mpe bosalisani o kati ya lingomba.
- Kozala na esengo soki lingomba lisengi biso tokende bipai binso na mokili, lokola ba missionnaire ba yambo ba lingomba bapesi biso ndakisa.
- Moko moko mpe biso banso lisanga tokoluka ntango inso kobongola motema, lokola Santu Polo akoloba na biso : "bolanda ezalela ya bato ba nse eye te, kasi bokoma bato ba mayele ma sika." (Rm 12,2) (Constitution art.12).
Lingomba lizali kosala mosala wapi?[kokoma]
Lingomba ya Mission likabwani na ba 45 pɔlɔvɛ́si ntuku inei na itano, na 3 Vice-pɔlɔvɛ́si isato. O molongo mobimba, lingomba lizali kosala na bikolo ntuku mwambi,bikabwani o bituka to continent inso: Afríka, Ameríka, Ostralía, Azía (kin'o Sína) mpe Erópa.
Tozali boni o kati ya lingomba?[kokoma]
O mobu 1998, lingomba ya Mission lizalaki na ba membre 4193. O kati ya bango.
O mibu miye, motango mwa baye bazali kokota na lingomba o bikolo bya Europa mozali moke mpenza. Kasi o bikolo bya Afríka na Ameríka ya nse, motango mona mokoli mingi mpenza.
Misala mya lingomba ut'o kala[kokoma]
Engebene na mibeko mya lingomba,
- Uto ebandela, lingomba ya Mission lizali koteya ba mission populaire na ba paroisse.
- Lingomba lizali mpe kosangela o bikolo biye biyoki naino Nsango Elamu te (mission "ad gentes"). Ezala o bikolo biyebanaka lokola bikolo bya bopalanginyi eyamba to " pays de Mission " (Afríka, Azía, Australie), ezala mpe sik'oyo na Albania, mpe bikolo Ukraine, Siberí, Litwani, Tanzania, Bisanga Salomom, Kuba, Taiwan, Mozambíki na mpe bisusu.
- O bikolo biyike, ba Lazariste bazali kokoba mosala mwa bobokoli bilenge o nzela ya bonganga na makindo (ba Séminaire), mingi mpenza bikolo bizangi ba nganga-Nzambe ba bangomei (clergé autochtone).
- Basango bazali kosalisa ba Filles de charités na nzela ya molimo, mpe mangomba masusu ya ba laic mabandisami na mosantu Vincent (lokola AIC) to mazali kolanda nzela eye alakisaki o kati ya Eklezya mpe mokili (Société de Saint-Vincent de Paul, Association de la Médaille miraculeuse, Jeunesse Mariale Vincentienne...).
- O bikolo bisusu, biteyelo bizali apostolat enene, banda biye bya yambo kin'o biye bya likolo (universités) (Filípino, USA ).
Mioko misala mya sika[kokoma]
Ba Lazariste basusu bazali kosala elongo na batu bavandi pene na bikunde binene bya bosoto na bingumba (lokola na Payatas, Philippines). Basusu bazali kosalisa bilenge biye batukoli nzotu na bomeli makaya makasi (ba drogué), bato bakobela sida (na Europa), bato bakufa matoi (o Irlande), bitumbe, bana bazali kokola o ba balabala (ba shegué) mpe batu bazangi ndako. Ba Lazariste basusu bazali kosala mpo ya botomboli bomoi na mayele ma batu baye bazali naino na bizaleli bya kala (indigènes), to ya baye bakovandaka esika yoko te (ba Tzigane).
O Brazil, ba Lazariste bakosala mpe apostolat pene na batambwisi mituka minene (ba camioneur), baye bakozalaka ntango inso se na nzela. Basusu bazali kosalisa bato bakimi bitumba to kwokoso isusu, (réfugiés), to baye bazangi minkanda ya leta (sans papiers) mpe koteya bilenge bazangi misala. (o Mputu)
Bakosala mpe mpo ya bokolisi masanga make ma bakristu to Communautés Ecclésiales de Base, na mpe mpo ya ba laïc baye bakokamba masanga mana. Basusu bakoluka kokolisa lolenge la mosala mosantu Vincent alakisaki o ntei ya biteyelo mpe ya ba université. Basusu bakomipesa o masanga ma bomanyoli bomoi bwa bamibonza, bobokoli bana na bilenge, ntina ya boboyi koyamba (athéisme), nzela ya bopesi mpe bozwi nsango, pastorale ya mabota na mpe masalisi ndenge na ndenge matali ezaleli mpe bomoto.
Tokokuta mpe ba Lazariste basusu bakopesa mateya o biteyelo bya bokolisi boyambi mpe bomoto, ezala biye bya ba diocèse, ezala biye bya lingomba lya Mission to mpe biye bya mangomba masusu.
SIEV mpe CIF[kokoma]
Mpo ya bokolisi mposa ya boyekoli bomoi, misala mya mosantu Vincent mpe elimo atikeli biso, lisanga lyoko likelami na nkombo "Secrétariat International d'Etudes Vincentiennes" (SIEV). SIEV ezali kolengele sanza yoko ya mateya (mois vincentien) na Pari mpo ya ba Lazariste (babandi mpe kondima mangomba masusu maye makolandaka ndakisa ya mosantu Vincent).
Kaka o mboka Paris, babandisi "Centre International de Formation Saint-Vincent" (CIF). Ezali kopesa mateya ma recyclage mpo ya ba Lazariste bazali na mibu 35 kin'o 50.
Pɔlɔvɛ́si ya Kɔ́ngɔ-Beljika[kokoma]
O ekolo Beljika, ndako ya liboso ya lingomba lya Mission efungwamaki na Liège na 1902. Ndako ya yambo ya lingomba o Kɔ́ngɔ efungwami na Bikoro (Mbandaka) na 1926.
Na 1929 bafungoli ndako ya Leuven mpe 1952 eye ya Lessines. O mobu 1947, ndako inso isangani o Pɔlɔvɛ́si ya Beljika mpe Kɔ́ngɔ-Bɛlɛzi ekomi "mission" ya pɔlɔvɛ́si ena.
O mobu 1991, na botalaka 'te ba Lazariste bazali lisusu mingi te o Beljika mpe awa motango mwa bango mokomi kokola o ekolo Kɔ́ngɔ, Bakonzi ba lingomba bazwi mokano mwa bokomisi Kongo pɔlɔvɛ́si mpe bobongoli Beljika bo Etuka to Région autonome o kati ya Pɔlɔvɛ́si ya Kɔ́ngɔ. Ezali na ndimbola enene 'te o bobange bwa ye, province-mama ekoka kokoma o maboko ma mwana oyo ye akolisi na motema monso.
Pɔlɔvɛ́si ya Kongó[kokoma]
Pɔlɔvɛ́si ya Kongó ebandisami na ba Lazariste ya Beljika. Sango Félix Dekempeneer, mobandisi wa mission ya Bikoro, akomi o Kongó o mobu 1925, mpo ya kolengele boyei bwa ba nyango ba Filles de la Charité. Mpe wana bamopesi mosala mwa bosangeli Nsango Elamu o etuka ya Bikoro. O ntango ena, mission ya Bikoro ezalaki na batu soko nkoto ntuku ibale, mpe mbele bakristu bobele nkoto yoko na ndambo to nkoto ibale. O mobu 1959, mission ya Bikoro ekomi Diocesi mpe Mgr Camille Vandekerkove, lazariste, akomaki Episkopo wa yambo ya Diocesi ena. Basango Lazaristes babandisi ba paroisse iye: Bikoro St. Vincent wa Paul (1926), Irebu Notre Dame du Chenal (1928), Lukolela Sacré-Coeur (1933), Bokongo Sainte Famille (1936), Yumbi Christ-Roi (1938), [[Bolobo Notre Dame (1946), Itipo Santu Yozefu (1948), Iboko Notre Dame de la Médaille Miraculeuse (1956), Mooto Saint Emille (1962), mpe Momboyo Martyrs ya Uganda (1963).
Ut'o mobu 1975, nsima ya liwa lya Mgr Camille, diocesi ya Bikoro esangani na eye ya Mbándáká. Nkombo ya diocèse ekomi Archidiocèse de Mbandaka-Bikoro. Liboso o bokambemi bwa Mgr Pierre Wijnants, wa lingomba lya ba Missionnaire du Sacré-Coeur, na nsima o bokambemi bwa Mgr Frédéric Etsou, oyo akomi lelo Cardinal mpe Episkopo wa lokumu wa Kinshasa. Lelo, Archidiocèse ya Mbándáká-Bikoro ezali o maboko ma Mgr Joseph Nkumuondala.
O mobu 1982, ba Lazaristes bakamati paroisse Notre Dame du Congo na Mbándáká. Nsima bazwaki mpe Paroisse St. Paul Apôtre (1992-1998) na Mbándáká. Bobele o engumba ya Mbándáká, bafungoli ndako "Félix Dekempeneer", eye ekoyangela Cité Elikya mpo ya kobokolo mpe kosalisa bana to bilenge baye bazangi mosala (1998).
Na Kinshasa ba Lazariste bazali kosala o paroisse St Adrien ya Ngaba ut'o mobu 1986. Bobele na Kinshasa, bafungoli ndako ya boyambi basango bazali na lipaya na Limeté (1991). Bazwi mpe mosala mwa bokambi bato ba mpasi na lopitalo Santu Yozefu. Awa babandi kozwa bana mboka baye balingi kolanda nzela ya mosantu Vincent awa na mboka Kongo, bafungoli ndako ya boyekoli ibale:
O mobu 1981, Séminaire Interne (noviciat) "Source de vie" na Bokongo, eye eleki na Itipo ut'o 1994. Na mobu 1985, bafungoli likindo linene to Scolasticat Saint Vincent de Paul, na Kimwenza (Kinshasa) mpo ya baye bakoyekolaka philosophie mpe théologie. Na moi mwa lelo, Province ya Kɔ́ngɔ ezali na ba missionnaire 34 (ba nganga-Nzambe 32, diakono moko mpe mofulele moko) na bilenge ba likindo 27. Mpo etali bikolo bya bango, ba missionnaire bakabwani boye: 21 bazali ba congolais, 9 polonais, 2 belges, 1 hollandais mpe 1 italien.
Ba lazariste congolais babale bazali missionnaire na Algeria mpe na Kamerun. Mosusu asengeli kokenda bo Directeur ya Séminaire interne na Kamerun. Lazariste polonais moko wa province ya Congo azali kosala mosala na Beljika. Ba Lazariste basusu banei bauti o province ya Kɔ́ngɔ bazali sika kosala o ekolo Sína (1 hollandais) mpe na Haiti (2 polonais), mpe na Gresi (1 polonais).
Misala mya ba Lazariste o Kɔ́ngɔ[kokoma]
O Archidiocese ya Mbandaka-Bikoro, basango ba Lazariste bazali kokamba ba paroisse mwambi (8). Mosala mwa bango motali mingi mpenza:
- Bokolisi bakristu o nzela ya boyambi, o kati ya masanga make to Communauté Ecclésiale de Base (CEB), engebene na mwango mwa Eklezya ya Kɔ́ngɔ.
- Bopesi mateya na bakatekisi to na ba laïc basusu baponami mpo ya kokamba masanga ma bakristu o mboka. Mateya mango makopesama mpo ya mobu moko na "Centre de Formation chrétienne de Bikoro". Epai esusu, "Centre d'Animation Missionnaire" ezali koteya ba mission populaire mpe kolengele ba laïc mpe bakambi ba mangomba ma apostolat.
- Misala mya botomboli bomoto mpe mboka; bolendisi o misala mya bilanga; botongi biteyelo mpe Ndako-Nzambe o mboka na mpe misala misusu ndenge na ndenge miye mitali bolamu bwa bato
Bo bana ba Santu Vincent, ba Lazariste bazali kotiya motema mpe na boluki nzela kani bakoki kosalisa bilenge bazangi mosala (Cité Elikya na Mbándáká) na mpe bato ba mpasi (Lopitalo Santu Yozefu na Kinshasa).
