text: 1E Saulo me mi mäjä na ngue vi mbö't'üji e Esteban. C'e pa c'ü, o mbürü o tsjapüji o sufre c'o mi creo e Jesucristo c'o mi cãrã a Jerusalén. Nguec'ua o mböt'üji o möji cja na puncjü o jñiñi a Judea 'ñe a Samaria. Nguextjo c'o apóstole c'o dya c'ueñe; o nguejmetjoji a Jerusalén. 2'Ma mü o ndũ e Esteban, mi bübü c'o mi sũ Mizhocjimi o ma dyögüji me mi huëpiji. 3E Saulo me mi nu'u na ü c'o mi creo e Jesús. O cjogü cja c'o ngumü nu ja mi cãrã c'o cjuarma, o pjongüji cjanu o ma pant'aji a pjörü, zö mi bëzo zö mi ndixũ. 4C'o cjuarma c'o vi mbedye a Jerusalén, mi mamaji o̱ jña e Jesucristo texe nu ja c'o mi sät'äji, mi xipjiji c'o 'ñaja nte. 5E Felipe o ma a Samaria o ma xipjiji: ―C'ü o mama Mizhocjimi ra ẽ 'ñevguegöji libre, ya ẽjẽ. Ngueje e Jesús, eñe. 6Na puncjü o nte c'o o dyärä c'o jña c'o o mama e Felipe. Xo jñandaji c'o me na nojo c'o o tsja. Nguec'ua na puncjü c'o o creo o̱ jña e Jesucristo. 7Na puncjü o nte c'o vi zürü o̱ s'ondajma e Satanás c'ü dya jo. E Felipe mi xipji c'o s'ondajma ro mbedye; mi pedye c'ua c'o s'ondajma mi mapjüji na jens'e. Mi cãrã na puncjü a Samaria c'o dya mi sö ro 'ñõmü. Xo na puncjü c'o mi me'dye. O jogü c'o. 8Nguec'ua me mi mäji cja c'e jñiñi. 9A Samaria mi bübü 'na bëzo c'ü mi chjũ e Simón. Ante c'ü ro ma nu e Felipe, mi sëro e Simón mi cja c'o me na nojo c'o nunca mi janda c'o nte. Mi cjapü me ma nojo. 10Texe c'o mi cãrã nu, me mi ätpäji o̱ jña, ndeze c'o dya pje mi pjëzhi hasta c'o mi pjëzhi na nojo. Mi mamaji: ―Nujnu ngue nu vi 'ñeje cja Mizhocjimi nu mero na zëzhi, mi eñeji. 11C'o nte me mi ätpäji o̱ jña e Simón. Na ngue ya vi mezhe mi cja c'o me na nojo c'o nunca mi jandaji. 12Pero 'ma mü o zät'ä a Samaria e Felipe, o xipjiji c'o nte: ―Rí xi'tsc'öji 'na jña c'ü rgui mäcjeji. E Jesucristo ngue c'ü o 'ñeme Mizhocjimi ra manda. Ngue c'ü rí dyätäji, embeji. Nguec'ua na puncjü o bëzo 'ñe o ndixũ c'o o dyätpä o̱ jña, cjanu o jiji. 13Xo 'ñe e Simón o creo. Nuc'ua 'ma ya vi ji'i, mi teñe e Felipe. O jñanda mi cja e Felipe o señal c'o me na nojo. Nguec'ua dya mi pãrã e Simón pje ro nguijñi, na ngue nunca mi janda a cjanu. 14C'o apóstole c'o mi cãrã a Jerusalén, o dyäräji c'ü ya mi ätpäji o̱ jña Mizhocjimi a Samaria. Nguec'ua o ndäji e Pedro 'ñe e Juan o mëvi a Samaria. 15O mëvi ngue c'ua ro dyötpüvi Mizhocjimi c'o mi creo, ngue c'ua ro ch'unüji o̱ Espíritu Mizhocjimi. 16Na ngue dya be mi jizhi o̱ Espíritu Mizhocjimi cjo mi ngue o̱ nte Mizhocjimi c'o mi menzumü a Samaria. Ya vi jiji, pero nguextjo o̱ tjũ e Jesús c'ín Jmugöji c'ü o nänbäji 'ma o jichiji. 17Nuc'ua e Pedro 'ñe e Juan o 'ñe's'e o̱ dyëvi c'o mi creo. O ẽ c'ua o̱ Espíritu Mizhocjimi o ẽ bübü cja o̱ mü'büji. 18E Simón o jñanda e Pedro 'ñe e Juan o 'ñe's'e o̱ dyëvi c'o cjuarma. O jñanda ja ma cja 'ma o ẽjẽ o̱ Espíritu Mizhocjimi. Nguec'ua o xipji e Pedro 'ñe e Juan: ―Dyacövi ne poder rá cjõ'tc'üvi o merio. Nguec'ua 'ma cjó c'o rá ẽ's'ẽ ín dyëgö, ra ẽjẽ o̱ Espíritu Mizhocjimi ra ẽ bübü o̱ mü'büji, eñe. 20O ndünrü c'ua e Pedro o xipji: ―Ra ma a linfiernu in meriogue. Xo 'ñetsc'e, 'ma dya ra nzhogü in mü'bü. Na ngue i̱ṉ pëzhgue ri chõmü c'ü unü Mizhocjimi. 21Dya rí pë's'igue parte cja o̱ jña e Jesucristo, na ngue dya jo in mü'bü a jmi Mizhocjimi. 22Jyëzi nu na s'o nu i̱ṉ cjijñi, rí dyötü Mizhocjimi. Xa'ma ra perdonaots'ü. 23Rí unnc'ö ngüenda c'ü me na s'o in mü'bügue. Xe i̱ṉ bübütjo cja o̱ dyë e Satanás c'ü dya jo c'ü dya ne ra jyëtsc'i, eñe e Pedro va xipji e Simón. 24O ndünrü c'ua e Simón o mama: ―Dyötcügö Mizhocjimi ngue c'ua dya rá sufregö yo i̱ xitsi, embeji e Pedro. 25E Pedro 'ñe e Juan o xipjivi o̱ jña Mizhocjimi c'o nte, o mamavi c'o vi jñandavi 'ñe c'o vi dyärävi. Nuc'ua cjanu o mbedyevi nu, ro mëvi a Jerusalén. 'Ma mü o cjogüvi na puncjü o jñiñi c'o tsja a Samaria, o xipjivi o̱ jña e Jesucristo c'o nte. 26O ẽjẽ 'na o̱ anxe Mizhocjimi nu ja mi bübü e Felipe, o ẽ xipji: ―Ixtí mague a ma a sur, rí chëpi c'e 'ñiji c'ü pedye a Jerusalén c'ü ni ma a Gaza, embe. C'e 'ñiji cjogü cja 'na majyadü. 27Ixco ma c'ua e Felipe. Cja c'e 'ñiji mi pa 'na bëzo c'ü mi menzumü a Etiopía. Mi tägä cja 'na carro c'ü mi cjüt'ü o pjadü. Mi pjëzhi na nojo, mi pjötpü texe c'o mi pë's'i e Candace c'ü mi reina a Etiopía. C'e bëzo ya vi 'ñeje a Jerusalén nu ja vi ma ma't'ü Mizhocjimi. 'Ma mü o jñanda e Felipe c'e bëzo, ya ma nzhogü ro ma cja o̱ país a Etiopía. Mi xörü o̱ jña Mizhocjimi c'ü vi dyopjü e Isaías c'ü mi profeta. 29Nuc'ua o̱ Espíritu Mizhocjimi o xipji e Felipe: ―Chëzhi cja ne carro. 30'Ma mü o chëzhi e Felipe, o dyärä mi xörü c'e bëzo c'o vi dyopjü e Isaías. O mama c'ua e Felipe o dyönü: ―¿Cjo i̱ṉ pãrãgue pje ne ra mama yo i̱ṉ xörügue? 31O ndünrü c'ua c'e bëzo o mama: ―¿Ja rgá sö rá pãrãgö, 'ma dya cjó ra jítsigö? Ches'e rá min'hui, embe. 32C'ü o̱ jña Mizhocjimi c'ü mi xörü, je mi t'opjü nu c'ü mama a cjava: Ra zidyiji c'e nte ja c'o nzi ga zidyiji o ndënchjürü, ra mbö't'üji. Ja c'o nzi ga cja o ndënchjürü 'ma ãxãji, dya nzama o̱ neji; je xo rga cjatjonu c'e nte 'ma ra tsjapüji c'o na s'o, dya pje ra mama. 33Ra tsjapüji burla c'e nte ra jñünpüji ngüenda ra tsjapüji ra sufre, zö dya pje vi tsja. ¿Ja rgá sö ra 'ñeje o̱ t'i cja ne xoñijõmü? Na ngue ra mbö't'üji c'ü, eñe o̱ jña Mizhocjimi c'ü o dyopjü e Isaías. 34O mama c'ua c'e bëzo o xipji e Felipe: ―Tsjacü favor rí xitsi cjó ngue c'ü ra sufre a cjanu. ¿Cjo ngueje c'e profeta c'ü o dyopjü ne jña, o ngue c'ü nan'ño?, eñe. 35Nuc'ua e Felipe o xipji c'e bëzo pje mi ne ro mama c'e jña c'ü mi xörü, o xipji ja va mbö't'üji e Jesús; o xipji ngueje e Jesús c'ü ra salvazüji. 36Ya mi cjogüvi nu ja mi po'o o ndeje. O mama c'ua c'e bëzo: ―Po'o va o ndeje. ¿Cjo ra sö rá jigö? 37O ndünrü c'ua e Felipe o xipji: ―Jenga jiyö. Sö, 'ma i̱ṉ creo co texe in mü'bü. O ndünrü c'ua c'e bëzo: ―Rí creogö e Jesucristo ngue o̱ T'i Mizhocjimi, eñe c'e bëzo. 38Cjanu o manda o bö'büji c'e carro. Nuc'ua e Felipe 'ñe c'e bëzo o dagüvi cja c'e carro, cjanu o dat'üvi cja c'e ndeje. O tsja c'ua e Felipe o jichi c'e bëzo. 39Cjanu o mbes'evi cja c'e ndeje. Nuc'ua o̱ Espíritu Mizhocjimi 'nango zidyi e Felipe. Nguec'ua c'e bëzo dya cja jñanda. Pero sido mi pa cja c'e 'ñiji, me mi mäjä. 40Nuc'ua e Felipe mi bübü a Azoto. O mbedye a Azoto mi sät'ä nzi 'na jñiñi mi xipji c'o nte ja ga cja e Jesucristo, hasta o zät'ä a Cesarea.


c: text/html

text:
Mar del Plata (Argentinn-a)
Dati geògraffici e generâli[Càngia | modifica sorgente]
Mar del Plata a l'è 'n'importante çittæ-pôrto d'Argentinn-a, capolêugo d'o partido de General Pueyrredón, inta costa de l'Oçeano Atlantico, a-o sûd-est d'a Provincia de Buenos Aires. Co-ina popolassiôn de 541.857 abitanti (2001), a s'attrêuva a-o sûd-est d'a çittæ de Buenos Aires.
Fôndä into 1874, a l'è senpre stæta 'n grande çentro de pesca. O sêu porto l'è ûn d'i prinçipâli de l'Argentinn-a, e o conta ascì inta sêu popolassiôn di grûppi d'emigræ italien.
Ûn d'i sêu personaggi ciû famôxi o l'è o mûsixista de tango Astor Piazzolla, nasciuo a Mar del Plata into 1921.
Tûrìximo[Càngia | modifica sorgente]
A l'è a çittæ tûristega ciû importante d'o pàize, dispônendo d'a ciû lârga infrastruttûa alberghëa de l'Argentinn-a.
Collegä con Buenos Aires da l'autostradda nûmmero 2, c'a l'è transcitä ògni estæ da di mûggi de tûristi verso a costa, a sêu popolassiôn a vegne tripplicä in quell'ærta stagiôn, quande tra quattro e sei millioîn de tûristi rîvan da tûtto o pàize, in macchina, aèreo, ferrocarrile e àutobus, pe godî de-e sêu spiâge, che ghe dan o nomme de "Perla del Atlántico" oppûre "la Feliz" (a çittæ felixe).
Tra i sêu pòsti tûrìstixi, gh'è o Casinò, Playa Grande, a lanterna de Punta Mogotes, Cabo Corrientes, Parque Camet, Barrio Los Troncos, Torreón del Monje, e Las Ramblas. Ogni estæ a l'è çentro de diverse presentassioîn tiatrâli, portando a-a çittæ nûmeroxi artisti nassionâli. De vòtte se dixe ch'a g'ha 'na çerta sumegiansa con Biarritz (Fransa).
Links[Càngia | modifica sorgente]
- Pàggina ofiçiâ de Mar del Plata
- Mar del Plata Tourist Guide
- Stöja d'a çittæ de Mar del Plata (spagnòllo)
- Pescare.com.ar - Nôtìssie de l'indûstria peschëa de Mar del Plata
- Scïto d'o Festivâ de Cinema de Mar del Plata
- Immaggini in diretta da Mar del Plata
- Fotografîe de Mar del Plata e periferia
- Dâti d'o pôrto de Mar del Plata
- Côllettivitæ d'emigræ d'o môndo a-a çittæ de Mar del Plata

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Zizzua
Zizzua
Ziziphus zizyphus
- Classificasiùn scientifica
- Rêgnu: Plantae
- Divixùn: Magnoliophyta
- Classe: Magnoliopsida
- Urdine: Rhamnales
- Famiggia: Rhamnaceae
- Gennere: Zizyphus
- Speçie: Z. zizyphus
A zizoa (Ziziphus zizyphus), cunusciüa ascì cumme dàtou cineize, Natsume u Tsao a l'è 'na cianta a feugge decidoe da famiggia de Rhamnaceae.
Se pensa che a zizoa a ne vegne da de l'Africa do nord e da-a Sciria, e ch'a segge stæta pòi esportâ in Cinn-a e in India, donde a l'è cortivâ da ciù de 4000 anni.
L'erbo o peu arivâ a ese erto da-i 5 a-i 12 métri, e feugge son de in vèrde brilante e e ramme son de vótte coverti de spinn-e. Tante vótte a zizoa a se deuvia ascì comme cianta ornamentâle. A zizoa a fa di frûti gròsci comme 'na murta e tante scioete picinn-e de tinta gianco-verdexin.
A varietæ indiann-a da zizoa, u Zizyphus Mauritiana, a l'é 'n erbo tropicâle e a fa frûti meno sucherìn che-e atre varietæ.
O ziziphin, 'na sostansa ch'a se treuva inte feugge da zizoa, a léva o sentî do gusto dôse.
Habitat[Càngia | modifica sorgente]
U l'è puscibile truvä de zizzue in t'i climi ciü diversi, ma a cianta a da' buìn früti sulu a-a fin de e éstae cäde. Diversamente da e ätre ciante d'a mêxima famiggia, a resiste ascì a inverni frèidi cun temperatüe anche de -15°C.
Früti[Càngia | modifica sorgente]
Se u vegne cüggìu quande u nu l'è 'ncun möiu (quande u l'a in culûre verde ünifurme), u frütu da zizzua a l'a in güstu c'u se semeggia a quellu de inn-a mèia. Manimàn ch'u möia, u culure u vegne ciü scüu, a pélle a se fa rügusa e u sà manimàn ciü de dûse, finn-a semeggiäse a in datteru. Drentu u l'a in sûlu ossu, ch'u se semeggia a quellu de inn-a ôìva, che in t'a cuxinn-a persiann-a u se ciamma annab.


text:
Cogoeuo
Cogoeuo o l'è un comune de 9.126 abitanti da provinsa de Zena.
Indiçe
Geògrafia[Càngia | modifica sorgente]
O comune o s'atreua lungu à costa da rivea de punénte, mentre e fràscioin de Lerca e Scærboasca sun situæ a l'interno verso i bricchi. O comune o l'é limitòu a ponénte da o torente Éistra, e a levante da o torente Leun. O primmo o separe da o comune de Väze, e o determina ascì a fin da provinsa de Zena, mentre l'atro o l'è o confin con o comune de Arensen.
Cogoeu fa parte da Comunitæ Montan-a Argentea[1] insemme ai dui comuni liguri Arensen e Mê e o l'è in comune do Parco naturale regionale du Beigua insemme a Arensen, Väze, Steia, Sascé, Mason, Tiglieto, Roscigion e Campo.
- Classificazione sismica: zona 4 (sismiçitæ irrilevante), Ordenança PCM n. 3274 del 20/03/2003
- Clascificaçion climatica: zona D, 1517 GR/G.[2]
Stoia[Càngia | modifica sorgente]
Pòsti de interesse[Càngia | modifica sorgente]
Economia[Càngia | modifica sorgente]
Coltùa[Càngia | modifica sorgente]
Manifestaçioin[Càngia | modifica sorgente]
Feste e fëe[Càngia | modifica sorgente]
Comunicaçioin[Càngia | modifica sorgente]
Notte[Càngia | modifica sorgente]
- ↑ Comunità Montana Argentea
- ↑ Fonte dal sito Confedilizia.it


text:
Appennìn
I Appennìn (Appennini in italian), son 'n scistemma de monti de çirca 1.200 km de longhessa, ch'o l'attraverza tûtta a penìsöa italiann-a da nòrd a sud dizegnando 'n ârco co-a pârte convessa a òvest.
A çimma ciû ærta a l'è o Corno Grande (2.914 m), into grûppo do Gran Sasso, region Abrûsso.
'Sti monti son inta sêu maggioransa coverti de boschi, scibben 'n lòu da çimma ciû ærta, o Corno Grande, o l'è coverto a nòrd da-o giassâjo Calderon, l'ûnico di Appennìn, eçettuando di navâi e di glacieret.
L'estremmo nòrd o se scitûa into Cólle de Cadebonn-a, e quella meridionâ a l'è dæta da-a ponta estremma de l'Aspromonte, davanti a-o Streito de Mescin-a in Calabbria.
L'estension de larghessa di Appennìn a varia da 'n minnimo de 30 km a 'n mascimo de 250 km, donde, tra Anconn-a e o monte Argentario, a penìsöa italiann-a a s'allârga maggiormenti.
I monti da Sicilia pêuan esse conscideræ comme continuassion di Appennìn ötre o corto tòcco de mâ do Streito de Messina.
I Appennìn son completamenti into teritöjo italian eçetto o monte Titan, ch'o l'appartegne a-a Repûbbrica de San Marin.
'Sta cadenn-a de monti a dividde a sûperfiçie da penìsöa in doe versanti: quello do Mâ Tirren e quello do Mâ Adriatego.
Ghe son ascì inta Lûnn-a di monti ciammæ Appennìn, vexîn a-o dïto Mare Imbrium, donde o l'è atteròu l'Apòllo 15.


