text:
Jean-Jacques Rousseau
Jean-Jacques Rousseau - Filozofo e scritô (Zeneivia 1712 - Ermenonville, Oise, 1778).
Biografia[modìfica | modìfica wikitèsto]
Figgio de 'n relœuiâ, o no l'ebbe una regolâ instruçion, e a soli trezz'anni o fu mandao comme apprendista presso un incizô, ocupaçion ch'o l'aviæ ben fito abbandonao pe fuzzî in Savoia, començando una vitta dezordenâ ch'a saiæ diâ ben di anni. Indiriçao da-o parrego de Confignon, un villaggio vexin a Zeneivia, a Annecy, presso M.me Louise-Eléonore de Warens, o fu da questa a so votta indiriççao a Turin, inte 'n ospiççio pe catecumeni, dovv'o Rousseau o l'abbandonò l'originaia fè carvinista e o fu battezzao segondo o rito catollico (1728). Repigiao ben fito a vitta ramenga, o s'ocupò inti succescivi quattr'anni in umili loei presso de famigge scignorî, pe da pœu razonze torna M.me de Warens, da quæ o l'aiva da vegnî amante. Inti anni trascorsci con questa inta rescidença campestre de Les Charmettes, inti presci de Chambéry, o se dedicò a vaste lettue e a un'intensa attivitæ de studdio, privilegiando in particolâ a muxica.
Doppo un urteriô periodo de viægi pe-a França e a Sviççera, o tornò ancon da-a Warens, transferiase into frattempo a Chambéry; ma a pascion ch'a l'aiva ligao i doi a l'ea zœumoæ ezaoria e o Rousseau o s'allontanò definitivamente da-a so protettôa, occupandose comme precettô a Lion (1738-40). Into 1741 o l'ea a Pariggi, donde o praticò prevalentemente l'attivitæ de copista de muxica e dovve, into 1745, o se ligò a una popolaña, Thérèse Levasseur, da-a quæ o l'ebbe varri figgi, che fun affidæ a-a caitæ pubbrica. Doppo un breve periodo a Veneççia, ond'o fu segretaio de l'alloa ambasciao de França, o tornò a Pariggi e chì o l'intrò in contatto co-i filozzofi de l'Encyclopédie, Diderot, Condillac, Fontenelle, Voltaire, F. M. Grimm.
Da Diderot o riçeve' l'invio a collaborâ a l'œuvia, a-a quæ o contribuì co-e voxe de muxica (da pœu pubbricæ a parte comme Dictionnaire de musique, 1764) e co l'articcolo Économie politique, into quæ za emerzeiva i concetti fondamentæ da so œuvia in sce-o contræto sociâ. A-o 1750 remonta o so Discours sur les sciences et les arts, composto in ócaxon de un concorso bandio da l'Accademia de Dixon in sciô tema "Se o progresso de sciençe e di arte o l'agge contribuio a amegioâ i costummi". Into so scrito, co-o quæ o guaagnò, o Rousseau rispondeiva negativamente a-o quexito de l'Accademia, mettendo praticamente in discuscion o valô che i inluministi attribuivan a-o progresso e sostegnindo pe contra l'aomento da degradaçion morâ in connescion co l'evoluçion da çivilizzaçion. Texi, questa, che o Rousseau o l'aviæ ribadio e articolao into Discours sur l'origine et les fondements de l'inégalité parmi les hommes, composto into 1754 in risposta sto chì ascì a 'n quexito de l'Accademia de Dixon. Con questo segondo scrito i rapporti co-i ençiclopedisti, za avenæ a caoza do primmo, se rompin definitivamente e o Rousseau o passò a Zeneivia, dovve o fu accugeito con grendi onoî e dove o tornò a l'originaia fe' carvinista.
Tornao into mæximo anno a Pariggi, o s'aretiò da pœu presso Montmorency, dove, ospite de M.me d'Épinay e da pœu do maresciallo de Luxembourg, o compoze e so œuvie ciu importante, Julie ou la Nouvelle Héloïse (1761), Émile ou sur l'éducation e o Contrat social (tutti doi do 1762). Constreito a abbandonâ a França quande e so œuvie (l'Émile e o Contrat in particolâ) fun giudicæ peigoze in sciô cian politico e religiozo, o trovò refuggio in Sviççea, a Môtier-Travers, presso Neuchâtel, donde o compose e Lettres écrites de la montagne e o començò a travagiâ a-e Confessions (apparse postume in 4 vol., 1781-88). Ospite de D. Hume a Wootton (1766), o rompì ben fito co-o filozofo scoçeize pe via do so carattere sempre ciu raozo e de manie de persecuçion de quæ o commençava a sofrî. Tornao in França, o se stabilì torna a Pariggi (1770); incurante do mandao de cattua inti so confronti, o visse sempre ciu in solituddine, dedicando o so tempo a-a stezua de Rêveries du promeneur solitaire e di Dialogues ossæ Rousseau juge de Jean-Jacques. Ospite do marcheize de Girardin a Ermenonville, chì o moì, inta nœutte tra o 2 e o 3 luggio do 1778.
O contræto sociâ[modìfica | modìfica wikitèsto]
O pensceo filozofico-politico de Rousseau o se colloca da un lao inte 'na poxiçion eccentrica a peto de l'idea illuministega de progresso, segge in senso conoscitivo segge in senso morâ, mentre o recuppera da l'atro di temi politichi fondamentalmente inluministeghi. Scin da-o Discours sur les sciences et les arts se riscontra in Rousseau un attezamento polemmico inti confronti de quello che a-i illuministi o l'appaiva inçivilimento e raffinamento, mentre in realtæ o no l'ea atro, a-i so œuggi, che mortificaçion e anullamento da spontaneitæ caratteristega de l'ommo e di rapporti umoen no ancon contaminæ da-e convençioin da societæ civilizzâ (spontaneitæ che Rousseau into primmo discorso o vedde rappresentâ inte çittæ-stato de l'antiga Greçia). De chì a texi radicâ che "e nostre añime se son corotte inta mezua inta quæ e nostre sciençe, e nostre arte han progredio verso a perfeçion".
L'argomento fondamentâ do Rousseau, bazao in sce l'ipottexi de l'existença de una natua umaña incorotta ch'a saiæ degenerâ moralmente a caoza di rapporti instaoræse inte coscì díte societæ çivî (e l'è eviddente ch'o Rousseau o generalizzava sorvettutto i træti da societæ françeize do so tempo), o l'imponeiva un ciarimento circa e caratteristeghe de l'ommo a-o de fœua de queste societæ. A tâ ascceimento l'ea dedicao o succescivo Discours sur l'origine et les fondements de l'inégalité parmi les hommes, dovve o Rousseau o l'ipotizza, benché soltanto in sciô cian concettoâ e no in sce quello storico, un "stato de natua" da-o quæ l'ommo o se saiæ de man in man sempre ciu allontanao: l'ipottexi do stato de natua a consente a-o Rousseau de deliniâ, pe sottraçion de convençioin e di artifiçioxitæ introdute da-a societæ, quelle caratteristeghe umañe no inquinæ da-a çivilizzaçion, de quæ, sciben che no inte l'aspetto ciu primitivo, o Rousseau o vaghezza o ripristino. A differença do stato de natua hobbexian, quello do Rousseau o no l'è bazao in sce un'inmaggine aggresciva de l'ommo; ciutosto, l'è legittimo ipotizzâ una completa armonia tra ommo e natua: sodisfaxendo e so exigençe primaie e svilupando un sentimento de compascion inti confronti di proppi scimmili, l'ommo o l'è, in natua, inte 'na condiçion de izoamento che, s'a n'impedisce da un lao o sviluppo morâ e intellettoâ, a ghe precludde da l'atro l'aquixiçion de quelle caratteristeghe deleteie indute da-a çivilizzaçion (egoismo, aggrescivitæ, prevaricaçion).
Int'o stato de natua no existe propietæ ni soverciaja e i esei umoen se trœuvan praticamente inte 'na condiçion de assoluta libertæ e ingoança. Co-a nascita de primme comunitæ patriarcæ, avegnua quande i scingoli s'en avisti di vantaggi che derivan, in sce-o cian de l'aotoconservaçion, da-o fâ parte de un gruppo organizzao, commença a deliniâse e primme rudimentæ forme de societæ, o nucleo originaio de quæ o l'è rapprezentao da-a famiggia. A questi raggruppamenti, che pe o Rousseau costituiscian l'ezempio ciu feliçe d'organizzaçion sociâ, segoe tuttavia de forme sociale sempre ciu strutturæ, sorvetutto pe via de l'avvento da propietæ. Apropiandose da tæra e di so produti, inventando e dœuviando e primme tecniche de transformaçion da natua, comme a metallurgia e l'agricortua, emerze cian cian a societæ çivî, fondâ in sce-a distinçion tra "mæ" e "to" e in sce-a dexingoança che, pe garantî a propietæ, e lezze vegnan a codificâ. In tâ moddo l'umanitæ a saiæ sciortia definitivamente da-e originaie condiçioin de naturalitæ pe struttuâse inte 'n'organizzaçion coerçitiva, fondâ in sce-a distinçion tra ricchi e povei, padroin e scciavi. Tuttavia questa accuza lançâ da o Rousseau contra a societæ çivî e e so struttue a no scignificava o dexideio de riportâ inderê l'umanitæ "inte foreste co-i orsci", a l'originaia innoxença e ingoança. Se trattava invece, e questo o l'è o scopo do Contrat social, de definî i fondamenti de una nœuva societæ in grao de ristabilî "into drito l'ingoança naturâ fra i ommi"; se trattava de trovâ i fondamenti de 'na societæ giusta: in questo o Rousseau o torna a condividde e prospetive de riforma politica che inspion e polemmiche inluministe.
O problema do "contræto sociâ" o l'è quello de trovâ una forma de associaçion pe-a quæ ognidun, protetto da-a força comuña de tutti, o l'areste patron de lê e libbero. Fin do contræto ò patto sociâ o l'è dunque ançitutto de garantî a libertæ de ciaschedun, ch'a no saiâ ciu a libertæ naturâ do stato de natua, perdua con questo, ma a libertæ ch'a nasce da-o contræto, a-a formaçion do quæ concore tutti i contraenti decidendo de sottomettise a-a voentæ generâ. A-e relaçioin individuæ se sostituisce a relaçion di çittadin co-a lezze, esprescion da voentæ generâ, a-a quæ tutti se sottomettan. Clàozoa centrâ do contræto a l'è "l'alienaçion totâ de ciascun associao con tutti i so driti a-a comunitæ"; nasce coscì o corpo politico into quæ i çittadin son parte integrante do tutto e into quæ tutti e ciaschedun detegnan a sovranitæ. S'escludde inte questa prospetiva a figua de 'n çittadin ò corpo separao rivestio da sovranitæ a traverso a renonçia di scingoli a-i proppi driti: tâ renonçia a l'è imposcibbile; o corpo politico o costituisce un tutto, un "corpo morâ e coletivo" composto de tutti i membri, ch'o trà da l'atto da propria voentæ o so "mi comun". O stato o l'è quindi una "persoña morâ", un "ente collettivo" ch'o no s'identifica ni co-ina persoña, ni co-a somma aritmetica da voentæ de tutti, ma co-a "voentæ generâ" che comme tâ a l'è de longo retta e a l'ha pe so fin l'utilitæ pubbrica. E lezze son esprescion da voentæ generâ, pe-a quæ tutti s'impegnan a-e mæxime condiçioin e godan di mæximi diritti.
Coscì a voentæ generâ "a restabilisce into diritto l'inguança naturâ tra i ommi" e a garantisce a libertæ de ciaschedun, libertæ ligâ a-a raxon e a-e lezze. Rispetto a-a libertæ naturâ, proppia di primmi ommi "stuppidi e limitæ", s'instaora una libertæ proppia de esei dotæ de raxon, capaxi de moralitæ. Se tratta da "libertæ çivî", limitâ solo da-a voentæ generâ inta quæ ciaschedun s'identiffica. Da-a conceçion do stato comme "ente collettivo", "mi comun", ch'o s'esprimme inta voentæ generâ e ch'o no l'ammette defeçioin ò negaçioin (onde libertæ coincidde con obediença) l'è derivao de interpretaçioin assolutisteghe de Rousseau, mentre da l'avento posto in sciô carattere inalienabile da sovranitæ eserçitâ da-o poppolo intrego s'inandia e interpretaçioin democrattiche.
L' Emile[modìfica | modìfica wikitèsto]
A riforma de l'ommo inta vitta sociâ, proposta da-o Contrat, a se poñe comme problema educativo individoâ inte l'Émile, quæ formaçion de l'ommo nœuvo. Percose a natua a l'è boña, a preoccupaçion do Rousseau a saiâ de no turbâ l'armonia e o sviluppo da natua into figgiœu; l'educaçion do Millio a doviâ êse quindi esençialmente negativa, a no doviâ mai intervegnî into processo de natuâ maturaçion de facortæ do figgiœu, no pretende de "vedde into figgiœu l'ommo". Emilio o l'ha da atrovâ da lê i primmi rudimenti de sciençe, into travaggio manoâ, into contatto co-a natua no mediao da-i libbri, e manco suggestionao da-a societæ da-a quæ o doviâ arestâ lontan scin a quande o no l'aviâ conquistao, co-a raxon, a piña libertæ. De fæto, curmine de l'educaçion a l'è a conquista da raxon, da piña capaçitæ de giudiççio, l'affermâse da conscença morâ: chì s'inserisce ascì a scoverta de Dê fœua da-e raprezentaçioin antropomorfiche.
S'alœuga a questo punto inte lʼÉmile a Profession de foi du vicaire savoyard, ch'a comporta o riconoscimento de Dê creatô e providente a traverso l'orde do Creao; riconoscimento ch'o l'è fruto ançitutto de 'n sentimento, no da raxon discorsciva. Con Dê, a religion do Rousseau a comporta o riconoscimento de l'immortalitæ de l'añima a-a quæ l'è connesso no solo a moralitæ, ma a necessaia prospetiva otratereña de premmi e castighi quæ ristabilimento de 'n orde perdúo into mondo di ommi. Questi i perni da religion de l'ommo che o Rousseau o vedde coincidde co-a "pua e sencia religion do Vangelo". Da questa se distingue a religion do çittadin ligâ a colti e dogmi, despægia da paise a paise. Despægia ancon a l'è a fe' puramente çivî, saiv'a dî propria da societæ çivî: se o stato o no pœu intervegnî inti opignioin privæ di individdoi, tuttavia questo o deve stabilî i dogmi da religion çivî: existença de Dê possente e providente, inmortalitæ de l'annima, vitta futua con premmi e castighi, santitæ do contræto sociâ e de lezze: sença questa fe' no l'è poscibile pe Rousseau êse di boin çitten; chi refiese quelli dogmi, o doviâ êse cacciao da-o còrpo sociâ comme un ommo "incapaxe de amâ e lezze, a giustiççia, de sacrificâ, s'ocore, a proppia vitta a-o dovei"; chi da pœu tradisse a fe' çivî, o doviâ êse condannao a-a morte. Posta a-o centro questa fe' çivî, o Rousseau o difende ascì a tollerança religioza contra l'intollerança çivî e teologica, ch'a provvoca de contestaçioin e de guære dannoze a-a sovranitæ do stato.
O Rousseau o fu ascì curtô de muxica, manifestando di attituddine segge comme teorico (comme risurta da-a Dissertation sur la musique moderne, 1742, so primma œuvia stampâ, e da-e voxe ch'o scrisse pe l' Encyclopédie) segge comme compoxitô; in quest'urtima veste o fu aotô, tra i atre, de lʼopéra-ballet Les muses galantes (1745) e de l'œuvia buffa Le devin du village (1752), rappresentâ con grande successo a-o tiatro de corte de Fontainebleau. Aotô tiatrâ ascì, o scrisse e comeddie Les Festes de Ramire (1745) e Narcisse (1752), çimentandose ôtr'a ço inta trageddia.
Atri progetti[modìfica | modìfica wikitèsto]
- Wikimedia Commons a contêgne di files in sce Jean-Jacques Rousseau
- Wikispecies a contêgne informaçioìn in sce Jean-Jacques Rousseau


c: text/html

text:
Isoa de Çipro
L'Isoa de Çipro a l'è 'n'isoa do Mâ Mediterraneo de levante, a tersa pe grandessa, appreuvo a-a Siçilia e a Sardegna, scitoâ a sud da penîsoa de l'Anatolia; geograficamente a l'è parte de l'Asia, ma politicamente a g'ha di fòrti legammi co l'Euròpa.
Çipro a mesûa 240 km de latitùddine e 100 de longitùddine e a se trêuva a 75 km a sud da Turchia, e 105 a ponente da [[Sciria] e 108 da-o Libano, 380 km a nòrd de l'Egitto e 800 km da tæraferma gréga.
L'Isoa de Çipro a l'è divïsa politicamente inte doî stati. Un o l'è a Repubbrica de Çipro, l'ätro o l'è a Repubbrica Turca do Nord de Çipro. A primma a l'è parte da Comunitæ Europea, a segonda a l'è 'na naçion reconosciûa sôlo che da-a Turchia.
A çittæ de Nicoxîa a l'è divïsa in dôe parte ascì. A Nòrd o territöio tùrco, a Sud quello grego.
A costion da Repùbbrica Tùrca do Nòrd a l'è unn-a de caxoin de ratéle tra a Comunitæ Europea e a Turchîa inte trattative pe l'intrâ da Turchîa inta Communitæ.
Tra i territöi controlæ da-e dôe naçioin gh'é 'na zöna occupâ da-i sordatti de Naçioin Unïe, dïta Linea Verde.
Inte l'isoa de Çipro gh'è dôe baze militæ britanneghe ascì: Akrotiri e Dhekelia.
Âtri progètti[modìfica | modìfica wikitèsto]
- Wikimedia Commons a contêgne di inmàgine ò di âtri files in sce Isoa de Çipro