Lokola bazali o libota linene lya Santu Vincent, ba Lazariste bazali kosala manso mpo ya bokolisi bomoko o kati ya bango na mangomba masusu maye mazali kolanda ndakisa ya Santu Vincent (ndakisa : Filles de la Charité, Religieux de St. Vincent de Paul na basusu bayike). Bayangeli ba mangomba mana manso bakokutanaka mbala na mbala na Kinshasa mpo ya mateya mpe bisambo.
Mosala mwa bango o kati ya ba Laïc baye bazali kolanda mpe ndakisa ya Santu Vincent mozali komonana mingi mpenza na nzela ya lingomba to Association de la Médaille Miraculeuse, eye euti kobanda awa na Congo, na nzela ya Société de Saint Vincent de Paul, Jeunesse Mariale Vincentienne, na mpe masanga masusu malandi mosantu Vincent.
Région ya Beljika[kokoma]
Leuven[kokoma]
Ndako ya Leuven ekosalaka mosala mwa procure mpo ya Pɔlɔvɛ́si ya Kɔ́ngɔ : Bosombi mpe botindi biloko mpo ya ba Lazariste bazali o Kongo. Ndako ya boyambi ba Lazaristes baye bayei kopemisa nzoto (bazali na congé) to mpe baye bazali kobela. Ndako ya bopemi mpo ya bandeko baye bakomi mibange to baye bazali kobela.
Ba Lazariste baye bavandi o ndako ya Leuven bazali mpe kosala misala na lopitalo (lokola aumônier to lokola volontaire), bakotalaka batu baye bazali na mikakatano, bakosanganaka na mangomba ya losambo (groupes de prière) mpe bakosalisaka ba Filles de la Charité baye bakolobaka falamá.
Lessines[kokoma]
Ndako-Nzambe ya Lessines esalemi na bokundoli bomilakisi bwa Ngondo Mosantu Maria na rue du Bac (Paris). Mokolo mwa yambo mwa poso inso, lisanga Association de la Médaille Miraculeuse likosambelaka losambo la novena (na 20h ). Tokoyambaka mpe bakristu balingi koleka o sanctuaire (ba pèlerin), ezala moto moko moko to mpe lisanga.
Poso nyonso ya nsuka ya sanza ya mitano, tosalaka losambo lonene la novena o bokambemi bwa nganga-Nzambe moko auti epai esusu mpo ya kolendisa bana ba Mama Maria. Bokutani bona bwa losambo bokosangisaka bandeko banso ba Belgique baye bamesani koya epai ya Mama.
Lokasa to revue mensuelle moko (2000 exemplaires) lozali kosangisa bayebani ba biso banso. Ndako-Nzambe ya biso esalaka mpe misala minso mikosalemaka o paroisse. Moko wa ba nganga-Nzambe ba sanctuaire azali na kati ya baye bakoteyaka o ba paroisse ya doyenné ya Lessines.
Liège[kokoma]
Maison "ad instar domus" Ba Lazariste ba Liège bavandi esika yoko te, kasi bazali motema moko na mosala : Na bosalisi banyango ba Filles de la Charité, mangomba ma bilenge mpe na boteyi bakristu na ba ndako. Na bosalisi baye bayei lipaya na Belgique (immigrés) na mpe baye bakimi bitumba na mobulu o mboka ya bango (réfugiés). Tozali kosalisa bango na biloko, kobunda mpo ya makoki mpe bomoto ya bango.


text: 1Wuná njóñ, nda yi Njambiyá gwaã ñgwátá wusu ëete káà, mi ká kombile ñgwáta ná wuná nde: Ndana, wuná kaêña yotu yun náè joñgwá ëyun háná nyá Njambiyá nda sadaka, náà yo wokuna ndi ná nyá, na äá ná másosa káte. Kpasa kelna másay nyá Njambiyá te yi wuná yaêkañgwá keló, yo yite. 2Wuná tïî äekiëyañgwá ná joñgwá äotu äe ñgimó te yókó na. Yasi wátá, wuná tïîki nde, Njambiyá sáênji ëyanó ëyun yïù nyá wuná jónja temó, náà wuná duwá námbá yasi te yi Njambiyá kwaëyá, yite nde, kimó yasi, yasi te yi nyá nyá másosa, yasi te yi ndi póká ná njololo ká mbómbu wená. 3Ma káto ñgikwa te yi Njambiyá kelma ná mi káà, mi ká lápó nyá mumó háná ká njoka yun nde: Mumó tïî äáki ná mátaká máte yïù äendiëye yotu kwaã yiká yi nyá yaêkañgwá äá nó káà na. Yasi wátá, mumó háná äáêki ná mátaká máte yïù piëyá yotu ná, äeñgwá ndi tári ná, äeñgwá tikina temó te yi Njambiyá nya nyá káà. 4Yo sendi ëete nde, yotu mumó ndi wátá. Yasi wátá, yo ná äuëya mádoku, ma misi másay man dálá dálá. 5Ëete sendi, wusá ná äuyó, yasi wátá, wusá háná ñgbóèku äá ndi mumó wátá, káto wusá háná sañgwate siná äe Krist. Yo nde, äaka sañgwate äená äásó nda yi mádoku má yotu äá sendi sañgwate káà. 6Ma Njambiyá nyáàki wusá máyasi dálá dálá nda yi nyá kwaëyá äeñgwá ñgikwa te yi nyá kelá ná mumó háná ká njoka su káà. Ëete, ñgá äá nde, Njambiyá nya mumó ëeti te yi punja málápi máná, yo kimóte nde, a keêl yo äeñgwá tikina temó te yi Njambiyá nya nyá káà. 7Ñgá äá nde, Njambiyá nya mumó ëeti te yi kamna äásó, yo kimóte nde, a keêl yo nda yi nyá yaêkañgwá keló káà. Ñgá äá nde, a nya mumó ëeti te yi teëye äásó yasi, yo kimóte nde, a nyáêki sosu ná káte. 8Ñgá äá nde, Njambiyá nya mumó ëyanó te yi nyána äásó ëeti ká temó, yo kimóte nde, a keêl yo. Ñgá äá nde, a nya mumó temó te yi kelna ñgay, yo kimóte nde, a keêl yo ná kimó temó. Ma ñgá äá nde, a nya mumó ëeti te yi ëiyó ná äásó, yo kimóte nde, a nyáêki sosu ná káte. Ñgá äá nde, a nya mumó temó te yi gwena äásó ñgwátá, yo kimóte nde, a kaêma äo ná másosa. 9Mákwaëya mun tïî äáki ná likisi ká móyte na. Wuná äeên máäeyó nyá äó ká ëitá. Wuná nyáêki sosu yun háná ká kelna kimó yasi. 10Wuná kwaêëyañgwá tandá yun nda äemañ. Wuná nyáêki sosu te yi jásina tandá yun. 11Wuná nyáêki sosu ká másay tikó ëyám. Wuná keêl másay nyá Nyañgwá Kumande ná temó yun háná. 12Wuná äáêki ná másosa, káto wuná ná äiäina temó ká yasi te yi Njambiyá sima kpo nyá wuná káà. Wuná gbïîsi sendi mábóná. Wuná keêl tiñ, nyá sosu ká máñgwáta káè nó mbómbu. 13Wuná kaêma äotu äe Njambiyá ká máyasi máte yi äaná äo káà. Wuná saêñ nje te yi äuã äejáñgwá ná másosa ká mámbáy mun. 14Wuná dïîya Njambiyá nde, a nyáêki mákombila nyá äotu äete äe teëye wuná nyañgwá mábóná äaka. A nyáêki äo mákombila. A tïî kitañgwá ná äo na. 15Wuná soêsañgwá wuàná äotu äete äe ká móy másosa äaka. Sendi, wuná leêl wuàná äotu äete äe ká leló äaka. 16Mátaká mun äáêki ndi wátá tandá yun. Wuná tïî nyáki temó ká nyañgwá máyasi na. Yasi wátá, wuná kpaêl nyá temó ká mónó máyasi. Mumó tïî taka ná ñguru wená nde, a ná ëyanó na. 17Ñgá mumó kelá äeya yasi ná wá, wá tïî yókiëya sendi nyá nyá na. Wuná saêñ nje te yi keló kimó yasi te yi äomó háná ta jayá. 18Ñgá yo yaka, maà äáki tandá te yun, ma wuná saàñ nje te yi joñna ná tá wuàná äomó háná. 19Wuná njóñ, wuná sóñ temó mbá, yo kimóte nde, wuná ná ñguru wun tïî kundu äeya yasi te yi äomó kelá ná wuná káà na. Yasi wátá, wuná tïîki, náà Njambiyá woku ñgambi suñgwá ná äo. Káto nyá Baba Mbokó ká lápó ká móy mákana máná nde: 'Mákundókó, yo yembá. Yo mi yókiëye ndi äeya yasi te yi äomó kelá káà nyá ndi äo. 20Yasi wátá, ñgá mó pendó wó gwe nja, nyákó gba nyá máëye. Ñgá nyá gwe yásiëyá, nóè nyáêki nyá móróku. Káto ñgá wá kelá ëete, yo ta sana nyá äuëyate ká temó.' 21Wá tïî jaya nde, máäeyó naêm wá na, yasi wátá, kpaló keló kimó yasi yi namó ná máäeyó.


