text:
Sinque Tere
E sinque tére, Çinque Tære in zeneise, l'en 5 paisi 'nsa costa ligure de levante: Rimasuu, Manaéa, Curniggia, Vernassa, Muntarussu.
E sinque tére l'en divise 'nte 3 cümun-i ch'i fan parte d'en parcu nasiunale. U territoriu dee 5 tére i parta da'r Munte Negru (surve a Rimasuu) e i riva â Pünta Mescu (surve Muntarussu). I cian l'en a particularitá dee 5 tére. Chi a ghe gressa l'üa gianca (ma se treva fina 'n po de üa negra) ca serva pee fa 'r vin Doc e u schiacchetrá, en vin duse daa sona. Portovenere, e Sinque Tére, Palmaria, Tino e Tinetto sun patrimonniu de l'umanitá (UNESCO).
Muntarussu[Càngia | modifica sorgente]
Muntarussu l'é 'r paise ciü versu ovest dee 5 Tere e l'é l'ünicu paise 'n cián e cun na spiaggia grande e attressá. I l'é divisu 'n te 2 parti: Fegina e ´r paise vecciu.
Vernassa[Càngia | modifica sorgente]
Vernassa l'é u segundu paise vegnindu da Zena. Chi, a gh'é 'r cümun, 2 giese e na ciassa centráa. En sima a u paise se treva 'n casté cüstrüi dai Zenezi.
Curniggia[Càngia | modifica sorgente]
Curniggia l'é 'r ciü picenin dii paesi dee 5 terre e se treva 'n s'en munte a 90 metri d'autëssa e a l´é parte d'er cümun de Vernassa. Pe rivâ a curniggia dâ stasiún a gh'é na scainá de 377 scainni.
Manaéa[Càngia | modifica sorgente]
Manaéa l'é 'r segundu paise ciü picenin dee 5 Tere. Da chi, a parta a famusa Via dell'amuu c'a te porta a Rimasuu. 'N tu mese de dezëmbre aa Manaea se pé miâ 'r presepe ciü grande der mundu, fattu cun ciü de 300 statue illüminá.
Rimasuu[Càngia | modifica sorgente]
Rimasuu l'é 'r paise ciü visin aa Speza. Er paise l'é sta funda 'n tu XIII seculu e i se treva enturnu a 'r Canâ Rimasuu, che 'n latinnu se ciamava Rivus Major. Int er paise a gh'é 'n castellu e 4 giese. Rimasuu l'é r paise ciü grossu dopo Muntarussu.


c: text/html

text:
Lauro De Bosis
Lauro Adolfo De Bosis (Romma, dixembre 1901 - Mä Tirreno, 3 ottobre 1931) o l' è stæto un scrittô, poeta e intellettuale antifascista.
A vitta[Càngia | modifica sorgente]
Lauro De Bosis o l'è stæto un eroe da libertæ. Nasciüo a Romma in to 1901, o l' ea de famiggia anconetanna che, trasferia in ta capitale pe affari, a conservava in te a çittæ de origine unna antiga tôre de guardia in sce a riva do mâ, ao de sotta de ligge do Monte Conero: a tôre de Portonovo. Questa tôre a l' ea un ritrövo pe amanti da poexia (gh' ea stæto ospite anche Gabriele d'Annunzio), e anche Lauro o ghe annava pe çercä ispirasion. O poæ de Lauro, Adolfo, o l' ea stæto o fondatô da rivista "Il Convito", in ta quae aveiva pubblicou anche Pascoli e Carducci. A moæ, Lilian Vernon, a l' ea de origine statunitense e amante anche lë da letteatüa e da poexia in particolare. Lauro De Bosis o s'ea laureou in chimica; in to 1924 o s'ea recou in ti Stati Unii per tegnï un ciclo de conferense in sce a situasion politica, storica e letteraia italianna. O l' ea oppoxitô do regime finna da a marcia in sce Romma. In to 1926 o l' aveiva insegnou italian ä Harvard University, dove existe ancon unna borsa de stüdio e un ciclo annuale de lesioin dedicæ a lë. In to 1927 o scriveiva Icaro, a sö ünica opera poetica, pubblicä e premiä ad Amsterdam l' anno doppo. O titolo de quest'opera o l' è scingolarmente profetico in sce o gesto che o l' avieiva conclüso a sö vitta e fæto de lë un eroe. In to 1928 o fondava una associasion antifascista e patriottica ciammä Alleanza Nazionale, circostanza reisa singolare da o fæto che decenni dopo un partio politico nasciüo dae çennie do movimento neofascista o l' agge assunto proprio unn' identica denominasion. Tale associasion a l' aveiva o scopo de sensibilizzä l'opinion pübblica italianna in sce o valô da libertæ, e anche quello de fä scì che a monarchia e o Vatican se mettessen contra o fascismo. L'analisi de De Bosis a l' ea cea: o se rendeiva conto de fä parte de unna streita minoransa, e che a maggioranza do popolo italian a no l' ea pronta pe ribellase contra a dittatüa (o l' ea o periodo coscidito do consenso) e a l' andava ansitütto rieducä ao valore da libertæ. L'associasion, naturalmente, dæte e lezzi vigenti alloa, a doveiva esse segretta, e a poeiva diffondise solo con unna rete de passaparolla, da personna a personna, sempre con o rischio de esse scoverta. Intanto che Lauro De Bosis o l' ea in viaggio in ti Stati Unii pe un gîo de conferense in te e ciü importanti universitæ, a sö associasion a vegniva scoverta e i aderenti arrestæ e sottoposti ä prexion pe delitti de opinion. Anche l' ansianna moæ de Lauro a l' ea imprexionä. Lauro inisialmente o l' aveiva pensou de fase arrestä lë ascì, squexi sentindose in corpa pe a sö condision de libertæ. Poi, invece o se trasferiva in Fransa, dove lentamente e inesorabilmente o metteiva in opera un piano. Piggiou o brevetto de pilota, con pochiscima esperienza de xöo o se rendeiva protagonista de unna impreisa rilevante quande, o 3 ottobre 1931, o lasciava a Fransa con un aereo da türismo (un Klemm Pegasus). Pe no dä in te l' öggio o s' ea fæto passä pe ingleise sotta o finto nomme de Mister Morris, finzendo de dovei fä un xöo pubbliçitaio in Spagna. Ao tramonto de quello 3 ottobre o riesciva a arrivä in sce o çë de Romma, operando un lancio de volantin ostili ä dittatüa. Ean dui i testi diffüsi in sce e ciasse de Romma e sovia o Quirinale, alloa dimora reale: un o l' ea rivolto ao re, ao quae se domandava de esse degno di sö antenati partecipi do Risorgimento, pe no rischiä de alienä e simpatie do popolo italian pe i Savoia; l'atro o l' ea invece diretto ai çittadin, ai quae o ricordava i valori risorgimentali e o primato da libertæ. Vegniva coscì emulou l'impreisa che in to 1918 a l' aveiva portou Gabriele D'Annunzio ä ribalta de cronache dopo o xöo in sce Vienna. O regime fascista o vegniva beffou proprio in te o campo dell' aeronautica, da sempre ao centro de a sö propaganda ( ricordemmo che o 1931 o l' è l' anno da primma de famose trasvolate trans oçeaniche de Italo Balbo ). L' azion de De Bosis a l' è stæta particolarmente ardia in quanto che a caccia de a Regia Aeronautica a se trovava in allerta dopo l' analogo xöo de Giovanni Bassanesi in sce Milan, e doppo che e spie dell' OVRA, poco primma do tentativo in sce Zena, aveivan fæto arrestä Giordano Viezzoli. Tale storica impreisa a costava però a De Bosis a vitta: doppo avei lanciou circa 400mila volantin in sce o centro de Romma, lasciou o çe da capitale dirizendose verso a Corsega o sö aereo,
restou sensa carburante pe o consummo superiore ao previsto (probabilmente pe a deriva dovüa ao vento de lebeccio), o preçipitava in to Mâ Tirreno.
A pröva da consapevolessa do sö sacrifiçio a consciste in te o volumetto, pubblicou doppo a fin da Segonda Guera Mondiale, intitolou "Storia della mia morte".
Particolare cuiozo, zà un di fræ de Lauro, Valente De Bosis, pilota militare, o l' ea scomparso cazzendo in mâ con o sö apparecchio, in to 1919.
In ricordo de Lauro[Càngia | modifica sorgente]
A De Bosis son intitolæ unna ciassa a Romma (vixin ä sede do Comitato Olimpico), unna a Ancona, in te o quartë Adriatico,
intitolä finna ao 1945 a Francesco Crispi, unna stradda in to centro de a çittæ de Viareggio e un büsto marmoreo in sce o
colle do Gianicolo a Romma, vixin ao faro, insemme ai tanti büsti lì dedicæ ai eroi garibaldin, ma da quelli separou da unna
zona verde, squexi a indicä che lë, pe quello che riguarda a disponibilitæ ao sacrifiçio, o l' è stæto un continuatô
dell'eroiximo risorgimentale, da o quale ô dividde solo o contesto storico.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Dresda
Dresda ( in tedesco Dresden ) a l' è unna çittæ da Germania, de 512.234 abitanti ( a o 31 Dixembre 2008 ). A l' è capitale da Sassonia, un di Länder che componn-en a Repübblica Federale. Dresda a l' è un çentro indüstriale ( famosa l' indüstria ottica e fotografica ), commerciale e de cultüa. A se tröva in sce a scinistra do sciümme Elba. Doppo o 1195, a opera de Dietrich de Meissen, vegniva costruìa a primma parte dell' abitou, quella che oua a l' è dïta çittæ vegia o Altstadt; probabilmente però in precedensa gh' ea zà un villaggio slavo. In to çinqueçento se univa a çittæ nöa o Neustadt. A Dresda in to giorno de Dênâ do 1745 vegniva firmou a paxe tra Austria e Pruscia. L' avvenimento storico ciü scignificativo son però i spaventoxi bombardamenti do Frevä 1945, che destrüzzeivan praticamente a çittæ. Doppo a Segunda guera mondiâ Dresda a l' ha fæto parte da DDR ( Repübblica Democratica Tedesca ), fin ä riunificasion da Germania. Da o punto de vista artistico Dresda a l' è famosa pe a sö Pinacoteca.


text: 1C'o apóstole c'o mi cãrã a Judea 'ñe c'o 'ñaja cjuarma, o mbãrãji c'ü vi creo o̱ jña Mizhocjimi c'o dya mi menzumü a Israel. 2Cãrã a Jerusalén c'o mama ni jyodü rá circuncidaoji. 'Ma mü o nzhogü e Pedro a Jerusalén, anguezeji o huënch'iji c'ua e Pedro. 3O xipjiji: ―¿Jenga i̱ tsjogü o̱ ngumü c'o dya ín menzumüji i̱ siji o xëdyi? Maco dya circuncidao c'o, embeji e Pedro. 4O ndünrü c'ua e Pedro o xipjiji texe ja va cja. O mama: 5―Mi bübügö cja c'e jñiñi a Jope. 'Na nu pa mi ötügö Mizhocjimi. Nuc'ua ró sö nza cja c'ü dya cja mi bübü, nza cja 'ma ro cjinch'i 'na t'ĩjĩ. Ró janda c'ü mi nza cja 'na manta c'ü ma nojo. O jñetse nza cja c'ü cjó c'o mi pënch'i nza nziyo squina. Vi 'ñeje a jens'e o säjä a jõmü cja ín jmigö. 6'Ma ró janda na jo cja c'e manta, ró janda o c'ijmi 'ñe o s'ü 'ñe o animale c'o na sate, 'ñe c'o 'ñaja animale c'o bübü nziyo o̱ ngua. 7Nuc'ua ró ärägö 'na jña c'ü o mama: “Nu'tsc'e Pedro, böbü rí pö't'ügue 'na yo animale rí sa”, enzgö c'e jña. 8Nuc'ua ró tjünrügö ró xipji: “Iyö, ín Jmuts'ügö, dya ra sö. Nunca rí sagö o ts'ingue c'o na s'o c'o mama in leygue c'ü dya rá sagöjme”, rí embegö. 9Nuc'ua c'e jña c'ü vi 'ñeje a jens'e, o xitsi c'ua na yeje: “Dya rí mangue na s'o c'ü ya ró tjintscö”, enzgö Mizhocjimi. 10Jñi vez va xitscö a cjanu. Y jñi vez rvá tjünrü a cjanu. Nuc'ua c'e manta cjanu o nguins'i c'ua a jens'e nu ja vi 'ñeje. 11Nuc'ua jo nu zät'ä c'ua jñi bëzo cja c'e ngumü nu ja mi bünc'ö. Vi 'ñeji a Cesarea o ẽ zinzgöji. 12O xitsi o̱ Espíritu Mizhocjimi ro möjme c'o bëzo, dya ro yembeñe. Xo 'ñe yo 'ñanto cjuarma, xo ró möcjöjme yo. 'Ma ró sät'äjme, ró cjogüjme cja o̱ ngumü c'e bëzo c'ü vi ndäjä c'o o ma a Jope o ma sizgö. 13Nuc'ua c'e bëzo o xitscöjme c'ü vi jñanda 'na anxe cja o̱ ngumü. C'e anxe o zopjü o xipji: “Rí chäjä c'o ra ma a Jope ra ma siji e Simón Pedro. 14Ra xi'ts'i ja rgui salvague, 'ñe texe yo cãrã in nzungue”, eñe c'e anxe va xipji c'e bëzo. 15'Ma ró zopjügö c'o mi cãrã c'e ngumü, 'nango ẽjẽ c'ua o̱ Espíritu Mizhocjimi o ẽ bübü cja o̱ mü'büji, ja c'o nzi va ẽjẽ cja ín mü'bügöji 'ma ot'ü 'ma mi cãrãgöji va. 16Ró mbeñe c'ua c'e jña c'ü vi mama e Jesús c'ín Jmugöji. O mama: “E Juan mi jichi yo nte co ndeje. Pero ra zädä 'ma ra ẽjẽ o̱ Espíritu Mizhocjimi ra ẽ bübü cja in mü'büji”, eñe e Jesucristo. 17O sido o ña e Pedro o mama: ―Mizhocjimi o unüji o̱ Espíritu anguezeji 'ma o 'ñench'e o̱ mü'büji e Jesucristo c'ín Jmugöji, ja c'o nzi va dyacöji 'ma ró ench'e ín mü'bügöji c'ü. ¿Cjó nguetscö c'ü dya ro ätägö Mizhocjimi c'ü dya ro cjogü cja o̱ ngumü c'e bëzo?, eñe e Pedro. 18C'o nte c'o vi huënch'i e Pedro, 'ma mü o dyärä c'o mi mama, go juemeji. Cjanu o mamaji: ―Me na jo Mizhocjimi. Xo unü c'o dya menzumü a Israel ra dyäräji o̱ jña. Nguec'ua 'ma ra jyëziji c'o na s'o ra nzhogü o̱ mü'büji, ra bübütjoji co Mizhocjimi. 19'Ma mü o pjat'üji o ndojo e Esteban, o mbürü o tsjapüji o sufre c'o mi creo e Jesucristo. Nguec'ua o c'ueñeji o möji cja c'o 'ñaja jñiñi. Bübü c'o o ma hasta cja c'e país a Fenicia, 'ñe c'e país a Chipre, 'ñe c'e jñiñi a Antioquía. Mi xipjiji o̱ jña e Jesucristo c'o nu menzumüji c'o mi cãrã nu. Pero c'o dya mi menzumü a Israel, dya mi xipjiji c'o. 20Mi cãrã a Antioquía c'o vi 'ñeje a Chipre 'ñe a Cirene. 'Ma mü o säji nu, o mbürü o zopjüji c'o mi ña griego c'o dya mi menzumü a Israel, o xipjiji o̱ jña e Jesucristo c'ín Jmugöji. 21Mizhocjimi o mbös'ü anguezeji o zopjüji na jo c'o nte. Nguec'ua c'o dya mi menzumü a Israel, na puncjü c'o o jyëzi c'o mi creoji, o 'ñench'e o̱ mü'büji e Jesucristo c'ín Jmugöji. 22C'o cjuarma c'o mi cãrã a Jerusalén, o mbãrãji c'ü vi creo c'o dya mi menzumü a Israel. Nguec'ua o ndäji e Bernabé o ma a Antioquía. 23'Ma mü o zät'ä, me go mäjä. Na ngue o unü ngüenda Mizhocjimi vi intsjimi na puncjü c'o nte. Nuc'ua cjanu o xipjiji sido ro 'ñejmeji co texe o̱ mü'büji e Jesucristo c'ü ín Jmugöji. 24Ma jonte e Bernabé. Mi cja ja c'o nzi ma 'ñünbü o̱ mü'bü o̱ Espíritu Mizhocjimi. Y mi creo e Jesucristo co texe o̱ mü'bü. Nguec'ua 'ma mü o zopjü c'o nte, na puncjü c'o o 'ñench'e o̱ mü'bü e Jesucristo c'ín Jmugöji. 25Nuc'ua e Bernabé o mbedye a Antioquía cjanu o ma c'ua a Tarso o ma jyodü e Saulo. 26'Ma o chöt'ü, o siji a Antioquía. O mezhevi 'na cjë nu, mi zopjüvi c'o cjuarma y mi jíchivi o̱ 'ñiji e Cristo na puncjü o nte. Je ngue a Antioquía c'ü o mbürü o xiji cristiano c'o mi ench'e o̱ mü'bü e Jesucristo. 27'Ma mi bübü a Antioquía e Bernabé 'ñe e Saulo, o ẽjẽ ja nzi c'o mi profeta c'o vi 'ñeje a Jerusalén. 28'Na c'o profeta mi chjũ e Agabo. O̱ Espíritu Mizhocjimi o 'ñünbü o̱ mü'bü. Nguec'ua o böbü nu ja mi jmurü c'o cjuarma, o mama c'ü ro ẽjẽ 'na tjijmi ro sufreji texe cja c'o país. O zädä c'e jña 'ma mi manda e Claudio. 29Nguec'ua c'o cjuarma c'o mi cãrã a Antioquía o ñaji o mamaji c'ü ro mbenpeji o merio c'o cjuarma c'o mi cãrã a Judea. C'ü ro sö nzi 'naja, ro mbös'üji c'o. 30Nuc'ua 'ma o jmutüji c'o merio, cjanu o ndäji c'ua e Bernabé 'ñe e Saulo o jñünüvi c'o merio o ma zopcüvi c'o mi pastor cja c'o cjuarma a Judea.


text:
James Cook
James Cook (Marton, North Yorkshire, 27 Ottobre 1728 - † Hawaii, 14 Frevâ 1779), o l'è stæto 'n navegatô, esploratô e cartografo ingleise.
O l'ha fæto tréi viagi attraverso l'Oçeano Paciffigo, dûrante i quæ o l'ha descrîto con preçixon de gren àree, e tante ìsoe e coste son stæte docûmentæ pe-a primma vòtta in cârte ouropee.
I sêu sûccesci ciû notevoli son stæti a scoverta e o reciammo pe-a Gran Bretagna da costa orientâ d'Oustralia, a scoverta ouropea de ìsoe Hawaii e a çirconnavigassion de Terranova e Neuva Selanda.


