text:
Oca ciapæa
Oca ciapæa (Larus michahellis), oxellu da famiggia di ochin de mâ.
Un tempu u l'ea clascificou inta mæxima specce de l'oca ciapæa du nord (Larus argentatus) e de l'oca ciapæa du Caspiu (Larus cachinnans). Do-u mumentu che s'e scuvertu ch'en træ specce despæge, oua pe distinguilu u l'e ciamou ascì oca ciapæa da-e sampe giane o oca ciapæa mediterannea.
U l'e in oxellu ben grossu, lungu 52-58 cm e cu-in'avertüa di ae de 120-140 cm. U de d'atu u l'e grixu, u de sutta, a testa e a cua en gianche. E piççe di ae en neigre cu-in po de giancu a i estremitæ. U beccu, mascisciu, u l'e gianu cu-ina maccia russa inta meitæ de sutta. E sampe en giane e parmæ.
I zueni sun de tüttu in atru cu: tütti grixu scöggiu in po marmæscu, sampe grixu scüu e beccu neigru.
Mangian de tüttu: pescan u pesciu in mâ, abæran i oxelli in xöu, papuete, ratti, ma se çibban ascì de carogne e da rümenta ch'atrövan inte descarreghe o inti casciunetti.
Fan u niu inti scöggi, insce 'na ciappa cian-a, ma in scî teiti ascì, specce quande trövan in furmaiö bellu largu cu-ina ciappa d'abæn de d'atu. A l'üzu fan due öve, ch'en u duggiu de quelle de galin-a.
I grendi caccian di gren crii intermitenti cu-ina vuxe quæxi üman-a. I picin intu niu fan in piu acütu e custante pe çercâ u pittu a-i genituî.
Atri progetti[modìfica | modìfica wikitèsto]
- Wikimedia Commons a contêgne di inmàgine ò di âtri files in sce Oca ciapæa
- Wikispecies a contêgne informaçioìn in sce Oca ciapæa


c: text/html

text:
Ra Gerusalemme deliverâ
RA
GERUSALEMME
DELIVERÂ
DRO SIGNOR
TORQUATO TASSO
TRADÛTA DA DIVERSI
In Lengua Zeneize.
IN ZENA
In ra Stamparia de Bernardo Tarigo.
- Prefaçion
- A ra presente traduzion - sunetto do Françesco de Ferræ
- Avvertimenti
- Canto Primmo - traduto da-o Steva de Franchi
- Canto II - traduto da-o Steva de Franchi
- Canto III - traduto da l'Ambrœuxo Conti
- Canto IV - traduto da-o Gaitan Gallin
- Canto V - traduto da l'Ambrœuxo Conti
- Canto VI - traduto da l'Ambrœuxo Conti
- Canto VII - traduto da-o Françesco Maia Viçei e da-o Steva de Franchi
- Canto VIII - traduto da-o Paolo Toso
- Canto IX - traduto da-o Steva de Franchi
- Canto X - traduto da l'Ambrœuxo Conti
- Canto XI - traduto da l'Ambrœuxo Conti
- Canto XII - traduto da-o Paolo Toso
- Canto XIII - traduto da l'Ambrœuxo Conti
- Canto XIV - traduto da l'Ambrœuxo Conti
- Canto XV - traduto da l'Ambrœuxo Conti
- Canto XVI - traduto da l'Ambrœuxo Conti
- Canto XVII - traduto da l'Ambrœuxo Conti
- Canto XVIII - traduto da-o Gaitan Gallin
- Canto XIX - traduto da-o Giacomo Guidi
- Canto XX - traduto da-o Zan'Aostin Gastado
- Catalogo de' Sig. Associati alla presente Traduzione

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ànno bizestîle
'N ànno bizestîle o l'é 'n ànno solâre ch'o contégne 'n giórno in azónta, pe schivâ o slitaménto de stagión.
Descriçion[modìfica | modìfica wikitèsto]
Ògni quàttro ànni s'intercàla 'n ànno bizestîle de 366 giórni: o giórno in ciù o l'é inserîo còmme o 29eximo giórno de frevâ, sàiva a dî o derê do méize de frevâ. Son bizestîle i ànni no secolâ co-o nùmero ch'o se divìdde pe 4 e i ànni secolâ co-o nùmero ch'o se divìdde pe 400.
Âtri progètti[modìfica | modìfica wikitèsto]
- Wikimedia Commons a contêgne di inmàgine ò di âtri files in sce Ànno bizestîle


text:
Auvergnat
lenga auvergnata.
Descriçion e stöiaModìfica
Ela è ün idioma d'oc parlau ent e province istoriche Auvernia, Velay e tamben en scasi tüt u departamentu Lozère e ün tersu d'u departamentu Ardèche. Se parla tamben ent u canton de Saint-Privat a Sentrìa gianca / la Xaintrie blanche ent u departamentu de Corrèze.
En linguistica püra è ün dialetu d'u pruvençau cuma u gascun e u limusin, ma suçialmente funçiuna cuma üna lenga independente. Per esempi, meme s'e relaçiue cu ri pruvençau sun força bune, pocu de pruvençau lesu en auvergnat e pocu d'auvergnati lesu en pruvençau. Nisciun fajeva finta reçentamente.
L'auvergnat e u pruvençau sun linguisticament força visini, almen se si cunsidera u pruvençau literari e nun u dialetu de Marseille per esempi. Enta r'Auvergna d'u süd a lenga è ben parlà dâ magiurità d'a pupülaçiun, ma resta u ciü suven a casa e sci¨d'i mercati. Dopu r'age mediu u primu grande pueta en auvergnat è stau François de Murat a u dejoetiemu seculu. A u dejenoevieme seculu prun de pueti sun apari cu Arsène Vermenouze, a u ventesimu seculu cu Pierre Biron "Norib" e Jean-Marie Gaston.
En prosa, Benezet Vidal à scritu duu romani ent i ani 1920 e 1930 e Alan Broc tamben ün e prun nuvele ent a secunda mità d'u seculu e ent u ventünesimu seculu.
Ün pocu d'auvergnat cu qarche strofe de Pierre Biron, Doulors:
DoulorsModìfica
Vous dirio be chicon, mès sabe pas trop coumo,
Pode ris derraba de moun paure cirvèr.
Lou temp dèu faire acò, mai belèu cò'i ma ploumo,
Ou la biso que boufo en proumenant l'ivèr.
Oh l'ivèr! parlan n’in, per ieu cò’s una pèsto
Coumo pei malirous que n’aun pas cap de fiò,
E que plorou pendent que d’artes fazou fèsto,
Car la fraternitat se trobo pas enliò.
BibliografìaModìfica
- Jacques Mongier, L'occitan tel qu'on le parl, L'Harmattan, 2018.[1]
- Benezet Vidal, La sèrvo, un amour.
- Alan Broc, Countes de la nuét vivo, Lou virovent, Lou miralh-
Colegaménti esterniModìfica
- Wikimedia Commons a contêgne di inmàgine ò di âtri files in sce Auvergnat


text:
Tùtti i regìstri pùblichi
Presentaçión conbinâ de tùtti i regìstri de Wikipedia. O l'è poscìbile restrìnze i critêi de riçèrca seleçionàndo o tîpo de regìstro, l'uténte ch'o l'à ezegoîo l'açión, e/ò a pàgina interesâ (tùtti doî i cànpi són senscìbili a-o maióscolo/minóscolo).
- 11:27, 28 lùg 2017 Giromin Cangiaxo discusción contribûti o l'ha ripristinou a paggina Lusciandria (2 verscioin) (creou paggina d'omonimia)
- 19:03, 28 màz 2017 Giromin Cangiaxo discusción contribûti o l'ha scassou a paggina Amilton Rodríguês de Cristo (a l'è scrita in franseize)
- 16:10, 27 màz 2017 Giromin Cangiaxo discusción contribûti o l'ha scassou a paggina Lesbo (Vandalismo: o contegnuo o l'ea: 'i lenguana sono inferiori ai neri', e l'unnico contributô o l'ea "188.209.80.42" (msg))
- 22:45, 29 nov 2016 Giromin Cangiaxo discusción contribûti o l'ha mesciou a paggina Capraia a Cravæa
- 18:37, 12 òtô 2016 Giromin Cangiaxo discusción contribûti o l'ha mesciou a paggina Varsàvia a Varsavvia
- 18:36, 12 òtô 2016 Giromin Cangiaxo discusción contribûti o l'ha scassou a paggina Varsavvia (o contegnuo o l'ea: '#RINVIA Varsavia')
- 17:33, 12 òtô 2016 Giromin Cangiaxo discusción contribûti o l'ha scassou a paggina MediaWiki:Accmailtitle (o contegnuo o l'ea: 'Paròlla segreta spedïa')
- 10:08, 15 set 2016 Giromin Cangiaxo discusción contribûti o l'ha mesciou a paggina Satûrno (astrònomia) a Satûrno (astronomia)
- 20:14, 26 zen 2016 Giromin Cangiaxo discusción contribûti o l'ha mesciou a paggina Gesû Cristo a Gëxù
- 18:18, 23 nov 2015 Giromin Cangiaxo discusción contribûti o l'ha mesciou a paggina Columbia Britannega a Cómbia Britannega
- 18:17, 23 nov 2015 Giromin Cangiaxo discusción contribûti o l'ha mesciou a paggina Nuevo Jersey a Neuvo Jersey
- 18:16, 23 nov 2015 Giromin Cangiaxo discusción contribûti o l'ha mesciou a paggina Isoe Vergini Americæn a Isoe Vèrgine Americann-e
- 18:15, 23 nov 2015 Giromin Cangiaxo discusción contribûti o l'ha mesciou a paggina Samoa Americæn a Samöa Americann-e
- 18:14, 23 nov 2015 Giromin Cangiaxo discusción contribûti o l'ha mesciou a paggina Alabamm-a a Alabàma
- 18:11, 23 nov 2015 Giromin Cangiaxo discusción contribûti o l'ha mesciou a paggina Nuevo Mexico a Neuvo Méscico
- 18:09, 23 nov 2015 Giromin Cangiaxo discusción contribûti o l'ha mesciou a paggina Patto de Varsciavv-ia a Patto de Varsavia
- 18:08, 23 nov 2015 Giromin Cangiaxo discusción contribûti o l'ha mesciou a paggina Guæra Mexico-Stati Unïi a Guæra Méscico-Americann-a
- 18:07, 23 nov 2015 Giromin Cangiaxo discusción contribûti o l'ha mesciou a paggina A professia de Santa Bridida a A professia de Santa Brigida
- 18:06, 23 nov 2015 Giromin Cangiaxo discusción contribûti o l'ha mesciou a paggina Parolle nostre a Paròlle nostræ
- 18:04, 23 nov 2015 Giromin Cangiaxo discusción contribûti o l'ha mesciou a paggina Organizzaçion de e Naçioin Unïe a Organizzaçion d'e Naçioin Unïe
- 18:03, 23 nov 2015 Giromin Cangiaxo discusción contribûti o l'ha mesciou a paggina Çittæ do Mexico a Çittæ do Méscico
- 18:00, 23 nov 2015 Giromin Cangiaxo discusción contribûti o l'ha mesciou a paggina Messico a Méscico
- 17:58, 23 nov 2015 Giromin Cangiaxo discusción contribûti o l'ha mesciou a paggina Brasilia a Braxìlia
- 17:56, 23 nov 2015 Giromin Cangiaxo discusción contribûti o l'ha mesciou a paggina Tæritöi d'oltremâ Britanneghi a Teritöi d'oltremâ Britanneghi
- 17:55, 23 nov 2015 Giromin Cangiaxo discusción contribûti o l'ha mesciou a paggina Sicilia a Siçillia
- 17:44, 23 nov 2015 Giromin Cangiaxo discusción contribûti o l'ha mesciou a paggina La Boca (Buenos Aires) a A bócca
- 17:42, 23 nov 2015 Giromin Cangiaxo discusción contribûti o l'ha mesciou a paggina Guglielmo Marconi a Ghigèrmo Marcon
- 17:36, 23 nov 2015 Giromin Cangiaxo discusción contribûti o l'ha mesciou a paggina Monumento a Cavallo Pazzo a Monumento a Cavàllo Màtto
- 17:32, 23 nov 2015 Giromin Cangiaxo discusción contribûti o l'ha mesciou a paggina Obòe a Oboè
- 17:28, 23 nov 2015 Giromin Cangiaxo discusción contribûti o l'ha mesciou a paggina Sacro Impè Roman a Sacro Impêo Roman
- 17:24, 23 nov 2015 Giromin Cangiaxo discusción contribûti o l'ha mesciou a paggina Tevere a Téivie
- 17:22, 23 nov 2015 Giromin Cangiaxo discusción contribûti o l'ha mesciou a paggina Impè Roman a Impêo Roman
- 17:21, 23 nov 2015 Giromin Cangiaxo discusción contribûti o l'ha mesciou a paggina Artrosi a Artrôxi
- 17:18, 23 nov 2015 Giromin Cangiaxo discusción contribûti o l'ha mesciou a paggina Oberto Foglietta a Oberto Fogetta
- 17:11, 23 nov 2015 Giromin Cangiaxo discusción contribûti o l'ha mesciou a paggina Varsciavv-ia a Varsàvia
- 17:07, 23 nov 2015 Giromin Cangiaxo discusción contribûti o l'ha mesciou a paggina Jacopo Ruffini a Jàcopo Ruffin
- 16:59, 23 nov 2015 Giromin Cangiaxo discusción contribûti o l'ha mesciou a paggina Andrea Costa a Andrîa Còsta
- 15:00, 23 nov 2015 Giromin Cangiaxo discusción contribûti o l'ha mesciou a paggina Buenos Aires a Bonesàire
- 14:39, 23 nov 2015 Giromin Cangiaxo discusción contribûti o l'ha mesciou a paggina Nicolò Paganini a Nicolò Paganìn
- 14:35, 23 nov 2015 Giromin Cangiaxo discusción contribûti o l'ha mesciou a paggina Giuseppe Mazzini a Giöxeppe Mazzin
- 14:35, 23 nov 2015 Giromin Cangiaxo discusción contribûti o l'ha mesciou a paggina Discûscion:Giuseppe Mazzini a Discûscion:Giöxeppe Mazzin
- 14:12, 23 nov 2015 Giromin Cangiaxo discusción contribûti o l'ha mesciou a paggina Pasquale Taraffo a Pasquâ Taràffo
- 14:09, 23 nov 2015 Giromin Cangiaxo discusción contribûti o l'ha mesciou a paggina Simon Boccaneigra a Scimón Boccanéigra
- 14:05, 23 nov 2015 Giromin Cangiaxo discusción contribûti o l'ha mesciou a paggina Staçoìn de Zena Brignole a Staçión de Zêna Brignole
- 14:03, 23 nov 2015 Giromin Cangiaxo discusción contribûti o l'ha mesciou a paggina Staçoìn de Zena Prinçipe a Staçión de Zêna Prìnçipe
- 18:22, 22 nov 2015 Giromin Cangiaxo discusción contribûti o l'ha mesciou a paggina Geòrgia (stato) a Zorzia
- 18:22, 22 nov 2015 Giromin Cangiaxo discusción contribûti o l'ha mesciou a paggina Camerun a Cameron trammite redirect
- 18:16, 22 nov 2015 Giromin Cangiaxo discusción contribûti o l'ha mesciou a paggina Sierra Lion a Særa Lion
- 18:09, 22 nov 2015 Giromin Cangiaxo discusción contribûti o l'ha mesciou a paggina Wallis e Fortuna a Wallis e Futuna
- 17:50, 22 nov 2015 Giromin Cangiaxo discusción contribûti o l'ha mesciou a paggina Categorîa:Tæritöi d'oltremâ Françèisi a Categorîa:Teritöi d'otramâ Françèixi


text:
G8
O Grùppo di eutto (G8) o l'è fæto da i eutto stati ciù ricchi do mondo. Insemme rapresentan o 65% de l' economia mondiâ[1]. A caratteristica prinçipâ do G8 a l'è a rotassion da prescidensa e a riunion annuâ ch'a se tegne inte 'na çittæ do stato prescidente, tra i cappi de stato di eutto paixi e diversci rappresentanti de l'economia e da politica mondiâ, comme o prescidente da Comunitæ Europea ò quello do Fondo Monetaïo Internaçionâ.
Purtroppo e riunioin do G8 son stæte de longo anche tiatro de scontri e violense, comme a Zena in to 2001 da e traggiche conseguense.
Stöia[modìfica | modìfica wikitèsto]
E riunioin do G8 han a lô origgine inta crixi econòmica do 1973 e a seguente recescion globâ. Questi avvenimenti han spunciòu i Stati Unïi a formâ o Library Group, unna squaddra de esperti d'economia americhen, europei e giapponeixi pe discùtte i problemi econòmici.
Into 1975 o prescidente da Fransa Valéry Giscard d'Estaing o l'ha invitòu i cappi de stato di sei paixi democratteghi ciù industrialisæ a un summit a Rambouillet e o l'ha proposto unna serie de riunioin regolæ. I parteçipanti se son missi d'acòrdio pe de riunioin annuæ e unna rotassion da prescidensa, formando coscì o Gruppo di Sei (G6):
A-a riunion seguente a-o grùppo vegne invitòu o Canada, e da quello momento o divegne o G7.
A Comunitæ Europea a parteçipa da-o 1977 quando a l'è stæta invitâ da-o Regno Unïo.[2].
Parteçipaçion da Rùscia e formaçion do G8[modìfica | modìfica wikitèsto]
Into 1991, doppo a cheita da Miâgia de Berlin e a fin da Guæra Freida, l'Union Sovietica, diventâ Ruscia, a l'inissia a incontrase co-o G7 a-a fin da riunion formâ. O grùppo o vegne coscì o G7 ciù 1 da-a riunion de Nappoli do 1994. Da-o 1997 a Rùscia a parteçipa regolarmente comme membro do G8, ma no a-e riunioin di ministri de finanse di sette paixi do G7 originâ, perchè a sò economia a no l'è fòrte assæ.
E Riunioìn do G8[modìfica | modìfica wikitèsto]
Riunioìn Futûe[modìfica | modìfica wikitèsto]
Nòtte[modìfica | modìfica wikitèsto]
- ↑ United Nations Development Programme
- ↑ EU and the G8 European Union. 2006-07-17
Atri progetti[modìfica | modìfica wikitèsto]
- Wikimedia Commons a contêgne di files in sce G8