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Insuffiçiensa respiratoia
L'oscigeno presente in te l'aia o se diffonde in te o nostro sangue attraverso un scangio a livello polmonare. Se questo scangio o l'avvegne regolarmente semmo in ta condision de equilibrio respiratoio. Se questo equilibrio o se altera, se verifica a condizion de Insuffiçiensa respiratoia.
Cause[modìfica | modìfica wikitèsto]
L'insuffiçiensa respiratoia a pö esse causä:
- Da un impedimento meccanico de vie aeree, comme a presensa de corpi estranei, l'edema da glottide, o e crisi de asma.
- Oppüre da difficoltæ in ta diffüxion dell'oscigeno a livello di alveoli, o ancun a unna ventilasion insuffiçiente di polmoin.
Equilibrio respiratoio[modìfica | modìfica wikitèsto]
In ta normale condision de equilibrio respiratoio a frequensa do respio a varia da 15-20 atti respiratoï ao menüto in te l'adulto, a 25-30 in te un figgiö de 4 o 5 anni. O colore da pelle o l'èroseo.
Sintomatologia e segni oggettivi de Insuffiçiensa respiratoia[modìfica | modìfica wikitèsto]
Oltre ae difficoltæ in to respiä, che son perçepie no solo soggettivamente dao pasiente ma anche vixibili all'osservatö esterno, gh'è un stato de agitasion e famme d'aia; o pasiente o mette e man ä goa.
Arresto respiratoio[modìfica | modìfica wikitèsto]
L'aggravamento dell'insuffiçiensa o porta ao stato se arresto respiratoio, che o l'è caratterizou da:
- Mancansa de movimenti do torace
- Mancansa de espirasion (oscia de sciortia de aia) da bocca e naso.
Comme prevegnî insuffiçiensa e arresto respiratoio in caxo de svegnimento[modìfica | modìfica wikitèsto]
In te personne svegnüe, a lengua a pö cazze in ta faringe, ostruindo e vie aeree. Pe dis-ostruî e vie aeree l'è neçessaio iperestende a testa: con o pasiente steiso, a faccia in sciü, sollevä o mento. (In pratica se fa fä ä testa o movimento che faieva unna personna in pë pe ammiä e stelle).
Vôxe corelæ[modìfica | modìfica wikitèsto]
Âtri progètti[modìfica | modìfica wikitèsto]
- Wikimedia Commons a contêgne di inmàgine ò di âtri files in sce insuficiência respiratória


text:
Template:Band div
E instruçioìn segoénti són contegnûe inta sottapàgina Template:Band div/man (modìfica·cronologîa)
Quésto template o serve a stanpâ 'n wikilink precedûo da l'eventoâle scìnbolo (bandêa ò stémma) pe-e divixoîn di stâti, bazandose in scî dæti prezénti in Template:Divisione amministrativa/Voci e Template:Divisione amministrativa/Stemmi. Pœ servî diretaménte inte vôxe ò cómme sototemplate pe creâ 'n template bandêa specìfico.
Paràmetri
- còdice stâto (prezénpio "ITA" pe l'Itàlia)
- nómme sénplice (prezénpio "Bergamo" pe-a provìnsa de Bergamo)
- livéllo da divixón, de default 1 (equivalénti a-e regioîn italién)


text:
Categorîa:Rime diverse 1575
Pàgine inta categorîa "Rime diverse 1575"
Quésta categorîa a contêgne e 99 pàgine indicæ chi de sótta, in sce 'n totâle de 99.
R
- Pagina:Rime diuerse in lengva zeneise 1575.djvu/1
- Pagina:Rime diuerse in lengva zeneise 1575.djvu/10
- Pagina:Rime diuerse in lengva zeneise 1575.djvu/11
- Pagina:Rime diuerse in lengva zeneise 1575.djvu/12
- Pagina:Rime diuerse in lengva zeneise 1575.djvu/13
- Pagina:Rime diuerse in lengva zeneise 1575.djvu/14
- Pagina:Rime diuerse in lengva zeneise 1575.djvu/15
- Pagina:Rime diuerse in lengva zeneise 1575.djvu/16
- Pagina:Rime diuerse in lengva zeneise 1575.djvu/17
- Pagina:Rime diuerse in lengva zeneise 1575.djvu/18
- Pagina:Rime diuerse in lengva zeneise 1575.djvu/19
- Pagina:Rime diuerse in lengva zeneise 1575.djvu/2
- Pagina:Rime diuerse in lengva zeneise 1575.djvu/20
- Pagina:Rime diuerse in lengva zeneise 1575.djvu/21
- Pagina:Rime diuerse in lengva zeneise 1575.djvu/22
- Pagina:Rime diuerse in lengva zeneise 1575.djvu/23
- Pagina:Rime diuerse in lengva zeneise 1575.djvu/24
- Pagina:Rime diuerse in lengva zeneise 1575.djvu/25
- Pagina:Rime diuerse in lengva zeneise 1575.djvu/26
- Pagina:Rime diuerse in lengva zeneise 1575.djvu/27
- Pagina:Rime diuerse in lengva zeneise 1575.djvu/28
- Pagina:Rime diuerse in lengva zeneise 1575.djvu/29
- Pagina:Rime diuerse in lengva zeneise 1575.djvu/30
- Pagina:Rime diuerse in lengva zeneise 1575.djvu/31
- Pagina:Rime diuerse in lengva zeneise 1575.djvu/32
- Pagina:Rime diuerse in lengva zeneise 1575.djvu/33
- Pagina:Rime diuerse in lengva zeneise 1575.djvu/34
- Pagina:Rime diuerse in lengva zeneise 1575.djvu/35
- Pagina:Rime diuerse in lengva zeneise 1575.djvu/36
- Pagina:Rime diuerse in lengva zeneise 1575.djvu/37
- Pagina:Rime diuerse in lengva zeneise 1575.djvu/38
- Pagina:Rime diuerse in lengva zeneise 1575.djvu/39
- Pagina:Rime diuerse in lengva zeneise 1575.djvu/4
- Pagina:Rime diuerse in lengva zeneise 1575.djvu/40
- Pagina:Rime diuerse in lengva zeneise 1575.djvu/41
- Pagina:Rime diuerse in lengva zeneise 1575.djvu/42
- Pagina:Rime diuerse in lengva zeneise 1575.djvu/43
- Pagina:Rime diuerse in lengva zeneise 1575.djvu/44
- Pagina:Rime diuerse in lengva zeneise 1575.djvu/45
- Pagina:Rime diuerse in lengva zeneise 1575.djvu/46
- Pagina:Rime diuerse in lengva zeneise 1575.djvu/47
- Pagina:Rime diuerse in lengva zeneise 1575.djvu/48
- Pagina:Rime diuerse in lengva zeneise 1575.djvu/49
- Pagina:Rime diuerse in lengva zeneise 1575.djvu/5
- Pagina:Rime diuerse in lengva zeneise 1575.djvu/52
- Pagina:Rime diuerse in lengva zeneise 1575.djvu/53
- Pagina:Rime diuerse in lengva zeneise 1575.djvu/54
- Pagina:Rime diuerse in lengva zeneise 1575.djvu/55
- Pagina:Rime diuerse in lengva zeneise 1575.djvu/56
- Pagina:Rime diuerse in lengva zeneise 1575.djvu/57
- Pagina:Rime diuerse in lengva zeneise 1575.djvu/58
- Pagina:Rime diuerse in lengva zeneise 1575.djvu/59
- Pagina:Rime diuerse in lengva zeneise 1575.djvu/6
- Pagina:Rime diuerse in lengva zeneise 1575.djvu/60
- Pagina:Rime diuerse in lengva zeneise 1575.djvu/61
- Pagina:Rime diuerse in lengva zeneise 1575.djvu/62
- Pagina:Rime diuerse in lengva zeneise 1575.djvu/63
- Pagina:Rime diuerse in lengva zeneise 1575.djvu/64
- Pagina:Rime diuerse in lengva zeneise 1575.djvu/65
- Pagina:Rime diuerse in lengva zeneise 1575.djvu/66
- Pagina:Rime diuerse in lengva zeneise 1575.djvu/67
- Pagina:Rime diuerse in lengva zeneise 1575.djvu/68
- Pagina:Rime diuerse in lengva zeneise 1575.djvu/69
- Pagina:Rime diuerse in lengva zeneise 1575.djvu/7
- Pagina:Rime diuerse in lengva zeneise 1575.djvu/8
- Pagina:Rime diuerse in lengva zeneise 1575.djvu/9
- Rime diverse in lengua zeneise
- Rime diverse in lengua zeneise/A Horatio Paravexin
- Rime diverse in lengua zeneise/A madonna Peretta Scarpa (3)
- Rime diverse in lengua zeneise/A Montado
- Rime diverse in lengua zeneise/A ro Segnó de Monego.
- Rime diverse in lengua zeneise/A ro Segnó Zane Andria d'Oria
- Rime diverse in lengua zeneise/A ro segnó Zane Maria Bava
- Rime diverse in lengua zeneise/Antigamenti quando in quarche luogo
- Rime diverse in lengua zeneise/Capitoro
- Rime diverse in lengua zeneise/Como diavo desgroperò moé
- Rime diverse in lengua zeneise/Da Minna in fuera, chi me vè per Dé
- Rime diverse in lengua zeneise/Dre vostre, Donne haggié bellezze cura
- Rime diverse in lengua zeneise/Fra re chiù brutte, e vergognose usanze
- Rime diverse in lengua zeneise/Frottora dri fonzi
- Rime diverse in lengua zeneise/Frottora dri giolí
- Rime diverse in lengua zeneise/Frottora dri schiapoei de legne
- Rime diverse in lengua zeneise/L'erco dri vostri oeggi, bella suoe
- Rime diverse in lengua zeneise/L'inzegno noi Zeneixi hemo si fin
- Rime diverse in lengua zeneise/Mi i homi de vint'agni zà vist'hò
- Rime diverse in lengua zeneise/Per quella frecchia Amó che ti tirassi
- Rime diverse in lengua zeneise/Per un orbo
- Rime diverse in lengua zeneise/Perchè re donne d'haura marié
- Rime diverse in lengua zeneise/Quando de scuoeggio in scuoeggio va moitinna
- Rime diverse in lengua zeneise/Quando ra gonna antiga usamo anchon
- Rime diverse in lengua zeneise/Questa frasca d'Amó, questo pissé
- Rime diverse in lengua zeneise/Resposta a Madonna Peretta Scarpa
- Rime diverse in lengua zeneise/Resposta dro Montado
- Rime diverse in lengua zeneise/Ri costumi, e re lengue hemo cangié
- Rime diverse in lengua zeneise/Se bella Mina pù tanto gusté
- Rime diverse in lengua zeneise/Vorcan chi a puzzo, tento de carbon
- Rime diverse in lengua zeneise/Za con garie a scorre ri levanti
- Rime diverse in lengua zeneise/Za no se veiva da ri rumenté
- Rime diverse in lengua zeneise/Za, a ri citten pareiva ben disná


text:
Dialetto piaxentin
O Piâxentìn (piaśintein) a l'è 'na variêtæ da léngoa emiliànn-a, apartenénte a-o grùppo lengoìstico italico òcidentâle, parlâ inta çittæ de Piaxénsa e inti comûni vixìn.
Descriçiòn e stöiaModìfica
A l'è parlâ da ciù ò mêno 150.000 persónn-e. Into dialëtt piaśintein se sente l'influensa de âtre léngoe ch'i se párlan inta zöna vixìn ä provinsa, cómme o lìgure, o lonbàrdo e o piemontéize.
Véddi ascìModìfica
BibliografîaModìfica
- (IT) Lorenzo Foresti, Vocabolario piacentino-italiano, 2ª ed., Piaxénsa, F. Solari, 1855.
Âtri progèttiModìfica
- Wikipedia a gh'à 'n'ediçión in Emiliàn, co di contegnûi inte Piâxentìn (eml.wikipedia.org)


text:
Antonio Banfi
Antonio Banfi (Vimercate, 30 seténbre 1886 – Milan, 22 lùggio 1957) o l'è stæto un filòsofo racionalista e òmmo politico. Alêvo do Piero Martinetti, o Banfi o l'ha discùsso unn-a texi de laurea sôvia o Bergson, o Boutroux e o Renouvier intitolâ "Saggi critici della filosofia della contingenza". Into 1925 o l'ha firmòu o manifesto di intelettuali antifascisti scrîto da-o Benedetto Croce. O Banfi o l'ha partecipòu a-a Rexistensa e into segondo dòppo goæra o l'è stæto senatô con o Partîo Comunista Italian.
Âtri progètti[modìfica | modìfica wikitèsto]
- Wikimedia Commons a contêgne di inmàgine ò di âtri files in sce Antonio Banfi


text:
Ildegarda de Bingen
Ildegarda de Bingen (lat. Hildegarda), Bermeshein, 1098 - presso Bingen, 1179), mistega beneitiña e santa, se festezza o 17 settembre.
Ildegarda de Bingen, miniatûa do Còdice Liber Scivias
Dæti personâli
Mòrte: presso Bingen, 1179
Âtre informaçioìn
VìttaModìfica
Intrâ a œutt'anni inta badia de Disibodenberg, into 1136 a preize a direçion da comunitæ, trasferia ciu tardi (1147-1150) into monestê da lê fondao presso Bingen. A fondò da pœu (1165), comme filiâ, un âtro monestê a Eibingen e a fu ben attiva in favô da Gexa e do clero, specce inta Germania meridionâ.
A sò esperiença mistega a l'è descrita in particolâ into Liber sci vias (sci vias lucis "conosci e vie da luxe", di anni 1141-51); di atre sò importante œuvie de edificaçion religiosa son o Liber vitæ meritorum (1159-64) e o Liber divinorum operum (1164-1170).
Inte sò œuvie (che, donna de modesta cortua, a dettava a di segretai e corettoî), son noteivi ascì i motivi cosmologichi inte l'ambito de 'n'interpretaçion allegorego-scimbolica do mondo fixico e do corpo uman.
Gh'emmo de lê ascì de poexie, di canti, ben ben de léttie e un'aotobiografia da quæ n'aresta di frammenti.
Colegaménti esterniModìfica
- Commons, Ildegarda de Bingen [1]


text:
Mickey Mouse
O Mickey Mouse (dîto Topolìn in italiàn) o l'é fòscia o ciù famôzo personaggio di fumetti e di cartoìn animæ do mondo. O l'é stæto creòu da-o Walt Disney e da-o seu colaboratô Ub Iwerks into 1928.
Descriçion e stöia[modìfica | modìfica wikitèsto]
A creaçiòn d'o personàggio a deriva da-a necescitæ de l'autô de trovâ in nêuvo protagonísta pe i seu corti d'animaziòn, doppo che o studdio de produçion Universal o l'aveiva fæto seu, con raxión legale, i diritti d'Osvaldo o conìggio fortunòu, u primmo personággio de Walt Disney, quande ancôn nu l'aveiva o seu studdio de produçion pròpprio.
Âtri progètti[modìfica | modìfica wikitèsto]
- Wikimedia Commons a contêgne di inmàgine ò di âtri files in sce Mickey Mouse


text:
´ БeзHaдeждeH cлyчaй ☆ Friedrich Neznansky MapиH ГиHeB - БeзHaдeждeH cлyчaй, To c e co o e e e o pe e c e o ce e e e pe o e c c oc e c ce pe c p c o o e o c o e e p p o c o e o o c e o o ce e p op ee o e T pe po p p ce o Ho o e o o c To c e co o e e e o pe e c e o ce e e
- Title: БeзHaдeждeH cлyчaй
- Author: Friedrich Neznansky MapиH ГиHeB
- ISBN: 9547291521
- Page: 126
- Format: Paperback
´ БeзHaдeждeH cлyчaй ☆ Friedrich Neznansky MapиH ГиHeB, БeзHaдeждeH cлyчaй, Friedrich Neznansky MapиH ГиHeB, To c e co o e e e o pe e c e o ce e e e pe o e c c oc e c ce pe c p c o o e o c o e e p p o c o e o o c e o o ce e p op ee o e T pe po p p ce o Ho o e o o c To c e co o e e e o pe e c e o ce e e e pe o e c c oc e c ce pe c p c o o e o c o e e p p o c o e o o c e o o ce e p op ee o e T pe po p p ce o Ho o e o o c p e e c e e e o op ee e o e ce o p e o ´ БeзHaдeждeH cлyчaй ☆ Friedrich Neznansky MapиH ГиHeB - БeзHaдeждeH cлyчaй, To c e co o e e e o pe e c e o ce e e e pe o e c c oc e c ce pe c p c o o e o c o e e p p o c o e o o c e o o ce e p op ee o e T pe po p p ce o Ho o e o o c To c e co o e e e o pe e c e o ce e e
-
´ БeзHaдeждeH cлyчaй ☆ Friedrich Neznansky MapиH ГиHeB
Friedrich Neznansky MapиH ГиHeB
126
Friedrich Neznansky MapиH ГиHeB