text: 1Ma ëete, wuná tïîki kwaló äeya yasi háná, kwaló seäila äomó náè kwaló mákele má likisi háná. Wuná tïîki sendi nyañgwá temó náè kwaló kutuna äásó háná. 2Wuná woêku yásiëyá kimó pupuna móróku má äári nda mbóñgó äónósiká. Móróku má äári máte, yo málápi má Njambiyá. Wuná woêku yásiëyá te ëete, náà wuná ëóku ëókó ká nje Njambiyá kumó ká ñgimó te yi nyá ta siëyá ná joñgwa yun káà, 3káto wuná sima duwá nde, Nyañgwá Kumande ná ñgikwa. 4Wuná njaêki ká káki ná, nyá tari te yi nyá äomó joñgwá. Ma äomó sáñma tari te. Yasi wátá, Njambiyá kpalma nje tóká nyá nde, nyá kpasa tari ká misi máná. 5Wuná sendi, wuná ká nje ká yi Njambiyá nda kpasa joñjoñgwá mátari. Wuná tïîki nde, Njambiyá äoêñ wuná yïù sumó ná tuã ëyená komá Sisiñ ná ta ëiyó káà. Ëete, a ta támbiëye wuná, njóñ äotu äe nyána sadaka te äená, náà wuná nyá nyá másadaka máte yi Kimó Sisiñ ta teëye wuná káà. Njambiyá ká jayá másadaka máte yite ná másosa ná nje Yesus Krist. 6Yo nde, yo kátinate ká mákana má Njambiyá nde: 'Ná äáêña, mi sawma kpasa Tarif1 yi sañgwá kondu támbiëye ká Siyóñ. Mó te á tiká temó ká yi tari te, a tïù sañgwa ná njón na.' 7Ma ká äá wuná, wuná äotu äete äe tiká temó ká yi tari te äaka, yo kpasa yasi ká yun. Yasi wátá, ká yi äotu äete äe yeti ká tikó temó ká yi tari te äaka, yo yeti ëete na. Yo nde, yo sendi kátinate womaña ká mákana má Njambiyá nde: 'Tari te yi äotu äe sumna njumó sáñma kó kpalma nje äá sañgwá kondu.' 8Sendi nde: 'Yo tari te yi äomó äomiyá äaki káte, mbató te yi äaëyá äomó.' Äo ká äomiyá äaki káte, káto äo yeti ká kwaëyá keló yasi te yi málápi má Njambiyá lápá káà na. Yo ma äá ndi ká yan nde, äo ta äomiyá äaki ëete. 9Ma ká äá wuná, wuná mbo äotu äete äe Njambiyá tókuma, njóñ äotu äe nyána sadaka te äe kelá másay nyá Kumande. Wuná njóñ äotu äete äe Njambiyá tókuma nde, äo ndi äená yïù keló másay nyá nyá. Wuná sendi kandó äotu äete äe wokuna ndi ná nyá nyápó. A tókuma wuná ëete, náà wuná lápi nyañgwá kimó mákele máná nyá äomó. Yo nyá jeäa wuná soñá ká móy yitil njesá ká kpasa májasi máná. 10Wuná tïì äá yun yiña kandó kwey na, ma ndana, wuná má kandó Njambiyá. Njambiyá tïì gwe ñgwátá wun kwey na, ma muka, a ma gwe wuná ñgwátá. 11Wuná njóñ, wuná sóñ temó mbá, wuná äejáñgwá, äeakwañkwañgó ká mánáti maka. Ëete, mi ká kombile lápó nyá wuná nde, wuná tïîki äeya máwoäó máte yi ëiyá ká yotu yun yïù luã ëyambi ná mátaká má temó yun káà. 12Komá wuná joñna ndana ká njoka mákandó má äotu äete äe yeti ká duwá Njambiyá äaka, wuná joêñnañgwá kimóte. Ëete, komá äo lápina äeyate ná wuná ká yiña yasi nde, wuná ká keló äeyate káà, äo ta kpaló äáñá kimó mákele mun, lukse Njambiyá ká yesó te yi nyá ta nje sañgwa ná äomó káà. 13Wuná táêkwá to wokuna ná äomó háná äe ëiyá ná äásó ká to mánáti maka äaka, káto wuàná äe Nyañgwá Kumande sañgwate. Wuná keêl ëete ko suñgwá ná kumande ëya, nyá mó te á namá äomó háná kó, 14ko suñgwá ná nyañgwá äekum äete äe nyá támbiëya äaka. A táàmbiëya äo, náà äo teëye mábóná nyá äotu äete äe kelá äeya yasi, lukse äe kelá kimó yasi äaka. Wuná táêkwá to ëete, 15káto Njambiyá kwaàëyikwá nde, wuná keêl kimó yasi ëete yïù ëiäó ná numbu äotu äete äe kiná ëyanó, äe yeti ká duwá yaña äaka. 16Wuná joêñnañgwá nda yite nda äotu äete äe yeti se äebala äaka. Ma wuná tïî taka nde, wuná yakama joñna keló äeya yasi ndana lalá, káto wuná sima ëuwá ká ëiyó bala te na. Yasi wátá, wuná kpaêl nje joñna keló kimó máyasi nda äebala äe Njambiyá. 17Wuná jáêsi äomó háná. Wuná kwaêëyikwá äemañ äun, ndiñgálá njóñ äotu äete äe tiká temó ká yi Yesus äaka. Wuná kaêmbi Njambiyá. Wuná jáêsi sendi kumande te á ëiyá ná äásó äomó kó. 18Wuná äotu äe másay, wuná táêkwá to wokuna ná äemasa äun náè kambina yan ká mánje háná. Wuná tïî kel ndi ëete, ñgá äá nde, äo kimó wáyna äomó suñgwá ná wuná na. Wuná keêl ëete, ko äo äáêki äotu äe nyaló. 19Káto, ñgá mumó gbisá mábóná ëete, káto a ká kwaëyá keló yasi te yi Njambiyá kwaëyá, komáte, Njambiyá ká jayá yite keló kimó yasi ná mó te, káto a saàñgwañgwá ná mábóná máte, ko äákó nde, a tïì kelá yasi kótute na. 20Ma ñgá äo ñgiäile wuná teëye wuná mábóná káto yiña äeya yasi te yi wuná kelma káà, ko nde, wuná gbïîsi, 'äo maà nje tóndó wuná ká yite káto ñge? Yasi wátá, ñgá wuná gbisá mábóná káto kimó yasi te yi wuná kelá káà, komáte, Njambiyá ká jayá yite keló kimó yasi ná wuná, 21káto Njambiyá jeäama wuná, náà wuná kel gba ëete, káto Krist ná ñguru wená sañgwama sendi ná mábóná ëete káto yun. A kelma ëete, yïù teëye wuná, náà wuná kel sendi nda nyá yïù äeñgwá nje te yi nyá kwañma káte káà. 22Yo nde, a tïì kelá ná yiña äeya yasi wátá yesó na. Äo tïì woká yiña lápi jaã wátá yesó ká numbu ná na. 23Äo toyma nyá, yasi wátá, a tïì yeñsa toyá mumó na. Äo teëya nyá mábóná, yasi wátá, a tïì ñgaliyá misi nde, a ká yókiëye yená na. A kpalma kañá yotu ná nyá ká máäó má mó te á pásá jósi ná ñgbeñ kó. 24A soäuma máäeyó musu ká yotu ná komá äo ñgbama nyá ká jeti káà, ëete wusá gwaã ëuwá ká ëeti te yi máäeyó äaã nó suñgwá ná wusá káà. Krist soäuma máäeyó musu, náà wusá nje joñna keló nde, máyasi keêlnañgwá ná ñgbeñ. A sañgwama ná mábóná náè mápeñ ká yotu, náà joñgwá ëyun njaki äá ná tá ká mbómbu Njambiyá. 25Wuná ëikima wowó mbómbu káè nó nda äesam. Ma ndana, wuná ma yókwá nje káè yi mó te á kándá ná wuná, äakiëye sendi wuná kó.


text:
Kwánga
Kwánga (tǒ kpánga) ezalí manyɔ́kɔ, ntína inɛ́nɛ́ ya nzeté ya mpɔndú tǒ nsɔngɔ́ batíe na mái mikɔlɔ mínei tǒ mítáno, mpé batútí yangó na eboka, sɔ́kí elɛmbí, bafándísí yangó mikɔlɔ míbalé tǒ mísáto mpé nsima balongoli nsinga batíyí yangó mwâ ntángo ekɛ́ na mɔ̌tɔ mpé na nsima bakángí yangó o ntéi ya nkásá mpé baélámbi na mɔ̌tɔ makási mpɔ̂ na ntángo elaí mpɔ̂ na kolíya. Ezalí biléi monɛ́nɛ mpɔ̂ na bato ba mbóka ya Kongó ínsɔ íbalé. Esálémí (esɛngɛli o mɔ̌tɔ makási mpɔ̂ ebéla malámu.
Kwánga ikokí kobómbama mpɔ̂ na ntángo elaí téé mikɔlɔ ntúkú íbalé nsima ya bolámbi. Kwánga ezalí malámu mpɔ̂ na bato baye bazalí kokɛndɛ mibémbo.


text:
Tosengeli kotika masumu na biso, minene to mike, mpo na mbano ya Bomoi ya seko uta na Tata.
Mobikisi mbala moko atunaki bayekoli na Ye motuna elandi:” Nini moto akopesa mpo na bomoi na ye?”1
Oyo ezali motuna oyo tata na ngai ateyaki ngai mpo na komaniola malamu mibu mileki. Ntango nazalaki kokola, baboti na ngai bapesaki ngai misala nzinganzinga ya ndako mpe bafutaki ngai mbongo mpo na mosala wana. Mbala mingi nasalelaki mbongo wana, mwa moke koleka mpata 50 na mposo moko, mpo na kokende na sinema. Na ntango wana tike ya sinema ezalaki mpata 25 mpo na mwana ya mibu 11. Natikalaki ngai na mpata 25 mpo na kosomba babombon, oyo ezalaki mpata 5 na moko. Sinema na babombon mitano! Ekokaki kozala malamu mingi te koleka yango.
Nyonso ezalaki malamu kino nakomaki na mibu 12. Natelemaki na molongo nsima ya nzanga moko, nasosolaki ete ntalo ya tike mpo na mwana ya mibu 12 ezalaki mpata 35, mpe ete elingaki koloba babombon moke. Namilengelaki te mpo na libonza wana, nakanisaki na ngai moko, “Ozali ndenge moko lokola ozalaki mposo moko eleki.” Kondimaka likambo wana, namataki mpe nasengaki tike ya mpata 25. Moteki amonaki te mpe nasombaki babombon mitano esika ya misato.
Kosepelaka na likambo nasalaki, nsima nakimaki na ndako mpo na koyebisa tata wa ngai libaku na ngai ya monene. Ntango nasopelaki ye yango na mikemike, alobaki eloko te. Ntango nasilisaki, atalaki ngai kaka mpe alobaki, “Mwana, olingi koteka molimo na yo mpo na cent mitano?” Maloba ma ye ekotaki motema na ngai ya mibu 12. Ezali liteya nabosani ata moke te.
Mibu ya nsima natunaki motuna wana kaka na mosimbi Bonganganzambe ya Melekisedeki moko ya bolembu. Azalaki moto moko ya malamu oyo alingaki libota na ye. Ye, nzokande, akendaka te na eklezia mpo na mibu mingi. Azalaki na mwana mobali moko na likabo ya kobeta na lingomba ya makasi na mibembo mingi oyo azalaki kosala mpe kobeta masano mokolo ya Eyenga. Lingomba wana elongaki masano minene mbala mingi. Ntango tokutanaki, nakundolisaki ye ete lokola momemi bonganganzambe, balakelaki ye ete soki akumisi ndai mpe boyokani na ye, akozwa “nionso oyo Tata [na biso] azali na yango.”2 Nsima natunaki ya, “Lisano ya mboka ezali na motuya mingi koleka nyonso Tata na biso azali na yango?” Alobaki na boboto, “Namoni likambo na yo” mpe asalaki elako mpo na kokutana na episikopo na ye.
Lelo ezali pete kozwama na makelele ya mokili yango—atako na makanisi na biso ya malamu. Mokili ezali kofina biso mpo na “[kotala] koleka elembo.”3 Moto moko kala te atunaki ngai, “komela mbala moko ezali mpenza likambo?” Okoki komona ete ezali motuna ya monguna? Kaina atunaki, “Nzambe azali nani ete na nasengeli koyeba ye?”4 mpe nsima abungisaki molimo na ye. Na komindimisaka na masumu ya kitoko, Satana alongi. Mpo na molangi ya miliki,5 nkombo ekomamaki mabe,6 mpo mwa bilei,7 likoki ya bonkulutu mpe libula ya kosangola etekami.
