text:
ຄຸນຄ່າມໍຣະດົກ ວັດທະນະທັມ ທາງດ້ານວັດຖຸ ເພ່ືອພັດທະນາ ປະເທດຊາດ
ຄຸນຄ່າມໍຣະດົກວັດທະນະທັມທາງດ້ານວັດຖຸເພ່ືອພັດທະນາປະເທດຊາດ
ໂດຍ ດຣ.ສຸເນດ ໂພທິສານ
ອາຈານຄະນະສິລະປະກັມສາດ ມະຫາວິທະຍາໄລຂອນແກ່ນ
ສະເຫນີໃນກອງປະຊຸມສຳມະນາ ສິດທິມະນຸດກັບຄວາມຫລາກຫລາຍທາງວັດທະນະທັມ
ນາປາກກວາງ ທ່າລາດ ເມືອງແກ້ວອຸດົມ ແຂວງວຽງຈັນ 12-13 ມັງກອນ 2012
ເບື້ອງຕົ້ນຈະຕ້ອງເຂົ້າໃຈໃນລັກສະນະຂອງວັດທະນະທັມເສຍກ່ອນວ່າ ວັດທະນະທຳໂດຍລວມມີລັກສະນະສຳຄັນດັ່ງຕໍ່ໄປນີ້ຄື
1. ວັດທະນະທຳເກີດຈາກສັ່ງສົມສະສົມຮຽນຮູ້ຂອງມະນຸດ (ແຕ່ບໍ່ແມ່ນສິ່ງທີ່ຕິດຕົວມາແບບພັນທຸກັມ) ເຊັ່ນມະນຸດສ້າງທີ່ຢູ່ອາໄສຂອງຕົນແມ່ນເກີດ ຈາກການຮຽນຮູ້ຂອງສະມາຊິກ ໃນສັງຄົມຂອງຕົນ ບໍ່ເຫມືອນເຜີ້ງເຮັດຮັງແມ່ນເຮັດໂດຍສັນຊາດຕະຍານທີ່ເປັນໄປເອງຕາມທັມມະຊາດ ໂດຍບໍ່ຕ້ອງມີການຮຽນຮູ້ຫລືສັ່ງສອນ ສະນັ້ນວັດທະນະທັມລາວແມ່ນ ຄົນລາວໄດ້ມາຈາກການ ສັ່ງສົມແລະສັ່ງ ສອນຈາກບັນພະບຸຣຸດລາວ,
2. ວັດທະນະທັມເປັນມໍຣະດົກຂອງສັງຄົມ ເພາະວັດທະນະທັມເປັນຜົນຂອງການຖ່າຍທອດແລະການຮຽນຮູ້ຈາກສະມາຊິກຣຸ້ນໜຶ່ງ ໄປສູ່ສະມາຊິກອີກຣຸ້ນຫນ່ຶງໃນສັງຄົມການຖ່າຍທອດນັ້ນຕ້ອງໃຊ້ເວລາແລະມີພາສາເປັນສື່ກາງທີ່ຊ່ວຍໃຫ້ມະນຸດໄດ້ສະແດງຄວາມຮູ້ສຶກ ແລະສາມາດເຂົ້າໃຈຜູ້ອື່ນໄດ້ ແລະພາສາກໍຊ່ວຍໃຫ້ການຖ່າຍທອດວັດທະນະທັມສືບຕໍ່ມາເປັນມໍຣະດົກທາງສັງຄົມ ຖ້າພາສາຫາຍໄປຄວາມສຳຄັນຂອງສ່ິງນັ້ນກໍຫາຍໄປ,
3. ວັດທະນະທັມເປັນແບບ ແຜນໃນການດຳເນີນຊີວິດ ທີ່ບຸກຄົນທີ່ເກີດໃນສັງຄົມນັ້ນ ຕ້ອງຮຽນຮູ້ວັດທະນະທັມຂອງສັງຄົມຂອງຕົນຊຶ່ງແຕກຕ່າງກັນໄປຕາມແຕ່ລະສັງ ຄົມ ບໍ່ສາມາດນຳມາປຽບທຽບ ໄດ້ວ່າວັດທະນະທັມຂອງໃຜຈະດີກວ່າກັນ ເພາະແຕ່ລະວັດທະນະທັມຍ່ອມມີຄວາມເໝາະສົມຕາມສະພາບແວດລ້ອມຂອງແຕ່ລະສັງຄົມ ເຊັ່ນ ວັດທະນະທັມລາວກໍມີປະຫວັດຄວາມເປັນມາແລະແບບແຜນການດຳເນີນຊີວິດແບບລາວບໍ່ວ່າດ້ານການແຕ່ງກາຍ ອາຫານການກິນ ຄວາມເປັນຢູ່ ສຸຂະພາບອະນາໄມ ຊຶ່ງແຕກຕ່າງຈາກວັດທະນະທັມຂອງປະເທດອ່ືນໆ ດັ່ງນັ້ນວິຖີຊີວິດຂອງຄົນລາວຈຶ່ງເປັນແບບລາວ,
4. ວັດທະນະທັມເປັນສິ່ງທີ່ປ່ຽນແປງໄດ້ ເພາະວ່າໂລກມີພັດທະນາການໄປເລື້ອຍໆດ້ວຍການຄິດຄົ້ນສິ່ງໃໝ່ໆ ຫລືປັບປຸງຂອງເດີມໃຫ້ເໝາະສົມທັນ ສະໄຫມແລະເຂົ້າກັບສະຖານນະການທີ່ ປ່ຽນແປງໄປຕາມກາລະເທສະ ຈຶ່ງເຮັດໃຫ້ວັດທະນະທຳມີການປ່ຽນແປງຢູ່ສະເໝີ,
5. ວັດທະນະທັມມີລັກ ສະນະເປັນການສະແດງເຖິງຮູບແບບຂອງຄວາມຄິດ ໃນການສະແດງ ພຶດຕິກຳຂອງມະນຸດ ສະນັ້ນວັດທະ ນະທັມທີ່ເປັນວັດຖຸທີ່ເຮົາເຫັນນັ້ນ ເປັນຜົນມາຈາກຄວາມຄິດຄວາມ ເຊ່ືອຄວາມເຂົ້າໃຈໂດຍທີ່ສະມາຊິກ ໃນສັງຄົມໄດ້ຮັບຮູ້ຮ່ວມກັນຕາມແນວຄິດນັ້ນ,
6. ວັດທະນະທັມແມ່ນຄຸນຄ່າທາງມໍຣະດົກຂອງຊາດ ບໍ່ແມ່ນເປັນຂອງຜູ້ໃດຜູ້ໜຶ່ງໂດຍສະເພາະ ແຕ່ແມ່ນເປັນຂອງສ່ວນລວມ ຊຶ່ງເກີດຈາກການທີ່ມະນຸດ ຮ່ວມກັນສ້າງຂື້ນມາເພ່ືອເປັນ ຮູບແບບໃນການດຳເນີນຊີວິດ ແລະການປະຕິບັດຮ່ວມ ກັນໃນຊາດນັ້ນໆ,
7. ວັດທະນະທັມມີຄວາມສຳພັນ ທາງອຳນາດຂອງຄົນກຸ່ມຄົນຕ່າງໆ (Michel Foucault) ໄດ້ແກ່ຊີວິດວັດທະນະທັມ ສະຕິວັດທະນະທັມ ປັນຍາວັດທະນະທັມແລະ ສຸນທຣີຍະວັດທະນະທັມ ຊຶ່ງມີການຂັບເຄື່ອນຢູ່ງຽບໆ ນັ້ນແມ່ນມີການ ກຳຫນົດຊີ້ນຳຈາກຜູ້ມີອຳນາດ ສະນັ້ນຕ້ອງເຂົ້າໃຈວ່າ ວັດທະນະທັມທີ່ມີ ຄວາມສຳພັນທາງອຳນາດ.
ປະເພດຂອງວັດທະນະທັມ ໂດຍທົ່ວໄປວັດທະນະທັມແບ່ງອອກເປັນປະເພດໃຫຍ່ 2 ປະເພດຄື:
1) ວັດທະນະທັມທາງວັດຖຸ (Material culture) ຊຶ່ງໄດ້ແກ່ສິ່ງປະດິດແລະເຕັກໂນໂລຊີຕ່າງໆ ເຊັ່ນທີ່ຢູ່ອາໄສ ອາຫານ ເຄ່ືອງນຸ່ງຫົ່ມ ເຄ່ືອງໃຊ້ ໝໍ້ເຂົ້າ ຖ້ວຍຊາມ ມີດພ້າໂຕະຕັ່ງ ຣົດຍົນເຄື່ອງບິນແລະອື່ນໆ
2) ວັດທະນະທັມທີ່ບໍ່ແມ່ນວັດຖຸ (Non-material culture) ໝາຍເຖິງ ອຸດົມການ ຄ່ານິຍົມ ແນວຄວາມຄິດ ການເມືອງ ປະເພນີ ຮີດຄອງ ພິທີກັມ ສາດສະຫນາ ພາສາວັນນະກັມ ຄວາມເຊື່ອ ຄວາມສົນໃຈ ທັດສະນະຄະຕິ ດົນຕຣີການສະແດງ ຄວາມຮູ້ເລ່ືອງທັມມະຊາດ ຄວາມສາມາດດ້ານ ການຊ່າງສິລະປະເປັນຕົ້ນຊຶ່ງ ເປັນນາມະທັມຫລືເປັນສ່ິງ ທີ່ເບິ່ງບໍ່ເຫັນໄດ້ດ້ວຍຕາ (ມີ 5 ກຸ່ມ: ພາສາ-ວັນນະກັມ ຄວາມເຊື່ອ-ສາສນາ ໂລກະທັດ-ຄ່ານິຍົມ ກິຣິຍາ-ມາຣະຍາດ ຂະນົບທັມນຽມ-ປະເພນີ).
ແຕ່ໂດຍລັກສະນະ ຂອງວັດທະນະທັມນັ້ນມີ 4 ລັກສະນະຄື:
1. ວັດຖຸທັມ ເປັນວັດທະນະທັມທີ່ເປັນຮູບທັມ ທີ່ມະນຸດໄດ້ສ້າງຂຶ້ນ ຊຶ່ງໝາຍເຖິງ ບ້ານເຮືອນທີ່ຢູ່ອາໄສ ເຄື່ອງແຕ່ງກາຍ ເຂົ້າຂອງເຄື່ອງໃຊ້ ອາຫານການກິນ ຢາປິ່ນປົວພະຍາດ ຖະໜົນຫົນທາງ ເຄື່ອງອຳນວຍຄວາມ ສະດວກທຸກຊະນິດ ກໍຈັດເປັນວັດຖຸວັດທະນະທັມທັງສິ້ນ,
2. ເນຕິທັມ ເປັນວັດທະນະທັມ ທາງດ້ານກົດຫມາຍ ຫລືຂະໜົບທັມນຽມປະເພນີ ຂໍ້ຫ້າມ ຂໍ້ຂະລໍາ ຣະບຽບແບບແຜນທີ່ມີຄວາມສຳຄັນສະເໝີ ດ້ວຍກົດຫມາຍຫລືການກະ ທຳບາງຢ່າງທີ່ບໍ່ມີກົດຫມາຍຫ້າມໄວ້ ແຕ່ຖ້າໃຜເຮັດເຂົ້າກໍ ເປັນທີ່ລັງກຽດຂອງສັງຄົມ ກົດຫມາຍບໍ່ລົງໂທດ ແຕ່ຜູ້ຄົນຈະຄະລະຫານິນທາ,
3. ຄະຕິທັມ ເປັນວັດທະນະທັມ ທາງດ້ານຄວາມເຊື່ອ ຄວາມຄິດ ຄວາມອ່ານຊຶ່ງຖືເປັນ ຫລັກຂອງການດຳເນີນຊີວິດ ສ່ວນໃຫຍ່ໄດ້ຮັບອິດ ທິພົນຈາກສາສະນາຊຶ່ງ ສອນໃນເລື່ອງຂອງກັມ ການກະທຳໂດຍສອນໃຫ້ເຊື່ອໃນ ເຫດແລະຜົນຄວາມເປັນໄປ ໃນທັມມະຊາດ,
4. ສະຫະທັມ ເປັນວັດທະ ນະທັມທາງສັງຄົມ ຫລືວັດທະນະທັມໃນການ ຕິດຕໍ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບກຸ່ມຊົນ ເປັນມາຣະຍາດໃນສັງຄົມ ເຊັ່ນ ການມີມາຣະຍາດໃນການເວົ້າ ການໃຊ້ພາສາ ມາຣະຍາດການຮັບປະທານ ອາຫານແລະອື່ນໆ.
ໃນທາງການແພດນັ້ນເຂົາແບ່ງຕາມສຸກພາວະອອກເປັນ 4 ໝວດຄື 1. ສຸກຂະພາວະທາງກາຍ (Physical Health) 2. ສຸກຂະພາວະທາງສັງຄົມ (Social Health) 3. ສຸກຂະພາວະທາງໃຈ (Mental Health) 4. ສຸກຂະພາວະທາງຈິດວິນຍານ (Spiritual Health), ສ່ວນ Leslie A. White ໄດ້ແບ່ງວັດທະນະທັມອອກເປັນ 4 ປະເພດຄື: 1. ວັດຖຸ (ເຄື່ອງມືເຄື່ອງໃຊ້ຫລືສິ່ງທີ່ກ່ຽວກັບເຄື່ອງມືເຄື່ອງໃຊ້) 2. ການກະທຳ (ແບບແຜນພຶດຕິກັມ) 3. ຄວາມຄິດ (ຄວາມເຊື່ອ ຄວາມຮູ້ ຄວາມເຂົ້າໃຈ) 4.ຄວາມຮູ້ສຶກ (ທັດສະນະຄະຕິ ຄ່ານິຍົມ)
ປະເພດຂອງວັດທະນະທັມ ຕາມງານຂຽນຂອງຂ້າພະເຈົ້າ: ເນ່ືອງຈາກຂ້າພະເຈົ້າ ກຳລັງຂຽນເລ່ືອງ ວັດທະນະທັມລາວ ໂດຍບອກວ່າວັດທະນະທັມ ລາວໄດ້ຮັບອິດທິພົນມາຈາກ 6P (Pທີ່ 1 ຄືຜີ, Pທີ່ 2 ຄືພຣາມ, Pທີ່ 3 ຄືພຸດອັນຫມາຍເຖິງພຣະພຸດທະສາສນາ, Pທີ່ 4 ຄືເພ່ືອນບ້ານ ອັນຫມາຍເຖີງລາວ ໄດ້ຮັບອິດທິພົນຈາກເພ່ືອນບ້ານ, Pທີ່ 5 ຄືຝຣັ່ງ ອັນຫມາຍເຖີງຝຣັ່ງ ເສດແລະພວກ ຕາເວັນຕົກທັງມວນ, Pທີ່ 6 ຄືພັກ ອັນຫມາຍເຖີງ ພັກ-ຣັດຄືແນວທາງ ນະໂຍບາຍທີ່ພັກ-ຣັດວາງອອກ, ໃນ P ສຸດທ້າຍນີ້ມີອິດທິພົນຫລາຍທີ່ສຸດ ເພາະພາກປະຕິບັດມາ ຈາກພາກນະໂຍບາຍ ພາກນະໂຍບາຍ ມາຈາກພາກທິດສະດີ ພັກ-ຣັດຈຶ່ງເປັນອຸດົມການ ຫລືຍອດສູງຫລືສູນລວມ ສ່ວນວັດທະນະທັມ 16 ຫມວດນັ້ນແມ່ນຢູ່ໃຕ້ແຜນນະໂຍ ບາຍທີ່ຈະຕ້ອງປະຕິບັດຕາມນັ້ນ, ນີ້ຄື 6P ອັນເປັນທີ່ມາຂອງ ວັດທະນະທັມລາວຕາມ ຄວາມຄິດຂອງຂ້າພະເຈົ້າເອງ.
ໂດຍອາໄສບົດ ຮຽນຈາກການ ແບ່ງວັດທະນະທັມ ດັ່ງກ່າວຂ້າງຕັ້ນນັ້ນ ຂ້າພະເຈົ້າຈຶ່ງໄດ້ແບ່ງວັດທະ ນະທັມລາວອອກເປັນ 4 ຫມວດໃຫຍ່ ຄື: 1. ວິຖີຊີວິດທາງເສດຖະກິດ ຮຽກວ່າຊີວິດວັດທະນະທັມ, 2. ວິຖີຊີວິດທາງສັງຄົມຮຽກວ່າ ສະຕິວັດທະນະທັມ, 3. ວິຖີຊີວິດທາງການສຶກສາຮຽກວ່າ ປັນຍາວັດທະນະທັມ, 4. ວິຖີຊີວິດທາງສິລະປະຮຽກວ່າ ສຸນທຣີຍະວັດທະນະທັມ ແລະແບ່ງເປັນ 16 ຫມວດຍ່ອຍ ຄື:
ຫມວດ 1. ຊີວິດວັດທະນະທັມມີ 1.ເຄື່ອງນຸ່ງຫົ່ມ (ໄດ້ແກ່ເຄ່ືອງນຸ່ງຫົ່ມທາງການ ເຄ່ືອງນຸ່ງຫົ່ມໃນບຸນປະເພນີ ເຄ່ືອງນຸ່ງຫົ່ມໃນຊີວິດປະຈຳວັນ ແລະການອອກແຮງງານ) ສະໄໝກ່ອນເຈົ້າຂຸນມູນ ນາຍແລະສາມັນຊົນມີການແຕ່ງ ຕົວທີ່ມີຣະບຽບແບບແຜນຄັກແນ່ ຕາມຣະດັບຊັ້ນ ຫລື ຂັ້ນຂອງຕົນໃນຕຳແຫນ່ງສັກດິນາທີ່ໄດ້ຮັບ, 2.ທີ່ຢູ່ອາໄສ (ກໍເປັນໄປຕາມຊັ້ນຕ່ຳ ຊັ້ນກາງ ຊັ້ນສູງ) ຊັ້ນຕ່ຳເປັນເຮືອນແບບຜູກຕັດໂດຍໃຊ້ໄມ້ໄຜ່ເປັນຫລັກ ຊັ້ນກາງເຮັດດ້ວຍໄມ້ແກ່ນທັງເສົາ ມີແປ້ນມຸງແປ້ນປູ ແປ້ນແອ້ມແລະມີຫລາຍຫ້ອງ ສ່ວນຊັ້ນສູງເປັນເຮືອນແບບບ້ອງທອງ, 3. ອາຫານ (ປົກກະຕິ ອາຫານລາວມີ 12 ຄູ່ 24 ປະເພດ) ເຊັ່ນ ລາບ-ກ້ອຍ ເອາະ-ອ່ອມ ຕົ້ມ-ແກງ ຊຸບ-ຕຳ ປິ້ງ-ຈີ່ ປົ່ນ-ແຈ່ວ ໜຶ້ງ-ມົກ ອົບ-ມອບ ໝັກ-ດອງ ຂົ້ວ-ຈືນ ເຂົ້າປຸ້ນ-ເຂົ້າຊອຍ ຜັກ-ໜໍ່, 4.ສຸກຂະພາບການຍາແລະກິລາ (ໝໍພື້ນເມືອງ ເຊັ່ນ ໝໍຢາ ໝໍມໍ ໝໍມົນ ໝໍເປົ່າ ຫມໍທັມ ໝໍສູດ ເປັນຕົ້ນ ກິລາບູຮານມີ ຕີຄີ ແຂ່ງມ້າ ຕີມວຍລາຍ ດຶງເຊືອກ ໝາກສະກາ ຊ່ວງເຮືອເປັນຕົ້ນ ກິລາລາວເປັນຕົວວັດສຸກຂະພາບດີ ຄຸນນະທັມດີ ໃຈດີ ປະຕິບັດດີ ກະຕິກາດີ ຮູ້ຫນ້າທີ່ຮູ້ແກ້ບັນຫາ ຮູ້ຄາດຄະເນ.
ໝວດ 2. ສະຕິວັດທະນະທັມມີ 5. ຈາຣີຕປະເພນີພິທີກັມ (ຈາຣີຕປະເພນີ ຂະໜົບປະເພນີ ທັມ ນຽມປະເພນີ ຮິດສິບສອງ ຄອງສິບສີ່, 6. ນິຕິທັມ ການປົກຄອງມີຮາກຖານມາຈາກຄຳພີເດີມຄື ຄຳພີຣັດຖະສາດ ທີ່ເປັນຄຳພີໃນເລື່ອງຊັ້ນເຊີງທາງການເມືອງການປົກຄອງ, 7. ຣະບຽບກົດໝາຍ ມີຕົ້ນແບບມາຈາກຄຳພີທັມສາດ ຫລືພຣະທັມມະນູສາດ ປັບມາເປັນກົດໝາຍຂຸນບໍຣົມ ແລະພຣະທັມມະສາດໃນສະໄໝພຣະເຈົ້າສຸຣິຍະວົງສາທັມມິກະຣາດ, 8.ມູນເຊື້ອພູມປັນຍາ (ພູມປັນຍາຊາດ ພູມປັນຍາທ້ອງຖິ່ນແລະຊົນເຜົ່າ ລວມທັງພິພິດທະພັນ) ມູນເຊື້ອຮັກຊາດແພງເຊື້ອ ມູນເຊື້ອດຸມັ່ນຂະຫຍັນພຽນ ແລະມູນເຊື້ອຕໍ່ສູ້ບໍ່ຍອມຈຳນົນ.
ໝວດ 3. ປັນຍາວັດທະນະທັມມີ 9. ການສຶກສາ (ຄະດີໂລກ) ຈະເປັນການສຶກສາໃນຣາຊະສຳນັກເບື້ອງຕົ້ນມີ 4 ວິຊາຄື ວິຊາແພດ ຍິງທະນູ ດົນຕີຂັບຮ້ອງແລະການໃຊ້ອາວຸດ ຕໍ່ມາເພີ່ມອີກ 2 ຄືສະຖາປັຕຫລືການກໍ່ສ້າງແລະສິລະປະວິທະຍາຈຶ່ງເປັນ 6 ວິຊາ ແຕ່ເຕັມໆມີ 18 ວິຊາໃນສະໄໝລ້ານຊ້າງ (ສຸເນດ ໂພທິສານ, 2000,276), 10. ສາດສະຫນາ ມີ 5 ສາດສະຫນາຄື ຄວາມເຊື່ອຜີດັ້ງເດີມ ສາດສະຫນາພຸດ ສາດສະຫນາພຣາມ ສາດສະຫນາພຸດມະຫາຍານ ແລະສາດສະຫນາຮິນດູ (ສະໄໝລ້ານຊ້າງເນັ້ນພຸດ ທະສາດສະຫນາຮຽກຄະດີທັມ) 11. ພາສາ-ວັນນະກັມ ມີ 6 ວິຊາຄືວິຊາອອກສຽງຮຽກວ່າ ສິກສາ ແຕ່ງກາບກອນຮຽກສັນທະລັກ ຫລັກພາສາຮຽກໄວຍາກອນ ວິຊາຮາກສັບຮຽກນິຣຸດຕິ ດາຣາສາດຮຽກວ່າໂຊ ຕິຍະແລະວິຊາພິທີກຳຮຽກວ່າ ກັນລະປະ ສ່ວນວັນນະຄະດີ ກໍມີຣາມາຍະນະ ແລະມະຫາພາຣະຕະເປັນຕົ້ນແບບ, 12.ປະຫວັດສາດ-ຕຳນານ ເປັນຄຳພີປຸຣານ ຫລືບູຮານສາຕ ພົງສາວະດານ ສາສະນາວົງ ພື້ນ ຕຳນານ ນິທານປະໂຫຍດ ຂອງວິຊາປະຫວັດສາດ ຊ່ວຍໃຫ້ຜູ້ສຶກສາ ໄດ້ຮູ້ຈັກໃຊ້ຄວາມຄິດ ຮູ້ຈັກຫາເຫດຜົນຈາກຂໍ້ມູນຕ່າງໆ ທີ່ມີຢູ່ ເປັນການລັບສະຫມອງເພື່ອ ການປັບຕົວຂອງຄົນຂອງ ສັງຄົມແລະຂອງຊາດ ປະຫວັດສາດ ບໍ່ໄດ້ຂຶ້ນຢູ່ກັບຂໍ້ມູນ ພຽງຢ່າງດຽວ ແຕ່ທີ່ສຳຄັນຍັງຂຶ້ນຢູ່ກັບ ການປະເມີນຄຸນຄ່າໃນແງ່ມຸມ ໃໝ່ຕ່າງໆເພື່ອປວງຊົນ ແລະ ທີ່ສຳຄັນຍັງເປັນ ການຄາດຄະເນ ຫລື ມີວິໄສທັດເພື່ອ ອະນາຄົດເພາະ ປະຫວັດສາດຄື ອະດີດ ປັດຈຸບັນ ແລະອະນາຄົດ.
ໝວດ 4. ສຸນທຣີຍະວັດທະນະທັມມີ 13. ສຸນທຣີຍະທາງສັງຄົມ-ຈະຣິຍະທັມ (ເປັນການປະພຶດທີ່ງາມທາງກາຍ ໄດ້ແກ່ການອ່ອນນ້ອມຖ່ອມຕົນ ອັນຫມາຍເຖີງກາຍະກັມ ຫລືການກະທຳທາງກາຍນັ້ນເອງ), 14. ສຸນທຣີຍະທາງພາສາວັນນະຄະດີ (ອັນຫມາຍເຖີງວະຈີກັມທັງມວນ ຫມາຍເຖີງການຮູ້ຈັກໃຊ້ພາສາທີ່ໄພ ເຣາະອ່ອນຫວານນຸ່ມ ນວນຊວນຟັງເຊັ່ນ ສຸພາສິດ ຄຳສອນ ກາບກອນເປັນຕັ້ນ) ພາສາໃນຫມວດນີ້ ຕ່າງຈາກຫມວດ 3 ເພາະຫມວດ 3 ເປັນພາສາທົ່ວໄປ ແຕ່ຫມວດ 4 ເປັນພາສາທີ່ງົດງາມ ເປັນພາສາທີ່ມີສຸນທຣີຍະ, 15. ສຸນທຣີຍະທາງສິລະປະ(ສະຖາປັຕຍະກັມ ປະຕິມາກັມ ວິຈິຕຕະກັມ) 16. ສຸນທຣີຍະທາງພັກຜ່ອນຍ່ອນໃຈ (ໄດ້ແກ່ດົນຕຣີ ການສະແດງ ການພັກຜ່ອນຫຍ່ອນໃຈ) ໃນຫມວດນີ້ເນັ້ນ ຄວາມສຸນທຣີຍະຄືຄວາມງາມ ຂົງຈື້ໄດ້ສອນໄວ້ວ່າ “ກິຣິຍາມາຣະຍາດ ກະວີນິພົນ ແລະສິນປະດົນຕຣີ” ທັງສາມຢ່າງນີ້ເປັນສຸດ ຍອດຂອງວິຊາການທັງມວນ ແລະສອດຄ່ອງກັບບູຮານລາວທີ່ວ່າ “ພາສາບອກຊາດມາ ຣະຍາດບອກສະກຸນ” ສະນັ້ນໝວດສຸດທ້າຍ ນີ້ເປັນສຸດຍອດແຫ່ງ ຈັນຍາບັນລາວທີ່ຈະຕ້ອງ ປະຕິດບັດໃຫ້ໄດ້ໃນການກະທຳ ໃນການເວົ້າ ໃນສິລະປະແລະ ບັນເທີງທີ່ເຕັມໄປດ້ວຍຄວາມງາມ ແລະສຸນທຣີຍະທີ່ຈະດຶງດູດ ເພື່ອນມິດມາທ່ອງທ່ຽວລາວ.