text:
Pasquale Paoli
Pasquale Paoli (Pasquæn Pouli, Morosàggia, 6 arvî 1725 - Lóndra, 5 frevâ 1807) o l'é stæto 'n politico, militâre e generâle conscideròu da-o movimento naçionalista da Còrsega comme O Poæ da Patria (in còrso U Babbu di a Patria)[1].
Vìtta
O Paoli o l’êa nasciûo a Morosàggia, fìggio ciù picìn da Dionìxia Valentìn e do Giàcomo Pòuli, ch’o l’àiva goidòu i ribèlli córsci inta lòtta cóntra o domìnio de Zêna[2]. O Pasquale o l’é andæto aprêuvo a sò poæ in ezìlio into 1738, e o l’à conbatûo inte l’ezèrcito do Régno de Nàpoli. A Nàpoli o l’àiva fæto dötréi di sò stùddi e o l’àiva segoîo e leçioìn de l'Antonio Genovesi. Quànde o l’é tornòu in Còrsega , a-i 29 d’Arvî do 1755, o l’é diventòu comandànte in càppo de fòrse ribèlli (Generâle da Naçión Córsa). Into mæximo ànno, a Novénbre, l’é stæto proclamòu l’indipendénsa da Còrsega, ch’a s’é dæta ’na Costituçión, ’n’Aministraçión, in scistêma giudiçiàrio e l’ezèrcito. Dòppo dötréi atàcchi bén riêscîi, a l’à mandòu vîa i Zenéixi da tùtta l’îzoa, fêua che dötræ çitæ in sciâ còsta. Pöi o s’é dedicòu a òrganizâ o govèrno, con l’introduçión de vàrie rifórme. O l’à fondòu ’n’universcitæ a Córte, dónde se mostrâva a léngoa italiànn-a. Into 1767 o l’à levòu ascì o contròllo de l’îzoa de Cravæa a Zêna che, in crîxi, a l’é stæta costréita a dâ i dirìtti in sciâ Còrsega a-a Frànsa, ch’a l’à invâzo in fòrse l’îzoa co-o propòxito de fâne ’n posediménto personâle a-o rè Loîgi XV.
Pe doî ànni o Pòuli, che pe-e sò idêe o s’êa goagnòu l’aprovaçión de filòzofi comò-u Voltaire, o Raynal e o Mably, o l’àiva lotòu cóntra i nêuvi padroìn, scìnn-a-a quànde into 1769 o l’é stæto batûo da-e ciù numerôze fòrse do cónte de Vaux, e costréito a scapâ in Inghiltæra, dónde a-i 15 de Zùgno do 1778 o s’é afiliòu a-a Masonerîa. Into 1789 o l’é andæto a Parìggi co-o permìsso de l’Asenblêa Costitoénte, e o l’é stæto tórna mandòu in Còrsega co-o gràddo de generâle.
Dòppo ’n ezìlio de vint’ànni, o l’à parteçipòu a-a Rivoluçión Françéize. Ciamòu tórna inta sò Pàtria into 1790, o l’é stæto acugèito a-i 22 d’Arvî do 1790 da l’Asenblêa Naçionâle e inte quélla òcaxón o l’é intròu into Club di Giacobìn, alôa presiedûo da-o Robespierre. O rè Loîgi XVI o l’à nominòu governatô de l’îzoa, e a-i 11 de Seténbre do 1792 o l’é stæto promòsso a-o ràngo de Tenénte Generâle.
Into 1793, dòppo avéi pigiòu pàrte a-a falîa invaxón da Sardégna, acuzòu de tradiménto da-a Convençión, dòppo l’òcupaçión ingléize de l’îzoa o l’à convocòu ’n’Asenblêa vixìn a Córte con lê mæximo cómme prescidénte, e o l’à separòu in mòddo formâle a Còrsega da-a Frànsa. Dòppo o l’à òfèrto a sovranitæ de l’îzoa a-o govèrno ingléize ma o no l’à riçevûo o sostégno de quésto, ni o tìtolo de vicerè e coscì o l’é stæto costréito tórna a-andâ in ezìlio, e a Còrsega, conquistâ tórna da-o Diretöio, a l’é diventâ ’n dipartiménto françéize. Into 1796 o s’é retiòu a Lóndra dond’o l’é mòrto unz’ànni dòppo into 1807. O l’àn soteròu inta Gêxa anglocatòlica de St.Pancras Old Church into bórgo londinéize de Camden e into 1889 e sò òsse són tornæ into pàize dond’o l’êa nasciûo.
Pasquale Paoli, a Còrsega e l'Italia
Simu italiani per nascita e sentimenti, ma prima di tutto ci sentiamo italiani per lingua, costumi e tradizioni... E l'italiani tutti sò fratelli e solidali davant'a Storia e davant'a Dio... Cume Còrsi 'un vulemu esse nè servi nè "ribelli" e cume italiani avemu i dirittu di trattà d'uguale a uguale cun l'altri italiani... O 'un saremu nulla... O vinceremu cun l'onure o succumberemu l'armi in manu... A nostra guerra di liberazione è santa e ghiusta, cume santu e ghiustu è u nome di Dio, e qui, in li nostri monti, spunterà per l'Italia u sole di a libertà (Pasquale Paoli dòppu êse arivòu a Nàpoli into 1750).
Testaménto do Pasquale Paoli
Comemoraçión do Paoli inti Stâti Unîi
L'asociaçion americann-a Sons of Liberty a l'é stæta inspirâ da-o Paoli inta seu lotta contra o dispotiximo.
Nòtte
- ↑ (IT) Gianmichele Lisai, Forse non tutti sanno che in Sardegna..., Newton Compton Editori, ISBN 978-88-541-9643-8.
- ↑ Carlo Silvano, Breve storia di Nizza, Youcanprint, 15 luglio 2015, ISBN 978-88-911-9757-3.
- ↑ (CO, IT, FR) Almannaccu di A Muvra, annu 1927 pagg. 150-153, Ajaccio, 1927
Âtri progètti
- Wikimedia Commons a contêgne di inmàgine ò di âtri files in sce Pasquale Paoli


text:
Cravaüna
Cravaüna (Cṛavaina in urmeàscu, in piemuntese Cravaun-a, in italiàn Caprauna) l'è in cumüne du bassu Piemunte, inta Pruvinsa de Cuni, cun 94 abitanti (dàtti agiurnài au 2020).
Geugrafìa[modìfica | modìfica wikitèsto]
Se tröva in Piemunte inta pruvinsa de Cuni e u fà parte da Valà du s-ciümme Pennavaire. L'è cun Àutu l'ünicu cumün piemuntese cumpletamènte intu versànte ligüre. Cunfìna cun: Àutu, Aquila d'Aròscia (IM), Armu (IM), Burghettu d'Aroscia (IM), Urméa, A Cêve (IM).
Stòia[modìfica | modìfica wikitèsto]
U teritòiu de Cravaüna u vegne mensciunàu pé a primma 'otta inte l'IX seculu quande Bunifàssiu du Vastu và a inglubà int'in unicu feudu queste zone, assemme au paìse de Àutu, anetendule au Marchesàu de Savuna, anche se inta valà du Pennavaire sun diferenti e "arme" (grotte e ripài sutta in spuntun de ròccia), prubabilmente zà frequentae dau Paleuliticu, cun ascì di insediamenti pre rumàni, de uìggine Ligüre. Particulare fra l'àtru l'uìgine du nomme, prubabilmente deivànte dau latìn "Clavis Una", ch'u vö dì "êsse fedeli a ün sulu", anche se segundu e legende lucali puéva êsse ligàu a "Capranica", antigu nòmme duveàu da di studiùsi pé indicà u postu.[4][5] Cun a mòrte di marchexi da famìa Clavesana quéste lucalitài e vegnen misse sùtta au duminiu di del Carretto, zà prupietàri du Marchesàu de Süccaellu, chi i vàn a cuncedde u paìse de Cravaüna aa famìa di Cepollini de Arbenga. A dìla tütta, questi i l'axevan zà u cuntrollu da zòna dau 25 de lüju du 1320, in quantu infeudài sutta i marchexi Clavesana; cumme u l'avegne pé Autu e u sò castéllu, chi i mantegnan u feudu ascì dòppu a caütta di del Carretto, intu 1624. U mumentu c'u sancisce u "destaccamentu" da a Ligüria u l'è datàu 1736, ànnu du tratàu de Vienna, quande, primma de l'invaxùn de Napuleun, a famìa Savoia a rescatta u feudu de Àutu e de Cravaüna, pé avê di "avamposti" ciü vixin aa maìna.[6] Cun u tratàu de Vienna u pàssa in moddu definitìvu au Regnu de Sardegna, arvendu u caxu ünicu de cumün piemuntese cumpletamènte in sciu versànte marittimu de Àrpi Ligüi (cunscideandu ascì Àutu).[7]
Dau 1861 u pàssa sutta u Regnu d'Italia, da l'ànnu 1946 cunusciüa cumme Repübbrica italiana. E ürtime mudifiche terituriàli e sun avegnüe intu XIX seculu e e riguardan e dispute cun Àutu pé a zòna caraterizâ da a fùnte de San Bertumé e terén lì d'atàccu, situasiùn risòlta cunscideandu cumme cunfin a Ròcca Russa, impurtànte falesia che ancù aù a segn u cunfìn frai dui cumüi.[8]
Abitanti[modìfica | modìfica wikitèsto]
Evulusiùn demugràfica[modìfica | modìfica wikitèsto]
Abitanti censìi[9]
Minuànse furèste[modìfica | modìfica wikitèsto]
Segundu u ISTAT, a i 31 de dixembre 2014, a Cravaüna u gh'è 1 rexidente furèstu.
Pòsti de interesse[modìfica | modìfica wikitèsto]
Architetüe religiuse[modìfica | modìfica wikitèsto]
• Gexa da a parocchia de Sant'Antunìn, edificà intu XVIII seculu.[10]
• Gexetta de Sàn Roccu, intu burgu de Ruöa, custruìa du XIX seculu.[11][12]
• Capeletta da Vixitasiùn, se tröva in lucalitài Guarnéu.[13]
• Capeletta di Santi Fabiàn e 'Bastiàn.[14]
• Gexa de San Bertumê.[15]
• Capeletta de San Benàrdu.[16]
• Gexa e Santuàiu da 'Sunta, vixin aa stràdda pruvinsàle.[12]
Musei[modìfica | modìfica wikitèsto]
A Cravaüna se tröva u museu etnugrafegu dedicàu au paìse, c'u mùstra futugrafìe, atrèssi e àtri materiali chi riguardan a vìtta intu cumün a partì da a fìn de l'Öttusentu, avèrtu in tu 2000 in sce inissiàtiva da Pro Loco lucàle.[17]
Ecunumìa[modìfica | modìfica wikitèsto]
L'ecunumìa du paìse a l'è prinsipalmente ligà a l'agricultüa e a l'alevamentu, ma ascì au turismu, suviatüttu pé u trekking, e caminàe inti senté e e scalàte.
Cultüa[modìfica | modìfica wikitèsto]
Dialettu Cravaünese[modìfica | modìfica wikitèsto]
U dialettu parlau in tu paize l'è simile a quellu auteise, g'ha inflesciùi arbenganexi (Ligüe sentru-ucidentàle), e di dialetti de Castregiancu e Naxin, grassie ai culegamènti cun a rivea, ghe sùn ascì paòlle de derivasiùn urmeàsca. Nu se presentan inflesciùi piemuntexi.
Paragùi[modìfica | modìfica wikitèsto]
De seguitu in elencu de paragùi fra u dialettu de Cravaüna e quélli de Arbenga e Castregiàncu.[18]
Asuciasiùi[modìfica | modìfica wikitèsto]
A Cravaüna ghe sun diferenti asuciasiùi, fra queste e se veggan a Pro Loco de Cravaüna, c'a l'urganìssa e manifestasiùi intu paìse, l'asuciasiùn Amixi de Cravaüna, c'a se interessa de e tradisiùi lucàli e da valurisasiùn da sucietài du paìse.[21] Nu manca ascì l'urganisasiùn Isola di CapraUnica, pé a ripupulasiùn da burgà de Ruöa.[22]
Cüxina[modìfica | modìfica wikitèsto]
Tipica de questa lucalitài a l'è a "Ràva de Cravaüna", inseìa intu prugramma de tutela Slow Food da l'ànnu 2003, duveà pé diferenti piàtti da tradisiùn cumme i "S-ciancùi", particulàre genere de pàsta fresca prepaàu inta valà du Pennavaire.[23]
Feste e fée[modìfica | modìfica wikitèsto]
•Festa da Furmagetta e du pan de ca', ai inìssi de agustu.[24]
•Festa de e ràve, in utùbre.
•Feragustu cravaünese, sagra ai 15 d'agustu.
Aministrasiùn[modìfica | modìfica wikitèsto]
Vie de Cumünicasiùn[modìfica | modìfica wikitèsto]
U teritòiu cumunale l'è culegàu cun Arbenga e Urmea grassie a a stradda pruvinsale SP216 (SP14 in tu tràttu savunese), c'a traversa tütta a valà du Pennavaire partendu da Arbenga pé culegàse cun a Còlla de Cravaüna e da chì a a stràdda statale 28, da còlla de Nava. U traffegu de e curiere u l'è servìu da l'asiènda de trasportu da Pruvinsa de Savuna, TPL linea.
Nòtte[modìfica | modìfica wikitèsto]
- ↑ Dato Istat - Populasiùn rexidente au 31 de agustu du 2020 (dàttu provisòiu).
- ↑ Clascificaçion sismica (XLS), in sce protezionecivile.gov.it.
- ↑ Legge 26 agosto 1993, n. 412, alegòu A, Tabélla di gràddi/giórno di Comùn pe Región e Provìnsa (PDF), in sce efficienzaenergetica.acs.enea.it, 1 màrso 2011, p. 151. URL consultòu o 25 arvî 2012.
- ↑ (IT) Cumün de Cravaüna, a stòia, in sce comune.caprauna.cn.it. URL consultòu o 4 zùgno 2021.
- ↑ (IT) Cravaüna, u cumün de e ràve e de cràve, in sce reportingtheworldover.wordpress.com. URL consultòu o 4 zùgno 2021.
- ↑ (IT) Cravaüna, fra a valà du Pennavaire e quella du Tànau, in sce valtanarolife.com. URL consultòu o 2]21-06-04.
- ↑ (IT) A stòia de Àutu, fra dispute e cuntruversie. Cun Cravaüna ünicu paìse "afaciàu in sce u mà" du Piemunte., in sce trucioli.it. URL consultòu o 4 zùgno 2021.
- ↑ (IT) A tupunumastica du cumün de Àutu, in sce storiapatriasavona.it. URL consultòu o 4 zùgno 2021.
- ↑ Statìstiche I.Stat - ISTAT; URL consultòu o 28-12-2012.
- ↑ (IT) Còse vegghe, Cravaüna, a géxa de Sant'Antunìn., in sce comune.caprauna.cn.it. URL consultòu o 4 zùgno 2021.
- ↑ (IT) Còse vegghe, Cravaüna, a géxetta de San Ròccu., in sce comune.caprauna.cn.it. URL consultòu o 4 zùgno 2021.
- ↑ 12,0 12,1 (IT) Cravaüna, futugrafìe, in sce danilodelorenzis.altervista.org. URL consultòu o 4 zùgno 2021.
- ↑ (IT) Còse vegghe, Cravaüna, a capeletta da a Vixitasiùn., in sce comune.caprauna.cn.it. URL consultòu o 4 zùgno 2021.
- ↑ (IT) Còse vegghe, Cravaüna, a capeletta di Santi Fabiàn e 'Bastian., in sce comune.caprauna.cn.it. URL consultòu o 4 zùgno 2021.
- ↑ (IT) Còse vegghe, Cravaüna, a gexa de San Bertumé, in sce comune.caprauna.cn.it. URL consultòu o 4 zùgno 2021.
- ↑ (IT) Còse vegghe, Cravaüna, a capeletta de San Benàrdu, in sce comune.caprauna.cn.it. URL consultòu o 4 zùgno 2021.
- ↑ (IT) U museu etnugrafegu de Cravaüna, in sce valtanarolife.com. URL consultòu o 4 zùgno 2021.
- ↑ (IT) Asuciasiùn Amixi de Cravaüna, in sce m.facebook.com. URL consultòu o 5 zùgno 2021.
- ↑ Numme che u indica in moddu specificu u cuntenitù dunde u se mette u cafè maxinàu.
- ↑ Lische sutì de legnu, spessu de nissöa, duveàe pé a custrusiùn di cavàgni; i l'existan ascì di atressi chi i sèrvan pé cegà e metì assemme 'sti tòcchi, inta tradisiùn cravaünese ciamài "Piccascrus̅c̅e" o "Issascrus̅c̅e".
- ↑ (IT) Asuciasiùi e enti, cumün de Cravaüna, in sce comune.caprauna.cn.it. URL consultòu o 5 zùgno 2021.
- ↑ (IT) U prugettu de l'ìsua de Cravaüna, in sce torino.repubblica.it. URL consultòu o 5 zùgno 2021.
- ↑ (IT) A ràva de Cravaüna, scheda de descrisiùn, in sce fondazioneslowfood.com. URL consultòu o 5 zùgno 2021.
- ↑ (IT) a fèsta da furmagetta e du pàn de ca' 2018, in sce piemontegiovani.it. URL consultòu o 5 zùgno 2021.
Àtri prugètti[modìfica | modìfica wikitèsto]
- Wikimedia Commons a contêgne di inmàgine ò di âtri files in sce Cravaüna


text:
Achëstu trent'ün de màgiu celebramu a Festa d'u Corpus Domini. U Corpus Domini, tambèn ciamau Festa d'u Santìssimu o Sulanità d'u Corpu e d'u Sanghe d'u Cristu, celebra a vera presença de Gesü Cristu ünt'u sacramëntu de l'Eucaristia.
Ün 1264, u Papa Urbanu IV à promülgau u bulu « Transiturus » che, ün sèghitu a ün miràculu che è capitau a Bolsena ün Itàlia, institüiva, u zœgia dopu a dumènëga d'a Santa Trinità, u Corpus Domini. Era a prima vota che ün Papa ümpusava üna nœva festa a tüt'a Gèija de l'Ucidente. Ma, cuma u Papa Urbanu è mortu sübitu dopu a promülgaçiùn d'a nœva festa, nun gh'è stau de sèghitu. Sun, Clemente V (1312) pœi Giuane XXII (1317) che l'an fà resciurì e ün 1318, a festa era scàiji üniversala.
Da sügüru purëmu se pensà che, sübitu che è stà bastia a gèija San Niculau sciü d'a Roca a u sèculu XIII, se celebrava u Corpus Domini. Ma, fint'a u mezu d'u sèculu XV, a mancança de stabilità pulìtica, ë cuntinüale gherre, ë garruye tra cumbrìcule an propi ümpediu de vëde se desvelupà üna vita suçiala e religiusa munegasca.
De fati, à fusciüu spetà a creaçiùn d'a cunfreria d'i batü gianchi, a l'iniçi d'a segunda parte d'u sèculu XV, per assiste a de celebraçiue sulane cun prufescie cum'achëla d'a Semana Santa e, suvra tütu, achëla d'u Corpus Domini che era üna d'ë ciü fervente d'a parròchia San Niculau d'a Roca. Don Pacchiero, cüratu d'achësta parròchia da u 1615 fint'a so' morte ün 1662, ünt'u so « Giornale » d'u 23 de San Giuane d'u 1639, n'à dau a cunferma de l'esistença d'a prufescia d'u Corpus Domini unde, per a prima vota, a Cunfreria d'i batü negri d'a Misericòrdia, che vegnëva d'iesse creà, s'è agregà a chëla d'i batü gianchi.
Despœi, u Corpus Domini, giurnu festivu, è sempre celebrau cun sulanità a Mùnegu. Dopu a çeremònia â Catedrala, a prufescia s'üncamina, cun ün testa l'Arcicunfreria d'a Misericòrdia e nümeruse cunfrerie françese e italiane d'i paisi vijìn, seghia da i Ùrdini Uspitaliei, Cavaliei e Puntificali, e d'a Metrisa de Mùnegu. Vegne ün sèghitu, u Santìssimu purtau, suta ün bardachìn tegnüu da qatru batü, da l'Arcivëscu circundau da u so cleru e seghiu da ë Auturitae munegasche e da i fedeli. Marciandu tra i carrugi d'a Roca sci'ün tapissu de petale de rœse spantegae da i fiyœi, a prufescia s'arresta davanti d'autae pruvisòrie prun urnae, ciamae depòsiti, per pregà e adurà u Santìssimu ; per primu, ünt'a curte d'unù d'u Palaçi, ün presença d'u Prìncipu Suvràn e d'a So' Famiya, e dopu sci'a piaça d'a Meria, davanti â Capela d'a Misericòrdia, uratori d'a Veneràbile Arcicunfreria d'a Misericòrdia.