text:
Disionaio
Un dissionaio o l'è un libbro con unna collezion de parolle, de tempi, e de scignificati. Normalmente o l' è organizzou in te l' ordine alfabetico comün da lengua in ta quæ o l' è scrito; dä lettera a ä lettera z in te tante lengoe do mondo.
Un dizionaio o l' è stæto progettou pe avei ün o ciü üxi, che possen aggiüttä l 'utente in te unna particolare scituazion. L' üso do dizionaio o pö ese orientou ä comunicazion o ä conoscensa. I üxi de orientamento ä comunicazion aggiütten quande l' ütente o dexidera capï un testo, prodüe un testo, o tradüe un testo, o rivedde un testo, in ta sö lengua moæ o in te unna lengua straniera. I üxi de orientamento ä conoscensa aggiütten quande l' utente o dexidera ottegnï conoscensa speçifica in sce unna particolare question o acquistä appenn-a a conoscensa generâ.


text:
Bandoneon
O Bandoneon o l'è 'n strûmento de mûxica scimile a-a fisarmonica.
Co-a sêu sonoritæ caratteristega e a sêu fôrma rettangolâ, o l'è stæto inventòu da-o tedesco Heinrich Band (1821-1860). O se conosceiva co-o nomme bandonion, in spagnòllo "bandoneón".
Rivòu verso o 1900 co-i tedeschi emigræ in Argentinn-a, o l'ha guägnòu popolaritæ de lì inta mûxica popolâre, speçialmente into tango, essendo anchêu o sêu strûmento ciû particolâ.
O l'è conosciûo popolarmente in lunfardo comme fueye (prononçia: 'fuèscie').
O mûxicista c'o soeunna o bandoneon o vegne ciammòu "bandoneonista". Ûn di prinçipæ bandoneonisti da stoja do tango, riconosciûo in tûtto o mondo, o l'è stæto Astor Piazzolla; son ascì molto importanti tanti âtri comme Aníbal Troilo, Pedro Laurenz e Leopoldo Federico.
- Christian's Bandoneon Page
- Bandoneonbau Hartenhauer Klingenthal Germany
- Bandonion & Concertinafabrik Klingenthal
- Premier Bandoneonbau Peter Spende - Berlin
- Klaus Gutjahr - Berlin
- Bandonion Restauration und Balgbau Wuppertal
- Bandonion and Concertina maker Harry Geuns - Kinrooi Belgium
- Akkordeonwerkstatt - Rorschach Schweiz


text: 1C'o pa c'o, mi rey e Herodes. O manda o ma zürüji ja nzi c'o mi ma't'ü e Jesucristo, o tsjapü o sufreji. 2O manda o mbö't'üji co tjëdyi e Jacobo c'ü mi ngue o̱ cjuarma e Juan. 3Nguec'ua me co mäjä c'o mi menzumü a Israel c'o dya mi creo e Jesucristo. O unü ngüenda e Herodes c'ü me mi mäji; nguec'ua xo manda o ma zürüji e Pedro. Mi ngue c'o pa 'ma mi siji o tjõmëch'i c'o dya mi bäns'ä. 4'Ma o zürüji e Pedro, o manda e Herodes o pant'aji a pjörü. O manda c'ua dieciseis o tropa ro mbörüji e Pedro; ro pëpji nziyo tropa, cja rrũ cambiaji c'ua. O nguijñi e Herodes, 'ma ro nguarü c'e mbaxua c'ü ni chjũ Pascua, ro jñünpü ngüenda e Pedro cja jmi c'o nte, cja rrũ manda ro mbö't'üji. 5Nguec'ua mi pjörüji na jo e Pedro. Pero c'o cjuarma c'o mi cãrã a Jerusalén sido mi ötü Mizhocjimi co texe o̱ mü'büji, c'ü ro mbös'ü na puncjü e Pedro. 6'Na nu xõmü 'ma ma bübü e Pedro a pjörü, mi 'nün't'ü o cadena nzi 'na o̱ dyë. Y cada lado mi bübü 'na tropa c'ü xo mi tjün't'ü o̱ dyë c'o cadena. Ma ĩjĩ e Pedro. Xo mi bübü yeje tropa c'o mi pjörü cja o̱ ngoxtji c'e pjörü. C'ü na jyas'ü, e Herodes ro jñünpü ngüenda e Pedro cja jmi c'o nte. 7C'e xõmü 'nango jñetse 'na o̱ anxe Mizhocjimi. Y me go jya's'ü cja c'e cuarto. C'e anxe o 'ñünmbü o̱ ximatjü e Pedro ngue c'ua o zö. Nuc'ua c'e anxe cjanu o xipji: ―Ixtí ñanga, embeji e Pedro. Nuc'ua c'o cadena c'o mi 'nün't'ü o̱ dyë, o ndögü c'ua. 8Nuc'ua c'e anxe cjanu o xipji e Pedro: ―Nzünt'ü in mbünt'ü, chin'ch'i in mbäcua. O tsja c'ua e Pedro ja c'o nzi va mama c'e anxe. Nuc'ua c'e anxe cjanu o xipji: ―Chëjë in bitu cja rrĩ 'ñeje. Rá ot'ügö, rí bëpjague. 9O mbedye c'ua e Pedro mi bëpja cja c'e anxe. Dya mi pãrã cjo ix na cjuana mi pedye cja c'e pjörü. Mi sö nza cja 'ma ro nguinch'i 'na t'ĩjĩ. 10O cjogüvi yeje ngoxtji nu ja xo mi pjörü o tropa. Cjanu o zät'ävi cja c'e ngoxtji de t'ëzi c'ü mi mbedyeji a tji. C'e ngoxtji o xogütsjë c'ua. O mbedyevi c'ua o caminaovi 'na calle. 'Nango ojtjo c'ua c'e anxe, ya mi 'natsjë e Pedro. 11Nuc'ua cjanu o mbãrã c'ua e Pedro c'ü na cjuana vi mbedye cja c'e pjörü. Cjanu o mama c'ua: ―Nudya, rí pãrãgö Mizhocjimi o ndäjä c'ü o̱ anxe o ẽ 'ñevgue libre. Nguec'ua dya ro tsjacügö e Herodes ja c'o nzi ga ne c'o ín menzumügö c'o dya creo, eñe. 12'Ma mü o mbãrã e Pedro c'ü na cjuana vi mbedye libre, cjanu o ma c'ua cja o̱ ngumü e María c'ü nu nana e Juan c'ü xo mi chjũ Marcos. Nujnu, mi jmurü na puncjü o cjuarma mi ötüji Mizhocjimi. 13'Ma mü o zät'ä e Pedro cja c'e ngumü, o toca cja c'e ngoxtji. O mbedye c'ua 'na xunt'i cja c'e patio o ma dyärä cjó mi ngue. C'e xunt'i mi chjũ e Rode. 14C'e xunt'i o mbãtpã o̱ jña e Pedro 'ma mü o zenguate, pero dya xopcü c'e ngoxtji. Na ngue me go mäjä. Cjanu o cjuan'di o cjogü a mbo, o ma xipji c'o ma cã nu: ―E Pedro böbü cja ngoxtji, embeji c'o. 15O ndünrü c'ua anguezeji o mamaji: ―Nu'tsc'e i̱ṉ locague, eñeji. O mama c'ua c'e xunt'i: ―Iyö. Na cjuana c'ü rí xi'tsc'öji, embeji c'o. Anguezeji cjanu o mamaji: ―Iyö, dya ngue. Pe ngueje c'e anxe c'ü pjörü c'ü, eñeji. 16E Pedro sido mi toca cja c'e ngoxtji. Nuc'ua c'o ma cã a mbo, cjanu o ma xopcüji c'e ngoxtji. 'Ma mü o jñandaji c'ü mi ngue e Pedro, me go nguijñiji c'ua o mamaji: ―Pãrã, ¿ja va mbedye a pjörü nu? 17Nuc'ua e Pedro cjanu o tsja c'ua o seña co o̱ dyë ro ngo't'ü o̱ neji. Cjanu o xipjiji ja va 'ñeme libre Mizhocjimi angueze. Xo xipjiji: ―Nujyo, rí xipjigueji e Jacobo 'ñe c'o 'ñaja cjuarma, eñe. Cjanu o mbedye c'ua, o ma c'ü 'na lugar. 18C'ü na jyas'ü, me mi sũ c'o tropa me mi pötü ma mamaji c'ü dya mi pãrãji ja vi ma e Pedro. 19Nuc'ua e Herodes o ndäjä c'o o ma jyodü e Pedro, pero dya chöt'üji. Nguec'ua o tsjapü t'önü c'o tropa c'o mi pjörü e Pedro, cjanu o manda o mbö't'üji c'o. Cjanu o mbedye a Judea o ma a Cesarea o ma mimi nu. 20E Herodes me mi ünbü c'o mi menzumü a Tiro 'ñe a Sidón. Nguec'ua anguezeji mi jodüji ja rvá jo'tp'üji c'ü. Na ngue c'o mi siji, mi tõmüji cja c'e país nu ja mi manda e Herodes. Mi bübü 'na bëzo c'ü mi pjëzhi na nojo cja o̱ palacio e Herodes. Nuc'ü, mi chjũ e Blasto. C'o mi cãrã a Tiro 'ñe a Sidón o möji cja e Blasto o ma ngõ't'üji o merio o xipjiji: ―Pjöxcüjme rá jo'tp'ügöjme ne rey Herodes, embeji. Nguec'ua e Blasto cjanu o ma cja e Herodes o ma xipji c'ü mi ne c'o mi menzumü a Tiro 'ñe a Sidón ro ñaji e Herodes. 21Nuc'ua e Herodes o mbä's'ä 'na pa, c'ü ro ñaji c'o mi menzumü a Tiro 'ñe a Sidón. 'Ma mü o zädä c'e pa, e Herodes o jye'e c'o me na zö, na ngue mi rey. Cjanu o ndägä cja c'ü o̱ silla c'ü xiji trono. Cjanu o zopjü c'o nte. 22Nuc'ua c'o nte chaque o mapjüji c'ua na jens'e o mamaji: ―Nu na ña'a, dya nte nu, Mizhocjimi nu, eñeji. 23E Herodes o jyëzi c'o nte o ma't'üji angueze. Dya mama: ―Dya rí matcügöji; nguextjo Mizhocjimi c'ü bübü a jens'e rí ma't'üji, ro 'ñeñe. Nguec'ua o ẽjẽ 'naja o̱ anxe Mizhocjimi o ẽ tsjapü o zö'dyë e Herodes, o ngã'ã o dyoxü a mbeme. C'o dyoxü o zapü a mbo o̱ pjeme; dya mezhe o ndũ. 24Xe na puncjü o nte c'o o dyärä o̱ jña Mizhocjimi o 'ñench'e o̱ mü'bü e Jesucristo. 25E Bernabé 'ñe e Saulo, 'ma o ma unüvi c'o merio c'o cjuarma a Judea, cjanu o mbedyevi a Jerusalén o nzhogü o mëvi a Antioquía mi sivi e Juan c'ü xo mi chjũ Marcos.


text:
Ushuaia (Argentinn-a)
Ushuaia (pronûnçia: Ussuàia), a l'è 'na çittæ da Patagonia argentinn-a, capolêugo da provinsa da Tierra del Fuego (Tæra do Fêugo).
A l'è a çittæ ciû oustrâ do mondo, a 54°48´57″S, 68°19´04″O.
A s'attrêuva inta costa sûd de l'ìsöa da Tierra del Fuego inte 'n gran gorfo, co-i monti Martial a nòrd e o Canâ de Beagle a sûd.
Ushuaia a sta a 3.260 km. da a capitâ naçionâ (Buenos Aires), e a 1.000 km. da l'Antartide, essendo o sêu pòrto o ciû vexin a o continente gianco.
A g'ha 'na popolassion de 45.785 abitanti (2001).
Anchêu a l'è 'n pòsto molto importante pe o tûriximo e ghe rivan nûmerose croxëe che fan di gîi attraverso a Patagonia e l'Antartide. A l'è vexinn-a a o Parque Nacional Tierra del Fuego, 'n parco natûrâ de gran importansa ecologgica.


text:
Fixica
A Fixica (da o grego Physis, che vö dï Natüa) a l' è a scienza che a stüdia i fenomeni presenti in natüa. Ai tempi antighi se ciammava fixichi anche i stüdioxi de quelle disciplinn-e che, con l' aumento da conoscensa, sun ancö cunscideræ disciplinn-e a parte, comme a Biologia, l' Astronomia o a Chimica.
Definizion[Càngia | modifica sorgente]
Fixica a l'è o stüdio di fenomeni da natua non vivente, in ti quæ no gh'agge importansa eccesciva e trasfurmaziuin de sustanse, ni i moti o e proprietæ di corpi çelesti. Se tratta de unna definizion un po' didattica e schemattica; segundo o pai de E. e G. Amaldi, esponenti da scöa romana de Via Panisperna, famosa pe di scienzati comme Orso Mario Corbino, Enrico Fermi, Ettore Majorana e Bruno Pontecorvo, in realtæ o solo moddo pe fäse un'idea seria de cose segge a Fixica o l' è affrontâne o stüdio in moddo scistemattico.
Parti da Fixica[Càngia | modifica sorgente]
Sciübben che in te squæxi tutti i fenomeni intervegne ciù ambiti da Fixica, che a no pö perciò esse cunsciderä a compartimenti stagni, pe pratiçitæ se suddividde o sö stüdio in ciù parti:
- Meccanica
- Acustica
- Termologia
- Ottica
- Elettriçitæ
- Fixica Atomica, Nücleare e de Partiçelle Elementari.


text:
Java (lenguazzo)
Java o l' è un lenguaggio de programmasion. O l' appartegne ä categoria di lenguaggi orientæ a i oggetti.
E sö origini remontan a l' inissio di anni '90, quande a l' Universcitæ de Stanford se sperimentava o lenguaggio Oak. In to 1995 da o megioamento de Oak se ottegniva o Java.
Caratteristega importante do Java a l' è l' indipendensa dä piattaforma. Questo scignifica che un programmma Java o l' ha comportamento scimile in sce di hardware diversci, grazie ä Macchina Virtuale Java. O lenguaggio o vegne scrito e automaticamente compilou in too codiçe bytecode; questo o gia in sce a Macchina Virtuale ( che a se pö consciderä un software ch'o l' imita un hardware). A Macchina Virtuale a tradüxe coscì o bytecode rendendolo adatto ä piattaforma in sce a quæ a l' opera.
Libreria standard[Càngia | modifica sorgente]
O vantaggio da programmasion orientä a i oggetti de Java o l' è quello de poei döviâ, programmando, a libraja standard.
Questa a se pö immaginä comme un grande archivio ch'o serve pe creä façilmente i oggetti che neçescita, partindo da e classe presente in ta libraja.
Java Development Kit[Càngia | modifica sorgente]
Pe programmä in Java, in base a quante emmo visto suvia, bezögna installä in sce o proprio computer a macchina virtuale Java.
Questa a l' è contegnüa insemme a un compilatô in to Java Development Kit, disponibile gratuitamente in sce l'Internet a l' indirisso http://java.sun.com/ . Pe imparä a programmä in Java l' è consegiabile affidase a un manuale; fra i tanti ( a stampa o virtuali ) se limitemmo chi a ricordä ( a chi g'ha unna çerta padronansa de l' ingleise ) i tutorials de Sun;
anche questi son disponibili in forma libera e de badda in sce Internet, a l' indirisso


text:
Malto
O malto o l'è unn-a cariosside de un chicco de un çereâ, normalmente de òrzio, che o l'ha germnoö. A produçion industriâ a la vegne in te un maltificio, coscì e cariossidi son fæte maçerâ in tinne, dovve sciorbian l'ægua e çe insciaggian; alùa vegnan tenüe pe unn-a settemann-a in te e camere de germinaçion, dovve sciortan de e reixette (reixi piccinn-e); appreuvo o malto o passa in te unn-a camera de asseccaçion, dovve a germinaçion a l'è affermâ (a umiessa a la chinna da o 50% a o 8%); o malto secco o l'arriva a a fin in ti silos dovve o vegne lascioö in attesa da a lavoraçion.