ໃນ 4 ຫມວດນີ້ເປັນການວິໄຈ ໃນລັກສະນະທີ່ເປັນ ການວິໄຈພື້ນຖານ (Basic Research ຫລື RBL ຫລື PBL) ຄືຕ້ອງການໃຫ້ເຫັນ k (knowledge) ຄືອົງຄວາມຮູ້ເສຍກ່ອນ ກ່ອນທີ່ຈະກ້າວໄປສູ່ການວິໄຈ ການຈັດການຫລືການປະຍຸກໃຊ້ ໃນປັດຈຸບັນການວິໄຈພື້ນຖານ ປະເທດເຮົາຍັງຂາດແຄນຫລາຍ ການທີ່ຈະຈັດການຫລື ມີການປະຍຸກໃຊ້ທາງ ວັດທະນະທັມນັ້ນ ມີຄວາມຈຳເປັນ ທີ່ຈຳຕ້ອງໃຫ້ຄວາມສຳຄັນ ກັບການວິໄຈພື້ນຖານຫລື ການຮຽນຮູ້ຈາກບັນຫາຫລື ຈາກການວິໄຈເສຍກ່ອນ ຄືຕ້ອງໃຫ້ແຫນ້ນຫນາພຽງພໍ ເພາະມັນຄືພື້ນຖານ ສະນັ້ນໃນ 4 ຫມວດນັ້ນຕ້ອງລົງສູ່ການວິໄຈພື້ນຖານ ຄືຕ້ອງໄດ້ຂໍ້ສະຣູບຜ່ານການວິໄຈເປັນສຳຄັນ.
ການບໍຣິຫານຈັດການທາງວັດທະນະທັມ ວັດທະນະທັມທັງ 4 ຫມວດນັ້ນຈະເກີດປະໂຫຍດໄດ້ ຫລາຍນ້ອຍນັ້ນຢູ່ທີ່ການບໍຣິຫານ ຈັດການເປັນສຳຄັນ ໃນຫມວດທີ່ຫນ່ຶງນັ້ນເປົ້າຫມາຍຢູ່ທີ່ ປະຊາຊົນຕ້ອງຮັ່ງມີ ແຕ່ກ່ອນຈະຮັ່ງມີໄດ້ກໍເລີ່ມມາຈາກກິນອີ່ມ ນຸ່ງອຸ່ນ ກ້າວມາຂັ້ນທີ່ສອງກິນແຊບນຸ່ງງາມ ແລະຂັ້ນທີ່ສາມ ປະຊາຊົນຮັ່ງມີຜາສຸກ ສະນັ້ນຫມວດນີ້ຈ່ຶງ ແມ່ນຄວາມຈຳເປັນພື້ນຖານດ້ານ ປັດໄຈສີ່ໃນການດຳຣົງຊີວິດ ຂອງປະຊາຊົນລາວບັນດາເຜົ່າ.
ການບໍຣິຫານຈັດການຈ່ຶງ ຢູ່ທີ່ການມີອາຊີບເປັນຫລັກ ຣັດຕ້ອງວາງແຜນເພື່ອ ເຮັດໃຫ້ມີການປະ ກອບອາຊີບຢ່າງຮອບຄອບ ໂດຍເລີ່ມຕັ້ງແຕ່ການເລືອກ ໃຫ້ການສຶກສາຮ່ຳຮຽນ ໃນສາຂາວິຊາທີ່ເໝາະສົມ ກັບຕົນເອງ ຊຶ່ງການທີ່ຈະຕັດສິນໃຈ ເລືອກສຶກສາຕໍ່ໄປ ໃນແຕ່ລະຣະດັບຢ່າງ ເໝາະສົມນັ້ນ ຕ້ອງມອງຕົນເອງ ແລະມອງໂລກຢ່າງຖືກຕ້ອງ ໃນຂັ້ນນີ້ບຸກຄົນຈະຕ້ອງ ຮູ້ຈັກວິເຄາະແລະສຳລວດຕົນເອງແລະ ພິຈາຣະນາລັກສະນະລວມ ຂອງຕົນເອງທຸກແງ່ທຸກມຸມ ຈົນເກີດຄວາມເຂົ້າໃຈ ແລະຮູ້ຂໍ້ດີຫລືຂໍ້ບົກຜ່ອງ ຢ່າງແທ້ຈິງກ່ຽວກັບສິ່ງຕ່າງໆ ເຊັ່ນຄວາມສາມາດ ຄວາມຖະຫນັດ ຄວາມສົນໃຈ ບຸກຄະລິກລັກສະນະ ທີ່ມີຄວາມສຳພັນ ກັບການເລືອກອາຊີບ ບຸກຄົນຈະຕັດສິນໃຈເລືອກອາຊີບ ໂດຍໃຊ້ຫລັກການວິເຄາະຕົນເອງ ແລະວິເຄາະອາຊີບມາປະກອບກັນ. ເມື່ອວິຖີຊີວິດທາງ ເສດຖະກິດດີແລ້ວກໍຂາຍ ໄດ້ຄືທີ່ເປັນຢູ່ໃນປັດຈຸບັນ ວັດທະ ນະທັມໃນຫມວດທີ 1 ນີ້ກຳລັງຂາຍໄດ້ດີແບບຂື້ນ ຫນ້າຂື້ນຕາບໍ່ວ່າເຄື່ອງນຸ່ງຫົ່ມຜ້າແພ, ເຮືອນຊານແບບລາວແຂກກໍມັກເຂົ້າພັກ, ອາຫານແບບພາໂຕກກໍຂາຍໄດ້ດີເມື່ອຈັດການດີ, ສຸດທ້າຍໃນຫມວດນີ້ ດ້ານສຸຂພາບ ການນວດ ສະປາ ກິລາ ມວຍລາຍແມ່ນນ່າສົນໃຈທັງນັ້ນ, ທີ່ສຳຄັນທີ່ສຸດແມ່ນທັມມະຊາດ ພູມິປະເທດ ບ້ານເກົ່າ ເມືອງເກົ່າ ເມືອງມໍຣະດົກ ວິຖີຊີວິດແບບເດີມໆລ້ວນແຕ່ຂາຍໄດ້.
ຫມວດທີ່ສອງ ວິຖີຊີວິດທາງສັງຄົມຮຽກວ່າ ສະຕິວັດທະນະທັມ, ໃນຫມວດນີ້ເປັນວັດທະນະທັມ ດ້ານສັງຄົມ ຄືໃຫ້ມອງສັງຄົມ ຍຶດຫມັ້ນໃນສັງຄົມ ກໍຄືເປັນການກະທຳຣະຫວ່າງມະນຸດກັບສັງຄົມຫລືການກະທຳທາງສັງຄົມຂອງມະນຸດ ການກະທຳທາງສັງຄົມນັ້ນມີຮູບແບບແລະປັດໄຈທີ່ສຳຄັນດັ່ງນີ້ 1. ຮູບແບບຂອງການກະທຳທາງສັງຄົມຂອງບຸກຄົນ ມີ 4 ຮູບແບບ ຄື: ຄວາມຄິດເຫັນ, ອາຣົມຫລືຄວາມຮູ້ສຶກ, ການຄາດຄະເນພຶດຕິກຳ ແລະພຶດຕິກຳທີ່ສະແດງອອກ, 2. ປັດໄຈຂອງການກະທຳທາງສັງຄົມນັ້ນ ບຸກຄົນຈະກະທຳສິ່ງໃດສິ່ງໜຶ່ງຂຶ້ນຢູ່ກັບປັດໄຈຫລາຍປະການ ດັ່ງນີ້ຄື: ເປົ້າປະສົງ, ຄວາມເຊື່ອທີ່ສືບທອດກັນມາ, ຄ່ານິຍົມຫລືມາດຕະຖານ, ນິໄສແລະຂະໜົບທຳນຽມປະເພນີ, ຄວາມຄາດໝາຍ, ຂໍ້ຜູກມັດ, ແຮງຈູງໃຈ, ໂອກາດ, ຄວາມສາມາດ, ການສະໜັບສະໜູນ. ວັດທະນະທັມຫມວດນີ້ຂາຍປະເພນີ ຮີດຄອງ ພິທີກັມ ຮີດສິບສອງ ຄອງສິບສີ່ ຄວາມສະຫງົບ ຄວາມເປັນຣະບຽບຮຽບຮ້ອຍ ຄວາມອ່ອນນ້ອມຖ່ອມຕົນ ຄວາມເປັນມິດ ເຮົາຈະເຫັນໄດ້ວ່າຜ່ານມາລາວເຮົາເຮັດໄດ້ດີ ເຮົາຈັດໄດ້ຍິ່ງໃຫຍ່ ເຊັ່ນບຸນຊ່ວງເຮືອ ບຸນທາດຫລວງ ບຸນສົງການປີໃຫມ່ ຖ້າຫາກນຳມາຟື້ນຄືນໄດ້ອີກຫລາຍໆບຸນປະເພນີ ເຊັ່ນບຸນບັ້ງໄຟ ເປັນຕົ້ນກໍຄິດວ່າຈະຂາຍໄດ້ເພີ້ມອີກ ຍິ່ງຖ້າໃຫ້ມັນຢູ່ໃນພິພິດທະພັນ ຫ້ອງມູນເຊື້ອຂອງແຂວງຂອງເມືອງກໍຈະເປັນການສຶກສາອົບຮົມຄົນໄດ້ເປັນຢ່າງດີ.
ຫມວດທີສາມ ວິຖີຊີວິດທາງປັນຍາຮຽກວ່າ ປັນຍາວັດທະນະທັມຄືການຮຽນຮູ້ (Learning) ໝາຍເຖິງ "ການປ່ຽນແປງພຶດຕິກັມໄປຈາກເດີມ ອັນເປັນຜົນມາຈາກການໄດ້ຮັບປະສົບການ" ພຶດຕິກັມທີ່ປ່ຽນແປງໃນທີ່ນີ້ ບໍ່ໄດ້ໝາຍເຖິງສະເພາະພຶດຕິກັມທາງກາຍເທົ່ານັ້ນ ແຕ່ຍັງລວມເຖິງພຶດຕິກັມ ທັງມວນທີ່ມະນຸດສະແດງອອກມາ ຊຶ່ງແຍກອອກເປັນ 3 ດ້ານຄື: 1. ພຶດຕິກັມທາງສະຫມອງ(Cognitive) ຫລືພຸດທິພິໄສເປັນການຮຽນ ຮູ້ກ່ຽວກັບຂໍ້ເທັດຈິງ(Fact) ຄວາມຄິດລວບຍອດ(Concept) ແລະ ຫລັກການ(Principle), 2. ພຶດຕິກຳດ້ານທັກສະ(Psychromotor) ຫລືທັກສະພິໄສ ເປັນພຶດຕິກັມທາງກ້າມເນື້ອ ສະແດງອອກທາງດ້ານຮ່າງກາຍ ເຊັ່ນການຂັບຣົົດ ການອ່ານອອກສຽງ ການສະແດງທ່າທາງ, 3. ພຶດຕິກັມທາງຄວາມຮູ້ສຶກ(Affective) ຫລືຈິດພິໄສ ເປັນພຶດຕິກັມທີ່ເກິດຂື້ນ ພາຍໃນເຊັ່ນການເຫັນຄຸນຄ່າ ເຈຕະຄະຕິ ຄວາມຮູ້ສຶກສົງສານ ເຫັນໃຈເພື່ອນມະນຸດເປັນຕົ້ນ ສິ່ງເຫລົ່ານີ້ໄດ້ມາ ຈາກການຮຽນຮູ້ສອງທາງຄື ປະຣະໂຕໂຄສະແລະ ໂຍນິໂສມະນັດສິການ.
ລັກສະນະຂອງການຈັດລຳດັບ ການຮຽນຮູ້ມີດັ່ງນີ້: 1.ການຮຽນຮູ້ແບບສັນຍານ(Signal Learning) ເປັນການຮຽນຮູ້ແບບການວາງເງື່ອນໄຂ ເກີດຈາກຄວາມໃກ້ຊິດ ຂອງສິ່ງເລົ້າທາງໃຈແລະການກະທຳຊ້ຳ ຜູ້ຮຽນທີ່ບໍ່ສາມາດຄວບຄຸມພຶດຕິກຳ ຂອງຕົນເອງໄດ້, 2. ການຮຽນຮູ້ແບບການຕອບສະຫນອງ (Respond Learning)ຄືການຮຽນຮູ້ທີ່ຜູ້ຮຽນສາມາດ ຄວບຄຸມພຶດຕິກັມນັ້ນໄດ້ ການຕອບສະຫນອງເປັນຜົນຈາກການເສີມແຮງ ກັບໂອກາດໃນການກະທຳຊ້ຳຫລືຝຶກຝົນ, 3. ການຮຽນຮູ້ແບບລູກໂຊ່(Chaining Learning) ຄືການຮຽນຮູ້ອັນເນື່ອງ ມາຈາກການເຊື່ອມໂຍງ ກັບສິ່ງເລົ້າທາງໃຈ ກັບການຕອບສະຫນອງຕິດຕໍ່ກັນ ເປັນກິດຈະກັມທີ່ຕໍ່ເນື່ອງ ໂດຍເປັນພຶດຕິກັມທີ່ກ່ຽວກັບການເຄື່ອນໄຫວ ເຊັ່ນ ການຂັບຣົດ ການໃຊ້ເຄື່ອງມືບາງຢ່າງທີ່ຕໍ່ເນ່ືອງ, 4. ການຮຽນຮູ້ແບບພາສາສຳພັນ(Verbal Association Learning) ມີລັກສະນະເຊັ່ນດຽວກັບການຮຽນຮູ້ ແບບລູກໂຊ່ຫາກແຕ່ໃຊ້ພາສາ ຫລືສັນຍະລັກແທນ, 5. ການຮຽນຮູ້ແບບການຈຳແນກ(Decomposition Learning) ໄດ້ແກ່ການຮຽນຮູ້ທີ່ຜູ້ຮຽນສາມາດເບິ່ງ ແລະເຫັນຄວາມແຕກຕ່າງແລະສາມາດເລືອກຕອບສະຫນອງໄດ້, 6. ການຮຽນຮູ້ແບບມະໂນທັດ (Concept Learning) ໄດ້ແກ່ການຮຽນຮູ້ອັນເນື່ອງມາຈາກຄວາມສາມາດໃນການຕອບສະຫນອງສິ່ງຕ່າງໆ ໃນລັກສະນະທີ່ເປັນສ່ວນລວມຂອງສິ່ງນັ້ນ ເຊັ່ນ ຜັງມະໂນທັດທີ່ກ່ຽວກັບສ່ວນໂຄ້ງຮອບຕົວເຮົາແລະຣະຍະທາງຈາກສູນກາງໄປຫາ ພາສາເພື່ອການຮຽນຮູ້ ພາສາເພ່ືອການສ່ືສານ ພາສາເພ່ືອການເປັນວັດທະນະທັມແຫ່ງຊາດ ແລະພາສາເພ່ືອການດຳຣົງຊີວິດ ເປັນຕົ້ນ, 7. ການຮຽນຮູ້ຫລັກການແລະກົດເກນ (Principle Learning) ເກີດຈາກຄວາມສາມາດເຊື່ອມໂຍງມະໂນທັດເຂົ້ານຳກັນສາມາດນຳໄປຕັ້ງເປັນກົດເກນໄດ້, 8. ການຮຽນຮູ້ແບບແກ້ບັນຫາ (Problem Solving) ໄດ້ແກ່ການຮຽນຮູ້ໃນຣະດັບທີ່ຜູ້ຮຽນສາມາດລວບລວມກົດເກນ ເພ່ືອນຳໄປແກ້ບັນຫາໃນສະຖານນະການຕ່າງໆ. ທີ່ຈີງຫມວດນີ້ເປັນນາມະທັມ ເພາະແມ່ນສຶກສາ ພາສາ ສາສນາ ປະຫວັດສາດ ຖ້າເບີ່ງແລ້ວໃນປັດຈຸບັນ ຍັງຂາຍບໍ່ໄດ້ປານໃດ ເພາະມັນລົງທືນຫລາຍ ແຕ່ບໍ່ເຫັນຜົນທັນຕາ ເຫມືອນຫມວດອື່ນ ແຕ່ແທ້ທີ່ຈີງແລ້ວຫມວດນີ້ມີຄ່າຫລາຍທີ່ສຸດ ຖ້າປ່ຽນຈາກນິວັດຖຸມາເປັນວັດຖຸ ຄືປ່ຽນຈາກນາມະທັມ ມາເປັນຮູບປະທັມເສຍກ່ອນ ອັນນັ້ນຫມາຍເຖີງ ຜະລິດອອກມາໃນຮູບຫນັງສື ຕຳຣາ ຊີດີ ວີຊີດີ ແປລເປັນພາສາຕ່າງ ປະເທດເຊັ່ນພາສາອັງກິດ ກໍຈະຂາຍໄດ້ແບບກິນ ບໍ່ບົກຈົກບໍ່ລົງຈັກເທື່ອ ເພາະຄວາມຄິດຄືຕົ້ນ ກຳເນີດຂອງທຸກຢ່າງ ແຕ່ທີ່ສຳຄັນໃນຍຸກປັດຈຸບັນຂອງ ການຮຽນຮູ້ແມ່ນການຮຽນຮູ້ແບບ ໃຫມ່ທີ່ເປັນການຮຽນຮູ້ໂດຍ ຜູ້ຮຽນເປັນສູນກາງ ບໍ່ແມ່ນຄຣູເປັນ ສູນກາງອີກແລ້ວ ສະນັ້ນການຈັດການທີ່ຄວນເຮັດ ແມ່ນໃຫ້ຜູ້ຮຽນເປັນສູນກາງ.
ຫມວດທີ 4 ວິຖີຊີວິດທາງສິລະປະຮຽກວ່າ ສິລະປະວັດທະນະທັມ ເປັນວັດທະນະທັມທາງ ສຸນທຣີຍະຫລືຄວາມງາມ ໂດຍທີ່ສັງຄົມມະນຸດໄດ້ບັນຈົງສ້າງຂຶ້ນມາ ຫລັງຈາກຢູ່ລອດປອດ ໄພໄດ້ຢ່າງຍັ່ງຍືນຫມັ່ນຄົງໃນຫມວດ 1 ຫມວດ 2 ແລ້ວ ຫມວດ 3 ຈຶ່ງຈະເກີດຂື້ນ ຈົນກະທັ່ງວິຖີການດຳເນີນຊີວິດ ເຂົ້າສູ່ສະພາບປົກກະຕິແຫ່ງ “ການຢູ່ດີກິນດີຄິດດີ” ແລ້ວສິລະປະວັດທະນະທັມ ແຫ່ງຄວາມສຸນທຣີຍະຈຶ່ງ ເກີດຂຶ້ນມາໄດ້ ທິດສະດີທີ່ໃຊ້ເປັນ ຫລັກໃນການສຶກສາວິໄຈ ຄວນເປັນທິດສະດີແຫ່ງສຸນທຣີຍະຫລືຄວາມງາມ (Aesthetics) ແລ້ວຍັງອາດໃຊ້ທິດສະດີ ທາງສັງຄົມວິທະຍາ ແລະມະນຸດວິທະຍາ ເປັນທິດສະດີເສີມ ທິດສະດີທາງສຸນທຣີຍະນີ້ມີ ທັງດ້ານສິລະປະກັມ ດົນຕຣີ ນາຕະສິນແລະວັນນະກັມ. ຫມວດນີ້ຂາຍຄວາມງາມ ຫລືຂາຍບໍຣິການ ອັນຫມາຍເຖີງຄວາມອ່ອນຫວານນິ້ມນວນ ການຕ້ອນຮັບຂັບສູ່ ຕື່ນແຂກຕື່ນຄົນ ອັນຫມາຍເຖີງຮູ້ຈັກໃຫ້ກຽດ ບໍ່ແຂງກະດ້າງ, ທັງສີ່ຫມວດໃນກຸ່ມນີ້ ຫມາຍເຖີງກາຍະກັມ ວະຈີກັມ ສິລະປະກັມແລະການບັນເທີງ ເປັນຫມວດທີ່ຂາຍໄດ້ດີຢູ່ແລ້ວ ເພາະມັນແມ່ນຄວາມມັກຄວາມປາດຖະຫນາໃນຄວາມສະນຸກສະນານເພີດເພີນໃນສຸນທຣີຍະ ຄົນລາວເຮົາຍັງ ຮັບເອົາຂອງເກົາຫລີມາເສບສົມ ບໍ່ວ່າຈະເປັນຫນັງ ອາຫານແລະອື່ນໆທີ່ເກົາຫລີ ກຳລັງຈະຄອງໂລກ ສະນັ້ນ ການສະແດງ ເພງ ສິລະປະຕ່າງໆລາວເຮົາກໍມີດີຢູ່ແລ້ວ ພຽງແຕ່ຕັ້ງຕົວໃຫ້ດີ ຄິດໃຫ້ອອກກໍຈະຂາຍໄດ້ຢ່າງແນ່ນອນ.
ຄຸນຄ່າຂອງວັດທະນະທັມດ້ານວັດຖຸ ເພ່ືອພັດທະນາປະເທດຊາດນັ້ນ ປະເດັນນີ້ເປັນບັນຫາໃຫຍ່ ເພາະວັດທະນະທັມມີລັກສະນະເຖີງ 7 ປະການດັ່ງທີ່ກ່າວມາແລ້ວ (ຄືມີມາແຕ່ອະດີດ ຖ່າຍທອດຈາກຣຸ່ນສູ່ຣຸ່ນ ແຕ່ລະວັດທະນະທັມບໍ່ຄືກັນ ວັດທະນະທັມປ່ຽນແປງໄດ້ ວັດທະນະທັມຄືຄວາມຄິດ ວັດທະນະທັມຄືຄຸນຄ່າທາງມໍຣະດົກ ແລະ ວັດທະນະທັມສຳພັນກັບອຳນາດ) ເມື່ອວັດທະນະທັມມີ ລັກສະນະສະລັບຊັບຊ້ອນດັ່ງກ່າວ ຈ່ຶງເປັນບັນຫາໃຫຍ່ທີ່ຈະນຳເອົາ ວັດທະນະທັມໄປໃຊ້ໃນ ການພັດທະນາປະເທດ. Pierre Bourdieu ໄດ້ອະທິບາຍໃນການນຳ ເອົາວັດທະນະທັມມາພັດທະນາປະເທດວ່າມີ 3 ແບບຄື: 1. ທຶນວັດທະນະທັມທີ່ມີຢູ່ໃນຕົວບຸກຄົນ ເຊັ່ນຄວາມຮູ້ ຄວາມຄິດ ຈິນຕະນາການ ຄວາມເຊື່ອທີ່ເຂົາມີ ກໍໃຊ້ຄົນພວກນີ້ມາທຳງານ, 2. ທຶນວັດທະນະທັມທີ່ເປັນ ຮູບປະທັມເຊັ່ນບູຮານສະຖານ ບູຮານວັດຖຸ ພາບ ເຄື່ອງມືເຄື່ອງໃຊ້ ສິ່ງກໍ່ສ້າງ ເຄ່ືອງກິນ ເຄ່ືອງນຸ່ງຖື ສະຖານທີ່ມໍຣະດົກຕ້ອງ ອາໄສສິ່ງເຫລົ່ານີ້ໃຫ້ເປັນ ຕົ້ນທຶນເພື່ອທຳເງິນໄດ້ຫລືຂາຍໄດ້, 3. ຣະບຽບປະເພນີວັດທະນະທັມ ສັງຄົມ ຄວາມສາມັກຄີ ເອື້ອອາທອນ ມາຣະຍາດ ກໍເປັນທຶນໃຫ້ຄົນຢາກມາທ່ອງທ່ຽວ; ທັງ 3 ຢ່າງນີ້ເປັນສິນຄ້າທີ່ມີຄຸນ (merit goods) ແລະລວມທັງທຶນທີ່ 4 ຄືທັມມະຊາດ ເມື່ອສາມາດ ບໍຣິຫານຈັດການ ທີ່ດີແລ້ວກໍສາມາດຂາຍໄດ້ຢ່າງແນ່ນອນ.