text: 1Nuc'ua ró janda c'ü 'naja anxe c'ü me ma zëzhi. Ma sjöbü ndeze a jens'e. Ma ẽjẽ a mbo 'naja ngõmü. 'Na arco iris je mi böbü a xes'e cja o̱ ñi. Nu c'ü o̱ jmi me mi juëbi nza cja e jyarü. Nu c'o o̱ ngua mi chjëntjovi nza cja yo columna yo dä's'ä a nde cja ngumü. Nuc'o, mi 'ñetse nza cja sivi. 2Mi tjë'ë 'na ts'ilibro c'ü ya vi sjo's'ü. Cjanu o 'ñe's'e o̱ jocua a xes'e cja c'ü e mar. Nu c'ü 'naja o̱ ngua o 'ñe's'e a xes'e cja ne xoñijõmü. 3Cjanu o mapjü na jens'e chjëntjovi nza cja 'ma huë 'na león. 'Ma o nguarü o mapjü, ró ärägö c'ua yencho vez va pjäjnä. 4'Ma o nguarü o ña'a c'o yencho va pjäjnä, nutscö e Juan ya mi ngue ro opjügö. Nuc'ua ró ärä c'ua 'na jña c'ü vi 'ñeje a jens'e. O xitsi a cjava: ― Dya cjó rí xipji c'o i̱ dyärä c'o o pjäjnä. Dya rí dyopjügue c'o o mama c'o, o 'ñenze a cjanu. 5C'ü e anxe c'ü ró janda mi ẽ's'ẽ c'o o̱ ngua a xes'e cja c'ü e mar 'ñe e xoñijõmü, nuc'ua o c'uans'a c'ua o̱ jodyë a jens'e. 6Angueze o nädä Mizhocjimi c'ü bübü dya 'ñe ra bübütjo 'ma ya rguí nguarü ne xoñijõmü. O nädä Mizhocjimi c'ü o dyät'ä ne xoñijõmü 'ñe texe yo bübü 'ñe yo cja'a. Xo o dyät'ä yo ndeje 'ñe yo cã'ã nu. O mama a cjava c'e anxe: ― Dya ra mezhe ra zädä texe c'o o mama Mizhocjimi. 7'Ma ra zädä c'ü ra mbë'bi o̱ trompeta c'ü na yencho anxe; ngue 'ma ya ra nguarü texe c'o o mbeñe Mizhocjimi c'o o xipji c'o profeta c'o mi pëpi Mizhocjimi, eñe c'e anxe. 8Nuc'ua c'ü e jña c'ü ró ärägö c'ü vi 'ñeje a jens'e, o zocütjo na yeje. O xitsi a cjava: ― Ma ma chjë'ë ne ts'ilibro nu sjos'ütjo nu tjë ne anxe nu ẽ's'ẽ o̱ ngua a xes'e cja ne mar 'ñe ne xoñijõmü, o 'ñenze a cjanu c'e anxe. 9Ró ma c'ua cja c'e anxe, ró ma xipji ro dyacü c'e ts'ilibro. Cjanu o xitsi angueze: ― Chjë'ë, ngue c'ua rí si'i. Nu ne ts'ilibro me na õ ngue o̱ jña Mizhocjimi. Ra tsja'c'ü ra mäjä in mü'bügue. Me xo na s'ëzhi o̱ jña. Ra tsja'c'ü me ra sufrido in mü'bügue na ngueje c'o cja ra zädä, o 'ñenze. 10Ró ma tjë'ë c'ua c'e ts'ilibro c'ü mi tjë c'e anxe. Nuc'ua ró sigö c'ua. Me ma õtjo cja ín te'e mi chjëntjovi õt'apjü ngüjnü. 'Ma ró cjuarü ró sigö, ma cjõ a mbo ín pjeme. 11O sjitsi c'ua a cjava: ― Ni jyodü rí yepe rí ñague c'ü mama Mizhocjimi. Rí mamague c'ü ra tsjapü Mizhocjimi na puncjü o jñiñi; 'ñe na puncjü raza 'ñe yo ña pje nde ma jña'a, 'ñe yo rey, o sjitsi a cjanu.


text:
Jacques Cartier
Jacques Cartier (Saint-Malo 1491 - 1557), esploratô e navegatô .
O compì trei importanti viægi into Canadà (1534, 1535-36 e 1541), durante i quæ o toccò a Tæranœuva e a costa meridionâ do Labrador, penetrando pe o streito de Belle Isle into gorfo che, da un ancoazo posto into segondo viægio, o piggiò o nomme de S. Loenço. Aççertao che o gorfo o no l'ea una via de mâ verso l'ocean paxiffigo, comme se credeiva, o razonse i attuæ Québec e Montréal, ben accugeito da-i Indien. O lasciò una relaçion (1556).


text:
Marmun fratin
Marmun fratin (Fratercula arctica), oxellu de mâ da-e tente schilente e l'aspettu de 'na muneghetta.
U l'é lungu 26–29 cm. e u g'ha in avertüa di ae de 47–63 cm., i mascci en in pitin ciü grosci, ma cu-i mæximi cuî de figge. G'han a testa e a schen-a neigra e a pança gianca, e masche gianche o grixe, e çanpe de 'n cû de çetrun bellu açeizu. U beccu u l'è bellu grossu, fætu a triangulu, anche lê cû de çetrun bellu açeizu, in po de blö e u bordu gianu. E scagge culuræ ghe crescian in sciû beccu pa-a stagiun di amuî e dappö cazzan
U se çibba de pesci bulanduse inte l'ægua quand'u xöa. U pö arivâ scin a 70 mt. de prufunditæ e u dövia e ae pe nüâ ascì, döviandu e çampe cumme timun. Quand'u l'aciappa in pesciu, u-u tegne sciacou cu-a lengua cuntra u çê da bucca (ch'u g'ha de spin-e) cuscì da puei cuntinuâ a arvî u beccu e a aciapâne di atri: de sta mainea chì u l'ariesce a tegnî intu beccu 'na bella cötta de scin a 12 pescetti.
U fa u niu inte coste de l'Atlantegu du nord, scin a l'Artegu. Furman de culonnie scavanduse de tan-e inte ligge. De votte intran in cumpetiçiun cun di atre specce che se scavan u niu, cumme u magrun (Alca torda) e u crovu de mâ (Puffinus puffinus)
U l'è sessualmente matüu a 4-5 anni, u l'è munoggamu, a cubbia a l'aresta ünia pe tütta a vitta e crescian i pulin insemme. Fan ün övu a l'annu e so-u cua ün po u puæ e in po a muæ.
L'üvernu u u passa a l'amâ e u pö arivâ scin-a in Ligürria.
I sö nemixi en i oche de mâ (Larus marinus) e i gabien (Stercorarius skua) che pöan aberaselu in xöu, mentre i oche ciapæe ch'en in po ciü picin-e, gh'aroban i pesci, i öve e i pulin.
-
-
In marmun ch'u scure di magruin da-a sö tan-a
-
Referençe[Càngia | modifica sorgente]
- P. Angelo Paganini - Vocabolario domestico Genovese-Italiano con un'appendice zoologica - Genova - Schenone - 1857


text:
Marvin Minsky
Marvin Lee Minsky', studioso de sciençe cognitive statunitense (n. New York 1927), docente a-o MIT (Massachusetts institue of technology), o l'é consciderao un di fondatoî de l'intelligença artifiçiâ.
O s'é occupao in particolâ de rappresentaçion da conoscença e de apprendimento aotomatico.
Ideatô da microscopia confocâ.
Inti urtimi dexenni do sec. 20° o nomme de Minsky o s'é ligao a un'efficaxe rappresentaçion di procesci de struttuaçion da conoscença, ampiamente debitrixe inti confronti da teoria de F. C. Bartlett, ch'a l'ipotizza l'existença de frames ("schemi" ò "scenari"), saiv'a dî de insemmi relativamente stabili de aspettative, perâtro façilmente reciammabili in memoia proprio pe o moddo into quæ ghe son inmagazzinæ, che guidieivan a nostra esperiença e e nostre açioin cotidiañe. L'existença di frames vegniæ evidençiâ da-a difficortæ che se prœuva a decodificâ di stimoli che seggian fœua contesto; d'âtra parte, a noçion de frames se mostra suffixentemente flescibile da rende conto de l'acquixiçion de nœuvi dæti e, in questo senso, a vegne un punto de contatto e de implementaçion reçiproca tra teoria da mente e rappresentaçion artifiçiâ di procesci cognitivi attraverso un opportun software; infin, i contegnui de un frame saieivan organizzæ segondo di livelli gerarcheghi de astraçion, a-i quæ saieivan assegnæ de caratteristeghe diverse de fallibilitæ. In linia con questa vixon di procesci mentæ se colloca a proposta de Minsky de consciderâ a mente comme a risurtante de una "collettivitæ" de agenti e procesci cognitivi de diverso livello interagenti fra lô, segondo una vixon ch'a se contrappoñe a-o logicismo monolitico de precedente rappresentaçioin da mente.
Tra i œuvie:
- Robotics (1985);
- The society of minds (1986);
- The Turing option. A novel (in collab. con H. Harrison, 1992);
- The emotion machine (2006).


text:
- ÊØæíÑ ÇáÑÞÇÈÉ ÇáÏÇÎáíÉ æÊÍÓíä ÇáÃÏÇÁ
Åäå áãä ÏæÇÚí ÓÑæÑäÇ Ãä äÞÏã áÚãáÇÆäÇ ÇáßÑÇã ÈãäÇÓÈÉ ÅäÖãÇä ÇáãßÊÈ áãÄÓÓÉ ãæÑíÓæä ÇáÚÇáãíÉ Ãæáí ËãÇÑ ÔÑÇßÊäÇ ÇáÏæáíå æÇáÊí ÊÊãËá Ýí ÎÏãÉ ÊÞííã æ ÊÌæíÏ äÙã ÇáÑÞÇÈÉ ÇáÏÇÎáíÉ Úáí ÇáÅÏÇÑÉ ÇáãÇáíå æ äÙÇã ÇÏÇÑÉ ÇáãÚáæãÇÊ æ ÇáÐí ÓäÓÚí áÊØÈíÞå æÝÞ ãäåÌíå ãßÊÈ ãæÑíÓæä ÇáÚÇáãí æÞÏ ÃÖíÝÊ Êáã ÇáÎÏãå ÍÏíËÇ áÈÇÞå ÇáÎÏãÇÊ ÇáÅÓÊÔÇÑíå ÇáÊí äÞÏãåÇ áÚãáÇÆäÇ.
- ÎÜÏãÇÊ ÅÚÏÇÏ æÊÃåÜÜíÜá ÇáÔÜÑßÇÊ áÊØÈÜíÞ ÞæÇÚÏ æãÜÈÇÏÆ ÍæßÜãÜ
íÖíÝ ÇáãßÊÈ ãä Öãä ÎÏãÇÊå ÇáÌÏíÏÉ æÇáÊí íÞÏãåÇ áÚãáÇÆå ÇáßÑÇã "ÎÜÜÏãÜÜÜÜÇÊ ÅÚÜÜÜÜÜÏÇÏ æÊÜÜÜÃåÜÜíÜÜÜÜá ÇáÔÜÜÜÑßÜÜÜÇÊ áÊØÈÜÜÜíÜÜÜÜÞ ÞÜÜÜÜæÇÚÏ æãÜÜÜÈÜÜÜÜÜÇÏÆ ÍÜÜÜæßÜÜãÜÜÜÉ ÇáÔÜÜÜÑßÜÜÜÜÇÊ" æÇáÊí ÊåÏÝ Çáì ÇÓÊßãÇá ÎØæÇÊ ÇáÊØæíÑ ÇáãÄÓÓí ÇáÊì ÊÞæã ÈåÇ ÇáÔÑßÉ æÐáß áÖãÇä ÊÞÏíã ÎÏãÇÊåÇ ááãÓÊÝíÏíä ÓæÇÁ ßÇäæÇ ÇáãÓÇåãíä ÇáÍÇáííä ááÔÑßÉ Çæ ÇáãÓÇåãíä ÇáãÓÊÞÈáíä æ ßÐáß ÇáÃØÑÇÝ ÇáÃÎÑí Ðæí ÇáÚáÇÞÉ ÈÇáÔÑßÉ ßÇáÈäæß æ ÇáÚãáÇÁ æ ÇáãæÑÏíä æ ÇáÚÇãáíä æ ÛíÑåã ÈßÝÇÆå æÝÇÚáíå æ ÔÝÇÝíÉ Ýì ÇØÇÑ ÇÓÊßãÇá ÇÌÑÇÁÇÊ ÇáÍæßãå æ Çáí ãÓÇÚÏÉ ÇáÔÑßÉ Ýí ÊÍÞíÞ ÇáÇåÏÇÝ ÇáÎÇÕÉ ÈåÇ
- ÇÎÊíÇÑ ãßÊÈäÇ ãä ÃÝÖá ãßÇÊÈ ÇáãÍÇÓÈÉ ÓÏÇÏÇð ááÖÑíÈÉ åÐÇ Çáãæ
ÊÕÏÑ ãßÊÈ äÕÑ ÃÈæ ÇáÚÈÇÓ ÃÍãÏ æÔÑßÇå ÞÇÆãÉ ÃÝÖá ãßÊÈ ãÍÇÓÈÉ Ýí ãÕÑ ÓÏÇÏÇð ááÖÑíÈÉ áåÐÇ ÇáãæÓã.
- ÇáÇÍÊÝÇá ÈÇáíæÈíá ÇáÝÖí ááãßÊÈ æãÑæÑ 25 ÚÇã
íÍÊÝá ãßÊÈ äÕÑ ÃÈæ ÇáÚÈÇÓ ÃÍãÏ æÔÑßÇå (ãÍÇÓÈæä ÞÇäæäíæä æãÓÊÔÇÑæä) ÈÇáíæÈíá ÇáÝÖí æãÑæÑ 25 ÚÇãÇð ãäÐ ÊÃÓíÓå¡ ÞÇã ÇáãßÊÈ ãä ÎáÇáåÇ ÈÊÞÏíã ÇáÚÏíÏ ãä ÇáÎÏãÇÊ áÚãáÇÆå ÇáßÑÇã .


text: 1Sö rá cjagö texe c'o dya mama Mizhocjimi na s'o. Na ngue e Jesucristo o 'ñevgueji libre, nguec'ua dya cja mandazüji c'o o̱ ley Mizhocjimi c'o o dyopjü e Moisés. Y na yeje, pjëtscö apóstole. Ró janda e Jesús c'ín Jmugöji. Y 'ma ró pëpcjö a ndetsc'eji, i̱ 'ñench'e in mün'c'eji c'ü. 2Bübü c'o mama c'ü dya rí apóstolegö. Pero nu'tsc'eji i̱ṉ pãrãgueji c'ü rí apóstolegö. Na ngueje bübütsc'eji dya in mün'c'eji c'ín Jmuji, na ngue ró zo'c'öji. 3Ngue nu rí xicö c'o cjacö t'önü pje pjëtsco. 4Nutscöjme rí apóstolejme, rí pë'sc'öjme derecho c'ü ra dyacöjme yo cjuarma c'ü rá sijme. 5E Pedro 'ñe c'o nu cjuarma e Jesucristo c'ín Jmuji 'ñe c'o 'ñaja apóstole, 'ma nzhodü ga zopjüji yo nte, sidyiji o̱ suji c'o xo creo e Jesucristo. Natscö 'ma ri 'ñegö mi su'u, ¿cjo dya xo ro pë'sc'ö derecho ro dyocjöbe c'ü? 6¿Cjo i̱ṉ cjijñiji nguextjo c'o 'ñaja apóstole c'o pë's'i derecho ra ch'unü c'ü ra ziji? Pe i̱ṉ cjijñiji ni jyodü rá pëpjigö ngue c'ua rá töt'ü c'ü rá sigö; xo 'ñe e Bernabé, ra pëpji para ra chöt'ü c'ü ra zi. 7Rí önnc'üji, ¿cjo bübü 'na tropa c'ü ni jyodü ra gastotsjë o̱ merio ra ndõmü c'ü ra zi, 'ñe c'ü ra jye? Iyö, dya bübü. Y c'o cant'a o uva, ¿cjo dya xo sö ra ziji c'o ri quis'i? Jã, sö ra ziji. C'o c'as'ü o ndënchjürü, ¿cjo dya sö ra ziji c'ü o̱ lechi c'o? Jã, xo sö ra ziji. 8¿Cjo nguextjo rí mangö c'ua ja ga tsja yo nte? Iyö, xo mama ga cjanu yo o̱ mandamiento Mizhocjimi. 9C'o o̱ mandamiento Mizhocjimi c'o o dyopjü e Moisés, t'opjü a cjava c'o: “'Ma ra yödü o ndëxü c'o in nzhünüji, dya pje rí jñu'tp'üji a ne c'o; jyëziji ra ñõnüji.” C'ü vi mama a cjanu Mizhocjimi, dya ngue c'ü me s'iya o nzhünü. 10C'e jña je vi t'opjü por nutscöji rí nteji, ngue c'ua rá pãrãgöji, c'ü huajma ni jyodü ra ch'unü o ndëxü c'o ra mbedye cja c'e juajma. Xo 'ñetjo c'ü tagü o ndëxü. Nguec'ua 'ma cja huajmatjo, o 'ma ya tagü, ixta jñunt'ü o̱ mü'bü c'ü ra ch'unü c'o ndëxü. 11Ró xi'tsc'öji o̱ jña Mizhocjimi. ¿Cjo me rí sögueji na jyü rgui pjöxcö c'o i̱ṉ pë'sc'eji? 12C'o 'ñaja xöpüte, mamaji pë's'iji derecho ra dyö'tc'ügueji; nazgö, ¿cjo dya xenda rí pë'sc'ö derecho rá ö'tc'ö? Pero dya pje rí ö'tc'ö. C'ü rí cjagö, rí huanta texe 'ma pje c'o bëtsi, ngue c'ua ra sö rá zopjü na puncjü o nte, ra dyäräji c'e jña c'ü mama ja ga cja e Cristo. 13¿Cjo dya i̱ṉ pãrãgueji, c'o pëpji cja c'ü o̱ templo c'o ín menzumüjme a Israel, si'iji c'o pje bübü cja c'e templo? Anguezeji pëpjiji cja c'e arta, nguec'ua ga zipiji c'o o̱ ts'ingue c'o animale c'o pö'tp'üji Mizhocjimi nu. 14Je xo ga cjatjonu va manda c'ín Jmugöji, nu c'o zopjü yo nte ga xipjiji ja rgá sö ra jogü o̱ mü'büji, ni jyodü ra ch'unü c'ü ra ziji, na ngue xipjiji o̱ jña Mizhocjimi. 15Pero nutscö, dya xo rí örügö c'ü rá sigö, 'ñe c'ü rá jegö. Dya xo ngue c'ü rgá pen'c'öji ne carta, c'ü pje rí dyacöji. Na ngue c'ü dya rgá örügö, ngue c'ü rgá mäcjö c'ü. Nguec'ua xenda na jo c'ü dya rá örügö, zö ro tũgö o tjijmi. 16Rí zopcjö yo nte rí xipjiji ja rgá sö ra 'ñemeji libre cja c'o na s'o. Pero dya ra sö rá cjapütsjë na nojo. Na ngueje pë'sc'ü rá zopjüji a cjanu. 'Ma jiyö, juentscö ra jñüncö ngüenda 'ma Mizhocjimi. 17Dya nguezgö ró juanncjötsjë ne bëpji nu rgá zopjü yo nte. Ma rva cjanu, ro ngõtcüji 'ma. Pero o ch'acö ne bëpji; nguec'ua rá cjagö zö dya ró juajnü. 18¿Pje ra ts'õtcö 'ma cja ne xoñijõmü? Ojtjo, dya pje ra ts'õtcö. Pero rí mäcjö na ngueje dya pje rí cobragö yo nte, 'ma rí xipjiji ja rgá sö ra jogü o̱ mü'büji. Dya pje rí örügö, zö xi rí pë'sc'ö derecho ra dyacöji. 19Zö dya ngue o̱ mbëpjizü ne rí 'na nte, pero rí pjös'ügö texe yo nte, ngue c'ua c'o dya be ench'e o̱ mü'bü e Cristo, ra 'ñench'e o̱ mü'büji na puncjüji. 20'Ma rí bübügö cja c'o ín menzumüjme a Israel, rí cjagö nza cja anguezeji ngue c'ua ra 'ñench'e o̱ mü'büji e Cristo. Dya cja rí sũpcö c'o o̱ ley Mizhocjimi c'o o dyopjü e Moisés, pero 'ma rí cãrãgöjme c'o me sũpü c'o ley, rí cjagö c'ü mama c'o ley, nza cja c'ü me xo ri sũpügö, ngue c'ua c'o me sũpü c'o ley ra dyätpäji o̱ jña e Cristo. 21'Ma rí bübügö cja c'o dya tjë c'o ley, rí cjagö nza cja c'ü dya ri mandazü c'o ley, ngue c'ua xo rá tõjõ c'o dya tjë c'o ley, ra 'ñejmeji e Cristo. Dya ngue c'ü dya mandazü Mizhocjimi, pero ngue c'ü o̱ jña e Cristo c'ü rí ätägö dya. 22Cãrã o nte c'o cjijñi c'ü bübü o jñõnü c'ü dya sö ra ziji. 'Ma rí bübügö co anguezeji, rí cjagö nza cja anguezeji, dya xo rí sigö c'o jñõnü. Rí cjagö a cjanu, ngue c'ua rá tõjõgö c'o, ra 'ñench'e o̱ mü'büji e Jesucristo. Texe cja yo nte, rí cjagö nza cja anguezeji. Rí cjagö texe, ngue c'ua ra bübü c'o ra 'ñejme, ra jogü o̱ mü'büji. 23Texe nde rí cjagö yo, ngue c'ua xe rrã puncjü o nte c'o ra creo yo jña yo rí xipjiji c'ü ja rgá 'ñemeji libre cja c'o na s'o. Y ngue c'ua xo 'ñezgö xo ra mböxcö yo jña yo. 24I̱ṉ pãrãgueji cja 'na carrera, cjaji carrera texeji. Pero 'natjo c'ü ra ndõjõ, y ngue c'ü ra ch'unü c'e listón c'ü. Je xo rga cjatsc'eji nu, rí tsjacjuanaji rgui dyätäji Mizhocjimi, ngue c'ua ra ch'a'c'eji c'o me na jo. 25C'o eñe pje nde ma t'eñe, jëziji texe c'o dya ni jyodü ra ziji, 'ñe c'o pje ra tsjaji, ngue c'ua ra sö ra ndõji. Maco ts'i ni tjeze c'ü ra ch'unüji 'ma ra ndõji. Pero nutscöji, c'ü ra dyacöji Mizhocjimi, nunca ra tjeze c'ü. 26Nutscö, dya nza cjazgö c'ü ri cja carrera c'ü dya ri pãrã ja ra zät'ä. Dya xo nza cjazgö boxeador c'ü me ri c'uana a dyë, pero dya ri sürü ra yabü c'ü 'naja. 27Rí pjörütsjë ja rgá minc'ö, ngue c'ua dya rá cjagö c'o na s'o c'o ne ín cuerpogö. 'Ma jiyö, ra ch'ötcö c'ü dya rvá ätcö na jo Mizhocjimi; zö rvá zopcjö na puncjü o nte.