text:
Che a gamba a fa parei sempre ciu lixa.
Où l'e de ma[.]viggia
Sempre a caza gustá, quande l'e stiggia.
Man. Ma sì; l'e ve[sic], ch'a spicca,
E tanto ciu a pá ben,
Quando a gamba l'e drua,
Tonda, liscia, stanga, e ben nervûa,
Pinna in tra porpa, e grossa de caviggia;
O comme ghe compá
Unna cazetta bella e ben texua,
Perche miegio a s'accosta,
E strenze in ogni parte
Ra gamba, e a fa parei monto ciù stiggia,
E all'hora spicca ciù a bonté dell'arte,
Li gh'e ra perfettion,
Gustando tutto dra cazetta o bon.
Se ra gamb'è sottí, sté ben attente,
De daghe manco pointi,
Se no resté inganné, quande ve crei
D'andá sempre a livello,
E all'h[o]ra ghe virei sempre in effetto,
Se non havei piggiòu ben ro modello,
Con vostro danno, e stento,
Che ra cazetta ve parrá un sacchetto,
De quelli apointo donde alluoegan drento
Ri pastoí de montagna o sigorello.
Cosi desconsoré
Vei re vostre cazette ma formé,
Da fá e personne rie,
Perche restan cazette má investie:
Si che per questo verso
Pagina:Ricci176.djvu/567
Che a gamba a fa parei sempre ciu lixa.


text:
Confêugo
O Confêugo o l'é 'n'antîga çeimònia de fìn d'ànno de Zêna ch'a conscistéiva into scàngio de doìn tra o Dûxe e i Aboéi do pòpolo e into fòu ritoâle do çéppo d’öféuggio. Soprèsso co-a fìn da Repùblica o l'é stæto ripristinòu scinbolicaménte a partî da-o 1923 gràçie a l'asociaçión colturâle «A Compagna»[1].
Stöia
E ciù antîghe notìçie in sciô Confêugo a Zêna són di prìmmi ànni do sécolo XIV (quatòrze), ma l'é quæxi segûo, ànche so no l'é provòu da di documénti, che l'ûso o l'êa ciù antîgo. L'òfèrta a l'êa fæta a l'aotoritæ de govèrno: inte 'n prìmmo ténpo a-o Poistæ, càppo do Comùn; pöi a-i Capitànni do Pòpolo e, dò-u 1339 in avànti, a-o Dûxe[2][3].
A çeimònia do Confêugo a l'êa o salûo do Càppo d'Ànno: o regàllo do pòpolo a-e ciù âte càreghe de Zêna e o scàngio di aogûri pò-u nêuvo ànno, che do Médio Êvo o l'incomensâva co-o 25 de dexénbre, Nativitæ do Segnô. O ciù inportànte regàllo do Confêugo o l'êa 'n gròsso çéppo d'öféuggio, covèrto da de ràmme e ornòu con di frexétti giànchi e rósci, ch'êan i colôri da Repùblica de Zêna. O priviléggio da conségna do Confêugo o l'êa riservòu, fòscia scìnn-a dò-u 1307, a-i Aboéi do Pòpolo, rapresentànti de poistàie do Bezàgno, da Ponçéivia e de Vôtri, ma quæxi sùbito limitòu a-o sôlo Abòu do Bezàgno[2].
A çeimònia a l'é stæta abolîa do 1499, méntre gh'êa a dominaçión do rè Loìggi XII (dózze) de Frànsa, pe êse tórna fæta do 1530 e quìndi de nêuvo soprèssa dò-u Senâto da Repùblica de Zêna con decrétto in dæta 30 de dexénbre do 1637 «perché a l'é 'na gràve spéiza pe-i òmmi de quésta valàdda, ne a vêgne fæta sénsa confuxón»[4]. L'Abòu però o l'à continoòu a-anâ a Pâxo scìnn-a a l'ànno 1796[4]. L'ùrtimo Confêugo o l'é stæto fæto da l'Abòu “Antonio Bazzorao” da Paròchia de Sàn Martìn de Strùppa o 24 de dexénbre do 1796[2]. A çeimònia a l'é stæta definitivaménte abolîa da-a rivòlta giacobìnn-a do 22 de màzzo do 1797[4].
I Aboéi do Pòpolo
I Aboéi do Pòpolo són sciortîi fêua do 1270 quànde o potêre o l'êa di doî Capitànni do Pòpolo Òbèrto Döia e Òbèrto Spìnoa (a diarchîa di Òbèrti) e poéivan stâ asetæ tramêzo a-i doî Capitànni do Pòpolo. I Aboéi, o nùmero di quæ o càngia into ténpo, sostegnîvan i dirìtti do pòpolo insidiæ da-i nòbili. Se peu dî che liâtri tendésan a mantegnî l'equilìbrio tra o potêre di scignôri (i "segnoî") e quéllo di çitadìn (i "çittén"), che tegnìsan càlmo o pòpolo (o "pêuvo") quànde, pìn de ràggia, o voéiva scciapâ tùtto, chò-u consegésan quànde, cómme 'n scemelàn, o se fâva alecâ, chò-u goidésan quànde o vegnîva ingiustaménte òprèsso ò asalîo a petón. Ma i seu cónpiti no finîvan chi: sançionâvan i tratæ, condividéivan co-î nòbili o potêre in sciô teritöio e, a-a tésta di nòbili e do pòpolo, riçevéivan e önorâvan i rè ch'arivâvan a Zêna[1][2].
A çeimònia
A Zêna
Écco cóm'a vegnîva fæta a çeimònia do Confêugo.
Tùtti-i ànni, a-a matìn da vigìlia do Sànto Natâle (ò "Dênâ"), l'Abòu vestîo con töga (dîta "gónna"), colæn e berétta da senatô o l'anâva in Bezàgno inta localitæ dîta alôa «de Albere» (a stràdda de Albere a l'êa quéllo tòcco de stràdda ch'o l'anâva da-a Pòrta Româna a-o Bórgo d'Incroxæ) dôve gh'êa ciantòu pe tæra doê prîe ciutòsto grénde, distànti tra de lô doî pàrmi ò pöco ciù. De d'âto a quélla vèrso a montàgna gh'êa l'Abòu de l'ànno de prìmma e in sce l'âtra o nêuo; o prìmmo o prezentâva a l'âtro o dràppo de Sàn Zòrzo e o dîva quàrche invocaçión e quàrche protèsta. Quìndi o nêuvo Abòu o s'incaminâva vèrso a citæ, quàrche vòtta a pê e quàrche vòtta co-â bùscioa. A-a seu scinìstra gh'êa o scìndico do pàize, ch'o l'êa 'n scrivàn. Aprêuvo pöi, tiòu da 'na cóbia ò ciù de beu, in gràn çéppo d'erbo inbelîo da de ràmme vèrdi ch’o l’êa ciamòu «Confêugo»[5].
De derê gh'êa di paizén çernûi tra quélli ciù inportànti do pòsto e tra de liâtri gh'êa i portoéi da bandêe. E bandêe mezuâvan tréi pàrmi in quàddro e gh'àivan 'n'àsta lónga quàttro pàrmi e mêzo. Into caminâ, con sta bandêa fâvan di bèlli zêughi: a fâvan no sôlo sventolâ, ma se-a fâvan gjâ in gîo a-o còllo e a-o còrpo e fìnn-a tramêzo a-e gànbe; quìndi a tiâvan sciù pe l'âia e into càzze a pigiâvan pe quélla çìmma de l'àsta ch'a l'êa inciongiâ[6].
L'Abòu into camìn o l'êa scortòu da 25 granatê con baionétta in cànna e atravèrso a Pòrta Româna e a Pòrta de l'Èrco ghe vegnîva fæto i önoî militâri. O cortézzo arivòu ch'o l'êa a Pâxo o l'êa saluòu da-e goàrdie in àrmi. L'Abòu, lasciòu o «Confêugo» into cortî, o se prezentâva a-o Dûxe e con fâ conpîo o dîva e paròlle da çeimònia: «Bén trovòu Mesê ro Dûxe». Alôa o Dûxe o rispondéiva: «Bén vegnûo Mesê l'Abòu»[6][7]. L'Abòu, méntre o l'òfrîva a-o Dûxe 'n màsso de fiôri, o ghe aogurâva e Bónn-e Fèste e o ghe riferîva in scê condiçioìn da seu valàdda. O Dûxe o ringraçiâva e o ghe dâva 'n bigétto do Bànco de Sàn Zòrzo da 100 lîe (che alôa êan dinæ) e dopo quésto o cortézzo o se desfâva. De néutte o Dûxe e i Colêgi chinâvan a dâ fêugo a-o çéppo d'öféuggio (o «Confêugo») e pöi ghe caciâvan adòsso 'n vâzo de vìn, sùcou e confetûe e coscì a çeimònia a finîva[6]. Quànde o çéppo o vegnîva açéizo o l'êa prezénte l'arçivéscovo ascì, ch'o parteçipâva pöi a-a çénn-a òfèrta dò-u Dûxe a Pâxo[2].
O pòpolo o pensâva che o gròsso çéppo bruxòu o fîse sâcro: pe quésto ògnidùn o se dâva da fâ pe pigiâsene 'n tisón, ch'o vegnîva pöi alugòu a-o segûo pensàndo ch'o l'æse di potêri màgichi. O dexidêio d'avéi unn-a de quéste brâxe o l'êa coscì fòrte che a Repùblica a l'à dovûo êse lê a dâle a-i çitadìn un pö p-éun de mòddo che no se fésan mâ[2].
Ma o «Confêugo» o se fa ànche a-a giornâ d'ancheu.
Doppo ben 127 anni l'asociaçion zenéize «A Compagna» a stabilìsce de consegnâ o «Confêugo» a-o prìmmo çitadìn de Zêna. O 24 de dexénbre do 1923 'na piànta d'öféuggio adórna de frexétti rósci e giànchi a vêgne soleneménte consegnâ a-o scìndico senatô Federîco Rìcci. Quésta çeimònia, «con grànde partecipaçión do pòpolo» a l'é ànche a mêgio öcaxón pe rinovâ i rapòrti che dêvan êse tegnûi tra l'aministraçión comunâle, o scìndico e i çitadìn. O l'é o moménto into quæ vêgnan scioæ tùtti i «mogógni» in scî problêmi da çitæ che no són stæti risòlti e vêgnan dæti i aregòrdi, con l'aogùrio e a sperànsa che o scìndico e l'aministraçión comunâle ne têgnan cónto. L'ùrtima çeimònia prìmma da goæra a l'é stæta quélla do dexénbre do 1937. «O Confêugo» o saiâ repigiòu chinz'ànni dòppo, con 'na vìxita aogurâle a-o scìndico Vittorio Pertusio. Dò-u 1952, a çeimònia a contìnoa de ànno in ànno de lóngo con l'òfèrta de l'öféuggio conpletâ, dò-u 1974 in avànti, da-o «tóndo de Natâle»: in tóndo de ceràmica decoròu a màn segóndo a tradiçión artìstica lìgure. Dò-u 1998 o sàbbo prìmma do giórno de Natâle a çeimònia a vén fæta in Pâxo dôve se brûxa ascì 'n scimbòlico çéppo d'öféuggio[8].
Da-e âtre pàrte
E rìmme do Cavàllo
O Cavàllo inte sò rìmme o scrivéiva da Zanìnn-a:
E ciù viva a me pâ che n'è ro fœugo
E ciù rossa a me pâ che ra composta
E ciù bella a me pâ che ro confœugo[9].
Nòtte
- ↑ 1,0 1,1 Damæn, 1928, p. 25
- ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 (IT) O Confeugo, in sce acompagna.org. URL consultòu o 3 màzzo 2022.
- ↑ Damæn, 1928, pp. 25-26
- ↑ 4,0 4,1 4,2 Damæn, 1928, p. 28
- ↑ Damæn, 1928, pp. 26-27
- ↑ 6,0 6,1 6,2 Damæn, 1928, p. 27
- ↑ A-a giornâ d'ancheu, dovésse prezentâsene l'öcaxón, se poriæ fâ a concordànsa a-o feminìn ascì, dixéndo:
«Bén trovâ Madònna ra Duxéssa» e
«Bén vegnûa Madònna ra Badéssa»
- ↑ (LIJ, IT) O Confeugo, in sce acompagna.org. URL consultòu o 3 màzzo 2022.
- ↑ Giangiacomo Cavallo - Ra çittara zeneize - Rime Servili - III - 1636
Bibliografîa
- (LIJ, IT) Càrlo Damæn, O Confeûgo - Ben trovoù messer ro Duxe, in A Compagna, n. 3, Zùgno 1928, pp. 25-28.
- (IT) Feste e Cerimonie - Il tradizionale «Confeugo» offerto dalla «Compagna» al Podestà, in Genova - Rivista municipale, vol. 10, n. 2, Frevâ 1930, pp. 145-148.
- (IT) Renato Bruno, Piero Vado e Carlo De Benedetti, Il Confuoco nella tradizione savonese, Sànn-a, A Campanassa, 1978.
- (IT) Giacomo Accame, Il Confuoco (U Cunfògu) 1978-1981, A Prîa, Centro Storico pietrese, 1981.
Vôxe corelæ
Âtri progètti
- Wikimedia Commons a contêgne di inmàgine ò di âtri files in sce Confêugo
Colegaménti estèrni
- (EN, IT) Confeugo, in sce visitgenoa.it. URL consultòu o 3 màzzo 2022.