text:
Zeugo do ballon
Squaddre de ballon in ItaliaModìfica
E squaddre liguri de ballonModìfica
- Zena (Genoa Cricket and Football Club 1893)
- Sandöia (Unione Calcio Sampdoria 1946)
- Spezia Calcio
- Savona Calcio 1907
- F.C. Vado 1913
- F.S. Sestrese Calcio 1919
- U.S Sanremese Calcio 1904
- Sarzanese Calcio 1906
- U.S. Imperia 1923
- A.C. Rapallo Ruentes 1914
- A.C. Entella Chiavari 1914
- U.S. Sestri Levante 1919
- Arensen Bòrgorosso
Âtre squaddre italiann-e de ballon (in costruçión)Modìfica
Competiçioin italiann-eModìfica
Squaddre de ballon foreste (in costruçión)Modìfica
Naçionâ de balon (in costruçión)Modìfica
EuröpaModìfica
- Naçionâ de balon da Bielorûscia
- Naçionâ de balon da Repûbbrica Ceca
- Naçionâ de balon da Fransa
- Naçionâ de balon da Germania
- Naçionâ de balon da Repubbrica Federâ de Germania
- Naçionâ de balon de l'Inghiltæra
- Naçionâ de balon da Repûbbrica d'Irlanda
- Naçionâ de balon de l'Irlanda do Nòrd
- Naçionâ de balon de l'Italia
- Naçionâ de balon de San Marin
- Naçionâ de balon da Spagna
- Naçionâ de balon da Svìsera
ÀfricaModìfica
- Naçionâ de balon de l'Angòla
- Naçionâ de balon da Repûbbrica Çentro-Africann-a
- Naçionâ de balon da Repûbbrica Democratica do Congo
AméricaModìfica
- Naçionâ de balon d'Argentina
- Naçionâ de balon do Braxî
- Naçionâ de balon di Stati Unïi d'America
- Naçionâ de balon de l'Uruguay


text:
Craieu
U craieu (it: capriolo) u l'è 'n animâ ch'ù vîve in Eoròpa e Àzia. U seu còrpo u peu êse de in côlore intu mezo tra u ròscio e u maròn, u l'è asæ lèsto e u vîve in scî èrtociæn, in scê montæ e cianûe.
Descriçiòn[modìfica | modìfica wikitèsto]
U craieu u l'è in cérvide picìn, da-u mantéllo fûlvo d'estæ, u g'ha a côa asæ cùrta. U màsccio u g'ha de còrne asæ picinn-e, pé côntra a fémina nu ghe n'hà. U craieu u l'è lóngo 90-130 cm, u l'è èrto 50-70 cm e u péisa 10-27 kg.
Distrìbuçiòn e habitat[modìfica | modìfica wikitèsto]
U craieu u l'è difûzo in Bretàgna e 'n Irlanda, invéxe in Italia u l'è difûzo inte Àrpi e inte l'Appenìn, in sciê rìve du Po, ascì inta región Liguria ghe n'è pé cuscì.
Âtri progètti[modìfica | modìfica wikitèsto]
- Wikimedia Commons a contêgne di files in sce Craieu
- Wikispecies a contêgne informaçioìn in sce Craieu


text:
Filatelia
A filatelia a l'è o stûddio di francobolli, inclûdendo o sêu dizegno, a sêu prodûssion e o sêu ûzo dòppo che son emmessi da l'òutoritæ postâ.
Into Primmo Congresso Internaçiona de Filatelia (Barçellonn-a, 1960), a filatelia a l'è stæta definîa comme 'na sciensa ouxiliâ da stöja.
Scibben de sovente o termine filatelia o vegne confûzo con quello de collessioniximo de francobolli, quella a l'è 'n'attivitæ diversa, no definîa comme sciensa.
Colégamenti estèrni[modìfica | modìfica wikitèsto]
- Wikimedia Commons a contêgne di files in sce Filatelia
- Arrecûgeita de link inscia filatelia e i francobolli
- Pe 'na riçerca bibliograffega o se pêu consûltâ: Biblioteca de l'Istitûto Stûddi Storico-Postâli
- Filatelia.com - Catalogo Elettronego
- Catalogo di francobolli italiæn e de l'area italiann-a
- Album de Estampillas


text:
Unna scena de “Luca”Se tra tutte e lengue inte quæ se peu çerne de vedde o neuvo carton da Pixar ghe fïse anche o zeneise, saieiva unna gran öcaxon de diffuxon tra i ciù zoeni. De quelle che servanandrea acquarone
04 Luglio 2021
Zena – In te sti giorni i figgeu de tutto o mondo, e mascime i figgeu de tutta a Liguria, son apreuvo à ammiâ o neuvo carton da Pixar, “Luca”, ambientou int’un contesto che o no lascia dubbi, a-o delà do nomme de fantaxia do paise de “Portorosso”, che di euggi attenti ghe san reconosce tanta Vernassa, un pittin de Rimazzô e un momento de Camoggi. Do resto Zena, ançi “Genova”, a l’è nominâ avertamente, e coscì tanti aspeti da vitta e do costumme ligure, da-o pesto a-a Vespa. Tutto profumma de Liguria inta pellicola Pixar, ch’a l’è unn’öcaxon insperâ de promoçion do nòstro territöio inte tutto o mondo – sperando che e Çinque Tære no seggian investie da tròppi tanti vixitatoî, e no perdan o seu fascino antigo e paxe.Coscì che l’atro giorno mæ figgia de quattro anni e unna seu amighetta arrivan da niatri genitoî con dîne, piggiandone in gio: “che cos’hai in quel cervello bacato?”. Gh’arrestemmo un pittin, domandandose donde avessan posciuo imprende unn’esprescion pægia, e pöi capimmo che l’an sentia ammiando “Luca”. A gh’è piaxua e â ripetan. No che segge o mascimo da vitta, ma tutto sommou gh’è de pezo: in bocca à de figgette de quattro anni fa fiña rie. E o pensceo aloa o core à l’öcaxon che saieiva stæto o poeighe avei, tra e lengue do doppiaggio, anche o zeneise. Magara un zeneise façile, con çerti personaggi che parlan italian e atri che parlan zeneise (pe exempio, solo i mostri). I figgeu capiscian e imprendan ciù de quanto no se pense, e se tantiscimi genitoî (e tanti nònni ascì) no son ciù boin à mostrâghe a lengua antiga da Liguria, no l’è dito che no gh’aggian piaxei che â conoscian, a-o manco un pittin.E perché questo succede, into contesto de grande difficoltæ into quæ se trovemmo, saiæ servio de ciù investî quarche miggiæa de euro e tanta diplomaçia co-a casa de produçion americaña into produe un doppiaggio in zeneise – che de seguo aviæ dovuo pagâ e instituçioin liguri – ciutòsto che mille atre iniçiative. No l’è fantasciensa, ma unna poscibilitæ reale, che pe oua se semmo fæti scappâ. Se un o gh’appensa, no gh’è praticamente ninte de megio, à livello de promoçion, che poei offrî a-i figgeu un contesto into quæ o zeneise, che pe sòlito o vëgne asssociou a-i ciù ançien, a-e cöse do passou, o vive a contemporaneitæ.E sentîlo in bocca a-i personaggi do carton do momento, pe zonta ambientou in Liguria – cösa ch’a rende l’idea meno sforsâ – o l’è, pe-a psicologia di ciè zoeni, o mascimo. Mettemmo in gio donca l’idea, maniman quarcösa se mescia e no l’è tròppo tardi. LescicoArrestemmo (ghe): rimaniamo sorpresiAsì: ancheBacchi: bastoniÇerne: scegliereChinæ: scesiDîne (con): dicendociFiña: persinoFïse: fosseImprende: imparareManco (a-o): almenoMascime: soprattuttoMesciâ: muoverePægia: similePaxe: tranquilloPittin: pochnoRepiggio: recupero, ripresaRimazzô: RiomaggioreSaiva: sarebbe


text:
Cêxîa
Cêxîa o ceexia (ant. cerexia, da cerego, lat. clericus, grego kλnpιkός) ò clero - complesso de persoñe ch'apartegnan a l’orde sacerdotâ de 'na religion ò de 'na Gexa.
Gêxa catòllica[modìfica | modìfica wikitèsto]
De doe gren classe inte quæ se dividde i membri do corpo da Gexa, se descigna co-o nomme de cêxîa quella a-a quæ l'è demandao l'ófìççio de santificâ e governâ spritoâmente i fedeli. O nomme o deriva da-o grego kλήpoς "sciorte", scignificando - segondo a spiegaçion ciu comuña - che quei chi ne fan parte devan consciderâ Dê comme unnica ereditæ ò possescion asegnâ a liatri (ço segondo o lenguaggio bibblico, percose presso i antighi Ebrei s'uzava çerne e varrie porçioin de 'n'ereditæ tiando a sciorte). I atri se ciamman laichi, da-o grego λaός "poppolo". A ripartiçion in queste doe classe, segondo a dotriña da Gexa catollica, a l'è d'instituçion diviña; o che, però, o no l'implica che segge stæto divinamente instituio tutti e scingoli i "groei" da cêxîa. Questi son i seguenti. A "tonsua", pe-a quæ s'intra a fâ parte da cêxîa, a quæ a l'è çeimoñia d'origgine meramente eclexastega; i "ordi", minoî e magioî, che tutti curminan into sacerdoççio, o quæ ascì o g'ha doi groei, o presbiterato e l'episcopato. Nisciun membro da ceexia, ò "ceego", o pœu, propiamente parlando, redevegnî laico; se dà però 'na giuriddica "riduçion a-o stato laicâ", pe-a quæ o ceego o no pœu ciu leçitamente, e taloa manco validamente, exerçitâ i ófìççi eclexasteghi, o l'è privao di privileggi e, in tutto ò in parte, sciolto da-i obrighi di ceghi. Questo aven pe decretto ò sentença de l'aotoritæ eclexastega, ò pe effetto da degradaçion, ò ancon, inti ordi menoî, ipso facto, pe de caoze espresse da-a lezze, ò pe voentæ proppia do cego.
Obrighi[modìfica | modìfica wikitèsto]
A-i ceghi l'è imposto di obrighi particolæ, çerti poxitivi, atri negativi.
Poxitivi son: vitta exemplarmente virtoza; frequença d'exerçiççi religioxi, e pe quelli ch'en inti ordi magioî, a reççita cotidiaña di oe canonneghe; osequio e obediença a-o proppio "ordenaio", saiv'a dî a-o vesco ò a chi g'ha poistæ squæxi episcopâ;[1] cortivâ i studdi, specce quelli sacri; oservança do fantinægo, pe chi l'è inti moei ordi;[2] portâ a tonsua e l'abbito eclexastego, segondo e prescriçioin de l'ordinaio e i legittimi uxi locæ.
Obrighi negativi son: deveo a-i ceghi d'abitâ con donne che possan dâ quarche sospetto, ò ascì de frequentâne a compagnia; proibiçion, comme de cose sconvegninti a ceghi, de portâ arme, se no pe giusta difeiza, d'arolâse voentaiamente inta miliççia secolâ, de cooperâ a de guære çivî ò somosse, comme pu d'intrâ, sença giusta caoza, in taverne ò scimmili lœughi, d'intervegnî a cacce sciâtôze, demoe mondañe e spetaccoli, d'exerçitâ di mestê indecoroxi; proibiçion, comme de cose alieñe da-a condiçion do cego, d'exerçitâ sença 'na particolâ liçençia a meixiña ò a chirurgia, e l'avocatua presso i tribunali laichi, de pigiâ e parte inti diti tribunali, sença necescitæ, a gravi giudiççi criminæ, d'exerçitâ int'o stato çerte ate carreghe çivî, ò di atri ófìççi che importan l'onere de rende i conti, e d'asumme a gestion di ben apartegninti a di laichi, ò prestâ garançia pe atri, sença consurtâ o vesco; proibiçion d'exerçitâ comercio e mercatua.
Privilegi[modìfica | modìfica wikitèsto]
Gode i ceghi de privilegi speciali: o privilegio do "canone", pe-o quæ chissesæ corpeivemente o lede con fæti a persoña d'un cego o l'aresta senç'atro scomunigao; o privilegio do "foro", pe-o quæ o cego o no pœu, sença permisso de l'aotoitæ eclexastega, ese convegnuo inanti un tribunale laico; quello de l'"exençion", ossæ immunitæ da-o serviççio militâ e da-e carreghe çivî no confaçenti a-o stato eclexastego; quello da "competença", pe-a quæ a-o cego onerao de debiti dev'ese lasciao quant'abaste a-o so onesto sostentamento, giusta a decixon do giuddiçe eclexastego.
Peñe[modìfica | modìfica wikitèsto]
Peñe proppie di ceghi delinquenti son: a "sospenscion", ch'a vieta a-o cego l'ezerciççio do so ófiççio, ò o gódimènto do benefiççio ecclexastego, ò tutte doe; a "depoxiçion", ch'a-o priva in perpetto de l'ófiççio e do benefiççio, e a-o rende inabbile a conseguîli; a "privaçion de l'abbito" eclexastego, ch'a l'importa l'inibiçion d'ogni eclexastego ministeio e a perdia di privilegi ceegæ; a "degradaçion", ch'a comprende e precedente e de ciu a reduxe o cego a-o stato laicâ, into senso sorve tocao. Tutto questo segondo a dotriña e a legislaçion da Gexa catollica romaña.
Nòtte[modìfica | modìfica wikitèsto]
- ↑ Za che ogni cego, s'o no l'è membro de 'n orde ò congregaçion religioza, o dev'ese ascrito a 'na dæta diocexi.
- ↑ Obrigo no vigente inta Gexa orientâ pe coloro che za coniugæ, riçeivan tæ ordi, quantunque i veschi, quelli orientæ ascì, devan oservâ perfetta castitæ.
Colegaménti esterni[modìfica | modìfica wikitèsto]
- Wikimedia Commons a contêgne di files in sce Cêxîa


text:
FILASTROCCHE
FAELA BALLA' CH'A L'E' QUELLA DE PEJE.
Se voèi piggià due peje,
ma l'erbo o no ve ne dà,
faela ballà ch'a l'è quella de peje
faela ballà che de peje a ghe n'ha.
Faela ballà ch'à l'è quella de peje
faela ballà che de peje a ghe n'hà!
a n'ha un rubbo sotto ao letto
e trei chilli sotto ao scosa.
Faela ballà ch'a l'è quella de peje
faela ballà che de peje a ghe n'ha
"TRALALERO ANTIGO"
E'nto desténde i drappi
bèlla Marinin ve chéito a cànna
e-o l'é o fornà ch'o-a ciamma
e-o l'é o fornà ch'o-a ciamma
e 'nto desténde i drappi
bélla Marinin ve chèito a cànna
e-o l'é o fornà ch'o-a ciamma
Marinin vegni a fà o pan!
E dài e dài e dài
Marinin che vitta tùtta goài
dinae no ghe n'è mài
dinae no ghen'è mai.
E dài e dài e dài
Marinin che vitta tùtta goài
dinae no ghe n'è mài
no se sa ciù còmme fà!
Amiae che piae!
Amiae che piae!
çinque pe 'na palànca
çinque pe 'na palànca........
Amiae che piae!
Amiae che piae!
çinque pe 'na palànca
sòn càde e bèn scialae| E
ANTICHE CANZONI GENOVESI:
LA CANZONE DEL PREBOGGION. (testo e musica di Gualtiero Schiaffino.)
O preboggion, quella menestra,
a gh'à 'n gusto co l'è 'na festa
se ti o cheuggi in primmaveja
ti peu mangialo mattin e seja.
Mattin e seja, seja e mattin
ogni momento o l'è quello bon
torte, menestre, pansoti, pin
in quanti moddi ti fae o preboggion.
Talegue, boraxe e radiccion,
o piscianletto, a luegna e o rampon
con a speaggine e l'oegie de gatte,
scuigasse, sciuxerba e teste de fratte.
Insemme a -e erbe do perboggion
quante tante ti n'è piggiae
se ti veu falo ancon ciu bon
no te scordà de mettighe e giae.
A Teresin-na, quella donnetta,
quando a se chin-ne cheugge l'erbetta
e son boraxe, talegue e rampuin
e fito fito a ne fa in cavagnin.
A Teresin-na, quella donnetta,
tutta contenta a mostre o panè
se ti ghe tocchi a sò erbetta
a te molla 'n lerfon ch'à te leva d'n pé.