text:
Lanterna de Zena
A Lanterna de Zena a l'è o scìmbolo da çitæ de Zena. Edificâ into XII sécolo, a l'è un ponto de riferimento pe-i navegatoî che návegan de neutte.
A l'è cnostruìa in sciâ colinn-a de San Benigno, a pòca distansa da San Pê d'Ænn-a.
Dati[Càngia | modifica sorgente]
Artessa
- da-o scheuggio: 40 m
- do primmo tronco: 36 m.
- do segondo tronco: 33,95 m.
- da cùppoa luminosa: 7,05 m.
- totâ do faro: 77 m.
- totâ da-o mâ a-a ponta: 117 m.
Larghessa
- do lou do primmo tronco: 9 m.
- do lou do segondo tronco: 7 m.


text:
Cusco
Cusco oppûre Cuzco (in quechua: Qusqu, Qosqo ), a l'è 'na çittæ do sûd-est do Perù, capitâ do departamento do mæximo nomme.
A g'ha çirca 300.000 abitanti, e a l'è stæta diciaräa Patrimònnio de l'Ûmanitæ into 1983 da l'UNESCO.
Ciammäa segondo a sêu etimologia "umbrissallo do mondo", perché da-a sêu ciassa çentrâ vegnivan marchæ i limiti de l'Impero Inca, do quæ a l'ëa a capitâ, anchêu a l'è conscideräa capitâ storica do Perù.
A l'è molto importante storica e tûristegamenti, e da chì se pêu rivâ scinn-a-e famose rovinn-e de Machu Pikchu.


text:
Foresta de Nyungwe
O Parco Naçionale da Foresta de Nyungwe o l’ è un parco naçionale do Ruanda, in to sudest da naçion, a sud do Lago Kivu, vixin ao confin con o Burundi. O parco o l' è stæto inaugurou in to 2004, ma a zona a l' ea riserva forestale dao 1933. O l' ha un'area de circa 970 km² de foresta pluviale, canne d'India, proei,e mögge. A çittæ ciü vixinna a l' è Cyangugu, 54 km a ponente. O Monte Bigugu o se tröva in ti confin do parco. In ta foresta de Nyungwe ha origine o Nilo.
Fauna[Càngia | modifica sorgente]
A Foresta de Nyungwe a l' è ricca de tante speçie diverse de animæ, tanto da fä scì che a segge un scito importante pe a conservaçion da biodiverscitæ in Africa. A Foresta a se tröva a comprende differenti artesse, ai passaggi fra e quali se incontra differenti zone bio-geografiche. Da questo risülta unna grande quantitæ de habitat diversci, che permetten unna grande ricchessa de speçie de animæ e de ciante. L'è presente in to parco 13 diverse speçie de primati, fra i quali o scimpanzè; oscia o 25% de o totale african; 275 speçie de oxelli; 1068 de ciante; 85 de mammiferi; 32 de anfibi e 38 de rettili. Parecchi de questi son specie endemiche che se trövan solo in ta region ecologica da grande Valle do Rift. Finna circa ai anni do tristemente famoso genocidio do Ruanda in ta foresta de Nyungwe viveiva anche i elefanti de montagna, ciü piccin de quelli viventi a quote ciü basse. Purtroppo l' ultimo o l' è stæto ammassou dai bracconæ in to 1999. O cranio de questo elefante o se tröva in ti locali do çentro de vixita do Parco, monito pe o quello che rischia de esse o destin de l' umanitæ se se continuiä a distrüzze incoscientemente i ambienti in sce a Tæra.


text:
Laverda 750 SFC
A Laverda 750 SFC a l' è stæta unna moto sportiva prodotta a partî da o 1971. A produçion a l' è arrivä ao 1976, pe un totale de 549 esemplari. Se tratta de un modello molto famoso, tanto che ne circola adreitüa di esemplari fâsci, ottegnüi trasformando di modelli da meno performante 750 SF. A sigla SFC a scignifica Super Freni Competizione. Clascico pe i tempi (almeno in sce-e moto italianne e ingleixi) o pedale do cangio in sce a drita con a primma in erto.
Træ serie[Càngia | modifica sorgente]
A moto a l' è stæta prodotta in træ serie successive. De seguito demmo e caratteristiche tecniche da tersa serie:
- Alesaggio 80mm
- Corsa 74mm
- Numero cilindri 2
- Çilindrä 744cc
- Rapporto de comprescion 10,4 : 1
- Distribuçion con erbo a camme in testa comandou a cadenna
- Cangio a 5 marcie
- Trasmiscion finale a cadenna
- Sospenscion posteriore con 2 ammortizzatoi Ceriani
- Sospenscion anteriore con forcella Ceriani ø 38 mm
- Fren anteriore con 2 dischi, posteriore a disco scingolo
- Gomme: anteriore 3,50 x 18, posteriore 4,00 x 18
- Teâ a trave dôggio superiore.


text: 1Nuc'ua 'ma o nguarü e Jesús o mama c'o jña c'o, xe go xipji c'ua c'o o̱ discípulo: 2―I̱ṉ pãrãji ya bëzhtjo yepa ra zädä c'e mbaxua c'ü ni chjũ Pascua. Nutscö rvá ẽcjö cja Mizhocjimi, ra nzhögügöji ngue c'ua ra ndät'äzüji cja ngronsi, embeji. 3Nuc'ua c'e xõmü c'ü, o ma c'o ndamböcjimi 'ñe c'o tita c'o pje nde mi pjëzhi, o ma jmurüji cja c'e palacio nu ja mi bübü c'ü mi mero ndamböcjimi c'ü mi chjũ Caifás. 4O ñaji ja rva cja rvá zürüji e Jesús c'ü dya ro mbãrã c'o nte. Ro zürüji ngue c'uã ro mbö't'üji. 5Mi mamaji: ―Dya ra jogü rá sürüji cja ne mbaxua; 'na ra huëñi yo nte ra tsja o̱ dyëji, eñeji. 6'Na nu pa, mi bübü e Jesús a Betania nu cja nu ngumü e Simón c'ü mi sö 'na ngueme c'ü ni chjũ lepra. 7O säjä c'ua 'na ndixũ nu ja mi bübü e Jesús, ma tũ 'na botia ndojo c'ü mi po'o c'o me ma jo ma jyärä. Me mi muvi na puncjü o merio c'ü. Cjanu xisp'i o̱ ñi e Jesús 'ma ya ma jũ'ũ cja mexa. 8C'o o̱ discípulo e Jesús o jñandaji c'ü vi tsja c'e ndixũ. Me co üdüji c'ua go mamaji: ―Chjã, jyäctjo. ¿Jenga ya bëzhi yo me ni muvi? 9Mi sö ro bö'ö na mizhi nu, ngue c'ua c'o merio c'o, ro ch'unü yo dya pje pë's'i, eñe c'o. 10O unü ngüenda e Jesús c'o vi mama c'o discípulo, o xipjiji c'ua: ―¿Jenga na molestaoji ne ndixũ? Maco na jo c'ü o tsjacö nu. 11Nu'tsc'eji xe rí mintcjeji nujyo dya pje pë's'i, pero nutscö ra zädä 'ma dya cja rá bünc'ö a ndetsc'eji. 12Ne ndixũ nu, ya xisquigö ín cuerpo nujyo na jo ga jyärä, ngue c'ua ya na segurao c'ü rgá dyögüzgöji. 13Na cjuana rí xi'tsc'öji, texe cja ne xoñijõmü c'ua ja ra zopjüji yo nte ra xipjiji ja ga cjazgö, nde ra nädäji nu o tsja ne ndixũ nu, ngue c'ua ra mbeñeji nu na jo nu o tsjacö, eñe e Jesús. 14C'o doce discípulo, mi bübü 'naja c'ü mi chjũ Judas Iscariote. Nuc'ü, o ma c'ua cja c'o ndamböcjimi, o ma xipjiji: ―¿Ja nzi rí tsjõtcügöji ngue c'ua rá nzhö'c'üji e Jesús? Nuc'ua c'o ndamböcjimi o ngõ't'üji treinta merio o plata e Judas. 16Ndeze c'ua, o mbürü e Judas o jyodü c'ü ja rvá tsjapü, ngue c'ua ro nzhö e Jesús. 17Ya vi zädä c'e mbaxua c'ü ni chjũ Pascua, 'ma mi siji o tjõmëch'i c'o dya mi bäns'ä. C'ü ot'ü pa c'ü mi pjongüji c'e mbaxua, o ẽjẽ c'ua c'o discípulo cja e Jesús, o xipjiji: ―¿Ja ngue c'ua i̱ṉ ne rá ma ät'äjme o jñõnü c'ü rí sigue rgui sũpque ne mbaxua? 18O ndünrü c'ua e Jesús o xipji c'ua yeje c'o o̱ discípulo: ―Mëvi a ma a Jerusalén rí ma zopjüvi c'e bëzo c'ü ya i̱ṉ pãrãguevi, rí xipjivi: “Va täcjöbe c'e xöpüte rá xi'ts'ibe c'ü ya va sädä c'ü ra sufre. Nguec'ua c'e mbaxua je ra zũpü cja in nzungue co c'o o̱ discípulo, va 'ñenzgöbe c'e xöpüte.” Je rí xipjivi a cjanu. 19Nuc'ua c'o discípulo o mëvi c'ua ja va xipjivi e Jesús, o ma dyät'ävi c'e jñõnü c'ü rví zũpüji c'e mbaxua c'ü ni chjũ Pascua. 20Nuc'ua 'ma ya vi nzhä, o mimi c'ua e Jesús cja c'e mexa ro ziji o xëdyi c'o doce o̱ discípulo. 21'Ma ndänt'ä ma siji o xëdyi, e Jesús o xipjiji: ―Na cjuana rí xi'tsc'öji, bübütsc'eji 'na c'ü ra nzhögügö cja o̱ dyë c'o ra mbötcö, embeji. 22Anguezeji 'ma o dyäräji a cjanu, me go ndumüji c'ua. O mbürü o mama nzi 'naja anguezeji mi xipjiji e Jesús: ―¿Cjo nguetscö, ín Jmuts'ügö? 23O ndünrü c'ua e Jesús o mama: ―'Naja c'ü ya ndü'bü o xëdyi co nuzgö cja ne mojmü nu rrã sigöji, ngue c'ü ra nzhögügö c'ü. 24Nutscö rvá ẽcjö cja Mizhocjimi, ra mbötcöji c'ua ja nzi ga t'opjü cja o̱ jña Mizhocjimi. Pero juejme c'e bëzo c'ü ra nzhögügö. Xenda rvá jo c'ü dya ro jmus'ü c'e bëzo c'ü, na ngueje ra ma sufre na puncjü. 25O ndünrü c'ua e Judas nu c'ü ro nzhö'ö, o mama: ―¿Cjo nguetscö, xöpüte? O ndünrü c'ua e Jesús o xipji: ―Ya i̱ mantsjëgue, ngue'tsc'e. 26'Ma ndänt'ä ma siji o xëdyi, o jñü c'ua e Jesús 'na tjõmëch'i, o unü 'na pöjö Mizhocjimi. Cjanu o xënmbi c'o o̱ discípulo, o xipjiji: ―Jñüji ne tjõmëch'i nu rrã xëñc'iji, rí siji. Nujnu ngue ín cuerpogö nu. 27Cjanu o ndës'i c'ua c'e vaso. O unü 'na pöjö Mizhocjimi, cjanu unü c'o o̱ discípulo, o xipjiji: ―Sigueji c'ü po'o nu i̱ṉ texeji. 28Na ngueje nujnu, ngue ín tsjigö nu. Na ngue c'ü rga pjödügö ín tsji rá tũgö, Mizhocjimi ra tsja dya c'ua ja nzi va mama; ra perdonao dya o̱ nzhubü na puncjü o nte. 29Rí xi'tsc'öji, ndeze dya, dya cja xe rá sigö o̱ ndeje o uva hasta 'ma cja ra zädä c'e pa 'ma 'natjo c'ua rá cãrãji nu ja rá mandagö, c'ua ja nzi va mama Mizhocjimi c'ü mi Tatagö. Cja rá sigöji 'ma c'o cja nuevo c'o me xe rrã jo, eñe e Jesús. 30Nuc'ua o tõji 'na himno va ma't'üji Mizhocjimi. Cjanu o mbedyeji c'ua a tji, o möji cja c'e t'eje c'ü ni chjũ Olivos. 31Nuc'ua e Jesús o xipjiji: ―Texets'ügueji nde rí jyëzguigöji ne xõmü dya, na ngue c'ü ra tsjacügöji. Na ngueje ya t'opjü a cjava: “Rá nzhö'ö c'e mbörü ra mbö't'üji. Nguec'ua c'o o̱ ndënchjürü ra mböt'ü c'o”, eñe. 32Pero 'ma rá tegö a nde cja c'o añima, ot'ü rá magö a ma a Galilea, ngue c'ua 'ma rí sätc'eji nu, ya rva bünc'ö nu. 33O ndünrü c'ua e Pedro o xipji: ―Zö texe ra jyëtsc'igueji, pero nuzgö nunca rá jëtsc'igö, eñe. 34E Jesús o xipji c'ua: ―Na cjuana rí xi'tsc'ö, dya be ri huë'ë o tare ne xõmü dya, 'ma ya na jñi rgui tsädä c'ü dya i̱ṉ pãcãgö. 35O mama c'ua e Pedro: ―Zö rá tũgö co nu'tsc'e, pero nunca rá cädägö c'ü rgá pã'c'ãgö, eñe c'ü. Xo nde va mantjo c'ua texe c'o discípulo. 36Nuc'ua o möji nu ja mi chjũ Getsemaní. Nuc'ua e Jesús o xipji c'o o̱ discípulo: ―Mimiji va, ndeze c'ü rá magö a manu, rá ma ötü Mizhocjimi c'ü mi Tatagö, eñe. 37Nuc'ua e Jesús o zidyi e Pedro 'ñe nza yeje c'o o̱ t'i e Zebedeo. O mbürü o ndumü c'ua e Jesús, y me mi cjijñi na puncjü. 38Nuc'ua o xipjiji: ―Me rí ndumügö, rí sö ra mbötcügö c'ü rgá sentiogö. Chepquetjoji va, dya rí ĩji, eñe e Jesús. 39Xe go ma c'ua xe ts'iquë a ma a xo'ñi, o ndüne a jõmü, o dyötü Mizhocjimi o mama: ―Mi Tatats'ügö, 'ma ra sö, rí ts'a's'ü c'ü dya ra zädä c'ü rá sufregö. Pero dya rí tsjague c'ua ja rgá negö, tsjague c'ua ja nzi gui ñegue, eñe e Jesús va dyötü Mizhocjimi. 40O nzhogü c'ua e Jesús nu ja mi cãrã c'o jñi o̱ discípulo, o 'ñe chöt'ü ya nde vi ĩtjo c'o. E Jesús o xipji c'ua e Pedro: ―¿Cjo dya mi sö rvi chepquegöji 'na ts'indajme c'ü dya rvi ĩcjeji? 41Dya rí ĩji. Dyötqueji Mizhocjimi ngue c'ua dya ra ndö'c'eji c'ü dya jo. Jã, a mbo in mün'c'eji i̱ṉ neji c'ü dya rí ĩji ngue c'ua rí dyötqueji Mizhocjimi. Pero yo in cuerpoji, ya mbo o̱ cuë yo, embeji c'o. 42Nuc'ua o ma na yeje, o ma dyötü Mizhocjimi o mama: ―Mi Tatats'ügö, 'ma dya sö ra cjogü c'ü rá sufre, rí ne rá sufregö 'ma. Na ngue je rí negö rí tsjacö c'ua ja nzi gui ñegue, eñe e Jesús va dyötü Mizhocjimi. 43O nzhogü c'ua na yeje, o ẽ chöt'ütjo ya ma ĩtjoji na yeje, na ngueje me mi tägäji na puncjü o t'ĩjĩ. 44Ndo zogütjoji c'ua, o ma dyötü Mizhocjimi c'ü na jñi, o mantjo c'ua ja nzi va mama 'ma ot'ü. 45Nuc'ua ndo go nzhogü go ẽtjo c'ua cja c'o o̱ discípulo, o xipjiji: ―¿Cjo xe i̱ṉ ĩcjeji 'ñe i̱ṉ söyaji? Maco ya zädä ne ndajme nu ra nzhögügöji nutscö rvá ẽcjö cja Mizhocjimi. Ra nzhögügöji cja dyë c'o nte c'o me cja na s'o. 46Ya va säjä nu ra nzhögügö. Nguec'ua rí ñangaji; rá chjëji. 47'Ma ndänt'ä ma ña e Jesús, o säjä e Judas c'ü mi ngue 'naja c'o doce discípulo. Ma dyoji na puncjü nte c'o vi ndäjä c'o ndamböcjimi, 'ñe c'o tita c'o pje nde mi pjëzhi cja c'e jñiñi, ma jünji tratjëdyi 'ñe ngarrote. 48E Judas c'ü ro nzhö e Jesús, ya vi xipji a cjava c'o nte c'o mi pöji: ―Nu c'ü rá tjünegö, ngue c'ü i̱ṉ jonnc'eji c'ü . Nguec'ua rí pënch'iji c'ü, embeji. Nguec'ua ya mi pãxtjo c'ua c'o nte. 49Nuc'ua e Judas ixco sätjo cja e Jesús, o zengua. Jo ni zü'tp'ü c'ua o̱ jmi. 50Nuc'ua e Jesús o xipji: ―¿Pje vi 'ñecje, bëzo? Nuc'ua o säjä c'o nte, ixco pënch'iji c'ua e Jesús ngue c'ua ro zidyiji. 51Nuc'ua 'naja c'o mi dyoji e Jesús o ngübü c'ü o̱ tratjëdyi, o mbetspi 'naja o̱ ngõ 'naja c'o o̱ mbëpji c'ü mi mero ndamböcjimi. 52Nuc'ua e Jesús o xipji: ―Tsöt'ü nin chjëdyi c'ua ja mi o'o. Na ngueje texe c'o ra pö't'ünte co tjëdyi, tjëdyi rguí nzhũ c'o. 53¿Pje i̱ṉ mangue? ¿Cjo dya sö rá ötcö c'ü mi Tatagö, angueze ixta ndäjä c'ü ra cjogü doce mil o̱ anxe ra ẽ mböxcüji? Jã, sö. 54Pero 'ma ra ẽ c'o anxe, ja rgá zädä 'ma yo ya t'opjü yo ni jyodü rá sufregö. 55Nuc'ua c'e ndajme c'ü, o mama e Jesús o xipji c'o nte: ―¿Ja cja c'ü i̱ṉ cjagueji? Maco i̱ pedyeji cja c'in jñiñiji va ẽ sücöji nza cja 'ma ri nguezgö 'na mbẽ'ẽ, va jünji in chjëdyiji 'ñe in ngarroteji. Pama mi cãrãgöji cja c'e templo mi jí'tsc'öji, maco dya mi pënzhguigöji 'ma. 56Pero texe yo, ya va sädä yo, ngue c'ua ra zädä c'ü o dyopjü c'o profeta, embeji. Nuc'ua texe c'o discípulo o c'ueñeji o zogüji e Jesús. 57'Ma ya vi pënch'iji e Jesús, o zidyiji cja e Caifás c'ü mi mero ndamböcjimi, nu ja ya vi jmurü c'o tita 'ñe c'o mi xöpü o̱ ley Mizhocjimi. 58'Ma ya mi pöji, e Pedro mi bëpjatjo na jẽ, hasta 'ma o zät'ä nu cja c'ü o̱ tji c'ü mi mero ndamböcjimi. O cjogü c'ua e Pedro a mbo, o ma mimi nu ja ma cã c'o mbëpji, ngue c'ua ro nu'u pje ro tsjapüji e Jesús. 59Ma cã nu, c'o ndamböcjimi 'ñe c'o 'ñaja c'o ya vi jmurü ro jñünpüji ngüenda e Jesús. Nuc'ua mi jodüji testigo c'o ro xosp'ü o buëchjine e Jesús, ngue c'ua ro bö't'ü. 60Pero dya mimi yeje testigo c'o ro mama 'natjo o̱ jñavi. Nuc'ua 'ma ya vi mezhe ts'ë, o ẽjẽ c'ua yeje testigo o 'ñe ngöt'üvi o mamavi: ―Nujne Jesús o mama a cjava: “Sö rá yä'tp'ägö nu o̱ templo Mizhocjimi. Nuc'ua jñipatjo rá jäbä ngue c'ua ra jyärätjo na yeje”, eñe. Nuc'ü, ngue c'ü o mama c'o testigo. 62O böbü c'ua c'ü mi mero ndamböcjimi o xipji e Jesús: ―¿Cjo dya sö rí chjünrügue? ¿Pje i̱ṉ mangue co nujyo jña yo na xi'tsc'eji? 63Pero e Jesús dya go ndünrü c'ü. Nuc'ua c'ü mi mero ndamböcjimi o dyönü o xipji: ―Xitsijme nza mbãrã Mizhocjimi c'ü bübü a jens'e, ¿cjo ngue'tsc'e Cristo c'ü ngue o̱ T'i Mizhocjimi, o jiyö? 64O ndünrü c'ua e Jesús o xipji: ―C'ua ja gui mangue, nguezgö. Nutscö rvá ẽcjö cja Mizhocjimi, rí jñandgöji rva ẽcjö cja ngõmü a jens'e. Rí jñandgöji ri pë'sc'ö texe poder cja o̱ jodyë Mizhocjimi c'ü me na zëzhi. 65Go üdü c'ua c'ü mi mero ndamböcjimi, go ts'üdü c'o o̱ bitu c'o mi je'e c'ü, o mama: ―I̱ dyäräji o zadü Mizhocjimi nu. ¿Pje xe ni jyongöji o testigo? Cja i̱ dyäräji ya zadü Mizhocjimi nu. 66¿Pje xo i̱ṉ mangueji? O ndünrü c'ua anguezeji o mamaji: ―Pë's'i nu s'ocü c'ü rguí bö't'ü nu, eñe c'o ma jünpü ngüenda e Jesús. 67Jo nu zosp'üji c'ua a jmi e Jesús. Bübü c'o mi ya'bü co punte, 'ñaja c'o mi pjë'chp'i a jmi c'ü dya mi janda e Jesús cjó mi ngue. 68Nguec'ua mi xipjiji e Jesús: ―Maco i̱ṉ mangue ngue'tsc'e e Cristo, rí xitscöjme cjó ngue c'ü na pjë'chc'i in jmi dya. 69E Pedro ya vi mintjo nu cja c'e tji. Mi bübü nu 'na ndixũ c'ü mi pëpji nu. Nu c'e ndixũ o chëzhi a jmi e Pedro, o xipji: ―Nu'tsc'e, xo mi dyocjevi e Jesús nu menzumü a Galilea. 70O ngädätjo c'ua e Pedro o mama: ―Dya rí pãrãgö pje pjëzhi c'ü i̱ṉ mangue. Nde go dyärätjo c'ua texe c'o mi cãrã nu. 71Nuc'ua e Pedro o mbedye c'ua cja c'e ngoxtji. Mi bübü nu c'ü 'na ndixũ c'ü xo mi pëpji nu. Angueze o jñanda e Pedro mi böbü nu, nguec'ua va xipji c'o mi cãrã nu: ―Xo 'ñe ne bëzo nu, nde mi bübüvi e Jesús nu menzumü a Nazaret, eñe. 72E Pedro o yepe o ngädätjo c'ua, o mama: ―C'ua ga mbãrã Mizhocjimi, dya rí pãrãgö ne bëzo nu. 73Dya mezhe c'ua o chëzhi a jmi e Pedro nu c'o mi böntjo nu, o xipjiji: ―Na cjuana xo ngue'tsc'e 'naja yo o̱ dyoji nu, na ngueje c'ua ja gui ña, ixi 'mã'tc'ãtjo. 74Nuc'ua e Pedro o mama: ―C'ua ga mbãrã Mizhocjimi, dya rí pãrgö ne bëzo nu. 'Ma dya cjuana c'ü rí xi'tsc'öji, ra zücö 'ma c'ü. Jo ni huë c'ua 'na tare. 75O mbeñe c'ua e Pedro c'o jña c'o vi xipji e Jesús c'ü dya be ri huë tare 'ma ya na jñi rví ngädä c'ü mi pãrã.Cjanu o mbedye c'ua e Pedro a tji, me go huë c'ua co texe o̱ mü'bü.