ໃນການນຳເອົາ ວັດທະນະທັມມາດັນເສດຖະກິດນັ້ນ ຕ້ອງເຮັດໃຫ້ວັດທະນະທັມ ມີພະລັງເສຍກ່ອນ ເມື່ອມີພະລັງແລ້ວຈຶ່ງ ຈະເປັນພະລັງດັນໃນ ການພັດທະນາເສດຖະກິດໄດ້ ຂັ້ນຕອນທີ່ກະທຳກັນຢູ່ມີ 4 ຂັ້ນຕອນຄື: 1. ຈະຕ້ອງສຶກສາເລ່ືອງຣາວ ປະຫວັດຄວາມເປັນມາ ຂອງວັດທະນະທັມນັ້ນໃຫ້ດີເສຍກ່ອນຫລາຍປະເທດ ໄດ້ທຳໄປແບບບໍ່ຖືກຕ້ອງຫລືບິດເບືອນ ທາງປະຫວັດຄວາມເປັນມາ ຂອງພື້ນທີ່ວັດທະນະທັມນັ້ນ ຫລືເຮັດເກີນຈີງຈົນຂາດຄວາມນ່າເຊື່ອຖື ຫລືຄວາມເຊື່ອຫມັ້ນ ດັ່ງນັ້ນເຮົາຕ້ອງທຳການວິໄຈ (research) ເສຍກ່ອນ. 2. ຂັ້ນທີສອງຕ້ອງຣະວັງ ບໍ່ໃຫ້ທຶນແລະອຳນາດຢູ່ ເຫນືອວັດທະນະທັມທາງ ຈະຣິຍະທັມທີ່ມີເສັ້ນແບ່ງຝ່າແປດ ຈຶ່ງຕ້ອງນັ່ງຄິດສະເຫມີວ່າ ວັດທະນະທັມແລະປະຫວັດສາດມັກ ຈະມາດ້ວຍກັນແລະໄປດ້ວຍກັນ ຈະນຳສະເຫນີແບບໃດກໍຕາມ ຈະຕ້ອງບໍ່ໃຫ້ຂັດແຍ້ງກັບ ຫລັກຖານທາງປະຫວັດສາດ ຄືໃຫ້ເປັນທີ່ຍອມຮັບໄດ້ ກໍຄືຕ້ອງມີຜູ້ຮູ້ຫລືມີນັກປະຫວັດສາດ ມືດີມາເປັນຜູ້ຊ່ຽວຊານໃຫ້ນັ້ນເອງ, 3. ຕ້ອງສ້າງມູນຄ່າເພີ້ມເສຍກ່ອນ ຢ່າລືມວ່າວັດທະນະທັມທີ່ຈັບຕ້ອງບໍ່ໄດ້ (Intangible Culture)ເຊັ່ນ ຮີດ 12 ຄອງ 14 ພາສາ ສາສນາ ຄວາມດີ ຂໍ້ຄິດເຫັນໃນປະຫວັດສາດ ຄວາມງາມທາງກາຍ ວາຈາ ໃຈ ການພັກຜ່ອນຫຍ່ອນໃຈ ຄວາມເປັນຢູ່ແບບລຽບງ່າຍ ທີ່ຢາກໃຫ້ UN ບອກວ່າຄວນໄປເບີ່ງທີ່ປະເທດລາວ ບໍ່ແມ່ນທີ່ປະເທດພູຖານເທົ່ານັ້ນ ເພາະລາວກໍມີວິຖີຊີວິດທີ່ດີໆ ຫລາຍຢ່າງທີ່ຈະຕ້ອງເຮັດ ໃຫ້ເປັນທຶນໄດ້ ຄືຂາຍໄດ້. 4. ປະການສຳຄັນໃນ ການພັດທະນານັ້ນ ບໍ່ແມ່ນການຂະຫຍາຍຕົວ ທາງເສດຖະກິດແລະປະສິດທິ ພາບການຜະລິດຢ່າງດຽວ ແຕ່ຫາກຢູ່ທີ່ພື້ນຖານ ທາງວັດຖຸວັດທະນະທັມຂອງ ປະຊາຊົນເປັນສຳຄັນ ຄືການພັດທະນາຈາກເບື້ອງຫລ່າງ ທີ່ເນັ້ນຂະບວນການປະຊາທິປະໄຕພື້ນຖານໂດຍ ແລະເນັ້ນຄ່ານິຍົມ ທັດສະນະຄະຕິ ຈິດສຳນຶກແລະ ວິຖີຊີວິດທີ່ສົມດຸນກັບທັມມະຊາດ.
ການຂາຍວັດທະນະທັມນັ້ນ ມີ 3 ຫລັກການຄື: 1. ສຶກສາຈຸດເດັ່ນຂອງວັດທະນະທັມ ແລະນຳມາປັບໃຫ້ເຂົ້າກັບກຸ່ມ ເປົ້າຫມາຍໃຫ້ທັນສະໄຫມແຕ່ມີເອກະລັກ, 2. ສ້າງຄຳອະທິບາຍ ທີ່ສອດຄ່ອງກັບປະຫວັດ ສາດ ກໍຄືໃຫ້ຮູ້ປະຫວັດ ຄວາມເປັນມາຂອງສິ່ງນັ້ນ ແລະຕ້ອງເປັນການອະທິບາຍທີ່ນ່າຈັບໃຈ ນ່າສົນໃຈ, 3. ທີ່ສຳຄັນທີ່ສຸດ ຢູ່ທີ່ການບໍຣິຫານຈັດ ການແລະການບໍຣິການທີ່ປະທັບໃຈ. ການຈັດການທາງ ວັດທະນະທັມນັ້ນຢູ່ທີ່ 1.ປົກປ້ອງຮັກສາຊັບ ພະຍາກອນທາງວັດທະນະທັມ, 2. ການໃຊ້ຊັບພະຍາກອນ ມະນຸດຜູ້ຊຳນານ,3. ການວິໄຈ ເຝົ້າຣະວັງແລະ ປະເມິນຢູ່ຕະຫລອດເວລາ, 4. ການບໍຣິຫານຈັດການດ້ານການເງິນການຕະຫລາດ.
ອີກແບບຫນຶ່ງ ການໃຊ້ຄໍາສັບລາວວ່າ ຊຸບ ເຫມືອນຊຸບຫນໍ່ໄມ້ ຫມາຍເຖີງການປຸງແຕ່ງເພີ້ມເຕີມ ແທ້ ຈີງຫນໍ່ໄມ້ນັ້ນກໍກິນໄດ້ແລ້ວ ແຕ່ຖ້ານໍາມາຊຸບໃສ່ເຄ່ືອງປຸງແຕ່ງຂອງຫອມເຄື່ອງເທດຜະສົມເຂົ້າໄປອີກຈະນ່າກິນ, ໃນກໍຣະນີວັດທະນະທັມກໍເຊັ່ນດຽວກັນ ຄືເຮັດໃຫ້ມີພະລັງຫລາຍຂື້ນໂດຍ ການເຂົ້າໃຈໃນການປຸງແຕ່ງ ຖ້າການສະແດງກໍແມ່ນແສງສີສຽງ ແຕ່ວັດທະນະທັມນັ້ນແມ່ນ ການຂະຫຍັບມາຜະສົມ ກັນກໍຈະຂາຍໄດ້ ເຊັ່ນຈະຂາຍພຣະທາດຫລວງ, ພຣະທາດຫລວງນັ້ນຍ່ິງໃຫຍ່ຢູ່ແລ້ວແຕ່ຖ້າໃຊ້ຫລັກການອົງປະກອບເພີ້ມຈະຂາຍໄດ້ແບບບໍ່ມີວັນຫມົດຊົ່ວລູກຫລານ ແຕ່ຕ້ອງມີປະສົບພະການແລະຄິດອອກ ຕ້ອງເບີ່ງແຫລ່ງທ່ອງທ່ຽວທີ່ເດັ່ນໆໃນໂລກແລ້ວນໍາອົງປະກອບເຫລົ່ານັ້ນມາປັບໃຊ້ ກໍຈະຊ່ວຍໃນການພັດທະນາປະເທດຊາດໄດ້ເປັນຢ່າງດີ.
ເວົ້າງ່າຍໆແມ່ນການນຳເອົາວັດທະນະທັມມາປະດິດສ້າງຫລືການສ້າງສັນຫລືສ້າງນະວະຕະກັມ ໂດຍອາໄສຈິນຕະນາການ ຄວາມຄິດ ຄວາມຮູ້ແລະເຕັກໂນໂລຊີເປັນແກນນຳເພ່ືອໃຫ້ເກີດລາຍໄດ້ ໃຊ້ວັດທະນະທັມເປັນທຶນເພ່ືອສ້າງນະວະຕະກັມ ໃຫ້ມີຜູ້ຜະລິດ ມີການລົງທຶນ ມີຜົນຜະລິດ ມີຜູ້ບໍຣິໂພກ ເຊ່ັນແຫລ່ງມໍຣະດົກໂລກ ມໍຣະດົກແຫ່ງຊາດ ມໍຣະດົກທ້ອງຖ່ິນ ມໍຣະດົກຊົນເຜົ່າ ພິພິດທະພັນ ຫ້ອງສະຫມຸດ ອະນຸສອນສະຖານ ທັດສະນະສິນ ສື່ສິ່ງພິມ ສ່ືອິເລັກໂທນິກຕ່າງໆ ການອອກແບບຕົກແຕ່ງ ບໍຣິການວັດທະນະທັມ ບໍຣິການສຸຂະພາບ ອາຫານເພ່ືອສຸຂະພາບ ບັນເທີງທາງວັດທະນະທັມ ງານທາງປະເພນີເປັນຕົ້ນ ເມື່ອມີການລົງທຶນ ມີການຜະລິດ ມີຜົນຜະລິດແລະມີຜູ້ບໍຣິໂພກແລ້ວກໍຖືວ່າຂາຍໄດ້ແລ້ວ.
ດັ່ງທີ່ໄດ້ຍົກມາຈາກມະຕິ 9 ສະໄຫມທີ 5 ທີ່ວ່າວັດທະນະທັມກຳລັງດັນໃຫ້ສັງຄົມຂະຫຍາຍຕົວ ປະໂຫຍກນີ້ ເປັນປະເດັນສຳຄັນໃນການທີ່ຈະນຳເອົາວັດທະນະທັມມາພັດທະນາປະເທດ ເຮົາຄິດງ່າຍໆວ່າການດັນຫລືການຍູ້ນັ້ນ ຕ້ອງໃຊ້ພະລັງຢ່າງແຮງຈຶ່ງຈະດັນໄດ້ຫລືຍູ້ໄດ້ ສະນັ້ນປະເດັນທີ່ຈະໃຊ້ວັດທະ ນະທັມມາດັນໃຫ້ເສດຖະກິດແລະສັງຄົມພັດທະນາໄປໄດ້ນັ້ນ ວັດທະນະທັມນັ້ນກໍຈະຕ້ອງມີພະລັງເສຍກ່ອນ ຊຶ່ງເຮັດໄດ້ດ້ວຍການອະນຸລັກຟື້ນຟູຄົ້ນຄວ້າວິໄຈໃຫ້ເປັນທີ່ເຂົ້າໃຈເສຍກ່ອນຈ່ຶງຈະມາດັນການພັດທະ ນາເສດຖະກິດໄດ້.
ວັດທະນະທັມຈະມີພະລັງດັນໄດ້ນັ້ນຢູ່ທີ່ຄົນເຂົ້າໃຈ ໃຫ້ຄວາມສຳຄັນຕໍ່ວັດທະນະທັມ ຖ້າເຂົ້າໃຈພຽງແຕ່ວ່າວັດທະນະທັມຄືບູຮານສະຖານ ສິລະປະວັດຖຸ ການຮ້ອງຣຳທຳເພງເທົ່ານັ້ນ ກໍບໍ່ເຫັນວ່າວັດທະນະທັມຈະມີພະລັງໃນການພັດທະນາແຕ່ຢ່າງໃດ ວັດທະນະທັມຈະມີພະລັງໃນການພັດທະນາປະ ເທດໄດ້ນັ້ນ ຢູ່ທີ່ຄວາມເຂົ້າໃຈຄວາມຫມາຍຂອງຄຳວ່າ “ວັດທະນະທັມ” ຄວາມເຂົ້າໃຈເທົ່ານັ້ນທີ່ຈະເປັນພະລັງຫລືອຳນາດອັນຍິ່ງໃຫຍ່ ຄື ອຳນາດແຫ່ງຄວາມເຂົ້າໃຈ (Power of understanding) ສະນັ້ນການທີ່ຈະເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມເຂົ້າໃຈກ່ຽວກັບວັດທະນະທັມເພ່ືອການພັດທະນານັ້ນ ຄວນເລີ່ມຕົ້ນທີ່ການບູຣະນາການ ຫລືໃຫ້ຄວາມສົມດຸນແກ່ການພັດທະນາເສຍກ່ອນ ເຊັ່ນຖ້າ ສປປ.ລາວພັດທະນາປະເທດໂດຍເນັ້ນແຕ່ການພັດນະທຸຣະກິດ ບໍ່ພັດທະນາດ້ານວັດທະນະທັມເລີຍ ວັດທະນະທັມລາວກໍຈະສູນຫາຍໄປຈາກດິນແດນລາວ ເມື່ອສູນເສຍວັດທະນະທັມກໍເທົ່າກັບສູນເສຍຊາດ ດັ່ງທ່ານປະທານພັກກ່າວໄວ້ແລ້ວ ສະນັ້ນການພັດທະນາອັນໃດ ກໍຕາມທີ່ຕັດຂາດຈາກຮາກຖານ ທາງວັດທະນະທັມຂອງຕົນເອງ ກໍຈະເກີດຄວາມເສຍ ຫາຍສຸດທີ່ຈະຄະນານັບໄດ້ ຈ່ຶງຈຳເປັນທີ່ຈະຕ້ອງ ທົບທວນການພັດທະນາ ແລະສ້າງຄວາມເຂົ້າ ໃຈເຖິງການພັດນະ ທີ່ບໍ່ຕັດຂາດຈາກຮາກເຫງົ້າ ທາງວັດທະນະທັມຂອງຕົນເອງ ນີ້ຄືເລື່ອງຂອງຫລັກການ ໃຫຍ່ແຫ່ງການພັດທະນາຫລື ວັດທະນະທັມກັບການພັດທະນາ.
ໃນຄຸນລັກສະນະຂອງວັດທະນະທັມ ທີ່ວ່າວັດທະນະທັມມີຄວາມສຳພັນທາງອຳນາດນັ້ນ ຫມາຍເຖີງອຳນາດຣັດແລະອຳນາດເງິນ ອຳນາດທັງສອງຢ່າງນີ້ປົກຄົມໄປທົ່ວທຸກແຫ່ງ ອຳນາດຣັດແລະອຳນາດເງີນມີລັກສະນະລວມສູນທີ່ຮຸນແຮງຫລາຍ ຈຶ່ງດຶງດູດເອົາກິດຈະກຳຕ່າງໆ ທາງສັງຄົມເຂົ້າຫາອຳນາດທັງສອງ ສ່ວນອຳນາດວັດທະນະທັມ ອຳນາດທາງສັງຄົມ ອຳນາດການສຶກສາ ອຳນາດສາດສະຫນາຫລືແມ້ ແຕ່ການໃຫ້ຄວາມສຳຄັນ ແກ່ວັດທະນະທັມກໍບໍ່ມີຫລືມີແຕ່ນ້ອຍເຕັມທີ ກໍຈະເກີດສະພາບທີ່ອຳນາດໃນສັງ ຄົມບໍ່ສົມດຸນ ແລະຈະເກີດຊ່ອງວ່າງທາງສັງຄົມແລະເກີດບັນຫາຕ່າງໆໃນສັງຄົມຕາມມາ ຄວາມເສື່ອມທາງສີລະທັມກໍຈະເກີດຂຶ້ນ ຈຶ່ງຕ້ອງພັດທະນາວັດທະນະທັມ ໃຫ້ສົມດຸນຈ່ຶງຈະບໍ່ເສຍຊາດ.
ຄວາມແຕກຕ່າງຣະຫວ່າງວັດທະນະທັມທີ່ເປັນວັດຖຸກັບວັດທະນະທັມທີ່ບໍ່ແມ່ນວັດຖຸນັ້ນ ແທ້ທີ່ຈີງວັດທະນະທັມທັງສອງ ຢ່າງນັ້ນເປັນອັນດຽວກັນ ເຫມືອນຄຳວ່າ “ເຈົ້າຄືສິ່ງທີ່ເຈົ້າຄິດ” ຫລືຄ້າຍໆກັບຄຳວ່າ “ເຈົ້າຄືສິ່ງທີ່ເຈົ້າກິນເຂົ້າໄປນັ້ນເອງ” ຄວາມຫມາຍອັນນີ້ບໍ່ຕ້ອງຕີຄວາມໃຫ້ຍາກ ເວົ້າແບບງ່າຍໆກໍຄື “ຄິດຢ່າງໃດກໍເປັນຢ່າງນັ້ນ” ນັ້ນເອງ, ໃນວັດທະນະທັມທີ່ເປັນວັດຖຸກໍເຊັ່ນດຽວກັນ ວັດຖຸວັດທະນະທັມທີ່ເຮົາເຫັນນັ້ນລ້ວນແຕ່ແມ່ນວັດທະນະທັມທາງຈິດໃຈຫລືເປັນຕົວແທນທາງໃຈ ທາງຄວາມຄິດ ຈ່ຶງອອກມາເປັນວັດຖຸໃຫ້ເຮົາເຫັນ ສະນັ້ນເມ່ືອເຮົາເຫັນວັດຖຸວັດທະນະທັມ ແຕ່ບໍ່ເຂົ້າໃຈຄວາມຫມາຍ ຄວາມເປັນມາ ຄວາມສຳຄັນຫລືຄຸນຄ່າ ອັນນັ້ນຫມາຍເຖິງເຫັນແຕ່ຕາເນື້ອ ແຕ່ຕາໃຈແນມບໍ່ເຫັນນັ້ນ ແຫລະວັດທະນະທັມບໍ່ມີພະລັງ ຫົວໃຈສຳຄັນຂອງມັນ ຄື “ຄວາມຄິດ” ທີ່ຢູ່ເບື້ອງຫລັງວັດຖຸທາງວັດທະນະທັມ ເຫລົ່ານັ້ນຕ່າງຫາກຄຳວ່າ “ຄວາມຄິດ” ໃນທີ່ນີ້ບໍ່ໄດ້ມີຄວາມຫມາຍແຕ່ພຽງຄວາມຄິດ ທີ່ນຳໄປສູ່ການສ້າງວັດຖຸນັ້ນເທົ່ານັ້ນ ແຕ່ໝາຍຄວາມລວມໄປເຖິງສິ່ງທີ່ອາດສຳຄັນກວ່າ ຄືຄວາມຄິດທີ່ຈະໃຊ້ຫລືບໍ່ໃຊ້ ໃນທີ່ສິ່ງປະດິດນັ້ນດ້ວຍ ຕົວຢ່າງເຊັ່ນຄວາມ ຄິດແລະທິດສະດີຂອງ ອັນເບີຕ ໄອສະໄຕ ເປັນສິ່ງທີ່ຍິ່ງໃຫຍ່ຕໍ່ຄວາມຮູ້ທາງວິທະຍາສາດ ແຕ່ການສ້າງແລະການໃຊ້ຣະເບີດປະຣະມານູ ອັນເປັນມະຫັນຕະໄພຕໍ່ ມວນມະນຸດສະຊາດແລະທັມມະຊາດ ດັ່ງນັ້ນຄວາມຄິດໃນ ຄວາມຫມາຍນີ້ກໍຄື ສີລະທັມ ຈະຣິຍະທັມທີ່ນຳໄປສູ່ການກະທຳນັ້ນເອງ.
ວັດທະນະທັມທາງວັດຖຸທີ່ເປັນຮູບເຄົາຣົບຂອງຊາດເຊັ່ນເຈົ້າຟ້າງຸ່ມ ເຈົ້າໄຊຍະເຊດຖາທິຣາດ ເຈົ້າອະນຸວົງເປັນຕົ້ນກໍເຊ່ັນດຽວກັນ ຄຸນຄ່າຂອງອະນຸສາວະຣີ ເຫລົ່ານີ້ຢູ່ທີ່ຄວາມຫມາຍ ແບບຢ່າງແລະຜົນງານ ຂອງພວກເພີ່ນທີ່ລູກຫລານຄວນຈົດຈຳ ເພ່ືອນຳໄປປະຕິບັດຕາມ ເພ່ືອຮັກສາຜືນແຜ່ນດິນລາວ ເພ່ືອສ້າງສາພັດທະນາຊາດບ້ານເມືອງໃຫ້ຈະເຣີນກ້າວຫນ້າ ຫລື ພຣະພຸດທະຮູບທີ່ເປັນ ວັດຖຸທີ່ມີຄວາມສຳຄັນທັງໃນທາງພຸດທະສາສະນາ ທີ່ສ້າງດ້ວຍໂລຫະທີ່ສວຍສົດງົດງາມ ທາງສິລະປະກັມກໍມີຄວາມສຳຄັນ ແຕ່ສິ່ງທີ່ສຳຄັນຫລາຍໄປກວ່ານັ້ນ ຄືສັດທາຄວາມເຊື່ອທີ່ເປັນພະລັງຜັກດັນໃຫ້ມີການສ້າງ ແລະ ເຄົາຣົບບູຊາພຣະ ພຸດທະຮູບແລ້ວເກີດການ ປະຕິບັດຕາມພຣະທັມຄຳສັ່ງສອນ ອັນເຮັດໃຫ້ສັງຄົມບ້ານ ເມືອງມີຄວາມສະຫງົບສຸກ ດ້ວຍເຫດນີ້ນັກມະນຸດ ວິທະຍາບາງສຳນັກຈຶ່ງສະຫລຸບ ວ່າທ້າຍທີ່ສຸດແລ້ວ ສິ່ງທີ່ເຮົາຮຽກວ່າ ວັດທະນະທັມກໍຄື “ຄວາມຄິດ” ຫລື “ຣະບົບຄິດ” ທີ່ນຳໄປສູ່ການກະທຳ ຂອງມະນຸດນັ້ນເອງ.
ຫາກຄວາມເຂົ້າໃຈ ວັດທະນະທັມໃນແນວນີ້ແລ້ວ ເຮົາຈະເຫັນໄດ້ວ່າແມ່ນກະທັ່ງ ຄວາມຄິດທາງວິທະຍາສາດ ແລະໂດຍສະເພາະຢ່າງ ຍິ່ງເຕັກໂນໂລຊີ ກໍເປັນສ່ວນຫນຶ່ງ ຂອງວັດທະນະທັມ ກົດເກນທາງວິທະຍາສາດ ຄືຜົນຂອງການຄົ້ນ ພົບກົດເກນຂອງມະນຸດ ສ່ວນເຕັກໂນໂລຊີກໍຄືການ ໃຊ້ຄວາມຮູ້ຂອງມະນຸດກ່ຽວ ກັບທັມມະຊາດແລະ ກົດເກນຂອງທັມມະຊາດມາຮັບໃຊ້ມະນຸດ ຕາມຣະບົບຄວາມຄິດຂອງມະນຸດ ທີ່ປ່ຽນແປງໄປຕາມເງື່ອນໄຂຕ່າງໆ ຊຶ່ງອາດເປັນຜົນດີີຕໍ່ທັງມະນຸດ ແລະທັມມະຊາດຫລືອາດ ເປັນຜົນດີີຕໍ່ສະເພາະມະນຸດ ແຕ່ມີຜົນຮ້າຍຫລືທຳລາຍ ທັມມະຊາດກໍໄດ້ເຊັ່ນກັນ ດ້ວຍເຫດນີ້ສິ່ງທີ່ເຮົາຮຽກວ່າ ການພັດທະນາການ ທາງວັດທະນະທັມ ອາຣະຍະທັມ ວິທະຍາສາດ ແລະເຕັກໂນໂລຊີ ຖ້າບໍ່ວິເຄາະໃຫ້ຊັດ ເຈນແລະຖືກຕ້ອງ ແລ້ວສິ່ງທີ່ເຮົາເຫັນເຮົາຮູ້ ເຮົາອາດຄິດວ່າເປັນ ຄວາມກ້າວໜ້າ ຄວາມທັນສະໄໝກໍໄດ້ ແຕ່ແທ້ທີ່ຈິງແລ້ວມັນອາດ ເປັນມະຫັນຕະໄພຕໍ່ມະນຸດ ແລະທັມມະຊາດກໍໄດ້.
ສະນັ້ນໂລກທີ່ເຮົາດຳຣົງ ຊີວິດກັນຢູ່ໃນທຸກມື້ນີ້ຈຶ່ງເປັນໂລກແຫ່ງ 3 ມິຕິ ກໍຄືເປັນໂລກທີ່ປະກອບດ້ວຍ: 1. ມິຕິທີ່ເປັນຮູບປະທັມ, 2. ມິຕິທີ່ເປັນນາມະທັມແລະ 3. ມິຕິທີ່ສຳພັນຕໍ່ການກະທຳຂອງມະນຸດ ເພາະສະນັ້ນ ເມ່ືອເຮົາເປີດຕາເປີດໃຈຂອງ ເຮົາມອງໄປມຸມໃດຂອງວັດທະນະທັມ ທາງວັດຖຸໃນມິຕິທີ່ຫນ່ຶງ ເຮົາຈະຕ້ອງເຂົ້າສູ່ມິຕິທີສອງ ຄືຕາໃຈອັນຫມາຍເຖິງຄວາມຫມາຍ ຄວາມຄິດ ຄວາມສຳຄັນ ຄຸນຄ່າ ແລະສຸນທຣີຍະພາບຂອງສ່ິງນັ້ນ ຖ້າເຮົາມາມອງໃນມຸມຂອງສາສະນາ ຮ່າງກາຍຂອງມະນຸດກໍປະກອບ ດ້ວຍສ່ວນທີ່ເປັນກາຍະສັງຂານ ທີ່ປະກອບກັນຂຶ້ນຈາກ ປັດໄຈອັນໄດ້ແກ່ມະຫາພູຕະຮູບທັງ 4 ຄືດິນ ນ້ຳ ລົມ ໄຟ ກັບອີກສ່ວນຫນຶ່ງ ຄືເລື່ອງຂອງຈິດວິນຍານ ຄືຈິດແລະເຈດຕະສິກອັນເປັນເຄື່ອງຮັບຮູ້ຄວາມຮູ້ສຶກຜ່ານອາຍະຕະນະ 12 ເຮັດໃຫ້ມະນຸດປະກອບດ້ວຍຮ່າງກາຍ ຄວາມຮູ້ສຶກ ແລະອາຣົມຕ່າງໆເຂົ້ານຳກັນ ຮູບປະທັມຈຶ່ງເປັນສິ່ງທີ່ກຳນົດ ໄດ້ແລະເຫັນໄດ້ດ້ວຍຕາ ແຕ່ນາມະທັມນັ້ນຈະກຳນົດ ຫລືເຂົ້າໃຈໄດ້ດ້ວຍນາມະທັມນຳກັນເທົ່ານັ້ນ (ເວທະນາ ສັນຍາ ສັງຂານ ວິນຍານ) ແຕ່ທັງສອງຢ່າງແມ່ນອາໄສຊຶ່ງກັນແລະກັນ ຖ້າບໍ່ມີຮູບ ນາມກໍເກີດບໍ່ໄດ້ ເພາະທັງສອງຢ່າງສຳ ພັນກັນແບບກາຍອິນຊີ ເຊັ່ນດຽວກັນວັດທະນະທັມ ທີ່ເປັນວັດຖຸເປັນພຽງຮູບປະທັມ ຄວາມຫມາຍແລະຄຸນຄ່າ ທີ່ມີຢູ່ໃນວັດຖຸນັ້ນມີ ຄວາມສຳຄັນເປັນທີສອງ ແຕ່ທີ່ສຳຄັນຫລາຍກວ່ານັ້ນ ມິຕິທີສາມຄືມິຕິແຫ່ງຄວາມ ສຳພັນຂອງມັນຕໍ່ການດຳຣົງ ຢູ່ຂອງສັງຄົມຄືການກະທຳຂອງຄົນຈຶ່ງເປັນສອງສ່ິງໃນສາມມິຕິນັ້ນເອງ.