text: 1E Jesús o ma't'ü c'o doce o̱ discípulo ro ẽji cja o̱ jmi. Cjanu o unüji poder ngue c'ua ro sö ro pjongüji texe yo o̱ s'ondajma e Satanás c'ü dya jo, 'ñe ro jocüji c'o mi sö c'o pje nde ma ngueme. 2O xipjiji ro ma zopjüji c'o nte ro xipjiji c'ü ngue Mizhocjimi c'ü manda, nguec'ua mi jyodü anguezeji ro dyätäji c'ü. Xo xipjiji ro ma jocüji c'o mi sö'dyë. 3O xipjiji: ―Dya pje rí jñünüji c'o pje rguí jyodüts'üji cja 'ñiji. Dya pje rí jñünüji c'ü rgui chäji. Dya xo rí tsanaji mape c'ü pje rgui tsant'aji o pje rgui jñunt'üji. Dya xo rí jñünüji pje rí siji ni ri ngue o merio. Dya xo rí tsanaji o bitu c'ü rgui pötüji. 4Cja ngumü c'ua ja rí sät'äji, je rí oxüji nu hasta 'ma cja rí ñe rí pedyeji; dya rí pötqueji ngumü rgui oxqueji. 5'Ma rí sätc'eji cja 'na jñiñi, 'ma dya cjó ra recibidots'üji, rí pedyegueji 'ma nu. 'Ma rí pedyegueji, rí jyä'bäji o jõmü c'o ya rguí jyäs'ä in mbäcuaji, ngue c'ua ra unü ngüenda c'o menzumü nu, c'ü vi tsjaji na s'o, dya recibidots'üji, eñe e Jesús va xipji c'o o̱ discípulo. 6Go mbedye go ma c'ua c'o apóstole, mi nzhodüji texe cja c'o jñiñi mi zopjüji c'o nte mi xipjiji ja rvá jogü o̱ mü'büji cja o̱ jmi Mizhocjimi. Texe c'ua ja mi sät'äji, mi jocüji c'o mi sö'dyë. 7E Herodes c'ü mi manda cja c'e país a Galilea, o dyärä texe c'o na nojo c'o mi cja e Jesús. Dya mi pãrã pje ro nguijñi, na ngue bübü c'o mi mama: “E Juan ya tetjo, ya bübütjo na yeje. Ngue c'ü cja yo me na nojo”, eñe c'o. 8Bübü c'o mi mama: “C'ü cja yo me na nojo, ngueje c'e profeta Elías c'ü ya ẽjẽ.” Bübü c'o mi mama: “Ya te'e c'ü 'naja c'o profeta c'o mi cãrã mi jinguã, ya bübütjo na yeje.” 9O mama e Herodes: ―E Juan, maco ró mandagö o jñüpcüji o̱ ñi. Pero, ¿cjó ri ngue c'ü cja c'o me na nojo c'o rí ärägö? Nuc'ua e Herodes me mi jodü ja rvá jñanda e Jesús. 10O nzhogü c'ua c'o discípulo c'o xo mi xiji apóstole, o xipjiji e Jesús c'o bëpji c'o vi tsjaji. Nuc'ua e Jesús o zidyi c'o apóstole o möji nu ja dya mi cãrã o nte, bëxtjo cja c'e jñiñi c'ü mi chjũ a Betsaida. 11Pero c'o nte go mbãrãji nu ja ro zät'ä e Jesús 'ñe c'o o̱ discípulo, nguec'ua xo möji nu. E Jesús o recibido c'o nte, o xipjiji c'ü ngue Mizhocjimi c'ü manda, nguec'ua mi jyodü anguezeji ro dyätäji c'ü. Y o jocü c'o mi sö'dyë. 12Nuc'ua 'ma ya o nzhä'ä, o ẽjẽ c'o doce discípulo cja jmi e Jesús, o xipjiji: ―Xipji yo nte ra möji cja yo jñiñi yo bëxtjo, 'ñe texe cja c'o lugar nu ja cãrã o nte, ngue c'ua ra chöt'üji pje ra ziji, y ra oxüji. Na ngue rí cãrãji va cja 'naja majyadü. 13O ndünrü c'ua e Jesús o xipjiji: ―Nu'tsc'eji rí unügueji c'ü pje ra ziji. Anguezeji o ndünrüji o mamaji: ―Dya rí jünjme c'ü ra zi yo; nguextjo tsi'ch'a tjõmëch'i cja na yeje jmõ. ¿Cjo i̱ṉ ne rá ma tõmüjme c'ü ra zi yo nte yo me na puncjü?, embeji e Jesús. 14Mi tsi'ch'a mil c'o bëzo. O mama c'ua e Jesús o xipji c'o o̱ discípulo: ―Xipjiji ra xõgüji nde ri cincuenta rga mimiji. 15Cjanu o tsja c'ua c'o discípulo ja c'o nzi va manda e Jesús, o xipjiji ro mimi texe c'o nte. 16Nuc'ua e Jesús o jñü c'o tsi'ch'a tjõmëch'i 'ñe c'o yeje jmõ. Cjanu o nä's'ä c'ua a jens'e va unü 'na pöjö Mizhocjimi. Cjanu o më'ch'i c'ua c'o tjõmëch'i 'ñe c'o jmõ. Cjanu o unü c'o o̱ discípulo ngue c'ua ro unüji c'o nte. 17O ziji texeji o nijmiji na jo. Nuc'ua cjanu o nguis'itjoji c'ua c'o ya nde mi ts'ipëraso c'o o mboncjütjo, y go nizhitjo doce bos'i. 18'Na nu pa, e Jesús mi cãrãtsjëji co c'o o̱ discípulo, mi ötü Mizhocjimi. 'Ma mü o nguarü o dyötü Mizhocjimi, cjanu o dyönü c'o discípulo: ―¿Pje mama yo nte cjó nguetscö? 19O ndünrü c'ua anguezeji: ―Bübü c'o mama ngue'tsc'e e Juan c'ü mi jichi yo nte co ndeje. Bübü c'o mama ngue'tsc'e e Elías. Bübü c'o mama o te 'naja c'o 'ñaja profeta c'o mi cãrã mi jinguã; mamaji ngue'tsc'e c'e profeta. 20O mama c'ua e Jesús o dyönüji: ―Nu'tsc'eji, ¿pje xo i̱ṉ mangueji? ¿Cjó nguetscö? O ndünrü c'ua e Pedro o xipji: ―Ngue'tsc'e e Cristo o 'ñempc'e Mizhocjimi rí mandague. 21O mama c'ua e Jesús o xipji c'o discípulo: ―Pjötpüji na puncjü ngüenda c'ü dya cjó be rí xipcjeji c'ü nguetscö e Cristo. 22Zö rvá ẽcjö cja Mizhocjimi, pero ni jyodü me rá sufregö na puncjü. Ra jñüncü ngüenda yo tita c'o pje pjëzhi, 'ñe yo ndamböcjimi, 'ñe yo xöpü o̱ ley Mizhocjimi, ra mamaji c'ü na s'o c'ü rí cjagö. Y ra mbötcügöji. Nuc'ua 'ma ra cjogü jñipa, rá tetcjö rá bübütjo na yeje, eñe e Jesús va xipji c'o o̱ discípulo. 23O mama e Jesús o xipji texe c'o nte: ―'Ma cjó c'o ne ra ndenngue co nuzgö, ni jyodü c'ü dya cja ra tsja c'o netsjë angueze. Y pama ra bübü dispuesto ra sufre o ra ndũ. Y ra sido ra dyätcä ín jña. 24C'o dya bübü dispuesto ra sufre na ngue c'ü dya ne ra ndũji, dya ra chöt'üji c'ü rguí bübüji. Pero c'o bübü dispuesto ra bö't'ü na ngue c'ü ni dyätcäji ín jña, ra chöt'üji c'ü rguí bünji. 25Nu 'ma ro tsja 'na nte ro tsjapü o̱ cjaja texe yo bübü va cja ne xoñijõmü, pero 'ma dya ro dyätcä ín jña, ¿pje ro dyeje 'ma? Na ngue ro jyëzi Mizhocjimi c'e nte. 26Nutscö rvá ẽcjö cja Mizhocjimi. Rí xi'tsc'öji rá ẽcjö na yeje; me rrã zö c'ua ja rva ẽcjö, c'ua ja ga cja me na zö c'ü mi Tatagö, 'ñe c'o o̱ anxe. 'Ma cjó c'o ra zũ, y ra mama: “Dya rí pãrãgö e Jesús, dya xo rí ätpägö o̱ jña”, ra 'ñeñe; nu'ma, xo rá mangö c'ü dya rí pãrãgö c'o, 'ma rá ẽcjö na yeje. 27Rí dyäräji na jo yo rá xi'tsc'öji. Bübü va ja nzi yo dya ra ndũ'ũ hasta 'ma ra nuji ja ga cja 'ma rá mandagö, nutscö o 'ñempquegö Mizhocjimi. 28'Ma ya vi cjogü 'nanzo c'ü vi mama e Jesús c'o jña c'o, o zidyi e Pedro 'ñe e Juan 'ñe e Jacobo, o nguins'iji cja 'na t'eje, ngue c'ua e Jesús ro ma dyötü Mizhocjimi. 29'Ma ma ötü Mizhocjimi, o pötü c'ua ja ma jñetse o̱ jmi. Xo pötü c'ua ja ma jñetse o̱ bitu; me ma t'öxü me mi juëns'i. 30Jo ni jñetse c'ua yeje bëzo c'o mi ngue e Moisés 'ñe e Elías, vi 'ñejui a jens'e mi ñaji e Jesús. 31Anguezevi me mi juëns'ivi. Mi mamavi ja rvá cja c'ü ya mi ngue ro zädä; mi mamavi c'ü ja rvá mbö't'üji e Jesús a Jerusalén. 32E Pedro 'ñe e Juan 'ñe e Jacobo me ma ẽjẽ o̱ t'ĩjĩji, pero dya go ĩji. Nguec'ua o jñandaji me mi juëns'i e Jesús ma zö. Xo jñandaji nza yeje bëzo c'o mi böbüji co e Jesús. 33Nuc'ua 'ma ya mi ma e Moisés 'ñe e Elías, jo ni ña c'ua e Pedro o xipji e Jesús: ―Xöpüte, na jo rí cãrãgöjme va co nu'tsc'e 'ñe e Moisés 'ñe e Elías. Rá ät'äjme jñi ts'ingumü de dyëza. 'Naja c'ü rá ä'tc'öjme, 'naja c'ü rá ä'tp'ägöjme e Moisés, 'naja c'ü rá ä'tp'ägöjme e Elías, eñe. Dya mi pãrã pje ro mama e Pedro. 34'Ma ndänt'ä ma ña e Pedro, o säjä c'ua 'na ngõmü o 'ñe ngobü anguezeji. 'Ma mü o ngobüji c'e ngõmü, o zũji c'ua. 35O dyäräji c'ua 'na jña cja c'e ngõmü c'ü mi mama a cjava: ―Nujnu ngue ín Ch'igö nu me rí ne'e. Dyätäji angueze, eñe. 36'Ma ya vi nguarü c'e jña, c'o discípulo o jñandaji c'ü nguextjo e Jesús c'ü mi bübü. C'o pa c'o, dya cjó xipjiji c'o vi jñandaji. 37Nuc'ua c'ü na ye nu pa, cjanu o zöbüji c'ua cja c'e t'eje. O ẽjẽ c'ua na puncjü o nte o 'ñe ndünrüji e Jesús. 38Nuc'ua 'naja bëzo c'ü ma dyoji c'o nte, o mapjü o xipji e Jesús: ―Xöpüte, rí ö'tc'ö rí 'ñe ñutcü nu ín ch'i. Na ngueje nguextjo nu rí 'ñeje nu. 39'Naja yo o̱ s'ondajma c'ü dya jo, nu ndajmetjo ga zürü nín ch'igö, cjapü ra mapjü. Me xo cjapü ra mbi'ch'i hasta 'ma ra pjont'ü o pjügü. Xo cjapü ra nügü hasta ya me ni c'anga. Mezhe ga mbö't'ü, dya ne ra jyëzi. 40Ró xipji c'o in discípulogue ro pjongüji c'e s'ondajma; dya sö ro pjongüji, eñe. 41O ndünrü c'ua e Jesús o xipjiji texeji: ―Nu'tsc'eji i̱ṉ cãrãji yo cjë dya, ya s'odü in mü'büji. ¿Jenga dya i̱ṉ creozüji rá pjöxc'üji rí tsjaji c'o na nojo? Maco ya mezhe rí cãrãgöji, ya mezhe rí pë'sc'ö paciencia co nu'tsc'eji. Cjanu o xipji c'e bëzo: ―Siji ga 'ñecjua nin ch'igue. 42'Ma ya ma siji c'e t'i, nuc'ua c'ü o̱ s'ondajma c'ü dya jo o tsjapü o nügü c'e t'i, ixco mbö't'ü. Nuc'ua e Jesús cjanu o huënch'i c'ua c'e s'ondajma, o xipji ro mbedye cja c'e t'i; ixco ndis'i c'ua c'e t'i. Nuc'ua e Jesús cjanu o xipji c'e bëzo: ―Bübü dya c'ua nin ch'igue; ya jogü nu. 43Texe c'o o jñanda, o unüji ngüenda c'ü me na zëzhi Mizhocjimi, ngue c'ua va jocü e Jesús c'e t'i. Y mi cjijñiji mi mamaji: ―Nunca rí jandaji a cjanu, eñeji. 'Ma mi cjijñi c'o nte c'ü vi tsja e Jesús, o ña c'ua e Jesús o xipji c'o o̱ discípulo: 44―Nu'tsc'eji, dyäräji na jo yo rá xi'tsc'öji. Nutscö rvá ẽcjö cja Mizhocjimi, pero ra nzhögügöji cja yo nte ra mbötcüji, eñe e Jesús. 45Anguezeji, dya mi pãrãji pje mi ne ro mama c'o jña c'o; dya jyëziji ro mbãrãji c'o. Mi sũji ro dyönüji ja ma cja c'o jña. 46Nuc'ua c'o discípulo o mbürü o ñatsjëji, cjó mi ngue anguezeji c'ü xenda ro mbëzhi na nojo. 47E Jesús mi pãrã c'o mi cjijñiji cja o̱ mü'büji. O ma't'ü c'ua 'naja ts'it'i ro ẽjẽ a jmi. 48Cjanu o xipjiji c'ua: ―'Ma cjó c'o ra recibido ne ts'it'i y ra mbös'üji nu, nguetscö recibidozü c'o. Na ngue je ga cjanu rgá negö. 'Ma cjó c'o ra recibidozügö, xo recibido Mizhocjimi c'ü o xitsigö ró ẽgö cja ne xoñijõmü. Zö ra mbë'ts'iji na nojo, zö dya pje ra mbë'ts'iji, pero 'ma rí pjös'üji c'o pje ni jyodü, rrã nots'üji cja ín jmigö 'ma. 49O ndünrü c'ua e Juan o xipji e Jesús: ―Nu'tsc'e xöpüte, ró jandajme 'na bëzo c'ü mi nännc'ägue in chjũ ma pjongü yo o̱ s'ondajma c'ü dya jo. Ró xipjijme c'ü dya cja ro tsja a cjanu, na ngue dya rí dyocjöji c'ü. 50O ndünrü c'ua e Jesús o xipji: ―Dya rí ts'a's'üji c'ü. 'Na nte zö dya rí dyocjöji c'ü, pero 'ma dya nugüji na ü, nu'ma, bübü co nutscöji ' ma c'ü. 51Nuc'ua c'o pa, ya mi ngue ro zädä 'ma ro zidyiji e Jesús a jens'e. Zö mi pãrã e Jesús c'ü me ro sufre a Jerusalén, pero sido mi nzhodü para ro zät'ä nu. 52Nuc'ua cjanu o xipji c'o ro ot'ü ro ma. Anguezevi o mëvi c'ua o zät'ävi cja 'na jñiñi c'ü tsja a Samaria, o jyodüvi nu ja ro oxüji e Jesús. 53Pero c'o mi menzumü nu, dya ne ro recibidoji e Jesús. Na ngue o unüji ngüenda c'ü je mi ma e Jesús a Jerusalén. 54Nuc'ua e Jacobo 'ñe e Juan c'o mi discípulo, 'ma mü o dyärävi c'ü dya ro recibidoji e Jesús, cjanu o ma xipjivi e Jesús: ―Nu'tsc'e ín Jmuts'ügöjme, mi jinguã o mama e Elías c'ü ro jyäbä o sivi a jens'e ro castigao c'o mi cja na s'o. ¿Cjo i̱ṉ ne rá cjabe a cjanu rá mamabe ra jyäbä o sivi, ra chjorü c'o nte na ngue dya recibidots'üji?, eñevi. 55Nuc'ua e Jesús o jñanda na jo anguezevi, cjanu o huënch'ivi o mama: ―I̱ṉ pëzhguevi c'ü na jo c'ü cja i̱ manguevi. Pero ixtí xi'tsc'övi, dya ngue Mizhocjimi c'ü o 'ñünnc'ü in mü'büvi i̱ manguevi a cjanu. 56C'ü rvá ẽcjö cja Mizhocjimi, ró ẽcjö cja ne xoñijõmü, dya ngue c'ü rá chjotü yo nte; ngueje c'ü rá salva yo, eñe. Nuc'ua, dya oxüji cja c'e jñiñi, o möji c'ua c'ü 'na jñiñi. 57'Ma ya mi pöji cja 'ñiji, o ẽjẽ c'ua 'na nte cja o̱ jmi e Jesús o xipji: ―Nu'tsc'e ín Jmuts'ügö, rá tennc'e co nu'tsc'e rá më c'ua ja rí mague. 58Cjanu o ndünrü c'ua e Jesús o xipji: ―Ante c'ü rá më, ixtí tsjijñi c'ü rá xi'tsc'ö. Yo min'ño pë's'i o̱ tjocü ja obüji, y yo s'ü pë's'iji o̱ t'oxüji. Pero nutscö, zö rvá ẽcjö cja Mizhocjimi, pero dya rí pë'sc'ö ja rá oxü, eñe e Jesús. 59Xe go ña c'ua e Jesús o xipji c'ü 'na nte: ―Chjä'dä rá mö. O ndünrü c'ua o xipji e Jesús: ―Nu'tsc'e ín Jmuts'ügö, dyacü sjëtsi ot'ü rá ma'a, rá ma ögü mi tatagö, cja rrũ mëgövi. 60E Jesús o xipji c'ua: ―Yo nte, chjëntjui c'ü ya ndũji, na ngue dya creozüji. Jyëzgue anguezeji ra dyögüji c'o nín mi añimaji. Nu'tsc'e rí chenngue co nutscö rá jí'ts'i rí zopjügue yo nte, rí xipjiji ni jyodü ra dyätäji Mizhocjimi, na ngue angueze ngue c'ü manda, eñe. 61Cjanu o ña c'ua c'ü 'naja o xipji e Jesús: ―Nu'tsc'e ín Jmuts'ügö, rá mëgövi; nguextjo c'ü rí jyëzgui ot'ü rá ma ẽzhẽ c'o cãrã ín nzungö. 62O ndünrü c'ua e Jesús o xipji: ―'Ma cjó c'o übü o tjäjä, dya ñezhe ra jñanda a xütjü. 'Ma jiyö, ra s'odü 'ma c'e tjäjä. Je xo ga cjatjonu, 'ma cjó c'o ra ndenngue co nuzgö, ni jyodü ra sido ín 'ñijigö co texe o̱ mü'bü; dya me ra mbeñe c'o bëpji c'o vi zogü, ne ri ngue c'o o̱ dyoji. 'Ma jiyö, dya ra sö Mizhocjimi ra tsjapü o̱ nte 'ma c'ü.