text:
Hans Christian Andersen
Hans Christian Andersen, scritô daneize (Odense 1805 - Copenaghen 1875). Un di gren aotoî de fóe de l'Œuttoçento, o reutilizò in moddo originâ o gran patrimonnio de fóe nordiche, infondendo inte questo un caratteristego spiito ottimista. Un profondo sentimento idillico-religiozo e un'amaa conoscença da vitta se fondan, inte megio fóe, a creâ quella dupliçitæ e scimurtaneitæ de vixon fantastego-realistega, ch'a ghe consente i ciu ardii cangiamenti de registro, e ciu aodaxe mescciue de tente.
Vitta e œuvie[Càngia | modifica sorgente]
Figgio de un poveo caigâ, o trascorse l'infançia into so ciuzo mondo de senscitivo e fantaxiozo perdigiorno. Into 1819 o l'andò, in çerchia de fortuña, a Copenaghen e o se çimentò into canto, inta reçitaçion e inta dança, ma sença successo. I so primmi tentativi lettiai int'o stile romantego-ironico de Hoffmann, de Heine e de Waiblinger: Fodrejse fra Holmens kanal til Østpynten af Amager ("Viægio a pê da-o canâ de Holmen a-a ponta orientâ de Amager", 1829), Skyggebilleder af en rejse til Harz og det sachsiske Schweiz ("Schiççi d'un viægio into Harz e inta Sviççera sassone", 1831), Digte ("Poexie", 1830), son cose ben modeste; superfiçiæ e sconesci, ma no privi de cô, son invece i romançi Improvisatoren ("L'improvvizatô", 1834-35) e Kun en spillemand ("Un semplixe violinista", 1837).
Pù continuando a cortivâ o romanço (De to baronesser, "E doe baronesse"; trad. ingleize e ed. daneize 1848) e a so infelixe pascion pe o tiatro (Den ny barselstue,"A nœuva cammia da paggioâ", 1845), za into 1835 A. o l'aiva començao a scrive e primme Eventyr portalte for børn ("Fóe narræ a-i figgiœu"), çimentandose in quello "genere menô" che, pe sempliçitæ de struttua e duttilitæ de mateia, megio o s'adattava a-o so estro fantastico. Tra o 1835 e o 1872 ne sciortì, in fascicoli squæxi annuæ, circa çentoçinquanta. A mateia tradiçionâ tenue e umile, faoesca, mitica, lezendiaia, a l'è chì sollevâ a dignitæ d'arte da una lengua viva parlâ antilettiaia, vibrante d'immediateçça e d'intimitæ. Intimamente ligao a-o mondo de faoe, pe ton e prospettiva, l'è o Billedbog uden billeder ("Libbro figurao sença figue", 1840) e de scingole parte di tanti libbri de viægio scriti tra o 1840 e 1857 in Itallia e in Greçia, in Turchia, in Sveçia e in Spagna. Importante pe a ricostruçion biografega, ma de scarso valô artistego a prolissa aotobiografia Levnedsbogen ("O libbro da vitta", scrito 1832-33: da l'infançia a-a primma affermaçion lettiaia in gio a-o 1830; trad. ted. Das Märchen meines Lebens premissa a-a primma ed. di so scriti completi, 1847), da pœu rielaborâ e conduta fin a-o 1855 in Mit livs eventyr ("A fóa da mæ vitta"); una continuaçion ch'a zonze fin a-i urtimi anni a l'è stæta pubbricâ into 1877.


text:
Teste fascië 'nscià galéa
ë sciabbre se zeugan a lûn-a
a mæ a l'è restà duv'a a l'éa
pe nu remenalu ä furtûn-a
intu mezu du mä
gh'è 'n pesciu tundu
che quandu u vedde ë brûtte
u va 'nsciù fundu
intu mezu du mä
gh'è 'n pesciu palla
che quandu u vedde ë belle
u vegne a galla
E au postu d'i anni ch'ean dexenueve
se sun piggiaë ë gambe e a mæ brasse neuve
d'allua a cansún l'à cantà u tambûu
e u lou s'è gangiou in travaggiu dûu
vuga t'è da vugâ prexuné
e spuncia spuncia u remu fin au pë
vuga t'è da vugâ turtaiéu
e tia tia u remmu fin a u cheu
e questa a l'è a ma stöia
e t'ä veuggiu cuntâ
'n po' primma ch'à vegiàià
a me peste 'ntu murtä
e questa a l'è a memöia
a memöia du Cigä
ma 'nsci libbri de stöia
Sinán Capudán Pasciá
E suttu u timun du gran cäru
c'u muru 'nte 'n broddu de fàru
'na neutte ch'u freidu u te morde
u te giàscia u te spûa e u te remorde
e u Bey assettòu u pensa ä Mecca
e u vedde ë Urì 'nsce 'na secca
ghe giu u timùn a lebecciu
sarvàndughe a vitta e u sciabeccu
amü me bell'amü
a sfurtûn-a a l'è 'n grifun
ch'u gia 'ngiu ä testa du belinun
amü me bell'amü
a sfurtûn-a a l'è 'n belin
ch'ù xeua 'ngiu au cû ciû vixín
e questa a l'è a ma stöia
e t'ä veuggiu cuntâ
'n po' primma ch'à a vegiàià
a me peste 'ntu murtä
e questa a l'è a memöia
a memöia du Cigä
ma 'nsci libbri de stöia
Sinán Capudán Pasciá.
E digghe a chi me ciamma rénegôu
che a tûtte ë ricchesse a l'argentu e l'öu
Sinán gh'a lasciòu de luxî au sü
giastemmandu Mumä au postu du Segnü
intu mezu du mä gh'è 'n pesciu tundu
che quandu u vedde ë brûtte u va 'nsciù fundu
intu mezu du mä gh'è 'n pesciu palla
che quandu u vedde ë belle u vegne a galla


text:
Isoe Baleari
E Isoe Baleari (dïte in catalan e offiçialmente Illes Balears e Islas Baleares in spagnòllo) son unn-a Comûnitæ Autònoma spagnòlla composta da e ìsoe de l'arcipelago baleâre, scituòu into Mâ Mediterraneo vexin a a costa orientâ da Penìsoa Iberica.
G'han unn-a popolaçion de 1.001.062 abitanti (2006), ch'a rappresenta o 2,2% do totâle da Spagna.
E Isoe Baleari g'han doe lengue offiçiæ, o spagnòllo e o catalan.
Quest'arcipelago o l'è formòu da doî groppi de ìsoe:
- "Gimnesias": Menorca, Mallorca e Cabrera, e diversci isoòti.
- "Pitiusas": Ibiza e Formentera, e diversci isoòti.
Veddi Ascì:


text:
Honduras
Nomme ûffiçiâ: República de Honduras, pàize de l'America çentrâ, a sêu capitâ a l'è Tegucigalpa.
A g'ha 'na popolassiôn de 7,326,496 abitanti e 'na sûperfiçie de 112,492 km² con 820 km de coste, essendo bagnäa da l'Atlantico e o Paçiffego.
O nomme Honduras o vêu dî literalmenti "profonditæ". O se dixe che Cristoforo Colombo, into sêu viaggio attraverzo a costa nord-òvest de 'sto Pàize, o l'ha dïto "Grassie a Dio che sæmmo sciortii de 'ste profonditæ", dòpo che e sêu nâvi aggen stæto vexinn-e a-o naofraggio.