ກອງປະຊຸມໃຫຍ່ຄັ້ງທີ IX ຂອງ ພປປ.ລາວ ໄດ້ນິຍາມສັງຄົມນິຍົມວ່າ “ປະຊາຊົນຮັ່ງມີຜາສຸກ, ປະເທດຊາດມັ່ງຄັ້ງເຂັ້ມແຂງ, ສັງຄົມສາມັກຄີປອງດອງ, ປະຊາທິປະໄຕ, ຍຸຕິທໍາແລະສີວິໄລ” ສ່ວນນະ ໂຍບາຍຫລັກທາງວັດທະນະທັມກໍຄື “ລັກສະນະຊາດ ວິທະຍາສາດ ແລະມະຫາຊົນ, ວັດທະນະທັມຄືຊາດ ວັດທະນະທັມແມ່ນພະລັງດັນ ວັດທະນະທຳແມ່ນເປົ້າໝາຍຂອງການພັດທະນາ ເສຍວັດທະນະທຳຄືເສຍຊາດ ເພາະວັດທະນະທັມຄືຊາດ”. ດັ່ງນັ້ນ ຄຸນຄ່າມໍຣະດົກວັດທະນະທັມທາງ ດ້ານວັດຖຸເພ່ືອພັດທະນາປະ ເທດຊາດນັ້ນ ຈ່ຶງຢູ່ທີ່ການເຂົ້າໃຈຄວາມຄິດຄວາມຫມາຍຂອງວັດຖຸວັດທະນະທັມເພ່ືອເປັນຜົນໃນທາງປະຕິ ບັດຕາມແນວທາງຂອງພັກ ແລະຕ້ອງມີຄວາມສາມາດໃນການປັບວັດທະນະທັມທີ່ເປັນນາມະທັມ ໃຫ້ອອກມາປາກົດເປັນຮູບປະທັມໃຫ້ສາມາດສຳຜັດໄດ້ ເຊັ່ນປະຫວັດສາດລາວກໍຕ້ອງຂຽນອອກມາເປັນ ຮູບເຫລັ້ມທີ່ມີເນື້ອຫາທັນສະໄຫມນ່າອ່ານ ວັດທະນະທັມທີ່ເປັນນາມະທັມກໍ ຂຽນອອກມາໃຫ້ຄົນອ່ານ ໃຫ້ຄົນສົນໃຈ ໃຫ້ຄົນເຂົ້າໃຈ ເພ່ືອນຳໄປສູ່ການປະຕິບັດ ຫລືໃຫ້ເກີດປະໂຫຍດ ທາງເສດຖະກິດຫລືຂາຍໄດ້ນັ້ນເອງ.
ຫລັກການເບື້ອງຕົ້ນ ຂອງການປົກປັກຮັກສາ ຄຸນຄ່າມໍຣະດົກວັດທະນະທັມ ທາງດ້ານວັດຖຸເພ່ືອພັດ ທະນາປະເທດຊາດນັ້ນມີຂັ້ນຕອນດັ່ງນີ້: 1. ການຄົ້ນຄວ້າວິໄຈ ຄວນສຶກສາແລະເກັບລວບລວມຂໍ້ມູນທາງວັດທະນະທັມໃນ 4 ໝວດໃຫຍ່ແລະ 16 ຫມວດຍ່ອຍໃຫ້ໄດ້ດີເພ່ືອໃຫ້ເກິດຄວາມເຂົ້າໃຈທີ່ຖືກຕ້ອງ ເພ່ືອໃຫ້ຮູ້ຄວາມເປັນມາໃນອະດີດ ສະພາບການໃນປັດຈຸບັນ ແລະແນວທາງແກ້ໄຂ, 2. ການອະນຸຣັກ ຄວນຕ້ອງຮ່ວມກັນ ອະນຸຣັກວັດທະນະທັມທີ່ ເປັນເອກະລັກຂອງທ້ອງຖິ່ນ ໃຫ້ມີພິພິດທະພັນທ້ອງຖິ່ນ ເພື່ອສະແດງສະພາບຊີວິດ ແລະຄວາມເປັນມາຂອງຊຸມຊົນ ອັນຈະສ້າງຄວາມຮູ້ແລະຄວາມພູູມໃຈໃນຊຸມຊົນທ້ອງຖິ່ນ, 3. ການຟື້ນຟູ ເລືອກສັນວັດທະນະທັມທີ່ກຳລັງສູນຫາຍ ຫລືທີ່ສູນຫາຍໄປແລ້ວມາ ເຮັດໃຫ້ມີຄຸນຄ່າແລະມີຄວາມສຳຄັນ ຕໍ່ການດຳເນີນຊີວິດໃນທ້ອງຖິ່ນ ໂດຍສະເພາະພື້ນຖານທາງຈະຣິຍະທັມ ສິລະທັມ ບັນທັດ ຖານແລະຄ່ານິຍົມ, 4. ການພັດທະນາ ເລີ່ມສ້າງສັນວັດທະນະທັມ ໃຫ້ເໝາະສົມກັບຍຸກສະໄໝແລະເກີດປະໂຫຍດ ໃນການດຳເນີນຊີວິດປະຈຳວັນ ໂດຍໃຊ້ວັດທະນະທັມເປັນ ເປົ້າໝາຍຂອງການພັດທະນາ, 5. ການຖ່າຍທອດ ນຳວັດທະນະທັມທີ່ຜ່ານມາເລືອກ ກັ່ນກຣອງດ້ວຍເຫດແລະ ຜົນຢ່າງຮອບຄອບແລະຮອບດ້ານ ໄປຖ່າຍທອດໃຫ້ຄົນ ໃນສັງຄົມໄດ້ຮັບຮູ້ ເກີດຄວາມເຂົ້າໃຈ ຕະໜັກໃນຄຸນ ຄ່າໃນປະໂຫຍດ ຜ່ານສື່ ສະຖາບັນຄອບຄົວ ສະຖາບັນການສຶກສາ ແລະ ການຈັດກິດຈະກຳທາງວັດທະນະທັມ, 6. ສົ່ງເສີມກິດ ຈະກັມ ສົ່ງເສີມແລະສະໜັບສະໜູນ ໃຫ້ເກີດເຄືອຂ່າຍການສືບສານ ແລະພັດທະນາວັດທະນະທັມຂອງຊຸມຊົນຕ່າງໆ ເພື່ອຈັດກິດຈະກັມທາງ ວັດທະນະທັມທ້ອງຖິ່ນຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງ, 7. ການເຜີຍແຜ່ແລກປ່ຽນ ໃຫ້ເກີດການເຜີຍ ແຜ່ທາງວັດທະນະທັມຢ່າງກວ້າງຂວາງ ດ້ວຍສື່ຕ່າງໆແລະວິທີການ ຕ່າງໆແລກປ່ຽນທາງວັດທະ ນະທັມຣະຫວ່າງກຸ່ມທ້ອງ ຖິ່ນແລະຕ່າງປະເທດ, 8. ການເສີມສ້າງນັກປຣາດ ທ້ອງຖິ່ນດ້ານວັດທະນະທັມ ເພ່ືອພັດທະນາສັກຍະພາບ ຂອງຊາວບ້ານ ໃຫ້ຊາວບ້ານມີໂອກາດສະແດງສັກຍະພາບ ດ້ານວັດທະນະທັມຢ່າງເຕັມທີ່ ມີການຍົກຍ້ອງປະກາດ ກຽດຕິຄຸນໃນລັກສະນະຕ່າງໆ. ທັງ 8 ປະເດັນນີ້ ລ້ວນແຕ່ແມ່ນຈະຕ້ອງທຳງານ ໃນເຊີງຣຸກເທົ່ານັ້ນ ບໍ່ແມ່ນຕາມມີຕາມເກີດ ຖ້າບໍ່ດັ່ງນັ້ນໄປບໍ່ລອດ.
ປະເດັນສຸດທ້າຍຂໍຍົກຕົວຢ່າງ ພາສາລາວອັນແມ່ນເອກະລັກຫນ່ຶງ ທີ່ສຳຄັນທີ່ສຸດຂອງວັດທະນະທັມລາວວ່າເຮົາ ຈະມີວິໄສທັດຕໍ່ພາສາລາວແນວໃດແດ່, ພາສາລາວກໍມີພັດທະນາການເຫມືອນ ກັບພາສາຂອງປະເທດເພ່ືອນບ້ານທີ່ມີທີ່ມາ ໃນສາຍວັດທະນະທັມດຽວກັນກັບລັງກາ ຈາມ ມອນ ພະມ້າ ຂະເຫມນ ສະຍາມແລະລາວ ຄືຮັບເອົາພາສາບາລີສັນສະກິດ ມາພັດທະນາພາສາຂອງຕົນ ລາວເຮົານັ້ນຮັບເອົາພາສາບາລີມາກ່ອນ ຄືຮັບເອົາມາໃນຍຸກສີໂຄດຕະບອງ ພາສາສັນສະກິດນັ້ນມາກັບ ພຸດທະສາສນາມະຫາຍານທີ່ເຂົ້າມາສູ່ລາວຫລັງ ຈາກພາສາບາລີ ມີຫລັກຖານຊັດເຈນທີ່ຊາຍຟອງ ອິດທິພົນມະຫາຍານທີ່ແພ່ ເຂົ້າສູ່ລຸ່ມແມ່ນ້ຳຂອງເຮັດ ໃຫ້ລາວຮັບເອົາພາສາສັນສະກິດຢ່າງເຕັມໆ ນອກຈາກນີ້ ສາສນາພຣາມຮິນດູທີ່ມີອິດທິພົນ ໃນລຸ່ມແມ່ນ້ຳຂອງກໍໃຊ້ພາສາສັນ ສະກິດເຫມືອນກັນແຕ່ຄວາມແຮງບໍ່ສູ້ມະຫາຍານ ລາວເຮົາຈ່ຶງຮັບເອົາພາສາບາລີ ຫລາຍກວ່າສັນສະກິດ ພໍພຸດທະສາສນາມະຫາຍານ ອ່ອນແຮງລົງ ລາວເຮົາຈ່ຶງເລີ່ມດັດແປງ ດັດປັບເອົາຕົວອັກສອນມາເປັນອັກສອນລາວ ໂດຍພຣະສົງສາຍລັງກາວົງ ທີ່ແຕກສານພາສາບາລີສັນສະ ກິດ ມາເຖີງສະໄຫມພຣະຍາ ຟ້າງຸ່ມລັດທິລັງກາວົງໄດ້ຖືກນຳເຂົ້າ ຈາກຂະເຫມນແບບຄົບວົງຈອນ ເມ່ືອພາສາມາບວກກັບອຳນາດ ຄວາມເດັ່ນຊັດຂອງພາສາລາວ ຈ່ຶງປາກົດຕົວເຕັມອັດຕຣາແຕ່ນັ້ນມາ ໂດຍຍຶດທັງບາລີແລະສັນສະກິດ, ບາລີໃຊ້ທາງພຸດທະສາສນາ ແຕ່ສັນສະກິດໃຊ້ ໂດຍພວກພຣາມຫລືມະໂຮງເພ່ືອ ບັນທຶກເລ່ືອງໃນທາງໂລກຫລືທາງບ້ານເມືອງ.
ບັນຫາພາສາລາວໃນປັດຈຸບັນ ຂ້າພະເຈົ້າເປັນຫ່ວງທີ່ສຸດເພາະ “ພາສາຫາຍໄປຄວາມສຳຄັນຂອງສ່ິງນັ້ນກໍຫາຍໄປ ຄຳທຸກຄຳມີປະຫວັດຄວາມເປັນມາຂອງມັນ ອັກຂະຣະແມ່ນ ສັນຍະລັກທີ່ໃຊ້ເປັນຣະຫັດເພ່ືອ ສື່ຄວາມຫມາຍຕາມຫລັກນິຣຸດຕິສາດ ພາສາເປັນຕົວກຳຫນົດຄວາມຄິດ ໄວຍາກອນເປັນຕົວ ກຳຫນົດຄວາມຄິດ ອັກຂະຣະວິທີ ວະຈີວິພາກ ວາກະຍະສັມພັນ ສັນທະລັກສະນະເປັນຕົວກຳຫນົດຄວາມຄິດ ພາສາປ່ຽນໄປຄວາມຄິດກໍປ່ຽນໄປ” ດັ່ງນັ້ນຂ້າພະເຈົ້າຈຶິ່ງຊົມເຊີຍ ຄະນະສົງລາວທີ່ພິມ ພຣະໄຕຣປິດົກສະບັບພາສາລາວ ໄດ້ເປັນຄັ້ງທຳອິດແລະເປັນຄັ້ງ ປະຫວັດສາດແຫ່ງຊາດລາວ, ແຕ່ຄົນລາວທົ່ວໄປກໍຍັງ ບໍ່ສາມາດທີ່ຈະຊົມໃຊ້ມູນມໍຣະດົກ ອັນຄົບຖ້ວນຕາມທີ່ບັນພະບຸຣຸດໄດ້ສ້າງໄວ້. ເມື່ອເບີ່ງຈາກ “Entropy” ຄືການກະຈາຍຕົວຂອງຜູ້ໃຊ້ພາສາທີ່ຄຳນວນໂດຍໃຊ້ສະມະການຄະນິດສາດ.
ວິໄສທັດຕໍ່ພາສາລາວນັ້ນ ເຮົາຈະມອງອອກເມ່ືອມີຍານຫລື ປັນຍາທີ່ຫຍ່ັງຮູ້ອະດີດຫລືຄວາມ ເປັນມາຂອງພາສາລາວ ຮູ້ສະພາບປັດຈຸບັນຂອງພາສາລາວທີ່ສ່ືຄວາມຫມາຍໄດ້ບໍ່ສົມບູນ ບໍ່ຊັດເຈນເພາະອັກຂະຣະທີ່ໃຊ້ ເປັນຣະຫັດເພ່ືອສື່ຄວາມຫມາຍບໍ່ຄົບຖ້ວນ ແລະທີ່ສຳຄັນແມ່ນ ຮູ້ວິທີການທີ່ຈະແກ້ບັນຫາຂອງພາ ສາລາວ ກໍຄືຮູ້ຫລັກໃນການວິໄຈ ທາງຄຸນນະພາບຮູ້ຜູ້ໃຫ້ຂ້ໍມູນຫລັກ ຜູ້ໃຫ້ຂໍ້ມູນທີ່ຮູ້ບາລີສັນສະກິດ ແລະຜູ້ຮູ້ໃຊ້ພາສາລາວ ທີ່ເຂົ້າໃຈຮາກສັບບາລີສັນສະກິດ ຕົວຢ່າງການສຳຫລວດຕົວ “ຣ” ເປັນການສໍາຫລວດທີ່ຜິດຫລັກ ການວິໄຈໂດຍໄປເອົາແບບທາງ ສະຖິຕິມາໃຊ້ໃນທາງຄຸນນະພາບ.
ໃນໂລກຍຸກໂລກາພິວັດນີ້ ພາສາອັງກິດມາແຮງ ພາສາອາຊຽນກໍມາແຮງ ຖ້າພາສາລາວບໍ່ເຂົ້າຮູບເຂົ້າຮອຍ ຍັງຂຽນຕາມງ່າຍຕາມ ໃຈຂາດວິຊາການແລ້ວ ພາສາລາວກໍນ່າເປັນຫ່ວງທີ່ສຸດ ເພາະໃນສະຖາ ນະການໃຫມ່ນີ້ຕົວຊີ້ວັດ ດ້ານພາສານັ້ນເປັນ ຕົວຊີ້ວັດທີ່ສຳຜັດໄດ້ ເຫັນໄດ້ ເຂົ້າໃຈໄດ້ໂດຍຕົວຊີ້ວັດທີ່ມີຢູ່ 10 ຕົວຄື: 1. ວັດຈາກຈຳນວນຜູ້ໃຊ້ພາສາລາວ (ຕົວເລກທີ່ອອກມາໃນລາວມີ 2.5 ລ້ານຄົນ, ແລະອີກ 15 ລ້ານໃຊ້ເປັນພຽງ ພາສາເວົ້າແຕ່ບໍ່ໄດ້ໃຊ້ຕົວອັກສອນ), 2. ວັດຕາມການກະຈາຍຕົວຂອງຜູ້ໃຊ້ພາສານັ້ນ, 3. ວັດຈາກດັດຊະນີການ ພັດທະນາຂອງປະຊາກອນທີ່ໃຊ້ພາສານັ້ນ (ເພາະປະຊາກອນທີ່ ພັດທະນາແລ້ວຈະໄປມີບົດບາດ ໃນກິດຈະການຕ່າງໆຂອງໂລກ ເຊ່ັນໄປສອນວິຊາການ ໃນມະຫາວິທະຍາໄລຂອງຕ່າງປະເທດ), 4. ອັດຕຣາການຈະເຣີນພັນຂອງຜູ້ໃຊ້ພາສານັ້ນ (ຫມາຍເຖີງຄົນທີ່ໃຊ້ພາສາລາວມີໂອກາດ ມີອຳນາດໃນຕ່າງປະເທດ), 5. ອັດຕຣາການເຂົ້າເຖິງອິນເຕີເນັຕຂອງຜູ້ໃຊ້ພາສາລາວ (ໃນກໍຣະນີຄົນອີສານກໍຫາຍໄປ ຄົນລາວທີ່ເຂົ້າເຖີງອິນເຕີເນັຕພາສາລາວກໍນ້ອຍລົງ), 6. ຈໍານວນບົດຄວາມພາສາລາວທີ່ນ່າສົນໃຈທີ່ໂລກຈະເຂົ້າເຖີງ (ຕ.ຍ.ເນເທີແລນ 16 ລ້ານຄົນແຕ່ມີງານຂຽນທີ່ເດັ່ນໆຕິດອັນດັບ 7 ຂອງໂລກ), 7. ຈຳນວນຄົນທີ່ເວົ້າພາສາລາວ (ໃນຂໍ້ນີ້ເມື່ອທຽບກັບຂໍ້ສອງຈະມີຈຳນວນທີ່ຫລາຍກວ່າ), 8. ວັນນະກັມທີ່ໄດ້ຮັບລາງວັນໂນເບີລ (ມະຫາສິລາກໍຍັງບໍ່ໄດ້?), 9. ການແປລຈາກລາວເປັນພາສາອ່ືນ, 10. ການແປລຈາກພາສາອ່ືນເປັນພາສາລາວ.
ທັງ 10 ຕົວຊີ້ວັດນີ້ເຮັດໃຫ້ພາສາລາວຢູ່ອັນດັບທ້າຍໆໃນໂລກປັດຈຸບັນ ແຕ່ຖ້າອີກ 30 ປີຂ້າງຫນ້າອາດຈະໄປ ທ້າຍສຸດຫລືບໍ່ຢູ່ໃນການຈັດລຳດັບເລີຍກໍໄດ້ ຈຶ່ງເຖີງເວລາແລ້ວທີ່ເຮົາຈະຕ້ອງຄິດໄວ້ ເພ່ືອຫາທາງອອກໃຫ້ແກ່ພາສາລາວຢ່າງຈີງຈັງ ສະໄຫມທີ່ຂ້າພະເຈົ້າທຳງານຢູ່ທີ່ສະຖາບັນວິທະຍາສາດການສຶກສາໃນປີ 1983 ທ່ານພູມີ ວົງວິຈິດໄດ້ກ່າວວ່າ “ອັກສອນລາວ 26 ຕົວນັ້ນໃຫ້ໃຊ້ຢູ່ໃນເຂດປົດປ່ອຍເພ່ືອຄວາມງ່າຍໃນການຂຽນ ແຕ່ເມ່ືອປະເທດຊາດມີການ ພັດທະນາແລ້ວກໍໃຫ້ນຳອັກສອນຕົວອ່ືນ ຈາກພາສາບາລີສັນສະກິດມາໃຊ້ໄດ້ຕາມຄວາມຈຳເປັນ”.
ທາງເລືອກຂອງພາສາລາວນັ້ນ ເຮົາອາດຕ້ອງເບີ່ງໃນບໍຣິບົດຂອງ ການເປັນພາສາໃນການເປັນ ເຄື່ອງມືສື່ສານຂ້າມພົມແດນຂອງຣັດແລະພົມແດນຊາດ ຫລາຍກວ່າການເປັນເຄື່ອງມືທາງການສຶກສາຫລືທາງວິຊາການ ການຄິດແບບນີ້ບໍ່ແມ່ນ ຈະເຮັດໃຫ້ໄດ້ຜົນໃນເວລາສັ້ນໆ ແຕ່ຕ້ອງໃຊ້ເວລາເປັນທົດສະວັດ ໃນການກຽມຄວາມພ້ອມ ຫາກເຮົາຕ້ອງການໃຫ້ ສປປ.ລາວ ເພີ່ມຂີດຄວາມສາມາດ ໃນການແຂ່ງຂັນໃນປີ 2030 ທີ່ຈະມາເຖີງ ຈ່ຶງເປັນສິ່ງຫນຶ່ງທີ່ເຮົາຄວນຄິດໄວ້ ເຊ່ັນການໃຊ້ວິທີການທີ່ເປັນ ສາກົນໃຫ້ຄົນທີ່ສົນໃຈເຂົ້າ ເຖີງຕົວອັກສອນລາວ ໂດຍ click ທີ່ພາສາລາວ (iPad iPhone iPod iTunes ທີ່ Steve Jobs ສ້າງໄວ້) ໃຫ້ເຫັນຕົວອັກສອນລາວແລະ ໄດ້ຟັງສຽງໄປພ້ອມ ແບບທີ່ເຂົາໃຊ້ຮຽນພາສາອັງກິດຫລືພາສາຈີນນັ້ນເອງ ຫລືເພງລາວທີ່ມ່ວນໆ ທີ່ມີອັກສອນລາວປາກົດໃຫ້ເຫັນ ຫລືຮູບເງົາທີ່ມີອັກສອນລາວ ການນຳໃຊ້ເຕັກໂນໂລຊີໃຫມ່ໆ ແບບນີ້ແມ່ນວິທີການສົ່ງເສີມພາສາລາວໄດ້ທັງນັ້ນ ອັນນີ້ເປັນວິທີຫລືແນວຄິດພື້ນທີ່ ທາງສັງຄົມຂ້າມຣັດຊາດຫລືຂ້າມພົມແດນຣັດ (Transnationalism Social Space) ຄືພາສາຂ້າມພົມແດນຣັດ ຫລືພົມແດນຊາດ ອັນຫມາຍເຖີງປາກົດການໃຫມ່ທີ່ພວມ ເກີດຂື້ນໃນຍຸກໂລກາພິວັດ ທີ່ເອີ້ນວ່າເປັນການໄຫລຣະດັບໂລກ ແຕ່ໃນສັງຄົມຣະດັບຂ້າມພົມແດນ ນັ້ນເປັນການໄຫລຣະດັບທ້ອງຖິ່ນ ຫລືຂົງເຂດເທົ່ານັ້ນ ຊຶ່ງຕົວສະແດງຫລືຕົວ ກະທຳຈະບໍ່ແມ່ນຣັດ (Non-State Actors).