text:
Pèrsego
O pèrsego o l'è 'n ærboo da specce Prunus Persica apartegninte a-a famiggia de rosaceæ ch'o produxe o fruto da-o mæximo nomme.
O fruto[Càngia | modifica sorgente]
O fruto o l'è normalmente sferico de 4 - 7 çentimetri de diametro. O cô, o varia da o giano ciæo a o cô de çetron a o rosso. A pelle a l'è vellùâ.
O pèrsego o g'ha un'armella soö, dùa e do cô do legno.
L'ærboo[Càngia | modifica sorgente]
O pèrsego o l'è un ærboo che o vegne da a Cinn-a, o l'è stæto importoö co e primme carovanne in te l'oççidente pe mëzo da Persia, da cui o nomme. O pèrsego o cresce fin a 5 - 10 metri e o l'ha feugge longhe 7 – 15 çentimetri e larghe 2–3 cm. E scioï son prodùte in ta primaveia, primma de feugge, g'han çinque petali de 2.5–3 cm de diametro de cô de reusa ciæo. A scioïtùa di pèrseghi a l'è un evento in to Giappon.


text:
Liguri Antighi
I Antighi Liguri son stæti a popolaçiòn originaïa da Liguria. Primma de l'etæ de Rumma, e popolaçoìn liguri ean divise in naçoìn, e no ghe n'ean solo inscia Liguria, ma se trovavan anche in squæxi tûtto o Piemonte, a Svissëa meridionale de ancheû, a Provensa françèize, inte l'Oltrepò Pavese e a Provinsa de Piaçensa. Inte quest'àrea ghe son ancòn tanti nommi de pèizi de origine ligure. I Liguri no ean 'na rassa europea; quande in Italia son arrivæ i Indoeuropei, pa' che i Liguri ghe fisan zà; i archeòlogi dixan ch'o l'èa 'n pòpolo pre-indeuropeo o anario (comme i Baschi). I Liguri parlavan a lengua antiga ligure, che no a l'éa scrïta e coscì a l'é anæta persa; pa' che a cadensa e arcunn-e parolle do ligure de ancheû seggian derivæ da-o ligure de quella votta. I Liguri ean gente di monti. Mangiavan surviattûtto servagginn-a, formaggio e læte. Gh'ean quei che de lòu ean merçenari e anavan a fa' a guera pe' altri pèixi (Cartagine o Rumma). Quei che vivvevan vixìn a-o mâ, ean pescoèi e mainæ, e navegavan, anche a-o largo, sempre con barche piccinn-e.
Pòpoli Liguri.[Càngia | modifica sorgente]
E naçoìn ciû importanti, inta Liguria de ancheû, ean:
- Apuani - inta Provinsa de Spesa e inta Lûnigiana
- Tigulli - inta Rivëa de Levante
- Genuati - a Zëna, dovve òua gh'é o Çentro Stòrego
- Vituri - a Utri
- Sabazi - a Sann-a
- Docili - dovve gh'è Arbisöa
- Epanteri - a Carcare
- Ingauni - dovve gh'è Arbenga
- Intemeli - a Vintimiggia
Ghe n'ean anche inte atre regoìn:
- Friniati
- Ilvati
- Magelli
- Statielli
- Dertunini
- Caburriati
- Taurini
- Libui
- Veleiati
- Levi
- Marici
- Segobrigi
Letiatûa isci Liguri.[Càngia | modifica sorgente]
Di antighi storici, quei che han scrïto de ciû insci Liguri Antighi son stæti Diodoro Siculo, Stabone, Erodoto. O professò Nino Lamboglia o l'ha scrïto o libbro "A Liguria Antiga", ch'a l'é l'òpera ciû importante inscio argomento.


text: 1Nuc'ua o̱ Espíritu Mizhocjimi o 'ñünbü o̱ mü'bü e Jesús. Nguec'ua va ma a ma cja majyadü ro ndörüji angueze, ro tsja e Satanás c'ü dya jo. 2O mezhe cuarenta pa, xõmü ndempa c'ü dya pje zi'i e Jesús cja c'e majyadü. Nuc'ua cjanu o zant'a c'ü. 3Cjanu o ẽ c'ua c'ü dya jo o 'ñe ndörü e Jesús, o xipji: ―Ngue'tsc'e o̱ T'itsc'e Mizhocjimi, nguec'ua rí xipjigue yo ndojo ra mbëzhi o xëdyi rí sigue, eñe c'ü dya jo. 4Cjanu ndünrü c'ua e Jesús o xipji: ―Dya rá ä'tc'ägö c'ü i̱ṉ xitsi, na ngue je t'opjü o̱ jña Mizhocjimi c'ü dya nguextjo xëdyi c'ü rga minc'öjme, sino que ngue texe o̱ jña angueze c'ü pedye o̱ ne'e c'ü, enzgöjme Mizhocjimi. Nguec'ua, dya rá cjapü yo ndojo ra mbëzhi o xëdyi rá sigö, eñe e Jesús. 5Nuc'ua c'ü dya jo, o zidyi e Jesús a ma a Jerusalén c'ü ngue o̱ ndajñiñi Mizhocjimi. Cjanu o 'ñe's'e c'ua a xes'e cja 'naja c'o torre c'o mi bübü cja c'e templo. 6Cjanu o xipji: ―Ngue'tsc'e o̱ T'itsc'e Mizhocjimi; nguec'ua rí dacü dya a ma a jõmü. Ni jyodü rí tsjague a cjanu, na ngueje ya xo t'opjü o̱ jña Mizhocjimi: Mizhocjimi ra ndäjä c'o o̱ anxe rguí 'ñeji a jens'e ra 'ñe pënchc'iji, ngue c'ua dya rí sos'ü cja ndojo ra s'onnc'ü in cua, ni pje rí tsja, eñe. Nguec'ua rí dacü ndeze va hasta a jõmü, eñe e Satanás c'ü dya jo. 7Cjanu o ndünrü c'ua e Jesús o xipji: ―Dya rá dacü c'ua ja gui xitscö. Na ngue ya xo t'opjü c'ü dya rá söjme o̱ jña Mizhocjimi c'ín Jmugöji, enzgöjme. Nguec'ua dya rá dacü a ma a jõmü para rá nugö cjo ra mböxcö Mizhocjimi, eñe e Jesús. 8Nuc'ua c'ü dya jo, o zidyi na yeje e Jesús a ma cja 'na t'eje c'ü me na ndã'ã. Cjanu o jíchi c'ua texe yo jñiñi cja ne xoñijõmü, cja na 'ñe texe c'o me na zö 'ñe me na jo c'o mi pë's'i yo jñiñi. 9Cjanu o xipji c'ua va ndörü e Jesús: ―Nu 'ma rí ndüñijõmügue cja ín jmigö rí matcügö, rá da'c'ügö c'ü rí mandague texe cja yo jñiñi yo rrã jí'ts'igö dya, eñe c'ü dya jo. 10Cjanu o ndünrü c'ua e Jesús o xipji c'ü dya jo: ―Nu'tsc'e Satanás, c'ueñe cja ín jmigö. Dya rá ma'tc'ö, na ngueje ya t'opjü o̱ jña Mizhocjimi c'ü rá ndüñijõmüjme rá ma't'üjme Mizhocjimi c'ü ngue ín Jmuji. Y nguextjo angueze rá pëpijme, enzgöjme c'ü. Nguec'ua, dya rá ma'tc'ö, eñe e Jesús. 11Nuc'ua c'ü dya jo o c'ueñe cja e Jesús. Cjanu o ẽ c'ua c'o anxe o 'ñe mbös'üji e Jesús. 12E Herodes ya vi manda o ngot'üji a pjörü e Juan. Nuc'ua 'ma o mbãrã e Jesús c'ü ya ma o'o a pjörü e Juan, cjanu o nzhogü o matjo c'ua a ma cja c'e xoñijõmü a Galilea. 13O zät'ä cja c'e jñiñi a Nazaret. Cjanu o mbedye c'ua nu, o ma a ma cja c'e jñiñi a Capernaum, o ma mimi nu. Nu c'e jñiñi bëxtjo mi järä cja c'e zapjü nu ja mi tjorü c'o xoñijõmü a Zabulón, 'ñe a Neftalí. 14'Ma o ma mimi e Jesús a Capernaum, o zädä o̱ jña Mizhocjimi c'ü vi mama c'e profeta Isaías: 15Ra bübü jya's'ü cja c'o xoñijõmü a Zabulón 'ñe a Neftalí. Xo ra bübü jya's'ü texe nu ja cjogü c'e 'ñiji c'ü ni ma cja c'e tazapjü, 'ñe texe cja c'e xoñijõmü c'ü tizhi lado a manu cja c'e ndare a Jordán. Texe a ma a Galilea nu ja dya pãrãji Mizhocjimi, ra bübü jya's'ü nu. 16C'o nte c'o mi nzhodü cja bëxõmü, o jñandaji jya's'ü c'ü me na nojo. Nu c'o mi cãrã c'ua ja na bëxõmü c'ua ja tũji, o zät'ä o jya's'ü o̱ jmiji, eñe c'e profeta. 17Nuc'ua ndeze 'ma o mbürü o mimi e Jesús a Capernaum, o mbürü o zopjü c'o nte, o xipjiji: ―Jyëziji c'o na s'o, ra nzhogü in mün'c'eji cja Mizhocjimi, na ngue ya ngue ra manda nu c'ü o 'ñeme Mizhocjimi a jens'e. 18'Na nu pa'a, mi nzhodü e Jesús a jmi c'e zapjü a Galilea. O jñanda c'ua yeje bëzo c'o ma pät'ä o̱ rrevi cja c'e zapjü. C'o bëzo mi cjuarma c'o. C'ü 'naja mi chjũ e Simón Pedro. C'ü nu cjuarma mi chjũ Andrés. Anguezevi mi mbëjmõvi. 19Cjanu o mama c'ua e Jesús o xipjivi: ―Nu'tsc'evi i̱ṉ mbëjmõguevi dya. Pero chjünt'üvi ín xütcjö rá mö dya, rá jí'ts'ivi rí zopjüvi yo nte ngue c'ua anguezeji xo ra ndünt'üji ín xütjügö, embevi. 20Jo ni zogüvi c'ua c'o o̱ rrevi, cjanu o ndünt'üvi c'ua o̱ xütjü e Jesús, o möji. 21Xe go mötji mas a xo'ñi. E Jesus o jñanda c'ua xe ndo yeje bëzo c'o xo mi cjuarmavi. Mi chjũ Jacobo 'ñe e Juan, c'o mi ngue o̱ t'i e Zebedeo. Ma bübüvi cja 'na bü'ü co e Zebedeo c'ü nu tatavi, ma jocüji c'o o̱ rreji. Nuc'ua e Jesús o ma't'üvi. 22Anguezevi ixco zogüvi c'ua c'e bü'ü 'ñe c'ü nu tatavi, ixco ndünt'üvi c'ua o̱ xütjü e Jesús o möji. 23Mi nzhodü e Jesús texe a ma a Galilea, mi xöpü c'o nte cja c'o o̱ nintsjimi anguezeji. Y mi xipjiji o̱ jña Mizhocjimi; mi xipjiji ja rvá manda nu c'ü vi 'ñeme Mizhocjimi a jens'e. Y mi jocü c'o pje nde ma ngueme c'o mi sufre c'o nte. 24Me mi näntji e Jesús c'ü mi jocü c'o mi sö'dyë. Nguec'ua xo zät'ä c'e jña texe a ma cja c'e xoñijõmü a Siria, o dyäräji c'o mi cja e Jesús. Nguec'ua ma sinpiji texe c'o mi sö c'o pje nde ma ngueme. Xo ma sinpiji c'o me mi sufre; ngue c'o vi zürü o̱ s'ondajma c'ü dya jo, 'ñe c'o mi sürü o̱ taque, xo 'ñe c'o dya mi sö ro 'ñõmü. E Jesús mi jocü texe c'o. 25O mbedye na puncjü nte a Galilea, 'ñe a Decápolis, 'ñe a Jerusalén, 'ñe cja c'o 'ñaja jñiñi c'o tsja a Judea, 'ñe texe a ma 'nanguarü cja c'e ndare a Jordán, mi pöji e Jesús.