text:
Pandemîa de COVID-19 do 2019-2020
A pandemîa de COVID-19 do 2019-2020, nòtta anche cómme premonîa de Wuhan, a l'é 'n'epidemîa identificâ iniçialménte intorno a-a fìn de dexénbre 2019 inta çitæ de Wuhan, capolêugo da provìnsa cineize de l'Hubei, in t'in grùppo de personn-e con scìntomi de 'na premonîa de cauza sconosciûa.
I prìmmi caxi àn coinvòlto prinçipalménte lavoratoî do mercòu do pescio çitadìn, into quæ êan in vendita anche animæ vîvi. Inte prìmme setemann-e de zenâ 2020 i scensiati àn izolòu in questi sogetti in nêuvo coronn-avirus, clascificòu 2019-nCoV (Nêuvo Coronn-avirus 2019), rizultâto êse simile almeno a-o 70% da sò sequensa genica a quella do SARS-CoV. A-a fìn do zenâ 2020 no êan ancora stæte ben definîe e carateristiche do virus, scibèn ch'a l'è stæta provâ a sò capaçitæ de trasméttise da òmmo a òmmo, e gh'êa o dùbbio in sciâ trasmisción e in sciâ sò patogeniçitæ (a capaçitæ de creâ danno).
Tanti scensiâti son d'acòrdio che varri tîpi de coronn-avirus vegnan da dötréi animæ, prinçipalmente o pangolìn e o ratto penûgo.
Galerîa[modìfica | modìfica wikitèsto]
- Difuxón do coronn-avirus a-i 29 de frevâ 2020
██ 1000+ Caxi confermæ
██ 100-999 Caxi confermæ
██ 10-99 Caxi confermæi
██ 1-9 Caxi confermæ
Vôxe corelæ[modìfica | modìfica wikitèsto]
Colegaménti esterni[modìfica | modìfica wikitèsto]
- Wikimedia Commons a contêgne di files in sce Premonîa de Wuhan


text:
Categorîa:Sototemplates
Quésta categorîa a l'arechéugge e vôxe che són di sototemplates.
- Wikimedia Commons a contêgne 'na categorîa in sce l'argoménto Categorîa:Sototemplates
- Wikidæta a contêgne 'na categorîa in sce l'argoménto Categorîa:Sototemplates
Sotocategorîe
Quésta categorîa a contêgne e 5 sotocategorîe indicæ chi de sótta, pe 'n totâle de 5.
C
- Sototemplates cronològichi (1 C, 15 P)
T
- Template AggNaz (1 P)
- Template DivAmm (17 P)
- Template màppa de localizaçión (3 C, 233 P)
- Template Naz (6 C, 3 P)
Pàgine inta categorîa "Sototemplates"
Quésta categorîa a contêgne e 54 pàgine indicæ chi de sótta, in sce 'n totâle de 54.


text:
ÊÑÈíÉ ÇáäÍá
ÇáÓáÇã Úáíßã æ ÑÍãÉ Çááå æ ÈÑßÇÊå
ÃÎæÇäí æ ÃÎæÇÊí ÇáÇÝÇÖá
åÐÇ ÇáÈÍË ÇáÐí ÃäÞáå Åáíßã åæ ÈÍË ßÊÇÈå ÇáÇÕáí åæ ÇáÇÎ ÇáÝÇÖá .. ÇáÇÓÊÇÐ ÍÓä ÈäáÝÞíå ..
æ åæ ÊÞäíÉ ãÊßÇãáÉ áÊÑÈíÉ ÇáäÍá áíáÇ æÞÏ ÃÈÊßÑåÇ ÇáÇÎ ÇáÝÇÖá ÍÓä Ýí ÊÑÈíÉ ÇáäÍá .. æ ÞÏ Êã äÞáåÇ Ýí ÎáíÉ ÇáÇÈÍÇË áÊßæä ãÑÌÚÇð ááäÍÇáíä æááãäÇÞÔÉ ãä ÇáÌãíÚ ááÇÓÊÝÇÏÉ ãä åÐå ÇáÇÝßÇÑ ..
ÇÊÑßßã ÇáÇä ãÜÚ ÇáÈÍË .....
ÇÓÊãÑ ÇÚÊãÇÏí Ýí ÊÑÈíÉ ÇáäÍá ¡ æ áÓäæÇÊ ÚÏíÏÉ ¡ Úáì ÙáãÉ Çááíá æ ÇáÖæÁ ÇáÃÈíÖ áãÕÈÇÍ ÚÇÏí . æ ßäÊ ØíáÉ åÐå ÇáãÏÉ ¡ ÏÇÆã ÇáÈÍË Úáì ÊÞäíÉ Êãßä ãä ÊÍÓíä ÅÌÑÇÁ ÚãáíÇÊ ÇáÊÏÎá åÐå ¡ ãÚ ÃÞá ãÇ íãßä ãä ÇáÃÖÑÇÑ ÇáÊí ÊÕíÈ ÇáäÍá æ ÇáäÍÇá ÎáÇá ÇáÚãá Ýí ÇáãäÍá áíáÇ .
æ Ýí ÅÍÏì ÒíÇÑÇÊí áãßÊÈÉ ãä ÇáãßÊÈÇÊ ¡ æÌÏÊ ßÊÇÈÇ ßäÊ ÃÓãÚ æ ÃÞÑà Úä ÕÇÍÈå ¡ æ ÃÊãäì ÇáÚËæÑ Úáíå áÞÑÇÁÊå .
Ðáßã ÇáßÊÇÈ åæ ãÇ íãßä ÊÑÌãÉ Úäæäå Åáì :" ÍíÇÉ ÇáäÍá æ ØÈÇÆÚå " ¡ Ãæ " ÍíÇÊ ÇáäÍá æ Óáæßå " Ãæ ÍíÇÉ ÇáäÍá æ ÚÇÏÇÊå " Ü Vie et mœurs des abeilles Ü æÇáßÊÇÈ ßãÇ åæ ÙÇåÑ ãä ÚäæÇäå Úä ÍíÇÉ ÇáäÍá ¡ æ åæ ãÊÑÌã ãä ÇáÃáãÇäíÉ Åáì ÇáÝÑäÓíÉ ¡ æ ãÄáÝå åæ ÇáäãÓÇæí " ßÇÑá Ýæä ÝÑíÊÔ Karl von Frisch " ¡( 1982 - 1886 ) ¡ ÇáÍÇÆÒ Úáì ÌÇÆÒÉ äæÈá Ýí ÇáØÈ [ ÇáÝíÒíæáæÌíÇ ] ÓäÉ 1973 ¡ ßÊÊæíÌ Úä ÃÚãÇáå ÇáÑÇÆÏÉ Ýí ÇáÈÍË æ ÇáÏÑÇÓÉ áÃÌåÒÉ ÇáÅÍÓÇÓ æ ÇáÅÓÊÔÚÇÑ ÚäÏ ÇáÃÓãÇß æ ÇáÍÔÑÇÊ ¡ æ ÇáÊí ÞÇÏÊå Åáì Ýåã " áÛÉ ÇáäÍá ÇáÎÇÕÉ æ ÇáãÚÊãÏÉ Úáì ÑÞÕÇÊ ÊÞæã ÈåÇ ÇáäÍáÇÊ ÇáÑÇÌÚÉ ãä ÌæáÇÊåÇ ÇáÅÓÊØáÇÚíÉ æ ãåãÇÊåÇ ÇáÅÓÊßÔÇÝíÉ Úä ãÕÇÏÑ ÇáÑÍíÞ æ ÍÈæÈ ÇááÞÇÍ æ ÇáãÇÁ ¡ áÅØáÇÚ ÔÛÇáÇÊ ÇáÎáíÉ Úáì æÌåÉ ¡ æ ÈõÜÚúÜÏö ¡ æ ßãíÉ ãÕÏÑ ÇáÛÐÇÁ ÇáãßÊÔÝ ¡ ÍÊì íÊÓäì áÌãæÚ ÇáÔÛÇáÇÊ ÇáÊæÌå ÈËÞÉ æ ÖÈØ ¡ æ Ïæä ÖíÇÚ ááÌåÏ æ ÇáæÞÊ ¡ æ ãÈÇÔÑÉ Åáì Úíä ÇáãßÇä ÇáãæÕæÝ Ýí ÍÑßÇÊ ÇáäÍáÉ ÇáÑÇÞÕÉ " . æ ßÇä ÇáßáÇã Úä æ Ýí åÐå ÇáÑÞÕÇÊ áÝÊÑÉ Ü æ áÇ íÒÇá Ü " ãæÖÉ " ãÔåæÑÉ ÚäÏ ãËÞÝíäÇ ÇáÚÑÈ æ ÛíÑåã ¡ ÊÜõÐúßÑ Ýí ÇáäæÇÏí ¡ æ ÇáãÞÇåí ¡ æ Úáì ãÞÇÚÏ ÇáÍÇÝáÇÊ æ ÇáÞØÇÑÇÊ æ ÑÈãÇ ÇáØÇÆÑÇÊ ¡ ßÚäæÇä Úáì ÓÚÉ ÇáÅØáÇÚ æ ãÊÇÈÚÉ ÇáÊÞÏã ÇáÚáãí æ ãÓÇíÑÊå ¡ æ ÚÇÏÉ ãÇ ÊÐßÑ åÐå ÇááÛÉ ÇáÑÇÞÕÉ Åáì ÌÇäÈ äÙÑíÉ ÇáäÓÈíÉ ÚäÏ ÂíäÔÊÇíä ¡ æ ÛÒæ ÇáÝÖÇÁ æ ÃÎíÑÇ ÇáÅÓÊäÓÇÎ æ ãÇ ÃÔÈå ãä ãæÇÖíÚ ¡ æ Úáì ÇÎÊáÇÝ ÇØáÇÚ ÇáãÊÍÏËíä æ ãÓÊæÇå ¡ áÞÊá ÇáæÞÊ ßãÇ íÞÇá Ýí ãËá Êáßã ÇááÞÇÁÇÊ.....
ÝÑÍÊ ÈÚËæÑí Úáì åÐÇ ÇáßäÒ ÇáËãíä . æ ÇÓÊãÊÚÊ ßËíÑÇ ÈÊÊÈÚ ãÇ íÚÑÖå ÕÇÍÈå ãä ÊÌÇÑÈ æ äÊÇÆÌ æ ÇÓÊäÊÇÌÇÊ æ ÊÍáíáÇÊ æ ãÚáæãÇÊ ÌÏíÏÉ Úä ÍíÇÉ ÇáäÍá æ Óáæßå . æ ããÇ ÇÓÊæÞÝäí Ýíå ¡ ÍÞíÞÉ ÚÌíÈÉ Úä ßíÝíÉ ÑÄíÉ ÇáäÍá ááÃáæÇä . Ðáß Ãä åÐÇ ÇáÚÇáã ÇáÝÐ ÇßÊÔÝ Ãä ÇáäÍá íÑì ßá ÇáÃáæÇä ÅáÇ áæäÇ æÇÍÏÇ åæ Çááæä ÇáÃÍÜãÜÑ . ÝÓÈÍÇä Çááå ÇáÐí áå Ýí ÎáÞå ÔÄæä ...
æ ÎáÇá äÝÓ ÇáÔåÑ ÇáÐí ßäÊ ÃÞÑà Ýíå ßÊÇÈ " Ýæä ÝÑíÊÔ " åÐÇ ¡ æ Ýí ÅÍÏì ÇááíÇáí ÇáÊí ÇÔÊÏ Úáí áÓÚ ÇáäÍá æ ÃäÇ ÏÇÎá ÇáãäÍá ¡ æ ÌáÓÊ Ýí ÙáãÉ ÊÇãÉ Úáì ßÑÓí ÕÛíÑ ÇÓÊÌãÚ ÃäÝÇÓí æ ÃÓÊÑíÍ ÈÚÏ Ãä ÞØÚÊ ÇáÊíÇÑ ÇáßåÑÈÇÆí Úä ÇáãÕÈÇÍ ¡ ÊÐßÑÊ ÍÇáÉ ÇáäÍá ÅÒÇÁ Çááæä ÇáÃÍãÑ ¡ ÝÞáÊ Ýí äÝÓí : ãÇ ÃÔÈåäí ÈäÍáÉ æÓØ ÖæÁ ÃÍãÑ¡ áÇ ÊÑì ãÇ íÍíØ ÈåÇ . ÚäÏåÇ ÌÇÁ ÇáÝÊÍ ¡ æ ÇÓÊäÊÌÊ ãä ÝßÑÊí åÐå Çä ÇáäÍá áä íÑÇäí áæ ÇÓÊÚãáÊ ãÕÈÇÍÇ íÚØí ÖæÁÇ ÃÍãÑ ÚæÖ ÇáÖæÁ ÇáÃÈíÖ ÇáÚÇÏí . ÃãÇ ÃäÇ ÝáÓÊ ÈäÍáÉ ¡ Ýíßæä Ýí ÇÓÊØÇÚÊí Ãä ÃÑì ÇáäÍá ãä ÍíË áÇ íÑÇäí . æ ßÇäÊ ÇáÈÏÇíÉ .
ÎáÇá äÝÓ ÇáÃÓÈæÚ ÃÚÏÏÊ ãÕÈÇÍÇ ßåÑÈÇÆíÇ ááÌíÈ ¡ íÚØí ÖæÁÇ ÃÍãÑ æ ÌÑÈÊå ÝæÌÏÊ ÇáÊÞäíÉ äÇÌÍÉ . æ ÌÑÈÊ ãÕÇÈíÍ ÃÎÑì ãÑÊÈØÉ ÈÇáÔÈßÉ ÇáßåÑÈÇÆíÉ ááãäÒá ¡ ãä ÃÍÌÇã ãÊäæÚÉ æ ÈÞæÉ ãÎÊáÝÉ æ ãä ãÓÇÝÇÊ ãÊÈÇíäÉ . æ ÇÚÊãÏÊ ÇáÊÞäíÉ áÅäÌÇÒ ÌãíÚ ÇáÊÞäíÇÊ ÇáÎÇÕÉ ÈÊÑÈíÉ ÇáäÍá æ ÈÏæä ÇÓÊËäÇÁ¡ æ ÎáÇá ÔåæÑ æ ÔåæÑ æ Ýí ãÎÊáÝ ÇáÝÕæá ¡ ÝÍãÏÊ ÇáäÊÇÆÌ .
æ ßÑÑÊ ÇáÊÌÇÑÈ æ ßÇäÊ ßáåÇ äÇÌÍÉ . ÚäÏåÇ ÞãÊ ÈÚÑÖ ÇáÊÞäíÉ ÇáÌÏíÏÉ Ýí ÇÌÊãÇÚ áÌãÚíÉ ãÑÈí ÇáäÍá ÈÇáãÛÑÈ ÈÇáÚÇÕãÉ ÇáÑÈÇØ ¡ æ ÇáÐí ßäÊ æÞÊåÇ ÚÖæÇ ãä ÃÚÖÇÁ ãßÊÈåÇ ¡ æ ØáÈÊ ãä ÇáäÍÇáíä ÊÌÑÈÊåÇ Ýí ãÎÊáÝ ÇáÃÚãÇá ÇáÎÇÕÉ ÈÊÑÈíÉ ÇáäÍá .
æ ÈÚÏ ÔåæÑ ÊæÕáÊ ãä ÑÆíÓ ÇáäÍÇáíä ÈÇáãÛÑÈ æ ÈÇÓã ÌãÚíÊåã ¡ ÈÔåÇÏÉ ÃÚÊÒ ÈåÇ ¡ íÚÊÑÝ ÝíåÇ æ íÔåÏ ÈäÌÇÍ ÇáÊÞäíÉ ÈÚÏ ÊÌÑÈÊåÇ æ ÊØÈíÞåÇ æ ÃäåÇ äÇÝÚÉ æ ÓÊÓÇÚÏ Úáì ÊÞÏã ÊÑÈíÉ ÇáäÍá ÈÈáÇÏäÇ . æ ÚÑÖÊ ÇáÊÞäíÉ ÃíÖÇ Úáì ÇáÚÏíÏ ãä ÇáäÍÇáíä ÇáÌÏÏ ÈãäØÞÉ ÅÞÇãÊí ¡ æ íÔåÏæä ßáåã Ãäåã íÍãÏæä ÊØÈíÞåÇ ¡ æ áæáÇåÇ ãÇ ÇÓÊØÇÚæÇ ãÒÇæáÉ ÊÑÈíÉ ÇáäÍá ÈÓáÇã ÏÇÎá ÍÏÇÆÞåã ÈÇáãÑÇßÒ ÇáÝáÇÍíÉ æ Úáì ÓØæÍ ÇáÈíæÊÇÊ Ýí ÇáÞÑì æ ÇáãÏä
áäÌÇÍ ÊÞäíÉ ÇáäÍÇáÉ áíáÇ æ ÇáÍÕæá Úáì ÇáäÊÇÆÌ ÇáãÑÛæÈÉ ¡ æ ÈÚÏ ÇáÅßÊÊÇÈ Ýí ÊÃãíä ÎÇÕ ÈÇáãÓÄæáíÉ ÇáãÏäíÉ Ýí ÊÑÈíÉ ÇáäÍá óAssurance responsabilité civile ¡ áÇÈÏ ãä ãÑÇÚÇÉ ÇáäÞØ ÇáÊÇáíÉ :
[1] íÌÈ æÖÚ ÇáÎáÇíÇ Úáì ÇÑÊÝÇÚ áÇ íÞá Úä ÚÔÑÉ ÓäÊíãÊÑÇÊ Úä ÓØÍ ÇáÃÑÖ ¡ æ ÊäÞíÉ ÃÓÝá ÇáÎáíÉ æ ãÍíØåÇ ãä ßá ÇáÍÔÇÆÔ ÇáíÇÈÓÉ æ ÇáÎÖÑÇÁ ÍÊì áÇ íÌÏ ÇáäÍá ÇáãÊæÇÌÏ Ýí ÌäÈÇÊ ÇáÎáíÉ ÃËäÇÁ ÝÊÍåÇ Ãí æÓíáÉ íÊÎÐåÇ ãØíÉ ááäÒæá Åáì ÊÍÊ ÇáÎáíÉ ÝíäÊÔÑ Úáì ÇáÃÑÖ æ ÊÏæÓå ÇáÃÞÏÇã Ýí ÌäÍ ÇáÙáÇã . æ Ãä íÛáÞ ÇáäÍÇáõ ÇáÈÇÈó ÇáÓÝáíó ÇáÚÇÏíó ááÎáíÉ ÈæÑÞ ÇáÌÑÇÆÏ ãËáÇ ¡ ÞÈá ÈÏÁ ÇáÚãá Ýí ÇáÎáíÉ ¡ ÍÊì áÇ íÎÑÌ ãäå ÇáäÍá Ýíßæä ÞÑíÈÇ Åáì ÇáÃÑÖ .
[2] Åä áÇ íäÓì ãÓÇÚÏ ÇáäÍÇá ÃÈÏÇ ¡ æ ãä Ííä áÂÎÑ ¡ ÊæÌíåó ÇáÏÎÇä Åáì ÃÓÝá ÇáÎáíÉ áíÑÛã ÇáäÍá Úáì ÇáÕÚæÏ Åáì ÃÚáì æ ÚÏã äÒæáå ÃÓÝá ÇáÎáíÉ äÍæ ÇáÃÑÖ .
[3] ÇáãáÇÍÙ ÑÛã åÐÇ ßáå Ãä ÇáäÍá íäÌÐÈ ÞáíáÇ äÍæ ÇáÖæÁ ÇáÃÍãÑ åÐÇ ¡ äÙÑÇ áÖÚÝ áæä ÒÌÇÌå
æ ÞáÉ Óãß ØáÇÆå ¡ æ íÚíä åÐÇ ÇáÌÐÈ ãä ÌåÉ ¡ æ åÑæÈ ÇáäÍá ãä ÇáÏÎÇä ãä ÌåÉ ÃÎÑì ¡ Åáì ÊæÌíå ÇáäÍá æ ÇáÊÍßã Ýí ÕÏå ÈÚíÏÇ Úä ÇáÃãÇßä ÇáÊí ÊäÌÒ ÈåÇ ÇáÚãáíÇÊ ÏÇÎá ÇáÎáíÉ . æ ÈÚÞáäÉ ÇÓÊÎÏÇã ÇáÖæÁ æ ÇáÏÎÇä ¡ íÊãßä ÇáäÍÇá ãä ÌãÚ ÇáäÍá ¡ æ ÊæÌíåå Åáì ÌåÉ ãÚíäÉ Ãæ ÏÇÎá ÕäÏæÞ ÂÎÑ ÝÇÑÛ Èå ãÕÈÇÍ ÂÎÑ ¡ ÖæÄå ÃÞæì ãä ÇáãÕÈÇÍ ÇáãÓÊÚãá æ ãÚáÞ ÏÇÎá ÇáÕäÏæÞ ÇáÝÇÑÛ ÈÔßá íÓãÍ ÈÊÌãÚ ÇáäÍá Íæá ÇáãÕÈÇÍ ÏÇÎá ÇáÕäÏæÞ .
æ ßá åÐÇ ááÍíáæáÉ Ïæä ÊÝÑÞ ÇáäÍá ¡ æ ãÖÇíÞÊå ááäÍÇá æ ÊÚÑÖåãÇ ááÅÕÇÈÇÊ . æ ÈÇáããÇÑÓÉ ¡ ÓíßÊÔÝ ßá äÍÇá ÈäÝÓå ÃäÌÚ ØÑíÞÉ Êãßäå ãä ÇáÊÍßã ÇáÃÝÖá Ýí ÇáÊÚÇãá ãÚ ÓÇßäÉ ÎáÇíÇå ãä ØæÇÆÝ ÇáäÍá .
[4] ÇáäÙÑãä æÞÊ áÂÎÑ Ýí ÇáÈÞÚÉ ÇáãÍíØÉ ÈÇáÎáíÉ æ ÇáÊÃßÏ ãä ÚÏã æÌæÏ ÇáäÍá ÇáÓÇÑÍ ÈåÇ ÍÊì áÇ íÖíÚ ÊÍÊ ÇáÃÞÏÇã . æ ÇÓÊÚãÇá ÇáÏÎÇá áãäÚå ãä ÇáÅäÊÔÇÑ ¡ æ ÅÑÛÇãå Úáì ÇáÑÌæÚ Åáì ÍæÇÝ ÇáÎáíÉ .
[5] Ãä íÚãá ÇáäÍÇá ßá ãÇ Ýí æÓÚå ãä ÇäÊÈÇå æ ÍÐÑ áãäÚ ÓÞæØ Ãí ÞØÚÉ ÔåÏ Ãæ ÓíáÇä ßãíÇÊ Ãæ ÍÊì äÞØ ãä ÚÓá Úáì ÌäÈÇÊ ÇáÎáÇíÇ ÇáãÝÊæÍÉ Ãæ ÝæÞ ÇáÃÑÖ ÇáãÍíØÉ ÈåÇ . æ Ðáß ÍÊì áÇ íÌÏå äÍá ÇáÎáíÉ æ äÍá ÇáÎáÇíÇ ÇáÃÎÑì Ýí Çáíæã ÇáãæÇáí æ ãäÐ ÎÑæÌ ÇáäÍá ãä ÎáÇíÇå ÕÈÇÍÇ ¡ ÝÊÊÓÈÈ åÐå ÇáÈÞÇíÇ Ýí ÊÌãÚ äÍá ãä ÎáÇíÇ ãÎÊáÝÉ ¡ ÝíÈÏà ÇáÅÞÊÊÇá æ ÊäÊÔÑ ÇáÚÏæì Åáì ÇáÎáÇíÇ ÇáÃÎÑì .
[6] æ ßæÓíáÉ æÞÇÆíÉ ãÇ ÞÈá ÇáÃÎíÑÉ ¡ æÌÏÊ áåÇ ÇáÃËÑ ÇáßÈíÑ Ýí ÊåÏÆÉ ÇáäÍá æ ÅÒÇáÉ ÂËÇÑ ÇáãÚÇãáÉ ÇáÞÇÓíÉ ÇáÊí íÓÈÈåÇ ÚÇÏÉ ÝÊÍ ßá ÎáíÉ ãä ØÑÝ ÇáäÍÇá Ýí" äÝÓíÉ ÇáäÍáÉ "* ¡ æ ÈÚÏ ÞØÚ ÇáËíÇÑ ÇáßåÑÈÇÆí æ ÅÈÚÇÏ ßá ÃÓáÇßå ¡ Ãä íÞæã ÇáäÍÇá ÈÑÔ ÇáÎáíÉ Ü Ãæ ÇáÎáÇíÇ Ü ÇáÊí ßÇäÊ ãÝÊæÍÉ ¡ æ ÇáÊí ÃÌÑíÊ ÝíåÇ ÇáÚãáíÇÊ ¡ ÈÚÏ ÛáÞåÇ ÇáäåÇÆí ¡ æ ÅÊãÇã ÇáÚãá ÈÇáãäÍá æ ÇáÅÓÊÚÏÇÏ áãÛÇÏÑÊå ¡ æ ßÐÇ ÑÔ ÇáÎáÇíÇ ÇáãÌÇæÑÉ áåÇ ¡ æÑÔ ÃÑÖíÉ ÇáãäÍá **¡ ÈÑÐÇÐ ãä ÇáãÇÁ Úáì Ôßá ãØÑ ÇÕØäÇÚí ¡ ãÈÇÔÑÉ Úáì ÇáÎáÇíÇ æ ãÇ íæÌÏ ÚáíåÇ ãä äÍá ¡ ÍÊì íÊã Èáá ÇáäÍá Ïæä ÅÍÏÇË Åì ÖÑÑ Èå .
æ ãä äÊíÌÉ åÐÇ ÇáÑÔ ¡ Ãä íÛÓá ÂËÇÑ ÈÚÖ ãÇ ÓÞØ ãä ÞØÚ ÇáÔåÏ æ äÞØ ÚÓá Úáì ÇáÃÑÖ ¡ æ Ãä íÖÚÝ ãä ÑÇÆÍÉ ÇáÓã ÇáÕÇÏÑ Úä ÌËÊ ÇáäÍá ÇáãÏÇÓ ÊÍÊ ÇáÃÞÏÇã ¡ æ ÃÎíÑÇ ãä ÂËÇÑ åÐÇ ÇáÑÔ Ãä íÚÊÈÑ ÇáäÍá ßá ÊÏÎáÇÊ ÇáäÍÇá ÇáãÒÚÌÉ æ ßÃäåÇ ÍÇáÉ ØÈíÚíÉ ãä ÇáÍÇáÇÊ ÇáãäÞæÔÉ Ýí ÓÌáå ÇáæÑÇËí ãäÐ æÌæÏ åÐ ÇáÍÔÑÉ ÝæÞ ÇáíÇÈÓÉ ¡ ÍíË ßÇäÊ ÊÊÚÑÖ áÛÖÈ ÇáØÈíÚÉ ÇáãÊãËá Ýí ÇáÍÑÇÆÞ ÅËÑ ÇáÕæÇÚÞ Ãæ ÇáÛÑÞ ÅËÑ ÇáÃãØÇÑ ÇáÛÒíÑÉ æ ÇáÝíÇÖÇäÇÊ ¡ ÝáÇ Êãáß ÅÒÇÁåÇ ÛíÑ ÇáÎäæÚ æ ÇáÎÖæÚ ÍÝÇÙÇ Úáì ÍíÇÊåÇ æ ÇÓÊãÑÇÑ ÈÞÇÁ äæÚåÇ
[7] ÝÊÍ ÇáÈÇÈ ÇáÓÝáí ÇáÚÇÏí ááÎáíÉ æÇáÐí ÓÈÞ Ãä ÃÛáÞäÇå ÈæÑÞ ÇáÌÑÇÆÏ Ýí ÈÏÇíÉ ÇáÚãá Ü ÇáÑÞã [1] Ü [áãäÚ ÎÑæÌ ÇáäÍá ãäå ÃËäÇÁ ÝÊÍ ÇáÎáíÉ ãä ÃÚáì ¡ áÞÑÈ ÈÇÈåÇ ÇáÓÝáí ãä ÇáÃÑÖ] . æ ãÛÇÏÑÉ ÇáãäÍá Ïæä ÝÊÍ ÈÇÈ ÇáÎáíÉ ãËÇá Íí áÈÚÖ ÇáåÝæÇÊ ÇáÊí ÊÞÚ ÝÚáÇ Ýí ÇáãäÇÍá .
æ ãËá åÐå ÇáåÝæÉ ÞÏ ÊßáÝ ÇáäÍÇá ßËíÑÇ ¡ ÎÇÕÉ ÅÐÇ ßÇäÊ ÇáÚãáíÉ ÇáÊí ÃÌÑöíÊ ÓÇÈÞÇ ÚãáíÉ ßÈÑì æ ÊÓÈÈÊ Ýí ÎÑæÌ äÍá ßËíÑ ¡ æ ÈÞí ÇáäÍá áÇÕÞÇ ÈÌäÈÇÊ ÇáÎáíÉ ÍÊì ÇáÕÈÇÍ áÚÏã Êãßäå ãä ÇáÏÎæá Åáì ãÓßäå . áÐÇ æ ãä ÈÇÈ ÇáÅÍÊíÇØ æ ÇáÍíØÉ ¡ íÜõäÕÍ ÇáäÍÇá ÈÚÏ ßá ÚãáíÉ ÕÚÈÉ Ãä íÓÊíÞÙ ÈÇßÑÇ æ íÔÚá ãÏÎäå ¡ æ íÞí ÑÃÓå æ æÌåå ¡ áíÊÝÞÏ ÍÇáÉ ÇáãäÍá ÞÈá ÎÑæÌ ÇáäÍá æ ÈÏÇíÉ ÎÑæÌå ¡ ÍÊì íÕáÍ Ãí Îáá ÞÏ íÓÈÈ Ýí ÅÒÚÇÌ ÇáäÍá . æ Ãæá ãÇ íÌÈ Ãä íËíÑ ÇäÊÈÇåå Óßæä ÇáäÍá æÎÑæÌå ÚÇÏíÇ ãä ÎáÇíÇå Åáì ãÑÚÇå ¡ æ ÚÏã æÌæÏ ÈÞÇíÇ ãä ÞØÚ ÇáÔåÏ Ãæ ÈÞÚ ãä ÇáÚÓá ÊÓÈÈ Ýí ÊÌãÚ ÇáäÍá ÚáíåÇ ¡ æ ãÊì æÌÏÊ ÞÇã ÈÌãÚåÇ æ ÅÝÑÇÛ ÇáãÇÁ ãßÇäåÇ áÅÒÇáÉ ÂËÇÑåÇ .
ßãÇ Ãäå ãä ÇáãÝíÏ Ãä íÊÝÞÏ ÇáäÍÇá ÍÇá ÇáÎáÇíÇ ÇáãÝÊæÍÉ áíáÇ áíÊÃßÏ ãä ßæäåÇ ãÍßãÉ ÇáÅÛáÇÞ ãä ÝæÞ ¡ Çæ ãÇ Èíä ÇáÚÇÓáÇÊ ¡ áÃä ßá ÝÊÍÉ ãæÌæÏÉ ÓÊßæä ãäÝÐÇ ááäÍá ÇáÓÇÑÞ ÇáÐí íÃÊí ãä ÇáÎáÇíÇ ÇáãÌÇæÑÉ æ íåÇÌã ÇáÎáíÉ ÐÇÊ ÇáãäÇÝÐ ÇáãÝÊæÍÉ áíÓÑÞ ÚÓáåÇ ¡ ÝíÞÚ Ýí ÔÌÇÑ ãÚ ÇáäÍá ÇáÂÎÑ æ íÊÓÈÈ Ýí ÝæÖì ÈÇáãäÍá .
æ ÃÎíÑÇ æ áíÓ ÂÎÑÇ íÍÊÝÙ ÇáäÍÇá Ýí ãÎÒä ãäÍáå ÈÃßíÇÓ ÈáÇÓÊíßíÉ ÓæÏÇÁ ÐÇÊ Úáæ æ ÚÑÖ ÃßÈÑ ãä Úáæ æ ÚÑÖ ÃÚáì ÎáíÉ ÈãäÍáå ßÇáÎáÇíÇ ÐÇÊ ÇáØÇÈÞíä Ãæ ÃßËÑ¡ æ Úáì ÌäÈÇÊåÇ ËÞæÈ ÕÛíÑÉ áíÊäÝÓ ãäåÇ ÇáäÍá Ïæä Ãä ÊÓãÍ ÈÎÑæÌå . æ Ýí ÍÇáÉ ãÇÅÐÇ áÇÍÙ ÇáäÍÇá ÎÑæÌ äÍá ÎáíÉ Úä ÓíØÑÊå ÃËäÇÁ Úãáå ÈÇáãäÍá áíáÇ ¡ æ ÎÔí ãä åÌæã ãÍÊãá ãä ØÑÝ äÍá ÇáÎáíÉ ¡ ÝíÈÞì ÇáÍá ÇáÃÎíÑÃä íÏÎá ÇáÎáíÉ ßáåÇ Ýí ÇáßíÓ ãä ÃÚáì Åáì ÇáÃÑÖ ¡ æ íÖÚ ÇáÃÍÌÇÑ Ãæ ÇáÊÑÇÈ Úáì ÌäÈÇÊ ÇáßíÓ ÍÊì áÇ íÓÊØíÚ ÇáäÍá ÇáÌÑæÌ ãä ÊÍÊå ¡ æ ÊÊÑß ÇáÎáíÉ æ äÍáåÇ ãÓÌæäÉ ØíáÉ ÇáäåÇÑ ¡ æáÇ íÑÝÚ ÇáßíÓ ÚäåÇ ÅáÇ ÈÚÏ ÛÑæÈ ÇáÔãÓ æÍáæá ÇáÙáÇã ááíæã ÇáãæÇáí ¡ æ åÐå ÇáãÏÉ ßÇÝíÉ áÃä íÓÊÚíÏ ÇáäÍá åÏæÁå æ íÚæÏ Åáì ÍíÇÊå ÇáÚÇÏíÉ ..