ສະນັ້ນ ສ່ວນຕົວຂ້າພະເຈົ້າແມ່ນ ເປັນຫ່ວງພາສາລາວທີ່ບໍ່ສາມາດພັດທະນາ ຕາມທັມມະຊາດຂອງມັນໄດ້ ເຫມືອນເພ່ືອນບ້ານທີ່ຢູ່ໃນສາຍວັດທະນະທັມດຽວກັນ ໂດຍສະເພາະການໃຊ້ອັກສອນລາວພຽງຊາວຫົກເຄ່ີງຫລື 261/2 ເພາະຕົວ “ຣ” ຖືກໃຊ້ພຽງເຄີ່ງດຽວ ໃນຄວາມຮູ້ອັນເລັກນ້ອຍຂອງຂ້າພະເຈົ້ານັ້ນ ເຫັນວ່າເປັນການບໍ່ສອດຄ່ອງກັບ ທິດສະດີໂຄງສ້າງຫນ້າທີ່ນິຍົມ ແລະທິດສະດີສັນຍະລັກສຳພັນ, ການແກ້ໄຂບັນຫາພາສາລາວ ນັ້ນຂ້າພະເຈົ້າເຄີຍເວົ້າຫລາຍຄັ້ງວ່າ ງ່າຍນິດດຽວຄື “ໃຫ້ເອົາຕົວ ຣ ເຂົ້າທີ່” ເປັນຫຍັງຂ້າພະເຈົ້າຈຶ່ງເວົ້າແນວນີ້ ກໍຍ້ອນເຫັນວ່າບັນ ຫາຫລັກຂອງພາສາລາວຢູ່ທີ່ “ຣ” ເທົ່ານັ້ນ ເພາະຕົວ “ຣ” ເປັນຕົວຂັດຈັງ ຫວະອັກສອນຕົວອ່ືນໆ ເຫມືອນທິດສະດີໂຄງສ້າງຫນ້າທີ່ນິຍົມທີ່ບອກວ່າ ອະໄວຍະວະທຸກສ່ວນ ໃນຮ່າງກາຍມີຫນ້າທີ່ຂອງມັນ ຖ້າມັນມີຄວາມສົມ ບູນອະໄວຍະວະສ່ວນອ່ືນກໍສົມບູນ ຫລືເຫມືອນກົນໄກການທຳງານ ຂອງນາລິກາຖ້າກົນໄກໃດຫນ່ຶງຂັດຂ້ອງນາລິກາກໍເດີນ ຍາກຫລືເກືອບບໍ່ເດີນ ໃນທາງພາສາກໍຄືກັນ ເມື່ອຕົວ “ຣ” ເປັນອຸປະສັກໂດຍມັນບໍ່ເຂົ້າທີ່ ອັນເປັນທີ່ຂອງມັນ ແຕ່ຕົວອື່ນມາເຂົ້າແທນ ເຊ່ັນຣັດເປັນລັດ, ຣົດເປັນລົດ, ພາຣະເປັນພາລະ, ຣາຊາເປັນລາຊາ, ຣັດຖະການເປັນລັດຖະການ, ເອກະຣາດເປັນເອກະລາດ, ກໍຣະນີເປັນກໍລະນີ, ຣາສີເປັນລາສີ, ຣະດູການເປັນລະດູການ, ຣະບຽບເປັນລະບຽບ, ຣະຫັດເປັນລະຫັດ ເປັນຕົ້ນ ການກະທຳແບບນີ້ນອກຈາກ ບໍ່ຖືກຕາມທິດສະດີ ໂຄ້ງສ້າງຫນ້າທີ່ແລ້ວ ຍັງສະແດງວ່າ ບໍ່ຮູ້ທິດສະດີສັນຍະລັກ ສຳພັນທີ່ໃຊ້ອັກສອນ ຮູບຮ່າງ ວັດຖຸແລະສີສັນເປັນສື່ ຄວາມຫມາຍຫລືເພື່ອ ສື່ຄວາມຫມາຍ ເມື່ອໃຊ້ຜິດຫລືບໍ່ໃຊ້ມັນກໍບໍ່ສື່ ສະນັ້ນຖ້າສາມາດເອົາຕົວ “ຣ” ເຂົ້າທີ່ໄດ້ຕາມຄວາມ ຈໍາເປັນຫລືຕາມທີ່ມາ ຂອງມັນໄດ້ແລ້ວ ຕົວອ່ືນໆກໍຄ່ອຍໆປັບ ແຕ່ກໍບໍ່ແມ່ນທັງຫມົດ ຕ້ອງເບີ່ງຕາມທີ່ການ ຂັດຈັງຫວະຫລືເມື່ອໃຊ້ຕົວອື່ນ ແທນແລ້ວມີບັນຫາຊ່ຳໃດ, ຫລື ຖ້າມີຜູ້ຮູ້ຈີງກໍຄວນເຊີນມາອະທິ ບາຍປະເດັນນີ້ແກ່ ສາທາຣະນະຊົນໃນ ຮູບບົດຄວາມຫລືຕຳຣາຫລື ການວິໄຈທາງຄຸນນະພາບທີ່ຖືກຕ້ອງ ຖ້າບໍ່ດັ່ງນັ້ນ ອາດຫມາຍເຖີງເຮົາບໍ່ ຮູ້ທີ່ມາຂອງພາສາລາວ ບໍ່ຮູ້ຄວາມເປັນມາ ຂອງພາສາລາວ ບໍ່ເຂົ້າໃຈພາບລວມຂອງທີ່ ມາຂອງພາສາໃນຂົງເຂດດຽວກັນ; ຖ້າຕົວ “ຣ” ເຂົ້າທີ່ແລ້ວ ຕໍ່ຈາກນັ້ນຈຶ່ງທຳວັດຈະ ນານຸກົມໃຫ້ໄດ້ ມາດຕະຖານທີ່ໃກ້ຄຽງກັບ ພຣະຣາຊະໂອງການທີ່ 10 ຫລືໃຫ້ດີກວ່າ ໂດຍຄຳທຸກຄຳໃຫ້ມີຄຳທີ່ເປັນຮາກສັບ ທີ່ເຕັມສ່ວນຢູ່ໃນວົງເລັບທີ່ພິມດ້ວຍຕົວຫນາ ຈາກນັ້ນອະທິບາຍທີ່ມາທີ່ໄປໃນການສະກົດວ່າມີແນວໃດແນ່ ໂດຍໃຫ້ຍຶດທາງສາຍກາງ (ມັດຊິມາ) ຄືການຮັກສາເຫງົ້າ ແຕ່ບໍ່ແມ່ນຮັກສາຮາກ ເຊ່ັນ ສາຕ ຖ້າຂຽນເຕັມເປັນ ສາສຕຣ໌ ແຕ່ບໍ່ຄວນເປັນ ສາດ ເພາະຄວາມຫມາຍເປັນອື່ນໄດ້, ປະວັຕສາຕ ຂຽນເຕັມຄືປະວັຕຕິສາຕຣ໌, ຣັຕ ຂຽນເຕັມຄື ຣັຕຕະນະ, ທາຕ ມາຈາກ ທາຕຸ, ຊາຕ ມາຈາກ ຊາຕິແລະຄຳອ່ືນໆເຊ່ັນ ວັດ(ແທກ) ວັທ(ວັດທະນາ) ວັຕ(ກົມ) ວັຖ(ເລ່ືອງ-ຊີ້ແຈງ) ວັຈ(ຄຳ-ວາຈາ) ວັສ(ຝົນ) ວັຊ(ຜິດ-ໂທດ) ຕົວຢ່າງທັງ 7 ຄຳຂອງຄຳວ່າ “ວັດ” ທີ່ຍົກມານີ້ອອກສຽງດຽວຄື ວັດ ແຕ່ມີຄວາມຫມາຍຕ່າງ ຖ້າເຮົາໃຊ້ ວັດ ຄຳດຽວ ມັນກໍແທນຄຳດຽວ ເພາະອັກສອນຫລືຕົວອັກສອນ ມັນຈະສ່ືຄວາມຫມາຍ ເມື່ອບໍ່ເຫັນມັນກໍສື່ບໍ່ໄດ້ ຈຶ່ງຄວນພະຍາມນຳຄົນລາວ ເຂົ້າສູ່ຄວາມເປັນຈີງທີ່ບັນພະບຸຣຸດລາວສ້າງເອົາໄວ້ ເພື່ອໃຫ້ຄົນລາວຄ່ອຍໆຟື້ນຄວາມເຂົ້າໃຈກັບຄືນມາ ຈະຖືວ່າເລັກນ້ອຍບໍ່ໄດ້ ເພາະເລັກນ້ອຍຄືໃຫຍ່ຕາມທິດສະດີ reductionism ພ້ອມກັນນັ້ນກໍເຂົ້າໄປ ຈັດການກັບຕົວຊີ້ວັດທັງ 10 ຕົວໃຫ້ໄດ້ແລ້ວ ກໍເຊ່ືອວ່າພາສາລາວ ຈະຍັງມີໂອກາດເປັນພາສາ ຫນ່ຶງໃນໂລກ ແລະຂະຫຍັບອັນດັບຂື້ນມາໄດ້ ຕາມການຈັດຂອງ “Entropy”.
ສະຣຸບ: ສິດທິມະນຸດຊົນດ້ານວັດທະນະທັມມີເປົ້າໝາຍ ເພື່ອຈັນໂລງຄວາມເປັນມະນຸດໃນວັດທະ ນະທັມນັ້ນໆ ກໍຄືໃນກຳເນິດຂອງພາສານັ້ນໆ ແຕ່ເນື່ອງຈາກຄວາມເປັນມະນຸດ ທີ່ຕ້ອງປະກອບຂຶ້ນດ້ວຍສອງສ່ວນຄື ສ່ວນທີ່ເປັນປັດເຈກະຊົນ ກັບສ່ວນທີ່ເປັນສະມາຊິກ ຂອງກຸ່ມຊຸມຊົນແລະສັງຄົມ ວັດທະນະທັມຈຶ່ງຕ້ອງຈັນ ໂລງມະນຸດທັງໃນສອງຖານະດັ່ງກ່າວ ທັງນີ້ເພື່ອຄວາມຢູ່ລອດປອດໄພ ແລະການພັດທະນາຂອງປັດເຈກະຊົນ ກຸ່ມຊຸມຊົນແລະສັງຄົມພ້ອມກັນໄປ ດັ່ງນັ້ນຈຶ່ງກ່າວໄດ້ວ່າ ວັດທະນະທັມດັ້ງເດີມນອກຈາກ ຈະຕ້ອງບໍ່ຖືກທຳລາຍແລ້ວ ກັບຕ້ອງສົ່ງເສີມຄວາມ ເປັນຮາກເຫງົ້າດັ້ງເດີມ ມະນຸດທີ່ມີສັກສີ ມີສິດທິເສລີພາບ ຄວາມສະເໝີພາບ ແລະພະຣາດອນພາບ ຣະຫວ່າງມະນຸດໃນຖານະ ທີ່ເປັນປັດເຈກະຊົນ ແລະພ້ອມກັນນັ້ນສິດທິ ເສລີພາບ ຄວາມສະເໝີພາບ ແລະພະຣາດອນພາບ ຂອງປັດເຈກະຊົນກໍຕ້ອງຄຳນຶງເຖິງວັດທະນະທຳ ດັ້ງເດີມຂອງເຂົາດ້ວຍເຊັ່ນດຽວກັນ ກ່າວອີກຢ່າງໜຶ່ງກໍຄື ສິດທິມະນຸດກັບວັດທະນະທັມ ດັ້ງເດີມຂອງເຂົາຈະຕ້ອງໄດ້ຮັບການປົກປັກຮັກສາ ແລະບູຣະນາການໃຫ້ຍັງຄົງຢູ່ຕໍ່ໄປ.
ບັນນານຸກົມ:
ກະຊວງຖະແຫລງຂ່າວແລະວັດທະນະທັມ. (2010). ນະໂຍບາຍການພັດທະນາດ້ານ ຖະແຫລງຂ່າວແລະວັດທະນະທັມຕັ້ງແຕ່ປີ 2010-2020 ສາທາຣະນະຣັດປະຊາທິປະໄຕປະຊາຊົນລາວ. ນະຄອນຫລວງວຽງຈັນ: ໂຮງພິມແຫ່ງລັດ.
ໄກສອນ ພົມວິຫານ. (1976). ການປ່ຽນແປງລະບອບການປົກຄອງ. ນະຄອນຫລວງວຽງຈັນ: ໂຮງພິມແຫ່ງລັດ.
ຄະນະໂຄສະນາອົບຮົມສູນກາງພັກ. (2006). ແນວຄິດຂອງປະທານໄກສອນ ພົມວິຫານໃນການສ້າງແລະຂະຫຍາຍລະບອບປະຊະທິປະໄຕ ປະຊາຊົນຕາມເສັ້ນທາງສັງຄົມນິຍົມ. ນະຄອນຫລວງວຽງຈັນ: ໂຮງພິມແຫ່ງລັດ.
ຄະນະໂຄສະນາອົບຮົມສູນກາງພັກ. (2003). ມາດຕະຖານຄວາມຮູ້ດ້ານທິດສະດີ-ການເມືອງຊັ້ນຕົ້ນ (ສຳລັບພະນັກງານ). ຮ່າໂນ້ຍ: ສຳນັກພິມຈຳຫນ່າຍການເມືອງແຫ່ງຊາດ.
ຄະນະຊີ້ນຳຄົ້ນຄວ້າທິດສະດີແລະພຶດຕິກັມສູນກາງພັກ. (1997). ປະຫວັດສາດພັກປະຊາຊົນປະຕິວັດລາວ (ໂດຍສັງເຂບ). ນະຄອນຫລວງວຽງຈັນ: ໂຮງພິມແຫ່ງລັດ.
ສະຖາບັນການເມືອງແລະການປົກຄອງແຫ່ງຊາດ ຄະນະວິຊາປັດຊະຍາ. (2004). ປື້ມແບບຮຽນວິຊາທິດສະດີວັດ ທະນະທັມ. ນະຄອນຫລວງວຽງຈັນ: ໂຮງພິມແຫ່ງລັດ.
ສຸເນດ ໂພທິສານແລະຄະນະ. (2000). ປະຫວັດສາດລາວ ດຶກດຳບັນ-ປັດຈຸບັນ. ນະຄອນຫລວງວຽງຈັນ: ໂຮງພິມແຫ່ງລັດ.
ສຸເນດ ໂພທິສານ. (2549). ສັງຄົມ-ວັດທະນະທຳລາວໃນ “ລາວສຶກສາ” ໜ້າ147-206, ມະຫາສາຣະຄາມ: ສະຖາບັນວິໄຈສິລະປະແລະວັດທະນະທຳອີສານ, ມະຫາວິທະຍາໄລ ມະຫາສາຣະຄາມ.
ສຸເນດ ໂພທິສານ. (2010). ທິດສະດີພະລະວັດແລະກະບວນທັດທາງວັດທະນະທຳ. ມະຫາສາຣະຄາມ: ສະຖາບັນວິໄຈສິລະປະແລະວັດທະນະທຳອີສານ, ມະຫາວິທະຍາໄລ ມະຫາສາຣະຄາມ.
ສຸເນດ ໂພທິສານ. (2009). ທິດສະດີຄວາມສຳພັນເຊີງຊາດພັນວັນນາ, ມະຫາສາຣະຄາມ: ສະຖາບັນວິໄຈສິລະປະແລະວັດທະນະທຳອີສານ, ມະຫາວິທະຍາໄລມະຫາສາຣະຄາມ.
ສຸເນດ ໂພທິສານ. (2009). ການວິໄຈທາງວັດທະນະທັມ, ມະຫາສາຣະຄາມ: ສະຖາບັນວິໄຈສິລະປະແລະວັດທະນະທຳອີສານ, ມະຫາວິທະຍາໄລມະຫາສາຣະຄາມ.
ສຸເນດ ໂພທິສານ. (2007). ສາມເສົ້າວິທະຍານິພົນເຊີງຄຸນນະພາບ, ມະຫາສາຣະຄາມ: ສະຖາບັນວິໄຈສິລະປະແລະວັດທະນະທຳອີສານ, ມະຫາວິທະຍາໄລມະຫາສາຣະຄາມ.
ສຸເນດ ໂພທິສານ. (2007). ສາສນາສາດ, ມະຫາສາຣະຄາມ: ສະຖາບັນວິໄຈສິລະປະແລະວັດທະນະທຳອີສານ, ມະຫາວິທະຍາໄລມະຫາສາຣະຄາມ.
ສຸເນດ ໂພທິສານ. (2006). ວັດທະນະທັມຂອງກຸ່ມຊາດພັນລາວ, ມະຫາສາຣະຄາມ: ສະຖາບັນວິໄຈສິລະປະແລະວັດທະນະທຳອີສານ, ມະຫາວິທະຍາໄລມະຫາສາຣະຄາມ.
ສຸເນດ ໂພທິສານ. (2009). ການວິໄຈຂວ້າມວັດທະນະທັມ, ມະຫາສາຣະຄາມ: ສະຖາບັນວິໄຈສິລະປະແລະວັດທະນະທຳອີສານ, ມະຫາວິທະຍາໄລມະຫາສາຣະຄາມ.
ສຸເນດ ໂພທິສານ. (2007). ສຳມະນາແນວຄິດທິດສະດີທາງສັງຄົມສາດເຊີງບູຣະນາການ, ມະຫາສາຣະຄາມ: ສະຖາບັນວິໄຈສິລະປະແລະວັດທະນະທຳອີສານ, ມະຫາວິທະຍາ ໄລມະຫາສາຣະຄາມ.
ສຸເນດ ໂພທິສານ. (2547). ປະຫວັດສາດທ້ອງຖິ່ນລຸ່ມແມ່ນ້ຳຂອງ, ໃນລວມບົດຄວາມທາງວິຊາການໄທສຶກສາ ເອກະສານລຳດັບທີ 1 ຫນ້າ 10-18, ມະຫາສາຣະຄາມ: ໂຄງການປະຣິນຍາເອກໄທສຶກສາ ຄະນະມະນຸດສາດແລະສັງຄົມສາດ, ມະຫາວິທະຍາໄລມະຫາສາຣະຄາມ.
ສຸເນດ ໂພທິສານ. (2007). ການວິໄຈປະຍຸກທາງວັດທະນະທັມ, ມະຫາສາຣະຄາມ: ສະຖາບັນວິໄຈສິລະປະແລະວັດທະນະທຳອີສານ, ມະຫາວິທະຍາໄລມະຫາສາຣະຄາມ.
ສຸເນດ ໂພທິສານ. (2554). ຄວາມເຊ່ືອ ປັດຊະຍາ ສາສນາແລະວັດທະນະທຳ, ຂອນແກ່ນ: ຄະນະສິລະປະກັມສາດ, ມະຫາວິທະຍາໄລຂອນແກ່ນ.


c: text/html

text:
ພາບປະກອບ
ວກ. ອອນໄລ - ບົນພື້ນຖານການວິໄຈ ປະເມີນ ພະຍາກອນ ກ່ຽວກັບສະພາບການພາຍໃນປະເທດ ແລະ ໃນໂລກ ໃນເວລາຕໍ່ໜ້າ, ກອງປະຊຸມໃຫຍ່ຄັ້ງທີ XII ຂອງພັກໄດ້ກຳນົດວ່າ ສືບຕໍ່ຍູ້ແຮງການປະຕິຮູບການບໍລິຫານແຫ່ງລັດ, ຍົກສູງຄວາມສັດສິດ ປະສິດທິຜົນແຫ່ງການຄຸ້ມຄອງ ຂອງກົງຈັກແຫ່ງລັດ ເປັນຄວາມຕ້ອງການ ແລະ ຄວາມຮຽກຮ້ອງອັນພາວະວິໃສ ແຫ່ງການພັດທະນາເສດຖະກິດ - ສັງຄົມ ກໍ່ຄືການເຊື່ອມໂຍງເສດຖະກິດສາກົນ ຂອງປະເທດໃນໄລຍະປະຈຸປັນ.
ໂດຍຜ່ານ 30 ປີ ແຫ່ງການປະຕິບັດພາລະກິດປ່ຽນແປງໃໝ່ປະເທດຢ່າງຮ້ອບດ້ານ, ພ້ອມກັນກັບປ່ຽນແປງໃໝ່ລະບົບການເມືອງ ແລະ ການປະຕິຮູບກົງຈັກແຫ່ງລັດເວົ້າລວມ, ການປະຕິຮູບການບໍລິຫານແຫ່ງລັດຍາມໃດກໍ່ເປັນນະໂຍບາຍທີ່ສະເໝີຕົ້ນສະເໝີປາຍອັນໜື່ງ ຂອງພັກກອມມູນິດຫວຽດນາມ. ໂດຍຜ່ານກອງປະຊຸມໃຫຍ່ຫຼາຍຄັ້ງ, ພັກເຮົາໄດ້ມີມະຕິກ່ຽວກັບປ່ຽນແປງໃໝ່ການຈັດຕັ້ງກົງຈັກຂອງລະບົບການເມືອງ, ກໍ່ສ້າງລັດແຫ່ງອຳນາດກົດໝາຍສັງຄົມນິຍົມ ເຊິ່ງຈຸດໜັກໃຈກາງແມ່ນການປະຕິຮູບລະບົບການບໍລິຫານແຫ່ງລັດ. ດັ່ງນັ້ນ, ອາດຈະຢືນຢັນໄດ້ວ່າ, ການປະຕິຮູບການບໍລິຫານແມ່ນຄວາມຕ້ອງການທີ່ຈຳເປັນແນ່ນອນ ພາວະວິໃສອັນໜຶ່ງ ໃນຂະບວນວິວັດແຫ່ງການພັດທະນາ ເຊິ່ງມີຄວາມໝາຍສຳຄັນທີ່ສຸດເພື່ອຊຸກຍູ້ການປະຕິຮູບເສດຖະກິດ ແລະ ຮັບປະກັນຄວາມສຳເລັດຜົນ ຂອງພາລະກິດກໍ່ສ້າງ ແລະ ພັດທະນາປະເທດ, ກໍ່ສ້າງລັດແຫ່ງອຳນາດກົດໝາຍສັງຄົມນິຍົມ ໃນຂະບວນວິວັດແຫ່ງການເຊື່ອມໂຍງສາກົນ.
ໃນເວລາທີ່ຜ່ານມາ, ໂດຍປະຕິບັດມະຕິກອງປະຊຸມໃຫຍ່ຄັ້ງທີ XI ຂອງພັກ ແລະ ແຜນຍຸດທະສາດພັດທະນາເສດຖະກິດ - ສັງຄົມ ໄລຍະ 2011 – 2020, ລັດຖະບານໄດ້ອອກມະຕິສະບັບເລກທີ 30c/NQ-CP ລົງວັນທີ 8 ພະຈິກ 2011, ວ່າດ້ວຍການປະກາດໃຊ້ ແຜນແມ່ບົດການປະຕິຮູບການບໍລິຫານແຫ່ງລັດໄລຍະ 2011 – 2020 (ເອີ້ນຫຍໍ້ວ່າແຜນແມ່ບົດ). ຕາມນັ້ນ, ໄດ້ກຳນົດເປົ້າໝາຍຂອງການປະຕິຮູບການບໍລິຫານແມ່ນ: 1 - ກໍ່ສ້າງ, ປົວແປງບູລະນະ ລະບົບລະບຽບກົດໝາຍເສດຖະກິດຕະຫຼາດຕາມທິດສັງຄົມນິຍົມ ແນໃສ່ປົດປ່ອຍກຳລັງການຜະລິດ, ລະດົມ ແລະ ນຳໃຊ້ຢ່າງມີປະສິດທິຜົນ ທຸກແຫຼ່ງພະລັງໃຫ້ແກ່ການພັດທະນາປະເທດ; 2- ສ້າງສະພາບແວດລ້ອມແຫ່ງການທຸລະກິດອັນສະເໝີພາບ, ປອດໂປ່ງ, ສະດວກ, ໂປ່ງໃສ ແນໃສຫລຸດຜ່ອນຄວາມເສຍຫາຍທາງດ້ານເວລາ ແລະ ຄ່າໃຊ້ຈ່າຍ ຂອງບັນດາວິສາຫະກິດຂອງທຸກພາກສ່ວນເສດຖະກິດ ໃນການປະຕິບັດລະບຽບການບໍລິຫານ; 3- ກໍ່ສ້າງລະບົບບັນດາອົງການບໍລິຫານແຫ່ງລັດ ແຕ່ສູນກາງຈົນຮອດຮາກຖານ ໃຫ້ມີຄວາມທະລຸລ່ວງ, ສະອາດປອດໃສ, ເຂັ້ມແຂງ, ທັນສະໄໝ, ມີຄວາມສັກສິດ ແລະ ປະສິດທິຜົນ; 4- ຮັບປະກັນການປະຕິບັດໃນພາກຕົວຈິງ ສິດປະຊາທິປະໄຕຂອງປະຊາຊົນ, ຮັກສາສິດທິມະນຸດ, ຕິດພັນສິດທິມະນຸດ ກັບສິດແລະຜົນປະໂຫຍດຂອງຊົນຊາດ ຂອງປະເທດຊາດ; 5- ກໍ່ສ້າງຖັນແຖວພະນັກງານ ຂ້າລັດຖະການ ທີ່ມີຄຸນສົມບັດ ມີຄວາມສາມາດ ແລະ ມີລະດັບຄວາມຮູ້ຢ່າງພຽງພໍ ເພື່ອຕອບສະໜອງຄວາມຮຽກຮ້ອງຕ້ອງການຮັບໃຊ້ປະຊາຊົນ ແລະ ການພັດທະນາປະເທດ. ແຜນແມ່ບົດໄດ້ກຳນົດວ່າ ຕ້ອງສືບຕໍ່ຜັນຂະຫຍາຍປະຕິຮູບການບໍລິຫານໃນ 6 ຂົງເຂດ: ປະຕິຮູບລະບຽບກົດໝາຍ, ລະບຽບການບໍລິຫານ, ການຈັດຕັ້ງກົງຈັກບໍລິຫານແຫ່ງລັດ; ກໍ່ສ້າງຍົກສູງຄູນນະພາບຖັນແຖວພະນັກງານ, ຂ້າລັດຖະການ; ການເງິນຫຼວງ ແລະ ການຫັນການບໍລິຫານເປັນທັນສະໄໝ. ໃນນັ້ນ, ຈຸດໜັກໃຈກາງຂອງການປະຕິຮູບການບໍລິຫານໃນໄລຍະ 10 ປີ ຕໍ່ໄປນີ້ແມ່ນ: ກໍ່ສ້າງ, ຍົກສູງຄູນນະພາບຂອງຖັນແຖວພະນັກງານ, ຂ້າລັດຖະການ, ສຸມໃສ່ປະຕິຮູບນະໂຍບາຍເງິນເດືອນ ແນໃສ່ສ້າງກຳລັງຊຸກດັນຢ່າງແທ້ຈິງເພື່ອໃຫ້ພະນັກງານ, ຂ້າລັດຖະການເຮັດວຽກ; ຍົກສູງຄຸນນະພາບຂອງການບໍລິການບໍລິຫານ ແລະ ຄຸນນະພາບຂອງການບໍລິການສາທາລະນະ.