text:
Ghiggermo Imbriægo
"Ghigærmo de ri Embrieghi è sto tá
Uña de Zena dre Famigge antighe .
Pezzi d'artaggiaria appareggiá
O fa sciù ro designo dre sò righe"
Gaitan Gallin, Ra Gerusalemme deliverâ[1]
Ghigermo Imbriægo (pron. /gi'dʒɛrmu iŋ'brjɛ:gu/) o Embriægo (lat. Guillermus Embriacus [2], Zena ça. 1070 - † doppo 1102) condottê zeneize, cappostippite d'a nobile famiggia d'i Imbriæghi. O parteçipò a-a primma croxâ e o fu un d'i artexen d'a preiza de Gerusalemme d'o 1099. O riportò a Zena o sacro baçî catturao a Çesarea e conservao ancœu int'a catedrâ de San Loenço. O fu conso d'o 1102. E so geste fun narræ da-o Caffaro int'i Annæ Zeneixi.
Biografia[Càngia | modifica sorgente]
"Ghigermo nascè a Zena çirca l'anno 1070 intra famiggia de ri Embriæghi, prinçipaliſſima in quello secolo e fra i atre tutte invidiâ comme moære de coscì ræro parto, a ro valô dro quá, zonto ch'o fu a l'etæ dovua, fuin ciu che uña votta appoggiæ ri Magistrati de mao ſtimma, e ra cura de potente Armæ de mâ; ſi comme seguì l'anno 1099 quand'o fu eletto Generaliſſimo de numeroso ſtœu de Vaſcelli da Guerra per andâ ſott'a ra çittæ de Geroſolima in ſoccorſo de l'Eſerçito Creſtian: dond'o zonſe accompagnao da molte ſchere de varenti e de çernui guerrê, & atri hommi aſperti in tutte ri Arte opportuñe a ra Guerra, dre quæ molto o se varſe pe ra fabrica de arcuñe machine a ra miliçia appropriæ; e o fu prinçipâ caxon dro grorioſo acquiſto de quella santa e famoſa çittæ: però che eſſendo lê Hommo de gran prudença in tutti ri affari, valoroſo, ardîo, ſollecito e de reſveggiao inzegno, o penſò con strañia invençion de confonde e d'abatte ri iñemixi dro nomme Creſtian: ond'è che trovandoſe un giorno a discorrî de tâ materia con ro gran Buggion Cappo de quell'impreiza o propoze de vorei con ro so inzegno, e façilmente eſpugnâ quelle mure intre l'acquiſto dre quæ nœutte e giorno s'affatigava inceſſantemente l'Eſerçito. Quâ propoſta vorentera da ro Buggion aççettâ, començò Ghiggermo a mette in dœuvera ro ſo ben meditao deſſegno, e varendoſe d'uña ſquaddra de Zeneixi sordatti, intre l'Arte de l'inzegnê eserçitæ; dri quæ lê o l'era o Cappo, o fabbricò in breve tempo uña fortiſſima Torre tutta de legno, con tâ meiſtria, & Arte, che faſciâ eſſendo de cœurio a reſisteiva aſſæ ben a ra força dro fœugo, e per eſſe ſpartia in tanti peççi a poeiva eſſe commodamente da lœugo a lœugo trasportâ: commettendose insemme in moddo tâ che posta appè dre iñemighe mure, per eſſe tutta articolâ, se poeiva abbatte ra sœu çimma in ver quelle in moddo che poggiandoghe ſorva, a ſerviva in fœuzza de ponte coverto, e a l'era ſtrâ ſegura per fâ paſſaggio a ra Çittæ nemiga. Quæ machina, fornia ch'a fu, a l'hebbe l'applaoſo de tutto l'Eſerçito, e a no deluſe affæto ro penscero dro Ghiggiærmo, poichè a fu sorva carri conduta in peççi sotta re mure e chie commiſſa, in moddo che ra ſola vista a l'era terrô dri iñemixi e conſolaçion dri Creſtien; ond'è, che appeña l'hebbe viſta in orde ro gran Buggion, che ſubbito o piggiò añimo de fiſſâ ro di pe ra battaggia: a l'arrivo dro quâ, començando l'aſſato ſciu ro fâ dro giorno, ſcompiggiò de mainera quelli Barbari, che inorridii a ro ſpettacoro de così ſtrañio ordegno, intre l'artifiçio dro quâ leſſan ciæramente ro proprio eſtermiñio: ben che çercaſſan con ogni sforço de reparâ a ro so danno, fun però sempre vane re sœu fadighe, & sfornie da ro valô dri Crestien, ri quæ da ri barcoin d'eſta Torre, ſcrocciando continuamente dardi, e çerti fœughi con artifiçio lavoræ, andavan inceſſantemente offendendori; & elli, tentâ voggiando de deſtrue quella machina, incroxon çerto travo a uña forte Antenna, ch'in fœuzza d'Ariete, aora in ver ra Torre ſpoinciavan, & aora in derrê per reſpoinciâra arrósavan. Mà ſempre vani fun reixi ri so sforçi da ro valô de Ghigermo, ro quâ attentamente aſſiſtendo a ra defeiza dra machina, con çerti roncoin da mure aſpertamente o taggiò re corde, ch'eſto travo ſoſtegnivan; ond'eſto toſto cazzendo portao da ro ſo proprio peizo o reſtò appôſo intro terren, e dove primma o l'era de danno a ra Torre, o ſervì pœu de ſoſtegno ſorva dro quá abbatten ri Zeneixi Inzegnê ra çimma dra mæſma, che comme dotto hemmo, a ſerviva in lœugo de ponte coverto, p'ro quâ ardíamente paſſando Gofrè, & Eustazio so fræ, arrivon feliçemente a l'acquiſto de quelle forte mure; ſeguitæ da gran parte dri valoroſi Guerrê, che ſcorrindo verſo ra porta ciù prinçipâ, quella arvin fracaſſandora, e tutto ro Creſtian Eſerçito a ra destruçion de quelli ſcelleraddi infedeli, intra soggiogâ Çittæ con feſta, e giubbilo introduſſan.
Ma Ghiggermo doppo che per ra vittoria con ro ſo mezo ottegnua, hebbe da ogn'un reçevui ri debiti applaoſi, carrego non men de lode, che de ſpœugge iñemighe, o ſe ne tornò a revei ra Patria; dove non andò guæri, che havendo ri Zeneixi appareggiao uña forte , e poſſente Armâ de trenteſei Garie, e ſei Nave groſſe, ſorva dre quæ œuttomiria combattenti Zeneixi s'imbarcon, con deſiderio d'acquiſtâ nœuve parme intri moæ de Paleſtiña, ghe fu dæto per Cappo, e Duxe ro mæximo Embriægo, sotta ra ghia dro quá doppo longa navegaçion arrivon intro Porto de Laodicea; dove ſorvezointi da ra freida ſaxon se fermon quarche tempo, non ſença inſî tal'hora a danni dri vexin Saraxin, molte Terre dri quæ con ro ferro, e ro fœugo valoroſamente destruſſan. Ma eſſendoſe a ro prinçipio dra Primaveira de là partíi; doppo vari açidenti intro viaggio incontræ arrivon proſperamente a ro Zaffo, donde se vin da ro Re Bardoin corteizemente incontræ a bandere sccegæ con ogni demostraçion d'ónô, e tenereçça d'affetto. Et eſſendo apointo ro tempo de l'urtima, e ſanta ſettemaña de Quareizema, deſideroſi de çelebrâ ra Paſqua in ra Reâ Çittæ, verſo ra mæſma ghiæ da ro proprio Ræ s'invion: e deppoî doî giorni de continnuo viaggio là zointi vin ra miracoroſa ſiamma, che ro Sabbo Santo da ro Çê deſcendendo tutte a l'aççendeiva re lampe, che intorno a ro Santo Sepolcro eran stæte poſte da ra Creſtiaña pietæ. Çerebrâ pœu ro dì ſeguente ra Reſurreçion dro Segnô, e viſitæ ri ciù devoti lœughi de quella santa Çittæ, aſſæ toſto in compagnia dro Rè retornon a ro Zaffo, & imbarcao l'Eſerçito, andon a l'eſpugnaçion d'Aſſur prinçipâ Çittæ marittima : ri abitanti dra quâ vedendoſe aſſidiæ dro Re per Terra, e da Zeneixi per Mâ, conobban evidentemente de no poei reſiſte, & in poco tempo ſe reizan a Bardoin, chi preiſone ro poſſeſſo o fè retorno a ra ſo Regia, laſſiando che ri Cappi dro ſo Eſerçito inſemme con Ghiggermo ſeguitaſſan a moddo ſo l'impreiza incomençâ; ri quæ verſo Çeſarea maritima Çittæ dra Paleſtiña co l'Armâ navegando, deliberæ de combattera l'aſſedion d'ogni intorno, e voggiando Ghiggermo agiuttâ con l'inzegno ro vigô dro braçço, o l'ordenò quarche machina per dannezzâ a ro ſo ſolito re nemighe mure: ma allò de terminâ ro ſo lavô, arraggiæ ri Creſtien da çerti inſulti de quelli Barbari, aſſátòn con impeto re mure con ro ſolo agiutto de quarche poche ſcare, ſorva dre quæ primmo de tutti montò ro coraggioſo Ghigærmo: e zointo appeña con ro pê ſciù ra muraggia o vidde con so dorô cazze da re ſcare (che per ſovercio peizo ſe fracaſſon) tutti quelli che de ſeguitâro primeri brammavan, coſì che lê trovandoſe ſolo intre moen dri iñemixi o s'arrecomandò devotamente a l'agiutto divin, & intrao per ro ſo scampo intr'uña Torre, o s'incontrò intr'un Saraxin, che re ſcare de quella o deſcendeiva; con ro quâ vegnuo a battaggia, o ro deſteize valoroſamente per terra; e ſeguitando a montâ o l'arrivò a ra çimma de l'edifiçio, de donde (per êſſe ro sito aſſæ eminente) o vidde ch'era ra Çittæ de doggia muraggia fortificâ; ra primma dre quæ era allantora dro tutto affæto priva de deffenſoî, per ra quá cosa fortemente recoverandoſe ro cœu, o començò da quell'áto posto à vibrâ per l'Ære ra ſpâ, façando con eſta ſegno a re Creſtiañe ſquaddre; a çò quanto ciu fito poeivan s'avexinaſſan a lê. E pâ apointo, che ra Torre de Çeſarea, a premiaſſe a Ghiggermo l'induſtria, ch'o l'hebbe in fabricâ quella de Geruſalemme; perchè ſicomme con l'agiutto de quella o l'introduſſe là drento ri ſœu Creſtien; così con ro mezo de queſta o l'exortò ri mæſmi a aſſâtâ ra Çittæ nemiga; ſi comme aſſæ toſto eſeguin montando con dre atre ſcare re mure, e façendoſe padroin dro primmo reçinto; in ro quæ fun allegramente reçevui da ro Forte Ghigærmo, con ro quá a l'aſſâto dro ſegondo repoæro s'incamminon: a l'acquiſto dro quâ ghe ſervì non poco un'Ærboro de Parme, per mezo dro quâ monton ſciù re mure, e squæxi che da ra Parma naſceſſan a Ghigermo re Parme, o trionfò toſto aſſæ dri iñemixi de Chriſto: che doppo oſtinâ, ma non molto longa battaggia, deventon finarmente exempio d'orrô a ri Poppoli ſo vexin, e glorioſo trofeo dre Creſtiañe ſpoæ.
Tâ per virtù dro Zeneize Guerrê fu l'exito dri infeliçi habitanti dra Çittæ de Çeſarea, molti dri quæ, ço è vegi, femmine, figgiœu, & atra gente imbelle eſſendoſe retiræ intro Tempio per ſegureçça dre proprie vitte, quando pœu vin, che contro de lô s'incaminava ra furia dri Creſtien Campioin, amaramente cianzando ri ſuppricon a non incrudelî contro ri deſarmæ, & imbelli: ma laſciandori in vitta impoſſeſſâſe ciù toſto dre ſo ſoſtançe, che de boña vœuggia, & in gran copia ghe conçedeivan. Per ra quâ movendoſe a compaſſion dri suppricanti, non ſolo ri Cappi de quell'eççellente Eſerçito: ma ciù de tutti l'invitto Ghigærmo de bon cœu, e vorentera a quelli infeliçi perdonon: dapœuſcia començon a ſpartiſe ra preiza, & a ro Zeneize Campion (che per êſſe montao primero ſciù re mure, haveiva reixi ardîi tutti ri atri a ſeguitâro, & avertaghe a ra vittoria ra ſtrâ) fu dæta in premmio l'eleçion de ço, che ciù ghe foîſſe piaxuo. Ma lê ciù curioſo, che avaro, laſciando a ri atri tutto l'oro, e l'Argento; o retègne per lê ra Feniçe dre Gemme, diggo ro ſmerado deſmezurao e ſença paro, che con atto magnañimo (retornao ch'o fù de Çeſarea) o donò a ra ſo Patria, e intra ſo Cattedrâ ſin a ro dì d'ancœu fedelmente ſe cuſtodiſce; cuſtode lê aſſì dro glorioſo Nomme de Ghiggermo: mentre non ſe pœu da Zeneixi nominâ queſta Gioja incomparabile ſença ravvivâ ra memoria de quello, chi generoſo privandoſene o ghe ne deſſe ro poſſeſſo.
In ſomma ro Ghigiærmo a benefiçio dra Creſtiaña Repubrica o ſe moſtrò in ogni occorrença Çeſare inſemme, & Archimede, ço è varente Guerrê p'ra spâ valoroſamente dœuverâ, e sottî Inzegnê p're machine dra fertilitæ dro ſo intelletto ciù votte inventæ, e poſte in uſo con ammiraçion dro mondo. Mi però non havendo doppo tanti ſecoli poſciûo trovâ de lê ciù degne notiçie, darò fin a ro preſente deſcorso dixendo, che dro 1102. retornao ch'o fù da re Impreize de Paleſtiña, o l'hebbe da ri ſœu Çitten l'honô dro Conſolato: dra quæ Dignitæ ſpiccò non poco ra ſo prudença: & l'è façile, ch'o foîſſe promotô dro batte monæa in Zena, poichè per quant'oſſervo, començò apointo queſt'uſo eſſendo lê Conſoro."[3]
Referençe[Càngia | modifica sorgente]
- ↑ Gaitan Gallin, Ra Gerusalemme deliverâ, 1755, XVIII-43
- ↑ Annali Genovesi di Caffaro - Luigi Belgrano - 1890
- ↑ Rafaele Soprani, nobile genovese: LE VITE DE PITTORI SCOLTORI, ET ARCHITETTI GENOVESI. E DE' FORASTIERI, CHE IN GENOVA OPERARONO, Genova, 1674


text:
Rio de Janeiro
Çittæ d'o Braxî e antiga capitâ, a g'ha 'na popolassiôn totâle de 6.094.183 abitanti (2005), insce 'na sûperfiçie de 1.182 km².
A s'affaccia inscia Bahia de Guanabara. A l'è stæta scôverta o giôrno du anno nêuvo de 1502, c'o l'ha dæto, primma a-o gôrfo e dappêu a-a çittæ, o nomme Rio de Janeiro, c'o vêu dî "Sciûmme de Zennâ".
Co-o tûrìximo môlto svilûppòu, a l'è famôsa pe-e spiage de Copacabana e Ipanema, pe-o mävegioso monumento d'o Cristo Redentô inciö mônte Corcovado, pe-o mônte cônôsciûo comme Pão de Açúcar (pan de sûccao), e pe-e çelebrassioîn d'o carlevâ.


text: 1'Na nu pa e Pedro o mëvi e Juan cja c'e templo, o ma dyötüvi Mizhocjimi nu. Ya vi zünü jñi'i c'ü nzhä; mi ngue 'naja hora c'o mi pa ötüji Mizhocjimi. 2'Ma ya mi mëvi, ma tũji 'na bëzo c'ü dya mi sö ro nzhodü. Nuc'ü, je ma cjanu ndeze 'ma o jmus'ü. Nguec'ua pama mi pa emeji c'e bëzo cja 'na o̱ ngoxtji c'e templo, ngue c'ua ro dyötü o merio c'o mi cjogü nu. C'e ngoxtji nu ja mi emeji, ni chjũ Na Zö. 3C'e bëzo o jñanda e Pedro 'ñe e Juan c'ü ya mi ngue ro cjogüvi cja c'e templo. Cjanu o dyötü o merio anguezevi. 4Nuc'ua e Pedro o jñanda na jo c'e bëzo; xo 'ñe e Juan. O mama c'ua e Pedro o xipji: ―Jñandgagöbe, eñe. 5Nuc'ua c'e bëzo o jñanda na jo anguezevi, mi te'be pje ro ch'unü. 6O mama c'ua e Pedro o xipji: ―Dya rí jüngö pje rá da'c'ü; dya rí jüngö plata ni oro. Pero rí xi'tsc'ö ra mböxc'ü e Jesús c'ü mi menzumü a Nazaret. Nuc'ü, ngue c'ü o ndäjä Mizhocjimi ra 'ñevgueji libre. Nguec'ua rí böbügue rí nzhodü, embeji c'e bëzo c'ü dya mi sö ro nzhodü. 7Nuc'ua e Pedro cjanu o pënchp'i c'ua o̱ jodyë c'e bëzo, cjanu o bö'bü. Ixco jogü c'ua o̱ ngua 'ñe o̱ bola, o zëzhi. 8Nuc'ua ixco böbü c'ua o nzhodü. Cjanu o cjogü c'ua cja c'e templo co e Pedro 'ñe e Juan, mi nzhodü y mi dacü. Mi mama c'ü me na jo Mizhocjimi, mi unü 'na pöjö. 9C'o nte c'o ma cã'ã cja c'e templo, o jñandaji mi nzhodü c'e bëzo 'ñe mi unü 'na pöjö Mizhocjimi. 10Mi pãrãji ngueje c'e bëzo c'ü mi junrü cja o̱ ngoxtji c'e templo c'ü ni chjũ Na Zö, mi örü o merio. Me go zũji c'ua, dya mi parã pje ro nguijñiji. Na ngueje ya vi jogü c'e bëzo, ya mi nzhodü. 11Cja c'e templo, bübü 'na porta c'ü ni chjũ o̱ Portal e Salomón. Je mi bübü nu e Pedro 'ñe e Juan. C'e bëzo c'ü vi jogü o̱ ngua, sido mi dyoji co anguezevi. C'o nte o möji c'ua na niji nu ja mi bübü c'e bëzo 'ñe e Pedro 'ñe e Juan. Me mi sũji, na ngue vi jogü c'e bëzo. 12E Pedro 'ma mü o jñanda ya vi mundo c'o nte, cjanu o xipjiji c'ua: ―Nu'tsc'eji ín menzumütsc'öji a Israel, ¿jenga me i̱ṉ sũji me i̱ṉ jandgagöbe? I̱ṉ pëzhgueji c'ü me na jozgöbe 'ñe me na zëzhi ín jñagöbe, nguec'ua rvá jocübe ne bëzo. Pero iyö. 13C'ü o jocü, ngue o̱ T'i Mizhocjimi c'ü mi ma't'ü e Abraham 'ñe e Isaac 'ñe e Jacob c'o mi ngue ín mboxatitagöji. Nudya Mizhocjimi ya unü poder e Jesús c'ü o̱ T'i ngue c'ua ra manda. Nu'tsc'eji i̱ sidyiji e Jesús cja jmi e Pilato ngue c'ua ro jñünpüji ngüenda. Mi ne e Pilato ro 'ñeme libre e Jesús, pero dya i̱ ñegueji. 14Maco e Jesús dya tsja c'o na s'o, pero dya i̱ ñeji ro 'ñemeji libre c'ü. Maco ngue c'e bëzo c'ü mi pö't'üte c'ü i̱ dyötüji e Pilato o 'ñeme libre. 15I̱ dyötüji e Pilato o mbö't'üji e Jesús, maco ngueje c'ü o ngambgagöji va c'ü o dyacüji c'ü rgá bübütjoji. O mbö't'üji e Jesús, pero Mizhocjimi o tsjapü o te'e o bübütjo na yeje. Nutscöjme ró jandajme; nguec'ua rí xi'tsc'öjme o te. 16Ngue o̱ poder e Jesús c'ü o tsjapü o zëzhi o̱ ngua ne bëzo, na ngue o 'ñench'e o̱ mü'bü e Jesús, o creo c'ü ro jogü. Nujnu, i̱ṉ pãrãgueji c'ü dya mi sö ro nzhodü. Pero i̱ṉ jandaji ya jogü dya. O 'ñench'e o̱ mü'bü e Jesús; nguec'ua o jogü ja c'o nzi gui jñandaji, eñe e Pedro. 17O sido o ña e Pedro o mama: ―Nu'tsc'eji ín menzumüts'ügöji, rí pãrãgö c'ü dya mi pãrãgueji cjo ngueje c'ü vi 'ñeme Mizhocjimi ra manda. Xo 'ñe c'o mböcjimi 'ñe c'o 'ñaja c'o pje pjëzhi, dya xo mi pãrãji. 18O zädä ja c'o nzi va mama Mizhocjimi. Mi jinguã Mizhocjimi o 'ñünbü o̱ mü'bü texe c'o o̱ profeta o mamaji c'ü ro sufre nu c'ü vi 'ñeme Mizhocjimi. 19Ixtí unnc'eji ngüenda c'ü i̱ tsjaji c'o na s'o. Nzhogüji cja Mizhocjimi rí dyötüji ra perdonaots'üji. 'Ma rí tsjaji a cjanu, ra perdonaots'üji 'ma. Nuc'ua Mizhocjimi ra dya'c'üji me rí mäcjeji, dya pje rí mbeñeji. 20Xo ra ndäjä e Jesús ra ẽjẽ na yeje. Na ngue ngueje c'ü o 'ñeme Mizhocjimi ra manda. 21Pero sido ra bübü e Jesús a jens'e hasta 'ma cja ra zädä c'o o mama Mizhocjimi. Mizhocjimi o 'ñünbü o̱ mü'bü c'o o̱ profeta o mamaji ra zädä 'ma ra jogü texe, ja c'o nzi ma cja 'ma cja vi dyät'ä Mizhocjimi e jens'e 'ñe ne xoñijõmü. 22O mama e Moisés: “Mizhocjimi c'ín Jmugöji o 'ñempquegö rí mamagö o̱ jña. Je xo rga cjatjonu, ra 'ñeme c'ü 'na c'o ín menzumügöji xo ra mama o̱ jña. Texe c'o ra xi'ts'iji c'ü, rí dyätäji c'ü. 23'Ma cjó c'o dya ra dyätpä o̱ jña, ra pjongüji cja c'o o̱ nte, ra mbö't'üji.” Nuyo, ngue yo o mama e Moisés, eñe e Pedro va xipji c'o nte. 24O sido o ña e Pedro o mama: ―E Samuel mi ngue c'e profeta c'ü ot'ü o mama yo ya zädä yo cjë dya. Xo mama a cjanu c'o 'ñaja profeta. 25Mizhocjimi o xipji a cjava e Abraham: “Na ngue c'ü ra tsja c'ü in mboxbëchegue, rá intsjimigö yo nte yo cãrã texe cja ne xoñijõmü”, eñe Mizhocjimi va xipji e Abraham. C'o ín mboxatitagöji mi te'beji ro zädä c'ü vi mama Mizhocjimi. Nutscöji o̱ mboxbëchezüji anguezeji, nguezgöji ne ra intsjimizüji dya Mizhocjimi ja c'o nzi va xipji e Abraham, 'ñe ja c'o nzi va mama c'o profeta. 26Mizhocjimi o 'ñeme e Jesús. Nutscöji rí menzumüji a Israel, nguetscöji ot'ü o ẽ zocüji, ngue c'ua rá jëziji c'o na s'o, ra nzhogü ín mü'büji cja Mizhocjimi. A cjanu ra intsjimizüji. Nguec'ua rí xi'tsc'öji ni jyodü rí dyätpäji dya o̱ jña e Jesucristo, ra nzhogü in mü'büji cja Mizhocjimi, eñe e Pedro.