text:
Ancioa
L'anciôa (Engraulis encrasicolus, Bleeker 1852) (in Ventimigliusu: Anciùa) a l'è un pescio da famiggia de Engraulidae.
Sciti e distribuçiun[modìfica | modìfica wikitèsto]
Questa specie a se treuva in te l'Oceano Atlantico do levante a partî da a Norvegia fin a Sudafrica. A l'è ascì presente e cummun-a in ti mâ Mediterraneo, Neigro e d'Azov. Di esemplæ son stæti pigiæ in to canâ de Suez, se tratta de un-na de quelle poche specie de pesci do Mediterraneo ch'en migræ verso o ma Rosso, a-o contraio di migranti lessepsien.
L'anciua a fa 'na vitta pelagica ma quand'a l'ariva a primaveia a se approscima a-a costa in brancu.
Descriçiun[modìfica | modìfica wikitèsto]
Corpu lungu, muru cürtu. E pinne du petu sun normali. A pinna caudale a l'è a V. L'anciua a se distingue pe aveighe a mascella de sutta ciù cürta de quella de suvia. U cû l'è d'un vèrde azzuru, i scianchi e a pansa sun de cô argentu, zu pei scianchi gh'è na riga azzura, che in te çerte qualitæ ciù gramme a l'é marrun. A pœ ese lunga da 12-18 citti fin a'n mascimu de 20 citti pe e qualitæ ciù grende che nu se trœvan in t'u nostru mâ.
Valure economicu[modìfica | modìfica wikitèsto]
U valure ecunomicu u l'è bun dapœ che e carni sun güstuse e vegnan cunsumae fresche e sae (anciue sae). Cun e anciue pulie da a sa e pestae in te 'n mortâ o passae au frullatû se prepara a sarsa, dita pasta d'anciue da u sapure che prubabilmente u l'aregorda u rinumou garum o garon di antighi rumen. â
Pesca[modìfica | modìfica wikitèsto]
E anciue se pescan da marçu a settembre cun a sciabega, re da posta, o cun de re da circuiçiun, caa superficialmente a diverse profonditae. Megiu cun a lunn-a pinn-a ch'a e fa vegnî a galla o attiandule cun de surgenti luminuse artifiçiæ, dite lampæ, e cu-ina abundante pasta di granseule cumme brümezzu caciâ cu-e muen da u bulaccu in sce e re.
Cuxinn-a[modìfica | modìfica wikitèsto]
Galeria d'inmagine[modìfica | modìfica wikitèsto]
Atri prugetti[modìfica | modìfica wikitèsto]
- Wikimedia Commons a contêgne di files in sce Anciöa
- Wikispecies a contêgne informaçioìn in sce Anciöa


text:
Nino Lamboglia
Giovanni (Nino) Lamboglia (Pòrto Moriçio 7 Agosto 1912, Zêna 10 Zenà 1977) o l'é stæto 'n archeòlogo ligure.
Vìtta[modìfica | modìfica wikitèsto]
O l'ha fondòu l'"Accademia di Studi Liguri" e ascì o Museo navâle româno d'Arbenga, che o contegne repèrti e giâre prelevài da i fondali, vixin a l'îzoa Gainâa.
O l'ha scrîto o libbro A Liguria Antiga, o stûdio ciû importante in sciâ stöia di Liguri Antighi.
Atri progètti[modìfica | modìfica wikitèsto]
- Wikimedia Commons a contêgne di files in sce Nino Lamboglia