Ntango tokanisi kobongola mpata mitano to masano ya mboka na bomoi na biso, tokoki kolonga na misala na biso, lokola Kaina, to komitika na bolingi ya Nzambe. Motuna liboso na biso ezali te soki tozali kosala makambo oyo esengeli kosembola, mpamba te tozali ntango nyonso kosala yango. Esika na yango, motuna ezali, “kozonga nsima” to “kosilisa” libiangi likolo ya molimo na biso mpo na kosala bolingi ya Tata?8
Nkolo alingi bosembo na biso kasi atuni biso tokoba na boyamboli mpe botosi. Na Biblia totangi ete ezalaki na elenge mobali mobateli mobeko, ya bomengo oyo afukamaki liboso ya Mobikisi mpe atunaki nini asengelaki kosala mpo na kozwa bomoi ya seko. Ye abalukaki mosika na mawa ntango Mobikisi alobaki, “Eloko moko ozangi: … teka nionso ozali na yango.”9
Kasi, ezalaki na moto mosusu ya bomengo, mokonzi monene ya Balamani, tata wa Lamoni, oyo atunaki motuna wana kaka na ntina ya bomoi ya seko, kolobaka: “Nini nasala mpo ete nakoka kobotama na Nzambe, kobakolaka molimo moye mwa nkuna libanda lya motema mwa ngai, mpe kozwa Molimo mwa Ye? … nakotika manso nazwi, iyo, nakosundola bokonzi bwa ngai, ete nakoka kozwa bosepeli boye bonene.”10
Bomikundola eyano ya Nkolo apesaki na mokonzi na nzela ya mosala wa Ye Aloni? “ Soko ozali na mposa ya likambo liye, soko okobombama liboso lya Nzambe, iyo, soko okoyambola masumu ma yo manso, mp okogumbama liboso ya Nzambe, mpe okobianga likolo lya nkombo ya ye na bondimi, kondimaka ete okozwa, nde okozwa elikya eye ozali na mposa.”11
Ntango mokonzi asosolaki libonza esengelami, amikitisaki mpe amigumbaki mpe nsima asambelaki, “O Nzambe, … nakotika masumu ma ngai manso mpo na koyeba yo.”12
Eye ezali mbongwana Mobikisi azali kosenga biso: tosengeli kotika masumu ma biso, minene to mike, mpo na mbano ya bomoi ya seko uta na Tata. Tosengeli kobosana masolo ya komindimisa, bolimbisi ya lokuta, mayele mabe, ezaleli ya komibomba, kozelisa, komilakisa, lolengo ya bomoto, makanisi ya kosambisa, mpe kosalaka makambo na lolenge na biso. Tosengeli komikabola na kimokili mpe kokamata likolo na biso elilingi ya Nzamba na elongi ya biso.13
Bandeko babali mpe basi, mikundola ete mokumba eye ezali mingi koleka bobele kozala te makambo ya mabe. Na ntina ya monguna ya loma, tosengeli kosala mpe kovanda te kidiba na mayele te.”14 Kokamata elongi ya Nkolo elingi koloba kosalisana. Ezali masumu ya kosala mpe masumu ya kozanga kosala, mpe tosengeli komatela yango mibale.
Na kosalaka lokola mokambi ya misio na Afrika, nateyamaki libela bosolo bonene . Nazalaki na nzela na ngai ya liyangani ntango namonaki elenge mobali oyo azalaki se ye moko, kolelaka makasi na mpembeni ya nzela. Mongongo moko elobaki na kati na ngai, “Telema mpe salisa mwana mobali wana.” Ntango nayokaki mongongo oyo, na ntaka ya secondi, nakanisaki: “Okoki kotelema te. Ngonga eleki. Ozali na mosala ya bokambi mpe okoki kotambola te na butu.”
Ntango nakomaki na ndako ya mayangeni, nayokaki mongongo wana kaka kolobaka lisusu: “Kende salisa mwana bobali wana.” Napesaki nsima fungola ya motuka na ngai na mondimi moko ya Eklezia na nkombo Afasi mpe nasengeki ye amema mwana mobali wana epai na ngai. Penepene na minuti 20 nsima, nayokaki kobete moko na lipeka na ngai. Elenge mobali azalaki libanda.
Azalaki penepene na mibu10. Toyebaki nsima nde tata wa ye akufaki mpe mama wa ye azalaki na boloko. Ye avandaki na bisika ya babola ya mboka Accra elongo na mobokoli, oyo apesaki ye bilei mpe esika ya kolala. Mpo na kozwa lisalisi oyo, azalaki koteka makayabu ya kokauka na babalabala. Kasi na mokolo oyo ya koteka, ntango akotisaki loboko na libenga na ye amonaki ete ezalaki na lidusu. Abungisaki bozwi na ye nyonso. Afasi mpe ngai toyebaki mbala moko ete soki azongi na mbongo te, alingaki kobiangama mokosi, mingimingi kobetama, mpe kobwakama libanda na balabala. Ezalaki na ngonga wana ya mpasi nde namonaki ye mpo na mbala ya liboso. Tokitisaki babobangi na ye, tozongisaki oyo ye abungisaki, mpe tozongisaki ye epai ya mobokoli na ye.
Ntango nakendeki ndako mokolo wana, nasosolaki bosolo mibale ya minene. Yambo, nayebaki lokola mokolo moko te liboso ete Nzambe azali na likanisi ya moko na moko na biso mpe akosundola biso ata moko te, ya mibale, nayebaki ete tosengeli ntango nyonso koyokela mongongo ya molimo Mosantu kati na biso mpe kokende “kobila”15bisika nyonso ekomema biso, kozangaka kotala babobangi na biso to likama kani.
Mokolo moko bayekoli batunaki Mobikisi nani azalaki monene mingi koleka na bokonzi ya lola. Ye ayebisaki bango babongwana, bamikitisa, mpe batosa lokola bana bake. Ye nsima alobaki, “Mwana ya moto ayaki kobikisa oyo ebungaki.”16 Na liloba moko wana, Ye alimbolaki etinda ya biso. Tosengeli kokende kobikisa—bato babunga, bazali na nsuka, mpe bato ya moke. Koboya mabe ekoki te; tosengeli “koyoka mpasi ya ekulusu”17 mpe “komipesa na na motema nsai,”18 kosasalisaka basusu babongola mitema. Na mawa mpe bolingo toyambi mokilikili,19 toyanoli bilelo ya bana etike na esengo, bosengi ya baye bazali na molili mpe bazangi elikia,20 mpe bobeleli ya boluki libiki ya libota ekeleli. “Satana azali na ntina te ya kokomisa bato banso lokola Kaina mpe Yudasi … ,” elobaki Mpaka Neal A. Maxwell. “Azali bobele na ntina ya kokomisa bato ba bokoki … bamimona lokola na mindondo ya katikati.”21
Nsima ya likita ya likonzi, elenge mobali moko ya mibu penepene 16 apusanaki mpembeni na ngai mpe atunaki ete, “Nzambe alingaka ngai? ” Tika babomoi ya lisalisi endimisa ntango nyonso ete nzambe abwakisaka moto moko te.
Namotuna, “Nini moto akozongisa mpo na molimo na ye?” Satana alingi biso totekisa bomoi na biso mpo na babombon mpe masano ya mokili oyo. Mobikisi, nzokande, abiangi biso, na kosomba te, tolongola masuma na biso, tokamata likolo na biso elongi na Ye, mpe tokamata yango kati ya mitema mya baye tokoki koyamba. Mpo yango tokoki kozwa nionso oyo Nzambe azali na yango, oyo balobeli biso ezali monene mingi koleka bomengo nyonso esangani ya mokili.22 Okoki kutu kososola?
Na mobembo ya kala te na Nicaragua, namonaki palaki moko na ndako ya bozwi mingi te ya libota moko tokendaki kotala. Elobi, “Litatoli ezali bozwi bwa ngai boleki na motuya.” Bongo ezali mpo na ngai. Litatoli na ngai ezali bomengo ya molimo na ngai, mpe na bosembo ya motema na ngai, natikeli bino litatoli na ngai ete eklezia oyo ezali Eklezia ya solo ya Nzambe, ete Mobikisi atelemi na moto na yango mpe azali kokamba yango na nzela ya profeta aponama na Ye. O nkombo ya Yesu Klisto, amene.
Show References
-
1. Matai 16:26.
-
-
3. Yakobo 4:14.
-
4. Tala Moses 5:16.
-
5. Molangi ya miliki mpe fulufulu na yango ezalaki na katikati ya boswani katikati ya mwasi ya Thomas B. Marsh mpe Mama Harris, oyo bayokanaki kosangisa biloko mpe kosala fromage. Ntango Mama Harris amonaki ete Mama Marsh atiaki te fulufulu na miliki kasi abombaki yango mpo yemei, Mama Harris amilelaki mpe basi babale baswanaki. Thomas Marsh amemeki likambo na episikopo, oyo azalaki na ngambo ya Mama Harris. Ekendeki uta na episikopo, tii na lisanga ya banganganzambe banene, tii na Bokambi ya yambo, banso kati na bango bayokanaki ete Mama Marsh azalaki mabe. Yango etimolaki libulu katikati ya Thomas Marsh mpe Bandeko. Noki nsima, Thomas Marsh atatolaki liboso ya bazuzi ya Missouri ete Bamormon azalaki banguna ya ekolo Missouri. . (Tala George A. Smith, “Discourse” Deseret News, sanza ya minei 16, 1856, 44.)
-
6. Ntango Profeta Joseph Smith abimisaki libiangi ya Simonds Ryder mpo na kosala lokola misionele, Ryder amonaki ete nkombo na ye ekomamaki “Rider” na libimisi eniatamaki. Ayokaki mabe, mpe yango ememaki bopengwi na ye mpe na nsuka na kosala elongo ntango batiaki profeta potopoto ya mwindu mpe bansala. Ryder ayebaki te ete Joseph Smith amesanaki koloba mabimisi na mokomi mpe ye asalaki eloko moko te na bokomi. (Tala Milton V. Backman Jr., The Heavens Resound: A History of the Latter-day Saints in Ohio, 1830–1838 [1983], 93–94; Donald Q. Cannon and Lyndon W. Cook, eds., Far West Record: Minutes of The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints, 1830–1844 [1983], 286.)
-
7. Na Genese 25 toyoki ete Esau atekaki kinkulutu na ye na Yakobo mpo na “lipa mpe supu ya ndunda ” ” (verse 34).
-
8. Tala Doctrine et Alliancess 19:18–19.
-
9. Tala Malako 10:21–22.
-
10. Alma 22:15.
-
11. Alma 22:16.
-
12. Alma 22:18.
-
13. Tala Alma 5:14–19.
-
14. Alma 60:7.
-
15. Malako 1:18.
-
16. Matai 18:11.
-
17. Yakobo 1:8.
-
-
19. Tala Luka 15:11–32.
-
20. Tala Joseph Smith—History 1:15–16.
-
18. Neal A. Maxwell, Deposition of a Disciple (1976), 88.
-
22. Tala Doctrine et Alliancess 19:38.
Official Web site of The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints
© 2015 Intellectual Reserve, Inc. All Rights Reserved


text:
Simon Kimbangu
Simon Kimbangu (* 24 setɛ́mbɛ 1889 (tǒ: 12 setɛ́mbɛ 1887) o Nkamba; † 10 ɔkɔtɔ́bɛ 1951 o Élisabethville) azalí mokeli ya lingómbá lya boklísto liye libêngami Kimbangu. Abotami mokɔlɔ mwa zómi na míbalé sánzá ya libwá mobú mwa nkóto mɔ̌kɔ́ nkámá mwambe na ntúkú mwambe na sambo ó Nkamba pɛnɛpɛnɛ ya Thysville (sikáwa Mbánzá-Ngungu) mpé akufá mokɔlɔ mwa zómi na míbalé sánzá ya zómi mobú mwa nkóto mɔ̌kɔ́ na nkámá libwá na ntúkú mitáno na mɔ̌kɔ́ o Élisabethville (sikáwa Lubumbashi). Esilá yě kobotamá na Ekólo nsɔ́mí ya Kɔ́ngɔ (eye ekomáká na nsima Kɔ́ngɔ Belezi), akomáká mosakoli nsango ndambo ya Yésu na mibú mya nkóto mɔ̌kɔ́ na nkámá libwá na ntúkú míbalé mpé abandi ministere ya yě ya kosakoloka nsango ndambu mpé ya kobikisa bokɔnɔ na nguyá na mokɔlɔ mwa motóbá sánzá ya mínei mobú mwa nkóto mɔ̌kɔ́ na nkámá libwá na ntúkú míbalé na mɔ̌kɔ́ o mbóka Nkamba. Ayébani míngi mpenzá mpó na matéya ma yě maye masimbi bondimi bwa lingómbá lya Kimbangu.
Nkásá o libándá[kokoma]
- Encyclopædia Britannica
- Dictionary of African Christian Biography: Simon Kimbangu, lokasa uta An African Biographical Dictionary, copyright © 1994, edited by Norbert C. Brockman, Santa Barbara, California.