text:
Zena – L’è finio vëi seia a doî giorni de convëgno e eventi dedicæ a-o Vito Elio Petrucci (Zena 1923-2002), inti vint’anni da seu scomparsa che son cheiti i 17 de mazzo passæ. Contâ un convëgno che o gh’è za stæto a no saià fòscia unna cösa guæi interessante, ma i incontri che se son tegnui à l’Auditorium Montale (sotta a-o Carlo Feliçe) à Zena into poidisnâ de venardì e a mattin do sabbo, co-a pösa de unna coroña de scioe (lê fòscia o l’aviæ dito “fiori”) a-o Çimitëio de Staggen e un spettacolo in seu onô a seia do...
Vint’anni sensa o Petrucci, un convegnou o l’à celebrou l’ereditæ do grande divulgatô
Sta settemaña l’è cheito i vint’anni da scomparsa do famoso divulgatô do zeneise, poeta e autô de tiatro. Un convëgno o l’à raxonou in sciâ seu ereditæ, ch’a dua ancon


text:
Template:Wikidata
E instruçioìn segoénti són contegnûe inta sottapàgina Template:Wikidata/man (modìfica·cronologîa)
Quésto template o serve a lêze o valô de 'na propiêtæ de Wikidata. O template o fornisce 'n utilìzzo ciù avansòu, a vòtte sénsa alternatîva, rispètto a quéllo che se pœ òtegnî co-a fonçión: {{#property:propiêtæ}}.
De default o template o lêze e propiêtæ relatîve a l'eleménto Wikidata colegòu a-a pàgina inta quæ l'è stæto adêviòu o template.
Specificandu o paràmetro
from l'è poscìbile lêze e propiêtæ de qualónque âtro eleménto, coscì cómme avegne co #property (véddi vìxita arbitrâia).
Paràmetri
Paràmetri poxiçionâli
O template ha doî paràmetri poxiçionâli:
{{Wikidata|Pxxx|{{{paràmetro|}}}}}
- o còdice da propiêtæ in sce Wikidata (òbligatöio): prezénpio
{{Wikidata|P19}}adêuviòu inta vôxe Dria Doia restitoîa: Ineja (P19 l'è o lêugo de nàscita)
- o segóndo paràmetro poxiçionâle l'è facoltatîvo: se valorizòu, o template o restitoisce o valô de quésto paràmetro in càngio de quéllo in sce Wikidata, depoî 'na formataçión segóndo o pattern specificòu. O serve quànde se adêuvia o template drénto 'n âtro template, pe dâ a precedénsa a-o valô pasòu do template rispètto a quéllo in sce Wikidata. Prezénpio:
{{Wikidata|P19|{{{LêugoNàscita|}}}}}o restitoîsce o valô de LêugoNàscita, se valorizòu, âtriménti quéllo da propiêtæ P19 in sce Wikidata.
Into câxo che 'na propiêtæ agge ciù de 'n valô (dîto statement, diciaraçión) o template o i pœ restitoî tùtti, creandu 'n elénco separòu co 'na vìrgola e inserindu a congionçión "e" prìmma de l'ùrtimo, òpû filtrandu i eleménti se se specifica 'n rank, 'n qualificatô ò 'n ìndice. L'è poscìbile formatâ l'input gràçie a de scèlte. Se a pàgina a no l'ha 'n eleménto in sce Wikidata, òpû a no l'ha a propiêtæ specificâ, ò o valô da propiêtæ l'è 'n eleménto che no l'ha 'n etichétta in lìgure, a no restitoiâ nìnte.
Se poscìbile, i valôi de propiêtæ sun restitoîi co wikilink, conpréiza 'n' eventoâle dizanbigoaçión ascôza co-a bâra verticâle (es.
[[San Cristoffa (comùn)|San Cristoffa]]). O nómme lìgure da vôxe o l'è ricavòu da l'interlink do seu eleménto in sce Wikidata; se o sogètto o no l'é prezénte in sce Wikidata, o valô vęgne restitoîo sénsa wikilink.
Paràmetri co nómme
Paràmetri de seleçión
- from: permétte de specificâ 'n eleménto Wikidata arbitrâio, puendu coscì lêze e propiêtæ ascì di eleménti divèrsci da quéllo colegòu a-a pàgina inta quæ s'é utilizòu o template. Coscì cómme pe #property, a vìxita a-i eleménti pe mêzo do paràmetro "from" rénde a fonçión 'na "expensive parser function" (véddi mw:Manual:$wgExpensiveParserFunctionLimit). Quéste ùrtime no pœan êse adêuviæ ciù de 500 vòtte inta mæxima pàgina.
- prezénpio:
{{Wikidata|P36|from=Q174306}}restitoîa: Zena (P36 l'è a capitâle e Q38 l'è Repùblica de Zena).
- prezénpio:
- rank: l'è valorizòu in mòddo predefinîo a-o valô 'best'. Se valorizòu co 'n çèrto rank, o template restitoisce sôlo e diciaraçioîn che han quéllo valô. I rank disponìbili sun i tréi definîi da Wikidata: deprecated, normal e preferred, ciù o tîpo best. Co quést'ùrtimo vęgnan restitoîe e diciaraçioîn a partî da-o rank ciù âto: i preferred, se prezénti, âtriménti i normal.
- snaktype: se valorizòu a "value" (default), "novalue", "somevalue" ò "all" vegnián restitoîe rispetivaménte sôlo e diciaraçioîn co valô conosciûo, "nisciùn valô", "valô sconosciûo" (véddi d:Help:Statements#Unknown or no values), ò tùtte. O default l'è "value", dónca de sòlito vęgnan ignoræ e diciaraçioîn de tîpo novalue e somevalue, che âtriménti apariéivan cómme "nisciùn valô" e "valô sconosciûo"
- qualifier: còdice de 'n qualificatô de 'na propiêtæ. Vegnián restitoîe sôlo e diciaraçioîn che ággian quéllo qualificatô. Se vęgne utilizòu o paràmetro qualifiervalue ascì o qualificatô duviâ ascì avéi o valô specificòu.
- noqualifier: còdice de 'n qualificatô de 'na propiêtæ. A-o contrâio do precedénte paràmetro qualifier, vegnián restitoîe sôlo e diciaraçioîn che no ággian quéllo qualificatô.
- qualifieroptnovalue: còdice de 'n qualificatô de 'na propiêtæ. Vegnián restitoîe sôlo e diciaraçioîn che no ággian quéllo qualificatô, òpû se o ággian quélle co valô divèrso da quéllo specificòu into paràmetro qualifiervalue.
- qualifiervalue: valô do qualificatô, da adêuviâ insémme co-i paràmetri qualifier o qualifieroptnovalue. Se pœan specificâ ciù valoî separæ da vìrgola, prezénpio Q123, Q456.
- qualifiertype: fìltro in ciù in sciô qualificatô specificòu. Ha atoalménte 'n sôlo valô acetòu,
qualifiertype=latest: se o qualificatô contegne 'n valô do tîpo "time", vegniâ restitoîa sôlo a diciaraçión che agge quéllo qualificatô e co-o valô ciù recente.
- n: se a propiêtæ ha ciù diciaraçioîn restitoisce l'n-êxima. Nòtta: a seleçión l'è aplicâ pe ùrtima, depoî i fìltri pe rank e qualificatô, dónca se, prezénpio, 'na propiêtæ ha dêxe diciaraçioîn, tra e quæ 'na co rank preferred, co n=1 continoiâ a êse restitoîa de lóngo quélla.
- ezénpio:
{{Wikidata|P106|from=Q156521|n=1}}restitoîa: capitànio (P106 l'è l'òcupaçión e Q156521 l'è Dria Doia, co dôe diciaraçioîn co rank normâle pe P106), méntre co n=2 aviéiva restitoîo amiràlio.
- ezénpio:
- wd: se inpostòu a "no" o template restitoisce sôlo o valô do segóndo paràmetro poxiçiónâle, se prezénte, âtriménti 'na strìnga vêua, dizabilitandu dónca a letûa da Wikidata.
Paràmetri pe-a formataçión do rizultâto
- separator: separatô tra valoî mùltipli, se divèrso da vìrgola_spàçio
- conjunction: separatô tra i ùrtimi doî valoî, se divèrso da spàçio_e_spàçio
- prezénpio:
{{Wikidata|P106|from=Q1067|separator=/|conjunction=/}}restitoîa: polìtico/filòzofo/teòrico polìtico/outô de tèsti/prözatô/inteletoâle/poêta/outô/scritô
- prezénpio:
- pattern: pattern adêuviòu pe ògni diciaraçión, ségge pe-e propiêtæ che pe-o paràmetro "value", quànde prezénte. A strìnga "$1" saiâ rinpiasâ da-o valô restitoîo pe ògni seu òcorensa. L'è poscìbile inserì do wikitèsto, ma eventoâli caràteri "{" e "}" duviéivan êse precedûi da "\", e o caràtere "|" sostitoîo co {{!}}.
- prezénpio:
{{Wikidata|P18|from=Q1449|pattern=[[File:$1|thumb|O nómme do file l'è $1]]}}restitoîa:
[[File:Collage Genova.jpg|thumb|O nómme do file l'è Collage Genova.jpg]](P18 l'è l'inmàgine)
- ezénpio co value:
{{Wikidata|P18|{{{Inmàgine|}}}|from=Q1449|pattern=[[File:$1|thumb|O nómme do file l'è $1]]}}Inte 'n template, se o paràmetro Inmàgine fuîse valorizòu a "Test.png", o rizultâto saiéiva
[[File:Test.png|thumb|O nómme do file l'è Test.png]], se pe cóntra Inmàgine no fuîse valorizòu, o rizultâto saiéiva o mæximo de l'ezénpio de prìmma.
- prezénpio:
- list: formatta o rizultâto restitoîo inte 'n elénco pontòu; se pœ valorizâ co 'na pòula qualónque, prezénpio "list=scì". Eventoâli paràmetri separator e conjunction vęgnan ignoræ.
- prezénpio:
{{Wikidata|P106|from=Q1067|list=1}}
- prezénpio:
- orderedlist: formatta o rizultâto restitoîo inte 'n elénco nùmeròu; se pœ valorizâ co 'na pòula qualónque, prezénpio "orderedlist=scì". Eventoâli paràmetri separator e conjunction vęgnan ignoræ. Se sun prezénti tùtti doî i paràmetri list e orderedlist vęgne creòu 'n elénco pontòu.
- prezénpio:
{{Wikidata|P106|from=Q1067|orderedlist=1}}
- prezénpio:
- formatting: se valorizòu a raw, dónca "formatting=raw", restitoisce l'identificatîvo numérico into câxo de propiêtæ de tîpo eleménto (prezénpio "Q123456") e o timestamp into câxo de propiêtæ do tîpo time cómme, prezénpio "+00000002013-01-01T00:00:00Z".
- showqualifiers: azónze a-o rizultâto 'n o ciù qualificatoî, tra paréntexi.
- prezénpio:
{{Wikidata|P38|showqualifiers=P580|from=Q38}}→ éoro (1º zenâ 2002)
- co doî qualificatoî:
{{Wikidata|P38|showqualifiers=P580,P582|rank=normal|from=Q38}}→ frànco (2 zùgno 1946, 28 frevâ 2002)
- prezénpio:
- Pe-o sôlo tîpo strìnga
- urlencode: se inpostòu a qualónque valô, prezénpio "urlencode=scì", codifica a strìnga pe l'utilìzzo inte 'n URL, inta query string.
- Pe-o sôlo tîpo coordinæ giögràfiche
- coord: se inpostòu a latitude o longitude, prezénpio "coord=latitude" o "coord=longitude", restitoisce rispetivaménte sôlo a latitùdine o a longitùdine. Co "coord=globe" restitoisce l'URL de l'eleménto Wikidata a-o quæ se riferiscian e coordinæ, pe-a Tæra http://www.wikidata.org/entity/Q2.
- Pe-o sôlo tîpo url
- extlink: se inpostòu a qualónque valô, prezénpio "extlink=sì", e a propiêtæ ò o valô locâlménte inserîo sun 'n URL vàlido, o restitoisce cómme link estèrno sénsa o protocòllo. Prezénpio se l'URL vâ
http://www.scîtoestèrno.it→ se òtegniâ
[http://www.scîtoestèrno.it www.scîtoestèrno.it]. L'è inti template scinòtici pe lêze l'URL da Wikidata e òtegnî into méntre a rimoçión do protocòllo, âtriménti ezegoîa vôxe pe vôxe. Prezénpio, inte 'n template bazòu in sce {{Infobox}}:
|valô1 = {{Wikidata|P856|{{{sito|}}}|extlink=sì}}
- Into câxo invece se vœgge 'na etichétta prestabilîa pe-o link, alôa no l'è necesâio o paràmetro extlink ma l'è abàsta pattern, prezénpio:
|Valô1 = {{Wikidata|P856|{{{sito|}}}|pattern=[$1 Scîto ofiçiâle]}}
- Pe-o sôlo tîpo eleménto
- showprop: into câxo de propiêtæ de tîpo eleménto, restitoisce a propiêtæ specificâ in càngio de l'eleménto.
- prezénpio: normalménte co
{{Wikidata|P17|from=Q776666}}o rizultâto saiéiva → Itàlia (Q776666 l'è A Lantèrna e P17 l'è "stâto"). Azónzendu showprop=P298 (P298 l'è o còdice ISO 3166-1 alpha-3) o rizultâto saiâ pe cóntra
{{Wikidata|P17|showprop=P298|from=Q776666}}→ ITA
- prezénpio: normalménte co
- Pe-o sôlo tîpo tèsto inte 'na léngoa
- showlang: se inpostòu a qualónque valô, prezénpio "showlang=sì", antepónn-e a ciaschedùn valô l'indicaçión da léngoa (gràçie a-o Modulo:Linguaggi).
- prezénpio:
{{Wikidata|P1705|showlang=sì|from=Q1757}}→ (FI) Helsinki e (SV) Helsingfors (Q1757 l'è Helsinki e P1705 l'è "nómme òriginâle locâle").
- prezénpio:
- includelang: permette de definî i sôli lengoàggi da vizoalizâ, che van inserîi cómme 'n ò ciù còdici separæ da-a vìrgola, prezénpio
includelang=it,fr
- excludelang: permette de definî i sôli lengoàggi da no vizoalizâ, che van inserîi cómme 'n ò ciù còdici separæ da-a vìrgola, prezénpio
excludelang=en,es
- Pe-o sôlo tîpo quantitæ
- unit: fâ a conversción a l'unitæ de mezûa specificâ. Sun suportæ tùtte e unitæ de mezûa configuræ into Modulo:Conversione (chi a configuraçión, védde da "config.alias" in pöi), atravèrso o quæ vęgne efetoâ l'òperaçión de configuraçión.
- prezénpio:
{{Wikidata|P2048|unit=chilòmetro|from=Q776666}}→ 0.076 e 0.1 (Q776666 l'è A Lantèrna e P2048 l'è "altéssa")
- prezénpio:
- showunit: se inpostòu a qualónque valô, prezénpio "showunit=scì", saiâ restitoîo ascì o scìnbolo de l'unitæ de mezûa dòppo o valô.
- prezénpio:
{{Wikidata|P2048|showunit=scì|from=Q776666}}→ 76 m e 80 m
- prezénpio:
- showunitlink: quànde l'è adêuviòu showunit, se inpostòu a qualónque valô, prezénpio "showunitlink=scì", crea o wikilink do scìnbolo de l'unitæ.
- prezénpio:
{{Wikidata|P2048|unit=cm|showunit=scì|showunitlink=scì|from=Q776666}}→ 7600 cm e 80000 cm
- prezénpio:
- formatnum: se inpostòu a qualónque valô, prezénpio "formatnum=scì", formatta o rizultâto cómme co-a fonçión parser formatnum.
- prezénpio:
{{Wikidata|P2048|formatnum=scì|unit=chilometro|from=Q243}}→ 0,324 e 0,3
- prezénpio:
- formatduration: se inpostòu a qualónque valô, prezénpio "formatduration=scì", e in sce Wikidata l'unitæ de mezûa de tempo tra quélle suportæ da-o Modulo:Conversione (segóndo, menûto e òua), restitoisce o rizultâto esprèsso inte giórni, òue, menûti e segóndi.
- prezénpio:
{{Wikidata|P2147|formatduration=scì|from=Q111}}→ 1 giórno, 37 menûti e 22 segóndi
- prezénpio:
- rounding: arionda o rizultâto a-o nùmero de cîfre decimâli domandòu:
- prezénpio:
{{Wikidata|P2370|formatnum=scì|rounding=3|from=Q3710}}→ 0,305 (sénsa rounding=3 aviéiva restitoîo 0,3048)
- prezénpio:
- Pe-o sôlo tîpo dæta e òua
- time: in sciâ bâze do valô a-o quæ l'è inpostòu (prezénpio "time=precision") permette de òtegnî rispetivaménte:
- "calendarmodel": l'URL de l'eleménto Wikidata do modéllo de calendâio a-o se riferisce a dæta/òua.
- "precision": o livéllo de precixón: 0 - miliàrdi de ànni, 1 - çentanâ de milioîn de ànni, 2 - dêxénn-e de milioîn de ànni, 3 - milioîn de ànni, 4 - çentanâ de miléni, 5 - dêxénn-e de miléni, 6 - milénio, 7 - sécolo, 8 - décade, 9 - ànno, 10 - méize, 11 - giórno (a precixón 12 - òua, 13 - menûto, 14 - segóndo no l'è ancón suportæ, védde phab:T57755).
- "year": a dæta co precixón ànno (a precixón in sce Wikidata duviâ êse magiô ò pægio de 9)
- "month": a dæta co precixón méize (a precixón in sce Wikidata duviâ êse magiô ò pægio de 10)
- "day": a dæta co precixón giórno (a precixón in sce Wikidata duviâ êse magiô ò pægio de 11)


text:
Categorîa:Template de avîso
Quésta categorîa contegne i templates de avîso (ascì conosciûi cómme tag), ö sæ i templates uzæ pe:
- segnalâ domànde de manutençión, procedûe in córso ò pàgine speciâli.
- evidençiâ notìfiche de copyright.
- inviâ di mesàggi inportànti a-i ûtenti.
Template fondamentâle pe sta categorîa chi l'è {{avviso}}.
Sotocategorîe
Quésta categorîa a contêgne e 4 sotocategorîe indicæ chi de sótta, pe 'n totâle de 4.
T
- Template de avîso template (3 P)
- Template de disanbigoaçión (4 P)
- Template vandalismo (5 P)
- Template vedrìnn-a (3 P)
Pàgine inta categorîa "Template de avîso"
Quésta categorîa a contêgne e 19 pàgine indicæ chi de sótta, in sce 'n totâle de 19.