text:
Lengua cineise
A lengua cineise (汉语/漢語, pinyin: Hànyǔ; 中文, pinyin: Zhōngwén) a pêu esse consciderâ comme lengua opûre comme famiggia de lengue. A l'è inte 'sto segondo câxo ûnn-a de dôe divixoìn de lengue sino-tibetann-e.
Descriçion e stöiaModìfica
Çirca 1.200 millioîn de personn-e g'han comme lengua nativa quarche variante da lengua cineise: sôlo o mandarìn o g'ha çirca 885 millioîn de parlanti nativi, o ciû nûmeroso tra tûtte e lengue do mondo.
O se pârla in Cinn-a, Scingapô, Macao, Hong Kong, Malaysia, Indonexia, Myanmar, Thailandia, Camboggia, Filippinn-e, Taiwan, Stati Ûnîi (Hawaï, California) e tanti âtri pòsti.
Atri progettiModìfica
- Wikipedia a gh'à 'n'ediçión in lengua cineise (zh.wikipedia.org)
- Wikimedia Commons a contêgne di files in sce Lengua cineise


text:
Ben Nevis
O Ben Nevis (Beinn Nibheis, in gaelico scoçeise) o l'é a somitæ ciû ærta da Scòçia (1.344 m) e de tûtte e Isoe Britàniche.
Descriçion[modìfica | modìfica wikitèsto]
A l'é scitoâ inta parte oççidentâ da Scòçia, da arente a Fort William, e a l'é conosciûa pe e seu numerose vïe da arranpignâ de ròcca e giassa. A l'é cönâ da uña zöna ciûfïto ciaña circondâ da dê falesie feua che insce uñ'estremitæ, cösa ch'a ne rende reisegosa a deschinâ da a somitæ in caxo de gâro.
Âtri progètti[modìfica | modìfica wikitèsto]
- Wikimedia Commons a contêgne di files in sce Ben Nevis


text:
Lìgure céntro-òcidentâle
O Lìgure céntro-òcidentâle o l'é o sotogrùppo da léngoa lìgure ch'o n'arechéugge a parlâta e i dialétti inta pàrte da Rivêa de Ponénte mìssa ciù o mêno tra i comuìn de Finâ e Tàggia[2].
Etimologîa
Sto grùppo chi o l'é stæto pi-â prìmma vòtta definîo da-o lengoìsta Werner Forner, tra i ciù gréndi studiôxi de despæge varietæ lìguri, into sò travàggio do 1980 dedicòu a-a léngoa lìgure, inclûzo into quàrto volùmme de l'òpera Lexikon der Romanistischen Linguistik[3]; dónde o conpâre sótt'a-o nómme Westligurisch, leteralménte "lìgure òcidentâle"[4]. Óltre che inte quésta clasificaçión, in grùppo abàsta scìmile pe corispondénsa giögràfica e lengoìstica a quéllo definîo da-o Forner o l'é o "lìgure centrâle" pe cómme o l'é stæto definîo da-a Giulia Petracco Sicardi into capìtolo "Liguria" (Ligurien) do segóndo volùmme de l'ediçión do 2010 da mæxima òpera[5][6].
A definiçión adotâ, ò sæ quélla de "lìgure céntro-òcidentâle", a l'é derivâ da 'n critêio de denominaçión escluxivaménte giögràfico di sotogrùppi dialetâli da léngoa lìgure e che, a ògni mòddo, pe caraterìstiche e confìn di vàrri grùppi o l'é do tùtto corispondénte a quélli sórvia minsonæ. In particolâ, o l'é stæto dêuviòu da-o Toso[7] e da âtri aotoî che són vegnûi dòppo[8][9].
Descriçión
I dialétti do grùppo céntro-òcidentâle són spantegæ inte bónn-a pàrte da Rivêa de Ponénte e inmediâto entrotæra, inta valàdda Aróscia, valàdda Nêva e, parçialménte, inte l'èrta Valbórnia. Varietæ de léngoa lìgure chi clasificæ són parlæ inti doî comuìn piemontéixi d’Èrto e Caproànn-a, pàrte da Provìnsa de Cùneo ànche se a-o de sa da crénn-a di mónti alpìn.
De lóngo in bâze a-a sudivixón de parlæ lìguri in vàrri grùppi, a ponénte i dialétti céntro-òcidentâli vêgnan sostitoîi da-i dialétti lìguri òcidentâli (ò Intermeli), prìmmo fra tùtti da-o Sanremàsco (ò Sanreméize) intànto chi-â levànte lasciàn o pòsto a-o lìgure centrâle, spécce a-o dialétto savonéize. Vèrso nòrd, a-o de la da crénn-a di mónti, són fîto sostitoîi da-i dialétti da Valbórnia, caraterizæ da marcæ infloénse piemontéixi, intànto che dâ-arénte a-o confìn françéize se trêuva o limitòu e particolâre grùppo di dialétti lìguri alpìn.
Stöia
E parlæ inserîe inte quésto grùppo, scibén che gh'àn 'na çèrta variàbilitæ (mascimaménte tra a rivêa e l'entrotæra), rizultàn êse quélle ciù vixìnn-e a-o grùppo centrâle, e dónca a-o Zenéize in sénso stréito, ch'o l’à de lóngo ezercitòu 'na fòrte infloénsa in scê variêtæ do lìgure arénte a-o capolêugo[10].
O l'è interesànte quànte o l'é emèrso da çèrti stùddi, tra i quæ quélli do za mensonòu profesô Forner, da Sicardi e do Toso: pâ defæti che e parlæ céntro-òcidentâli ággian, a diferénsa do Zenéize (sotopòsto into perîodo sucesîvo a-o Medioêvo a 'n procèsso de regolarizaçión da léngoa), mantegnûo a ciù pàrte de caraterìstiche antîghe e medievâli do Zenéize stésso[11]. Quésto fæto sugerisce che e divèrse parlæ lìguri da Rivêa de Ponénte ággian subîo 'n prìmmo procèsso de azeneizaçión aprêuvo a-a conquìsta, da pàrte da Repùblica de Zêna, de l'àrea. Se pœan aregordâ, prezénpio, a conquìsta de Vintimìggia into 1221 e a sotomisción de Arbénga, avegnûa into 1251.
Aprêuvo a-e sucesîve evoluçioîn do Zenéize, óltre che a-o sò procèsso de stàndardizaçión, se aviâ 'na segónda "ondâ" de azeneizaçión da léngoa lìgure, aprêuvo a l'introduçión inta variànte çitadìnn-a de çèrte caraterìstiche derivæ da-e âtre léngoe gàllo-itàliche, da-o quæ o lìgure o l'é parçialménte destacòu. Quésta evoluçión, a ògni mòddo, a s'arestiâ da-e pàrte do comùn de Sànn-a, lìmite ancón a-a giornâ d'ancheu di dialétti e de parlæ apartenénti a-o grùppo do lìgure centrâle. Pe cóntra e variêtæ do grùppo céntro-òcidentâle àn segoîo 'n'evoluçión diferénte, aprêuvo a-a quæ mantegnîán de caraterìstiche pròpie do Zenéize antîgo, a despêto da parlâ do capolêugo, dónde êan òrmâi chéite in dizûzo[11][12].
Dialétti
E ciù particolæ parlâte scrîte chi pìgian o nómme da-i céntri storicaménte e demograficaménte ciù inportànti da zöna, se segnâlan defæti:
- o Dialétto de Finâ (ò Finaléize)
- o Dialétto d'Arbénga (ò Arbenghéize ò Arbenganéize)
- o Dialétto de Aràsce (ò Arascìn)
- o Dialétto de Pòrto Maorìçio (ò Portorìn)
E varietæ che vêgnan dòppo són in càngio clasificæ cómme dialétti de tranxiçión e prezéntan ségge caraterìstiche da atriboî a sto grùppo che âtre pròpie de spartiçioìn confinànti:
- o dialétto de Tàggia: parlòu inte sta çitæ e inte dötréi comuìn dâ-arénte, o prezénta caraterìstiche de tranxiçión co-i dialétti do grùppo òcidentâle.
- o dialétto de l'èrta valàdda Pennavaire: parlòu inti doî comuìn piemontéixi de Èrto e Caproànn-a o s'é svilupòu, pe raxoìn stòriche[13], cómme 'na fórma de mêzo tra i dialétti parlæ ciù in zu inta valàdda, bén bén infloensæ da-o Dialètto d'Arbénga, e da quéllo d'Ormêa, parlòu a-o de la da crénn-a di mónti e pàrte do grùppo lìgure alpìn.
- o dialétto de Bardinêo: varietæ particolâ tra i dialétti difûxi inta Valbórnia, sto dialétto o prezénta caraterìstiche de mêzo tra i dialétti difûxi a-o de sa da crénn-a di mónti alpìnn-a e âtre pròpie di dialétti da Valbórnia, pàrte do grànde grùppo do lìgure de l'Oltrezôvo e caraterizæ da ciù grénde infloénse piemontéixi
- i dialétti do górfo de Lêua: i dialétti parlæ inta fàscia costêa tra Lêua e Bórxi, cómme o priéize, prezentan magioî caraterìstiche apartenénti a-o grùppo do lìgure centrâle, tànto che vêgnan clasificæ cómme dialétti de tranxiçión co quésto grùppo. Defæti han numerôze caraterìstiche despægie da-e vixìnn-e parlæ de l'arbenghéize o do finaléize, inclûze inte quésto grùppo.
- o dialétto de Varigòtti: variànte da parlâ finarìnn-a caraterìstica de l'òmònima fraçión, a quæ scìnn-a-o 1869 a faxéiva comùn ascì, a l'é o pónto de congionçión tra-o scistêma di dialétti céntro-òcidentâli e quélli do grùppo centrâle. Defæti, scibén ch'a prezénta çertidùnn-e de caraterìstiche tìpiche do finarìn, a l'é bén bén infloensâ da-e parlæ difûze a-o de la de Còu Nöi, spécce da-o dialétto de Nöi e da-o Savonéize, e quæ són asæ ciù scìmili a-o Zenéize do finarìn[14]. Prezénpio a l'é caraterizâ da-a chéita da -r- intervocàlica[15], diversaménte da-e âtre pàrte do Finâ[18], e a fórma o partiçìpio pasòu da prìmma coniugaçión co-o sufìsso -ou, diversaménte da l'-ùn caraterìstico do finarìn[19][20].
Fonologîa
A caxón da lónga unitæ teritoriâle de l'àrea garantîa da-a Repùblica de Zêna, e parlæ lìguri do grùppo céntro-òcidentâle se són storicaménte adatæ a-o Zenéize “ilùstre” ma rèstan ascì dötréi eleménti particolæ. Defæti, a-o de là de infloénse do Zenéize in sénso stréito, se pêuan riscontrâ dötræ caraterìstiche dovûe a l’antîgo seu dialetâle do pòsto, no sparîo do tùtto[21]. Ste caraterìstiche chi àn permìsso de determinâ dötréi confìn lengoìstichi, da-i quæ l'é vegnûa a clasificaçión de parlæ lìguri de Rivêe inte quàttro grùppi. In particolâ o lìgure céntro-òcidentâle o l’é determinòu in sciâ bâze di éxiti inte l’evoluçión de dötréi soìn caraterìstichi[22][23]:
- -cl- : in bâze a-o sò éxito se peu determinâ o confìn òcidentâle de sto grùppo de parlæ. Defæti a levànte de Tàggia se gh'à l'evoluçión in -d:ӡ- (in comùn co-e parlæ do grùppo centrâle) méntre inte parlæ òcidentâli (ò dialétti intemeli) se gh'à 'n'evoluçión in -λ-[24][25], acentoâ inte dötréi câxi, cómme into mentonàsco, scinn-a-a -į-[26]. Prezénpio o latìn speculum o l'é diventòu [ˈspedːʒu] inte parlæ céntro-òcidentâli e centrâli, cóntra 'n'evoluçión in [ˈspeʎu] inte parlæ ciù òcidentâli[27]. O confìn lengoìstico ch'o detèrmina o pasàggio da -d:ӡ- a -λ- o l'é ùtile pe indicâ o confìn fra e parlæ céntro-òcidentâli e quélle òcidentâli. Quésto o coincìdde ciù ò mêno co-o torénte Argentìnn-a, a-o mànco into sò træto de mêzo, cösa asæ evidénte into comùn de Montâto Carpàçio. Defæti acàpita che inta fraçión de Carpàçio, in sciâ rîva mancìnn-a do torénte, l'éxito o l'é quéllo de parlæ centrâli, méntre a Montâto, in sce l'âtra rîva, a parlâ a s'é evolûa in mòddo scìmile a-e varietæ òcidentâli.
- -lj- : o permétte in càngio de delimitâ o confìn òrientâle de ste parlæ chi; defæti a levànte de l'àrea de confìn fra Nöi e Finâ o l'à avûo cómme èxito -dӡ-, cóntra -λ-, a ponénte[25]. Prezénpio o latìn familia o s'é evolûo inte dôe fórme [faˈmiʤa] (lìgure centrâle e òrientâle) e [faˈmiʎa].
- -n- : méntre into lìgure centrâle, co-îna ciù fòrte infloénsa galloitàlica, s'é verificòu a velarizaçión ('na prononçia ciù nazâle) de sto són caraterìstico tìpico do Zenéize in sénso stréito[27], a ponénte de l'àrea de confìn tra Nöi e Finâ sta caraterìstica chi a no s'é svilupâ (o mæximo discórso o se peu fâ pe-e parlæ a èst de Monêgia, dónca a-o confìn tra o lìgure centrâle e òrientâle). Prezénpio o latìn lana o l'é diventòu ['laŋa] méntre da âtre pàrte[28] l'éxito o l'é stæto [ˈlana].
- -ē- : a ē latìnn-a ascì a s'é avolûa in mòddo despægio into lìgure centrâle in confrónto a-e àree laterâli. Defæti, méntre into Zenéize gh'é o ditóngo -ej-, inte parlæ lìguri céntro-òcidentâli e òcidentâli (coscì, cómme inta rivêa de Levànte, co-î òrientâli) quésto o no l'é acapitòu. Prezénpio o latìn bibere o s'é evolûo in [ˈbeve] inte varietæ rispetivaménte a ponénte e levànte de Finâ e Monêgia, méntre into lìgure centrâle, co-o ditóngo da -ē-, gh'émmo [ˈbejve]. Da segnalâ ancón cómme inte l'àrea tra Arbénga e Finâ s'ascìste a-a conpàrsa, inte dötréi câxi specìfichi, do ditóngo da -ē-: particolarménte quésto o l'acàpita quànde quésta a l'é segoîa da-a -r- (ségge primâia che secondâia da-a -i-). Vedémmo defæti [ˈbeve] e [ˈmeze] ma ascì, co-a -r-, [ˈsei̯r̂a] e [ˈkandei̯ra].
- -tr- : l'éxito inte sto câxo chi o l'é do tùtto particolâre de parlæ che apartêgnan a sto grùppo chi, co-o diventâ -r-, coscì cómme int parlæ padànn-e ò inta léngoa françéize. Defæti, prezénpio, se gh’aviâ l'evoluçión do latin pater in ['par̂e], in mòddo despægio da-o Zenéize ['poɛː] o da-e parlæ lìguri òcidentâli dónde, cómme into provensâ, o l'é diventòu ['pair̂e][29].
Nòtte
- ↑ Dæto stimòu in sciâ bâze da popolaçión de l'àrea interessâ (inclûza quélla de àree de tranxiçión) e do dæto ISTAT in sciâ difuxón de léngoe regionâli, in perçentoâle, a-o 2015
- ↑ Clasificaçión de Forner, 1988
- ↑ Forner, 1980, p. 458
- ↑ Quéllo che pe lê o corispónde a-o lìgure òcidentâle o l'é ciamòu "lìgure intemélio".
- ↑ (IT) Giulia Petracco Sicardi, 128. Ligurien (Liguria), in Günter Holtus, Michael Metzeltin e Christian Schmitt, Die einzelnen romanischen Sprachen und Sprachgebiete vom Mittelalter bis zur Renaissance, Lexikon der Romanistischen Linguistik, vol. 2, Tübingen, Walter de Gruyter, 2010, p. 120, ISBN 3-110-93835-9.
- ↑ Quéllo che pe lê o corispónde a-o lìgure centrâle o l'é ciamòu "zenéize" (dónca in sensu lato)
- ↑ Toso, 2002
- ↑ (IT) Giuliano Gnecco, Il dialetto genovese sale in cattedra : I dialetti della lingua ligure (PDF), Il Secolo XIX, 9 dexénbre 2009, p. 27.
- ↑ Garassino, Loporcaro & Schmid, 2017
- ↑ Toso, 2005, p. 196
- ↑ 11,0 11,1 Toso, 2005, p. 197
- ↑ Sicardi, 2010, pp. 119-120
- ↑ O féodo formòu da quésti doî pàizi o l'è stæto defæti controlòu pe tànto ténpo da-i Marchéizi de Clavezànn-a, i quæ, tra i vàrri posediménti, êan scignôri de Ormêa ascì.
- ↑ Bixio, 2000, p. 12
- ↑ A chéita da -r- intervocàlica into zenéize a l'é stæta definitîva sôlo into XVIII sécolo, aprêuvo a de infloénse gàllo-itàliche che, into sociolétto di nòbili, êan mantegnûe in vìtta pe distìngoise da-o popolìn. A ògni mòddo, da Zêna quésta evoluçión a l'é arivâ inti pàizi vixìn, fermàndose però a Varigòtti a ponénte e a Séstri Levànte, a levànte. (Sicardi, 2010, p. 117, Toso, 2019)
- ↑ Scrîta de sòlito ȓ
- ↑ Garassino, 2017, pp. 127-128
- ↑ Segóndo Sicardi, 2010, p. 117, a -r- intervocàlica, che into finarìn (coscì cómme a Vintimìggia e a-a Céive) a l'é [r] e no [ɹ][16] cómme inte âtre pàrte da Rivêa de Ponénte[17], a s'é evolûa in quésto mòddo aprêuvo a l'inportànsa de 'sti céntri chi cómme sêdi aministratîve perifériche, fòscia pe 'n ipercoretìsmo in reaçión a-a chéita da ȓ Zenéize.
- ↑ A gh'é ascì 'na tèrsa fórma, -ó, tìpica de variànte ciù conservatîve da parlâ finarìnn-a.
- ↑ Bixio, 2000, p. 221
- ↑ Toso, 2005, p. 196-197
- ↑ Toso, 2010
- ↑ Sicardi, 2010, p. 120
- ↑ Scrîta -ł- ascì
- ↑ 25,0 25,1 Toso, 2005, p. 196
- ↑ A gh'è 'na fórma de intermêzo tra -λ- e -į-, ö sæ -ii̯-, a Soudàn.
- ↑ 27,0 27,1 Toso, 2019
- ↑ A Treccani çita prezénpio o spezìn, l'arbenganéize e o vintimigiôzo.
- ↑ Sicardi, 2010, p. 117
Bibliografîa
- (DE) Werner Forner, Italienisch: Areallinguistik I. Ligurien, in Günter Holtus, Michael Metzeltin e Christian Schmitt, Lexikon der Romanistischen Linguistik, vol. 4, 1ª ed., M. Niemeyer, 1988, pp. 453-469, ISBN 3-484-50250-9.
- (IT) Giulia Petracco Sicardi, Fiorenzo Toso e Patrizia Cavallaro, Vocabolario delle parlate liguri, Zêna, Consulta Ligure, 1985-1992.
- (EN) Martin Maiden e M. Mair Parry, The Ligurian Dialects, in The Dialects of Italy, Lóndra, Routledge, 1995, pp. 245-252, ISBN 0-415-11104-8.
- (IT) Fiorenzo Toso, Liguria, in I dialetti italiani. Storia, struttura, uso, Torìn, M. Cortelazzo, UTET, 2002, pp. 196-225.
- (IT) Fiorenzo Toso, Storia della cultura ligure (PDF), in Dino Puncuh, Atti della Società Ligure di Storia Patria, vol. 45, 119, fasc. II, Zêna, Socjêtæ Lìgure d'Istöia Pâtria, 2005, pp. 191-230.
- (IT) Giulia Petracco Sicardi, 128. Ligurien (Liguria), in Günter Holtus, Michael Metzeltin e Christian Schmitt, Die einzelnen romanischen Sprachen und Sprachgebiete vom Mittelalter bis zur Renaissance, Lexikon der Romanistischen Linguistik, vol. 2, Tübingen, Walter de Gruyter, 2010, p. 120, ISBN 3-110-93835-9.
- (IT, EN) Davide Garassino, Michele Loporcaro e Stephan Schmid, La quantità vocalica in due dialetti della Liguria (PDF), in Fattori sociali e biologici nella variazione biologica, Pîza, 1º zenâ 2017, pp. 127-144. URL consultòu o 13 màrso 2021.
- (IT) Fiorenzo Toso, Il genovese. Cenni di storia linguistica, in Thomas Krefeld e Roland Bauer, Lo spazio comunicativo dell'Italia e delle varietà italiane, 2019.
Diçionâi
- (LIJ, IT) Giacomo Accame e Giulia Petracco Sicardi, Dizionario pietrese, A Prîa, Tipolitografia "LA STAMPA", 1981.
- (LIJ, IT) Gianni Nari, Dizionario del dialetto di Borgio, Sànn-a, Grafiche F.lli Spirito, 1984.
- (LIJ, IT) Gianni Nari, Dizionario del dialetto di Verezzi, Bórxi Verézzi, Centro Storico Culturale di San Pietro, 1986.
- (LIJ, IT) Santino Bruno Pezzuolo, Dizionario alassino, Arbénga, Ed. F.lli Stalla, 1989.
- (LIJ, IT) Lucetto Ramella, Dizionario onegliese, Inpéria, Edizioni Dominici, 1989.
- (LIJ, IT) Giacomo Accame, Dizionario di Pietra Ligure, Sànn-a, Comüne da Prîa, 1999.
- (LIJ, IT) Luigi Alonzo Bixio, Dizionario delle parlate finalesi, Finâ, Centro Storico del Finale, 2000.
- (LIJ, IT) Gianni Nari, Dizionario del dialetto di Gorra e Olle, Inpéria, Pro Loco Gorra - Olle Editore, Tipolitografia Nante, 2000.
- (LIJ, IT) Nuovo Dizionario alassino, Aràsce, Associazione Vecchia Alassio, 2001.
- (LIJ, IT) Lucetto Ramella, Vocabolario italiano - dialetto d'Oneglia: con voci della vallata e note di folclore, Inpéria, Tipolitografia Nante, 2003.
- (LIJ, IT) Angelo Gastaldi, Disiuna-iu Arbenganese - Dizionario Albenganese, Arbénga, Tipolitografia F.lli Stalla, 2009.
- (LIJ, IT) Adriano Ghiglione, Manuale della parlata di Rollo e della Marina, 2017.
- (LIJ, IT) Dizionario ragionato della parlata di San Bartolomeo al Mare e dintorni, Circolo Culturale Cà de Puiö, 2019.
Vôxe corelæ
Colegaménti estèrni
- (IT) Fiorenzo Toso, liguri, dialetti, Enciclopedia dell'Italiano, 2010. URL consultòu o 16 màrso 2021.