text:
Molimo Mosantu asalaka na bomoko oyo ekoki mpenza elongo na Tata na Lola mpe Yesu Klisto, kokokisaka misala mingi ya motuya mpe mikumba mikeseni.
Na 1994, Mokambi Howard W. Hunter abengisaki bandimi banso ya Eklezia mpo na kosala tempelo … lokola elembo ya bondimi na [biso].”1 Nsima na mobu wana kaka, botongi ya Tempelo ya Bountiful na Utah esilaki. Lokola bato mingi, tomitungisaki mpo na komema libota na biso ya bolenge na bofungoli ndako yambo ya bobulisi. Tosalaki na etingia mpo na kolengela bana na biso mpo na kokota na tempelo, kosambelaka na makasi ete bakoka kozwa mayele ya molimo mpo ete tempelo ekoka kokoma esika ya motema na bomoi na bango.
Lokola tozalaki kotambola na limemia na kati ya tempelo, namimonaki kolulaka botondi ya lipombo, bosilisi ya malonga, minda kongengaka na kati ya maninisa ya likolo, mpe mingi ya mayemi na langi ya kofulisa bato. Lolenge mobimba ya etonga oyo ya bule ezalaki kitoko eluta.
Kokotaka na kati na kisuku ya selesitiale, na mbalakaka nasosolaki ete mwana na biso ya mobali ya leki, Ben ya mibu motoba, akangamaki makasi na lokolo na ngai. Amonanaki komitungisama—mbele kutu na mwa mobulu.
“Likambo nini, Mwana?” Nalobaki na mongongo moke.
“Daddy, azongisaki, “nini ezali kosalema awa? Nayoka naino lolenge oyo liboso te.”
Koyebaka ete oyo ezalaki ntango mosusu mbala ya yambo mwana na biso ya mobali ayokaka nguya ya Molimo Mosantu na lolenge ya nguya moko ya boye, nafukamaki na mabele penepene na ye. Ntango batali mosusu bazalaki kotambola nzinganzinga na biso, Ben mpe ngai tolekisaki miniti mingi, ngambo na ngambo, koyekolaka na ntina ya Molimo Mosantu elongo. Nakamwaki na pete nini tokokaki kolobela mayoki na ye. Lokola tozalaki kotambola, emonnaki polele ete eloko ezalaki ya bofuli mingi koleka mpo na Ben ezalaki te nini amonaki kasi nini ayokaki—kitoko ya biloko nzinganzinga na biso te kasi mongongo ya kimia, ya moke ya Molimbo ya Nzambe na kati ya motema na ye. Nakabolaki elongo na ye nini nayekolaka uta na mayele na ngai moko, kutu lokola bokamwi na ye ya bomwana elamusaki lisusu na ngai liyoki moko ya mozindo ya botondi mpo na likabo oyo ya Nzambe ezanga elobeli—likabo ya Molimo Mosantu.2
Molimo Mosantu Azali Nani?
Molimo Mosantu azali moto ya misato na Bozambe, mpe, na bongo, lokola Nzambe Tata mpe Yesu Klisto, Ye ayebi makanisi mpe bamposa ya mitema na biso.3 Molimo Mosantu alingi biso mpe alingi biso tozala na esengo. Lokola ayebi mikakatano tozali kokutana na yango, Ye akoki kokamba biso mpe koteya biso makambo manso tosengeli kosala mpo na kozonga mpe kowumela elongo na Tata wa biso ya lola mbala moko lisusu.4
Na bokesani na Tata wa Lola mpe Yesu Klisto, oyo bazali na banzoto ekembelama ya misuni mpe mikuwa, Molimo Mosantu azali moto ya molimo oyo asololaka na milimo na biso na nzela ya mayoki mpe makanisi.5 Lokola mozalani ya molimo, Ye azali na mokumba ya ye moko kaka ya kozala mosali na lisalisi na ye libimisi ya moto na moto ezwami. Na makomi, Molimo Mosantu elobelami lokola Molimo Esantu, Molimo ya Nkolo, Molimo Mosantu ya Elaka, to bobele Molimo.6
Etinda ya Molimo Mosantu Ezali Nini?
Mosala ya Molimo Mosantu asalaka na bomoko ebonga mpenza elongo na Tata wa Lola mpe Yesu Klisto, kokokisaka misala mingi ya motuya mpe mikumba mikesani. Ntina ya liboso ya Molimo Mosantu ezali kopesa litatoli ya Nzambe Tata mpe Mwana wa Ye, Yesu Klisto, 7 mpe koteya biso bosolo na makambo manso.8 Litatoli ya ntembe te uta na Molimo Mosantu ememi bosolo mosika mingi koleka litatoli uta na liziba nyonso mosusu. Mokambi Joseph Fielding Smith ateyaki ete “Molimo ya Nzambe kolobaka na molimo ya moto azali na nguya mpo na kopesa bosolo na lolenge mpe bososoli monene mingi koleka bosolo ekoki kopesama na bokutani ya moto ye moko na bazalani ya lola.”9
Molimo Mosantu ayebani lisusu lokola Mobondisi.10 na ntango ya mobulu to ya bozangi elikia to bobele ntango tozali na mposa ya koyeba ete Nzambe azali penepene, Molimo Mosantu akoki kotombola milimo na biso, kopesa biso elikia, mpe koteya biso “makambo ya kimia ya bokonzi,”11 kosalisaka biso koyoka “kimia ya Nzambe, oyo eleki bososoli nyonso.”12
Mibu mingi eleki lokola libota monene ya biso esanganaki mpo na bolei ya bopemi moko, tata wa ngai abandaki kosakana na mingi ya bankoko na ye. Na mbalakaka mpe na kozanga koyebisa akweyaki mpe nokinoki akufaki. Likambo oyo tozelaki te ezalaki nsomo, mingimingi mpo na bankoko, kobimisaka mituna oyo ezalaki mpasi na koyanola. Nzokande, ntango tosangisaki bana ba biso nzinganzinga na biso, ntango tosambelaki mpe totangaki maloba ma baprofeta ya Buku ya Mormon etali ntina ya bomoi, Molimo Mosantu abondisaki moko na moko na biso moto na moto. Na lolenge moko oyo ezalaki mpasi na kolimbola na maloba, biyano tolukaki eyaki na polele na kati ya mitema na biso. Toyokaki kimia oyo ya solo elekiya biso bososoli, kasi litatoli uta na Molimo Mosantu ezalaki ya ntembe te, ya koboya te, ya solo.
Molimo Mosantu azali moteyi mpe mobimisi.13 Ntango toyekoli, tomanioli, mpe tosambeli mpo na oyo etali bosolo ya nsango malamu, Molimo Mosantu akopelisa mayele na biso mpe akoningisa bososoli na biso.14Ye akosala ete bosolo ekomama libela na milimo na biso mpe akosala mbongwana ya makasi eya na mitema na biso. Ntango tokaboli bosolo elongo na mabota na biso, elongo na baninga na biso, elongo na bandeko bandimi na Eklezia, mpe elongo na baninga mpe bato ya pembeni na lingomba na biso, Molimo Mosantu akokoma moteyi na bango mpe lokola, mpo Ye amemaka etinda ya nsango malamu “na kati na mitema ya bana ya bato. ”15
Molimo Mosantu afulaka biso mpo na kokende epai ya basusu mpo na kosalisa. Mpo na ngai, ndakisa ya makasi mingi koleka ya bokebi na bitinda ya Molimo Mosantu mpo na kosalisa basusu ewuti na bomoi mpe mosala ya Mokambi Thomas S. Monson, oyo alobaki: “Na kokokisaka mikumba na biso, nayekoli ete ntango tosali bokebi na etinda moko ya kimia mpe tosali likolo na yango na kozangaka kozela, Tata wa biso ya Lola akokamba matambe na biso mpe akopambola bomoi na biso mpe bomoi ya basusu. Nayebi likambo moko te ezali sukali mingi to liyoki ya motuya mingi koleka kosala bokebi na etinda bobele mpo na komona ete Nkolo ayanoli losambo ya moto mosusu na nzela na yo.”16
Nakokabola kaka likambo moko ya boboto. Ntango Mokambi Monson azalaki episikopo, ayekolaki ete mondimi moko ya palwasi, Mary Watson, azalaki na lopitato. Ntango akendeki kotala ye, ayokaki ete azalaki kovanda na kisuku moko ya monene elongo na babeli mingi misusu. Ntango apusanaki mpembeni ya Ndeko mwasi Watson, amonaki ete mobeli moko na mbeto ya mpembeni azipaki moto na ye nokinoki.
Esilisaki Mokambi Monson kotala Ndeko mwasi Watson mpe kopesa ye lipamboli ya bonganganzambe, apesaki ye mbote, alobaki tikala malamu, mpe amilengelaki mpo na kolongwa. Nsima likambo moko ya pete kasi ya kokamwa eyaki. Natangi sikawa Mokambi likundoli ya Monson yemei:
“Nakokaki te kotika mpembeni na ye te. Ezalaki lokola soki loboko moko ya komonana te evandaki na lipeka na ngai, mpe nayokaki na kati na molimo na ngai ete nazalaki koyoka maloba oyo: ‘Kende na mbeto ya mpembeni wapi mwasi ya moke afinikaki elongi na ye ntango okotaki’ Nasalaki yango. …
Nabelemaki na mpembeni ya mbeto ya mobeli mosusu, nabetaki na boboto lipeka na ye mpe na lolenge ya malamu nabendaki na nsima elamba oyo ezipaki elongi na ye. Bongo tala! Ye, lisusu, azalaki mondimi ya palwasi na ngai. Nayebaka te azalaki mobeli na lopitalo. Nkombo na ye ezalaki Kathleen McKee. Ntango miso na ye ekutanaki na ya ngai, agangaki na mai na miso, ‘O, Episikopo, ntango okotaki na ekuke, nayokaki lokola oyaki kotala ngai mpe kopambola ngai na eyano na nsambo na ngai. Nasepelaki na kati na kokanisa ete olingaki koyeba nazali awa, kasi ntango okangamaki na mbeto mosusu, motema na ngai ezindaki, mpe nayebaki ete oyaka te mpo na kotala ngai.’
“Nalobaki na [Ndeko mwasi] McKee: ‘Ezali eloko te ete nayebaki te ozalaki awa. Ezali ya motuya, nzokande, ete Tata wa biso ya Lola ayebaki mpe ete osambelaki na nse ya motema mpo lipamboli ya bonganganzambe. Ezali Ye oyo atindikaki ngai mpo na kokota na nkuku na yo.”17
Lolenge nini Molimo Mosantu Alobaka na Biso?
Biso banso tokutana na Molimo Mosantu, atako tokoki ntango inso koyeba yango te. Ntango makanisi efulama ekoti na kati ya mayele na biso, toyebi yango ezali ya solo na mayoki oyo ekoti na mitema na biso. Mokambi Boyd K. Packer ateyaki: “Molimo Mosantu akoloba na mongongo oyo oyoki mingi koleka oyoki. … Ntango tolobeli ‘koyoka’ nungunungu ya Molimo, mbala mingi moto akolimbola etinda ya molimo na kolobaka, ‘nazwi liyoki … ’.”18 Ezali na nzela ya mayoki oyo ya bule uta na Molimo Mosantu de toyei koyeba nini Nzambe alingi tosala, mpo na yango, lokola elobami na makomi, “ezali molimo ya bobimisi.”19
Elingi Koloba Nini Kozwa Likabo ya Molimo Mosantu?