ບັນດາຜົນສຳເລັດຕົ້ນຕໍທີ່ບັນລຸໄດ້ ໃນການປະຕິຮູບການບໍລິຫານ ໃນເວລາທີ່ຜ່ານມາ
ດ້ວຍການຊີ້ນຳຢ່າງແທດເຖິງຂອງລັດຖະບານ, ນາຍົກລັດຖະມົນຕີ ແລະ ອຳນາດການປົກຄອງທ້ອງຖິ່ນຂັ້ນຕ່າງໆ, ໃນເວລາທີ່ຜ່ານມາ ການປະຕິຮູບການບໍລິຫານໄດ້ຮັບການຜັນຂະຫຍາຍຢ່າງຮອບດ້ານ, ຄົບຊຸດ ແລະ ບັນລຸໄດ້ຜົນສຳເລັດອັນຕັ້ງໜ້າຫຼາຍຢ່າງ, ໄດ້ປະກອບສ່ວນອັນສຳຄັນເຂົ້າໃນຜົນງານແຫ່ງການພັດທະນາລວມຂອງປະເທດ. ສັງລວມບັນດາຜົນງານຕົ້ນຕໍ່ທີ່ບັນລຸໄດ້ ໃນຂົງເຂດຕ່າງໆ ຄືດັ່ງລຸ່ມນີ້:
ທີໜຶ່ງ, ລະບົບລະບຽບກົດໝາຍ, ເປັນຕົ້ນແມ່ນລະບຽບກົດໝາຍເສດຖະກິດຕະຫຼາດ ສືບຕໍ່ໄດ້ຮັບການປັບປຸງບູລະນະ. ໃນເວລາທີ່ຜ່ານມາ, ການປະຕິຮູບລະບຽບກົດໝາຍຖືກກຳນົດເປັນຈຸດໜັກໃຈກາງຂອງການປະຕິຮູບການບໍລິຫານ, ສ່ອງແສງເຖິງການນຳພາຂອງພັກ, ວຽກງານຊີ້ນຳ ບັນຊາຄວບຄຸມ ຂອງລັດຖະບານ, ນາຍົກລັດຖະມົນຕີ ໃນການປະຕິບັດເປົ້າໝາຍກໍ່ສ້າງລັດຖະບານສ້າງສັນພັດທະນາ. ຕາມນັ້ນ, ລະບົບລະບຽບກົດໝາຍ, ຂໍ້ກຳນົດກົດໝາຍຂອງລັດຖະບານ, ກະຊວງ, ຂະແໜງການ ແລະ ອຳນາດການປົກຄອງທ້ອງຖິ່ນ ກ່ຽວກັບການພັດທະນາເສດຖະກິດ, ວັດທະນະທຳ, ຮັບປະກັນການປ້ອງກັນຊາດ, ປ້ອງກັນຄວາມສະຫງົບ, ເພີ່ມທະວີວຽກງານພົວພັນຕ່າງປະເທດ... ໄດ້ຮັບການປະກາດໃຊ້ຢ່າງຄົບຊຸດ ແລະ ຄົບຖ້ວນພໍສົມຄວນ. ລະບຽບກົດໝາຍຂອງລະບົບການບໍລິຫານ ໄດ້ຮັບການປະຕິຮູບ ແລະ ໄດ້ປົວແປງບູລະນະໂດຍພື້ນຖານເປັນກ້າວໆ; ລະບຽບກົດໝາຍກ່ຽວກັບການຫັນເປັນສັງຄົມ, ຮ່ວມມືພາກລັດ-ເອກະຊົນ ໄດ້ປະກາດໃຊ້ ແລະ ເຂົ້າສູ່ຊີວິດສັງຄົມເທື່ອລະກ້າວ; ລະບຽບກົດໝາຍກ່ຽວກັບການຈັດຕັ້ງກົງຈັກຂອງລະບົບການບໍລິຫານ, ກ່ຽວກັບສາຍພົວພັນລະຫວ່າງລັດກັບປະຊາຊົນ ສືບຕໍ່ໄດ້ຮັບການປ່ຽນແປງໃໝ່ ແລະ ປົວແປງບູລະນະ. ວຽກງານໂຄສະນາເຜີຍແຜ່, ສຶກສາຮ່ຳຮຽນກົົດໝາຍ ໄດ້ຮັບປະກັນສິດເຂົ້າເຖິງກົດໝາຍຂອງປະຊາຊົນ, ຍົກສູງຄວາມຮູ້ດ້ານກົດໝາຍ, ສະຕິປະຕິບັດຕາມກົດໝາຍຂອງປະຊາຊົນ.
ທີສອງ, ກົງຈັກບໍລິຫານແຫ່ງລັດແຕ່ສູນກາງຈົນຮອດທ້ອງຖິ່ນ ສືບຕໍ່ໄດ້ຮັບການປົວແປງບູລະນະ ທາງດ້ານການຈັດຕັ້ງ ພາລະບົດບາດ ໜ້າທີ່, ຍົກສູງປະສິດທິຜົນ ແລະ ຜົນສັກສິດ ໃນການເຄື່ອນໄຫວ. ໄດ້ດຳເນີນການທົບທວນຄືນ ແລະ ປະກາດໃຊ້ບັນດາຂໍ້ກຳນົດໃໝ່ ກ່ຽວກັບທີ່ຕັ້ງ, ພາລະບົດບາດ, ໜ້າທີ່, ສິດອຳນາດ, ໂຄງສ້າງການຈັດຕັ້ງ ແລະ ການບັນຈຸທີ່ມີຢູ່ ຂອງບັນດາກະຊວງ, ອົງການທຽບເທົ່າກະຊວງ, ອົງການຂຶ້ນກັບລັດຖະບານ, ຄະນະກຳມະການປະຊາຊົນຂັ້ນຕ່າງໆ, ບັນດາອົງການວິຊາສະເພາະຂຶ້ນກັບຄະນະກຳມະການປະຊາຊົນຂັ້ນແຂວງ, ຂັ້ນເມືອງ, ບັນດາອົງການຈັດຕັ້ງຂຶ້ນກັບກົງຈັກການບໍລິຫານແຫ່ງລັດຢູ່ສູນກາງ ແລະ ທ້ອງຖີ່ນ. ການແບ່ງຂັ້ນໃນການຄຸ້ມຄອງລະຫວ່າງສູນກາງ ແລະ ທ້ອງຖິ່ນ ສືບຕໍ່ໄດ້ຮັບການຍູ້ແຮງຜັນຂະຫຍາຍ. ລັດຖະບານໄດ້ເພີ່ມທະວີການແກ້ໄຂບັນດາບັນຫາທີ່ມີລັກສະນະຍຸດທະສາດ, ຍູ້ແຮງການກວດກາ, ຕິດຕາມກວດກາສຳລັບບັນດາໜ້າທີ່ໆໄດ້ແບ່ງຂັ້ນໃຫ້ທ້ອງຖິ່ນ. ສຳເລັດການແບ່ງປະເພດຫົວໜ່ວຍພາລະກິດພາກລັດ ເພື່ອຈະມີຮູບການເຫັນປ່ຽນໃຫ້ເໝາະສົມ. ຜັນຂະຫຍາຍຢ່າງກວ້າງຂວາງກົນໄກສ້າງຄວາມເຂັ້ມແຂງດ້ວຍຕົນເອງ, ຮັບຜິດຊອບດ້ວຍຕົນເອງ ຂອງບັນດາຫົວໜ່ວຍພາລະກິກພາກລັດ. ຍູ້ແຮງການຫັນເປັນສັງຄົມ, ສົ່ງເສີມການສ້າງຕັ້ງບັນດາອົງການຈັດຕັ້ງສະໜອງການບໍລິການສາທາລະນະ ຂອງບັນດາພາກສ່ວນເສດຖະກິດນອກພາກລັດ ໃນຂົງເຂດຕ່າງໆ, ເປັນຕົ້ນແມ່ນໃນຂົງເຂດການສຶກສາ - ບຳລຸງກໍ່ສ້າງ, ສາທາລະນະສຸກ, ວິທະຍາສາດ - ເຕັກໂນໂລຊີ.
ທີສາມ, ການປະຕິຮູບລະບຽບການບໍລິຫານ ຖືກກຳນົດວ່າເປັນຂອດຈຸດໜັກໃຈກາງໜຶ່ງ ແລະ ໄດ້ຮັບການຜັນຂະຫຍາຍຢູ່ທຸກຂັ້ນການບໍລິຫານ ຕາມທິດຫັນເປັນງ່າຍດາຍ, ສ້າງສິ່ງແວດລ້ອມທີ່ສະດວກສະບາຍ ປອດໂປ່ງໃຫ້ແກ່ການພັດທະນາເສດທຖະກິດ - ສັງຄົມ, ຮັບປະກັນຜົນປະໂຫຍດອັນຊອບທຳ ແລະ ສິດເປັນເຈົ້າຂອງປະຊາຊົນ. ລັດຖະບານ, ນາຍົກລັດຖະມົນຕີ ໄດ້ມີການປະກາດໃຊ້ມະຕິ, ຄຳສັ່ງເປັນຫຼາຍສະບັບ ແນໃສ່ຍູ້ແຮງການປະຕິຮູບລະບຽບການບໍລິຫານ ໃນຂົງເຂດຈຳນວນໜຶ່ງຄື: ທີ່ດິນ, ພາສີອາກອນ, ສຸລະກາກອນ, ປະກັນໄພສັງຄົມ, ຈົດທະບຽນການທຸລະກິດ ແລະ ກໍ່ສ້າງ, ຈົດທະບຽນສຳມະໂນຄົວ, ບັດປະຈຳຕົວ... ແນໃສ່ປົວແປງສິ່ງແວດລ້ອມແຫ່ງການທຸລະກິດ, ຍົກສູງຄວາມສາມາດແຂ່ງຂັນ, ດຶງດູດການລົງທຶນ. ການຜັນຂະຫຍາຍປະຕິບັດແຜນການຫັນລະບຽບການບໍລິຫານເປັນງ່າຍດາຍ ຕາມມະຕິສະເພາະ 25 ສະບັບ ຂອງລັດຖະບານ ເຊິ່ງບັນດາກະຊວງ ຂະແໜງການໄດ້ປະຕິບັດຢ່າງສຳເລັດຜົນ ໂດຍໄດ້ຫັນເປັນງ່າຍດາຍຕໍ່ລະບຽບການບໍລິຫານ 4.481 ຂໍ້ໃນຈຳນວນທັງໝົດ 4.723 ຂໍ້, ບັນລຸອັດຕາສ່ວນ 94,87% (ນັບເຖິງທ້າຍປີ 2015). ໃນແຕ່ລະປີ, ການກວດຄືນລະບຽບການບໍລິຫານ ແລະຫັນມັນເປັນງ່າຍດາຍ; ການປະກາດ ແລະ ເອົາຂໍ້ກຳນົດໃໝ່ຕິດກະດານຢ່າງເປີດເຜີຍທີ່ບ່ອນຮັບ ແກ້ໄຂລະບຽບການບໍລິຫານ ໄດ້ຊ່ວຍປົດປ່ອຍແຫຼ່ງພະລັງສັງຄົມ, ຍົກສູງຄວາມສາມາດແຂ່ງຂັນແຫ່ງຊາດ. ມີຫຼາຍໂຄງການ, ຄວາມຄິດລິເລີ່ມກ່ຽວກັບການປະຕິຮູບການບໍລິຫານທີ່ມີລັກສະນະບຸກທະລຸ ໄດ້ຮັບການຄົ້ນຄ້ວາກໍ່ສ້າງ ແລະ ຜັນຂະຫຍາຍປະຕິບັດ, ຜ່ານນັ້ນ, ໄດ້ບັນລຸຜົນສຳເລັດອັນຕັ້ງໜ້າຫຼາຍຢ່າງ, ພິເສດແມ່ນບັນດາຜົນສຳເລັດແຫ່ງການປະຕິຮູບ, ຫຍໍ້ສັ້ນເວລາ ແລະ ລະບຽບການບໍລິຫານ ກ່ຽວກັບພາສີອາກອນ ແລະ ປະກັນໄພສັງຄົມ. ກົນໄກ “ປະຕູດຽວ”, “ປະຕູດຽວມີການຕໍ່ເມື່ອງພາຍໃນ” ສືບຕໍ່ໄດ້ຮັບການຍູ້ແຮງ ຜັນຂະຫຍາຍຢູ່ທ້ອງຖິ່ນຕ່າງໆ, ປະກອບສ່ວນເຂົ້າໃນການປະຕິຮູບລະບຽບການບໍລິຫານ ຕາມທິດມີຄວາມເປີດເຜີຍ, ໂປ່ງໃສ, ຫລຸດຜ່ອນຄວາມຫຍໍ້ທໍ້ ຄວາມລຳຄານໃຈໃຫ້ແກ່ປະຊາຊົນ ແລະ ອົງການຈັດຕັ້ງຕ່າງໆ.
ທີສີ່, ຄຸນນະພາບຂອງຖັນແຖວພະນັກງານ ຂ້າລັດຖະການ ໃນກົງຈັກການບໍລິຫານແຫ່ງລັດ ໄດ້ຮັບການຍົກສູງກວ່າເກົ່າ, ຕອບສະໜອງຄວາມຕ້ອງການ ແລະ ໜ້າທີ່ໄດ້ດີກວ່າເກົ່າ. ລະບົບເອກະສານນິຕິກຳທີ່ຫັນເປັນລະອຽດຕໍ່ຂໍ້ກຳນົດຂອງກົດໝາຍວ່າດ້ວຍພະນັກງານ ຂ້າລັດຖະການ, ກົດໝາຍວ່າດ້ວຍລັດຖະກອນ ສືບຕໍ່ໄດ້ຮັບການກໍ່ສ້າງ, ປັບປຸງບູລະນະ. ນາຍົກລັດຖະມົນຕີ ໄດ້ປະກາດໃຊ້ຂໍ້ຕົກລົງສະບັບເລກທີ 1557/QĐ-TTg, ລົງວັນທີ 18 ຕຸລາ 2012 ກ່ຽວກັບການອານຸມັດຜ່ານໂຄງການ “ຍູ້ແຮງການປະຕິຮູບລະບອບການງານ ຂ້າລັດຖະການ” ແນໃສ່ກໍ່ສ້າງລະບົບການງານ ຂ້າລັດຖະການທີ່ “ຊຳໜິຊຳນານ, ມີຄວາມຮັບຜິດຊອບ, ຂະຫຍັນຂັນເຄື່ອນ, ໂປ່ງໃສ, ມີປະສິດທິຜົນ”. ຕາມນັ້ນ, ການປະຕິຮູບລະບອບການງານ ຂ້າລັດຖະການ ໃນໄລຍະເວລາທີ່ຜ່ານມາໄດ້ສຸມໃສ່ເປົ້າໝາຍກໍ່ສ້າງຖັນແຖວພະນັກງານ, ຂ້າລັດຖະການ ທີ່ມີຄຸມສົມບັດ, ຄວາມສາມາດ, ວິຊາສະເພາະ, ມີໂຄງສ້າງທີ່ເໝາະສົມ ໃນບັນດາອົງການຈັດຕັ້ງ, ກົມກອງ ບົນພື້ນຖານຂອງການກຳນົດທີ່ຕັ້ງເຮັດວຽກ. ຮອດເດືອນທັນວາ 2015, ກະຊວງພາຍໃນພ້ອມກັບບັນດາກະຊວງທີ່ຄຸ້ມຄອງລັດຖະກອນສະເພາະຂະແໜງ ໄດ້ປະກາດໃຊ້ມາດຕະຖານຍົດສັກຕຳແໜ່ງຊັ້ນຂັ້ນຂ້າລັດຖະການເປັນ 47 ສະບັບ. ຄຽງຄູ່ກັນນັ້ນ, ກະຊວງພາຍໃນກໍ່ໄດ້ປະສານສົມທົບຢ່າງຕັ້ງໜ້າກັບບັນດາກະຊວງ, ຂະແໜງການທີ່ກ່ຽວຂ້ອງ ເພື່ອບູລະນະ ແລະ ປະກາດໃຊ້ ໜັງສືວຽນປະສົມ ກ່ຽວກັບການກຳນົດລະຫັດ, ມາດຕະຖານຍົດສັກຕຳແໜ່ງວິຊາຊີບຂ້າລັດຖະການຂະແໜງການສະເພາະ. ວຽກງານສອບເສັງຄັດເລືອກ, ສອບເສັງເລື່ອນຊັ້ນຂັ້ນຂ້າລັດຖະການ ໄດ້ສຸມໃສ່ການຮັບປະກັນລັກສະນະພາວະວິໄສ, ຍຸຕິທຳ. ແບບວິທີຄັດເລືອກການນຳຂັ້ນກົມ, ຂັ້ນພະແນກ, ຂັ້ນຫ້ອງ ໄດ້ຮັບການປ່ຽນແປງໃໝ່ ແລະໃນເບື້ອງຕົ້ນໄດ້ສ້າງສະພາບແວດລ້ອມແຫ່ງການແຂ່ງຂັນ, ດຶງດູດຄົນທີ່ມີຄຸມສົມບັດ ຄວາມສາມາດ ເຂົ້າຮ່ວມການຄັດເລືອກ ຊຶ່ງໄດ້ຮັບຄວາມສະໜັບສະໜູນຈາກຫາງສຽງໃນສັງຄົມ. ວຽກງານບຳລຸງກໍ່ສ້າງພະນັກງານ, ຂ້າລັດຖະການໄດ້ສຸມໃສ່ການຍົກສູງລະດັບຄວາມຮູ້ຕາມກົນໄກຄຸ້ມຄອງແບບໃໝ່ ແລະ ທັກສະການເຮັດວຽກ.
ວຽກງານຄຸ້ມຄອງ, ຕີລາຄາ, ແບ່ງປະເພດພະນັກງານ ຂ້າລັດຖະການ, ພິເສດແມ່ນ ການປັບປຸງວຽກງານຄຸ້ມຄອງພະນັກງານ, ຂ້າລັດຖະການ ໄດ້ຮັບການຍູ້ແຮງຜັນຂະຫຍາຍປະຕິບັດ. ໄດ້ກໍ່ສ້າງແລະປະຕິບັດນະໂຍບາຍກ່ຽວກັບການດຶງດູດ, ຄົ້ນເຜີຍ, ນຳໃຊ້ ແລະ ເກື້ອກຸນຜູ້ທີ່ມີຄວາມເກັ່ງກ້າສາມາດໃນການເຄື່ອນໄຫວດ້ານວຽກງານການບໍລິຫານ. ນະໂຍບາຍປັບປຸງການບັນຈຸລັດຖະກອນໃຫ້ກະທັດລັດເພື່ອຍົກສູງຄຸນນະພາບຂອງຖັນແຖວພະນັກງານ ຂ້າລັດຖະການ ໄດ້ຮັບການຜັນຂະຫຍາຍໃນເບື້ອງຕົ້ນ. ການປະຕິຮູບເງິນເດືອນ ແລະ ບັນດາລະບອບ, ນະໂຍບາຍອື່ນ ສຳລັບຖັນແຖວພະນັກງານ ຂ້າລັດຖະການ ໄດ້ປະຕິບັດຕາມແຜນການດຳເນີນງານ. ບັນດານະໂຍບາຍກ່ຽວກັບການດຶງດູດ, ລະດົມສົ່ງເສີມໃຫ້ພະນັກງານ ຂ້າລັດຖະການ ເສີມຂະຫຍາຍຄວາມເກັ່ງກ້າສາມາດຂອງຕົນໃນການເຄື່ອນໄຫວດ້ານວຽກງານການບໍລິຫານນັ້ນ ສືບຕໍ່ໄດ້ຮັບຄວາມເອົາໃຈໃສ່, ຫັນເປັນລະອຽດ.
ທີຫ້າ, ສະຖາບັນ, ກົດໝາຍ, ກົນໄກ, ນະໂຍບາຍກ່ຽວກັບການຄຸ້ມຄອງລາຍຮັບ, ລາຍຈ່າຍງົບປະມານ ແລະ ຄຸ້ມຄອງການນຳໃຊ້ຊັບສິນແຫ່ງລັດ ໄດ້ຮັບການປ່ຽນແປງໃໝ່ ປັບປຸງບູລະນະເທື່ອລະກ້າວ ແລະ ນັບມື້ນັບເໝາະສົມກວ່າເກົ່າ, ຜ່ານນັ້ນ ໄດ້ເພີ່ນທະວີລັກສະນະປະສິດທິຜົນຂອງການໃຊ້ຈ່າຍພາກລັດ, ຫລຸດຜ່ອນການສໍ້ລາດບັງຫຼວງ, ຄວາມຟຸມເຟືອຍໃນການນຳໃຊ້ງົບປະມານແຫ່ງລັດ, ປະກອບສ່ວນເພີ່ມທະວີລະບຽບວິໄນດ້ານການເງິນ, ເພີ່ມທະວີລັກສະນະໂປ່ງໃສ ແລະ ຄວາມຮັບຜິດຊອບກ່ຽວກັບການລາຍງານອະທິບາຍ ໃນການປະຕິບັດດ້ານງົບປະມານ. ການຫັນເປັນກົດໝາຍ ແລະ ຫັນເປັນເປີດເຜີຍຕໍ່ບັນດາແຫຼ່ງລາຍຮັບ ແລະ ລາຍຈ່າຍງົບປະມານ ກໍໄດ້ຍົກສູງລັກສະນະປະຊາທິປະໄຕ ແລະ ໂປ່ງໃສ ໃນການຄຸ້ມຄອງງົບປະມານແຫ່ງລັດ. ລະບຽບການບໍລິຫານໃນການເກັບລາຍຮັບ ແລະໃຊ້ຈ່າຍງົບປະມານແຫ່ງລັດ ກໍໄດ້ຮັບການປະຕິຮູບຢ່າງແຂງແຮງຕາມທິດເປີດເຜີຍ, ຍຸຕິທຳ, ສະດວກ ແລະ ຖືກຕ້ອງຕາມກົດໝາຍ. ການຄຸ້ມຄອງ, ນຳໃຊ້ ແລະ ລົງທຶນຈັດຊື້ເຄື່ອງຂອງພາກລັດ ກໍໄດ້ກຳນົດຢ່າງແໜ້ນແຟ້ນກວ່າອີກ. ກົນໄກເປັນເຈົ້າດ້ວຍຕົນເອງ, ຮັບຜິດຊອບດ້ວຍຕົນເອງກ່ຽວກັບການນຳໃຊ້ການບັນຈຸພະນັກງານ ຂ້າລັດຖະການ ແລະ ຄ່າໃຊ້ຈ່າຍໃນການບໍລິຫານ ສຳລັບອົງການຈັດຕັ້ງແຫ່ງລັດ ແລະ ກົນໄກຮັບປະກັນການເງິນດ້ວຍຕົນເອງ ສຳລັບໜ່ວຍພາລະກິດແຫ່ງລັດ, ອົງການຈັດຕັ້ງວິທະຍາສາດແລະເຕັກໂນໂລຊີແຫ່ງລັດ ສືບຕໍ່ໄດ້ຮັບການຜັນຂະຫຍາຍປະຕິບັດ.
ບັນດາກົນໄກ, ນະໂຍບາຍກ່ຽວກັບພາສີອາກອນ, ເງິນເດືອນ, ຄ່າແຮງງານ, ປະກັນໄພສັງຄົມ, ສະຫວັດດີການສັງຄົມ ກໍສືບຕໍ່ໄດ້ລັດຖະບານ ແລະ ກະຊວງ, ຂະແໜງການຕ່າງໆ ຄົ້ນຄວ້າ ແລະ ບູລະນະໃນຂະບວນວິວັດແຫ່ງການປະຕິຮູບ. ກົນໄກ, ນະໂຍບາຍການເງິນສຳລັບວິສາຫະກິດແຫ່ງລັດ; ຄຸ້ມຄອງການກູ້ຢືມ ແລະ ຊຳລະໜີ້ຕ່າງປະເທດ, ໜີ້ລັດຖະບານ, ໜີ້ແຫ່ງຊາດ, ໜີ້ສາທາລະນະ; ການຈັດແບ່ງງົບປະມານແຫ່ງລັດໃຫ້ອົງການບໍລິຫານແຫ່ງລັດ ສືບຕໍ່ໄດ້ຮັບການປ່ຽນແປງໃໝ່.
ທີຫົກ, ການໝູນໃຊ້ເຕັກໂນໂລຊີຂໍ້ມູນຂ່າວສານໃນການເຄື່ອນໄຫວຂອງອົງການບໍລິຫານ ໄດ້ຮັບການຍູ້ແຮງ, ຕາມນັ້ນ ຍົກສູງຄຸນນະພາບການເຄື່ອນໄຫວ ແລະ ສະໜອງການບໍລິການສາທາລະນະໃຫ້ແກ່ປະຊາຊົນ, ການຈັດຕັ້ງຂອງອົງການບໍລິຫານແຫ່ງລັດ ຕາມທິດເປີດເຜີຍ ແລະ ໂປ່ງໃສ. ລັດຖະບານ, ນາຍົກລັດຖະມົນຕີ ໄດ້ມີການຊີ້ນຳ, ບັນຊາຄວບຄຸມຢ່າງແທດເຖິງ ແນໃສ່ຊຸກຍູ້ການໝູນໃຊ້ເຕັກໂນໂລຊີຂໍ້ມູນຂ່າວສານໃນບັນດາອົງການລັດ, ບູລະນາ ແລະ ຍູ້ແຮງການເຄື່ອນໄຫວຂອງເຄືອຂ່າຍສື່ສານເອເລັກໂຕຣນິກການບໍລິຫານຂອງລັດຖະບານໃນອິນເຕີເນັດ. ບັນດາກະຊວງ, ຂະແໜງການ ແລະ ທ້ອງຖິ່ນ ໄດ້ເພີ່ມທະວີການໝູນໃຊ້ລະບົບຄຸ້ມຄອງຄຸນນະພາບຕາມມາດຕະຖານ TCVN ISO 9001:2000 ແລະ ຫັນປ່ຽນມາສູ່ລະບົບຄຸ້ມຄອງຄຸນນະພາບຕາມມາດຕະຖານ TCVN ISO 9001:2008 ເປັນກ້າວໆ ເຂົ້າໃນການເຄື່ອນໄຫວຄຸ້ມຄອງລັດ ແນໃສ່ຍົກສູງຄຸນນະພາບ, ປະສິດທິຜົນ, ລັກສະນະເປີດເຜີຍ, ໂປ່ງໃສໃນການປະຕິບັດໜ້າທີ່ຂອງພະນັກງານ, ຂ້າລັດຖະການ ໃນລະບົບກົງຈັກບໍລິຫານແຫ່ງລັດ. ສຳນັກງານອົງການບໍລິຫານແຫ່ງລັດໄດ້ຮັບການເອົາໃຈໃສ່ລົງທຶນກໍ່ສ້າງໃຫ້ໃຫຍ່ໂຕໂອ້ຖົງ ແລະ ທັນສະໄໝກວ່າເກົ່າ. ທ້ອງຖິ່ນຈຳນວນໜຶ່ງທີ່ມີເງື່ອນໄຂກໍໄດ້ກໍ່ສ້າງສູນການບໍລິຫານລວມສູນຂອງແຂວງ, ນະຄອນ, ເມືອງ ຄື: ນະຄອນດ່າໜັງ, ບັນດາແຂວງ ບິ່ງເຢືອງ, ບ່າເຣ້ຍ - ຫວູງເຕົ່າ, ກວ໋າງນິນ..., ສ້າງເງື່ອນໄຂໃຫ້ແກ່ການປ່ຽນແປງໃໝ່ວຽກງານບໍລິຫານຄຸ້ມຄອງ, ພ້ອມທັງສ້າງຄວາມສະດວກໃຫ້ການໝູນໃຊ້ເຕັກໂນໂລຊີຂໍ້ມູນຂ່າວສານ, ນຳໃຊ້ອຸປະກອນວັດຖຸທີ່ທັນສະໄໝເຂົ້າໃນການເຄື່ອນໄຫວຂອງອົງການບໍລິຫານ.