text:
Alcmàn
Alcmàn (in grêgo antîgo: Ἀλkuάv; VII secólo a.C.) o l'é stæto 'n poêta lìrico grêgo.
Vìtta[modìfica | modìfica wikitèsto]
Alcmàn o l'é visciûo into VII secólo a.C.; segóndo a tradiçión o l'êa da çitæ de Sardi, o l'ha studiòu inta schêua de Terpandro e-o l'ha pasòu a seu vìtta pe-o ciù a Spàrta cómme scciâvo (fòscia, in realtæ, o l'êa òriginâio pròpio de quést'ùrtima çitæ).
Framénti[modìfica | modìfica wikitèsto]
Inti seu framénti l'amô o l'é 'n têma ricorénte: infæti o fìn di parteni (da-o grêgo πapθέvoς "vèrgine"), i quæ vegnìvan cantæ da-e figêue inti rîti d'iniçiaçión, o l'êa quéllo de educâ e zoêne a-o seu futûro ròllo de mogê e de moæ. 'N âtro têma di framénti o l'é quéllo da quête da néutte, cómme into câxo do framénto Fr. 49 Garzya, dîto "Notùrno", o quæ o repìggia tra l'âtro esprescioìn inpiêgæ da Omero.
Òpie inspiræ a l'Alcman[modìfica | modìfica wikitèsto]
O conpoxitô Mauro Pagani (Bréscia, 1946) o s'é inspiròu pròpio a l'Alcmàn pe-a seu cansón "Neutte", de l'àlbon 2004 Creuza de mä:
Âtri progètti[modìfica | modìfica wikitèsto]
- Wikimedia Commons a contêgne di files in sce Alcmàn


text:
Kurów
Kurów o l'ê un paize do sud-esta da Polonia, fra Puławy e Lublin, in-scio sciumme Kurówka. O l'ê a capitale de un "gmina" separòu into mezo do Voivòdòu de Lublin e o g'â 2811 abitanti (a-o 2005).
Fra o 1431 e o 1442 o paize o l'â riçevuo a concescion di diritti de çitæ basæ insce lezzi de Magdeburgo. Comme çitæ privâ al'ê stæto un centro de commercio de cibbo pe tutta a zòna d'in gìo. Inte-e zòne circostanti ean attive de manifatue de cheuio e pelle. Into 16mo secolo o l'ea un di centri do calvinismo. Da maniman, scinn-a ö 1660, molti di abitant se son convertî a-o arianeximo.
Da alantö o l'â condivizo a stòia de tutta a rexon. Dòppo a tersa spartision da Polònia into 1795, o l'ê stæto annesso a l' Austria. Into 1809 o l'ê diventòu parte do Ducòu de Varsavia, pe diventâ parte do Regno de Polònia into 1815. Inta Revolusion de Novembre, into Ffrevâ do 1831, gh'ê stæto unn-a battaglia minore, con e forse polacche sotta o generale Józef Dwernicki.
Vôxe corelæ[modìfica | modìfica wikitèsto]
Âtri progètti[modìfica | modìfica wikitèsto]
- Wikimedia Commons a contêgne di files in sce Kurów


text:
Irlanda do Nòrd
L'Irlanda do Nòrd, Northern Ireland in ingleize, Tuaisceart Éireann in irlandeize e Norlin Airlann in scosseize, a l'é parte de l'Inghiltæra da-o 1920, e a seu capitâ a l'é Belfast. A l'é conosciûa ascì comme Ulster.
O tæritöio de l' Irlanda do Nòrd o l'à fæto parte do Regno d'Irlanda da-o 1541 a-o 1800, e do Regno Unïo de Gran Bretagna e Irlanda da-o 1801 scinn a-a divixion da-e contêe do sud into 1920, quande o resto de l'Irlanda o l'é deventòu indipendénte e l'Ulster o l'é restòu parte do Regno Unîo.
Atri progètti[modìfica | modìfica wikitèsto]
- Wikimedia Commons a contêgne di files in sce Irlanda do Nòrd


text:
æËãä æÒíÑ ÇáÕÍøÉ Úáí ÇáãÑÇÈØ ÎáÇá ÇÔÑÇİå Úáì ãæßÈ ÇáÊæŞíÚ ÕÍÈÉ ÓİíÑ ÇáíÇÈÇä ÈÊæäÓ ÔíäÓæßí ÔíãÒæ æ ããËøáÉ ÈÑäÇãÌ ÇáÃãã ÇáãÊøÍÏÉ ááÊøäãíÉ ÈÊæäÓ Óíáíä ãæÑæÏ¡ ÇáãÓÇåãÉ ÇáİÇÚáÉ ááíÇÈÇä æÈÑäÇãÌ ÇáÃãã ÇáãÊøÍÏÉ ááÊäøãíÉ áÅäÌÇÍ ŞãøÉ "ÊíßÇÏ 8" ÇáÊøí ÓÊãøßä ãä ÇáÅÑÊŞÇÁ ÈãÓÊæì ÇáÔÑÇßÉ ÇáÅİÑíŞíøÉ-ÇáíÇÈÇäíøÉ İí ÚÏíÏ ÇáãÌÇáÇÊ áÇ ÓíøãÇ İí ÇáãÌÇá ÇáÕÍøí.
æ ÃßÏ ÇáæÒíÑ ÈÇáãäÇÓÈÉ ÍÑÕ æÒÑÇÉ ÇáÕÍøÉ Úáì ÊÃãíä ÃİÖá ÇáÙÑæİ áÅÓÊŞÈÇá æİæÏ ÇáãÔÇÑßíä İí åĞÇ ÇáÍÏË ÇáÏøæáí ÇáåÇã.
ãä ÌåÊåãÇ¡ ÚÈøÑÇ ßá ãä ÓİíÑ ÇáíÇÈÇä ÈÊæäÓ æããËøáÉ ÈÑäÇãÌ ÇáÃãã ÇáãÊÍøÏÉ ááÊøäãíÉ ÈÊæäÓ Úä ÇÓÊÚÏÇÏåãÇ ÇáÏøÇÆã áÊØæíÑ ÇáÊÚÇæä æÇáÔÑÇßÉ ãÚ ÊæäÓ İí ãÎÊáİ ÈÑÇãÌåÇ ÇáÅäãÇÆíøÉ.


text:
Consortium of European Research Libraries
O Consortium of European Research Libraries (CERL) o l'é 'n consòrçio de bibliotêche de riçèrca, scitoæ sorviatùtto in Eoröpa, ch'o façìlita e riçèrche di stòrichi co-în interèsse in sciâ stöia de 'n lìbbro, publicàndo de vivàgne in sciâ Ræ che inclùddan l'Heritage of the Printed Book Database (HPB), o CERL Thesaurus e o CERL Portal. L'òrganizaçión a têgne ànche di semenâi e di louêi e, a partî da-o 1998, a pùblica 'n periòdico ch'o l'é ciamòu CERL Papers. A l'é stæta creâ into 1992 e, da-o 1994, a l'é registrâ into Régno Unîo cómme 'na socjêtæ a responsabilitæ limitâ da garançîa, con sêde a Lóndra[1]. L'asenblêa sociâle a se têgne anoalménte into méize de novénbre e o sò òrgano aministratîvo o l'é formòu da 'n conséggio d'aministraçión e da 'n comitâto esecutîvo[2]. O sò prescidénte o l'é stæto Elmar Mittler, 'n profesô emêrito in biblioteconomîa, scìnn-a-o novénbre do 2011, quànde o l'é stæto sostitoîo da Ulf Göranson, ecs-càppo bibliotecâio de l'Universcitæ de Uppsala.
Heritage of the Printed Book Database[modìfica | modìfica wikitèsto]
L'Heritage of the Printed Book Database, into pasòu ciamòu Hand Press Book Database, a-o frevâ 2014 o contegnîva squæxi 5 milioîn de schêde in sce di lìbbri stànpæ inte l'época da stànpa a màn, a partî dónca da l'introduçión da tecnologîa da stànpa in Eoröpa, ciù ò mêno into 1450, a-a meitæ do XIX sécolo, con de descriçioîn che façìlitan o paragón tra e vàrie verscioîn. In quéllo moménto, 41 instituçioîn contriboîvan con dæti e schêde, e quæ són incéntræ sorviatùtto in sce l'anàlixi de l'ògètto ciufîto che in sciâ retroconversción de vôxe bibliogràfiche prexisténti. A bànca dæti a l'é de lóngo agiornâ, spécce da-e instituçioîn parteçipànti[2][3].
A bànca dæti HPB a l'é stæta òspitâ da l'americànn-a OCLC da-o seténbre 2007 a-o 2013 e a l'adêuvia i software FirstSearch e Connexion de l'OCLC. A partî da-o seténbre 2013, a l'é òspitâ da-a tedésca Gemeinsamer Bibliotheksverbund. L'intrâ a l'é limitâ a-e instituçioîn parteçipànti a-o CERL e a-i licensatâi.
CERL Thesaurus[modìfica | modìfica wikitèsto]
O CERL Thesaurus, gestîo da-o Data Conversion Group de Göttingen, o l'inàndia lêughi, stanpoéi, editoî e aotoî pe travàggi stànpæ tra o 1450 e o 1850, e quésto o sèrve dónca, insémme con l'integròu contròllo d'outoritæ (o Gemeinsame Normdatei), pe incroxâ i nómmi de variànte inte stànpe e inti catàloghi.[2]
O vêgne agiornòu outomaticaménte co-a bànca dæti Material Evidence in Incunabula e o l'òfre di colegaménti a-e informaçioîn in sciâ proveniénsa fornîe da-e instituçioîn parteçipànti a-o CERL, che raprézentan de coleçioîn òua spanteghæ, e o l'inclùdde ànche do materiâle digitalizòu cómme inmàgine de màrche tipogràfiche[4] mìsse insémme da Vindel, Ronald McKerrow e Philippe Renouard e de fî de grànn-e[2]. A vìxita a-o thesaurus a l'é de bàdda.
CERL Portal[modìfica | modìfica wikitèsto]
O CERL Portal o l'é stæto svilupòu da l'Electronic Publishing Centre da Bibliotêca de l'Universcitæ de Uppsala dòppo o conpletâse do CERL Manuscripts Project. O permétte de riçèrche conbinæ ségge da manoscrîti che da lìbbri stànpæ, in de bànche dæti de manoscrîti, cómme l'HPB e âtre bànche dæti adiçionâli in sciâ Ræ cómme l'English Short-Title Catalogue e bànche dæti de fotografîe[2][5]. L'intrâ a-o portâ a l'é de bàdda.
Material Evidence in Incunabula[modìfica | modìfica wikitèsto]
Material Evidence in Incunabula a l'é 'na bànca dæti de stànpe e inconàboli do XV sécolo ch'a pìggia da l'Incunabula Short Title Catalogue da British Library e e métte insémme con dæti in sce de séncie còpie. O sò svilùppo o l'é stæto iniçialménte finançiòu da-a British Academy[2][6]. A vìxita a-a bànca dæti a l'é de bàdda.
Instituçioîn parteçipànti[modìfica | modìfica wikitèsto]
A-o novénbre do 2021, o consòrçio o contâva de 293 ménbri, sorviatùtto da l'Eoröpa ma ànche da-e Amériche[7]. De quésti, i sénci ménbri (a quöta intrêga) e i ménbri speciâli (i quæ pàgan 'na quöta ciù bàssa) àn 'n vôto a l'asenblêa sociâle anoâle; grùppi de no ciù de 16 bibliotêche condivìddan 'n vôto e grùppi de ménbri asociæ inte 'n sôlo sogètto poriéivan ànche no votâ[2].
Nòtte[modìfica | modìfica wikitèsto]
- ↑ (EN) Consortium of European Research Libraries, About CERL, in sce cerl.org. URL consultòu o 24 dexénbre 2021.
- ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 2,6 (EN) Ingeborg Versprille, Marian Lefferts e Cristina Dondi, The Consortium of European Research Libraries (CERL): twenty years of promoting Europe's cultural heritage in print and manuscript (abstract), in Zeitschrift für Bibliothekskultur, vol. 2, n. 1, Universcitæ de Bazilêa, 3 lùggio 2014, pp. 30-40.
- ↑ (EN) Consortium of European Research Libraries, Heritage of the Printed Book Database (HPB), in sce cerl.org. URL consultòu o 24 dexénbre 2021.
- ↑ (EN) Consortium of European Research Libraries, CERL Thesaurus, in sce cerl.org. URL consultòu o 24 dexénbre 2021.
- ↑ (EN) Consortium of European Research Libraries, CERL Portal, in sce cerl.org. URL consultòu o 24 dexénbre 2021 (archiviòu da l'url òriginâle o 1º zenâ 2017).
- ↑ (EN) Consortium of European Research Libraries, Material Evidence in Incunabula, in sce cerl.org. URL consultòu o 24 dexénbre 2021.
- ↑ (EN) Consortium of European Research Libraries, List of Members, in sce cerl.org. URL consultòu o 24 dexénbre 2021.
Bibliografîa[modìfica | modìfica wikitèsto]
- (DE) Claudia Fabian, Altbestandskatalogisierung als Gemeinschaftsaufgabe Europas: Bericht über die International Conference on Retrospective Cataloguing in Europe, 15th to 19th century materials, vom 28. bis 30. November 1990 in München, in Zeitschrift für Bibliothekswesen und Bibliographie, n. 38, Historischee Kommission des Börsenvereins des Deutschen Buchhandels, 1991, pp. 227-235.
- (DE) Claudia Fabian, Die Gründung der Eurodatenbank für Altbestandskatalogisierung in Europa: Bericht über die zweite International Conference on Retrospective Cataloguing in Europe, 15th to 19th century printed materials, vom 29. bis 30. Januar 1992 in München, in Zeitschrift für Bibliothekswesen und Bibliographie, n. 39, Historischee Kommission des Börsenvereins des Deutschen Buchhandels, 1992, pp. 207-216.
- (DE) Claudia Fabian, Das Consortium of European Research Libraries (CERL) und die Gründung einer Datenbank für frühe europäische Drucke (1450–1830), in Zeitschrift für Bibliothekswesen und Bibliographie, n. 41, Historischee Kommission des Börsenvereins des Deutschen Buchhandels, 1994, pp. 11-17.
- (DE) Claudia Fabian, Die 'Hand Press Book Database' des Consortium of European Research Libraries, in Zeitschrift für Bibliothekswesen und Bibliographie, n. 68, Historischee Kommission des Börsenvereins des Deutschen Buchhandels, 1997, pp. 61-69.
- (DE) Monika Estermann, Auf dem Weg zu einem europäischen Gesamtkatalog: Zur Tagung des Consortium of European Research Libraries (CERL) in München, in Buchhandelsgeschichte, n. 1997/4, Historischee Kommission des Börsenvereins des Deutschen Buchhandels, 1997, pp. 197-199.
Colegaménti estèrni[modìfica | modìfica wikitèsto]
- (EN) Scîto ofiçiâ, in sce cerl.org. URL consultòu o 24 dexénbre 2021.
- (EN) Bànca Dæti HPB, in sce kxp.k10plus.de. URL consultòu o 24 dexénbre 2021.
- (EN) Cerl Thesaurus, in sce data.cerl.org. URL consultòu o 24 dexénbre 2021.
- (EN) The CERL Portal, in sce cerl.epc.ub.uu.se. URL consultòu o 24 dexénbre 2021 (archiviòu da l'url òriginâle o 23 seténbre 2017).
- (EN) Material Evidence in Incunabula, in sce data.cerl.org. URL consultòu o 24 dexénbre 2021.