Na koteyaka mwana na biso ya mobali ya mibu motoba, Ben, nakanisaki ete ezali ya motuya kotia bokeseni katikati ya nini ayokaki, oyo ezali nguya ya Molimo Mosantu, mpe likabo ya Molimo Mosantu, oyo akokaki kozwa nsima ya libatisi. Liboso ya libatisi, baluki ba bosembo mpe ba solo bakoki koyoka nguya ya Molimo Mosantu mbala na mbala. Nzokande, libaku ya kozwa kimoninga ya ntango nyonso ya Molimo Mosantu mpe likoki ya mapamboli manso masangani na yango ezwami bobele na bandimi balongobani, babatisami oyo bazwi likabo ya Molimo Mosantu na kotiamaka maboko na nzela ya baye basimbi likoki ya bonganganzambe ya Nzambe.
Na nzela ya likabo ya Molimo Mosantu, tozwi bokoki mpe makabo ya molimo ebakisami, bobimisi mpe bobateli emati, boyangelami mpe bokambemi ya sikisiki, mpe mapamboli malakelami ya bosantisami mpe bonetolami na bokonzi ya selesitiale. Mapamboli manso oyo mapesami lokola mbano ya mposa ya kozwa yango mpe eyei ntango tokokisi bomoi na biso na bolingi ya Nzambe mpe toluki bokambemi na Ye ya ntango nyonso.
Ntango nazongisi mabanzo na likambo ya Ben na Tempelo ya Bountiful na Utah, nazwi mayoki mpe makanisi mingi ya sukali. Likundoli ya polele ezali ete namelami na bonene ya nini nakokaki komona, mwana moke moko penepene na ngai azalaki koyeba mayoki ya nguya na motema na ye. Na likundolisi moko ya boboto, nabengisamaki kaka kotelema mpe kofukama te kasi lisusu mpo na kosala bokebi na libiangi ya Mobikisi mpo na kokoma lokola mwana moke—mosawa, mosekomi, mpe penepene na koyoka mongongo ya kimia, ya moke ya Molimo na Ye.
Napesi litatoli ya bosolo ya bomoi mpe etinda ya Bonzambe ya Molimo Mosantu mpe ete na nguya ya Molimo Mosantu, tokaki koyeba bosolo ya makambo manso. Natatoli ete likabo ya Molimo Mosantu ezali likabo ya Tata wa biso ya Lola ya ntalo monene mpe ezanga elimboli na banso balingi koya epai ya Mwana na Ye, kobatisama na nkombo na Ye, mpe kozwa Molimo Mosantu na nzela ya nkotisa na Eklezia na Ye. Ya bosolo ya bule oyo napesi litatoli na nkombo ya Yesu Klisto, amene.
Show References
-
1. Howard W. Hunter, na Jay M. Todd, “President Howard W. Hunter: Fourteenth President of the Church,” Ensign, sanza ya sambo 1994, 5; tala lisusu Howard W. Hunter, “The Great Symbol of Our Membership,” Tambuli, sanza ya zomi na moko 1994, 3
; Ensign, sanza ya zomi 1994, 2.
-
2. Tala Doctrine et Alliances 121:26.
-
3. Tala Alama 12:7; 18:16–18; Doctrine et Alliances 6:15–16.
-
4. Tala 2 Nefi 32:5.
-
5. Tala Doctrine et Alliances 130:22.
-
6. TalaLuka 4:1, 18; 11:13; Yoane 1:33; Baefese 1:13; Doctrine et Alliances 88:3.
-
7. Tala 2 Nefi 31:18; 3 Nefi 28:11; Doctrine et Alliances 20:27.
-
8. Tala Moloni 10:5.
-
9. Joseph Fielding Smith, Doctrines of Salvation, comp. Bruce R. McConkie, 3 vols. (1954–56), 1:47–48.
-
10. Tala Yoane 14:26; Doctrine et Alliances 35:19.
-
-
12. Bafilipi 4:7.
-
13. Tala Luka 12:12; 1 Bakolinti 2:13; Doctrine et Alliances 50:13–22; Teachings of Presidents of the Church: Joseph Smith (2007), 132–33.
-
14. Tala Doctrine et Alliances 11:13.
-
15. 2 Nefi 33:1.
-
16. Thomas S. Monson, “Peace, Be Still,” Liahona
mpe Ensign, sanza ya zomi na moko 2002, 55.
-
17. Tala Thomas S. Monson, “Christ at Bethesda’s Pool,” Ensign, sanza na zomi na moko 1996, 18–19.
-
18. Boyd K. Packer, “Personal Revelation: The Gift, the Test, and the Promise,” Liahona, sanza ya motoba 1997, 10
; Ensign, sanza ya zomi na moko 1994, 60.
-
19. Doctrine et Alliances 8:3; tala lisusu nzela 2.


text:
Patrice Lumumba
Patrice Émery Lumumba azaláká moyángeli wa yambo ya Bulamatari o Kongó-Kinsásá úta sánzá ya motóbá ya mobú mwa 1960 téé sánzá ya libwá ya mobú mûna. Abótámí o Onalua (Katako-Kombé, Sanukru, Kasai-Oriental) mokɔlɔ mwa 2 sánzá ya nsambo o mobú mwa 1925 mpé akúfí o Katanga mokolo mwa 17 sánzá ya yambo o mobú mwa 1961. Bamokangáká o boloko mpé bamobomáká na komobɛtɛkɛ masási, likambo liye lisalamáká na lisungi lya bulamatari ya Bɛ́ljika mpé Bulamatari ya Bɛ́ljika asengáká bolimbisi na mobú mwa 2002 mpô na yango.


text:
Tika—bino nyonso—tozala na mpiko mpo na kotelemela oyo banso bandimaka, mpiko mpo na kotelema mpo na mabongisi.
Bandeko Balingami Mibali, ezali malamu ya kozala elongo na bino mbala moko lisusu lelo. Nasambeli kozwa lisalisi ya lola mpo na libaku oyo ya koloba na bino.
Libanda ya Ndako ya Makita oyo ebakisami bankoto basangani na bandako ya Nzambe mpe na bisika mosusu mingi na mokili mobimba. Nsinga moko ekangi biso elongo, mpo tondimami komema bonganganzambe ya Nzambe.
Tozali awa na mabele na eleko moko ya kitoko koleka ya lisitwale na yango. Mabaku ya kobonga na biso ezangi ndelo, kasi tozali mpe nzokande kokutana lisusu na ebele ya mikakatano, mosusu na yango se moko mpo na ntango na biso.
Tozali kati na mokili moko wapi bantina ya bomoto, na ndambu ya mingi, esili kobwakama mpenza mpembeni, wapi bato bazali kolakisa masumu polele, mpe wapi masenginia mpo na kopengwa uta na nzela ya nkaka ezali kozinga zinga biso. Tozali kokutana na bitinda makasi mpe na banguya ya mayele mabe kokitisaka na nse oyo ezali ya malamu mpe komekaka kokia na esika yango mayele mpe mimeseno ezanga ntina ya mokili ya bato.
Na ntina na yango mpe mikakatano mosusu, mikano oyo ekoki komema biso na nsuka ya bomoi na biso mizali ntango inso liboso na biso. Mpona biso kozwa mikano ya bosembo, mpiko esengelami—mpiko ya koloba “te” ntango tosengeli, mpe mpiko ya koloba “iyo” ntango yango elongobani, mpiko ya kosala likambo ya malamu mpamba te ezali malamu.
Mbala mingi lokola mposa na mokili lelo ezali kolimwisa nokinoki bantina mpe mabongisi Nkolo apesaki biso, tosengeli mbele na ntembe te kobiangama mpo na kobundela oyo tozali kondima. Tokozala na mpiko mpo na kosala yango?
Mokambi J. Reuben Clark Jr., oyo mpo na mibu mingi azalaki moko na Bokambi ya Yambo alobaki ete: “Makambo mayebani te ezali maye wapi [baye] bakanisi bazali na bondimi … bayokaki ete, zambi na koyebisa bondimbi na bango mobimba bakoki komema litio ya baninga na bango bazanga bondimi likolo na bangomei, basengeli kobongola to kolimbola bondimi na bango to konzulisa yango na ndenge ya kobebisa yango, to kutu kosundola yango. Bato ya boye ezali bakibisi.”1 Moko te na biso akoki kolinga kolata nkombo ya boye, kasi tobangaka te kosakola bondimi na biso na mabaku mosusu?
Tokoki komisalisa biso moko na mposa ya kosala malamu soki tomitii biso moko na bisika mpe tozali na milulu wapi makanisi na biso etindami na bolamu mpe wapi Molimo ya Nkolo ekozala malamu.
Namikundoli kotangaka mwa ntango eleki toli tata moko apesaki na mwana na ye ya mobali ntango akendeki na kelasi: “Soki omimoni mokolo moko wapi osengeli te kozala, bima!” Napesi na moko na moko na bino toli wana kaka: “Soki omimoni mokolo moko wapi osengeli kozala te, bima!”
Libiangi mpo na mpiko ekoya mbala mingi na moko na moko na biso. Mokolo nionso na bomoi na biso mpiko esengelami—kaka te mpo na makambo ya motuya, kasi mbala mingi koleka ntango tozwaka mikano to toyanolaka na bizalela nzinganzinga na biso. Robert Louis Stevenson mokomi ya ntoki mpe ya mikanda uta na Ecosse alobaki ete: “Mpiko ya mokolo na mokolo ezali na banzeneneke moke. Kasi ya bino ezali ya lokumu moke te mpamba te mbunda ebetami mpo na yo te mpe bibele bazali koganga nkombo na yo te.”2
Mpika ekoya na ndenge mingi. Charles Swindoll, moklisto mokomi akomaki ete: Mpiko esuki te na esika ya etumba … to na kielombe ya kokangaka moyibi na ndako na yo. Momekano ya solo mpo na mpiko ezali ya kimia mingi mpenza. Ezali momekano ya kati, lokola kotikalaka sembo ntango moto moko te azali kotalaka yo, …. Lokola kozalaka yo moko ntango basusu bazali kososola yo malamu te.”3 Nalingi kobakisa lisusu ete mpiko ya kati elakisi kosala makambo malamu atako tokoki kobanga, kobundelaka bondimi na biso na likama ya kotiolama, mpe kosimba bondimi wana ata ntango bakani biso ete tokobobungisa baninga to lokumu ya bato. Ye oyo atelemi ngwi mpo na oyo ezali malamu bakondima ye te ntango mosusu akoyebana na bato mingi te.
Ntango nasalaki na United States Navy na Deuxiéme Guerre Mondiale, nayekolaki nsango ya misala ya mpiko, esika ya motuya, bandakisa ya mpiko. Moko oyo nakobosana te ezalaki mpiko ya kimia ya soda moko ya masuwa ya mibu 18—ya eyamba na biso te—oyo azalaki na lolendo te mpo na kosambela. Kati na bato 250 ya kompani, azalaki se moko oyo butu nionso afukamaki mpembeni ya mbeto na ye, ntango mosusu na kati ya bosepeli ya konyokala basusu mpe maseki ya bazangi bondimi. Moto ya kogumbama, asambelaka Nzambe. Alembaki te. Atikaki te. Azalaki na mpiko.
Nayokaki kala te ndakisa ya moto moko oyo na ntembe te amonanaki azangaki mpiko oyo ya kati. Moninga na ye alobelaki liyangani moko ya elambo ya molimo mpe ya kobakisa bondimi ye mpe mobali na ye bakendaka na palwasi na bango. Elenge mobali moko oyo azalaki na mosala ya nganganzambe na Bonganganzambe ya Alona atutaki mitema ya lingomba mobimba ntango alobelaki bosolo ya nsango malamu mpe bisengo ya kobatela mitindo. Apesaki litatoli moko ya makasi mpe ya kolelisa ntango atelemaki na elobelo, komonanaka ya kosukwama mpe peto na simisi na ye ya mpembe mpe kalavati.