text:
What I said, Dancing at de ghetto
Inna de ghetto Party in de ghetto Inna de ghetto Sucking dos a canto? Inna de ghetto People just a rap-so? Inna de ghetto Dancing at de ghetto Inna de ghetto Party in de ghetto Inna de ghetto A puta mento, a calypso We vu disco? Inna de ghetto Singing in de ghetto Inna de ghetto Party in de ghetto Inna de ghetto Singing with I-drid? Inna de ghetto Singing with the sis-tred Inna de ghetto People just a rap-so? Inna de ghetto Singing in de ghetto Inna de ghetto Stacking at the ghetto Inna de ghetto Wagging at the ghetto Inna de ghetto Let-me-say-it Sit-sit-sit-sit-sit-sit-sit-sit Sit-sit-sit-sit-sit Let-me-say-it Dancing at de ghetto Inna de ghetto Party in de ghetto Inna de ghetto Oh, combine Inna de ghetto Sigh down wine? Inna de ghetto Big arm strong Inna de ghetto Watcha a bob-fey? Inna de ghetto Rasca-lo-me? Inna de ghetto Dan-dan, dan-dan-dan, Dancing in de ghetto Pat-pat, pat-pat-pat, Pat-pat, pat-pat-pat, Pat-pat, pat-pat-pat, Party in de ghetto Let-me-say-it Let-me-say-it Dancing at de ghetto Inna de ghetto Party in de ghetto Inna de ghetto Dancing at de ghetto Inna de ghetto Party in de ghetto Inna de ghetto Dancing at de ghetto Inna de ghetto Singing in de ghetto Inna de ghetto People in de ghetto Inna de ghetto Party at de ghetto Inna de ghetto Keep your lights on Inna de ghetto In yellow man Inna de ghetto India man Inna de ghetto The juan-jo-na-raid Inna de ghetto Once for Quassan Inna de ghetto And Kir Batan Inna de ghetto Run de riddim make me ride it Let-me-say-it Dancing at de ghetto Dancing at de ghetto Dancing at de ghetto Dancing at de ghetto Dancing at de ghetto (Fade)
Writer(s): David Morales, H. Tucker, L. Dunbar, D. Bennett


text:
San Lùcco
O Lùcco l’evangelìsta (in grêgo Aoukάς, Loukas; Antiòchia de Scìria, fòscia o 9 – Tébbe?, fòscia i 18 d’òtôbre do 93) veneròu cómme sànto da tùtte e Gêxe crestiànn-e ch’amétan o cùlto di sànti, e pe tradiçión indicòu com’aotô de L’Evangêio segóndo o Lùcco e di Àtti di Apòstoli, ò sæ o tèrso e o quìnto lìbbro do Nêuvo Testaménto. Pe-i Catòlichi o l’é o sànto patröno di artìsti e di mêghi, e a sò fèsta a l’é a-i 18 d’òtôbre.
A vìtta[modìfica | modìfica wikitèsto]
Sàn Lùcco o l’êa nasciûo a Antiòchia de Scìria da ’na famìggia pagànn-a, e de profesción o l’êa mêgo; a Antiòchia o l’avéiva conosciûo o Pòulo de Tàrso, portòu li da-o Bàrnaba pe instroî a-a fêde a nêuva comunitæ conpòsta da ebrêi e paghén convertîi a-o crestianêximo. O Lùcco o l’é diventòu discépolo di apòstoli e o Pòulo o-o mensónn-a inte dötræ sò létere co-o nómme de “conpàgno de travàggio”.
O Lùcco o l’avéiva sentîo parlâ pe-a prìmma vòtta do Gêxù inte l’ànno 37 dòppo Crìsto, e alôa o no l’à mâi conosciûo o Gêxù se no da-i racónti di apòstoli e de âtri testimònni: fra sti ùrtimi chi a ghe dovéiva êse a Màia de Nàzaret, ò sæ a moæ do Gêxù, perché e informaçioìn in sce l’infànçia do Gêxù che lê o ne cónta són asæ ezàtte e squæxi riservæ. Pe de ciù o l’é stæto l’ùnico evangelìsta ch’o no l’êa ebrêo. O sò scìnbolo o l’êa o töo, ò sæ o vitéllo ò o beu, segóndo e vàrrie tradiçioìn e interpretaçioìn.
Sàn Lùcco o gh’avéiva ’na bónn-a coltûa, cösa testimoniâ da-o sò grêgo fàçile e elegànte e a sò miliâ conoscénsa da Bìbia scrîta in grêgo. O sò Evangêio, scrîto fòscia fra i ànni 70 e 80 dòppo Crìsto o l’é dedicòu a’n tâle Teòfilo, con tùtta probabilitæ ’n avoxòu òmmo crestiàn.
L’evangêio segóndo o Lùcco[modìfica | modìfica wikitèsto]
O Lùcco o s’é preparòu a-a scritûa de l’evengêio co-în’indàgine pìnn-a de cûa. A l’inteligénsa ciù profónda do mistêro evangélico o l’à contriboîo o fæto chò-u Lùcco o l’é stæto discépolo e colaboratô do Pòulo. L’evangêio o l’é precedûo da ’n’ezenplâre prefaçión, ch’a contêgne a dédica a ’n sconosciûo quànte ilùstre Teòfilo – corispondénte a-e comunitæ crestiànn-e d’òrìgine pagann-e – e a-a diciaraçión da raxón de l’aotô, ch’a l’é quélla d’òfrî a documentaçión de fóndo da fêde crestiànn-a.
O Lùcco, ch’o cónta con informaçioìn segûe, o coménsa o sò racónto con bónn-a pàrte da vìtta do Crìsto figeu, con l’ûzo de materiâle ch’o vêgne con tùtta probablitæ da anbiénti palestinéixi, no esclûzo o contribûto da mæxima Moæ do Gêxù.
O modéllo bâze do tèrso evangêio o l’é asæ scìmile a quéllo do Màrco, adêuviòu in abondànsa: introduçión a l’ativitæ pùblica do Gêxù, predicaçión e miâcoi in Galilêa, viâgio vèrso Geruzalémme, mistêro pasquâle do Crìsto. L’insémme o contegnê preçiôxi contribûti do Lùcco che no ghe són inti âtri evangêi.
L’evangêio, ch’o l’é vegnûo prìmma di Àtti (cfr. l’introduçión) do mæximo aotô, o prezénta o Crìsto cómme Sarvatô de tùtti i òmmi e o dà asæ inportànsa a-a sò bontæ vèrso i pecatoî. Sto chi o l’à sugerîo a-o Dànte Alighiêri a definiçión do Lùcco cómme “scrivàn da bontæ do Crìsto”. Âtri têmi scignificànti sotoliniæ són: a preghêa, a povertæ, a giöia de l’evangêio, a pàrte de dònne into mesàggio e inta vìtta do Crìsto.


text:
Pirenei
Pirenei o l'é 'n scistema montuoso dell'Europa occidentâ, ch'o se sviluppa pe circa 430 km in diression O-E tra Cap de Creus (Mediterrannio) e Cabo Higuer (Oceano Atlantico) separando a Penisoa Iberica da-o resto dell’Europa. Con un’atitudine mascima de 3404 m (Pico de Aneto) e una larghessa mascima de circa 150 km (di quæ 83 insce-o versante spagnollo, tra Saint-Martory e Balaguer) ch'a s'assottiggia verso e estremitæ (non ciù de 10 km into settô orientâ di Monti Albères), i Pirenei costituiscian un confin naturâ tra a Fransa e a Spagna (a-a quæ urtima appartegnan pe-i doî tersci) e includdan intregamente o microstato de Andorra.
Atri progetti[modìfica | modìfica wikitèsto]
- Wikimedia Commons a contêgne di inmàgine ò di âtri files in sce Pirenei


text:
Freve spagnolla
A Freve spagnolla a l'è stæta unna pandemia che a l'ha corpio o mundo in ti anni 1918-1920. A l'è stæta descrïta inizialmente in sce i giornali da Spagna: da questo l'è vegnüo o nomme.
Descriçion e stöia[modìfica | modìfica wikitèsto]
Se stimma che questa mouttia a l'agge causou quaranta milioin de morti. Euròpa, America do Nòrd e Asia son stæti i continenti ciü corpï. A scienza medica de l'epoca a l'aveiva ben poche armi pe combatte a spagnolla, che in Italia a l'ha fæto 400.000 morti.
Causa[modìfica | modìfica wikitèsto]
A Freve spagnolla a l'ea dovüa a un virus ch'o corpiva i pormoin: se trattava de unna forma molto virulenta de influensa.


text:
Wikipedia a l'è un'enciclopedia libera. Questo voeu dî che ogni person-a a poeu contribuî in modo costruttivo a Wikipedia. A libertæ a no va inteisa into senso che Wikipedia a l'accette ogni tipo de contributo. Questa a l'è un'enciclopedia anticonvezionâ ma pur sempre un'enciclopedia quindi e voxe inserie devan avei una valenza enciclopedica. Attualmente non esiste una definizion unitaia de cose sæ una voxe enciclopedica ma pe agiutate into capî se a to voxe a l'è ben accetta te consegemmo de leze queste sezioin.
Cose no mette inscie Wikipedia
Wikipedia a no l'accetta de voxe eccescivamente
scintetiche, a no l'accetta pubblicitæ, ni personale (autobiografie) ni commerciale (societæ). No inserî de voxe ligæ a de person-e o de aziende se queste no han fæto quarcosa de scignificativo pe-a societæ. I gruppi muxicali devan avei produto a-o meno un album con un distributô. I album autoproduti non fan testo. I scrittoî devan avei pubblicao di libbri; dæto che de votte i scrittoî finanzian i editoî per fase pubblicâ un libbro - se l'editô o no l'è famoso - un libbro pubbricao o porriæ no bastâ. No stanni a creâ de pagine con soli link, niatri no arrecogemmo link. Pe maggioî approfondimenti sciu cose non inserî te remandemmo a questa pagina.
Cose Wikipedia a no l'è
Wikipedià a no l'è un parco da comissi, a no l'arecoeugge di opinioin personale, riçerche originale o quant'atro. Wikipedia a no l'è un tutor, no doeuviala per richiedde de informazioin insce di argomenti varri. A-o limite pon-i a domanda a l'
Oracolo ma, se no ti ottegni risposta no pigiatela a mâ. Inoltre aregordite che Wikipedia a l'è un'enciclopedia, tutto è finalizzao a otegnî una bon-a enciclopedia e no a sviluppâ un esperimento de democrazia collettiva. Pe di approfondimenti insce cose Wikipedia a no l'è, te remandemmo a-a pagina appoxita.
Cose mette insce Wikipedia
Wikipedia a l'è un'enciclopedia ma a differenza de clasciche enciclopedie a no l'è scrita sciu papê. Questo ghe permette una noteive libertæ de movimento, no gh'è limite a-a longhezza d'e pagine da creâ tranne a comoditæ de lettua. Son de seguo ben accette de biografie di personaggi importanti comme premmi Nobel, personaggi instituzionali di mascimi livelli, profescionisti famoxi pe-o so travaggio, riçercatoî ch'han sviluppao de importante innovazioin into so settô, etc.
Questa pagina a recoeugge e prinçipale categorie. Una votta appurao che a to pagina a poeu stâ insce Wikipedia, tegni conto che pe 'na costion de uniformitæ e primme righe da voxe dovieivan consentî de capî de cose parla a voxe. A primma votta che appâ o nomme da voxe questo o va misso in grascetto. Utilizza un stile sobrio pe scrive a voxe. E notissie non streitamente attinente vanno misse in te'n capitolo ciamao curioxitæ. Pe maggioî informazioin insce comme editâ a voxe lezi questa pagina.
Comme creâ una voxe
Primma de creâ una voxe, te consegemmo de
registrate. (vedi sez. Cancellazioin). Existe tanti moddi pe creâ una voce. Ti poeu seguî un link rosso presempio, se ti premmi un link rosso ti væ a una pagina gianca, pronta pe esse scrita. Se ti voeu creâ una voxe e no ti gh'hæ un link rosso sottoman, basta che ti scrivi o nomme inta casella de ricerca ch'a s'attroeuva a-a to scinistra. A ricerca a te mostriâ se a voxe a l'existe zà e, s'a no l'existe, oltre a-e pagine attinente, a t'indichiâ in ato un link rosso pe creâ a to voxe.
Cancellassioin
Nonostante tutta a cua che se mette into creâ una voxe de votte poeu esighe di dubbi insce-a reale enciclopediçitæ da voxe. A voxe a poeu ese proposta pe a cancellazion. In tâ caxo a finisce inte
questa pagina. Se ti no t'ê registrao porriæ no esse poscibile avvisate da procedua de cancellazion. No rimoeuve l'avviso da-a to voxe sensa o consenso di atri utenti. Da prinçipio a pagina ven posta in cancellazion scilenziosa e se entro una setteman-a nisciun utente con ciù de 50 edit o s'opon-e, a voxe a ven cancellaa. Se un utente o s'oppon-e comensa a votazion, a votazion pe ese valida a deve avei a partecipazion de a-o meno 10 utenti e dev'esighe a maggioranza di 2/3 pe a cancellazion. Se no ti gh'hæ 50 edit no ti poeu arvî a votazion ma ti poeu espon-e in moddo çivî e to motivazioin insciâ pagina d'e cancellazioin. E motivazioin pe-e quæ una pagina a poeu e a dev'ese cancellaa no son discrezionali ma tasciative. Veddi Agiutto:Cancellazion. In talun caxi a pagina a poeu ese cancellaa immediatamente, e sensa che ti ti riçeivi un preavviso, mediante a procedua de cancellazion immediaa. Inte sto caxo a pagina a saiâ cancellaa da-a lista di to contributi ascì.
Se a to pagina a l'è stæta cancellaa, lezi chì cose fâ.


text:
Camoggi
Camoggi - (scrîto ascì: Camuggi) o l'è 'n comün de 5.692 abitanti da Provinsa de Zena.
GeògrafiaModìfica
Tipico borgo mainâ, çentro turistico nòto pe-o sö porticciòlu e pe-i palassi variopinti in scio lungomâ. O l'è ciamao ascì a Çitæ di Mille Gianchi Velieri ò a Gemma du Gorfo Paradiso.
StöiaModìfica
I sö abitanti se ciamman "camuggin".
Pòsti de interesseModìfica
Du territoriu comünale fan parte e seguenti localitæ: Portofin Vetta, Punta Ciäppa, Rua, San Frutoso, San Rocco, Mortola San Frutoso, Case Russe.
EconomiaModìfica
ColtùaModìfica
ManifestaçioinModìfica
Feste e fëeModìfica
ComunicaçioinModìfica
Vôxe corelæModìfica
Âtri progèttiModìfica
- Wikimedia Commons a contêgne di inmàgine ò di âtri files in sce Camoggi