text: 1O zät'äji c'ua a Gadara c'ü bübü a 'nanguarü c'e zapjü a Galilea. 2'Ma ya vi mbes'e e Jesús cja c'e bü, o ẽjẽ c'ua 'na bëzo c'ü je vi 'ñeje cja panteón cja campo santo. O ẽ chjëvi e Jesús. 3Nu c'e bëzo, mi bübü demonio cja o̱ mü'bü. Dya cja mi bübü cja ngumü c'e bëzo; ya je mi bübü cja panteón cja campo santo. Dya cja mi sö ro ndün't'üji co cadena. 4Na ngueje ya ma puncjü vi ndün'tp'üji o̱ dyë 'ñe o̱ ngua co cadena. Nu c'e bëzo mi c'üdütjo c'o cadena. Dya mi sö ro zürüji. 5Xõmü ndempa mi nzhodü c'e bëzo cja t'eje 'ñe cja campo santo. Mi mapjü. Xo mi jüntsjë o ndojo cja rron dyodütsjë o̱ ts'ingue. 6Nuc'ua c'e bëzo o jñanda e Jesús 'ma ma ẽjẽ na jẽ. O cjuañi c'ua c'e bëzo. 'Ma o zät'ä a jmi e Jesús, cjanu o ndüñijõmü nu. 7O mapjü na jens'e o mama: ―Nu'tsc'e Jesús, o̱ T'its'ü Mizhocjimi a jens'e, ¿pje i̱ṉ pë'sc'ü rí ñugue co nutscö? Rí ö'tc'ügö, dya rí tsjacügö rá ma sufrido. 8O mama a cjanu na ngueje e Jesús o mama: ―Nu'tsc'e demonio, pedyegue cja ne bëzo. 9E Jesús o dyönü c'ua c'e demonio: ―¿Pje ni chjũtsc'e? Cjanu o ndünrü c'ua: ―Ni chjũzü Legión na ngueje na puncjüzüjme, eñe. 10C'e demonio c'ü mi chjũ Legión mi ötü na puncjü e Jesús c'ü dya ro manda c'o demonio ro mbedyeji cja c'e xoñijõmü. 11Mi cãrã na puncjü o cuchi cja c'e t'eje ma ñõnüji. 12Nuc'ua c'o demonio o dyötüji e Jesús o xipjiji: ―Chäcjöjme nu cja yo cuchi ngue c'ua je rá quich'igöjme nu. 13Nuc'ua e Jesús o jyëzi c'ua c'o demonio ro möji nu cja c'o cuchi. O mbedye c'ua c'o demonio cja o̱ mü'bü c'e bëzo. Je ma nguich'iji c'ua cja c'o cuchi. Nuc'ua texe c'o cuchi cjanu o zöbuji cja c'e dyä'ä, o ma jyäji nu cja c'e ndeje. O tsjünt'üji nu. C'o cuchi mi sö yeje mil c'o. 14O cjuañi c'ua nu c'o mi c'as'ü c'o cuchi. O ma cöxteji cja c'e jñiñi 'ñe texetjo c'ua ja mi cjogüji. O mbedye c'ua c'o nte cja c'e jñiñi, o ma nuji pje na mbëjë c'o vi ts'a. 15O zät'äji c'ua ja mi bübü e Jesús, o chöt'üji nu c'e bëzo c'ü vi mbedye c'o demonio. Mi junrü c'e bëzo, ya mi je'e o̱ bitu, ya vi ndümbeñe. O zũji c'ua. 16O ña c'ua c'o nte c'o vi jñanda, o xipjiji c'o ma säjä ja va tsja e Jesús va pjongü c'o demonio c'o mi bübü o̱ mü'bü c'e bëzo. Nde xipjiji ja va ma nguich'i c'o demonio cja c'o cuchi. 17Nuc'ua c'o nte ya mbürü o dyötüji e Jesús ro mbedye nu ja je mi jnorü o̱ xoñijõmü anguezeji. 18O dat'ü c'ua e Jesús cja c'e bü. Nuc'ua c'e bëzo c'ü vi pjombgü demonio cja o̱ mü'bü mi ötü e Jesús c'ü ro mëvi. 19Pero e Jesús dya jyëzi ro mëvi, o xipji: ―Nzhogü, ma in nzungue. Rí xipji c'o in dyocjeji texe c'ua ja va juen'tsc'e Mizhocjimi 'ñe c'ua ja va mböxc'ü, embe. 20O ma c'ua c'e bëzo cja c'o dyëch'a jñiñi c'o xiji Decápolis, o ma mama texe c'o vi tsja e Jesús 'ma o juentse. Texe c'o nte me mi dyönütsjëji ja va jocü e Jesús c'e bëzo. 21'Ma ya mi bübü e Jesús cja c'e bü, cjanu o möji c'ua c'ü 'na lado c'e zapjü. 'Ma o zät'äji nu, o jmurü c'ua na puncjü o nte a ñünü c'e ndeje nu ja mi bübü e Jesús. 22O ẽjẽ c'ua 'naja bëzo c'ü mi chjũ Jairo. Nuc'ü, mi xo'ñi nu cja 'na nitsjimi a Israel. O jñanda mi bübü e Jesús, o ndüñijõmü c'ua cja o̱ jmi. 23Mi mama c'e bëzo mi ötü e Jesús: ―Nu c'ü ín xunt'igö ya ngue ra ndũ. Xä'dä rí ma 'ñe's'e in dyë, ngue c'ua ra jogü y ra bübütjo. 24O ma c'ua e Jesús, o mëvi c'e bëzo. Me ma puncjü nte mi pöji e Jesús, me mi chütüji ma möji. 25Xo mi pa 'na ndixũ c'ü ya vi mezhe doce cjë c'ü mi dagü o cji. 26Ya vi dyät'ä cja na puncjü o médico, hasta ya vi ndeze texe o̱ merio. Pero dya cjó sö ro jocü; xenda mi cjatjo, sido mi sufrido. 27C'e ndixũ o dyärä c'o mi mamaji c'o mi cja e Jesús. Nuc'ua c'e ndixũ je mi pa a xütjü e Jesús; o ndönbü c'ua o̱ bitu. 28Na ngueje mi cjijñi c'e ndixũ: “Nguextjo c'ü rá tjönbü o̱ bitu nu, exta ndixqui”, eñe. 29Exo böbü c'ua c'o cji c'o mi dagü. Exo zö c'ua c'ü ya vi jogü c'o me mi sufrido. 30O mbãrã e Jesús c'ü cjó c'o vi jocü. O ñezhe a nde c'o nte, o mama: ―¿Cjó ngue c'ü o ndönngü ín bitu? 31O ndünrü c'ua c'o o̱ discípulo o xipjiji: ―Nu'tsc'e i̱ṉ cjague t'önü cjó ngue c'ü o ndö'tc'ü in bitu. Maco me nzhü'ü yo nte, me s'ixc'igueji, embeji. 32Pero e Jesús mi janda texe cja c'o nte ngue c'ua ro jñanda cjó mi ngue c'ü vi ndötpü o̱ bitu. 33C'e ndixũ mi pãrã c'ü ngue e Jesús vi jocü. Nguec'ua o ndüñijõmü cja o̱ jmi, cjanu o xipji c'ua c'ü mi ngue angueze vi ndönbü o̱ bitu ngue c'ua ro ndis'i. Nu c'e ndixũ me mi sũ, me mi mbĩ. 34O mama c'ua e Jesús o xipji c'e ndixũ: ―Nu'tsc'e süngü, ya jotsc'e dya, na ngueje i̱ 'ñejmezügö c'ü ro sö ro jo'c'üts'ü. Me rí mäjä rgui ma dya; dya cja rí sögue dya, c'ü me mi sufridogue. 35'Ma xe ma ña e Jesús, o säjä c'ua 'naja c'ü je vi 'ñeje cja o̱ ngumü e Jairo, o ẽ xipji e Jairo: ―Nu c'ü rvá ẽcjö, nu c'ü in xunt'i ya ndũ c'ü. Dya cja ni jyodü rí xipji ne xöpüte ra ẽjẽ nu. 36E Jesús dya tsjapü ngüenda c'o mi mamaji. C'ü o tsja, o xipji c'e bëzo c'ü mi xo'ñi: ―Dya rí sũ'ũ. Extí jñunt'ü in mü'bü c'ü ra bübütjo c'ü in xunt'igue. 37Nuc'ua e Jesús o zidyi e Pedro 'ñe e Jacobo 'ñe e Juan c'ü nu cjuarma e Jacobo ro möji angueze. Nguextjo c'o o möji cja o̱ ngumü c'e bëzo c'ü mi xo'ñi cja c'e nitsjimi. Dya jyëzi c'o dyaja ro möji. 38O zät'äji c'ua cja c'e ngumü. O jñanda e Jesús c'o nte c'o mi cãrã nu, me mi mapjü ma huëpiji c'e añima. 39Nuc'ua e Jesús o cjogü a mbo. O mama c'ua o xipjiji: ―¿Jenga me i̱ṉ mapjü gui huëpiji ne xunt'i? Dya tũ nu, ĩjĩtjo. 40Nuc'ua c'o nte o ndenbetjoji e Jesús va tsjapüji burla. Nuc'ua e Jesús, c'ü o tsja, o pjongü a tji c'o nte. Cjanu o tsjocü c'ü nu papá 'ñe c'ü nu mamá c'e xunt'i, cja na 'ñe c'o jñi discípulo c'o mi dyoji e Jesús. Nuc'o, 'ñe e Jesús o cjogüji a mbo nu ja ma o'o c'e xunt'i. 41Nuc'ua e Jesús o pënchp'i o̱ dyë c'e xunt'i, o xipji: ―Talita, cumi, o 'ñembe. C'o jña c'o, ne ra mama: Nu'tsc'e xunt'i, rí xi'ts'i, ñanga. 42O nanga c'ua c'e xunt'i, o nzhodü c'ua. Ya mi pë's'i doce cjë'ë c'e xunt'i. Me co zũ c'ua c'o mi cãrã nu. Dya mi pãrãji pje ro nguijñiji. 43Nuc'ua o xipji e Jesús anguezeji c'ü dya cjó ro xipjiji c'ü vi jñandaji. Cjanu o mama ro unüji pje ro zi c'e xunt'i.


text: 1Nuc'ua o zät'äji a Betfagé 'ñeje a Betania a jmi c'e t'eje c'ü ni chjũ Olivos; ya mi ngue ro zät'äji a Jerusalén. Nuc'ua e Jesús o ma't'ü c'ua yeje c'o o̱ discípulo. 2Cjanu o xipjivi: ―Mëvi cja ne jñiñi nu järä a xojñi. 'Ma rí sät'ävi nu, rí chöt'üvi 'na burru c'ü 'nünt'ü, nu c'ü dya cjó be chägä. Rí xäpcävi, jo rrĩ sijivi. 3Nu 'ma cjó c'o ra dyönnc'üvi: “¿Jenga i̱ṉ xäpcävi ne burru?”, ra 'ñents'evi, nu'ma, rí xipjivi a cjava: “Ngue c'ü ín Jmugöji c'ü ni jyodü; pero jo rá ẽ socüts'ütjojme”, rí 'ñembevi c'o. 4O mëvi c'ua, o chöt'üvi c'e burru. Mi 'nünt'ü a jmi 'na ngoxtji nu ja mi cjogü 'na 'ñiji. O xäpcävi c'ua. 5Nu c'o mi cãrã nu, bübü c'o o xipjivi: ―¿Pje na cjaguevi? ¿Jenga na xäpcävi ne burru? 6Anguezevi o ndünrüvi c'ua ja nzi va xipjivi e Jesús. Nguec'ua va jyëziji o mëvi c'ua. 7O sijivi c'ua c'e burru cja e Jesús. Cjanu o ngãsp'ãvi c'o mi tëjëvi cja xütjü c'e burru. Nuc'ua o chägä c'ua e Jesús. 8Ma puncjü nte c'o mi pöji. Dyaja c'o mi xĩ'mi o̱ bituji cja c'e 'ñiji; dyaja c'o mi ocü o dyëza mi xĩ'p'ĩji. 9C'o nte c'o mi ot'ü a xojñi, 'ñe c'o ma bëpja, mi mapjüji mi mamaji: ―Me na jo nu va ẽjẽ nu o 'ñeme Mizhocjimi ra mandazüji. 10Me na jo c'ua ja rgá manda nu; ra manda c'ua ja nzi va manda ín mboxtitaji e David. Me na nojo Mizhocjimi. 11Nuc'ua o zät'ä e Jesús a Jerusalén. O cjogü c'ua a mbo cja c'e templo. O nu'u texe c'o mi cjaji nu. Ya mi nzhä'ä, ngue c'ua o mbedye nu o ma a Betania. O möji c'o doce o̱ discípulo. 12Nuc'ua c'ü na jyas'ü, o mbedyeji a Betania o möji a Jerusalén, ya mi sant'a e Jesús. 13O jñanda c'ua na jẽ mi 'ne'e 'na za'a c'ü mi ngue higo c'ü mi cans'a o̱ xi. O ma nu'u cjo ri quis'i c'e higo. 'Ma o zät'ä cja c'e higo, o chöt'ü mi nguextjo o̱ xi c'o mi cans'a; na ngueje dya mi ngueje o pa'a c'o quis'i o higo. 14O mama c'ua e Jesús o xipji c'e higo: ―Dya cja ra nguis'its'ü c'ü cjó ra zi'i, embe. O dyärä c'o o̱ discípulo. 15O zät'äji c'ua a Jerusalén. Nuc'ua e Jesús o cjogü a mbo cja c'e templo, cjanu o pjongü a tji texe c'o nte c'o pje nde ma pö, 'ñe c'o pje nde ma tõmü nu. Xo o tunbü c'o o̱ mexa c'o mi pötü o merio, 'ñe c'o o̱ silla c'o mi pö o mbaro. 16Y dya mi jëzi cjó pje ro ndunü a mbo cja c'e templo. 17O xöpü c'ua c'o nte, o xipjiji: ―Ya t'opjü a cjava: “Nu ín nzungö ngue ngumü c'ua ja ra dyötü Mizhocjimi yo nte yo cãrã texe cja ne xoñijõmü”, eñe o̱ jña Mizhocjimi. Nu'tsc'eji na cjapcütjoji nu ín nzungö nza cja 'ma ri ngue o̱ ngumü o mbẽ'ẽ c'ua ja tsjõjõji, embeji c'o. 18C'o ndamböcjimi 'ñe c'o mi xöpü o̱ ley Mizhocjimi o dyäräji c'o mi mama e Jesús; nguec'ua mi jodüji ja rvá mbö't'üji angueze. Anguezeji me mi sũji na ngueje texe c'o nte me mi mäjä ma dyäräji c'o jña c'o mi mama e Jesús. 19Nuc'ua c'ü nzhä'ä o mbedye e Jesús 'ñe c'o o̱ discípulo cja c'e jñiñi. 20Nuc'ua 'ma o cjogüji c'ü na jyas'ü o jñandaji c'e higo; ya vi dyot'ü na jo texe. 21O mbeñe c'ua e Pedro 'ma ot'ü o nuji c'e higo; o mama c'ua o xipji e Jesús: ―Xöpüte, jñanda ne higo nu i̱ xipji c'ü dya cja ro nguis'i, ya o dyot'ü. 22O ndünrü c'ua e Jesús o xipjiji: ―Ni jyodü rí jñunt'ü in mü'büji ra dya'c'üji Mizhocjimi c'ua ja nzi gui dyötüji. 23Na cjuana rí xi'ts'igöji, 'ma rí jñunt'ü in mü'bügueji c'ü ra zädä c'ü i̱ṉ mangueji, y 'ma dya rí yembeñeji, ra sö rí xipjiji ne t'eje nu: “C'ueñe c'ua, ma so'o cja ne ndeje”, rí 'ñembeji. Ra tsja c'ua, c'ua ja gui mangueji. 24Nguec'ua rí xi'ts'igöji, texe c'o pje nde rí dyötüji Mizhocjimi, rí jñunt'ü in mü'bügueji c'ü ya o dya'c'üji Mizhocjimi c'ü i̱ dyötüji. Nuc'ua ra zädä a cjanu. 25'Ma i̱ṉ ötüji Mizhocjimi, ni jyodü rí perdonaoji 'ma cjó pje o tsja'c'eji. Ngue c'ua c'ü nin Tataji c'ü bübü a jens'e xo ra perdonaots'üji in nzhubügueji. 26Pero 'ma dya rí perdonaogueji c'ü cjó pje cja'c'üji, dya xo ra perdonaots'üji in nzhubüji 'ma, c'ü nin Tataji c'ü bübü a jens'e. 27O zät'äji c'ua a Jerusalén. 'Ma mi nzhodü e Jesús a mbo c'e templo, o ẽjẽ c'o ndamböcjimi 'ñe c'o mi xöpü o̱ ley Mizhocjimi 'ñe c'o tita, o säjäji cja o̱ jmi e Jesús. 28O dyönüji: ―Nu'tsc'e rí xitscöjme pje pjë'tsc'e nguec'ua i̱ṉ cjague yo. ¿Cjó ngue c'ü o 'ñempc'e rí tsjague yo? 29O ndünrü c'ua e Jesús o xipjiji: ―Xo rá önnc'ügöji 'naja t'önü. 'Ma rí xitscöji c'ü rá önnc'üji, xo rá xi'tsc'öji 'ma c'ü pje pjëtscö nguec'ua rí cjagö yo. 30¿Cjó o 'ñeme e Juan mi jichi yo nte cja ndeje? ¿Cjo ngueje Mizhocjimi c'ü o 'ñeme, o ngueje yo nte? Xitscöji xã, embeji. 31Anguezeji mi pötü ma mamaji c'ua: ―'Ma rá mamaji ngueje Mizhocjimi c'ü o 'ñeme, ra xitscöji: “¿Jenga dya i̱ 'ñejmegueji 'ma c'ü mi xi'ts'iji e Juan?”, ra 'ñenzgöji. 32Y 'ma rá mamaji ngueje yo nte c'o o 'ñeme e Juan, dya xo ra sö, eñeji ma mantsjëji. Na ngueje mi sũji yo nte pje c'o ro tsjapüji. Na ngueje yo nte mi ejmeji na cjuana mi profeta e Juan. 33O ndünrü c'ua anguezeji o xipjiji e Jesús: ―Dya rí pãrãgöjme cjó 'ñeme e Juan, eñeji. Xo o ndünrü c'ua e Jesús o xipjiji: ―Dya xo rá xi'tsc'öji pje pjëtscö nguec'ua rí cjagö yo.


text:
Mercosur
O Mercosur (Mercòu Comûn d'o Sûd) o l'è 'n grûppo comerçiâle tra çerti stati sûdamerichen c'o çerca de promêuve o libero scangio e movimento de mercançie, personn-e e capitâli tra i sêu membri, pe svilûppâ l'integrassiôn politica e coltûâle tra i sêu membri e assoçiæ.
Son membri: Argentinn-a, Brasî, Paraguay e Uruguay. Venezuela o l'ha zà firmòu l'inträ ma o no l'è ancôn membro de diritti pin, dæto c'o l'è in atteisa de çerte approvassioin. Son ascì stati assoçiæ: Bolivia, Cile, Colombia, Ecuadòr e Perù.
Creòu o 30 novembre 1985 a-o Brasî, o l'ha piggiòu o sêu nomme o 26 marso 1991 in Asunción (Paraguay) e a sêu personn-a giûrìddica a-o Brasî o 15 dexembre 1995.
O dêuvia comme ûffiçiâli e léngue spagnòllo, portoghéize e guaranì.


text:
146 ' Á
ßÃÀÊÚÑÏÊ
ÈÔÂËÃËÀÆ×
%
ÁÚ
+ 4 &4::1.
åêâñïæôè ëáþâëñôæ ä Áÿãàêúæ÷ éèâñïë æåè çèîàêåáèúñïëôë Üêôåê'Üêôåè &ìÿþèú÷ôê âê Çúëúëïê.+ Ñêåë çúæ ôêíæ êïùæ÷ âê éèâæôè ñ ôëäê æåèýèñôë ñè ìêäê æåèôë Åêúæ÷ &Àèëúàæèä% Ôúæüëâëä 1>>8? =1"=4.+ Ä â÷ïëæ ñåèñè"âæ úêîëâæ ëáúêíÿô âê Áëàëúëìæùê ñäëèëáúêíâë ñè çúèçãæôê ñ ôëíæ âê Üêôåê üêïô% ïëîôë ëýèäæìâë è áæã æíäèñôèâ âê ùÿúïëäâæôè ìèîùæ
1
+ Ñ ïëâïúèôâæçæñåèâæ ìêââæ íê çëïúÿñôäêâèôë âê æíñãèìäêâëôë ñèãë &âêúæýêâë çë ôëäêäúèåè ñÿñ ñôêúëôë æåè Ýêâàÿúìèúè. íê ñÿéêãèâæè âè úêíçëãêàêåè+ Ñçëúèìæâüëúåêôëúæôè åâëàë øëúê ñê ñè æíñèãæãæ ä Ôðúùæ÷ ä ôëíæ çèúæëì% ôÿî ïêôëñçëúèì æñã÷åê çúæ çëìëáâë çëãëéèâæè çúèñèãäêâèôë âè ñêåë è çëíäëãèâë%âë æ
ôæ ñè çæöè ñèäêç
4
+ Ñçëúèì ñåÿôâæ÷ ñçëåèâ âê èìæâñôäèâæ÷ éæäëýèäæìèù âê ñÿáæôæèôë >:"àëìæöâæ÷ Úêæü Åëããëä âêýæâÿô âê çúèæåè"âðäêâè ä Ýèçæâùæ áæã êâêãëàæýèâ ñ àëúèæíãëéèâæ÷+ Øëúêôê çëãðýêäêãæ âë"äëôë ñæ æåè âêî"ýèñôë ñçëúèì æíáëúê âê ñäèþèâæïê æãæ âê ïúÿñôâæïê+ Èôëíêþë âê àëã÷åê ýêñô ëô çëïúÿñôèâæôè ñê ìêìèâæ æåèâêôê âê èìâæ ëô âêî"æíäèñôâæôè øúæñôæ÷âñïæ ñäèôùæ? Àèëúàæ% Æäêâ% Ìæåæôÿú% Åæøêæã% Âæïëãê%Äêñæã æ ô+â+ Çúæýæâê íê ôëäê è% ýè èìæâñôäèâë çúæ ôêíæ çÿúäê êïùæ÷ ëô 1>14"1>10 à+ ñè æíäÿúöäê úèêãâë çëïúÿñôäêâè âê âêñèãèâæèôë ñÿàãêñâë ùÿúïëä"âæ÷ ïêâëâ æ çúæìëáæäêâèôë âê øúæñôæ÷âñïë æåè çë ôúêìæùæ÷ çúèìñôêäã÷äêèãèåèâô ëô âèàë+ Ëñëáèâë äêéâê ä ôëíæ ñãðýêî è êïôæäâëñôôê âê ñäèþèâæùæ"ôè% ïëæôë èñôèñôäèâë çúèìçëýæôêô âêî"ñæãâæôè øúæñôæ÷âñïæ æåèâê+ Ôèâ"ìèâùæ÷ôê ìê ñè ìêäêô âê áÿãàêúæôè åûñûãåêâæ æåèâê âê ñäèôùæ è ñÿíâêôèã"âë æíá÷àäêâê çúæ ñãèìäêþæôè äÿãâæ âê çúèæåèâðäêâè+ Íê ô÷ø ñå÷âêôê âêæåèôë% ê âè çúèåæâêäêâèôë ïÿå øúæñôæ÷âñïêôê ä÷úê è àãêäâê ùèã èôë íêþëâê øëúêôê ñè ìêäêô æåèâê ñ áÿãàêúñïæ ïëúèâ% ïëæôë âè ñê çú÷ïë ñäÿúíêâæ ñ øúæñôæ÷âñôäëôë+
Ìúðéáê Úëìæâê æ äôëúêôê äÿãâê 1> <0 à+
Äôëúêôê äÿãâê âê çúèæåèâðäêâè è ñäÿúíêâê ñ ìèîâëñôôê âê áÿãàêúëåëøêåè"ìêâñïêôê ïðãôðúâë"çúëñäèôâê ìúðéáê Úëìæâê% ñÿíìêìèâê ä Ñåëã÷â çúèí1>0= à+ ñ ùèã ìê çëìçëåëàâè âêúëìâëñôâëôë ëñÿíâêäêâè âê áÿãàêúæôè åû"ñûãåêâæ æ ìê àæ çúèìçêíæ ëô äñ÷ïêïäæ äÿâöâæ çúëçêàêâìæ æ æâëúëìâæäâðöèâæ÷ æ äÿíìèîñôäæ÷ &Øúæñôëä% Ïêúêåêâìéðúïëä 1>>8? 16"41.+ Ñäë÷ôêìèîâëñô úëìæâùæ çëìýæâ÷äêô âê çëñãèìëäêôèãâë úêíàúêâæýêäêâè âê ä÷úê
1 ‛ ― & .% " ‛ ― & " .+4‛― % " +
TglgzpcnP|atnkn+`gb