ບັນດາຂໍ້ຈຳກັດ, ສິ່ງຄົງຄ້າງ
ຄງງຄູ່ກັບບັນດາຜົນສຳເລັດອັນຕັ້ງໜ້າທີ່ບັນລຸໄດ້ນັ້ນ, ທຽບກັບເປົ້າໝາຍຂອງການປະຕິຮູບ ແລະ ຄວາມຕ້ອງການຕົວຈິງ, ການປະຕິຮູບການບໍລິຫານໃນເວລາທີ່ຜ່ານມາກໍ່ຍັງມີຂໍ້ຈຳກັດ ສິ່ງຄົງຄ້າງຫຼາຍປະການ, ນັ້ນແມ່ນ:
- ລະບົບລະບຽບກົດໝາຍ, ກົດໝາຍຍັງບໍ່ທັນຄົບຊຸດ ແລະ ຍັບບໍ່ທັນເປັນເອກະພາບ, ຍັງບໍ່ສອດຄ່ອງກັບຄວາມຕ້ອງການ ແຫ່ງການພັດທະນາລະບົບເສດຖະກິດຕະຫຼາດຕາມທິດສັງຄົມນິຍົມ ແລະ ເປີດກວ້າງປະຊາທິປະໄຕໃນຊີວິດສັງຄົມ ໃນສະພາບການໃໝ່. ສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນໄດ້ສະແດງອອກຢູ່ທີ່ ມີກົດໝາຍ, ຄຳສັ່ງຕາມກົດໝາຍບາງສະບັບໄດ້ຖືກຮັບຮອງແລ້ວ ແຕ່ການອອກດຳລັດ ແລະ ໜັງສືວຽນແນະນຳການຜັນຂະຫຍາຍພັດປະກາດໃຊ້ຢ່າງຊັກຊ້າ. ຍັງມີສະພາບການຕິດໜີ້ເອກະສານ ໃນລາຍການສ້າງຂໍ້ກຳນົດກົດໝາຍແຕ່ລະປີ. ລະດັບສອດຄ່ອງລະຫວ່າງເນື້ອໃນຂອງເອກະສານກົດໝາຍນິຕິກຳ ກັບບັນດາສົມທິສັນຍາສາກົນທີ່ກ່ຽວຂ້ອງ ຍັງມີຄວາມຈຳກັດ; ວຽກງານກວດຄືນ, ຫັນເປັນລະບົບເອກະສານກົດໝາຍນິຕິກຳ ກໍຍັງມີຄວາມຊັກຊ້າ.
- ລະບຽບການບໍລິຫານຢູ່ບາງຂົງເຂດຍັງມີຄວາມສັບສົນ ຫຍຸ້ງເຫຍີງ; ຈຳນວນລະບຽບການບໍລິຫານປະຕິບັດຕາມກົນໄກ “ປະຕູດຽວມີການຕໍ່ເມື່ອງພາຍໃນ” ກໍຍັງໜ້ອຍ. ພື້ນຖານວັດຖຸຢູ່ພາກສ່ວນຮັບແລະສົ່ງເອກະສານ ເຖິງວ່າໄດ້ຮັບການລົງທຶນຍົກລະດັບ ແຕ່ກໍຍັງບໍ່ຕອບສະໜອງໄດ້ກັບຄວາມຮຽກຮ້ອງຂອງການຫັນລະບົບການບໍລິຫານເປັນທັນສະໄໝ. ຈຳນວນການບໍລິການສາທາລະນະສະໜອງຕາມສາຍອອນໄລລະດັບ 3 - 4 ກໍຍັງມີຄວາມຈຳກັດ.
- ການກວດຄືນພາລະບົດບາດ, ໜ້າທີ່ຂອງກົງຈັກການບໍລິຫານແຫ່ງລັດທັງໝົດ ຍັງຊັກຊ້າ, ຍັງບໍ່ທັນສອດຄ່ອງກັບຄວາມຮຽກຮ້ອງຕ້ອງການພັດທະນາລະບົບເສດຖະກິດຕະຫຼາດຕາມທິດສັງຄົມນິຍົມ. ກົງຈັກການບໍລິຫານຍັງພະລຸງພະລັງ, ບໍ່ກະທັດລັດ, ຍັງສັບສົນ, ບໍ່ມີຄວາມໝັ້ນຄົງ. ການປັບປຸງການບັນຈຸລັດຖະກອນໃຫ້ກະທັດລັດ ກໍໄດ້ຮັບຜົນບໍ່ພໍທໍ່ໃດ. ບາງຂົງເຂດຄຸ້ມຄອງລັດຍັງມີຂໍ້ຄົງຄ້າງ, ຊ້ຳຊ້ອນກັນ. ການແບ່ງຂັ້ນຄຸ້ມຄອງລັດ ກໍຍັງບໍ່ໄດ້ປະຕິບັດຢ່າງເດັດຂາດ, ເຂັ້ມງວດ. ການເຄື່ອນໄຫວຂອງກົງຈັກການບໍລິຫານແຕ່ສູນກາງຈົນຮອດທ້ອງຖິ່ນ ຍັງບໍ່ເປັນເອກະພາບ, ທະລຸລົ່ງແທ້ເທື່ອ. ການປ່ຽນແປງແບບວິທີການຄຸ້ມຄອງ, ບັນຊາຄວບຄຸມຂອງກົງຈັກບໍລິຫານ ກໍຍັງຊັກຊ້າ; ຫຼັກດຳເນີນການເຮັດວຽກຂອງບັນດາອົງການບໍລິຫານ ເບິ່ງລວມຍັງບໍ່ມີລັກສະນະວິຊາອາຊີບ. ການປະສານສົມທົບລະຫວ່າງບັນດາອົງການບໍລິຫານແຫ່ງລັດ ໃນຂະບວນວິວັດຂອງການແກ້ໄຂວຽກງານ ຍັງບໍ່ໄດ້ແໜ້ນແຟ້ນ.
- ຄຸນນະພາບຂອງຖັນແຖວພະນັກງານ, ຂ້າລັດຖະການບາງບ່ອນຍັງບໍ່ໄດ້ເທົ່າທຽມກັນ, ຊ້ຳບໍ່ໜຳ ຍັງອ່ອນແອ, ເປັນຕົ້ນແມ່ນຄວາມສາມາດຄົ້ນເຫັນບັນຫາ, ການເສນາທິການ ແລະ ສະເໜີບັນດາມາດຕະການແກ້ໄຂ; ພະນັກງານ, ຂ້າລັດຖະການຈຳນວນໜຶ່ງ ທີ່ເຮັດວຽກງານພົວພັນເຖິງອົງການຈັດຕັ້ງແລະປະຊາຊົນ ກໍຍັງບໍ່ເຮັດດ້ວຍຄວາມຮັບຜິດຊອບສູງ, ບາງຄັ້ງ ບາງບ່ອນພັດຍັງກໍ່ຄວາມຫຍຸ້ງຍາກ, ກໍ່ຄວາມລຳຄານໃຈໃຫ້ຜູ້ອື່ນ. ການສອບເສັງຄັດເລືອກພະນັກງານນຳພາ ຄຸ້ມຄອງ ກໍໄດ້ຜັນຂະຫຍາຍປະຕິບັດຢ່າງຊັກຊ້າ. ວຽກງານກວດກາ, ກວດການການງານບໍລິຫານ ແລະ ປະຕິບັດວິໄນ ຕໍ່ພະນັັກງານ ລັດຖະກອນທີ່ລະເມີດກົດໝາຍ ຍັງບໍ່ທັນເປັນປົກກະຕິ, ປະສິດທິຜົນຍັງຕ່ຳ.
- ການປະຕິຮູບການເງິນຫຼວງໄດ້ປະຕິບັດໃນເບື້ອງຕົ້ນເທົ່ານັ້ນ, ຜົນສຳເລັດທີ່ບັນລຸໄດ້ກໍຍັງຕ່ຳ. ບັນດາອົງການທີ່ມີອຳນາດຕັດສິນໃນການຄຸ້ມຄອງ ຍັງບໍ່ກ້າຜັນຂະຫຍາຍການມອບສິດເປັນເຈົ້າຕົນເອງ ໃຫ້ແກ່ອົງການພາລະກິດການບໍລິການແຫ່ງລັດ, ຍັງບໍ່ມີມາດຕະການເພື່ອສົ່ງເສີມໃຫ້ບັນດາອົງການພາລະກິດການບໍລິການແຫ່ງລັດ ໃນການຈົດທະບຽນປະຕິບັດການເປັນເຈົ້າດ້ວຍຕົນເອງ; ການຫັນເປັນສັງຄົມຕໍ່ການເຄື່ອນໄຫວບໍລິການສາທາລະນະ ກໍຍັງຊັກຊ້າຢູ່.
- ຜົນສຳເລັດກ່ຽວກັບການຜັນຂະຫຍາຍການໝູນໃຊ້ເຕັກໂນໂລຊີສື່ສານ, ໝູນໃຊ້ລະບົບຄຸ້ມຄອງຄຸນນະພາບຕາມມາດຕະຖານ ISO 9001:2008 ເຂົ້າໃນການເຄື່ອນໄຫວຂອງບັນດາອົງການບໍລິຫານແຫ່ງລັດ ກໍຍັງຈຳກັດ. ການກໍ່ສ້າງສຳນັກງານໃຫ້ທັນສະໄໝ ກໍຍັງບໍ່ທັນຄົບຊຸດ, ຍັງມີລັກສະນະປີກຍ່ອຍ ກະແຈກກະຈາຍ. ການລົງທຶນກໍ່ສ້າງສຳນັກງານຕາແສງ, ໝູນໃຊ້ເຕັກໂນໂລຊີສື່ສານ ກໍບໍ່ບັນລຸຜົນສຳເລັດຕາມທີ່ຄາດຫວັງ.
- ວຽກງານໂຄສະນາຖະແຫຼງຂ່າວ ສະໜອງຂໍ້ມູນຂ່າວສານ, ສ້າງຄວາມເຫັນດີເຫັນພ້ອມກັນພາຍໃນປະຊາຊົນແລະສັງຄົມ ໄດ້ຮັບປະສິດທິຜົນໜ້ອຍ, ບໍ່ຕອບສະໜອງໄດ້ກັບຄວາມຕ້ອງການ, ດັ່ງນັ້ນ, ຈຶ່ງມີຫາງສຽງໃຫ້ທັດສະນະວ່າ ການປະຕິຮູບການບໍລິຫານຍັງຊັກຊ້າ. ການລະດົມການເຂົ້າຮ່ວມ, ປະກອບຄວາມຄິດເຫັນຂອງປະຊາຊົນ, ອົງການຈັດຕັ້ງ, ວິສາຫະກິດ - ຊຶ່ງເປັນຜູ້ທີ່ຊົມໃຊ້ຜົນງານແຫ່ງການປະຕິຮູບການບໍລິຫານ - ເຂົ້າໃນຂະບວນວິວັດແຫ່ງການປະຕິຮູບການບໍລິຫານ ກໍຍັງຖືກຈຳກັດ.
ສືບຕໍ່ຍູ້ແຮງການປະຕິຮູບການບໍລິຫານ ຕາມຈິດໃຈຂອງມະຕິກອງປະຊຸມໃຫຍ່ຄັ້ງທີ XII ຂອງພັກ
ມະຕິກອງປະຊຸມໃຫຍ່ຄັ້ງທີ XII ຂອງພັກ ໄດ້ກຳນົດ 6 ໜ້າທີ່ຈຸດສຸມໃຈກາງ ເພື່ອແນໃສ່ຍູ້ແຮງພາລະກິດປ່ຽນແປງໃໝ່ ຢ່າງຮອບດ້ານ, ຄົບຊຸດ; ພັດທະນາເສດຖະກິດຢ່າງໄວ ແລະ ຍືນຍົງ, ສູ້ຊົນສ້າງປະເທດຫວຽດນາມໃຫ້ກາຍເປັນປະເທດອຸດສາຫະກຳໂດຍພື້ນຖານ ຕາມທິດທັນສະໄໝໂດຍໄວ; ຍົກສູງລະດັບຊີວິດດ້ານວັດຖຸ ແລະ ຈິດໃຈຂອງປະຊາຊົນ. ໃນນັ້ນ, ໜ້າທີ່ຈຸດສຸມໃຈກາງຈຳນວນໜຶ່ງທີ່ມີຜົນກະທົບອັນສຳຄັນ, ມີຄວາມສະທ້ອນອັນໃຫຍ່ຫຼວງ ເຖິງຂະບວນວິວັດແຫ່ງການຜັນຂະຫຍາຍການປະຕິຮູບການບໍລິຫານ ໃນໄລຍະຕໍ່ໄປນີ້ ຄື ກໍ່ສ້າງການຈັດຕັ້ງກົງຈັກຂອງລະບົບການເມືອງທັງໝົດໃຫ້ກະທັດລັດຮັດກຸມດີ, ແລະເຄື່ອນໄຫວຢ່າງມີຄວາມສັກສິດ ມີປະສິດທິຜົນ; ຍູ້ແຮງການຕໍ່ສູ້ຕ້ານ, ສະກັດກັ້ນການສໍ້ລາດບັງຫຼວງແລະຄວາມຟຸ່ມເຟືອຍ, ອາດຍາສິດ; ສຸມໃສ່ປະຕິບັດບັນດາມາດຕະການກ່ຽວກັບການຍົກສູງຄຸນນະພາບການເຕີບໂຕ, ຍົກສູງປະສິດຕິພາບຂອງແຮງງານ ແລະ ຄວາມສາມາດແຂ່ງຂັນ ຂອງລະບົບເສດຖະກິດ; ສືບຕໍ່ປະຕິບັດໃຫ້ມີປະສິດທິຜົນ ການບຸກທະລຸຍຸດທະສາດໃນສາມດ້ານ (ປັບປຸງບູລະນະລະບຽບກົດໝາຍເສດຖະກິດກຳນົດທິດສັງຄົມນິຍົມ; ປ່ຽນແປງໃໝ່ການສຶກສາ, ບຳລຸງກໍ່ສ້າງ, ພັດທະນາແຫຼ່ງບຸກຄະລາກອນ ຢ່າງເປັນພື້ນຖານ ຮອບດ້ານ, ເປັນຕົ້ນແມ່ນແຫຼ່ງບຸກຄະລາກອນຄຸນນະພາບສູງ; ກໍ່ສ້າງລະບົບໂຄງສ້າງພື້ນຖານໃຫ້ຄົບຊຸດ).
ເພື່ອຍູ້ແຮງການປະຕິຮູບການບໍລິຫານຕາມຈິດໃຈຂອງມະຕິກອງປະຊຸມໃຫຍ່ ຄັ້ງທີ XII ຂອງພັກ, ໃນເວລາຕໍ່ໄປນີ້ ລັດຖະບານ, ບັນດາກະຊວງ, ຂະແໜງການ, ທ້ອງຖິ່ນ ຕ້ອງຜັນຂະຫຍາຍການປະຕິບັດບັນດາໜ້າທີ່ປະຕິຮູບການບໍລິຫານ ໃນຂໍ້ຕົກລົງສະບັບເລກທີ 225/QĐ-TTg, ລົງວັນທີ 4 ກຸມພາ 2016, ຂອງລັດຖະບານກ່ຽວກັບການອະນຸມັດຜ່ານແຜນການປະຕິຮູບການບໍລິຫານແຫ່ງລັດ ໄລຍະ 2016 - 2020 ໃຫ້ຄົບຊຸດ, ໃນນັ້ນ ຕ້ອງສຸມໃສ່ການປະຕິບັດບັນດາເນື້ອໃນອັນຕົ້ນຕໍ່ດັ່ງລຸ່ມນີ້:
ທີໜຶ່ງ, ເພີ່ມທະວີການນຳພາຂອງພັກຕໍ່ກັບວຽກງານປະຕິຮູບການບໍລິຫານ. ການນຳພາຂອງພັກຕໍ່ກັບວຽກງານປະຕິຮູບການບໍລິຫານ ໄດ້ສະແດງອອກຜ່ານການຕັດສິນຕົກລົງບັນດາເປົ້າໝາຍ, ທັດສະນະ, ນະໂຍບາຍ ແລະ ມາດຕະການໃຫຍ່ ກ່ຽວກັບການປະຕິຮູບການບໍລິຫານ; ນຳພາວຽກງານໂຄສະນາ, ສຶກສາອົບຮົມ ແນໃສ່ຮັບປະກັນການຮັບຮູ້ໃຫ້ເລິກເຊິ່ງ ແລະ ການກະທຳເປັນເອກະພາບ ໃນບັນດາອົງການຈັດຕັ້ງຂອງພັກ, ໃນພະນັກງານ, ສະມາຊິກພັກ ກ່ຽວກັບໜ້າທີ່ປະຕິຮູບການບໍລິຫານ; ນຳພາການກໍ່ສ້າງບັນດາລະບຽບກົດໝາຍ, ກົດໝາຍ, ນະໂຍບາຍ ໃຫ້ສອດຄ່ອງກັບສະພາບການຕົວຈິງ ແລະ ນະໂຍບາຍ, ມະຕິຂອງພັກ. ເພີ່ມທະວີການນຳພາ, ກວດກາ, ຄວບຄຸມ, ສະຫລຸບບເບື້ອງຕົ້ນ, ດັດແກ້ໃຫ້ທັນເວລາ ການປະຕິບັດບັນດານະໂຍບາຍ, ມະຕິຂອງພັກ ກ່ຽວກັບວຽກງານປະຕິຮູບການບໍລິຫານ. ບັນດາຄະນະພັກທີ່ນຳພາອົງການຈັດຕັ້ງ, ອຳນາດການປົກຄອງ ຕ້ອງກໍ່ສ້າງໂຄງການ, ແຜນການກ່ຽວກັບການປະຕິຮູບການບໍລິຫານ, ພິເສດແມ່ນການປະຕິຮູບລະບຽບການບໍລິຫານ ເພື່ອຮັບໃຊ້ປະຊາຊົນ, ວິສາຫະກິດ ແລະ ໂດຍຜ່ານຜົນສຳເລັດແຫ່ງການປະຕິຮູບການບໍລິຫານ ເພື່ອສັງເກດ, ຕີລາຄາ, ນຳໃຊ້ພະນັກງານ, ສະມາຊິກພັກ.
ທີສອງ, ສືບຕໍ່ກໍ່ສ້າງ ແລະ ບູລະນະລະບົບລະບຽບກົດໝາຍ, ໃນນັ້ນ ຕົ້ນຕໍແມ່ນລະບຽບກົດໝາຍເສດຖະກິດຕະຫຼາດຕາມທິດສັງຄົມນິຍົມ ແລະ ລະບຽບກົດໝາຍກ່ຽວກັບການຈັດຕັ້ງ, ການເຄື່ອນໄຫວຂອງລະບົບການບໍລິຫານແຫ່ງລັດ. ເອົາໃຈໃສ່ເຖິງຄຸນນະພາບການກໍ່ສ້າງລະບົບເອກະສານດ້ານກົດໝາຍ ຕາມທິດສ້າງສະພາບແວດລ້ອມທີ່ສະເໝີພາບ, ໂປ່ງໃສ, ສະດວກອຳນວຍໃຫ້ບັນດາພາກສ່ວນເສດຖະກິດແຂ່ງຂັນກັນໂດຍເສລີ ບົນພື້ນຖານກົດໝາຍ. ຍຸບເລີກ, ປັບປຸງ ຫຼືແກ້ໄຂເພີ່ມເຕີ່ມບັນດາລະບຽບກົດໝາຍທີ່ຫຼ້າຫຼັງ ບໍ່ເໝາະສົມ, ພ້ອມທັງສ້າງຕັ້ງບັນດາລະບຽບກົດໝາຍທີ່ຕ້ອງການ ເພື່ອບັນຊາຄວບຄຸມການພົວພັນເສດຖະກິດ - ສັງຄົມທີ່ເກີດໃໝ່ຕ່າງໆ ຕາມລຳດັບດຳເນີນການພັດທະນາຂອງລະບົບເສດຖະກິດຕະຫຼາດ ແລະ ຂະບວນວິວັດແຫ່ງການເຊື່ອມໂຍງເສດຖະກິດສາກົນ. ໃນເງື່ອນໄຂເສດຖະກິດເປີດປະຕູ ແລະມີລັກສະນະໂລກ, ມັນຮຽກຮ້ອງໃຫ້ພວກເຮົາຕ້ອງສ້າງຕັ້ງລະບົບລະບຽບກົດໝາຍເສດຖະກິດ, ລະບຽບກົດໝາຍການບໍລິຫານ ທີ່ຄົບຊຸດ ແລະ ສອດຄ່ອງກັບກົດທົ່ວໄປຂອງໂລກ, ຕ້ອງປ່ຽນແປງໃໝ່ການຈັດຕັ້ງກົງຈັກ ແລະ ຍົກສູງລະດັບຄວາມຮູ້, ຄວາມສາມາດ, ຄວາມຮັບຜິດຊອບ ຂອງພະນັກງານ, ຂ້າລັດຖະການ ເພື່ອອາດສາມາດເຊື່ອມໂຍງເຂົ້າກັບປະຊາຄົມສາກົນ.
ທີ່ສາມ, ຜັນຂະຫຍາຍປະຕິບັດກົດໝາຍວ່າດ້ວຍການຈັດຕັ້ງລັດຖະບານ ປີ 2015 ແລະ ກົດໝາຍວ່າດ້ວຍການຈັດຕັ້ງອຳນາດການປົກຄອງທ້ອງຖິ່ນ ປີ 2015 ໃຫ້ມີປະສິດທິຜົນ, ຕາມນັ້ນ, ດັດແປງພາລະບົດບາດຂອງລັດຖະບານ ໃຫ້ເໝາະສົມກັບຄວາມຮຽກຮ້ອງຕ້ອງການຂອງກົນໄກເສດຖະກິດຕະຫຼາດຕາມທິດສັງຄົມນິຍົມ, ບົນພື້ນຖານນັ້ນ, ກຳນົດອຳນາດຕັດສິນຂອງລັດຖະບານ, ນາຍົກລັດຖະມົນຕີ ຢ່າງຈະແຈ້ງ. ລັດຖະບານ, ບັນດາກະຊວງ, ຄະນະກຳມະການປະຊາຊົນຂັ້ນຕ່າງໆ ປະຕິບັດພາລະບົດບາດ ໜ້າທີ່ຄຸ້ມຄອງບໍລິຫານລັດ ຊຶ່ງມີເນື້ອໃນຕ່າງໆຄື ວາງແຜນຍຸດທະສາດ ແຜນການພັດທະນາເສດຖະກິດ - ສັງຄົມ; ກໍ່ສ້າງແລະປະກາດໃຊ້ລະບຽບກົດໝາຍ ນະໂຍບາຍ; ຍົກສູງຄວາມສາມາດຂອງພະນັກງານ ຂ້າລັດຖະການ, ຄຸນນະພາບວຽກງານວາງແຜນກຳນົດ, ຄຸ້ມຄອງແຜນກຳນົດ, ເພີ່ມທະວີການກວດກາ ຕິດຕາມກວດກາ, ຮັບປະກັນການນຳພາລວມສູນ ເປັນເອກະພາບຂອງສູນກາງ ແລະ ເສິມຂະຫຍາຍລັກສະນະເປັນເຈົ້າການ, ຫົວຄິດປະດິດສ້າງຂອງບັນດາຂັ້ນ, ຂະແໜງການຕ່າງໆ ໃນການຈັດຕັ້ງຜັນຂະຫຍາຍປະຕິບັດ. ຍູ້ແຮງການແບ່ງຂັ້ນລະຫວ່າງສູນກາງ - ທ້ອງຖິ່ນ. ປະຕິບັດຢ່າງເດັດຂາດການມອບໂອນບັນດາພາລະບົດບາດ, ເນື້ອໃນວຽກງານ ທີ່ບໍ່ຂຶ້ນກັບພາລະບົດບາດຂອງລະບົບການບໍລິຫານ ມາໃຫ້ບັນດາອົງການຈັດຕັ້ງສັງຄົມ, ອົງການນອກພາກລັດ, ອົງການພາລະກິດບໍລິການສາທາລະນະ, ວິສາຫະກິດ ແລະ ເອກະຊົນ ເປັນຜູ້ຮັບຜິດຊອບໃຫ້ໄດ້ນັບມື້ນັບຫຼາຍກວ່າເກົ່າ ຕາມທິດຍູ້ແຮງການຫັນເປັນສັງຄົມ. ສືບຕໍ່ປະຕິຮູບ ແລະ ຜັນຂະຫຍາຍຢ່າງກວ້າງຂວາງ ກົນໄກເປັນເຈົ້າຕົນເອງແລະຮັບຜິດຊອບດ້ວຍຕົນເອງ ຂອງບັນດາອົງການພາລະກິດບໍລິການສາທາລະນະ; ຮັບປະກັນຄວາມເພິ່ງພໍໃຈຂອງບຸກຄົນຕໍ່ການບໍລິການ ໂດຍອົງການພາລະກິດບໍລິການສາທາລະນະສະໜອງໃຫ້ ໃນຂົງເຂດຕ່າງໆຄື ການສຶກສາ, ສະທາລະນະສຸກ ໃຫ້ບັນລຸຫຼາຍກວ່າ 80% ໃນປີ 2020.
ທີສີ່, ຍູເແຮງການປະຕິຮູບການບໍລິຫານ ເພື່ອປະກອບສ່ວນເຂົ້າໃນການຍົກສູງຄຸນນະພາບ, ປະສິດທິຜົນການສະໜອງການບໍລິການສາທາລະນະ ຂອງກົງຈັກບໍລິຫານແຫ່ງລັດ ໃນສະພາບການເຊື່ອມໂຍງຢ່າງກວ້າງຂວາງເລິກເຊິ່ງເຂົ້າກັບເສດຖະກິດໂລກ. ປະຕິຮູບບັນດາລະບຽບການບໍລິຫານທັງໝົດ ແລະຫັນມັນເປັນງ່າຍດາຍ, ເປັນຕົ້ນແມ່ນລະບຽບການບໍລິຫານທີ່ພົວພັນເຖິງປະຊາຊົນ, ວິສາຫະກິດ; ສືບຕໍ່ກວດຄືນບັນດາເອກະສານກົດໝາຍນິຕິກຳ ທີ່ກຳນົດກ່ຽວກັບລະບຽບການບໍລິຫານ ຂອງບັນດາອົງການລັດແຕ່ສູນກາງຈົນຮອດທ້ອງຖິ່ນ, ລົບລ້າງບັນດາລະບຽບການບໍລິຫານທີ່ກຳລັງກໍ່ຄວາມກີດຂວາງຕໍ່ການພັດທະນາການຜະລິດ ແລະ ທຸລະກິດ. ບັນດາລະບຽບການບໍລິຫານທີ່ພົວພັນເຖິງການເຄື່ອນໄຫວສະໜອງການບໍລິການດ້ານບໍລິຫານສາທາລະນະ ທີ່ວາງອອກມາຕ້ອງເໝາະສົມກັບເງື່ອນໄຂຕົວຈິງ ແລະ ມີຄວາມສາມາດປະຕິບັດໄດ້; ຍົກສູງຄຸນນະພາບ, ປະສິດທິຜົນຂອງການແກ້ໄຂລະບຽບການບໍລິຫານຕາມກົນໄກ “ປະຕູດຽວ” “ປະຕູດຽວມີການຕໍ່ເມື່ອງພາຍໃນ”, ລະດັບຄວາມເພິ່ງພໍໃຈຂອງປະຊາຊົນແລະວິສາຫະກິດ ກ່ຽວກັບລະບຽບການບໍລິຫານ ໃຫ້ບັນລຸຫຼາຍກວ່າ 80% ໃນປີ 2020.