text:
áÓÚÏ ÇáíÍãÏí ãÝÊÔ Ãæøá Ýí ÌåÇÒ ÇáÇÓÊÚáÇãÇÊ ÇáÚÇãÉ ÇáÊÇÈÚÉ áÇÏÇÑÉ ÇáãÕÇáÍ ÇáãÎÊÕÉ ÈæÒÇÑÉ ÇáÏÇÎáíÉ Ãæ ãÇ íÚÑÝ áÏì ÇáÚÇãÉ ÈÇáÈæáíÓ ÇáÓíÇÓí.
ÊÞÇÑíÑ «ÊÝÑåÏ» æÊÖÍøß...
ãÍÏøËäÇ íÞæá «Ýí ÇáÈÏÇíÉ áÇ ÈÏø ãä ÇáÊÑÍøã Úáì ÔåÏÇÁ ÇáËæÑÉ æØáÈ ÇáãÕÇáÍÉ ãÚ ÇáãÌÊãÚ ÇáÊæäÓí... æÃÑíÏ Ãä ÃÄßøÏ Úáì ãÚØì åÇã æÃÑÝÚ ÇáÊÈÇÓÇ Úä Ðåä ÇáãæÇØä ÇáÊæäÓí ÝáÇ íæÌÏ Ýí æÒÇÑÉ ÇáÏÇÎáíÉ ÌåÇÒÇ íÓãøì ÈÇáÈæáíÓ ÇáÓíÇÓí åäÇß ÚÏøÉ ÇÏÇÑÇÊ ÊÞæã ÈÇáÊÞÕøí æÇáÇÓÊÚáÇãÇÊ ÇáÏÇÎáíÉ ãËá ÝÑÞ ÇáÇÑÔÇÏ ÇáãæÒÚÉ Úáì ßá ÇáÃÞÇáíã ÇáÃãäíÉ æ ÇÏÇÑÉ ÇáãÎÇÈÑÇÊ ÇáÊÇÈÚÉ ááÑÆÇÓÉ æÇÏÇÑÉ ÇáãÕÇáÍ ÇáãÎÊÕÉ ÈÍíË Ãä Ìáø åÐå ÇáÇÏÇÑÇÊ ÊãÇÑÓ ÊÞÑíÈÇ äÝÓ ÇáÕáÇÍíÇÊ .»
æíÖíÝ áÓÚÏ «ßÌåÇÒ Ããäí äÍä áÓäÇ ãä ÈÏÚ ÈæÑÞíÈÉ Ãæ Èä Úáí ÝÌåÇÒ ÇáÇÓÊÚáÇãÇÊ ÇáÚÇãÉ Ãæ ÇáãÎÇÈÑÇÊ åæ ÌåÇÒ ãÚãæá Èå Ýí ßá ÇáÏæá ÇáÃæÑæÈíÉ æÍÊì Ýí ÃãÑíßÇ æãåãÊå ÊÍÏíÏÇ åæ ÍãÇíÉ ÇáäÙÇã æÍãÇíÉ ÃÌåÒÉ ÇáÏæáÉ ÇáÞÇÆãÉ æÈÚÏ ÓÞæØ Èä Úáí ÇáÐí æÓã Íßãå Èßæäå ßÇä äÙÇãÇ ÈæáíÓíÇ ÈÇÞÊÏÇÑ äÍä äÞÑø ÈÇä Íßãå ßÇä ÍßãÇ ÇÓÊÈÏÇÏí æÏßÊÇÊæÑí ÚÖÏå ÇáÑÆíÓí ÇáãáíÔíÇÊ ÇáÍÇßãÉ ãä ØÑÇÈáÓíÉ æÊÌãÚííä áåã ãÃÑÈåã æãØÇãÚåã ÇáÔÎÕíÉ æÇáÎÇÕÉ æíãÇÑÓæä ÇáÇÓÊÚáÇãÇÊ áÕÇáÍ ÃÒáÇã ÇáäÙÇã ÇáÈÇÆÏ ...æÃÑíÏ Ãä ÃÔíÑ åäÇ Åáì Ãä ÇáãÊÚÇÞÈæä Úáì ÊÓííÑ ÌåÇÒ ÇáãÕÇáÍ ÇáãÎÊÕÉ ßÇäæÇ Ýí ÎÏãÉ ÇáØÑÇÈáÓíÉ ÈÅíÚÇÒ ãä æÒíÑ ÇáÏÇÎáíÉ ÇáÓÇÈÞ ÑÝíÞ ÈáÍÇÌ ÞÇÓã...ÇáÇø Ãäå Çáíæã áÇ ääßÑ Ãä ÇáãÏíÑ ÇáãÚíøä ÍÏíËÇ Úáì ÑÃÓ ÇáãÕÇáÍ ÇáãÎÊÕÉ ãÔåæÏÇ áå ÈÇáäÒÇåÉ ÑÛã ßæäå ÃÍÏ ÖÍÇíÇ ÇáÌäÑÇá Èä ÍÓíä ÇáÐí ÃÞÕÇå áäÒÇåÊå åæ ÔÎÕ "äÙíÝ" .
æÍæá ØÈíÚÉ ÇáÚãá Çáãæßæá ááÌåÇÒ ÈãÞÊÖì ÇáÞæÇäíä ÇáÊí ÊäÙøãå ÃÝÇÏäÇ áÓÚÏ «ØÈíÚÉ ÚãáäÇ ÇáÃÕáí ÊÞÊÖí ÑÕÏ ÇáÊÌÇæÒÇÊ æ ÇáÇÎáÇáÇÊ Ýí ßá ãÌÇá íåã ÇáãæÇØä ÓæÇÁ ßÇä ÇÌÊãÇÚíÇ Ãæ ÇÞÊÕÇÏíÇ Ãæ ÓíÇÓíÇ æÍÊì ËÞÇÝíÇ...äÍä äÑÝÚ ÊÞÇÑíÑäÇ Çáì ÇáÞíÇÏÉ Íæá ßá ãÓÃáÉ Êåã ÇáãæÇØä ÚßÓ ãÇ åæ ÓÇÆÏ Ýí Ðåä ÇáÚÇãÉ ãä ßæä ãåãÊäÇ ÊÞÝ ÍÏ ãÑÇÞÈÉ ÍÑßÇÊ æÓßäÇÊ ÇáÓßÇä æÎÇÕÉ ãä «ÇáãÊÓíÓíä» æåÐÇ ÎØà ÝÚäÏ ÇáÒíÇÏÉ Ýí Ãí ãÇÏÉ ÃÓÇÓíÉ Ãæ Ýí ÇáãÍÑæÞÇÊ äÑÝÚ ÊÞÇÑíÑ ÊÔÌÈ ÇáÒíÇÏÇÊ æÊÙåÑ ÊÐãøÑ ÇáãæÇØäíä ãä ÇáÒíÇÏÇÊ ßãÇ Ãä ÝÓÇÏ ÇáÊÕÑøÝ ÇáãÇáí æ ÇáÅÏÇÑí ááãÓÄæáíä ÇáÌåæííä áÇ íÓÊËäæä ãä ÊÞÇÑíÑäÇ ...ÛíÑ Ãä ÊÞÇÑíÑäÇ ÇáÊí ÊÑÝÚ ááÞíÇÏÉ ÞÇÈáÉ ááÕäÕÑÉ ÝÇáÊæíÑí ÇáãÏíÑ ÇáÓÇÈÞ ááãÕÇáÍ ÇáãÎÊÕÉ áÇ íÊæÑøÚ Úä ÕäÕÑÉ ãÇ íÓíÁ áÃÕÏÞÇÆå ãä æáÇÉ æßÊøÇÈ ÚÇãíä æÈÚÏ Ãä ÊÐåÈ ÇáÊÞÇÑíÑ ááÞÕÑ ÇáÑÆÇÓí íÚãá ÚÈÏ ÇáÚÒíÒÈä ÖíÇÁ Úáì ÅÒÇáÉ ßá ßáãÉ ÞÇÈáÉ áÃä ÊßÏøÑ ãÒÇÌ ÇáÑÆíÓ ÇáÐí íÑíÏ ÏÇÆãÇ ÊÞÇÑíÑ ÊÖÍßå æ«ÊÝÑåÏæ» æÊÈÑÒ ßíÝ ÎÕæãå ãä ÓØæÊå ãÐÚæÑíä æßíÝ ÇáÔÚÈ íäÙÑ ÈÚíä ÇáÑÖÇ áÇäÌÇÒÇÊå ÇáÊÇÑíÎíÉ æ»ÏíãÇ ÊæäÓ åÇäíÉ æáÇ ÈÇÓ ÚáíäÇ» æßáøäÇ äËãøä ãÈÇÏÑÇÊå æÃÐßÑ Ãä ÇáÊæíÑí ÚäÏãÇ ÑÝÚÊ ÊÞÑíÑÇ äÒíåÇ åÏøÏäí ÈÇáØÑÏ æÈäÞá ÒæÌÊí ãä ÚãáåÇ äÞáÉ ÊÚÓÝíÉ «.
ÍÇÔíÉ Èä Úáí ÎÇÑÌ ÇáÊÞÇÑíÑ
ÑÛã ÃääÇ ÚäÏ ÊßæíääÇ ÊÕÑø ÇáÞíÇÏÉ Úáì Ãä áÇ ÊÝæÊäÇ ÔÇÑÏÉ æáÇ æÇÑÏÉ Ýí ÚãáäÇ áÃä ÊÞÇÑíÑäÇ ÞÏ ÊäÕÝ ãÙáæãÇ æÞÏ ÊÈÑÒ ÝÓÇÏ ÇáãÓÄæáíä æÇáÊÌÇæÒÇÊ ÇáÇÏÇÑíÉ Ýí ßá ÇáÞØÇÚÇÊ æÑÛã Ãä ÇáÞÇäæä íÎæøá áäÇ ãÑÇÞÈÉ ÍÊì ÇáæÒÑÇÁ æÑÕÏ ÇÊÕÇáÇÊåã æÚáÇÞÊåã ÝÇä åäÇß ÑåØÇ ãä ÇáÈÔÑ ãÓÊËäí ãä ÊÞÇÑíÑäÇ æåã ÇáØÑÇÈáÓíÉ æÃÐßÑ Ýí ÈÏÇíÉ ÇáÊÓÚíäÇÊ ßäÊ ÃÔÊÛá ÈãØÇÑ ÊæäÓ ÞÑØÇÌ æÝíãÇ ßäÊ ÃÑÇÞÈ ÇáãÓÇÝÑíä ÈÌåÇÒ ÑÕÏ ÇáããäæÚÇÊ ÝæÌÆÊ ÈÃÍÏ ÇáãÓÇÝÑíä íÏÝÚäí ÈÚíÏÇæÞÏ ÇÓÊÔÇØ ÛÖÈÇ æßÇä ãä ÇáØÈíÚí Ãä ÃÑÏø ÇáÝÚá æåæ ãÇ ßáøÝäí 14 ÓäÉ ÊÌãíÏ Ýí äÝÓ ÇáÑÊÈÉ ÇáãåäíÉ ÈÞÑÇÑ ãä ãÏíÑ ÇáÃãä ÂäÐÇß ÇáÓÑíÇØí áÃä ãä ÚäøÝÊå ÇÊÖÍ Ãäå ãä ÚÇÆáÉ ÇáØÑÇÈáÓíÉ åÐÇ ãÚ ÇíÞÇÝ Úä ÇáãÈÇÔÑÉ áãÏøÉ 4 ÃÔåÑ ÈÊåãÉ ÇáãÊÇÌÑÉ ÇááÇãÔÑæÚÉ Ýí ãæÇÏ ßÍæáíÉ ÈÇáãØÇÑ,ßÐáß ÝÇäå ÚäÏãÇ ÇÔÊÑì ÞíÓ Èä Úáí ÖíÚÉ ÈØÑíÞÉ ÊÚÓÝíÉ Ýí æÇÏí ÇáÒÑÞÇÁ ÃËÇÑ ÇÍÊÌÇÌÇÊ ÇáÚãáÉ æÕáäÇ ÊäÈíå ÔÏíÏ ÇááåÌÉ ãä ÇáÓáØ ÇáÌåæíÉ ÈÚÏã ÇáÇåÊãÇã ÈÇáãæÖæÚ.
ÓÃÞÇÖí ÑÝíÞ ÈÇáÍÇÌ ÞÇÓã
Íæá ÇÚÊÒÇãå Ýí ÇáÃíÇã ÇáÞáíáÉ ÇáÞÇÏãÉ ÊÞÏíã Ôßæì ÖÏø æÒíÑ ÇáÏÇÎáíÉ ÇáÓÇÈÞ ÃÌÇÈäÇ áÓÚÏ «ÇáäÞáÉ ÇáÊÚÓÝíÉ ÇáÊí ÞÑøÑåÇ ÇáæÒíÑ Ýí ÍÞí Ýí ÑãÖÇä ÇáÝÇÑØ ÈÚÏ Ãä ÑÝÚÊ ÊÞÑíÑÇ íÏíä ÔÞíÞÉ ÒæÌÉ ÑÝíÞ ÈáÍÇÌ ÞÇÓã æÇËÑ åÐÇ ÇáÊÞÑíÑ ßÇä ÌÒÇÆí äÞáÉ ÊÚÓÝíÉ ÈÞÑÇÑ ãä æÒíÑ ÇáÏÇÎáíÉ ÔÎÕíÇ ÞÈíá ÃÐÇä ÇáãÛÑÈ ÃÏøÊ áÅÕÇÈÊí ÈÌáØÉ ÞáÈíÉ ...åÐÇ ãÚ ÇáÚáã Ãä ÑÝíÞ ÇáÍÇÌ ÞÇÓã Ýí ÈÇÌÉ íÚíÔ ÚíÔÉ Çáãáæß ÝÇÈä ÔÞíÞå íÏÎá Åáì ãßÊÈ ÑÆíÓ ÇáãäØÞÉ Ýí «ÔæÑÊ» æíÕÝÚ ÃÚæÇä ÇáÃãä Ýí ÇáØÑíÞ ÇáÚÇã.
ãÕÇÏÑäÇ ãÊäæÚÉ ...
Íæá ØÑíÞÉ ÇáÚãá ÇáãíÏÇäí ááÌåÇÒ ÃÌÇÈ ãÍÏøËäÇ Ãäå íÊØáøÈ ÇáÓÑíÉ ÇáÊÇãÉ ÍÊì Úáì ÃÞÑÈ ÇáãÞÑÈíä Åáì ÌÇäÈ ãÕÇÏÑäÇ ÇáãäÏÓÉ Ýí ãÎÊáÝ ÇáÅÏÇÑÇÊ æÇáÞØÇÚÇÊ æÇáãÕÏÑ åäÇ áå ãæÇÕÝÇÊ ãÚíäÉ ÅÐ äÏÑÓ ÔÎÕíÊå ÈÏÞÉ æäÚÑÝ ÊÍÏíÏÇ äÞÇØ ÖÚÝå æÈÚÏ Ðáß äÍÇæá ÇÓÊÏÑÇÌå áÊæÑíØå Ýí ÊÓÑíÈ ÇáãÚáæãÇÊ æÈÚÏ Ðáß áíÓ åäÇß ØÑíÞ ááÚæÏÉ ááæÑÇÁ ÚáãÇ æÃä ÇáãÕÏÑ ÇáãÚÊãÏÉ áäÝÓ ÇáãÚáæãÉ íÌÈ Ãä íßæä ÃßËÑ ãä ãÕÏÑ... æåæ Úãá ãÑåÞ ÃÊÞÇÖì ãÞÇÈáå 570 ÏíäÇÑ ÈÚÏ 27 ÓäÉ ÎÏãÉ Ýí ÌåÇÒ áÇ ÊÚÊÑÝ Ýíå ÇáÞíÇÏÉ ÈÇáÊÑÞíÇÊ...
æÈÇáäÓÈÉ ááãÚáæãÇÊ ÇáÊí äÓÊÞíåÇ ãä ÇáãÞÇåí Ýåí ÊÏÚì ÈÇáãÚáæãÇÊ ÇáÚÑÖíÉ ÇáÊí ÞÏ ÊÞæÏ Åáì ãÚáæãÉ ÍÞíÞíÉ æåí ãÌÇáäÇ ÇáÍíæí Åáì ÍÏø ãÇ.»
æÍæá ÑÃíå Ýí Úãáå ÇáÐí íËíÑ ÇáßËíÑ ãä ÇáÊÍÝøÙÇÊ ÃÌÇÈ ÈÃäå íÚÊÞÏ» Ãäå Úãá åÇã áÍãÇíÉ ÇáäÙÇã ÇáÞÇÆã ÈÞØÚ ÇáäÙÑ Úáì ÇáÃÔÎÇÕ æáÍãÇíÉ ÃÌåÒÉ ÇáÏæáÉ æÑÛã Ãä ÇáÞíÇÏÇÊ ÇáÝÇÓÏÉ Ýí ÚåÏ Èä Úáí ÃÖÑÊ ÈÇáÌåÇÒ ÅáÇ Ãäí ÃÑÝÖ ÝßÑÉ Ãä íÍáø áÏæÑå ÇáåÇã Ýí ÇÓÊÊÈÇÈ ÇáÃãä æ Ýí ÇáÅäÐÇÑ ÇáãÈßÑ áÃí ÎØÑ ãÍÏÞ Úáì ÛÑÇ Ñ ÇáÍÑßÇÊ ÇáÌåÇÏíÉ íÌÚá áÇ ÈÏ ãä ÅÚÇÏÉ åíßáÊå æÑÝÚ ÇáÊÚÊíã Úáì ÊÞÇÑíÑå æÊãßääÇ ãä ÍÞæÞäÇ... ÝÏæÑäÇ ÊåãøÔ ÅÐ Ãä ÊÞÇÑíÑ ÇáÊÌãøÚ åí ÇáÊí ÊÚÊãÏ æÝÑÞ ÇáÅÑÔÇÏ åí ãä ÊÑÇÞÈ ÇáãÚÇÑÖíä ÝäÍä ÊÑÈØäÇ ÚáÇÞÇÊ ããÊÇÒÉ ÈÃÍÒÇÈ ÇáãÚÇÑÖÉ æÇáÊÚÇãá ÈíääÇ ãÊæÇÕá ÍÊì ãÚáæãÇÊäÇ ÞÏ äÓÊÞíåÇ ãäåã ßãÇ Ãäå áÇ íÌÈ Ãä ääÓì ÏæÑäÇ Ýí ÌãÚ ÇáãÚáæãÇÊ æÍÓä ÇÓÊÛáÇáåÇ æÇáÓÑÚÉ ÇáãØáæÈÉ ááÊæÞøí ãä ßÇÝÉ ÇáãÎÇØÑ æÇáÊåÏíÏÇÊ ÞÈá æÞæÚåÇ .»


text:
Kamasutra Zeneise
De libbri ghe n’è de diversci tipi: de boin, de grammi, de utili, de inutili, de peigoxi, de erræ, de fondamentali. Quello che gh’ei inte man o l’è un libbro revoluçionäio, into doggio senso de che o l’è stæto concepio quarche meise apreuvo a-o scceuppo da revoluçion franseise, e de ëse animou da un propòxito de sovverscion, de sfidda a-o potere. E sciben che de ste Quaranta mainee nisciuña a rappresenta unna grande transgrescion, l’autô o no l’è un semplice compilatô de un elenco de poxiçioin ciù abituali, e se o no ne mostra ninte da-o ponto de vista “tecnico”, o ton ch’o deuvia o regalla a-a seu euvia unna graçia delicâ.
2021, pp. 102, immagini a colori


text:
Çiòula
Allium cepa (L., 1753), comuneménte conosciûa cómme çiòula, (antigaménte çevólla, çioula in savonéize, çevula in vintimigiôzo e monegàsco, it: cipolla) a l'é 'na ciànta ch'a apartegne a-a famìggia de Amaryllidaceae[1].
Descriçion e stòiaModìfica
ProdutoîModìfica
VariêtæModìfica
De çiòula a gh'è divèrsce variêtæ, tra e quæ s'aregorda a çiòula de Pignón, coltivâ inte l'òmònimo comûne da provìnsa da Spézza.
Galerîa d'inmàgineModìfica
In cànpo de çiòule in sciô into Bengala Òcidentâle, Ìndia.
Paul Cézanne, Nature morte aux oignons, 1896-1898, êuio in sce téia, 66x82 cm, Musée d'Orsay.
NòtteModìfica
- ↑ (EN) Allium cepa, in sce powo.science.kew.org. URL consultòu o 5 màzzo 2021.
Âtri progèttiModìfica
- Wikimedia Commons a contêgne di inmàgine ò di âtri files in sce Allium cepa
- Wikispecies a contêgne informaçioìn in sce Allium cepa