text:
Alghero
Alghero (L'Alguer in catalàn e S'Alighèra in sardo), o l'è 'n comûn italiàn de circa 42.000 abitanti, inta provinsa de Sassari, a-o nòrd-òvest da Sardegna.
Stöja[Càngia | modifica sorgente]
O l'è stæto fondòu circa 1102 da-a famiggia Doria, d'origgine zeneise, comme pòrto fortificòu. I Doria g'han avûo o poèi pe seccoli, eççetto 'n corto periodo de dominassion pisann-a (1283-1284). In 1353 o l'è stæto cattûròu da-i Aragoneixi e o s'ha svilûppòu grassie a-a colonissassion catalann-a. Inta primma meitæ do seccolo XVI o l'ha riçevûo o tittolo de "Ciutat de L'Alguer" e a l'è fiorîa in prosperitæ econommica. Dòpo o periodo Catalano-Aragoneise, a l'è rivä a Spagna d'i Absburgo, c'a ghe l'ha portòu a-a decadensa. Into 1720, alghero e a Sardegna son stæti trasferti a-o Piemonte.
Léngua[Càngia | modifica sorgente]
Gh'è 'na minoransa c'a pârla a Léngua catalann-a da quande i catalæn a ghe dominâvan, avendo tiòu fêua a popolassion sarda locâle in 1372. O catalan o l'è stæto cangiòu da-o spagnòllo into seccolo XVII e dappêu da l'italian. I stûdi ciû reçenti inscia sêu realtæ lenguistega mostran che o 22.4% da popolassion a pârla o catalàn algheréise comme primma léngua, e o 90% g'ha conoscensa de quella pârla.
- Informaçion lenguistega da Generalitat de Catalunya (formatto pdf)


text:
Liguria
A Liguria, a l'é 'na region de l'Italia setentrionâ grande 5.410 km², de 1.609.013 de abitanti (2003), con capoleugo Zena. Confinn-a a levante co-a Toscann-a e l'Emilia-Romagna, a nòrd co-o Piemonte, a ponénte co-a Fransa e a sud co-o mâ Ligure.
O nomme o vegne da l'antiga popolacion de i liguri.
Capoleughi de provinsa[Càngia | modifica sorgente]
I capoleughi de provinsa da a Liguria son (da ponente a levante):
Stóia[Càngia | modifica sorgente]
I antîghi Liguri i se stansian in sce o liturâle meditèraneo da-o Rodano a l'Arno, ma pói e migrasioin de i Celti, comme ascì e colonizaçioin de Fenixi, Greghi e Cartagineixi, i se mesc-cian e se sostitoisciàn parsialmente ai Liguri a partî do IV secolo a.C. .
A Liguria costiéra a l'è suttamissa üffiçialmente dai Rumäni sulu in t'u II secolo a.C., con varie sacche autónume che, pe e caratteristiche do teritöio, i rescistiàn ao controllo diretto centräle ancùn pe' qärche dêxenn-a d'anni.
A parolla Ligure / Liguria a l'è daeta a stu pòpolo primma da Greghi, pöi da i Romani e a veu dî leugo palodôzo, acquitrìn.
In etæ clascica çentri importanti son Genua, Savo, Vada, Alba Intemelium, Alba Ingaunum, Lunae (st'ürtima a perdià manimàn d'importança scinn-a a-o definitio abandon into XIII secolo). O periodo storico ciù importante pe' a region o l'è o basso medioevo, con curmine da-a meitae do sec. XIII a-a meitae do sec. XIV (o se peu individoâ l'inisio de 'na longa decadensa a-o 1340, miandola inte in quaddro internaçiunâle, con i avegnimenti anatòlici e a crixi de vie comerciâli aziatiche pe via da fin da pax Mongolica e ascì a vegnua di Ming int'ou Gattäiu). A stóia ligure in etæ mediêväle a l'è da çercä föa da a tæraferma, ciüttóstu marginäle pe capî l'insême. In pratica, a stóia mediêväle di Liguri a va çercâ feua da-a Liguria.
A se svilùppa difæti, a partî da-a primma esperiensa cruciäta, in zu a-e ativitae - esplorative primma e mercantili pöi - de-e famigge e di alberghi po-u ciù zeneixi, interessando comonque a vitta de gente de tùtto u teritöiu da region. A forsa econòmica da Repubbrica mainâ a se manifesta con in impero coluniâle ante litteram in senso fortemente e strèitamente econòmicu, con bâzi politiche faete da 'na fitta ræ d'acòrdi politici e mercantili inte tùtto o Mediterraneo e o Mâ Neigro; dense son e prezense mercantîli liguri da Gibiltæra scinn-a l'Azia çentrâ, con testimonianse documentae inte 'na miriade de pòrtî e crûxevia comerciâli.
Pe mensionâne i ciù importanti:
- Southampton,
- i pòrti de-e Fiandre,
- Gibiltæra,
- l'area de Siviglia / Cadice / Sanlùcar de Barrameda,
- a Provença tùtta,
- a Corsica comme posediménto diretto da Repubbrica de Zena pe ciù de 6 secoli,
- a Sardegna,
- a càsta nordafricann-a con Bugia, Biserta, Bona e Tabarca,
- l'Egitto a Damietta e Alesciandria,
- Cipru con 'na longa ocupasion do pórtiu de Famagusta e o scacco econòmico a-a Coronn-a,
- Malta
- tütta a cósta mediurientäle da Gibellettu, za feudu persunäle de inn-a famiggia ligüre (i Embriæghi), scinn'a-a l'Armenia de Cilicia, passandu pe' Cesarea, Tiru, Sidun, Giaffa, Beirut, San Zane d'Acri.
- l'Anatolia, con a longa vitta d'a colònia de Scio (Chios), e Focea (Fogliavecchia), Metelino, Pera de Costantinopoli, Bursa, Trebisonda, Sinope, Erzurum, Erzincan, Iconio (Konya), Enos, Cesarea d'Anatolia, Savasto (Sivas), Alessandretta
- a costa romena con Vicina, Moncastro, Chilia, Enisala, Isaccea
- a Crimea con Caffa, Soldaia, Cembalo,
- e foxe do Don con Tana
- i cruxevia aziatichi di Astrakhan, Sarai, Samarcanda, scinn-a Culgia (Almaligh, o Armalicco) e a a Cinn-a sùd ocidentâle, con un fondaco documentòu scin dinànsi a Taiwan.
- a Mesopotamia, con mercanti e costruttoî navæ a Baghdad
Comme o l'à scrito Roberto Sabatino Lopez, i alboî de mainaie reæ ingrese, spagnolla e sorvettùtto françeise gh'àn e reixe inta scheua ligre, co a ciamâ de meistranse da e Rivee atte a formâ meistri d'ascia e arsenæ indipendenti. A Ligüria a s'è distinta atrescì in epoca mercantî e tardo medioevä pe i so esploratoî (comme i fræ Vivadi, Leon Pancado, Lançerotto Maroxello, Antoniotto Usodemâ, segondo reçenti stüddi Zane Cabotto, oltre ovviamente ao ciù noto Cristoffa Combo) e armiraggi (in primis Beneito Zaccaria, poi Ansado De Mari, Oberto Doria, Oberto Spinnoa, scin a Andria Doria).
Insciaa tòraferma Zena a piggia gradualmente o controllo dùa maggiô pärte d'a Liguria, fin al a cheita de l'urtima çittæ restâ formalmente libera, Sann-a, into 1528. Co a fin do mondo coloniä concomitante a l'avansâ ottomann-a (cheita de Bizansio do 1453 e de Caffa do 1475), comensa unn-a neuva era. O periodo ch'o va da Carlo V / Andria Doria sin a i inissi do XVII secolo, ''El siglo de los Genoeses'', o l'è caratterizzao da o poei finansiaio di banchê zeneixi e dai prestiti a a Coronn-a de Spagna. A Seiçento inoltrao començiâ unna neuva e diversa lunga decadensa ch'a se protraiâ per tutto o Setteçento, scin a a renascita do periodo Napolionico e d'a Revolusion Industriä.
A preuvo a l'invaxon françeise d'e truppe do Napolion Bonaparte do 1797, a Repubbrica Zena a l'é primma transformâ inta Repubbrica Ligure e dòppo anessa ao territoio françeize. A cheita do Bonaparte a coincidiâ co a fin de l'indipendensa de l'arcuâ region: dopo l'efimera Repubbrica Zeneise, do 1814, o Congresso de Vienna o decretiâ, malgraddo i despiæ tentativi diplomatichi do Senato de sarvâ l'indipendensa e malgraddo a ferma contraietæ popolâ, l'anescion a l'invizo Regno de Sardegna, da sempre in conflitto co-o poei dugâ. Nisciunn-a inutile quanto iresponsabile açion politico/militâ a saiâ intrapreiza a seguito de questa decision, pe a paleze mancansa d'òmmi e mezzi d'a desarmâ Repubbrica de fronte ae potensialitæ belliche di Piemonteixi e de fòrse internasionæ prezente a Vienna. Termina coscì 'na stoia millenaia de aotonomo governo repubrican. In etæ risorzimentâ l'apòrto de Patrioti liguri (Gioxeppe Mazzin, Goffredo Mameli), pe no çitâne che un pâ o saiâ determinante pe a formasion do Regno d'Italia.


text: 1C'o pa c'o, e César Augusto mi manda cja c'o país. O manda o tsjaji 'na censo ngue c'ua ro mbãrã ja nzi o nte c'o mi cãrã texe c'o país nu ja mi manda. 2C'e censo c'ü ot'ü o dyät'äji, o tsjaji 'ma mi gobernador e Cirenio a Siria. 3Nguec'ua texe c'o nte mi jyodü ro möji nu ja mi menzumüji, je ro ma jñu's'üji o̱ tjũji. 4Mi bübü 'na bëzo c'ü mi chjũ e José. Mi bübü a Nazaret c'ü tsja a Galilea. Ya mi ñavi ro chjüntüvi e María. Nuc'ua e José o mëvi e María a ma a Belén c'ü tsja a Judea nu ja mi menzumü e David mi jinguã. Je mëvi nu, na ngue e José mi mboxbëche cja e David. O mëvi ro ma jñu's'üvi o̱ tjũvi. 'Ma mü o mëvi, ya mi ndunte e María. 6Nuc'ua 'ma mi bübüvi a Belén, o zädä c'e pa 'ma ro zö'dyë. 7O mus'ü c'ua c'ü nu ts'it'i c'ü ot'ü. Cjanu o mbös'ü o bitu, cjanu o ngöbü c'ua nu ja mi ñõnü o burru 'ñe o nzhünü. Na ngue dya cja mi jyadü cja c'e mesón nu ja mi oxü c'o nte. 8Mi bëxtjo cja c'e jñiñi a Belén, mi cãrã o mbörü cja batjü, mi pjörüji c'o o̱ ndënchjürüji 'ma xõmü. 9'Nango zät'ä c'ua 'na o̱ anxe Mizhocjimi nu ja mi cãrã c'o mbörü. Y nu c'ü o̱ jya's'ü Mizhocjimi me go juëns'i nu ja mi cãrãji. Me co pizhiji c'ua. 10Nuc'ua c'e anxe o xipji c'o mbörü: ― Dya rí sũji. Dyäräji, rá xi'tsc'öji yo me na jo yo me rgui mäcjeji. Me xo ra mäjä yo nte texe cja ne xoñijõmü. 11Na ngue nudya o jmus'ü 'na ts'it'i cja c'e jñiñi nu ja mi menzumü e David. Ngueje e Cristo c'ü ín Jmuji. Nuc'ü, ra 'ñempc'eji libre c'ü. 12Nujnu ngue nu rgui pãrãgueji nu. Rí chöt'üji c'e ts'it'i c'ü ri bös'ü o bitu. Rí chöt'üji ri orü nu ja ñõnü o burru, eñe c'e anxe. 13'Nango 'ñetse c'ua cja c'e anxe na puncjü c'o o̱ anxe Mizhocjimi, mi unüji 'na pöjö Mizhocjimi mi mamaji: 14Rí unüji na puncjü 'na pöjö Mizhocjimi a jens'e c'ü me na nojo. Na ngue me go ne go mbös'ü yo nte, ngue c'ua ra mäjä o̱ mü'büji, dya cja ra mbeñeji c'o na s'o, eñe c'o anxe. 15Nuc'ua cjanu o ma c'ua c'o anxe o möji a jens'e nu ja vi 'ñeji. Nuc'ua cjanu o pötü va mama c'ua c'o mbörü: ― Möjö a Belén, rá ma nuji nujyo ya zädä yo o xitsiji c'o o̱ anxe Mizhocjimi, eñeji. 16Nuc'ua ixco möji dya c'ua na niji, o ma chöt'üji e María 'ñe e José 'ñe c'e ts'it'i. C'e ts'it'i je mi orü nu ja mi ñõnü o burru 'ñe o nzhünü. 17Nuc'ua c'o mbörü, 'ma o jñandaji c'e ts'it'i, o zopjüji texe c'o mi cãrã nu, o xipjiji c'o vi dyäräji pje ro mbëzhi c'e ts'it'i. 18C'o o dyärä, o nguijñiji: “Pãrã, ¿ja rga cja yo?”, eñeji. 19Pero e María o mbë's'i texe c'o jña. Mi sido mi cjijñi o̱ mü'bü pje mi ne ro mama c'o, dya go jyombeñe. 20O nzhogü c'ua c'o mbörü, mi mamaji me na nojo Mizhocjimi. Y mi unüji 'na pöjö na ngue texe c'o vi dyäräji 'ñe c'o vi jñandaji. Na ngue ya vi zädä c'ua ja nzi va xipji c'e anxe anguezeji. 21'Ma o zö chjün ngue c'ua ro circuncidaoji c'e ts'it'i, o jñusp'üji o̱ tjũ e Jesús, c'ua ja nzi va mama c'e anxe ante c'ü ro ndunte e María. 22Nuc'ua o zäs'ä c'o pa c'o o jogü e María c'ua ja ga mama c'o o̱ ley Mizhocjimi c'o o dyopjü e Moisés. E José e María o mëvi a Jerusalén o zidyivi c'e ts'it'i c'ü mi ngue e Jesús, ngue c'ua ro presentaovi a jmi Mizhocjimi. 23O tsjavi a cjanu, na ngue c'ü o̱ ley Mizhocjimi mama a cjava: “Texe c'o ts'it'i c'o ot'ü rí 'ñecjeji, rí xõcügueji ra mbëpiji Mizhocjimi”, eñe. 24Xo o ma unüvi c'o ro mbäsp'äji Mizhocjimi c'ua ja nzi ga mama cja c'ü o̱ ley Mizhocjimi: “Rí unüji yeje vilo Mizhocjimi. O 'ma jiyö, yeje mbaro”, eñe. 25Mi bübü 'na bëzo a Jerusalén c'ü mi chjũ e Simeón. Mi cja na jo, y mi sũ Mizhocjimi. Mi te'be c'e pa 'ma ro 'ñeme libre Mizhocjimi c'o nu menzumüji a Israel, ro unüji c'ü rví mäji. Mi ätä o̱ Espíritu Mizhocjimi c'ü me mi 'ñünbü o̱ mü'bü. 26O̱ Espíritu Mizhocjimi ya vi tsjapü ro mbãrã e Simeón c'ü dya ro ndũ hasta 'ma cja ro jñanda nu c'ü vi juajnü Mizhocjimi ro 'ñe salva c'o nte. 27'Na nu pa, o̱ Espíritu Mizhocjimi o 'ñünbü o̱ mü'bü e Simeón o ma cja c'e templo. Ngue c'e pa 'ma xo ma'a nu e José 'ñe e María o zidyivi c'e ts'it'i o ma presentaovi c'ua ja nzi ma mama c'e ley. 28Nguec'ua 'ma o cjogü e José 'ñe e María, o tsja c'ua e Simeón o ndës'i e Jesús, o unü 'na pöjö Mizhocjimi o mama: 29Nu'tsc'e mi Jmuts'ügö; nutscö in mbëpjizü. Jyëzgue rá tũgö, rá ma söyagö cja in jmigue. Na ngue ya zädä c'ua ja nzi vi xitsi. 30Ya ró jandagö dya, nu i̱ xipji o ẽjẽ ra 'ñe 'ñevguegöjme libre. 31Nujnu, ya i̱ mbeñe i̱ juajnü ra salva yo nte texe cja ne xoñijõmü. 32Nujnu, ra unü jya's'ü cja o̱ mü'bü yo dya menzumü a Israel ngue c'ua ra mbã'c'ãji. Xo 'ñe yo menzumü a Israel yo vi juajnügue, ra mbãrãji c'ü me na nots'ügue, eñe e Simeón va unü 'na pöjö Mizhocjimi. 33E José 'ñe e María me go nguijñivi c'o vi mama e Simeón ja rvá cja c'e ts'it'i. 34Nuc'ua e Simeón cjanu o dyötpüvi Mizhocjimi. Cjanu o xipji e María c'ü nu nana e Jesús: ―Dyärä c'ü rá xi'ts'i. Mizhocjimi o xipji o ẽjẽ ne ts'it'i ngue c'ua 'ma ya ra nocü, ra 'ñetse yo nte ja ga nguijñi o̱ mü'büji. Yo ín menzumügöji a Israel, na puncjü c'o dya ra dyätpä o̱ jña nu, nguec'ua dya ra salvaji. Y xo na puncjü c'o ra dyätpä o̱ jña, nguec'ua ra salvaji. Me ra nu'uji na ü nu. Nguec'ua xo 'ñetsc'e me ra sufre in mü'bügue nza cja 'ma cjó c'o ri tjocüts'ü 'na tjëdyi, eñe e Simeón. 36Mi bübü 'na ndixũ c'ü mi 'ñünbü o̱ mü'bü Mizhocjimi ma zopjü c'o nte. Nuc'ü, mi chjũ e Ana. Mi ngue o̱ xunt'i e Fanuel, mi mboxbëche cja e Aser. Angueze ya mi male. Ts'i vi ndũ c'ü nu xĩra, vi mimivi sietetjo cjë. 37Y ndeze 'ma o ndũ c'ü nu xĩra, ya vi mezhe ochenta y cuatro cjë. Mi bübü cja c'e templo, dya mi c'ueñe nu. Mi ötü Mizhocjimi zö xõmü zö ndempa. Y mi mbempje. 38'Ma xe mi bübü nu e José 'ñe e María 'ñe e Jesús, o ẽjẽ c'ua e Ana o unü 'na pöjö Mizhocjimi. Nuc'ua o mbürü e Ana o xipji c'o nte pje ro mbëzhi c'e ts'it'i. Na ngue mi cãrã a Jerusalén c'o mi te'be ro ẽjẽ 'naja c'ü ro 'ñeme libre anguezeji. 39Nuc'ua e José 'ñe e María, 'ma ya vi tsjavi texe c'ua ja nzi ga mama c'ü o̱ ley Mizhocjimi, cjanu o nzhogü o mëvi a Nazaret c'ü mi ngue o̱ jñiñivi c'ü tsja a Galilea. 40C'e ts'it'i o nocü mi te na zëzhi. Y mi cjijñi na jo o̱ ñi, y mi pãrã na jo Mizhocjimi. Mizhocjimi mi bübü co angueze. 41Tsjë'ma tsjë'ma mi pjongüji a Jerusalén c'e mbaxcua c'ü mi chjũ Pascua. Nguec'ua 'ma mi sädä c'e mbaxcua, e José 'ñe e María mi pëvi nu. 42'Ma ya mi pë's'i e Jesús doce cjë, e José 'ñe e María o zidyivi e Jesús o möji a Jerusalén cja c'e mbaxcua. Na ngue tsjë'ma mi pëvi nu. 43'Ma mü o cjogü c'e mbaxcua, e José 'ñe e María o mbedyevi a Jerusalén ro möji c'o 'ñaja nte c'o vi 'ñeje a Galilea. Dya mbãrãvi cjo vi nguejme e Jesús a Jerusalén. 44Mi pëzhivi e Jesús ma dyoji c'o nte. Nguec'ua o nzhodüji 'napa cja 'ñiji. Nuc'ua cjanu o jyodüvi e Jesús cja c'o o̱ dyoji, 'ñe cja c'o nu menzumüji c'o mi pãrãji. 45Pero dya go chöt'üvi. Nguec'ua o nzhogüvi c'ua o mëvi na yeje a Jerusalén o ma jyodüvi. 46Nuc'ua 'ma o zö jñipa ndeze 'ma o mbedyevi a Jerusalén, o chöt'üvi e Jesús a mbo cja c'e templo. Ma jũ a nde cja c'o xöpüte c'o mi jizhi o̱ ley Mizhocjimi. E Jesús mi ärä c'o mi mamaji, y mi cjapüji o t'önü c'o. 47C'o xöpüte xo mi cjapüji t'önü e Jesús. O unüji ngüenda e Jesús me mi pë's'i na puncjü o̱ pjeñe, me ma jo va ndünrü. Nguec'ua va nguijñiji c'ua: ―¿Ja ni 'ñeje c'ü pãrã nu? Maco cja ts'it'i nu, eñeji. 48Nuc'ua e José 'ñe e María 'ma mü o jñandavi e Jesús ma jũ a nde cja c'o xöpüte, me go nguijñivi. Cjanu o mama c'ua e María: ―Nu'tsc'e ín ch'itsc'ö, ¿jenga i̱ tsjacübe a cjanu? Nin tatague 'ñetscö me rí sufregöbe rgá jonc'ügöbe. 49O ndünrü c'ua e Jesús o xipjivi: ―Dya ni jyodü rí jyongüvi. ¿Cjo dya i̱ṉ pãrãvi ni jyodü rá bübü cja o̱ ngumü c'ü mi Tata, rá cjagö c'o o̱ bëpji?, eñe. 50Anguezevi dya mi pãrãvi pje mi ne ro mama c'o jña c'o vi xipjivi. 51Nuc'ua e Jesús o mbedye a Jerusalén co e José 'ñe e María, o möji a Nazaret. Na ngue e Jesús mi ätä c'ü o̱ tata 'ñe c'ü o̱ nana. C'o jña c'o vi mama e Jesús, o mbeñe e María cja o̱ mü'bü pje mi ne ro mama. 52E Jesús o nocü na jo, y mi cjijñi na jo o̱ ñi. Nguec'ua Mizhocjimi mi bübü co angueze, y me mi mäpä c'ü. Xo 'ñe yo nte, me xo mi mäpäji c'ü.