text:
Ghisa
A Ghisa a l' è unna liga composta prinçipalmente da Færo, contegninte dall'1,8 ao 5,5 % circa de Carbonio. Pö esse presenti anche, in basse percentuali, di liganti comme Molibdeno, Crommo, Siliçio, Alluminio, eccetera. O diverso tenore de Carbonio o corrisponde a struttüe diverse, ae quæ corrisponde anche unna grande diverscitæ in te caratteristiche meccaniche. I oggetti de ghisa pöan esse realizzæ solo attraverso a füxion, perchè questo materiale o no l' è foxinabile. A temperatüa de füxion a l' è de 1200°C. Caratteristiche da ghisa son a düressa elevä, unna bonna rexistensa all'usüa da strisciamento e unna forte rigiditæ. A presenta però unna resiliensa bassa. Questa liga a vegne döviä pe realizzä, presempio, stive o componenti de motori a scciöppo comme sedi e guidde de valvole, erboi a camme e canne di cilindri; spesso in te motori piccin e utilitai vegne füzo in ghisa tütto o cilindro.


text: 1Ya mi bëzhtjo yepa ro zädä c'e mbaxua c'ü ni chjũ Pascua, 'ma mi siji o tjõmëch'i c'o dya mi bäns'ä. C'o ndamböcjimi 'ñe c'o mi xöpü o̱ ley Mizhocjimi mi jodüji ja rvá zürüji e Jesús c'ü dya cjó ro mbãrã, ngue c'ua ro mbö't'üji. 2Mi mamaji: ―Dya ra jogü rá sürüji cja ne mbaxua; 'na ra huëñi yo nte ra tsja o̱ dyëji, eñeji. 3'Ma mi bübü e Jesús a Betania nu cja o̱ ngumü e Simón c'ü mi sö lepra, o säjä c'ua 'na ndixũ nu ja mi bübü e Jesús, ma tũ 'na botia ndojo c'ü mi po'o c'o me ma jo ma jyärä. Me mi muvi na puncjü merio c'ü. O mbärä c'e botia, cjanu o xisp'i o̱ ñi e Jesús 'ma ya ma jũ cja mexa. 4C'o mi cãrã nu, bübü c'o o üdü. O pötva mamaji: ―¿Jenga o tsja a cjanu? O nda pjödü ne perfume nu me na jo ga jyärä. 5Mi sö ro bö'ö nu, ro cjogü jñi mil mbëxo nu. C'o merio c'o, ro sö ro ch'unü yo dya pje pë's'i, eñe c'o. Mi ünmbüji c'e ndixũ, mi huënch'iji. 6O mama c'ua e Jesús o xipjiji: ―Jyëziji. ¿Jenga na huënch'iji ne ndixũ nu? Me na zö nu o tsjacü nu. 7Nu'tsc'eji, xe rí mintcjeji nujyo dya pje pë's'i, nguec'ua 'ma rí ñegueji, ra sö rí pjös'üji. Pero nutscö ra zädä 'ma dya cja rá bünc'ö a ndetsc'eji. 8Ne ndixũ nu, o tsja nu c'ü o sö o tsja. Ya xisquigö ín cuerpo nujyo na jo ga jyärä, ngue nu ya na segurao c'ü rguí dyögüzügöji. 9Na cjuana rí xi'tsc'öji, texe cja ne xoñijõmü c'ua ja ra zopjüji yo nte ra xipjiji ja ga cjazgö, nde ra nädäji nu o tsja ne ndixũ nu, ngue c'ua ra mbeñeji nu o tsjacü, eñe e Jesús. 10E Judas Iscariote c'ü mi ngueje 'naja c'o doce o̱ discípulo e Jesús, o ma cja c'o ndamböcjimi o ma xipjiji c'ü ro nzhö e Jesús. 11Nuc'ua c'o ndamböcjimi me co mäjäji 'ma o dyäräji c'ü ro tsja e Judas. Anguezeji o mamaji c'ua c'ü ro ngõ't'üji e Judas. Angueze o jyodü c'ü ja rvá tsjapü ngue c'ua ro nzhö'ö e Jesús. 12Ya vi zädä c'ü ot'ü pa c'e mbaxua 'ma mi siji o tjõmëch'i c'o dya mi bäns'ä. Ngueje c'e pa 'ma mi jyodü ro mbö't'üji 'na ts'imë c'ü rví pjongüji c'e mbaxua. C'o o̱ discípulo e Jesús o xipjiji: ―¿Ja ngue c'ua i̱ṉ ne rá ma ät'äjme o jñõnü c'ü rí sigue rgui sũpü ne mbaxua? 13Nuc'ua e Jesús o ndäjä yeje c'o o̱ discípulo, o xipjivi: ―Mëvi cja c'e jñiñi. 'Ma rí sät'ävi nu, rí chjëji 'na bëzo c'ü ri tunü 'na xäjnä ndeje. Rí chjünt'üvi a xütjü c'e bëzo. 14Nu ja ra cjogü angueze rí xipjivi c'e bëzo c'ü menzumü nu: “C'ü rvá ẽcjöbe, mama c'e xöpüte, ¿ja bübü c'e cuarto nu ja ra mimi co c'o o̱ discípulo ra ziji c'ü rguí zũpüji ne mbaxua?” Je rga cjanu rgui xipjivi c'e menzumü. 15Nuc'ua angueze ra jí'ts'ivi 'na jyäxcumü c'ü na nojo c'ü ya bübü texe c'o ni jyodü. Ngueje nu rí dyät'ävi o jñõnü c'ü rá siji, eñe e Jesús. 16Anguezevi o mëvi c'ua cja c'e jñiñi, o chöt'üvi c'ua ja nzi va xipjivi. O dyät'ävi c'ua o jñõnü c'o ro ziji rvá zũpüji c'e mbaxua. 17Nuc'ua c'ü nzhä o möji e Jesús co c'o doce o̱ discípulo. 18O mimiji cja mexa. 'Ma ndänt'ä ma siji o xëdyi, e Jesús o xipjiji: ―Na cjuana rí xi'ts'igöji, bübü 'najats'ügueji nu va rrã siji o xëdyi c'ü ra nzhögügö cja o̱ dyë c'o ra mbötcü, embeji. 19Anguezeji 'ma o dyäräji a cjanu, me go ndumüji c'ua. O mbürü o dyönüji e Jesús nzi 'naja anguezeji: ―¿Cjó je ngueje c'ü, cjo nguetscö? 20O ndünrü c'ua e Jesús o xipjiji: ―Ngueje 'najats'ügueji i̱ṉ doceji c'ü je tü'bü o xëdyi co nuzgö cja ne mojmü nu rrã sigöji, ngue c'ü ra nzhögügö c'ü. 21Nutscö rvá ẽcjö cja Mizhocjimi, ra mbötcüji c'ua ja nzi ga t'opjü. Pero juejme ne bëzo nu ra nzhögügö. Xenda rvá jo c'ü dya ro jmus'ü ne bëzo nu; me ra sufrido na puncjü nu. 22'Ma ndänt'ä ma siji o xëdyi, o jñü 'naja tjõmëch'i e Jesús, o unü na pöjö Mizhocjimi. Cjanu o xënmbi c'ua c'o o̱ discípulo, o xipjiji: ―Jñü'üji ne tjõmëch'i nu rrã xëñc'iji, rí si'iji. Nujnu ngue ín cuerpogö nu. 23Cjanu o ndës'i c'ua c'e vaso. O unü na pöjö Mizhocjimi, cjanu o unü c'o o̱ discípulo. O ziji c'ua texeji. 24O mama e Jesús o xipjiji: ―Nujnu ngue ín tsjigö nu. Na ngue c'ü rga pjödügö ín tsji rá tũgö, Mizhocjimi ra tsja dya, c'ua ja nzi va mama ra tsja; ra perdonao dya o̱ nzhubü na puncjü o nte'e. 25Rí xi'tsc'öji, ndeze dya, dya cja xe rá sigö o̱ ndeje o uva hasta 'ma cja ra zädä c'ü rá mandagö, c'ua ja nzi va mama Mizhocjimi. Cja rá sigö 'ma c'o cja dadyo, eñe e Jesús. 26'Ma o nguarü o tõjõji 'na himno, o mbedyeji o möji cja c'e t'eje c'ü ni chjũ Olivos. 27E Jesús o xipjiji c'ua: ―Texets'ügueji nde rí xõgüji ne xõmü dya, na ngue c'ü ra tsjacügöji dya. Na ngueje ya t'opjü a cjava: “Nuzgö rá pö't'ügö c'e mbörü. Nuc'ua c'o o̱ ndënchjürü ra mböt'ü c'o”, eñe c'ü t'opjü. 28Pero 'ma ya rá tegö a nde cja c'o añima, ot'ü rá magö a ma a Galilea, ngue c'ua 'ma rí sätc'eji nu, ya rva bünc'ö nu. 29O ndünrü c'ua e Pedro o xipji: ―Zö texe ra jyëtsc'igueji, pero nuzgö dya rá jëtsc'igö, eñe. 30E Jesús o ndünrü c'ua o xipji: ―Na cjuana rí xi'tsc'ö, dya be ri huë'ë na yeje o chare ne xõmü dya, 'ma ya na jñi rgui tsädä c'ü dya i̱ṉ pãcãgö. 31Xenda o mama na zëzhi c'ua e Pedro: ―Jiyö. Zö rá tũgö co nu'tsc'e, pero dya pje rá cädägö c'ü rgá pã'c'ö, eñe c'ü. Xo nde va mantjo c'ua texe c'o discípulo. 32O möji c'ua nu ja ni chjũ Getsemaní. Nuc'ua e Jesús o xipji c'o o̱ discípulo: ―Mimiji va; rá ma ötügö Mizhocjimi, eñe. 33Nuc'ua e Jesús o zidyi e Pedro 'ñe e Jacobo 'ñe e Juan. O mbürü o ndumü c'ua e Jesús, y me mi cjijñi na puncjü. 34Nuc'ua o xipjiji: ―Me ndumü ín mü'bügö, rí sö ra mbötcügö c'ü rgá sentiogö. Chepqueji va, dya rí ĩji, eñe e Jesús. 35Xe ma c'ua xe ts'iquë a ma xojñi, o ndüne a jõmü, o dyötü Mizhocjimi, 'ma ro sö, ro cjogütjo c'ü dya ro zädä c'ü ro tsjapüji c'e hora. 36O mama: ―Mi Tatats'ügö. Sö rí tsjague texe. Tsjapü ra cjogü c'ü dya ra zädä c'ü rá sufridogö. Pero dya rí tsjague c'ua ja nzi rgá negö; tsjague c'ua ja nzi gui ñegue, eñe. 37O nzhogü c'ua e Jesús nu ja mi cãrã c'o jñi o̱ discípulo; o chöt'ü ya nde vi ĩjĩtjo c'o. E Jesús o xipji c'ua e Pedro: ―Nu'tsc'e Simón, ¿cjo i̱ṉ ĩcje? ¿Cjo dya mi sö ri chepque 'na hora c'ü dya rvi ĩcje? 38Cjanu o xipjiji texeji: ―Dya rí ĩjĩji. Dyötqueji Mizhocjimi ngue c'ua dya rí dyätäji c'ü dya jo. Cja in mü'büji, na cjuana i̱ṉ ne rí tsjaji c'ua ja nzi ga ne Mizhocjimi; pero in cuerpoji ya mbo o̱ cuë yo. 39Nuc'ua o ma na yeje e Jesús; o ma dyötü Mizhocjimi. O mama c'o jña c'o vi mama 'ma ot'ü. 40O nzhogütjo na yeje; o chöt'ü ya nzho ma ĩjĩtjoji na ngueje me mi tägä o t'ĩjĩ anguezeji. Dya mi pãrãji ja rvá ndünrüji. 41O nzhogü c'ua c'ü na jñi, o xipjiji: ―¿Cjo ya i̱ṉ ĩcjeji 'ñe ya i̱ṉ söyaji? Ya na jo dya. Ya zädä ne ndajme. Nutscö rvá ẽcjö cja Mizhocjimi, ya ra nzhögüji cja dyë c'o nte c'o cja c'o na s'o. 42Ya rí ñangaji dya. Ya va säjä nu ra nzhögügö. Mö rá chjëji. 43'Ma xe ma ña e Jesús, o säjä e Judas c'ü mi ngue 'naja c'o doce discípulo. Ma dyoji na puncjü nte c'o vi ndäjä c'o ndamböcjimi, 'ñe c'o mi xöpü o̱ ley Mizhocjimi, 'ñe c'o tita, ma jünji tratjëdyi 'ñe ngarrote. 44E Judas c'ü ro nzhö e Jesús, ya vi xipji a cjava c'o nte c'o mi pöji: ―Nu c'ü rá tjünegö, ngue c'ü i̱ṉ jodügueji c'ü. Nguec'ua rí pënch'iji na jo c'ü, c'ü dya ra c'ueñe, empji. 45Nuc'ua e Judas 'ma o säjä, exco chëzhi a jmi e Jesús, o xipji: ―Nu'tsc'e ín xöpütets'ügö. Jo ni ndüne c'ua a jmi. 46Nuc'ua c'o nte exco pënch'iji c'ua e Jesús ngue c'ua ro zidyiji. 47Nuc'ua 'naja c'o mi dyoji e Jesús o ngübü c'ü o̱ tratjëdyi, o jñüpcü o̱ ngõ 'naja c'o o̱ mbëpji c'ü mi mero ndamböcjimi. 48E Jesús o xipjiji c'ua: ―I̱ pedyeji cja c'in jñiñiji va ẽ sücöji nza cja 'ma ri nguezgö 'na mbẽ, va jünji in chjëdyiji 'ñe in ngarroteji. 49Pamü mi cãrãgöji cja c'e templo mi xö'c'üji, maco dya mi pënzhguigöji 'ma. Pero ya va sädä yo, ngue c'ua ra zädä c'ü o dyopjü c'o profeta cja o̱ jña Mizhocjimi, embeji. 50Nuc'ua texe c'o discípulo o c'ueñeji o zogüji e Jesús. 51Pero mi bübü 'naja t'i c'ü mi tjünt'ü a xütjü e Jesús. Nguetjo 'na manta mi tëjë c'e t'i. C'o nte o pënch'iji. 52Pero c'e t'i o mbägä c'ü o̱ manta. O cjuañi, o matjo manguerga. 53C'o nte o zidyiji e Jesús nu ja mi bübü c'ü mi mero ndamböcjimi. Ya vi jmurü texe c'o ndamböcjimi 'ñe c'o tita 'ñe c'o mi xöpü o̱ ley Mizhocjimi. 54'Ma ya mi pöji, e Pedro mi bëpjatjo na jẽ, hasta 'ma o zät'ä nu cja c'ü o̱ tji c'ü mi mero ndamböcjimi. O cjogü c'ua e Pedro a mbo, o ma mimi nu ja mi cãrã c'o mbëpji. Ma pa't'ü cja sivi e Pedro. 55C'o ndamböcjimi 'ñe c'o dyaja c'o ya vi jmurü ro jñünpüji ngüenda e Jesús, mi jodüji o testigo c'o ro mama vi tsja na s'o e Jesús, ngue c'ua ro sö ro mbö't'üji. Pero dya mi tö'tp'üji. 56Ma puncjü c'o mi mama vi tsja na s'o e Jesús, pero dya ma cjuana. Dya mimi yeje testigo c'o ro mama 'natjo o̱ jñavi. 57O böbü c'ua o testigo c'o dya ma cjuana c'o o mama a cjava: 58―Nutscöjme ró äräjme ne Jesús o mama: “Rá tunbügö nu ne templo nu o dyät'ä yo nte. Nuc'ua jñipatjo rá jäbä c'ü 'naja c'ü dya ra jyäbä yo nte”, o 'ñeñe. 59Zo mi mamaji a cjanu, pero dya mi 'natjo o̱ jñavi. 60O böbü c'ua c'ü mi mero ndamböcjimi a nde nu ja mi cãrã c'o nte, o dyönü e Jesús: ―¿Cjo dya pje rí chjünrügue? ¿Pje i̱ṉ mangue co nujyo jña yo na xi'tsc'eji? 61Pero e Jesús, dya pje ndünrü. Nuc'ua c'ü mi mero ndamböcjimi o dyönü na yeje o xipji: ―¿Cjo ngue'tsc'e e Cristo c'ü ngue o̱ T'i Mizhocjimi c'ü me na jo? 62O ndünrü c'ua e Jesús o xipji: ―Jãgã, nguezgö. Nutscö rvá ẽcjö cja Mizhocjimi, ra zädä 'ma rí jñandgöji 'ma rá mimigö cja o̱ jodyë Mizhocjimi c'ü me na zëzhi. Rí jñandgöji rva ẽcjö cja ngõmü a jens'e. 63O üdü c'ua c'ü mi mero ndamböcjimi, o ts'üdü c'o o̱ bitu c'o mi je'e c'ü, o mama: ―¿Pje xe ni jyongöji o testigo? 64Cja i̱ dyäräji o zadü Mizhocjimi nu. ¿Pje i̱ṉ mangueji? Texeji mi mamaji mi jyodü ro bö't'ü e Jesús. 65Nuc'ua mi bübü c'o o zosp'ü a jmi e Jesús. O ngo'tp'üji o̱ ndö. Cjanu o ya'büji. Cjanu o xipjiji: ―Rí xitscöjme cjó ngue c'ü na yapc'ü dya. Nu c'o policía xo o mbë'chp'iji a jmi. 66E Pedro mi büntjo nu cja c'e tji. O ẽjẽ c'ua 'naja ndixũ c'ü mi pëpi c'ü mi mero ndamböcjimi. 67Nu c'e ndixũ 'ma o jñanda e Pedro c'ü ma pa't'ü cja sivi, o nguinch'i. Cjanu o xipji: ―Nu'tsc'e, xo mi dyocjevi e Jesús nu menzumü a Nazaret. 68O ngädätjo c'ua e Pedro o mama: ―Dya rí pãrãgö c'ü. Dya xo rí pãrãgö pje pjëzhi c'ü i̱ṉ mangue. O mbedye c'ua a ma tji cja c'e ngoxtji. Jo ni huë c'ua 'na chare. 69Nuc'ua c'e ndixũ c'ü mi mbëpite o jñanda na yeje e Pedro, o xipji c'ua c'ü na yeje c'o mi cãrã nu: ―Ne bëzo nu, ngue 'naja o̱ dyoji e Jesús, eñe. 70E Pedro o ngädätjo na yeje. Dya mezhe c'ua, c'o mi cãrã nu, o xipjiji na yeje e Pedro: ―Na cjuana xo ngue'tsc'e 'naja o̱ dyoji nu, na ngueje i̱ṉ menzumü a Galilea; c'ua ja gui ña, exi 'mã'tc'ãtjo. 71Nuc'ua e Pedro o mbürü o ña, o mama c'ü ro zübü Mizhocjimi 'ma dya ma cjuana c'ü mi mama. O mama: ―C'ua ga mbãrã Mizhocjimi, dya rí pãrãgö ne bëzo nu i̱ṉ mangueji. 72Jo ni huë c'ua na yeje 'na chare. O mbeñe c'ua e Pedro c'o jña c'o vi mama e Jesús vi xipji: “'Ma dya be ri huë na yeje 'na chare, ya na jñi rgui mamague c'ü dya i̱ṉ pãcãgö”, vi 'ñeñe. Me go huë c'ua e Pedro.