text:
Locomotiva
A Locomotiva a l'è un veicolo ferroviaio dotou de motore, adatto a trainä i convogli.
Descriçion e stöia[modìfica | modìfica wikitèsto]
I tipi ciü comun son quelli con motore elettrico (ciammæ frequentemente locomotori), diesel, diesel-elettrico; in passou l'è stæto molto diffüso a trasion a vapore. In te questô caxô a trasmisciôn dô movimento a l'avvegne solitamente da ô stantüffô ä röa attraverso testacrôxe e biella. Atri tipi de apparato motore son stæti prövæ, comme a türbinna (unna compagnia che a l'ha adottou questo scistema a l'è stæta a Union Pacific in ti Stati Unïi d'America); sensa troppo successo s'è sperimentou, zà da o XIX secolo, comme propellente, l'aia compressa.
Segundo o tipo de servisio che devan svolge, se distingue e locomotive da manövra, destinæ a percorsci cürti a veloçitæ bassa, da quelle che effettuan o traino di treni in sce e lunghe distanse. Un tipo particolare de locomotiva o l'è quello a cremagliera, che o se dövia in sce linee a forte pendensa e o l'è fornio de unna reua dentä che a l'ingranna in sce a cremagliera mexima.
E primme locomotive italiann-e[modìfica | modìfica wikitèsto]
L'è ben noto che a primma ferrovia a inträ in servisio in Italia a l'è stæta a Napoli-Portici, inaugurä o 3 de òtôbre do 1839. In sce questa linea faxeiva servisio due locomotive ingleixi, che portavan e denominasioin de Vesuvio e Bayard.
Successivamente s'è svilüppou anche un'indüstria nasionale italianna; fra e case costruttrici l'è stæto pioniera l'Ansaldo de San Pê d'Ænna. O giorno 2 de mazzo do 1846 o Regno de Sardegna o conçedeiva a Philip Taylor e Federico Prandi un mutuo pe realizzä a San Pê d'Ænna un stabilimento meccanico ch'o poesse in to gio de dui anni costruî e riparä locomotive. In te un testo pubblicou in to 1851 o meximo Taylor o dichiara de avei costruio in to 1848 un prototipo de motrice.
In seguito a o dissesto finansiaio da Taylor e Prandi, a ditta a finiva pe esse cedüa a un gruppo i cui esponenti ciü famosi ean Carlo Bombrini, Raffaele Rubattino e Giovanni Ansaldo (comme accomandataio). Ä fin de o 1855 a nöa Societæ a consegnava e primme due locomotive, unn-a de quæ a se ciammava Sampierdarena. A ferrovia fra Zena e Turin a l'ea inträ in servisio zà da o dexembre do 1853, utilizzando da Busalla a Turin de locomotive a trei asci Cockerill.[1]
In sce o træto da linia Pontedeximo-Busalla, con pendensa do 35 pe mille, queste macchine lasciavan o posto a de atre locomotive, i famosi Mastodonti di Zovi.[2] Se trattava de macchine a 4 asci, destinæ a operä accobbiæ da a parte do forno, in moddo da poei fä servisio con un foghista ünico. Ean costruìe da a Cockerill (unna ditta belga).
Locomotori elettrici[modìfica | modìfica wikitèsto]
I locomotori elettrici son alimentæ dall'esterno attraverso unna linia aerea de contatto. In ræi caxi (soviatütto pe o passou, o ancon oua in ambito indüstriale) l'è stæto döviou l'alimentasion interna mediante batterie: ha funsiônou coscì, in Italia, a linia Monsa-Trezzo-Bergamo e, in parte, a Pisa-Pontedera (ma queste linie ean clascificæ comme tranvie); o l'è o scistema scelto anche pe o ripristino d'a ferrovia de Cogne in Valle d'Aosta, a cui avertüa a se sta però rivelando problematica.
L'alimentasion con linia de contatto a pö esse a corrente continua o alternä; in Italia e linee FS dövian corrente continua a 3000 Volt; in passou çerte linie ean alimentæ con corrente alternä trifase a 3600 Volt e 16 Hertz. In Liguria a trifase a l'ha servio a linia di Zovi da Pontedeximo a Busalla. De solito i locomotori elettrici han 4 o 6 asci motori. Quande o motore de trasion o l'è montou in sce unna carrossa passeggê se parla de elettromotrice; un complesso de elettromotrici o se definisce elettrotreno.
Vôxe corelæ[modìfica | modìfica wikitèsto]
- Forsa elettromotrice (a differensa de potensiale fra dui punti de 'n circuìto averto, o dô flusso de corrente elettrica)
Nòtte[modìfica | modìfica wikitèsto]
- ↑ Nümeræ SFAI - oscia Società Ferrovie Alta Italia 369-372 Hanswell (SFAI 801-804) e Stephenson (SFAI 701-702).
- ↑ immatricolæ con i nümeri SFAI 1051-1070.
Colegaménti esterni[modìfica | modìfica wikitèsto]
- Wikimedia Commons a contêgne di files in sce Locomotiva


text:
Egoaliansa
L'egoaliànsa sociâle - ch'a se àplica a-i dirìtti e a-i dovéi da persónn-a - conscideræ in tèrmini de giustìçia - a l'é 'n ideâle ch'o da a ògni òmmo indipendenteménte da-a sò poxiçión sociâle e da-a sò proveniénsa, a poscibilitæ d'êse conscideròu a-o pâo de tùtti i âtri indivìdoi inte ògni contèsto. Se tràtta de 'n ideâle prezénte, a-o mànco cómme tâle, inte tùtti i pàixi civilizæ, cómme rivendicaçión de pægia dignitæ individoâle e sociâle pe tùtti.
Egoaliànsa[1] Ègalité, segondo François-Marie Arouet (Voltaire)[modìfica | modìfica wikitèsto]
« Cös’o dêve ’n càn a ’n càn, e ’n cavàllo a ’n cavàllo? Nìnte, nisciùnn-a béstia a dipénde da-o sò scìmile. Ma l’òmmo, ch’o l’à riçevûo o ràggio da Divinitæ ch’a se ciàmma «raxón», che frûto o ghe n’à? Quéllo d’êse scciâvo in sce quæxi tùtta a tæra. Se sta tæra chi a foîse quéllo che pâ ch’a dêv’êse, ò sæ se l’òmmo o ghe trovésse dapertùtto ’n’existénsa fàçile e segûa, e ’n clìmma adàtto a-a sò natûa, l’é ciæo che saiæ stæto inposcìbile a ’n òmmo sotométine ’n âtro. Se sto glöbo chi o foîse covèrto de frûti sén; se l’âia ch’a dêve contriboî a-a nòstra vìtta a no ne désse ciù moutîe e mòrte; se l’òmmo o no l’avésse de bezéugno d’âtro ricòvero e d’âtro létto che quéllo di dàini e di craieu; alôa i Gengis-Kan e i Tamerlani no aviéivan âtri servitoî che i sò fìggi, i quæ saiéivan giùsti a bàsta pe agiutâli inta sò veciàia. Inte quéllo stâto coscì naturâle, do quæ gödan tùtte e béstie a quàttro sàmpe, i öxélli e i rètili, l’òmmo o saiæ felîçe quànte ló, a dominaçión a saiæ alôa ’na chimêra, ’n’asurditæ a-a quæ nisciùn o pensiæ: perché; perché çercâ de servitoî, quànde no se gh’à bezéugno de nisciùn servìçio?
Se pasésse pi-â tésta a quàrche indivìdoo de spìrito tirànno e de bràsse forselûe de sotométte o pròpio vexìn mêno fòrte de lê, a cösa a rizultiéiva inposcìbile: l’òprèsso o saiæ lontàn çénto mìggia prìmma che l’òpresô o poêse pigiâ e sò mezûe. Tùtti i òmmi saiéivan dónca necesaiaménte pægi, se foîsan sénsa bezéugni. A mizêia conéssa a-a nòstra ràzza a sotométte ’n òmmo a ’n âtro òmmo; no l’inegoaliànsa a l’é a vêa desgràçia, ma-a dipendénsa. Inpòrta pöco se ’n òmmo o se ciàmma Sò Altéssa, e ’n âtro Sò Santitæ: ma l’é dûo servî l’un ò l’âtro.
’Na famìggia numerôza à l’à coltivòu ’n bón terén; dôe famìgge picinn-e da-arénte gh’àn di cànpi ingrâti e ribèlli: bezéugna che-e dôe famìgge pövie sèrvan a famìggia rìcca, ò che l’amàsan, a cösa a l’é ciæa. Unn-a de dôe famìgge pövie a va a òfrî e sò bràsse a quélla rìcca p’avéi do pàn; l’âtra a va a asalîla, e a l’é batûa. A famìggia sèrva a l’é l’òrìgine di servitoî e di braciànti; a famìggia batûa a l’é l’òrìgine di scciâvi.
L’é inposcìbile, into nòstro desgraçiòu glöbo, che i òmmi che vîvan in socjêtæ no ségian spartîi inte dôe clàsse: unn-a d’òpresoî, l’âtra d’òprèsci; e ste dôe chi se spartìscian inte mìlle âtre, e ste mìlle chi gh’àn ancón mìlle sfumatûe. No tùtti i òprèsci són asolutiscimaménte infelîçi. A ciù pàrte a l’é nasciûa inte quéllo stâto, e o travàggio contìnoo o gh’inpedìsce de sentî tròppo a sò scitoaçión; ma quànde a séntan, alôa se védan goære cómme quélla fra o partîo popolâre cóntra o partîo do Senâto a Rómma; ò quélla di contadìn in Germània, in Inghiltæra, in Frànsa. Tùtte ste goære chi finìscian fîto ò tàrdi co-a sotomisción do pòpolo, perché i poténti gh’àn e palànche, e-e palànche són o padrón de tùtto ’n Stâto: dìggo de ’n Stâto, perché no l’é a mæxima cösa inte relaçioìn fra naçión e naçión. A naçión che mêgio a se serviâ do færo a sotometiâ de lóngo quélla ch’a l’aviâ ciù öo e mêno coràggio.
Ògni òmmo o nàsce co-în’inclinaçión ciufîto violénta pò-u domìnio, a richéssa e i piâxéi, e con asæ propensción a-a quénta; de consegoénsa ògni òmmo o voriæ avéi i dinæ e-e dònne ò e fìgge di âtri, êse o sò padrón, sotométili a tùtti i sò caprìççi, e no fâ nìnte ò a-o mànco fâ sôlo cöse asæ gradévoli. Vedéi bén che con ste bèlle dispoxiçioìn l’é âtretànto inposcìbile che i òmmi ségian pægi, quànte l’é inposcìbile che doî predicatoî ò doî profesoî de teologîa no ségian giöxi un de l’âtro.
O génere umâno, quæ o l’é, o no peu suscìste, a mêno che no ghe ségge ’n’infinitæ de òmmi ùtili che no gh’àn nìnte; perché de segûo ’n òmmo rìcco o no lasciâ mâi a sò tæra pe vegnî a travagiâ a vòstra; e se voî gh’éi de bezéugno de ’n pâ de scàrpe, o no saiâ de segûo ’n magistrâto ch’o ve-e faiâ. L’egoaliànsa a l’é dónca into mæximo ténpo a cösa ciù naturâle e ciù iluzöia. Dæto che i òmmi són ezageræ inte tùtto quand’o pêuan, s’é sponciòu a l’estrêmo sta inegoaliànsa chi. Inte tànti pàixi s’é pretéizo che no foîse permìsso a ’n çitadìn de sciortî da-o quartê dónde o câxo o l’à fæto nàsce. O scignificâto de sta lézze chi o l’é evidenteménte quésto: «Sto pàize chi o l’é coscì gràmmo e mâ governòu, che niâtri proibìmmo a ògni indivìdoo de sciortî, pi-â poîa che se ne vàdan tùtti». Fæ de mêgio: dæ a tùtti i vòstri sùditi o dexidêio de restâ into vòstro pàize, e a-i foestê de vegnîghe.
Ògni òmmo, into sò cheu, o l’à o dirìtto de crédise do tùtto pægio a-i âtri òmmi: ma quésto no veu dî chò-u chêugo do cardinâle o dêve ordinâ a-o sò padrón de fâghe a çénn-a; ma o chêugo o peu dî: - Mi són in òmmo cómò-u mæ padrón, són nasciûo cómme lê cianzéndo; lê o moiâ cómme mi fra e mæxime anscjêtæ e-e mæxime çeimònie.: tùtti doî fémmo i mæximi bezéugni. Se i Tùrchi se pigiàn Rómma, e se mi alôa divénto cardinâle e o mæ padrón chêugo, o pigiö a-o mæ servìçio -. Tùtto sto discórso chi o l’é raxonévole e giùsto; ma, aspêtàndo chò-u Tùrco o se pìgge Rómma, o chêugo o dêve fâ o sò dovéi, ò ògni socjêtæ umâna a s’inversiâ.
E ’n òmmo, pöi, ch’o no l’é ni chêugo de ’n cardinâle, ni con nisciùnn-a càrega into Stâto, in privòu ch’o no dipénde da nisciùn, ma ch’o l’é aragiòu de vegnî riçevûo dapertùtto con âia de proteçión ò de desprêxo, ch’o védde in mòddo ciæo che tànti «monscignôri» no gh’àn ni ciù cultûa ni ciù inzêgno ni ciù virtù de lê, e o se stùffe de stâsene quàrche vòtta inta sò anticàmia, che partîo o doviâ pigiâ? Quéllo d’andâsene. »
Nòtte[modìfica | modìfica wikitèsto]
- ↑ DA-O DIÇIONÂIO FILOZÒFICO DO Voltaire.
Atri progètti[modìfica | modìfica wikitèsto]
- Wikimedia Commons a contêgne di files in sce Egoaliansa


text:
Béla Bartók
Béla Viktor János Bartók, nasciûo a Nagyszentmiklós, Ûngherîa (anchêu pârte da Romania) o 25 Mârso 1881, e mòrto a Nêuva York o 26 Settembre 1945, o l'è stæto 'n composcitô, pianista e investigatô da mûxica folk d'Euròpa orientâ.
Vìtta[modìfica | modìfica wikitèsto]
Importantiximo inta mûxica do seccolo XX, o l'è stæto ûn di fondatoî da etnomûxicologîa, o stûddio da mûxica folklorica e a mûxica de coltûe no-oçidentâli.
A sêu collession de êuvie Mikrokosmos, in séi volûmmi, a l'è 'n famoso mettodo contemporannio pe-o svilûppo da tecnica do piano, che lê o g'âva scrîto pe mostrâ o piano a-i sêu figgêu.
File murtimediæ[modìfica | modìfica wikitèsto]
Atri progètti[modìfica | modìfica wikitèsto]
- Wikimedia Commons a contêgne di files in sce Béla Bartók