text: 1Cjanu o ch'acü 'na dye'e c'ü mi chjëntjovi nza cja 'na metro. Cjanu o sjitsi a cjava: ― Rí ñanga. Dyëdyi dya nu o̱ templo Mizhocjimi 'ñe ne altar. Xo nde rí pezhegue yo ma't'ü angueze nu. 2Pero dya rí dyëdyi ne tji'i nu chjünüvi ne templo. Dya rí dyëdyi nu na ngueje je ra ngãrã c'o dya ejme Mizhocjimi. Nuc'o, ra yödüji nu e ndajñiñi nu o xõcü Mizhocjimi, nu ngueje a Jerusalén nu ja bübü ne templo. Ra yödüji jñi cjë nde. 3Rá unügö c'ü na zëzhi yeje c'o ra mamavi c'ü na cjuana. Ra tsjavi profeta ra pätcägövi. Jñi cjë nde ra zopjüvi c'o nte, ra mamavi c'ü rí mangö. Ra ndëjëvi o bitu c'o na ãrã, c'ü rguí unü ngüenda c'o nte c'ü ni jyodü ra nzhogü o̱ mü'büji. 4C'o yeje nguejyo ye za'a yo olivo; xo 'ñejyo yeje candelero yo bübü a jmi Mizhocjimi c'ü manda texe cja ne xoñijõmü. 5Nu 'ma cjó c'o ra ne pje ra tsjapü c'o, ra mbedye sivi cja o̱ nevi; ra ndë'ë c'o ri nuvi na ü. A cjanu ra ndũ'ũ nu c'o ra ne pje ra tsjapü c'o. 6Me na zëzhi anguezevi; sö ra ngot'üvi a jens'e c'ü dya ra 'ñe dye'be c'o pa'a 'ma ra pätpävi Mizhocjimi ra zopjüvi c'o nte ra xipjiji c'ü mama Mizhocjimi. Xo sö ra tsjapüvi yo ndeje ra mbëzhi o cji. Xo ra sö ra tsjapüvi ra mbĩ na zëzhi ne xoñijõmü 'ñe pje c'o nde ra tsjavi, ngue c'ua me ra sufrido yo nte. Nu hora c'ü ra nepevi ra tsjavi. 7C'e animal c'ü me na sate ra mbes'e cja c'e t'o c'ü me na jẽ'ẽ, ra jyonmbü chũ c'o yeje. 'Ma ra nguarü c'o yeje ra zopjüvi c'o nte, cja ra ndõjõ 'ma c'e animal ra mbö't'ü c'o yeje. 8Ya rguí ndũvi c'ua cja c'ü e ndajñiñi nu ja o bö't'ü c'ü ín Jmugöji e Jesucristo. Je ri 'manavi cja calle. C'e jñiñi c'ü, ra xiji Sodoma 'ñe Egipto na ngueje me na s'o c'o ri cãrã cja c'e jñiñi c'ü. 9C'o ye añima, jñi pa nde ra 'manavi cja calle ra jñanda c'o nte texe cja ne xoñijõmü. Ra jñandaji c'o, zö pje ma razaji, zö pje ma jña ñaji, zö pje ma jñiñi c'ü menzumüji. Dya ra jyëziji cjó ra dyögü c'o ye añima. 10Nu c'o ri cãrã cja ne xoñijõmü me ra mäjäji na ngueje ya rguí ndũ c'o yeje. Me ra mäjäji, me ra pötü rgá unüji o regalo. Na ngueje c'o yeje profeta me mi cjapü ra sufrido c'o nte. 11'Ma ya ra cjogü c'o jñipa nde, Mizhocjimi ra unü c'ü ra tsjons'ü o̱ jñüvi. Ya ra bübütjovi, ra tetjovi. Cja rron böbüvi. Me ra zũ c'ua c'o nte rgá jñandaji. 12Nuc'ua c'o ye profeta ra dyärävi 'na jña c'ü je rguí 'ñeje a jens'e. Ra ña na jens'e ra xipjivi a cjava: ― Xä'dävi a 'ñecjua a jens'e, ra 'ñeñe. Cja rron mëvi c'ua a jens'e cja 'na ngõmü, ra jñanda c'o nte c'o mi nu na ü c'o. 13Nuc'ua c'ü e ndajme c'ü, me ra mbĩ'ĩ ne xoñijõmü. C'ü ni zö na dyëch'a parte c'ü e ndajñiñi ra yät'ä o ngumü. Ra ndũ'ũji c'ua na ngue c'ü ra mbĩ'ĩ ne xoñijõmü. Ra zö'ö siete mil c'o nte'e c'o ra ndũ. Nu c'o dyaja me ra pizhiji, me ra mamaji c'ü me na nojo Mizhocjimi a jens'e. 14C'ü ra mbĩ ne xoñijõmü ngue c'ü na yeje c'ü me ra sufrido yo nte. Dyäräji. 'Ma ya ra nguarü c'o, dya cja ra mezhe ra zädä c'ü na jñi. 15Nuc'ua c'ü na yencho anxe o mbë'bi c'ü o̱ trompeta. Ró ärägö c'ua na puncjü c'o mi ña'a a jens'e. Me ma jens'e ma ñaji. Mi mamaji a cjava: Mizhocjimi c'ü ín Jmugöji 'ñe e Cristo c'ü o ndäjä cja ne xoñijõmü ya mandavi c'ua ja mi manda e Satanás c'ü dya jo. Ya ra mandavi para siempre. 16Nuc'ua c'o veinticuatro tita c'o junrü cja o̱ tronoji a jmi Mizhocjimi o ndüñijõmüji. Cjanu o ma't'üji c'ua Mizhocjimi. 17O mamaji a cjava: Nu'tsc'e Mizhocjimi, ín Jmuts'üjme, me na zë'ts'i, i̱ṉ cja texe c'ua nzi gui ñe'e. Exmi bübütjogue y i̱ṉ bübügue. Rí da'c'üjme na pöjö na ngueje i̱ jizhigue c'ü me na zë'ts'i, nguextjots'ü i̱ṉ mandague. 18Me co üdü yo nte cja ne xoñijõmü me co nuc'üji na ü. Pero nudya ya zädä c'ü xo rí jñünpü ngüenda c'o ya ndũ rí tsjapü ra ma sufrido c'o dya o 'ñejmets'ü. Xo zädä c'e ndajme rí unü c'o ya i̱ mamague c'o o päjtc'ä va ñaji in jñague, 'ñe texe c'o ngueje in ntegue, texe c'o sũc'ügue zö pje ri pjëzhiji, zö dya pje ri pjëzhiji. Xo zädä c'ü e ndajme rí chjotü c'o o s'odü ne xoñijõmü. O s'odüji na ngueje dya dyätäji Mizhocjimi, me tsjaji na s'o, eñe c'o tita. 19Nuc'ua o xogü a jens'e nu ja bübü Mizhocjimi. Cja o̱ templo Mizhocjimi ró janda nu c'ü e caja c'ua ja bë's'i c'o laja nu ja t'opjü o̱ ley Mizhocjimi. Nuc'ua o juëbi o yürü o pjäjnä o mbĩ'ĩ ne xoñijõmü. O jyärä na puncjü trangündo.


text: 1A Cesarea mi bübü 'na bëzo c'ü mi chjũ e Cornelio. Mi manda cja 'na cien o tropa c'o mi xiji Tropa Italiana. 2Zö dya mi menzumü a Israel e Cornelio, pero mi sũ 'ñe mi ma't'ü Mizhocjimi. Xo 'ñe texe c'o mi cãrã o̱ ngumü. Mi unü o merio c'o dya pje mi pë's'i. Pama mi ötü Mizhocjimi. 3'Na nu pa 'ma ya vi zünü jñi c'ü nzhä, Mizhocjimi o unü e Cornelio o jñanda 'na anxe, nza cja 'ma ro nguinch'i 'na t'ĩjĩ. O cjogü nu ja mi bübü o xipji: ―Nu'tsc'e Cornelio, eñe c'e anxe. 4Me go zũ e Cornelio me go jñanda c'e anxe. Cjanu o xipji: ―¿Pje pjëzhi, nu'tsc'e nin t'ecjañõmü? O ndünrü c'ua c'e anxe o mama: ―Rvá ẽ xi'ts'igö Mizhocjimi mä'c'ägue. Na ngue i̱ṉ ötügue c'ü, 'ñe i̱ṉ unü o merio yo dya pje pë's'i. 5Nudya rí chäjä o bëzo c'o ra ma a Jope ra ma siji 'na bëzo c'ü ni chjũ e Simón Pedro. 6Nuc'ü, je oxü cja o̱ ngumü 'na bëzo c'ü xo ni chjũ e Simón c'ü corti o̱ xipjadü o animale. C'e ngumü järä a squina cja nezapjü. Ra xi'ts'i e Simón Pedro pje ni jyodü rí tsjague, eñe c'e anxe va xipji e Cornelio. 7O ma c'ua c'e anxe c'ü mi ñavi e Cornelio. Nuc'ua e Cornelio o ma't'ü c'ua yeje c'o o̱ mbëpji, ' ñeje 'na c'o tropa c'ü mi teñe angueze, c'ü xo mi sũ Mizhocjimi. 8O xipjiji texe c'o vi mama c'e anxe, cjanu o ndäji c'ua o möji a Jope. 9C'ü na ye nu pa 'ma ya vi zünü jñisiarü, mi pöji cja 'ñiji ya mi ngue ro zät'äji a Jope. E Pedro o ndes'e a xes'e cja sotea cja c'e ngumü nu ja mi oxü, o dyötü Mizhocjimi. 10Nuc'ua cjanu o zant'a, mi ne o xëdyi. 'Ma ma ät'äji o jñõnü, mi sö e Pedro nza cja c'ü dya cja mi bübü cja c'e sotea, mi sö nza cja 'ma ro nguinch'i 'na t'ĩjĩ. 11O jñanda ya vi xogü a jens'e. Cjanu o jñanda nza cja 'na manta c'ü me na nojo c'ü vi 'ñeje a jens'e o säjä a jõmü. O jñetse nza cja c'ü cjó c'o mi pënch'i nza nziyo squina. 12Cja c'e manta mi cã'ã o c'ijmi 'ñe o s'ü, 'ñe c'o pje nde ma animale c'o bübü nziyo o̱ ngua. 13Nuc'ua e Pedro o dyärä 'na jña c'ü vi 'ñeje a jens'e c'ü o mama: ―Nu'tsc'e Pedro, böbü rí pö't'ügue 'na yo animale rí sa. 14O ndünrü c'ua e Pedro o mama: ―Iyö, ín Jmuts'ügö, dya ra sö. Nunca rí sagö o ts'ingue c'o na s'o c'o mama in leygue c'ü dya rá sagöjme, eñe e Pedro. 15O ndünrü c'ua c'ü mi zopjü e Pedro, o mama: ―Dya rí mangue na s'o nu c'ü ya ró tjintscö, eñe Mizhocjimi. 16Jñi vez va xipjiji a cjanu e Pedro. Y jñi vez va ndünrü a cjanu. Nuc'ua c'e manta cjanu o nguins'i c'ua a jens'e nu ja vi 'ñeje. 17E Pedro me mi cjijñi o̱ mü'bü pje mi ne ro mama c'o vi jñanda. Jo nu säjä c'ua cja c'e ngoxtji c'o bëzo c'o vi 'ñeje cja e Cornelio. Na ngue ya vi tsjaji t'önü ja mi bübü o̱ ngumü e Simón. 18O zenguateji c'ua, cjanu o tsjaji t'önü cjo mi bübü nu 'na bëzo c'ü mi chjũ e Simón Pedro. 19'Ma mi cjijñi e Pedro pje mi ne ro mama c'o vi jñanda, o ña c'ua o̱ Espíritu Mizhocjimi o xipji: ―Cja säjä jñi bëzo c'o va ẽ jonc'ü. 20Dyagü cja ne sotea rí möji co anguezeji. Dya rí yembeñe; nutscö ró täcjö o ẽjẽ c'o, embeji e Pedro. 21O dagü c'ua e Pedro nu ja c'o ma böbü c'o bëzo c'o vi 'ñeje cja e Cornelio, cjanu o xipjiji: ―Nguetscö i̱ṉ jongüji. ¿Pje vi 'ñecjeji?, embeji. 22Anguezeji o mamaji: ―O ndäcjöjme 'na bëzo c'ü ni chjũ e Cornelio c'ü manda o tropa. Nuc'ü, sũ Mizhocjimi y cja ja c'o nzi ga ne Mizhocjimi c'o na jo. Texe yo in menzumügueji a Israel mamaji c'ü cja na jo c'e bëzo. Mizhocjimi o ndäjä 'na o̱ anxe o ma zopjü e Cornelio. O xipji c'ü ro ndäcjöjme rá ẽ sints'ijme rá mö o̱ ngumü, ngue c'ua rí zopjügue. Angueze ra dyärä c'o rí xipjigue, eñe c'o bëzo va xipjiji e Pedro. 23Nuc'ua e Pedro o xipji c'o bëzo o cjogüji cja c'e ngumü o ziji o xëdyi. Y o oxüji. Nuc'ua c'ü na jyas'ü, e Pedro o möji c'o bëzo. Xo möji ja nzi c'o cjuarma c'o mi cãrã a Jope. 24C'ü na jñi nu pa, o zät'äji a Cesarea. E Cornelio ya ma te'be anguezeji; ya vi mbita c'o o̱ dyoji 'ñe c'o mi pãrãji. Nuc'o, ya ma cãji nu. 25'Ma mü o zät'ä e Pedro 'ñe c'o mi pöji cja o̱ ngumü e Cornelio, o mbedye c'ua e Cornelio o recibido e Pedro. O ndüñijõmü cja o̱ jmi, nza cja 'ma ro ma't'ü Mizhocjimi. 26Nuc'ua e Pedro o pënchp'i o̱ dyë o bö'bü. O xipji: ―Böbü. Dya pje pjëtscö, xo rí ntetjogö nza cjatsc'e. 27O cjogüvi c'ua mi ñavi. E Pedro o jñanda ya vi jmurü na puncjü o nte. 28Cjanu o xipjiji: ―I̱ṉ pãrãgueji nutscöjme rí menzumüjme a Israel, dya sö rá dyocjöji nu'tsc'eji dya i̱ṉ menzumüji a Israel, ni rá cjogüjme cja in nzungueji rá ñaji. 'Ma jiyö, 'na ra pëgazüjme c'o na s'o. Pero o jítscö Mizhocjimi c'ü dya cja rá mangö cjó na s'o. 29Nguec'ua 'ma mü o ma xitsi yo bëzo ro ẽcjöjme yo, dya ró mangö: “Iyö”, ro 'ñeñe. Nu'tsc'e Cornelio, xitscö pje vi chäjä o ma sizgö yo, eñe e Pedro. 30O mama c'ua e Cornelio: ―Ya sö nziyo pa, mi ötügö Mizhocjimi y mi mbempje. Ya vi zünü jñi c'ü nzhä. O ẽ c'ua 'na bëzo o ẽ böbü ín jmigö. Mi je'e o bitu c'o me mi juëns'i. 31O xitsi: “Nu'tsc'e Cornelio, Mizhocjimi o dyä'tc'ä c'o i̱ṉ ötü. Angueze pãrã c'ü i̱ṉ cja, i̱ṉ unü o merio yo dya pje pë's'i”, enze. 32Xo xitsi: “Rí chäjä o bëzo c'o ra ma a Jope ra ma siji 'na bëzo c'ü ni chjũ e Simón Pedro. Nuc'ü, je oxü cja o̱ ngumü 'na bëzo c'ü xo ni chjũ e Simón, c'ü corti o̱ xipjadü o animale. C'e ngumü järä a squina cja nezapjü”, enzgö c'e bëzo c'ü ró janda. 33Nguec'ua ixtó täjä yo o ma sits'i. Pöcjü i̱ 'ñeje. Rí cãrãjme a jmi Mizhocjimi rí texejme, rí ne rá äräjme c'o o jí'ts'i rí xitscöjme. 34Nuc'ua e Pedro o zopjü c'o nte o xipjiji: ―Dyäräji na jo. Nudya, rí pãrãgö Mizhocjimi dya juajnü cjó ra s'iya; ix na cjuana s'iya texe yo nte. 35Zö ja menzumü 'na nte, pero 'ma ra zũ Mizhocjimi 'ñe ra tsja ja c'o nzi ga ne Mizhocjimi c'o na jo, nu'ma, ra mäpä Mizhocjimi 'ma c'o. 36Mizhocjimi o ndäjä e Jesucristo o ẽ zocüjme nutscöjme rí menzumüjme a Israel. O xitscöjme ja rgá sö ra mäjä ín mü'büji rí texeji, dya pje rá mbeñeji. Na ngue e Jesucristo ngue ín Jmugöji zö ja nde rí menzumüji. 37I̱ṉ pãrãgueji e Juan mi zopjü c'o nte mi jichiji co ndeje. Nuc'ua e Jesús c'ü mi menzumü a Nazaret, mi nzhodü a Galilea mi zopjü c'o nte. Xo 'ñe a Judea. 38Mizhocjimi o 'ñeme e Jesús o zopjü c'o nte. O̱ Espíritu Mizhocjimi c'ü mi bübüvi, o unü o̱ poder. Nguec'ua mi pjös'ü c'o nte, y mi jocü c'o vi zürü o̱ s'ondajma e Satanás c'ü dya jo. Na ngue Mizhocjimi mi bübü co angueze. 39Nutscöjme rí apóstolejme ró jandajme c'o o tsja e Jesús a Jerusalén, 'ñe texe yo ja cãrã c'o ín menzumügöjme a Israel. Nuc'ua o ndät'äji e Jesús cja ngronsi va mbö't'üji. 40Pero c'ü na jñi nu pa, Mizhocjimi o tsjapü o te. Cjanu o jizhi c'ü ya vi tetjo. 41Pero dya texe yo nte o jñanda 'ma mü o te. Nguetscöjme ró jandajme. Na ngue o juancüjme Mizhocjimi rá xipjijme yo nte. 'Ma ya vi te e Jesús, ró sigöjme o xëdyi angueze. 42O xitscöjme e Jesús rá zopjüjme yo nte, rá xipjijme c'ü ngueje angueze c'ü o 'ñeme Mizhocjimi ra jñünpü ngüenda c'o ya rguí ndũ 'ñe c'o xe ri cãrã. 43Texe c'o profeta o mamaji ja ga cja e Jesús. O mamaji 'ma cjó c'o ra 'ñench'e o̱ mü'bü c'ü, ra perdonaoji 'ma c'o na s'o c'o vi tsjaji, eñe e Pedro. 44'Ma xe mi ña e Pedro, 'nango ẽjẽ c'ua a jens'e o̱ Espíritu Mizhocjimi o ẽ bübü cja o̱ mü'bü c'o mi ärä c'o jña. 45C'o vi ẽji e Pedro cja o̱ ngumü e Cornelio, ya mi creoji e Jesucristo. Anguezeji xo mi menzumüji a Israel. Nguec'ua 'ma o ẽjẽ o̱ Espíritu Mizhocjimi, me go nguijñiji cjanu o mamaji: ―¿Cjó ro mama ro unü o̱ Espíritu Mizhocjimi yo dya menzumü a Israel?, eñeji. 46O mbãrãji c'ü vi 'ñeje o̱ Espíritu Mizhocjimi, na ngue o dyäräji c'o nte mi ñaji nan'ño idioma; xo mi mamaji c'ü me na nojo Mizhocjimi 'ñe me na jo. O mama c'ua e Pedro o xipji c'o o̱ menzumüji: 47―Na jo ra ji'i yo; dya sö rá c'a's'üji. Na ngue Mizhocjimi o unü o̱ Espíritu anguezeji, ja c'o nzi va dyacöji, eñe. 48Nuc'ua e Pedro o xipji c'o nte c'o dya mi menzumü a Israel ro jiji, na ngue xo 'ñench'e o̱ mü'büji e Jesús c'ü ín Jmugöji. Nuc'ua anguezeji o xipjiji e Pedro c'ü ro mimi ja nzi pa co anguezeji.