Nsima mokolo wana kaka, ntango mwasi oyo mpe mobali na ye bakendeki na motuka na penepene na bango, bamonaki elenge mobali wana kaka oyo afulisaki bango kaka mwa ngonga elekaki. Sikawa, nzokande, alakisaki elongi ya bokeseni mpenza ntango azalaki kotambola na nzela na bilamba ya mabe—mpe komelaka likaya. Moninga na ngai mpe mobali na ye bazalaki kaka na bososoi mpe na mawa te, kasi lisusu bazalaki na mobulu mpo na boniboni akokaki kozala lokola moto moko na liyangani ya elambo mpe nsima nokinoki mpenza lokola kozala moto mosusu mpenza.
Bandeko mobali, ezali bino moto wana kaka epai wapi ozali mpe eloko nini ozali kosala—moto oyo Tata na biso alingaki yo ozala mpe osengeli kozala?
Na bosololi moko ebimisamaki na nkasa mboka, bobeti basket ya NCAA ya Amerika eyebani malamu Jabari Parker, mondimi ya Eklezia, batunaki ye akabola toli eleki malamu azwaka na Tata na Ye. Ezongisaki Jabari, “[Tata na ngai] alobaki, zala moto se moko wana kaka na molili mpe na pole.”4 Toli ya motuya, bandeko babali, mpo na biso banso.
Makomi etondi na bandakisa ya lolenge ya mpiko na moko na moko na biso lelo. Profeta Danyele alakisaki mpiko eluti na kotelemaka ngwi mpona oyo ye ayebaki ezalaki malamu mpe na kolakisaka mpiko mpona kosambela, atako akanamaki liwa na kosalaka yango.5
Mpiko emonanaki na bomoi ya Abinadi, ntango elakisamaki na bolingi na ye mpona kobonza bomoi na ye esika ya kowangana bosolo.6
Nani akokaki kosunga kasi kozala kofulama na bomoi ya bilenge mibali 2.000 ya Elamani, oyo bateymaaki mpe balakisanaki mposa ya mpiko mpo na kolanda mateya ya baboti, mpo na kozala na bongondo mpe peto ?7
Ntango mosusu moko na moko ya nsango ya makomi maye ezwi motole na ndakisa ya Moroni, oyo azalaki na mpiko mpona kosala molende na bosembo kino na nsuka mpenza.8
Na bomoi na ye, Profeta Joseph Smith apesaki bandakisa ya kotanga te ya mpiko. Moko na yango ya kafukafu eyaki ntango ye mpe bandeko basusu bakangamaki na miniololo elongo—kanisa bakangamaki na miniololo elongo—mpe bakangamaki na mwa ndako moko esila te penepene ya ndako ya bosambisi na Richmond, Missouri. Parley P. Pratt, oyo azalaki o ntei ya baye bakangamaki na boloko, bakomaki na butu moko wana: “Tolalaki lokola soki na mpongi tii na ngonga ya midi ya butu elekaki, mpe matoi na biso mpe mitema na biso ezwaki mpasi, ntango toyokaka bangonga na maseki ya molili, bandayi ya nkanda, bonsomo ya nsomo mpe bamangala ya bosoto ya bakengeli.”
Ekobaki Mpaka Pratt:
“Nalandaki kino nazalaki na mposa ya kosanza mpenza, nayokaki mobulu, nsomo, mpe natondaki na molimo ya boyengebene ya koyoka mabe ete nakokaki te penepene na kokanga kotelema na makolo na ngai mpe kopamela bakengeli; kasi nalobaki likambo moko te na Joseph, to na moto mosusu, atako nalalaki penepene na ye mpe nayebaki ezalaki ya kolamuka. Na mbala moko atelemaki na makolo ye, mpe alobaki na mongongo ya nkake, to ya bongangi ya nkosi, kolobaka, lokola nakoki komikundola, maloba oyo:
“‘KIMIA. … Na nkombo ya Yesu Klisto napamboli yo, mpe natindi bino bozala kimia; nakowumela te miniti mosusu mpe koyoka bamangala ya boye. Botika maloba ya boye, to bino to ngai tokokufa NA NGONGA OYO.’”
Joseph “atelemaki ngwi na bonkumu ya nsomo,” lokola elimbolamaki na Mpaka Pratt. Akangamaki na miniololo, na mondoki te, mpe kasi azalaki kimia mpe na lokumu. Atalaki na nse bakengeli na kolenga oyo bazongaki nsima na nsonga ya ndako to kongulumaka na makolo na ye. Na bato bana oyo bamonanaki lokola ya kosembola te babondelaki bolimbisi na ye mpe batikalaki na kimia.9
Misala nionso te ya mpiko ekomema mbano ya kafukafu to ya mbala moko, mpe kasi yango nionso ekomema kimia na mayele mpe boyebi boko ete bolamu mpe bosolo ebatelami.
Ekoki kosalema te kotelema ngwi ntango moto moko azali kolona misisa na ye na zelo ya makanisi mpe bondimami ya bato mingi. Esengelami ezali mpiko ya Danyele moko, Abinadi moko, Moroni moko, to Joseph Smith moko mpo na biso kosimba makasi mpe sikisiki na oyo toyebi ezali ya malamu. Bazalaki na mpiko mpo na kosala te oyo ezalaki pete kasi oyo ezalaki malamu.
Banso tokokutana na bobangi, tokozwa litio, mpe tokokutana na bokeseni. Tika biso tozala—bino nyonso—na mpiko mpo na kobunda mpo na boyokani, mpiko mpo na kobunda mpo na mabongisi malamu. Mpiko, kasi kobebisa te, ememaka mwa koseka ete Nzambe andimi. Mpiko ekokoma bolamu ya bomoi mpe ekobenda bokebi ya basusu ntango etalami kaka te lokola bolingi mpo na kokufa lokola mobali kasi lisusu lokola mokano mpo na kotambwisa bomoi malamu. Lokola tozali kokende liboso, kobundaka mpo na kozala lokola tosengeli, tokozwa na ntembe te lisalisi ya Nkolo mpe tokoki kozwa bolendisi na maloba na ye. Nalingaka elaka na Ye ekomama na buku ya Yosua:
“Nakosungola yo te, to nakotika yo te. …
“… Zala makasi mpe na mpiko ya malamu; kobanga te, mpe kopalangana te: mpo Nkolo Nzambe na yo azali elongo na yo bipai binso okokende.”10
Bandeko mibali balingami, na mpiko ya bondimi na biso, tokoki kosakola, elongo na Apostolo Paulo, “Nazali na nsoni te ya nsango malamu ya Klisto.”11 Mpe nsima, na mpiko wana kaka, tokoki kolanda toli ya Paulo: “Zala ndakisa mpo na bandimi, na liloba, na bolingo, na bondimi, na bopeto.”12
Bitumba ya nsomo eyei mpe ekei, kasi etumba ezali mpo na milimo ya bato ezali kokoba na kolemba te. Lokola libianga kelelo eyei na liloba ya Nkolo epai na yo, na ngai, mpe bamemi bonganganzambe bisika binso: “Yango wana, sikawa tika moto nionso ayekola mokumba na ye, mpe asala na mosala aponami, na etingia.”13 Nde tokozala, lokola Apostolo Petelo asakolaki, kutu “bonganganzambe ya bokonzi,”14 esanganaki na ntina mpe elatisamaki na nguya uta na likolo.15
Tika ete moko na moko alongwa awa mpokwa ya lelo na mokano mpe mpiko ya koloba, elongo na Yobo ya kala, “Ntango mpema ezali na ngai, … nakolongola te bosembo na ngai.” 16Yango ekoki kozala bongo losambo na ngai na nkombo ya Yesu Klisto, Nkolo na biso, amene.
Show References
-
1. J. Reuben Clark, Jr., The Charted Course of the Church in Education, rev. ed. (1994), 7.
-
2. Robert Louis Stevenson, in Hal Urban, Choices That Change Lives (2006), 122.
-
3. Charles Swindoll, in Urban, Choices That Change Lives, 122.
-
4. Jabari Parker, in “10 Questions,” Time, Mar. 17, 2014, 76.
-
5. See Daniele 6.
-
6. See Mosiya 11:20; 17:20.
-
7. See Alma 53:20–21; 56.
-
8. See Moloni 1–10.
-
9. See Autobiography of Parley P. Pratt, ed. Parley P. Pratt Jr. (1938), 210–11.
-
10. Yoshua 1:5, 9.
-
11. Baloma 1:16.
-
12. 1 Timote 4:12.
-
-
14. 1 Petelo 2:9.
-
15. See Doctrine et Alliances 105:11.
-
16. Yobo 27:3, 5.
Official Web site of The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints
© 2015 Intellectual Reserve, Inc. All Rights Reserved


text:
Tozali na bomoi ya bayekoli bamikabi ya kopesa na kolakisaka bolingo na biso ya Nkolo.
Ezali penepene na lingomba moko te kati na mambi ma kala na ntina na yango nazali na mawa mingi koleka oyo nazali na yango mpo na Bapostolo zomi na moko oyo batikalaki nsima ya liwa ya mokili. Nabanzi tobosanaka ntango mosusu boniboni ya kozanga mayele ya mosala bazalaki naino mpe boniboni ya koyekama mobimba likolo ya Yesu bazalaka mpo na makoki na bango. Mpo na bango Ye alobaka, “Najali na bino ntango molai boye, nde oyebi ngai naino te … ?” 1
Kasi, ya solo, mpo na bango Ye azalaka te na bango penepene ya ntango molai ekoka. Mibu misato ezali molai te mpo na kobianga Lisanga Likoki ya Bapostolo Zomi na Babale mobimba uta mwa liboke moko ya babongwani ya sika, kolongola uta na bango libunga ya bandenge ya kala, koteya bango makamwisi ya nsango malamu ya Yesu Klisto, mpe nsima kotika bango batambwisa mosala kino bango mpe babomamaki. Likambo mpenza ya nsomo mpo na liboke moko ya bampaka bakulisami sika.
Mingimingi eteni ya kotikalaka yo moko kaka. Mbala mingi Yesu amekaka kolobela bango Ye alingakite kotikala na mosuni elongo na bango, kasi lisusu bakokaki te to bolingaki te kososola likanisi ya makasi boye. Malako akomaki:
“Azalaki kolakisa bayekoli na ye, kolobela bango ete, Mwana na moto akopesama na maboko na bato mpe bakoboma ye. Mpe wana esili kobomama, akosekwa nsima ya mikolo misato.
“Kasi basosoli likambo yango te mpe babangaki kotuna ye.”2
Nde, nsima ya ntango mokuse ya boye ya koyekola mpe kutu ntango moke ya komilengela, ya kokamwa esalamaki, ya kondima ekomaki ya solo. Nkolo mpe Moteyi, Mopesi toli mpe Mokonzi abakamaki o ekulusu. Mosala na Ye na kufa esilaki, mpe Eklezia moke oyo ezalaki kobunda Ye atiaki emonanaki ya kotiola mpe esengelaki kolimwa. Bapostolo na Ye bamonaki Ye na lolenge na Ye ya kosekwa kasi yango ebakisaki bobele na mobulungano na bango. Lokola basengelaki na ntembe te komituna, “Nini tokosala sikawa?” Balobaki epai ya Petelo, Apostolo ya nkulutu.