text:
Template:Màppa de localizaçión+
E instruçioìn chi de sótta són contegnûe inta sotopàgina Template:Màppa de localizaçión+/man (modìfica·cronologîa)
Quésto template l'è in'estensción do template Màppa de localizaçión che permétte de vizoalizâ ciù de 'n pónto in sce 'na màppa co-o nómme alegòu.
Quésto template fonçionn-a gràçie a-o template Màppa de localizaçión~, ciamòu 'na vòtta pe ògni pónto da vizoalizâ. O pónto vęgne specificòu adêuviandu e normâli coordinæ definîe into template Màppa de localizaçión.
Ûzo
{{Màppa de localizaçión+ |"lêugo" (dêve êse o prìmmo paràmetro e no l'ha nómme, inserî sôlo o riferiménto a-a màppa) |border = colôre do bòrdo ò "none" |caption = didascalîa sótta a màppa; se no se vœ, lasciâ "caption=" |float = "left", "right", "center" ò "none" pe l'aliniaménto da màppa |width = larghéssa da màppa |AlternativeMap = nómme de l'eventoâle inmàgine de sfóndo alternatîva |places = elénco di template {{Màppa de localizaçión~ ...}}, un pe ògni pónto }}
{{Màppa de localizaçión~ |"lêugo" (dêve êse o mæximo adêuviòu in {{Màppa de localizaçión+}}) |label = tèsto de l'etichétta (paràmetro no òbligatöio) |label_size = dimensción perçentoâle de l'etichétta, (prezénpio "75"), de default l'è 90 |mark = nómme file do scìnbolo, de default l'è 'n balìn rósso |marksize = dimensción do scìnbolo in pixel, de default l'è 8 |position = left, right, top, bottom, topleft, topright, bottomleft, bottomright; de default l'è bottomright òpû bottomleft se tròppo vixìn a-o bòrdo |background = colôre do sfóndo de l'etichétta, de default l'è trasparénte |longitudineEW = longitùdine: W=òvest, E=èst (default) |latitudineNS = latitùdine: S=sùd, N=nòrd (default) |latitudineGradi = gràddi de latitùdine |latitudinePrimi = prìmmi de latitùdine |latitudineSecondi = segóndi de latitùdine |longitudineGradi = gràddi de longitùdine |longitudinePrimi = prìmmi de longitùdine |longitudineSecondi= segóndi de longitùdine |link = vôxe colegâ co wikilink da-o balìn rósso |lat = latitùdine (decimâle, negatîvo pe òvest) |long = longitùdine (decimâle, negatîvo pe sùd) }}
Véddi ascì Màppa de localizaçión.
Ezénpi d'ûzo
{{Màppa de localizaçión+|ITA|width=400|float=center|caption=Poxiçión di prinçipâ nap in Itàlia|places= {{Màppa de localizaçión~|ITA|latitudineGradi=45|latitudinePrimi= 4|longitudineGradi= 7|longitudinePrimi=42|position=left|background=#FFFFFF|label=[[Turin|TOP-IX]]}} {{Màppa de localizaçión~|ITA|latitudineGradi=45|latitudinePrimi=28|longitudineGradi= 9|longitudinePrimi=11|position=left|background=#FFFFFF|label=MIX}} {{Màppa de localizaçión~|ITA|latitudineGradi=43|latitudinePrimi=47|longitudineGradi=11|longitudinePrimi=15|position=left|background=#FFFFFF|label=TIX}} {{Màppa de localizaçión~|ITA|latitudineGradi=41|latitudinePrimi=53|longitudineGradi=12|longitudinePrimi=29|position=left|background=#FFFFFF|label=Namex|link=Roma}} {{Màppa de localizaçión~|ITA|latitudineGradi=41|latitudinePrimi= 7|longitudineGradi=16|longitudinePrimi=52|position=left|background=#FFFFFF|label=Namex-B}} }}


text:
San Gioâne Batista
Gioâne o Batìsta ò Gianbatìsta (gr. Ἰwάvvnς Baπtισtής, lat. Iohannes Baptista), sànto. In zeneize ciù antîgo dîto ascì San Zâne Batista ò San Zoane Batesto.
Vitta[modìfica | modìfica wikitèsto]
Precorsô do Gexù, o prédica a conversción e l'amô do pròscimo perché l'é vixìn o Régno di çê e o da a-i discépoli o batæximo (de chi o sò sorvenómme) de conversción in remisción di pecoéi (Matê 3,2; Màrco 1,4). A sò nàscita a l'é anonçiâ, e o sò nómme (ebr. Iĕhôḥānān "Yaweh o l'é favorévole") inpòsto da l'àngiou Gabriæle a-o vêgio sacerdöte Zacàia ch’o divénta mùtto (perché sùbito o no crédde) e o trêuva tórna a paròlla sôlo a-a circoncixón do fìggio, pe poéi cantâ o Benedictus; quànde sò moæ Lizabètta a riçéive a vìxita da Màia Vèrgine (incìnta do Gexù), o Gioâne o se scròlla inta sò pànsa perché o sénte o Gexù da-arénte a lê (Lùcco 1,5-25; 39-41; 57-80). Da grànde (lê ascì vèrso i 33 ànni), fæto o vôto de nazireato, o Gioâne o se da a-a vìtta nòmade into dezèrto vestîo sôlo de 'n mantéllo sgréuzzo de lànn-a de caméllo e de 'na fàscia in gîo a-i sciànchi (védde: pe-a nàscita o Sansón e o Samuælo – pò-u vestî, l’Elîa); e quæ precorsô do Gexù o coménsa a sò predicaçión cómme profêta pe anonçiâ (con gròsse crìtiche da pàrte di Farizêi) a vegnûa do Mescîa (mi són vôxe de un ch’o crîa into dezèrto: preparæ a stràdda a-o Segnô). Fîto s’arechéugge in gîo a lê ’n mùggio de génte e de discépoli: e fra quésti gh’é o Gexù ascì ch'o riçéive o batézzo pròpio da-e sò màn. Ma o tetràrca Eröde Antîpa o fa arestâ o Gioâne. Segóndo o Flàvio Giöxèppe (Ant. 18,109-119) pe poîa de ’na ribelión do pòpolo (e segóndo quésta versción l’é chi ch’o vêgne amazòu); in càngio, segóndo i Evangêi, p'avéi denonçiòu e sò nòsse con l’Erodîade, mogê do fræ Eröde Féipo. L’Erodîade a l’òdiâva o Gioâne e coscì, savéndo che l'Eröde o no l'aviéiva negòu nìnte a sò fìggia Salomé, da quésta a ghe fa domandâ a tésta do Gioâne ch’a ghe vêgne pöi portâ sórva 'n piâto. Da-a prexón o Gioâne o l'avéiva mandòu doî discépoli da-o Gexù pe domandâghe: «T'ê ti quéllo ch’o vêgne ò gh’émmo d’aspêtâne 'n âtro?» (Matê 11,2-19 – Lùcco 7,18-33). Gh’é dôe interpretaçioìn de quésto fæto: a prìmma chò-u Gioâne o dùbite (cösa pöco probàbile) da divinitæ do Gexù; a segónda (cösa ciù credìbile) de ’na furbàia do mæximo Gioâne perché i discépoli foîsan convìnti chò-u Gexù o l’êa o Mescîa. A tùtti i mòddi l’é asæ scignificànte a cûra co-a quæ i Evangêi sotolìnian chò-u Gioâne o l’é o precorsô de un ciù grande de lê, de un ch’o bateziâ no con l’ægoa ma co-o fêugo do Spìrito Sànto (Matê 3,11 – Gioâne 1,26-33); méntre o Gexù, a sò vòtta, o proclâma o Gioâne o "magiô tra i nasciûi da dònna". Ma andàndo cóntra a veitæ di Evangêi, quarchedùn o l’afermâva chò-u Gexù o no l’êa âtro chò-u Gioâne resuscitòu; e quàrche tèsto (o quàrto Evangêio ascì) pâ ch’o l’alùdde a ’na çèrta rivalitæ fra i segoâci de un e de l’âtro; e bén bén de anni dòppo a mòrte do Gexù, gh’êa adreitûa, a Èfezo
Coltûa corelâ[modìfica | modìfica wikitèsto]
A Zêna se festezza a Giornâ de San Giovàni Batista a-i 24 de zùgno. San Gioâne o Batìsta o l'é o santo patrón da çitæ.
Âtri progètti[modìfica | modìfica wikitèsto]
- Wikimedia Commons a contêgne di files in sce San Zane Battista
- Vita de Zoane Batesto in zeneize antigo da Wikisource


text:
Zapopan
Zapopan (prononçiâ [saˈpopan], in nahuatl Tzapopan) a l'è 'na çitæ mescicànn-a ch'a s'atrêuva drénto a l'àrea ûrbana da çitæ de Guadalajara, a segónda ciù inportànte do Pàize e capolêugo do stâto federæ de Jalisco. Co-ina popolaçión de 1.476.491 (a-o censiménto do 2020[1]) o l'è o ciù grànde monicìpio do sò stâto, ciù do capolêugo mæximo, e o sètimo in tùtto o Méscico.
GiögrafîaModìfica
StöiaModìfica
Pòsti de interèsseModìfica
Architetûe religiôzeModìfica
Architetûe civîliModìfica
EconomîaModìfica
ColtûaModìfica
ManifestaçioînModìfica
Fèste e fêeModìfica
ComunicaçioînModìfica
AministraçiónModìfica
NòtteModìfica
- ↑ (ES) Zapopan, el municipio más poblado en Jalisco, in sce milenio.com. URL consultòu o 25 agòsto 2021.
Âtri progèttiModìfica
- Wikimedia Commons a contêgne di files in sce Zapopan


text:
Ommo
L'ommo (da-o latin homo) o l'è un ëse uman masccio grande. A femmina grande a l'è ciammä donna. A poula ommo (plurâ: ommi) a l'è usä pe indicâ a distinçion biologica tra i sessi, a distinçion culturâ ligä a-a mersa, o tutti e doi.
Descriçion[modìfica | modìfica wikitèsto]
L'etæ virï o adulta a l'è o momento ne-a vitta do masscio dappeu o seu cangiamento da figgeu. Diverse cultue avian riti de avertua pe scimbolezzâ l' avertua a l' etæ adulta de l'ommo, comme a comenion in arcunne ramme do Crestianeximo, o bar mitzvah into Ebraiximo, o senciamente o fâ festa pe-i sezze, dixeutto, vintun o trenta anni, a segonda do limite giuridico o cultuâ, o do compaî o da maturaçion di caratteri sessuæ segondai e accreximento de quelli primari, inte societæ tribæ o pöco strutturæ.
Pe tanti a poula ommo a voe dî un graddo de meuitæ e responsabilitæ a-o quæ i zoveni ommi in dettaggio peuan soventi sentîse pöco allestì.
Atri progètti[modìfica | modìfica wikitèsto]
- Wikimedia Commons a contêgne di files in sce ommo


text:
Schêua Sàn Pòulo de Castelétto
A schêua Sàn Pòulo a l'é 'n institûto scolàstico pùblico da çitæ de Zêna ch'o se trêuva into quartê de Castelétto. St'institûto chi o conprénde 'na schêua pe l'infànçia, e-elementâri e-e médie. A schêua Sàn Pòulo a l'é stæta fondâ inte l'ànno 1893 da-a Sànta Françésca Savério Cabrìn, co-a prìmma sêde ch'a l'êa inte Stràdda Palèstro, inandiâ cómme 'n colêgio privòu con mêzo convìtto, e pöi stramuâ into 1917 inte l'arénte Vìlla Acquarón. In sciâ fìn, da-o 1938, a sò sêde a l'é diventâ o palàçio d'ancheu, ch'o l'êa in prinçìpio 'na dipendénsa da vìlla a quésta colegâ co-in tùnel.
O cazaménto da schêua, insémme a-a gêxa de Sàn Pòulo e a vàrri palàççi rescidençiâli, o l'é stæto tiòu sciù segóndo o stîle raçionâle di ànni '30 do sécolo XX inte l'ànbito de 'n progètto d'espansción urbanìstica tra a pàrte ciù âta de Stràdda Acquarón, Stràdda Françésca Cabrìn, Stràdda Antönio Cròcco e Stràdda Federîgo Dopìn. Inta segónda meitæ de quéllo sécolo gh'é stæto o pasàggio da schêua a-a propiêtæ pùblica[1].
StöiaModìfica
A schêua a l'à fæto stramûo a Castelétto inte l'ànno 1917, ö sæ quànde e móneghe Miscionâie do Sâcro Cheu do Segnô da Sànta Françésca Savério Cabrìn àn acatòu a Vìlla Acquarón, pöi rinominâ Vìlla Màddre Cabrìn in önô da sò fondatrîxe, mòrta inte quéllo ànno. Dónca, gh'é stæto chi stramuòu o colêgio scolàstico con mêzo convìtto fondòu pròpio da-a sànta e che, scìnn-a da-o 1893, o l'êa inte Stràdda Palèstro[2].
Inte l'ànno 1931, a diretôa da schêua a l'êa diventâ a mónega Françésca Savério Savónn-a, ch'a l'à portòu l'institûto a svilupâse cómme un di ciù avoxæ da çitæ. Into 1934 gh'é stæto 'n grànde anpliaménto de l'institûto co-a realizaçión de 'n segóndo cazaménto in stîle raçionâle in sce l'âtro fiànco da Montâ Bachérnia[1][3][4], sôvia a-a gêxa e convénto de Sant'Ànna e da-arénte a-a staçión de mónte de l'ascensô Magénta-Cròcco, conpletòu into 1933[5]. Into 1935 l'institûto o l'à òtegnûo o riconosciménto do tìtolo de licêo.
Co-o sccéuppo da Segónda Goæra Mondiâle, a schêua a l'é stæta tenporaniaménte abandonâ da-e móneghe, co-o cazaménto ch'o l'é stæto in pàrte danezòu inti bonbardaménti aérei da çitæ. Za into 1945 són stæti inandiæ i travàggi pi-â refæta de strutûe, co-a schêua ch'a l'é stæta fîto riavèrta.
Inta segónda meitæ do Nêuveçénto o cazaménto prinçipâ, ö sæ l'ecs Vìlla Acquarón, o l'é stæto vendûo a di privæ çitadìn, vegnìndo trasformòu inte 'n condomìnio rescidençiâle. O palàçio di ànni trénta e o tòcco de pàrco a levànte da Montâ Bachérnia són stæti pe cóntra çedûi a-o Comùn, diventàndo a sêde de l'atoâle schèua Sàn Pòulo, conosciûa cómme institûto conprenscîvo Castelétto ascì[6].
Galerîa d'inmàgineModìfica
A schêua Sàn Pòulo vìsta da-o Palàçio da Supèrba
A mónega Françésca Savério Savónn-a (1897-1950), a diretôa ch'a l'à fæto costroî o cazaménto do '34
A Sànta Françésca Savério Cabrìn (1850-1917), a quæ a l'à fondòu o colêgio scolàstico a Zêna into 1893
NòtteModìfica
- ↑ 1,0 1,1 Pastorino, 1968
- ↑ (IT) Tra la terra e il cielo. Cronologia, in sce msccabrini.it. URL consultòu o 20 lùggio 2022 (archiviòu da l'url òriginâle o 10 frevâ 2018).
- ↑ (IT) Suor Francesca Saverio Savona. Missionaria del Sacro Cuore, in sce diocesisora.it. URL consultòu o 20 lùggio 2022.
- ↑ Orselli & Traverso, 2015, p. 102
- ↑ (IT) Corrado Bozzano, Roberto Pastore e Claudio Serra, Genova in salita, Zêna, Nuova Editrice Genovese, 2014, p. 169, ISBN 978-88-88963-10-5.
- ↑ (IT) Scuola secondaria di 1 grado San Paolo, in sce iccastelletto.gov.it. URL consultòu o 22 lùggio 2022 (archiviòu da l'url òriginâle l'11 frevâ 2018).
BibliografîaModìfica
- (IT) Tommaso Pastorino, Dizionario delle strade di Genova, Tolozzi, 1968.
- (IT) Giampiero Orselli e Patrizia Traverso, Genova che scende e che sale, Zêna, Il Canneto, 2015, ISBN 88-96-43078-X.
Âtri progèttiModìfica
- Wikimedia Commons a contêgne di files in sce schêua Sàn Pòulo de Castelétto
Colegaménti estèrniModìfica
- (IT) Scîto ofiçiâ de l'institûto conprenscîvo Castelétto, in sce iccastelletto.edu.it. URL consultòu o 20 lùggio 2022.


text:
zeneise@francobampi.it
Se voei savei cöse gh'é chì drento, andae a veddive
TÛTTE E PAGINE DO SCITO
O scheuggio Campann-a, dïto coscì da-a gente pe-a seu forma, o se erzeiva da-o mâ propio sotta a scainâ de Sant'Antogno. O stava lì, chi ou sa da quanti secoli, davanti a quelli grendi erchi che segnan a foxe do Rivo Torbido.
Verso a fin do milleuttoçento son incomensae i travaggi pe-a costrussion da stradda intitolä a-o Prinçipe Oddon (ancheu ciammä Corso Maurizio Quadrio ò, con ûn'ätra parolla, Circovallassion a mâ). Vedde oua a stradda ch'a vegniva avanti pä de vedde ûn mostro ch'o se o veu mangiâ. Coscì l'é successo: o scheuggio Campann-a o l'é sparïo, coverto da-e prie e da-o zetto che gh'han cacciòu addosso pe fâ a neuva stradda in sciä riva do mâ zeneise.
Pe rendive conto de quante l'é cangiòu o posto dove gh'ëa o scheuggio Campann-a, ammiae ûn pö chì (gh'é da aspëtâ do-tréi segondi perché se careghe o programmin). S'ei visto quello che v'ho appenn-a indicòu, allôa poei accapî perché devo dî ûn grande grassie a-o Poulo Micai pe o seu mäveggioso scito, da dove ho piggiòu l'animassion de primma.
I zeneixi ghe voeivan ben, a-o scheuggio Campann-a, ma o progresso (de longo lê!) o l'ha segnòu a seu fin.
E demmose da fâ de moddo che no sûcceda a Zena quello che o Luigi Anselmi o l'aveiva descrïto in to 1958 pensando a 'na Zena do 1992 e, foscia, o no l'aveiva visto guaei mä.
Antigo dïto de Cadasetta
Se sei appascionae da lengua zeneise, non poei no vixitâ
o scito dell'amigo Conrad.
Se sei ascì interessae in ta stöia de Zena e da Ligûria, allôa no poei perdive quello ghe ch'é inte st'ätri mae doî sciti:
Il caso Liguria
Cose di Genova e di Liguria
e in to scito
M.I.L. - Movimento Indipendentista Ligure