text:
Çittæ do Panamá
A Çittæ do Panamá a l'è a capitâ e çittæ ciû popolä do Panamá, scituä inta costa sûd-òvest inscie l'Oçeano Paçiffigo accanto a l'imboccatûa do Canâle do Panamá.
Con 'na popolassiôn de 1.063.000 abitanti (2000), a l'è o çentro polittego, amministrattivo e côltûâ do Pàize e a g'ha i edifiçi ciû ärti d'America Çentrâ, essendo ascì a çittæ ciû svilûppä de 'sta pârte do continente.
A l'è stæta eletta into 2003 comme capitâ internaçionâ da côltûa, insemme a Curitiba (Brasî), e a g'ha ciû de çento alberghi e ristoranti, conformando 'n gran çentro d'attrassiôn tûristega.


text:
Rosario
Rosario a l'è 'na çittæ d'o çentro-ovest d'Argentinn-a, capolêugo d'a provinsa de Santa Fé.
O l'è ûn d'i prinçipâli çentri ûrbæn d'o Pàise, o terso in quantitæ de popolassiôn, e 'n importante pôrto inscia riva oçidentâle d'o sciûmme Paraná, a 305 km a nord-ovest de Buenos Aires.
Nûccleo de 'na regiôn de grande importansa econòmica e favorïa da o trànsito fluviâle e da-a ræ de trasporto, a l'è a prinçipâle metropoli de ûnna d'e ciû prôspere regioîn d'agricôltûa, ma anche 'n gran çentro côltûrâle, edûcativo e sportivo, con ûniversitæ, mûsèi e biblioteche. A sêu archittetûa inclûdde interesanti sentë tûristici, boulevards e monûmenti.
- Scïto ûffissiâle d'a Mûniçipalitæ de Rosario
- Tûrismo a Rosario, Argentinn-a
- Rosario Freak Fotos de Rosario, Argentinn-a


text:
Cattedrale de San Loenso
A San Loenso l' è intitolou a Cattedrale de Zena, consacrä in te l 'anno 1118 da o pappa Gelasio II, doppo esse stæta ricostruia in to scito de unn' atro edifizio sacro, che verso o IX-X° secolo o l' aveiva sostituio in te a sö funsion San Scî (a protocattedrale). De ritorno dae croxæ doppo a conquista de Gerusalemme, i zeneixi portaven in patria e reliquie de San Gian Battista, e l' ea anche pe dâ a queste unna sede degna che se decideiva de innarsä a növa Cattedrale.
Architettüa[Càngia | modifica sorgente]
San Loenso a l' è in stile romanico, anche se a facciä a l' è stæta rifæta in stile gotico in to secolo XIII, a strisce orizzontali de dui coî. A lünetta do portä prinçipâ a rappresenta o martirio do Santo. L' interno o l' è diviso in te træ navatte; l' artâ mazzô o l' è do çinqueçento; ao de sôvia de questo gh' è a statua brozea de l' Immacolâ, do 1632. Ai læti de l' artâ se tröva e statue di Evangelisti.
In to tesoro se conserva quello ch'o l' è ritegnüo o Santo Graal döviou da Giöxiô Cristo dürante l' Ürtima Çenna.
Un atro oggetto molto famoso custodîo a l' interno da cattedrale o no l' è unn' opera d' arte ma un strumento de distrusion, veo memento d'a segunda guæra mondiâ e de distrusioin patie da Zena e da l' Italia in te quelli anni: o l' è un proietto da 381 sparou dä flotta ingleize in to bombardamento do 9 frevä 1941.


text:
Santa Barboa
Santa Barboa, martire, se festezza o 4 de dexembre.
A nasce' a Nicomeddia into 273. A se distinse pe l'impegno int'o studdio e pe a riservateçça, qualitæ che ghe varsan o nomiagio de barbara, saiv'a dî strangea, no romaña. Tra o 286-287 Barboa a stramuò in villa a Scandriggia, ancœu in provinça de Rieti, a prœuvo a-o poæ Dioscoro, collaboratô de l'imperatô Mascimian Ercullio. A converscion a-a fe' crestiaña de Barboa a provocò l'ira do Dioscoro. A gardetta a fu coscì constreita a refugiâse inte 'n bosco doppo avei destruto i dê inta villa do poæ. Trovâ, a fu consegnâ a-o prefetto Marcian. Into processo, ch'o començò o 2 dexembre 290, a Barboa a difeise o proprio credo e a l'exortò o Dioscoro, o prefetto e i presenti a ripudiâ a religion pagaña pe abraççâ a fe' crestiaña. Çò ghe costò di afroze tortue. O 4 de dexembre, infin, a fu decapitâ co-a spaa da-o mæximo Dioscoro, ch'o fu corpio però da un furmine.
A tradiçion a l'invoca Barboa contra i furmini, o fœugo e a morte improviza.
I so resti se trœuvan inta cattedrâ de Rieti.
Patronægo: Architetti, Minatoî, Moribondi, Fuxin e povie da sparo, Vigili do fœugo.
Vitta, morte e miacoi[Càngia | modifica sorgente]
Gh'è tante redaçioin in grego e traduçioin latiñe do pascio da Barboa; se tratta, però, de de narraçioin lezendaie, de ben scarso valô storico , ascì perché se ghe riscontra no poche diverzençe. In çerte passiones, de fæto, o so martœuio o l'è posto sotta l’impeo do Mascimin o Traxe (235 – 38) ò de Mascimian (286 – 305), in çert'atre, invece, sotta quello de Mascimin Daia (308 –13). Ni existe mao concordança in sce-o lœugo d'origgine, percose se parla de Antiocchia, de Nicomeddia e, infin, de una localitæ denominâ Heliopolis, distante 12 miggia da Euchaita, çittæ da Paflagonia. Inte traduçioin latiñe, a question a se complica ancon de ciu, perché pe çert'uñe a Barboa a saiæ visciua inta Toscaña, e, de fæto, into Martirologio de Adon se leze: “In Tuscia natale sanctæ Barbaræ virginis et martyris sub Maximiano imperatore”. S'attrovemmo, quindi, de fronte a-o caxo de una martire da-o curto assæ diffuzo fin da l'antighitæ , tanto in Oriente quanto in Occidente; invece, pe quante resguarda e notiççie biografiche, se possede scarsciscimi elementi: o nomme, l’origine orientâ, con ogni veisumegiança l’Egitto, e o martœuio. A lezendia, da pœu, a l'ha inricchio con di particolæ fantasteghi, de votte sciña irreæ, a vitta da martire: se tratta de di particolæ ch'han avúo un influsso segge in scio curto comme in sce l'iconografia.
O poæ de Barboa, Dioscuro, o feççe construe una tore pe seraghe a belliscima figgia domandâ in spoza da moltiscimi pretendenti. Lê, però, a no l'aiva intençion de maiâse, ma de consacrâse a Dê. Primma de intrâ inta tore, no essendo ancon battezzâ e voendo riçeive o sacramento da rigeneraçion, a se recò inte 'na pisciña d’ægoa vexin a-a tore e a se ghe bollò træ votte dixendo: “Batèzzise Barboa into nomme do Poæ, do Figgio e do Spiito Santo”. Pe orde do poæ, a tore a l'aviæ dovúo avei doi barcoin, ma Barboa a ne vosse trei in onô da S.ma Trinitæ. O poæ, pagan, vegnúo a conoscença da profescion crestiaña da figgia, o decize d'amaççâla, ma lê, passando miacoozamente fra e miage da tore, a l'ariescì a fuzzî. Torna catturâ, o poæ o-a condusse davanti a-o magistráto, affinché a foise tormentâ e amaççâ crudelmente. O prefetto Marcian o çercò de convinçe a Barboa a recede da-o so propoxito; da pœu, visti inutili i tentativi, o l'ordenò de tormentala ingugendoghe tutto o corpo in te di panni sgrœuzzi e ruddeghi, tanto da faghe dâ sangue in ogni parte. Inta nœutte, continnoa o conto seguindo un schema comun a-e lezendie agiografiche, a Barboa a l'ebbe una vixon e a fu completamente resanâ. O giorno doppo o prefetto o a sottomisse a de nœuve e ciu crudele tortue: in sce-e so carne torna dilaniæ o feççe mette de ciappe de færo afogæ. Una çerta Giuliaña, presente a-o supriççio, avendo manifestao di sentimenti crestien, a fu associâ a-o martœuio: e sciamme, açeize a-i so scianchi pe tormentâle, s'amorton squæxi subito. Barboa, portâ nua pe a çittæ, a tornò miacoozamente vestia e saña, nonostante l’orde de fragellaçion. Finalmente, o prefetto o a condannò a-o taggio da testa; o fu o poæ mæximo ch'o l'ezeguì a sentença. Subbito doppo un fœugo o desceize da-o çê e o bruxò completamente o crudele poæ, do quæ no gh'arestò manco e çennie.
L’impiatô Giustin, into sec. VI, o l'aviæ stramiao e reliquie da martire da l'Egitto a Costantinoppoli; quarche seccolo ciu tardi i Veniçien e trasferin inta so çittæ e de chì fun portæ inta gexa de S. Zane Evangelista a Torçello (1009).
O curto da martire o fu assæ diffuzo in Itallia, probabilmente importao durante o periodo de l'occupaçion bizantiña into sec. VI, e o se sviluppò da pœu durante e Croxæ. Se ne trœuva de tracce in Toscaña, in Umbria, inta Sabiña. A Romma, da pœu, segondo a testimoniança de Zane Diacono (vitta, IV,89), s. Grigœu Magno, quand'o l'ea ancon monego, o l'amava andâ a pregâ inte l'ótóio de S. Barboa. O testo, però, o l'ha valô solo pe o IX sec.; comunque, l'è seguo che inte questo secolo l'ea stæto costruio di ótói in onô de B., di quæ fa testimoniança o Liber Pontificalis (e. L. Duchesne, II, pp. 50, 116) inte biografie de Stéva IV (816-17) e Lion IV (847-55).
Patronæghi[Càngia | modifica sorgente]
Barboa a l'è particolarmente invocâ contra a morte improvviza (alluxon a quella do poæ, segondo a lezendia); da pœu a so proteçion a fu esteiza a tutte e persoñe ch'ean esposte into so travaggio a-o peigo de morte instantannia, comme i artifiçiê, i artagê, i minatoî; ancœu a l'è venerâ ascì comme protettrixe di vigili do fœugo.
Inte nave da guæra o depoxito de muniçioin o l'è denominao "santabarboa".
A festa de Barboa a l'è çelebrâ o 4 de dexembre.
Proverbio[Càngia | modifica sorgente]
Santa Barboa e San Scimon
avardæne da-o lampo e da-o tron.


text:
Attrito
L' Attrito a l' è a forza che se eserçita tra dui corpi quande frettan o rotolen l' ün in sce l' atro. In to primmo caxo se parla de attrito radente; in to segundo de attrito volvente. A forza d' attrito a l' ha sempre unna direzion opposta ao movimento di corpi, perciò a tende sempre a arrestalo. L' attrito radente o l' è maggiore de quello volvente: da chi l' ütilitæ di cuscinetti a sfere o a rulli. L' energia meccanica che l' attrito o sottrae ai corpi a no se converte in atra energia meccanica ma in calore.
Attrito statico e attrito dinamico[Càngia | modifica sorgente]
Dürante o moto l' attrito o l' è dito dinamico e o l' è minore de quello che se ha all' inizio do moto meximo, ciammou attrito statico.
Atri tipi de attrito[Càngia | modifica sorgente]
L' attrito interno o l' è quello fra e varie parti de un gas o de un liquido; l' attrito do mezzo a l' è a rexistensa de un fluido ao moto di corpi che ghe sun immersi, e o fa parte da meccanica di fluidi.
Moto perpetuo de terza speçie[Càngia | modifica sorgente]
Se fïse poscibile eliminä do tütto i attriti, saieva realizzabile un meccanismo che o reste in movimento senza fermase mai e senza riçeve energia da o de foa. Se tratta de quarcosa teoricamente poscibile, ma praticamente imposcibile. O l' è o coscìdito moto perpetuo de terza speçie: notemmo che o no contradixe nisciünna lezze fondamentale da fixica.


text:
The Simpsons
The Simpsons o l'è o tittolo de 'n famoso cartôn animòu statûnitéise creòu da Matt Groening inti anni '80 pe a Fox Broadcasting Company.
'Sta série de televixon a l'è 'na paròddia do stile de vitta do çittadin american, personificòu da-a famiggia protagonista , i Simpson, da quæ fan pârte Homer, Marge e i lö trei figgiêu Bart, Lisa e Maggie.
Ambientòu inte 'na çittæ piccinn-a de li Stati Ûnïi ciammâa Springfield, o show o tratta in ciâve ûmoristega molti aspetti da condission ûmann-a e anche da coltûa americann-a, da soçietæ in generâ e da mæxima televixon.


text:
Animalia
Son definïi Animâi (o Metazoi) tutti i organiximi eucarioti, con differensaçion cellulâ, eterotrofi e mobili inte a o men uno stadio de a lô vitta. O regno animâe (Animalia o Metazoa) o l'è costitùo da çirca 1,5 milion de speçie note viventi (ma se pensa che ve ne sexan ancon molte da descrovî), raggruppæ in particolari categorie tassonomighe definïe da o scistemma de classificaçion scientifega. O phylum ciù rappresentatïo o l'è, de segùo, quello de i artropodi (Ägni) che conta çirca 1 milion de speçie, de cui 750.000 in scia classe de i insetti. A disciplinna biologica che studia i animâi vegne dïta Zoologia. A mëxinn-a veterinäia a la studia tutto ciò che riguarda a sanitæ de i animâi e o rapporto ommo-animâ-ambiente


text:
Rivoluçion American-a
Rivoluçion americaña , rivoluçion de carattere naçionâ e instituçionâ ch'a l'oppoze e trezze colonnie britanneghe de l'America Settentrionâ a-a moæpattria e ch'a segnò a nascita di Stæti Unii d'America.
E origine[Càngia | modifica sorgente]
Doppo a Guæra di sett'anni (1756-63), durante a quæ i coloni aveivan sostegnúo attivamente a Gran Bretagna contra a França, s'ea rafforçao in questi urtimi l'aspiaçion a-a paritæ co-i çittadin britanneghi e a avei una propria rapprezentança into Parlamento de Londra. O governo britannego, invece, pe rafforçâ e nœuve conquiste e ristabilî e finançe statæ, o ribadì o vincolo coloniâ e o l'inaspì (1763-65) a politica fiscâ (tasce in sce-i çuccai e imposta de bollo) generando un crescente macontento.
L'indipendença[Càngia | modifica sorgente]
A nœuva lezze in sce-o tê (Tea act) do 1773 e l'introduçion de coscì dite "lezze intolerabbile" (Coercitive acts), che abolivan e libertæ locæ accentrando o poei inte moen di aotoritæ politiche e militæ britanneghe, provocon a reaçion di coloni, che convocon (1774) a Filadelfia o primmo Congresso continentâ. L'assemblea a proclamò nulle e nœuve lezze, a l'impoze o boicottaggio contra e merçe britanneghe e a stilò una Diciaraçion di driti di coloni. I succescivi scontri (1775) tra truppe britanneghe e gruppi rebelli dettan o via a-a rebellion armâ, ch'a l'assonse i træti de una guæra de libiaçion naçionâ. A resciscion formâ di rapporti co-a Gran Bretagna a l'avvègne (4 luggio 1776) co-a Diciaraçion d'indipendença redatta da T. Jefferson, inta quæ se sanciva a forma repubbricaña do nœuvo paize, s'affermava i driti naturæ e inalienabili de l'ommo (vitta, libertæ e feliçitæ), o prinçippio da sovranitæ popolâ e o diritto di poppoli a-a rivoluçion e a l'indipendença. L'ezercito american, guidao da G. Washington, o l'ótegne un'importante vittoia a Saratoga Springs (1777), ma pe e sciorte do conflíto fu decixivo l'intervento de França (1778), Spagna (1779) e Olanda (1780) a-o scianco di rebelli, che sbaraggion o nemigo a Yorktown (1781). Co-a Paxe de Parigi (1783), a Gran Bretagna a riconobbe l'indipendença de ex-colonie costituiese inti Stæti Unii d'America.