text:
Greta Thunberg
Greta Eleonora Thunberg Ernman, conosciûa senplicemente comme Greta Thunberg (IPA: [ɡreːta tʉːnbærj]); nasciûa a Stoccòlma a-i 3 de zenâ do 2003, a l'é 'n ativìsta svedeize po-u svilùppo sostenìbile e contra o cangiaménto do clìmma in sciâ tæra.
A Greta Thunberg mentre a protesta davanti a-o parlamento svedeize
Dæti personâli
Paize: Svéçia
Âtre informaçioìn
Biografìa
A l'é avoxâ pe-e seu manifestaçioìn davanti a-o Riksdag (parlamento) de Stoccòlma, in Svéçia, co-o slògan Skolstrejk för klimatet (Sciòpero da schêua po-u clìmma). A-i 4 de dixénbre do 2018 a Grêta a l’à parlòu di cangiaménti do clìmma a-o vèrtice de Naçioìn Unîe ch’o s’é tegnûo a Katowice in Polònia. A Grêta a l’à spiegòu coscì a gravitæ do problêma:
«Quéllo che sperémmo d’òtegnî da sta conferénsa chi l’é de capî che sémmo davànti a ’na minàccia existençiâle. Quésta a l’é a crîxi ciù grâve che l’umanitæ a l’àgge mâi avûo. Niâtri dovémmo prìmma de tùtto pigiâne coscénsa e fâ quarcösa o ciù fîto poscìbile pe fermâ e gràmme emiscioìn che fàn mâ e çercâ de sarvâ quéllo che poémmo.»
A-i 15 de màrso do 2019 gh'é stæto 'n sciòpero mondiâle pò-u futûro do pianêta, a-o quæ à parteçipòu ’n mùggio de studénti inte 1700 çitæ de ciù de 100 pàixi do móndo (sôlo in Itàlia i studénti són stæti ciù de ’n miliône). A Grêta Thunberg a l’é intervegnûa inta manifestaçión òrganizâ a Stocólma, e a l’à aregordòu cómme ségge necesâio che-i polìtichi se dàgan da fâ e stàgan a sentî e amoniçioìn di scensiâti in sciâ scitoaçión do clìmma.
Inte l’agósto do 2019, a Greta Thunberg a l’à navegòu inte l'Òcéano Atlàntico, da Plymouth, in Inghiltæra (into Régno Unîo), scinn’a-a New York, inti Stâti Unîi. Pe no inquinâ l’âia, a l’à renonçiòu a l’aéreo e a l’à dêuviòu ’n pànfilo da regàtta de 60 pê dotòu de panélli solâri e de turbìnn-e sotomarìnn-e.
E dónca o viâgio o l’é stæto reclamizòu cómme ’na traversàdda tranzatlàntica sénsa emiscioìn de carbònio. O viâgio o l’é duòu 15 giórni, da-i 14 a-i 28 d’agósto do 2019. O pànfilo, co-o nómme Malìçia II, o l’é stæto mìsso a dispoxiçión e goidòu da-o tedésco Boris Hermann, agiutòu da-o compàgno (co-skipper) o Pierre Casiraghi.
A-o sò arîvo inta bâia de New York o Malìçia II o l’é stæto riçevûo da 17 bàrchi a véia de Naçioìn Unîe pò-u svilùppo sostegnìbile do nòstro pianêta. Intànto ch’a staiâ inte Amériche, a Thunberg a parteçipiâ a-o Summit de Naçioìn Unîe, ch’o se tegniâ a New York in sce l’açión pò-u clìmma, e a-a Conferénsa COP 25 in scî cangiaménti climàtichi ch’a se tegniâ a Santiago do Cile.
Greta Thunberg a l'é stæta elètta da l'aotorévole revìsta americànn-a Time quæ persónn-a de l'ànno 2019 [1] e coscì a l'é conpàrsa in sciâ covertìnn-a de l'ùrtimo nùmero do Time into 2019.
A Greta a divénta coscì a persónn-a ciù zóvena chò-u Time o l'à mâi çernûo cómme "personàggio de l'ànno".
Inti mæximi giórni a Greta a l'é intervegnûa co-in sò discórso inta conferénsa in sciô clìmma COP25[2] de Naçioìn Unîe ch'a s'é tegnûa a Madrìd into dexénbre do 2019, arivàndo dòppo 'n viâgio transoceànico in barca e ûn in trêno.
Nòtte
- ↑ It's about Time: Greta Thunberg sets record as the youngest ever "Time Person of the Year" (guinnessworldrecords.com).
- ↑ unclimatesummit.org
Âtri progètti
- Wikimedia Commons a contêgne di inmàgine ò di âtri files in sce Greta Thunberg


text:
IL DISCORSO UFFICIALE DEL NOSTRO DIRETTORE A SITRÌËRE.
Boun dzourn a tuts, mou frairi, e benvengû a Sitrìëre per la fete d'la Valaddo!
Boun dzourn a mesiö' lë Consou dë Sitrìëre e a sou Counsilhia, boun dzourn â Consou d'lâ Coumuna dë val Cluzoun e dë val Sen Martin, boun dzourn â frairi dë val Sèouze quë soun vengû isì per fô fete abou nou!
Enqueou ou nou rancountren isì â pê d'la Bantsette e dâ col famö' din lë mount entia pr'arnouvëlô ensempe lou sentimên quë soun abricô e ben dzalouzëmenta counservô din notre cör e quë nou lhion din la méme lengue, la méme culture, la méme manìëre d'esre, dë vioure e dë pensô.
Ou sen d'cò rehunî per tenî aut l'ounour dë notre tère, une tère magòre dure e avòre, banhô d'lâ ligrùmma dë notra mairi e dë notra nonna e d'la shour dë notri pairi e dë notri reiri, quelle tère qu'ou-z-astimen su toutta lâ tsoza dâ mount, c'mà la s'astimme lë ben plu preshou quë lë Boun Diou òie dounà â-z-ommi, e quë pa nun pourè direizô dë notre cör perqué l'ée la tère quë nou-z-à vit naisre e crèisre, la tère dount soun plantô ben soulidda notra rèi.
Ensempe a notre tère ou voulen d'cò ounourô sa dzent, la dzent dë notra mountannha, per sa fidelità e soun amour a la tère dâ vèi. L'ée dë dzent qu'à fait dâ travòlh la razoun dë tû sou dzours e quë, malgré lou sacrifisi, lâ ligrùmma a lâ shours, i s'ée dzomai dicouradzô ni i s'ée leisô prenne d'la coulere e d'l'arvire ma il à martsà su lë tsamin dâ pairi, counfient en Diou e en sa voulountà. Quë soun ëzemple moutre quacaren a lâ dzenerashoûn qu'vénon, perqué la rnountannhe pöcce arnaisre, vioure e crèisre sòne, fort e dzenerouze.
Embaroun dë nou-z-autri on degù quitô sètte tère, soun vieladdze e soun cloutsia, e anô lönh dâ paî per ganhô soun pon dë tû lou dzours crihent qu'â fousse pa sì dure e pa sì amòr. Ma tsì ée partì â s'ée pourtà aprê, acudî dzourn per dzourn dint lë foûn d'l'òrne, la limaddze dë sa bourdzô, lë blö' dë soun sìël, lë blonc d'lâ néou eternella, lë parfun d'lâ pancouta e dâ brousée, la tsalour dë soun fouhia, toutta qu'lâ pëchotta tsoza quë fon gronde la vitte d'l'omme qu'arneggue pa sâ rèi e sa pëchotte patria.
La Valaddo, sòi c'mà asoushashoun quë c'mà dzournòl, i s'iforse, lh'à dzò côzi vint ôn, dë tenî aut l'ounour dë notre tère e dë notre lengue per nurî la counshense d'la dzent dë notra valadda. Quacun â dì quë la notre l'ée un'empréze vòne e inutile. Ou voulen pa arfutô ren, itent ben a counouisense d'lâ dificultô d'un tsamin quë s' fai icur e difisile a tsaque pô, d'le fradzilità d'un materiòl umen dizabituà da trò lountemp â pensô a une proppre entità sousiòlmenta respounsabble e a une proppre fiziounoumia mouròle e etniqque, quë s'unison din l'armounia d'la lengue tettô a la tère dë Prouvense.
L'ée pr'iquèn qu'ou-z-aven difusà notre moudeste dzournòl, per pa esre arquitô, per pa esre acuzô dë neglidzense ou d'irespounsabilità, per pouguée martsô su notre tsamin bou counshense equilibrô e serenità perfette.
Bou sètte méme counshense ou-z-aven aprestà la fete d'enqueou; bou sètte méme serenità ou nou-z-adreisen a tû lou-z-amics e a tû lou frairi semenô un pauc pertout, din lâ valadda e fore d'ella, en Italia, en Fronse, en Europpe, unî dint la méme fè, din la valour e l'unisità dâ lengâddze. A tû lou frairi patouazôn dâ mount mountanhart, bou l'ubert courdialità quë nou-z-ée naturelle ou dizen: benvengû, frairi bou la grinour e l'amour dë notri reiri, ent lë non dë notre lengue mountanharde e prouvensòle!
Leisamen encô roumpre un autre icot per notre patouà. Dëmon, sabée, la s' parlarè magòre pa mai ni dë patouà ni dë prouvensòl. Ma, magòre, sèttou notri lengaddzi i saren moudestëmenta entre lâ peira segura d'un mount qu'ourè respir europeen. Ma, enqueou, acountentenou encòre dë demandô â patouà dë notri cairi un flamel dë tsalour a la modde dâ vèi, perqué ou pöcchon nen tatô 'ncô la tebése bou counfident familiarità. L'ée pr' iquèn quë, dron quë lë soulélh picatte caprishou dareire lë Pittre d'l'Aigle e l'oumbre desend su Valouncro e envëloppe toutte la valadde, ou mediten un istont su la valour sens fin e autëmenta umene dë notre vellhe culture, souvenent lou moumên cant notri sennhi i nou pernìhon s'la faude e i nou counchòvon dâ soursia e d'lâ fantina, dâ tsampia e d'lâ foulatouna, dâ granatia d'l'Ashette e dâ sinhours dâ Béth ou i nou parlòvon dë soun amarése e d'sâ delushoûn, ma d'cò dë soun espouar e dë soun amour p'la tère dâ vèi, sì belle e dzenerouze!
Din la lengue la s'unî e la së glourifia lë pasà d'un pöpple; en elle arvìou, purifiô da la cròse d'l'esperiense, l'istouare d'une coumunità, abou sâ vertû e sou limitti, bou la counshense embaroun aute, ma penibblëmenta respounsabble, d'une libertà e d' serténa couvinshoûn meourô din l'esperiense d'lâ dzenerashoûn pasö: din l'etnia, pa sarô en elle méme, ma uberte e dispounibble a toutta lâ dounashoûn e a tû lou countatti umên, su un plon d' libbre entente entre notri pöppli, lh'à la salvese d' notre ròse. Itsì la së cölh magòre lë sinhifià darìa d'l'ideòl quë nou-z-unî, ben dë soubbre d'lâ barìëra pouliticca ou relijouza ou d'la culture nashounòle qu'empere e itouffe notre ardent dezir d'arnaisense umene, culturòle, etniqque dint lë non dë notri sennhi e dë notri reiri.
L'ée pr'iquèn quë, tuts ensempe, la lhà pa gaire, ou-z-aven prià lë Boun Diou dë notri patri perqu''â nou-z-ajua a mantenî vive en tû nou-z-autri la forse e la voulountà dë counservô notre lengaddze, d'astimô notre bê patouà e dël moutrô â minô din la counvinshoun quë fin quë un pöpple parte sa lengue la sarè toudzourn un pöpple libbre e pa ren e pa nun pourè l'asourbî e lë quezô.
Amics e frairi quë sà vengû enqueou a Sitrìëre, lë patouà, notre bê patouà, qu'â sòi pradzalenc ou davalin, martinenc ou pascol, l'ée lë mouien pa prouvizouar quë nou lhia a notri reiri e â reiri dë notri reiri, l'ée l'espreshoun plu pure d' notre esistense, l'iritaddze plu preshou qu'ou-z-òion agù dë notri pairi. Fazen en manìëre qu'â vive perqué pöcce d'cò s' perpetuô din lou temps a venî notre fìëre ròse mountanharde e prouvensòle.
En vou-z-arnouvëlent notre boun dzourn e notre benvengù e en vou souetent une belle dzournô encallou encô vou priô d'esre toudzourn e dapertout dinnhi temouên d' l'esprit quë nou-z-à menà isì per la siziemme fete d' la Valaddo: quë tsacun dë vouz-autri sòi la flamme d' notri fouhia, une flamme quë déou pa së tuô ma brilhô eternelle c'mà lou glasia d' notra mountannha, quë déou itsaudô lou cörs plû frèi e iclarzî lë tsamin dâ minô, c'mà il à itsaudà e iclarzì iquellou d' notri vèi, perqué notre dzent sòi vrementa libbre e notri paî dinnhi d' l'iritaddze dë tû notri reiri.
Sitrìëre, lë 4 d'aout 1984.


text:
Democrito
Demòcrito (gr. Anuόkpιtoς, lat. Democrĭtus) de Abdea. - Filòsofo grego (Abdea, Traxa, n. tra o 470 e o 457 a. C. - m. fòscia tra o 360 e o 350 a. C.). Discepolo de Leüçippo, o l'ha elaborao una conceçion materialistega da realtæ, a quæ a l'è vista comme mateia in movimento (permisso da-o vœuo).
Vitta[modìfica | modìfica wikitèsto]
Di dæti meno inçerti da tradiçion ch'a-o risguarda vœuan ch'o viagesse soventi in Egitto e pe tutto o mondo mediterrañio. Tornao a Abdea (o ghe saiæ morto a 109 anni), o se dedicò a l'attivitæ de meistro e de studioso. Di numeroxi scriti, de etica, matematica, lettiatua e muxica, n'è pervegnuo solo che circa trexento frammenti.
Pensceo[modìfica | modìfica wikitèsto]
O l'ha sviluppao rigorosamente a conceçion atomistega de Leüçippo, abbandonando però o grossolan empirismo fixico do meistro e asmiando a una spiegaçion metafixica da realtæ. Coscì o momento "eleatico" o riappâ inta so gnoseologia rinsadao pe a distinçion rigorosa fra conoscença senscibile e conoscença intellettuâ, e solo a quest'urtima l'è riconosciúo o carattere de çerteçça: e qualitæ senscibile son convençionæ (vόuῳ), a conoscença de veitæ attraverso o travaggio scientifico da raxon a se poñe invece comme a ciu âta exigença do Bίoς ϑewpntιkός, co-o quæ una savia e equilibrâ morâ a doviæ fâ coincidde ascì a vitta pratica.
Amiâ sotta questo profî, a conceçion atomistega de Democrito a no pœu êse consciderâ soltanto una meccanica conciliaçion do monismo eleatico co-o pluralismo, ma a va vista comme un superamento da metafixica parmenidea in força de una nœuva metafixica ch'a fa do no-êse o tesciúo de l'êse.
L'è diffiçile dî, sorvetutto pe a scarscitæ de documenti, se l'atomismo de Democrito o foise deterministego ò caxualistego: a propenscion di studioxi a l'è verso quest'urtima interpretaçion.
Da-o punto de vista fixico a l'è particolarmente interessante a conceçion atomistega, saiv'a dî discontinua, da mateia; l'atomo de Democrio o l'è consciderao comme l'unitæ elementâ de l'êse, fixicamente indivixibile, oltre che immutabile e eterno. A formaçion di corpi, e in primmo lœugo quella di coscì díti elementi (fœugo, aia, ægoa, tæra), a vegne spiegâ da Democrito in senso reddenamente meccaneghistego comme una consegoença de l'incessante e eterno movimento vorticoso di atomi ch'o determina, pe de qualitæ geometriche, o raggruppamento di elementi scimili.
In contrasto co-a filosofia dominante into Medioevo, e dotriñe democritee e epicuree commençon a tornâ in ónô a-o prinçippio de l'etæ moderna, e, pe œuvia specce de Bacone e de Galileo, contribuin a-o sviluppo da nœuva filosofia naturâ.
Colegaménti esterni[modìfica | modìfica wikitèsto]
- Wikimedia Commons a contêgne di inmàgine ò di âtri files in sce Democrito


text:
Pape Frangíske/Barése
Artichele 'ndialètte barése
Pape Frangíske, 'nd'o' latíne Franciscus, nate accóme Jorge Mario Bergoglio, jè d'o' 13 Marze 2013 u 266 vèscheve de Rome e pape de la Chise Cattòleche, 8 ré d'u State de la Cettà d'u Vaticàne, primàte de Taje, e tanne jalde titele ca téne u pape. De nazzionaleté argendíne e de la combagníe de Gesú, jè u prime pape c'appartíne a chèssa categoríe religgióse e prime ca véne d'o condinènde d'Amèreche.
ViteCange
Nate jinde à na famígghie de oríggene tajàne, 'n-barticolàre pimondíse, jè june de le cinghe fígghie de Màrie José e de Reggine Maríe Sivori. À 21 anne, pe na polmoníte grave, 'n-ge vènne levate na parte d'u polmóne de dèstre. Pe cusse motíve le vaticaníste l'onne levate da la liste de le cardenàle chiú possíbbele à scí à fé u pape, percé se penzéve ca cudde dopo Beneditte XVI avéve à jèsse sciúvene e chine d'energíe. Lauriàte 'n-ghimeche à l'uneversité de Buenos Aires, tení na zite prime de scí à pegghià l'ordene sacre, pe cudde c'a ditte u stésse pape. Decide de scí 'nd'o' seminàrie de Villa Devoto e u 11 de Marze d'u 1958 acchemènze u novizziàte 'nd'à la Combagníe de Gesú, scénne o' Cile e ternanne à Buenos Aires dope, pe pegghié na làurie 'n-filosofíe 'nd'o' 1960. D'o' 1964 nzégne letteratúre e psicologgíe à Santa Fe e a Buenos Aires. Rescebí l'ordinazzióne presbiteràle u 13 de Dicèmbre d'u 1969 pe l'mbosezzióne de le mane d'o' jarcevéscheve de Córdobe Ramón José Castellano. Dope jalde esperiénze de nzegnaménde e la chiamàte superióre de l'Argendíne, jè u direttóre de la facoltà de teologgíe e filosofíe à San Miguel. 'Nd'o' 1979 partèscepe o' vèrtesce da la Celam (Conzíje Episcopàle Latinamericàne) à Puebla e jè jinde à chidde ca nan volene la teologgíe de la liberazzióne, descènne ca la necesseté d'u condinènde latinoamericàne jè ca fasce le cunde che la cultúre e la religgióne su'. 'Nd'o' 1966 scí 'n-Germànie pe combletà u dottoràte. Rescènne 'n-bàtrie jè direttóre spirituàle e confessóre de la Chise de la Combagníe de Gesú de Córdobe.