text:
Cirulla
A cirulla ò ciappachinze, o l'è 'n zêugo de carte tradissonâ da Ligûria e o Basso Piemonte.
A l'è 'na variante ciû complessa da clascica "scobba", però a se distingue pe a vivaçitæ e o ritmo de partîe, pe l'inversâ do puntezzo e l'influensa do fattô fortûnn-a, c'a l'ammerma a differensa de livello tra zûguéi asperti e prinçipianti.
O se zêuga con 'n masso de 40 carte c'o comprende: asso, 2, 3, 4, 5, 6, 7, fante, donna oppûre cavallo, rè; e quæ piggian di valoî da l'ûn ao dëxe, inte l'ordine speçificòu. Tradissionalmenti se dêuvian carte do masso françeise (chêu, quaddri, sciö, picche), e ciû popolâri inta zona de diffûxon de 'sto zêugo.
O se pêu zûgâ in doî ò quattro. Comme inta "scobba", quande i zûguéi son quattro, se zêuga a cobbie: ciaschedûn di zûguéi o fa cobbia con quello c'o g'ha assettou promê, sajéiva a dî, o primmo co-o terso e o segondo co-o quârto. I zûguéi no se pêuan parlâ e manco fâse segnâli.
A partîa a finisce quande ûn zûgòu oppûre 'na cobbia rivan a 51 punti (pe çerte variante scin a-i 71 ò 101 punto). Se tûtti doî foissan sorve i 51, guagna o ciû ærto.


text: 1'Ma mi bübüvi e Pablo 'ñe e Bernabé a Iconio, o mëvi cja c'e nintsjimi nu ja mi pa c'o mi menzumü a Israel. O zopjüvi c'o nte ja c'o nzi ma zopjüvi cja c'o 'ñaja jñiñi. Nuc'ua na puncjü c'o o 'ñench'e o̱ mü'bü e Jesucristo. C'o o creo, mi cãrã c'o mi menzumü a Israel; xo mi cãrã c'o dya mi menzumü a Israel. 2C'o mi menzumü a Israel c'o dya go ne go creo, o dyü't'üji c'o dya mi menzumü a Israel. Nguec'ua va nguijñiji c'o na s'o, o nuji c'ua na ü e Pablo 'ñe e Bernabé. 3E Pablo 'ñe e Bernabé o mezhe va mimivi a Iconio. Mi zopjüvi c'o nte, dya mi sũvi. Mi xipjiji: ―Me s'iyats'üji e Jesucristo c'ü ín Jmugöji, mi eñevi. Nguec'ua c'ü ín Jmugöji o unüvi poder o tsjavi c'o na nojo c'o nunca mi janda c'o nte. Nguec'ua va mbãrãji c'ü na cjuana c'o mi mama e Pablo 'ñe e Bernabé. 4C'o mi cãrã a Iconio, dya mi 'natjo o̱ pjeñe ma nguijñiji. Mi cãrã c'o mi teñe c'o mi menzumü a Israel c'o dya mi ätpä o̱ jña e Jesucristo; mi cãrã c'o mi teñe c'o apóstole c'o mi ngue e Pablo 'ñe e Bernabé. 5Nuc'ua c'o mi menzumü a Israel c'o dya mi ätä c'o apóstole, cjanu o ma ñaji c'ua c'o pje mi pjëzhi cja c'e jñiñi. Xo ñaji c'o 'ñaja nte c'o dya mi menzumü a Israel. O mamaji c'ü ro tsjapüji burla c'o apóstole, cja rrũ pjat'üji o ndojo. 6Pero e Pablo 'ñe e Bernabé o mbãrãvi. Nguec'ua o c'ueñe o mëvi c'ua a Listra 'ñe a Derbe c'o tsja cja c'e estado de Licaonia. Nujnu, o zopjüvi c'o nte o xipjiji ja rvá sö e Jesús ro 'ñeme libre anguezeji cja c'o na s'o. Xo zopjüji c'o nte cja c'o 'ñaja jñiñi c'o bëxtjo mi chäji. 8A Listra mi bübü 'na bëzo c'ü dya mi sö ro nzhodü, mi junrü a jõmü. Je ma cjanu ndeze 'ma o jmus'ü. 9Nuc'ü, o dyärä mi ña e Pablo 'ma mi zopjü c'o nte. E Pablo o jñanda na jo c'e bëzo, o mbãrã c'ü mi junt'ü o̱ mü'bü c'e bëzo c'ü ro sö Mizhocjimi ro jocü. 10Nguec'ua o ña c'ua na jens'e e Pablo o xipji c'e bëzo: ―Böbü dya, rí böbü derecho, eñe. O böbü na zëzhi, cjanu o nzhodü c'ua. 11Na puncjü o nte c'o o jñanda e Pablo ja va jocü c'e bëzo. O mapjüji c'ua na jens'e o ñaji c'e jña Licaonia o mamaji: ―Nujyo, ngue yo ín ts'itagöji yo rí ma't'üji. O mbëzhi o nte nza cjazgöji. O ẽjui nu ja rí cãrãgöji o ẽ nugüji, eñeji. 12Cjanu o jñusp'üji c'ua ts'ita Júpiter e Bernabé. E Pablo, o jñusp'üji ts'ita Mercurio, na ngue mi ngue e Pablo c'ü mi zopjü c'o nte. 13A tji cja o̱ ngoxtji c'e jñiñi nu ja mi cjogüji, mi järä 'na templo nu ja mi ma't'üji e Júpiter. Nuc'ua c'ü mi mböcjimi cja c'e templo o siji o toro cja o̱ ngoxtji c'e jñiñi. C'o toro ya vi ndepeji o ndäjnä. C'e mböcjimi 'ñe c'o nte mi ne ro mbö't'üji c'o toro, cja rrũ mbäsp'äji e Pablo 'ñe e Bernabé c'ü rví ma't'üji. 14E Pablo 'ñe e Bernabé 'ma mü o mbãrãvi c'ü mi ne ro tsja c'o nte, o cjuan'divi o cjogüvi a nde nu ja mi cãrã c'o nte. O ts'üdü o̱ bituvi, o mapjüvi c'ua na jens'e o mamavi: 15―Nu'tsc'eji i̱ṉ bëzoji, ¿jenga i̱ṉ ne rí pötcübe o toro? Maco rí ntetjogöbe nza cjatsc'eji. C'ü rvá ẽcjöbe, rá xi'tsc'öbe ja rgá sö ra 'ñempc'eji libre cja c'o na s'o. Ni jyodü rí jyëziji yo ts'ita. Dya cja rí creoji, na ngue dya sö ra mböxc'üji. Rí 'ñench'e in mü'büji Mizhocjimi c'ü bübü para siempre, c'ü o dyät'ä e jens'e 'ñe ne xoñijõmü,'ñe texe yo bübü a jens'e 'ñe yo bübü cja ne xoñijõmü. Xo dyät'ä yo ndeje 'ñe texe c'o cã'ã nu. 16Mi jinguã Mizhocjimi o jyëzi texe c'o nte mi cjaji ja c'o nzi ma netsjëji. 17Pero Mizhocjimi mi unü c'o mi jyodü c'o nte; xo 'ñetscöji dacöji c'o pje ni jyodüzüji. Va penqueji o dyebe; dacüji o ts'itjõ. Nguec'ua me rí mäcjöji, bübü c'ü rá sigöji. A cjanu, ngue c'ü rga pãrãgöji bübü Mizhocjimi, eñe e Pablo 'ñe e Bernabé. 18Zö mi mamavi a cjanu, pero c'o nte siempre mi ne ro mbö'tp'üji o toro anguezevi. Pero o sido o xipjivi c'ü dya ro tsjaji a cjanu. 19Cjanu o säjä c'ua a Listra ja nzi o nte c'o mi menzumü a Israel, vi 'ñeji a Antioquía 'ñe a Iconio. O dyü't'üji c'ua c'o mi cãrã a Listra o pjat'üji o ndojo e Pablo. Cjanu o ngüt'üji c'ua va pjongüji a tji cja c'e jñiñi. Mi pëzhiji ya vi ndũ. 20Nuc'ua cjanu o ẽ c'ua c'o cja vi 'ñench'e o̱ mü'bü e Jesucristo, o ẽ böbüji nu ja mi 'mana e Pablo. Nuc'ua e Pablo cjanu o nanga c'ua, o cjogü na yeje cja c'e jñiñi. C'ü na ye nu pa, o mbedyevi nu e Bernabé o mëvi a Derbe. 21A Derbe o zopjüvi c'o nte o xipjiji o̱ jña Mizhocjimi. Na puncjü c'o o 'ñench'e o̱ mü'bü e Jesucristo. Nuc'ua cjanu o nzhogü o mëvi a Listra 'ñe a Iconio 'ñe a Antioquía. 22O zopjüvi c'o mi creo e Jesucristo, o xipjiji: ―Nu'tsc'eji sido rí 'ñejmeji e Jesucristo. Dya pje rí tsjijñiji 'ma pje c'o cja'c'üji. Na ngue 'ma cjó c'o unü o̱ mü'bü Mizhocjimi ra dyätä, nuji na ü 'ma c'o, y pje c'o cjapüji, embeji c'o. Nguec'ua o zëzhiji, dya zũji. 23Nuc'ua e Pablo 'ñe e Bernabé cjanu o juajnüvi c'ua c'o ro tsja pastor nzi 'naja jñiñi. C'o cjuarma c'o mi cãrã nu, 'ñe c'o apóstole o mbempjeji. Nuc'ua c'o apóstole o dyötüvi Mizhocjimi ro mbös'ü c'o pastor 'ñe c 'o 'ñaja cjuarma, na ngue vi creoji. Cjanu o mbedyevi o mëvi c'ua. 24O huench'evi c'ua cja c'e estado de Pisidia o zät'ävi a Perge c'ü tsja a Panfilia. 25'Ma mü o nguarü o zopjüvi c'o mi cãrã nu, cjanu o zöbüvi o mëvi a ma a Atalia. 26Nujnu, o ndes'evi cja 'na barco c'ü mi ma a Antioquía c'ü tsja a Siria. Je mi mëvi nu, na ngue nujnu ngueje nu ja vi dyötü Mizhocjimi c'o cjuarma, ro mbös'ü e Pablo 'ñe e Bernabé cja c'e bëpji. Je mi mëvi nu, na ngue ya vi cjuatüvi c'e bëpji. 27'Ma o zät'ävi a Antioquía, o zojnüvi c'ua c'o cjuarma. 'Ma mü o jmurüji, nuc'ua e Pablo 'ñe e Bernabé o xipjiji ja va mbös'ü Mizhocjimi va zopjüvi c'o nte. Xo xipjiji Mizhocjimi o 'ñünbü o̱ mü'bü c'o dya mi menzumü a Israel, xo dyätpäji o̱ jña e Jesucristo. 28O mezhe c'ua na puncjü o pa, mi cãrãji co c'o mi cãrã a Antioquía c'o mi ench'e o̱ mü'bü e Jesucristo.


text:
Giaxo d'Axao
Cosa de di meſſe Giaxo Axerao,
E i atri antighi degni de memoria?
Che paraxi da Re chi fa ne ven
Puoe da un nostro vaſſallo, e da corsè,
Batte ne ven per che garie n'hemo
Poro Foggetta[1]
Giaxo d'Axao (primma de l'800 Giaxo d'Axerao ['dʒa:ʒu d aʒe'ɹɔʊ], lat. Blasius Axeretus, ita. Biagio Assereto) o nascè à Recco, figgio de 'n ferrâ. O fu notao da-o Françesco Spinnoa, segnô d'a çittæ, ch'o se-o piggiò comme paggio. D'o 1423 o se transféi à Zena donde o s'avviò a-a carrea militâ. Comme armiraggio d'a Repubrica, o condusse a flotta in agiutto d'a reña Zaña II de Napoli (1425), o feççe prexonê o Ferruçço Verro de Firençe (1426) e o respinse Domennego de Campofregoso e i so alliæ fiorentin (settembre 1427).
D'o 1435 o ghiò 'na piccena flotta à Gaeta pe sarvâ o Françesco Spinnoa, assediao da Alfonso V d'Aragon, e o vinse a battaggia de Ponça che seguì. O feççe prexonê o re d'Aragon, so fræ Zane re de Navara, so figgio l'infante Enrico, o viçerè de Seçeja e gran parte d'a nobiltæ aragoneize. L'Axao mæximo o descrisse a battaggia inte 'na çellebre lettia a-o Conseggio d'a Repubrica de Zena, scrita int'a lengua zeneize cançellesca de l'eppoca.
Sciben ch'o l'avesse refuao de continuâ a guæra, no avendoghe assæ truppe pe invadde o régno de Napoli, o riçevette o fœüdo de Særavalle Screivia da-o Feipo Maja Visconti, e a carega de governao de Milan.
Dapœuscia o fu commissaio ducâ à Parma e comandante de l'armâ milaneize int'a guæra contro Veneçia. À Casalmaggiô o sconfisse l'armiraggio veneçian Andria Quirin (luggio 1448).
D'o 1450 o fu a-o serviçio d'o Françesco Sforça, ma doî anni doppo o l'abandonò a vitta pubrica e o se retiò à Særavalle pe dedicâse a-a lettiatua.
Tra i so amixi ghe fu l'Enea Scirvio Piccolomini, o futuro pappa Pio II.
O moì a Særavalle d'o 1456.
Notte[Càngia | modifica sorgente]
- ↑ Poro Foggetta, Rime Diverse, Pavia, Bartoli, 1595 p.32


text:
Kuala Lumpur
Kuala Lumpur (inta lengua melasiann-a: كوالا لمڤور, inta lengua cineise: 吉隆坡, inta lengua tamil: கோலாலம்பூர்) a l'è a ciû grande çittæ da Malaysia, capitâ de quella fedeassion e do sêu poéi legislatîo. A l'è ûn di trei tæritoî fedeâli da Malaysia e a s'attrêuva fixicamente drento do stato de Selangor.
Inte 'sta çittæ gh'êan primma i poéi esecûtivo e giûdissiâjo, però, fin da costrûssion de Putrajaya inti anni '90, tûtti i doî son stæti stramûæ a quello pòsto, che òua o l'è a capitâ amministratîa, scibben se tegnan çerte pârti do poéi giûdissiâjo ancon a Kuala Lumpur.
Drento da Malaysia, o se dêuvia l'abreviassion KL pe ciammâ 'sta çittæ.