text:
Ögiô magicô
L'Ögiô magicô a l' è unna speciale valvola termoionica che a realizza a proieçion de un settore lüminoso in sce a superfiçie laterale do tübbo, oppure in sce a cupola, permettendo a rappresentaçion grafica dell' intensitæ de un segnale elettrico. Tipiche ean a esempio e 6E5, e EM80, e EM84, e atre ancon. In molti radioriçevitoi a valvole i ögi magici ean impiegæ pe mosträ l'esattessa e l'accuratessa da scintônia; in t'i magnetofoni a nastro ean invece döviæ come indicatôi do livello de registraçion.
L'interno da valvola o l 'è fæto generalmente da un triodo ciü a parte de visualizzaçion vera e propria. O triodo o serve pe amplificä a tenscion de pilotaggio applicä, mentre a parte de visualizzazion a l' è un tübbo piccin a raggi catodici che o proietta un fascio de elettroin verso a parte da valvola visibile dall'esterno e ricoverta de fosfori verdi. Cangiando a tenscion de polarizzaçion da griglia posizionnä tra o catodo e o schermo se modifica l'angolo d'incidenza di elettroin e quindi appare un settore lüminoso ciü o meno largo. O segnale de polarizzaçion che o se applica all'ingresso o l' è generalmente piggiou a valle do rivelatô dove existe un ligamme diretto tra l'intensitæ do segnale riçevüo e a tenscion continua generä. Questo segnale o vegne anche impiegou pe modificä o guagno do primmo stadio do riçevitô, evitando coscì eccessive variaçioin de volümme in to passaggio tra unna stazione vicina ed una lontanna (fenomeno noto cômme evanescensa o fading). Questo segnale o l 'è comünemente dîto CAV, che sta pe Côntrollo Automaticô dô Vôlümme.
Unna tecnica döviä attualmente pe ravvivä a lüminoxitæ di ögi magici esaurï a consciste in to sovralimentäli con unna tenscione anodica molto erta, finna a 600V.
Bibliografia[Càngia | modifica sorgente]
- D. E. Ravalico, Primo avviamento alla conoscenza della radio. Hoepli, Milano, 1993 ISBN 88-203-2055-X
- D. E. Ravalico, Radio elementi. Hoepli, Milano, 1954-1991 ISBN 88-203-1940-3
- L. Mureddu, La radio dei pionieri. Sandit Libri, 2004
- L. Mureddu, Radio antiche. Mosè Edizioni, Treviso
Collegamenti esterni[Càngia | modifica sorgente]
- Datasheet dell'EM84, in ingleize
- Le radio di Sophie (sito amatoriale)
- Radiopistoia (sito amatoriale)


text:
Pericle
Pèricle (gr. Πepιkλῆς, lat. Perĭcles). - Ommo politico atenieize (495 circa - 429 a. C.).
Figgio de Santippo, imparentao pe parte de moæ co-i Alcmeonidi, o començò a so carrea politica into partio democratico de Efialte, che, co l'ostracismo de Cimon (461) e o declin do partio conservatô e de l'Areopago, o conquistò a direçion da politica atenieize. Ma essendo stæto squæxi subito assascinao Efialte, Pericle o se trovò solo a guidâ a un tempo o so partio e a politica atenieize, ço ch'o feççe pe oltre trent'anni (461-429) fondando o proprio poei in sce l'annuâ, libera rieleçion into conseggio di strateghi. Inta politica estera Pericle o se propose comme urtima amía o predominio atenieize in sce-a Grecia intrega; o mezo o doveiva êse dæto da-a trasformaçion da liga marittima delio-attica in impeo. O tesoo da Delo o fu stramiao in Atene (454) e e rebellioin di membri da liga fun punie co-a mascima seveitæ (comme pe Samo into 440). Inta penisoa grega a lotta pe o predominio a condusse a de guære contra Egiña, i Beoti e i Sparten, e, doppo un grave insuccesso a Tanagra (457), i Atenieixi co-a vittoia de Enofita restabilin o so predominio in sce-a Grecia centrâ. Ma a-o de là do mâ e cose no andon inguâmente ben: una spediçion in Egitto, pe sostegnî o rebello Inaro contra a Perscia, a finì desastrosamente (458-452); pochi anni doppo (449) se concludeiva a paxe de Callia co-a Perscia, paxe che, mentre a segnava a fin da politica atenieize de espanscion in Oriente, a svuava de contegnúo a liga delio-attica costituia apposta pe combatte i Perscien. L'occupaçion de l'Eübea, ch'a s'ea rebelâ, a condusse a un intervento spartan; no se vègne però a un scontro, ançi fu segnao una paxe trentennâ (446-445). Segúo da-a parte de Sparta, Pericle o se dedicò ancon de ciu a l'abbellimento de Atene (de questi anni a l'è a costruçion do Partenon e di Propilei), a speize do tesoo federâ e superando co-a so aotoritæ e proteste de l'oppoxiçion pe questo so procedde: o mascimo esponente de questa, Tucidide de Melexia (da no confonde co-o storico), o fu ostracizzao. Co-ina spediçion into Ponto Eüxin (436), Pericle o l'aseguò a Atene o predominio in sce-o mercao granaio do Chersoneso Taorico (Crimea); inoltre o fondò a colonia panellenica de Turii (444) e o strenzette di trattæ con Reggio e Leontin. I urtimi anni da so vitta fun amæzæ da una serie de procesci intentæ da un'oppoxiçion eterogennia contra i so amixi (Anassagoa o filosofo e o scurtô Fiddia), e contra Aspaxia, a donna co-a quæ Pericle o viveiva. L'è conzettua infondâ che Pericle, pe batte questa oppoxiçion, o l'agge çercao un diverscivo suscitando a guæra do Peloponneso. Seguo l'è però che lê, preveddendola, o vosse aspresciâla fidando sorvetutto inte risorse economiche de Atene. Questa voentæ lê o mostrò co-o decretto co-o quæ o feççe escludde i Megareixi da-i mercoei de l'Attica e da-i porti de l'impeo, e co l'indue l'assemblea atenieize a refuâ ogni concescion a-i ambascioei sparten (432). Ma o cian de guæra adotao pe voentæ de Pericle (pe-o quæ i Atenieixi se concentron in Atene abbandonando e campagne de l'Attica e bloccon pe mâ i avversai) o presupponeiva inti Atenieixi una sorvumaña força de rescistença, o consumava a poco a poco e risorse finançiaie da çittæ e o l'accresceiva o mácontento di alliæ. Inoltre a terribile pestilença do 430 a l'aggravò a scituaçion. O mácontento contra Pericle o portò a-a so cheita (430); reciammao a-o poei into 429, o moì de pesta int'o mæximo anno.
Fornio de versatile inzégno, de vivo senso d'arte, Pericle o fu probo e dexinteressao amministratô. Riservao, schivo de applaoxi, o no çercò o favô do popolo ch'o dominava sorvetutto co-a so eloquença, da quæ no n'è però pervegnuo de testimoniançe dirette. In qualitæ de politico, o l'attuò in Atene a libertæ democratica comme inte nisciun âtro lœugo de l'antighitæ, impedindo o peigo de desgregamento de l'aotoritæ statâ. A so politica de loei pubbrichi a creò di œuvie de difeisa e de abbellimento, e a l'occupò utilmente o popolo. O l'introdusse a paga pe i eliasti e o promosse l'attuaçion de una maggiô giustiçia sociâ coi susciddi statæ a-i invalidi e a-i orfani di cheiti in guæra. Ma, dœuviando o tesoo federâ a vantaggio di laoei atenieixi, o l'alienò da Atene l'añimo di alliæ, e o no seppe amortane o macontento e fondili politicamente co-i Atenieixi. Scicché o g'ha a responsabilitæ d'avei aspresciao a dissoluçion da liga proprio quande a se trasformava in impeo. Pe a sarveçça da liga o començò a guæra con Sparta, ch'a privò i Greghi do frûto de guære Persciañe e a segnò o prinçipio da decadença politica de Atene e da Grecia intrega.
O retræto de Pericle o n'è notto da varie erme, coppie romañe de una statua de Cresila ch'a-o raffiguava stante, arembao a-a lança.


text: 1Dya mezhe c'ua, o jmurü na yeje na puncjü o nte. Mi ojtjo pje ro ziji. Nuc'ua e Jesús o ma't'ü c'o o̱ discípulo c'ü je ro chëzhiji cja o̱ jmi, cjanu o xipjiji: 2―Rí juentscö yo nte, na ngueje ya pa jñipa c'ü ya ró cãrãgöji va, y dya cja jünji pje ra ziji. 3'Ma rá täjäji ra möji o̱ ngumüji c'ü dya ra ziji o xëdyi, ra tõgüji cja 'ñiji. Cãrã yo vi 'ñeje na jẽ. 4O ndünrü c'ua c'o o̱ discípulo o xipjiji e Jesús: ―¿Ja ri bübü va o tjõmëch'i c'ü rguí nijmi yo nte yo na puncjü? Na ngueje rí cãrãgöji va cja ne ndajyadü. 5O ndünrü c'ua e Jesús o dyönüji: ―¿Ja nzi tjõmëch'i i̱ṉ jüngueji? Anguezeji o mamaji: ―Yenchotjo yo rí jünjme. 6Nuc'ua e Jesús o manda c'ua c'o nte ro mimiji a jõmü. Cjanu o jñü c'ua c'o yencho tjõmëch'i. Cjanu o unü na pöjö Mizhocjimi. Cjanu o xëdyi c'ua c'o tjõmëch'i, cjanu o unü c'o o̱ discípulo. Nuc'ua c'o o̱ discípulo o unüji c'ua c'o nte'e. 7Xo mi jünji ja nzi ts'ijmõ. E Jesús xo o unü na pöjö Mizhocjimi c'o jmõ, cjanu o xipji c'o o̱ discípulo xo ro unüji c'ua c'o nte. 8O ziji c'ua; o nijmiji na jo. Nuc'ua o nguis'itjoji c'ua c'o ts'ipëraso c'o vi mboncjütjo. O nizhi yencho bos'i c'o. 9Nu c'o nte c'o o zi, mi nziyo mil c'o. Nuc'ua e Jesús o xipji c'ua c'o nte ro möji o̱ ngumüji. 10Cjanu o dat'ü c'ua cja c'e bü'ü co c'o o̱ discípulo. O möji c'ua cja c'o jñiñi a ma a Dalmanuta. 11'Ma ya vi zät'äji nu, o säjä c'ua c'o fariseo. O ẽ zöji o jña e Jesús. O dyötüji c'ü pje ro jñandaji c'ü rví 'ñeje a jens'e, ngue c'ua ro mbãrãji pje mi pjëzhi e Jesús. 12O yeya e Jesús o xipjiji: ―Yo nte yo cãrã yo cjë dya, ¿jenga örüji pje ra jñandaji ngue c'ua ra mbãrãji pje pjëtscö? Na cjuana c'ü rí mangö, dya ra ch'unüji c'ü ra jñandaji. 13O ma c'ua e Jesús o zogütjo c'o fariseo. O dat'ü cja c'e bü, o möji c'o o̱ discípulo c'ü 'na lado cja c'e zapjü. 14C'o o̱ discípulo e Jesús, 'natjo tjõmëch'i c'ü vi jñünüji 'ma o dat'üji cja c'e bü, na ngueje vi jyombeñeji. 15Nuc'ua e Jesús o xipjiji: ―Pjötpüji ngüenda c'o o̱ levadura c'o fariseo 'ñe c'o o̱ levadura e Herodes. 16C'o discípulo mi pötma mamaji: ―Xitscöji a cjanu ne Jesús, na ngueje c'ü dya ró jüngöji o tjõmëch'i. 17Mi pãrã e Jesús c'ü mi cjijñiji, nguec'ua o xipjiji c'ua: ―¿Jenga i̱ṉ pötqui mamaji na ngue c'ü dya i̱ jñüji o tjõmëch'i? ¿Cjo dya be i̱ṉ pãrãgueji c'ü sö rá da'c'eji c'ü rí si'iji? ¿Cjo ya me na me in mü'bügueji? 18¿Cjo dya i̱ṉ jandagueji co in chöji? Bübü in tsõji. ¿Cjo dya pje i̱ṉ äräji? ¿Cjo dya i̱ṉ mbeñeji? 19Nu 'ma ró xënmbi c'o tsi'ch'a tjõmëch'i, o nijmi c'o tsi'ch'a mil o bëzo. ¿Ja nzi bos'i o ts'ipëraso c'o i̱ tsis'iji? Anguezeji o ndünrüji o xipjiji: ―O nizhi doce c'o bos'i c'o o mboncjü. 20Xe o ña e Jesús o xipjiji: ―Nu 'ma ró xënmbi c'o yencho tjõmëch'i, o nijmi c'o nziyo mil o bëzo. ¿Ja nzi o bos'i o ts'ipëraso c'o i̱ tsis'iji? Anguezeji o ndünrüji o xipjiji: ―O nizhi yencho c'o bos'i c'o o mboncjü. 21Nuc'ua o mama e Jesús o xipjiji: ―¿Cjo dya be i̱ṉ tendioji ja cja c'ü rí xi'ts'igöji? 22Nuc'ua o zät'ä e Jesús 'ñe c'o o̱ discípulo a Betsaida. C'o nte o sinpiji 'naja bëzo c'ü mi ndëzhö. Mi ötüji e Jesús ro 'ñe's'e o̱ dyë cja c'e bëzo c'ü mi ndëzhö. 23Nuc'ua e Jesús o pënchp'i o̱ dyë, o zidyi a ñünü cja c'e jñiñi. Cjanu o ngosp'ü c'ijñi o̱ ndö'ö. Cjanu o 'ñe's'e c'ua o̱ dyë'ë. O mama c'ua e Jesús: ―Nu'tsc'e, ¿cjo ya i̱ṉ janda? 24O ndünrü c'ua c'e bëzo o mama: ―Rí jandagö yo bëzo; 'ñetse nza cja za'a. Pero nzhodüji. 25Nuc'ua e Jesús o 'ñe's'e na yeje o̱ dyë cja o̱ ndö c'e ndëzhö. O nguinch'i c'ua na jẽ c'e bëzo. O jogü o̱ ndö'ö. Ya ndäcä c'ua na jo texe. 26E Jesús o ndäjä c'ua cja o̱ ngumü. O mama e Jesús o xipji c'e bëzo: ―Dya rí sät'ä cja c'e jñiñi. Dya cjó rí ma xipji nu, c'o ró cjagö. 27Nuc'ua e Jesús 'ñe c'o o̱ discípulo o möji cja c'o jñiñi c'o tsja a Cesarea de Filipo. 'Ma mi pöji cja 'ñiji o tsja t'önü e Jesús o xipji c'o o̱ discípulo: ―¿Pje mama yo nte pjëtsigö? 28O ndünrü c'ua anguezeji: ―Bübü c'o mama ngue'tsc'e e Juan c'ü mi jichi cja ndeje yo nte. Dyaja c'o mama ngue'tsc'e e Elías. Dyaja c'o mama ngue'tsc'e 'naja c'o profeta c'o mi cãrã mi jinguã. 29O mama c'ua e Jesús o dyönüji: ―Natsc'eji, ¿pje i̱ṉ mangueji? ¿Pje pjëtsigö? O ndünrü c'ua e Pedro o xipji: ―Ngue'tsc'e e Cristo o 'ñempc'egue Mizhocjimi rí mandague. 30Nuc'ua e Jesús o xipji c'ua c'o o̱ discípulo c'ü dya cjó ro xipjiji c'ü mi ngue Cristo c'ü. 31Nuc'ua o mbürü e Jesús o xipji c'o o̱ discípulo c'ü mi jyodü ro zädä. O xipjiji: ―Nutscö rvá ẽcjö cja Mizhocjimi, ni jyodü me rá sufridogö na puncjü. Ra jñüncü ngüenda c'o tita c'o pje pjëzhi, 'ñe c'o ndamböcjimi, 'ñe c'o xöpü o̱ ley Mizhocjimi, ra mamaji c'ü na s'o c'ü rí cjagö. Nuzgö ra mbötcügöji. Nuc'ua c'ü na jñi nu pa, rá tegö rá bübütjo na yeje. 32O xipjiji na jo'o yo jña'a yo. Nuc'ua e Pedro o xõcü 'na lado e Jesús, y o mbürü o hüench'i. 33O ñezhe c'ua e Jesús, o jñanda c'o dyaja o̱ discípulo. O mama c'ua e Jesús o huënch'i e Pedro: ―C'ueñe cja ín jmigö, Satanás. Nu c'ü i̱ṉ cjijñigue, dya pje ngue c'ü cjijñi Mizhocjimi; ngueje c'ü je cjijñi yo nte. 34Nuc'ua e Jesús o ma't'ü c'ua c'o nte 'ñe c'o o̱ discípulo; o xipjiji: ―'Ma cjó c'o ne ra ndünt'ü ín xütjügö, dya ra tsja c'ua ja nzi ga netsjë. Ra bübü dispuesto ra sufrido o ra ndũ. Y ra ndenngue co nutscö. 35Na ngueje nu c'o dya bübü dispuesto ra sufrido o ra ndũji, dya ra chöt'üji c'ü rguí bübütjoji. Pero nu c'o bübü dispuesto ra bö't'ü na ngue c'ü ni 'ñejmezügöji 'ñe c'ü ni xipjiji yo nte xo ra 'ñejmezüji, ra chöt'üji c'ü rguí bübütjoji. 36Nu 'ma ro tsja 'na nte ro tsjapü o̱ cjaja texe yo bübü va cja ne xoñijõmü, pero 'ma ro jyëzi Mizhocjimi c'e nte, ¿pje rví muvi? 37Na ngueje, 'ma ya jyëzi Mizhocjimi 'na nte, dya ra sö c'e nte pje ra unü Mizhocjimi ngue c'ua ra ẽ bübü Mizhocjimi co angueze. 38Yo pa dya yo, ya mbëtspiji o̱ jña Mizhocjimi; me cjaji na s'o. Nu c'ü ra tseje rgá 'ñejmezü 'ñe ín jñagö, nuzgö dya rá recibido angueze 'ma rá ẽcjö na yeje cja Mizhocjimi. Rá ẽcjö na yeje; c'ua ja ga cja me na zö c'ü mi Tatagö, je rga cjazgö nu 'ma rá ẽcjö. Rá ẽcjö co o̱ anxe Mizhocjimi; me rrã zözgöjme.