Awa nasengi bolimbisi wana ezali ngai kozwa mwa bonsomi ya kozanga kosalela makomi na bolimboli na ngai ya bokaboli oyo. Na yango, Petelo alobaki na baninga na ye ya lingomba ete: “Bandeko Babali, ezalaki mibu misato ya nkembo. Moko te kati na biso akokaki kokanisa basanza moke ya boye kala makamwisi tokomona mpe bonzambe toyoki na esengo. Tososoli elongo, tosambeli elongo, mpe tosali elongo na Mwana ya Nzambe Yemei mpenza. Totamboli elongo na Ye mpe toleli elongo na Ye, mpe na butu ya nsuka ya nsomo wana, moko te alelaki mingi koleka ngai. Kasi wana esili. Ye asilisi mosala na Ye mpe Ye asekwi na lilita. Ye asali lobiko na Ye mpe ya biso. Bongo bozali kotuna ete, ‘Nini tokosala sikawa?’ Nayebi mingi ya koyebisa bino te soki bozongela bomoi na bino ya kala, kosepelaka. Nalingi kokende ‘koluka mbisi.’” Mpe penepene motoba kati ya Bapostolo zomi oyo batikalaki balobaki na banso, “Biso mpe tokei na yo.” Yoane, oyo azalaki moko na bango, akomi ete, “Babimaki mpe baingeli na bwato.”3
Kasi, mawa, koluka mbisi ezalaki malamu mpenza te. Butu ya yambo bazongaki na liziba, bazwaki eloko moko te—ata mbisi moko te. Na bapole ya yambo ya ntongo, bazongaki na mawa na ngambo wapi bamonaki na mosika moto moko oyo azalaki kobenga bango, “Bana, bojali na eloko ya kolia te?” Na mawa Bapostolo-bazongeli-kozala-baluki mbisi oyo bapesaki eyano oyo moluki mbisi moko te alingaka kopesa. “Eloko te,” babetaki monoko, mpe mpo na kobakisa kotiola na kofinga, bazalaki kobengama “bana.”4
“Bobwaka moluba na loboko na mobali na bwato mpe bokojua,”5 mopaya alobaki—mpe na maloba wana ya pete, boyebi ebandi kotiola likolo na bango. Mibu misato kaka bato oyo mpenza bazalaka koluka mbisi na mai ya mbu oyo mpenza. Mpe na libaku wana mpe basalaki “mosala butu mobimba, nde [bajui] eloko te,”6makomi elobi. Kasi ndeko moko ya mboka Galileya na libongo alobaka na bango babwaka miluba na bango, mpe babendaki “ebele monene na mbisi,”7mingi ete miluba na bango ekatanaki, bazwaki kotondisaka babwato mibale meke ete ebandaka kozinda.
Sikawa ezalaki kosalama lisusu. “Bana,” oyo lokola babengamaki na ndenge esengeli, na mposa makasi babwakaki moluba na bango, mpe “bayebaki kobenda yango te mpo na ebele na mbisi.” 8 Yoane alobaki solo, “Ye Nkolo wana.”9 Mpe na likolo ya nsonge ya bwato, Petelo moto na mbamba apumbwaki.
Nsima ya likita ya esengo na Yesu mosekwi, Petelo akabolaki elongo na Mobikisi oyo natali lokola ebandeli ya motuya ya mosala ya bopostolo mobimba mpe na ntembe te mpo na Petelo ye moko, kolongolaka libanga monene oyo ya moto moko mpo na bomoi ya lokumu ya mosala mpe bokambi. Kotalaka na mwa babwato na bango ebeba, maluba na bango elemba, mpe liboke ya kokamwa ya mbisi 153, Yesu alobaki na Apostolo na Ye ya nkulutu ete, “Petelo, olingi nde ngai koleka baoyo?” Petelo alobaki, “Ee Motei, yo oyebi ete najali moninga na yo.”10
Mobikisi azongisi na eyano wana ete, kasi akobi kotala na miso ya moyekoli na Ye mpe alobi lisusu ete, “Petelo, olingi nde ngai?” Na ntembe te abulunginisamaki mwa moke na bozongeli ya motuna yango, Moluki mbisi monene ayanoli mpo na mbala mibale ete, “Ee Motei, Motei, yo oyebi ete nalingaka yo.”11
Mobikisi apesi lisusu eyano ya mokuse, kasi na bokebi bonso Ye atuni mpo na mbala ya misato, “Petelo, olingi nde ngai?” Sikawa mpenza Petelo azali koyoka mpenza malamu te. Ntango mosusu ezali na motema na ye bokundoli ya kaka mwa mikolo mileki ntango batunamaka ye motuna mosusu mbala misato mpe ayanolaka na lolenge moko na kobetaka sete—kasi na kowangana. To ntango mosusu abandi komituna soki asosoli te motuna ya Nkolo Motei. To ntango mosusu azalaki koluka motema na ye, kolukaka bondimi ya bosembo ya eyano apesaka mbala moko boye, penepene na kokanisaka te. Ezala mayoki kani ezalaki na ye, Petelo alobaki mpo na mbala misato, “Motei, … yo oyebi ete nalingaka yo.”12
Na yango Yesu ayanolaki, (mpe awa lisusu nandimi bolengeli na ngai ya makomi te), ntango mosusu na kolobaka likambo moko lokola : “ bongo Petelo, mpo na nini ozali awa? Mpo na nini tozongi lisusu na libongo oyo kaka, na nzela ya miluba oyo kaka, kobetaka lisolo oyo kaka? Ezalaki solo te ntango wana mpe ezali solo te sikawa ete soki nalingi mbisi, nakoki kozwa mbisi? Oyo nazali na yango mposa, Petelo, ezali bayekoli—mpe nazali na mposa na bango mpo na libela. Nazali na mposa ya moto moko mpo na kosakola nsango malamu na ngai mpe kobatela bondimi na ngai. Nazali na mposa ya moto moko oyo alingi ngai, mpenza, mpenza alingi ngai, mpe alingi nini Tata na biso na Lola atindaki ngai kosala. Ya biso ezali te nsango moko ya botau. Ezali te mosala moko ya mwa ngonga. Ezali ya mawa te to ezangi elikia to te ya kobwaka na fulu ya mambi ma kala. Ezali mosala Oyo Aleki na Nguya, mpe esengeli kobongola mokili. Yango wana, Petelo, mpo na mbala ya mibale mpe na ntembe te mbala ya nsuka, nazali kosenga yo otika nyonso oyo mpe okende koteya mpe kotatola, kosala mpe kosalisa na bosembo, kino mokolo bakosala na yo mpenza oyo basalaki na ngai.”
Nsima, kobalukaka na Bapostolo nyonso, Ye akokaki koloba malamu likambo moko lokola “Ezalaki bino na etingia lokola bakomi mpe Bafarizeo ? lokola Elode mpe Pilato? Ekanisaki bino, lokola bango, ete mosala oyo ekokaki kobomama na pete na kobomaka ngai? Ekanisaki bino, lokola bango, ete ekulusu mpe basete mpe lilita ezalaki nsuka na yango nyonso mpe moko na moko akokaki kozonga na esengo kozala nyonso oyo bozalaki liboso?” Bana, bomoi na ngai mpe bolingo na ngai esimbi na yango mitema na bino na mozindo mingi te koleka oyo?”
Bandeko babali mpe basi, nayebi mpenza te nini ekozala makambo na biso na Mokolo ya Bosambisi, kasi nakosutuka mingi soki, na ntango moko ya lisolo, Nzambe akotuna biso te motuna Klisto atunaki Petelo: “olingaki nde ngai?” Nakanisi Ye akolinga koyeba soki na bosimbi ya biloko ya kufa mpenza, ezanga bokoki mpenza, mpe ntango mosusu ya bomwana na biso, tososolaki ata moke motindomoko, ya yambo mpe ya monene mingi koleka ya yango nyonso “Okolinga Nkolo Nzambe na yo na motema na yo mobimba mpe na molimo mobimba mpe na makanisi.”13 Mpe soki na ntango ya boye tokoki kokekuma, “Ee Motei, yo oyebi ete najali moninga na yo,” nde tokoki kososola , ata kutu soki tososolaki yango te liboso, ete ezalela ya motole ya bolingo ezali ntango nyonso bosembo.
“Soki bolingi ngai bokotosa malako[mitindo] na ngai,”14 Yesu alobaki. Yango wana tozali na bato ya penepene ya kopambola, bana ya kobatela, babola ya kotombola, mpe solo ya kobatela. Tozali na mabe ya kokomisa bosemba, bosolo ya kokabola, mpe malamu ya kosala. Na mokuse, tozali na bomoi ya bayekoli bamikabi ya kopesa na kolakisaka bolingo na biso ya bonzambe. Tokoki kotika te mpe tokoki kozonga nsima te. Nsima ya bokutani na Mwana ya bomoi ya Nzambe ya bomoi, eloko moko te ekozala lisusu lokola ezalaki liboso. Bobakami na Ekulusu, Bomikabi, mpe Lisekwa ya Yesu etii elembo ya bobandi ya bomoi ya Boklisto, kasi nsuka na yango te. Ezalaki bosolo oyo, bozali oyo, epesaki liboka moko ya bato ya Galileo babomi mbisi babongwana lisusu Bapostolo oyo na kozanga “ata sinagogi to mopanga moko”15 mpo na kotika miniama wana mbala ya mibale mpe kokende kosala mambi ma mokili na yango tozali kowumela sikawa.
Natatoli uta na nse ya motema na ngai, na nguya ya molimo na ngai, na banso oyo bayoki mongongo na ngai ete bafungola ya bopostolo wana ezongisami na mabele mpe ezwami na Eklezia ya Yesu Klisto ya Basantu ya Mikolo mya Nsuka. Na baoyo basangani naino te na biso na ntina monene ya nsuka ya Klisto oyo, tolobi ete, “Bosala yango.” Na baoyo bazalaki liboso elongo na biso kasi batiki, kolingaka kozwa mpe kopona mwa misala ya ntoki ya sangisasangisa ya Bozongisi mpe batiki basusu na feti, nalobi ete, “Bozali kolekisa babutu milai mpe muluba ya mpamba mingi.” Libiangi ezali ete bozonga, botikala malamu, bolinga Nzambe, mpe bopesa loboko. Nakotisi na libiangi wana mpo na kokanga botongono bamisionele nyonso bazonga oyo ntango moko batelemaki na liziba ya libatisi mpe na loboko na mbata samba balobaki, “Kozwaka ndingisa na Yesu Klisto.”16 Etinda wana ezalaki mpo na kobongola mobongwani na yo mpo na libela, kasi esengelaki kobongola yo libela lokola. Mpo na bilenge ya Eklezia baye bazali kokende na misio mpe batempelo mpe libala, tolobi ete , “Bolinga Nzambe mpe botikala peto uta na makila mpe masumu ya nkola oyo elakisami mpenza na liyebisi ya kokamwa Mokambi Thomas S. Monson apesaki lobi eleki. Tata na bino na Lola azali kozela bosembo na bino mpo bolingo na bino na eteni nyonso ya bomoi na bino.
Na banso kati na lokito ya mongongo na ngai, mongongo ya Klisto ezali kobima o ntaka ya ntango kotunaka moko na moko na biso, “olingi nde ngai?” Mpe mpo na moko na moko na biso, nayanoli na lokumu na ngai mpe molimo na ngai, “Ee Motei, Motei, yo oyebi ete nalingaka yo.” Mpe kotiaka “loboko na biso na etimoleli,” 17 tokotala na nsima ata moke te kino mosala oyo esili mpe bolingo oyo ya Nzambe mpe ya bato ya penepene ekamba mokili. Na nkombo ya Yesu Klisto, amene.
Show References
-
1 Yoane 14:9.
-
-
3 Yoane 21:3.
-
4 Tala Yoane 21:5.
-
5 Yoane 21:6.
-
6 Luka 5:5.
-
7 Luka 5:6.
-
8 Yoane 21:6.
-
9 Yoane 21:7.
-
10 Yoane 21:15.
-
11 Yoane 21:16.
-
12 Yoane 21:17.
-
-
14. Yoane 14:15.
-
15. Frederic W. Farrar, The Life of Christ (1994), 656; tala mokapo 62 mpo na koyeba mingi etali mokakatano ya Eklezia esalemaki sika
-
-
17. Luka 9:62.