ທີ່ຫ້າ, ສືບຕໍ່ຈັດຕັ້ງປະຕິບັດກົດໝາຍວ່າດ້ວຍພະນັກງານ, ຂ້າລັດຖະການ ແລະ ບັນດາເອກະສານແນະນຳປະຕິບັດກົດໝາຍ ບົນພື້ນຖານການປ່ຽນແປງໃໝ່ບັນດາຂອດວຽກງານພະນັກງານໃຫ້ຄົບຊຸດ. ກໍ່ສ້າງ ແລະ ປະຕິບັດລະບອບການບໍລິຫານໃຫ້ເປັນເອກະພາບ, ປະຊາທິປະໄຕ, ເປີດເຜີຍ, ປອດໃສ, ຖືກຕາມອຳນາດຕັດສິນ ແລະ ມີການກວດກາ ຕິດຕາມກວດກາ, ຄຽງຄູ່ກັບການສ້າງຕັ້ງກົນໄກ ນະໂຍບາຍແນໃສ່ເສີມຂະຫຍາຍຄວາມສາມາດຂອງຖັນແຖວພະນັກງານ ຂ້າລັດຖະການ. ສຸມໃສ່ປະຕິບັດວຽກງານຕີລາຄາ, ແບ່ງປະເພດພະນັກງານ ຂ້າລັດຖະການ ຢ່າງເຂັ້ມງວດ, ຮັບປະກັນຄວາມສອດຄ່ອງຖືກຕ້ອງ ພາວະວິໄສ ປອດໃສ, ເຊີດຊູ ເສີມຂະຫຍາຍພາລະບົດບາດ ແລະ ຄວາມຮັບຜິດຊອບຂອງຜູ້ນຳພາ, ສ້າງຄວາມຫັນປ່ຽນຢ່າງຕັ້ງໜ້າ ເທື່ອລະກ້າວ, ເປີດເຜີຍຜົນສຳເລັດການຕີລາຄາ, ສ້າງຄວາມເຫັນດີເຫັນພ້ອມໃນຫາງສຽງສັງຄົມ. ກໍ່ສ້າງໂຄງປະກອບພະນັກງານ ຂ້າລັດຖະການຕາມທີ່ຕັ້ງການງານ ແລະ ປະຕິບັດນະໂຍບາຍກ່ຽວກັບການບັນຈຸລັດຖະກອນໃຫ້ກະທັດຮັດ. ເພີ່ມທະວີລະບຽບວິໄນໃນຂະບວນວິວັດແຫ່ງການປະຕິບັດໜ້າທີ່ ການງານຂອງຖັນແຖວພະນັກງານ ຂ້າລັດຖະການ.
ທີຫົກ, ຜັນຂະຫຍາຍການກໍ່ສ້າງລັດຖະບານເອເລັກໂຕຣນິກ, ອຳນາດການປົກຄອງເອເລັກໂຕຣນິກຕາມມະຕິສະບັບເລກທີ 36a/NQ-CP ລົງເມື່ອວັນທີ 14 ຕຸລາ 2015 ຂອງລັດຖະບານ. ຕາມນັ້ນ, ຍູ້ແຮງການໝູນໃຊ້ເຕັກໂນໂລຊີຂໍ້ມູນຂ່າວສານ ເຂົ້າໃນການຄຸ້ມຄອງການບໍລິຫານ ແລະ ນຳໃຊ້ຢ່າງມີປະສິດທິຜົນເຕັກໂນໂລຊີຂໍ້ມູນຂ່າວສານໃນວຽກງານຊີ້ນຳ ບັນຊາຄວບຄຸມລວມສູນ, ເປັນເອກະພາບຂອງລັດຖະບານ ແລະ ລະບົບການບໍລິຫານໃນຂັ້ນຕ່າງໆ. ພ້ອມທັງ, ຍູ້ແຮງການໝູນໃຊ້ເຕັກໂນໂລຊີຂໍ້ມູນຂ່າວສານໃນການເຄື່ອນໄຫວຂອງອົງການບໍລິຫານແຫ່ງລັດ ແລະ ໃນການແກ້ໄຂວຽກງານຂອງປະຊາຊົນ ແລະ ວິສາຫະກິດ, ຮັບປະກັນລັກສະນະປະສິດທິຜົນ ທັນເວລາ ເປີດເຜີຍ ແລະ ໂປ່ງໃສ ໃນການປະຕິບັດການງານ, ຍົກສູງຄຸນນະພາບການສະໜອງການບໍລິການສາທາລະນະ./.
ເລຫວິງເຕິນ
ກຳມະການສູນກາງພັກ, ລັດຖະມົນຕີກະຊວງພາຍໃນ
--------------------
ບົດນີ້ໄດ້ລົງພິມໃນວາລະສານກອມມູນິດ ສະບັບທີ 884 (ເດືອນມິຖຸນາ 2016)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ສະພາ ລາວ-ຫວຽດ ແລກປ່ຽນບົດຮຽນການຄຸ້ມຄອງຫນີ້ສາທາລະນະ
ສະພາແຫ່ງຊາດ ສປປ ລາວ ແລະ ສະພາແຫ່ງຊາ ສສ. ຫວຽດນາມ ໄດ້ຈັດກອງປະຊຸມສຳມະນາການຄຸ້ມຄອງຫນີ້ສາທາລະນະຂຶ້ນໃນວັນທີ 27 ກັນຍານີ້ ທີ່ນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນ ໂດຍການເປັນປະທານຮ່ວມຂອງທ່ານ ນາງ ປານີ ຢາທໍ່ຕູ້ ປະທານສະພາແຫ່ງຊາດ ສປປ ລາວ ແລະ ທ່ານ ນາງ ຫງຽນ ຖິ ກິມ ເງິນ ປະທານສະພາແຫ່ງຊາດ ສສ. ຫວຽດນາມ, ມີບັນດາລັດຖະມົນຕີ ແລະ ພາກສ່ວນກ່ຽວຂ້ອງເຂົ້າຮ່ວມ.
ທ່ານ ນາງ ປານີ ຢາທໍ່ຕູ້ ກ່າວວ່າ: ການສຳມະນາຄັ້ງນີ້ ແມ່ນແນໃສ່ແລກປ່ຽນບົດຮຽນເຊິ່ງກັນ ແລະ ກັນໃນການຄຸ້ມຄອງລັດ ດ້ານຫນີ້ສາທາລະນະຂອງສອງປະເທດທີ່ພວມເປັນບັນຫາທ້າທາຍ ແລະ ເລັ່ງທວງໃຫ້ພວກເຮົາມີການວິເຄາະຊອກຫາບັນດາປັດໄຈພາຍໃນ ແລະ ພາຍນອກທີ່ເປັນຕົ້ນເຫດເຮັດໃຫ້ເກີດມີຫນີ້ສິນ ພ້ອມທັງສະເຫນີວິທີການແກ້ໄຂຢ່າງເປັນລະບົບຄົບຊຸດ ເພື່ອແນໃສ່ຮັບປະກັນເຮັດໃຫ້ເສດຖະກິດ-ການເງິນ-ເງິນຕາມີສະຖຽນລະພາບ ແລະ ມີຄວາມຫມັ້ນທ່ຽງ, ຮັບປະກັນການພັດທະນາເສດຖະກິດ-ສັງຄົມໃຫ້ມີການຂະຫຍາຍຕົວຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງ ໃນເງື່ອນໄຂເສດຖະກິດຕະຫຼາດ ແລະ ການເປີດກວ້າງການພົວພັນຮ່ວມມືກັບພາກພື້ນ ແລະ ໃນໂລກ.
ນອກຈາກນີ້ ຍັງເປັນການຮ່ວມມືລະຫວ່າງສອງສະພາແຫ່ງຊາດ ລາວ-ຫວຽດນາມ ແລະ ບັນດາກະຊວງ, ອົງການທີ່ກ່ຽວຂ້ອງຂອງລັດຖະບານທັງສອງປະເທດ ເພື່ອຂ່ຳນັບຮັບຕ້ອນວັນສ້າງຕັ້ງສາຍພົວພັນການທູດລາວ-ຫວຽດນາມຄົບຮອບ 55 ປີ ແລະ ວັນເຊັນສົນທິສັນຍາມິດຕະພາບ ແລະ ການຮ່ວມມືຄົບຮອບ 40 ປີໃນປີ 2017 ທີ່ຈະເຖິງນີ້.
ທ່ານ ນາງ ປານີ ຢາທໍ່ຕູ້ ຍັງຮຽກຮ້ອງໃຫ້ຜູ້ເຂົ້າຮ່ວມພ້ອມກັນແລກປ່ຽນຄວາມຄິດເຫັນຢ່າງກົງໄປກົງມາ ຖານເພື່ອນມິດສະຫາຍອ້າຍນ້ອງ ແລະ ຕິດຕາມການນຳສະເຫນີບົດຮຽນຂອງວິທະຍາກອນ, ພ້ອມທັງເຊື່ອຫມັ້ນວ່າ ຜ່ານການສຳມະນາຄັ້ງນີ້ ຈະຮັບຮູ້ຂໍ້ມູນ-ຂ່າວສານທີ່ເປັນປະໂຫຍດ ໃນການຄຸ້ມຄອງຫນີ້ສິນ ແລະ ການປ້ອງກັນຜົນກະທົບທີ່ເກີດຈາກຫນີ້ສາທາລະນະໃຫ້ສອດຄ່ອງກັບສະພາບຄວາມເປັນຈິງ ດ້ວຍການອອກນິຕິກຳ, ນະໂຍບາຍ ແລະ ມາດຕະການທີ່ເປັນລະບົບຄົບຊຸດ ແລະ ມີຜົນສັກສິດເພື່ອຈຳກັດການເພີ່ມຂຶ້ນຂອງຫນີ້ສາທາລະນະໃຫ້ນັບມື້ຫຼຸດລົງ.


text:
ໂຄງການ ຄປນ: ການເຕີບໂຕສີຂຽວ
ທີມງານ ໂຄງການ ຄຸ້ມຄອງປ່າໄມ້ແບບຍືນນານ (SUFORD SU) ພູມໃຈສະເໜີ ຜົນສຳເລັດຂອງການຖ່າຍທຳ ຮູບເງົາວິດີໂອ ສາລະຄະດີ ກ່ຽວກັບໂຄງການ, ໃນຫົວຂໍ້“ໂຄງການ ຄປນ: ກັບການເຕີບໂຕສີຂຽວ”. ສາລະຄະດີດັ່ງກ່າວ ໄດ້ເລີ້ມດຳເນີນການຖ່າຍທຳ ມາຕັ້ງແຕ່ຕົ້ນປີ 2016, ຈາກການເດີນໄປທາງຖ່າຍທຳ ແລະການສຳພາດບຸກຄົນກ່ຽວຂ້ອງ ໃນຂອບເຂດນະຄອນຫລວງວຽງຈັນ ແລະ ແຂວງ ວຽງຈັນ, ລວມທັງການຖ່າຍທຳ ແລະສຳພາດ ຢູ່ແຂວງບໍລິຄຳໄຊ ແລະ ແຂວງໄຊຍະບູລີ. ຮູບເງົາສາລະຄະດີເລື້ອງນີ້ ໄດ້ຖືກສ້າງຂື້ນ ໂດຍແນ່ໃສ່ເພື່ອພັນລະນາກ່ຽວກັບຜົນສຳເລັດ, ເປົ້າໝາຍ ແລະ ບັນດາຮູບແບບວິທີການ ທີ່ໄດ້ຖືກຈັດຕັ້ງປະຕິບັດຜ່ານມາ ຂອງໂຄງການຄຸ້ມຄອງປ່າໄມ້ແບບຍືນນານ, ໂດຍຜ່ານການບອກເລົ່າໂດຍກົງຈາກບັນດາພະນັກງານ, ຄູ່ຮ່ວມງານ, ຜູ້ໃຫ້ທຶນ, ແລະຜູ້ໄດ້ຮັບຜົນປະໂຫຍດ ຈາກໂຄງການ. ໂດຍໂຄງການໄດ້ ເນັ້ນໃສ່ຮູບແບບການປຸກລະດົມຂົນຂວາຍການມີສ່ວນຮ່ວມຂອງປະຊາຊົນ, ບາດກ້າວໃນການຖ່າຍທຳຮູບເງົາ ວິດີໂອ ສາລະຄະດີ ຈຶ່ງປະກອບມີສຽງເວົ້າ ແລະການປະກອບຄຳຄິດເຫັນຂອງຫລາຍບຸກຄົນ ທີ່ກ່ຽວຂ້ອງ ກັບໂຄງການຄຸ້ມຄອງປ່າໄມ້ແບບຍືນນານ. … Continue reading ໂຄງການ ຄປນ: ການເຕີບໂຕສີຂຽວ
ກົມກວດກາປ່າໄມ້ ຈັດຝຶກອົບຮົມ ທົ່ວ ສປປ ລາວ ໃນ ຫົວຂໍ້ການປະເມີນຄວາມສ່ຽງ
ມີພະນັກງານ 47 ຄົນ, ຫົກຄົນມາຈາກບັນດາຫ້ອງການຂອງລັດຢູ່ຂັ້ນແຂວງ, ແລະບັນດາຜູ້ຕາງໜ້າຈາກຂັ້ນສູນກາງ ມາປະຊຸມຮ່ວມກັນເປັນເວລາ ສອງວັນ ເພື່ອນຳໃຊ້ ລະບົບໃໝ່ ທີ່ມີ 64 ຕົວຜັນແປ (8 ພື້ນທີ່ ແລະ 8 ຄວາມສ່ຽງ), ແລະ ແຕ່ລະຕົວຜັນແປ ຖືກປະເມີນ ທຽບກັບຄວາມສ່ຽງ ຕາມ 4 ມາຕະເກນ (ຂະໜາດ, ຄວາມເຂັ້ມຂຸ້ນ, ຄວາມອາດສາມາດເປັນໄປໄດ້ ແລະ ຜົນສະທ້ອນ). ປະຈຸບັນແມ່ນມີຄວາມຈຳເປັນ ໃຫ້ຈັດເປັນສອງພາສາ. ທ່ານຄິດວ່າ ມີໂອກາດປະສົບຜົນສຳເລັດໄດ້ບໍ່? ສິ່ງນີ້ ສະທ້ອນໃຫ້ເຫັນສິ່ງທ້າທາຍ ແລະຄວາມຊັບຊ້ອນ ຂອງການຝຶກອົບຮົມ ການປະເມີນຄວາມສ່ຽງ ຂອງກົມກວດກາປ່າໄມ້ ທີ່ພວມຈັດຢູ່ ທັງໝົດ 18 ແຂວງ, ຊຶ່ງການຝຶກອົບຮົມຊຸດສຸດທ້າຍແມ່ນຈັດຢູ່ ແຂວງ ອັດຕະປື ສຳລັບ ສີ່ແຂວງ ພາກໃຕ້. ກ່ອນໜ້ານີ້ … Continue reading ກົມກວດກາປ່າໄມ້ ຈັດຝຶກອົບຮົມ ທົ່ວ ສປປ ລາວ ໃນ ຫົວຂໍ້ການປະເມີນຄວາມສ່ຽງ
ກອງປະຊຸມ ປະຈຳປີ ຂອງກົມກວດກາປ່າໄມ້
ກອງປະຊຸມປະຈຳປີ ຂອງວຽກງານ ບັງຄັບໃຊ້ກົດໝາຍວ່າດ້ວຍປ່າໄມ້ ແລະສັດປ່າ ໄດ້ຈັດຂື້ນໃນລະຫວ່າງ ວັນທີ 15 – 17 ມິຖຸນາ 2016 ຢູ່ແຂວງ ສະຫວັນນະເຂດ. ມີພະນັກງານເຂົ້າຮ່ວມເກືອບ 100 ຄົນ ຊຶ່ງຕາງໜ້າໃຫ້ 18 ແຂວງ, 5 ໂຄງການສາກົນ, ແລະ ບັນດາພາກສ່ວນຂອງລັດ ທີ່ເຮັດວຽກດ້ານ ການບັງຄັບໃຊ້ກົດໝາຍ ຂອງ ສປປ ລາວ (ລວມມີ ພາສີ, ທະທານ, ຕຳຫລວດ ແລະ ໄອຍະການ). ກອງປະຊຸມຍຸດທະສາດດັ່ງກ່າວ ໄດ້ໃຫ້ໂອກາດ ກຳນົດການປະຕິບັດທີ່ດີ ແລະ ກະຕຸກຊຸກຍູ້ໃຫ້ ບັນດາແຂວງຮັບເອົາມານຳໃຊ້; ໃຫ້ຄວາມກະ ຈ່າງແຈ້ງຕໍ່ກັບ ບຸລິມະສິດລະດັບຊາດ ແລະ ນະໂຍບາຍຂອງລັດ; ທົບທວນ ບັນດາເຄື່ອງມືອັນໃໝ່ (ລວມມີ ການລາຍງານຂໍ້ມູນຂ່າວສານຜ່ານມືຖື ແລະ … Continue reading ກອງປະຊຸມ ປະຈຳປີ ຂອງກົມກວດກາປ່າໄມ້
ການເຮັດວຽກທີ່ໄວ, ດີ ແລະມ່ວນຊື່ນ ໃນວັນປູກຕົ້ນໄມ້
ໃນວັນທີ 1 ມິຖຸນາ 2016 ບັນດາສະມາຊິກທິມງານໂຄງການ ຄຸ້ມຄອງປ່າໄມ້ແບບຍືນນານ (SUFORD-SU) ໄດ້ເຂົ້າຮ່ວມໃນຫລາຍກິດຈະກຳ ຂອງວັນປູກຕົ້ນໄມ້ແຫ່ງຊາດ ຊ່ວຍປູກປ່າຄືນໃໝ່ ຢູ່ພື້ນທີ່ ບ້ານນ້ຳຊ່ວງ, ເມືອງ ນາຊາຍທອງ, ນະຄອນຫລວງວຽງຈັນ. ທ່ານ ສອນໄຊ ສີພັນດອນ, ຮອງນາຍົກລັດຖະມົນຕີ ແລະທ່ານ ລ່ຽນ ທິແກ້ວ, ລັດຖະມົນຕີກະຊວງກະສິກຳແລະປ່າໄມ້ ກໍໄດ້ເຂົ້າຮ່ວມໃນງານດັ່ງກ່າວດ້ວຍ. ການປູກຕົ້ນໄມ້ແມ່ນ ສຳເລັດລົງ ຢ່າງວ່ອງໄວ ຍ້ອນວ່າມີພະນັກງານຫລາຍຮ້ອຍຄົນຈາກ ກົມປ່າໄມ້, ພະແນກກະສິກຳແລະ ປ່າໄມ້ແຂວງ, ສະຫະພັນຊາວໜຸ່ມລາວ ແລະບັນດາໂຮງຮຽນໃນທ້ອງຖີ່ນ ໄດ້ເຄື່ອນໄຫວໄປມາ ຢູ່ພື້ນທີ່ດັ່ງກ່າວ ເພື່ອປູກເບັ້ຍໄມ້ ແລະ ເບີກບານມ່ວນຊື່ນໄປກັບສະພາບອາກາດທີ່ດີ.
ພວມມີ ການຖ່າຍທຳວິດີໂອ ກ່ຽວກັບໂຄງການ ຊູຝອດ
ຫວ່າງບໍ່ດົນມານີ້ ໂຄງການ ຄຸ້ມຄອງປ່າໄມ້ແບບຍືນນານ(ຊູຝອດ)ໄດ້ສຳເລັດການຖ່າຍທຳວິດີໂອ ຟິມເອກະສານກ່ຽວກັບໂຄງການໄລຍະນີ້. ວິດີໂອດັ່ງກ່າວແມ່ນຕັ້ງໃຈ ໃຫ້ເຫັນສະພາບລວມ ຂອງໂຄງສ້າງ ແລະ ບັນດາກິດຈະກຳ ທີ່ລວມຢູ່ໃນໂຄງການ ຊູຝອດ, ພ້ອມທັງອະທິບາຍໃຫ້ຮູ້ບາງຜົນສຳເລັດ ແລະສິ່ງທ້າທາຍ ຂອງໂຄງການ ຕະຫລອດໄລຍະທີ່ຜ່ານມາ, ແລະເປົ້າໝາຍຂອງໂຄງການໃນຕໍ່ໜ້າ. ໃນລະຫວ່າງ ການຖ່າຍທຳ, ໄດ້ມີການສຳພາດຜູ້ທີ່ມີບົດອັນສຳຄັນ ແລະ ຜູ້ທີ່ມີສ່ວນຮ່ວມ ກັບໂຄງການ ລວມເຖິງ ບັນດາຜູ້ຊ່ວຍດ້ານວິຊາການຂອງໂຄງການ, ພະນັກງານຂັ້ນສູງຂອງກົມປ່າໄມ້, ຜູ້ໃຫ້ທຶນ, ແລະ ຜູ້ໄດ້ຮັບຜົນປະໂຫຍດ ຢູ່ຂັ້ນເມືອງ ແລະຂັ້ນບ້ານ. ການຖ່າຍທຳແມ່ນດຳເນີນຢູ່ນະຄອນຫລວງວຽງຈັນ, ແຂວງ ວຽງຈັນ, ແຂວງບໍລິຄຳໄຊ ແລະແຂວງ ໄຊຍະບູລີ ຕະຫລອດໄລຍະໜຶ່ງເດືອນ. ປະຈຸບັນ ການຖ່າຍທຳແມ່ນໄດ້ປິດກ້ອງລົງແລ້ວ, ແລະວິດີໂອດັ່ງກ່າວແມ່ນ ຢູ່ໃນຊ່ວງຂອງການຕັດຕໍ່. ໂຄງການ ຊູຝອດ ຫວັງວ່າຈະໄດ້ຮ່ວມແບ່ງປັນ ຟິມເອກະສານດັ່ງກ່າວ ກັບ ບັນດາຜູ້ໃຫ້ທຶນ, ຜູ້ມີສ່ວນຮ່ວມກັບໂຄງການ ແລະ ປວງຊົນທົ່ວໄປ … Continue reading ພວມມີ ການຖ່າຍທຳວິດີໂອ ກ່ຽວກັບໂຄງການ ຊູຝອດ
ໄດ້ມີການຈັດຝຶກອົບຮົມສຳມະນາ ກ່ຽວກັບ ການສຳຫລວດປ່າໄມ້ ກ່ອນການຂຸດຄົ້ນ ໃນທົ່ວ ສປປ ລາວ
ໂຄງການຄຸ້ມຄອງປ່າໄມ້ແບບຍືນນານ (ຊູຝອດ)ໄດ້ຈັດຝຶກອົບຮົມສຳມະນາ ກ່ຽວກັບການສຳຫລວດປ່າໄມ້ ກ່ອນການຂຸດຄົ້ນ ໃນໄລຍະແຕ່ເດືອນ ມີນາ ຫາ ເດືອນ ເມສາ ຢູ່ຫລາຍບ່ອນ ທົ່ວປະເທດ ກວມເອົາ 12 ແຂວງ ທີ່ຢູ່ພາກໃຕ້, ພາກກາງ, ແລະ ພາກເໜືອ. ການສຳຫລວດປ່າໄມ້ ກ່ອນການຂຸດຄົ້ນແມ່ນໄດ້ດຳເນີນຢູ່ ເຂດປ່າຜະລິດ ເພື່ອປະເມີນຂະໜາດ, ຊະນິດພັນ, ແລະ ຄຸນນະພາບຂອງຕົ້ນໄມ້ທີ່ສາມາດຂຸດຄົ້ນໄດ້ ຢູ່ບ່ອນປ່າຕຶບໜາ ຂອງເຂດປ່າຜະລິດ ທັງນີ້ ກໍເພື່ອກຳນົດຈຳນວນ ແລະບໍລິມາດຂອງຕົ້ນໄມ້ ທີ່ສາມາດຂຸດຄົ້ນແບບຍືນຍົງໄດ້ ໃນປີ ທີ່ກຳນົດໃຫ້. ການຝຶກອົບຮົມສຳມະນາ ແມ່ນແນໃສ່ສອນໃຫ້ ບັນດາພະນັກງານຂອງ ຫ້ອງການກະສິກຳແລະປ່າໄມ້ເມືອງ ທີ່ເຮັດວຽກກັບເຂດປ່າຜະລິດ ໃຫ້ຮູ້ວິທີການ ສຳຫລວດປ່າໄມ້ ກ່ອນການຂຸດຄົ້ນ, ໃນລະຫວ່າງທີ່ຄອງຄອຍ ໃຫ້ມີການຍົກເລືອກ ການຫ້າມຂຸດຄົ້ນໄມ້ ຢູ່ເຂດປ່າຜະລິດ ໃນທ້າຍປີນີ້. ພາຍຫລັງທີ່ຝຶກອົບຮົມ ຢູ່ໃນຫ້ອງຮຽນແລ້ວ ໄດ້ມີການລົງພາກສະໜາມ ເພື່ອຝຶກປະຕິບັດ … Continue reading ໄດ້ມີການຈັດຝຶກອົບຮົມສຳມະນາ ກ່ຽວກັບ ການສຳຫລວດປ່າໄມ້ ກ່ອນການຂຸດຄົ້ນ ໃນທົ່ວ ສປປ ລາວ
ການບັງຄັບໃຊ້ກົດໝາຍປ່າໄມ້ ແລະ ກົດໝາຍສັດປ່າ ທີ່ໂດດເດັ່ນ ຢູ່ ສປປ ລາວ: ການນຳໃຊ້ເທັກໂນໂລຍີ ໂທລະສັບມືຖື ສະມາດໂຟນ ເພື່ອຫັນຂໍ້ມູນ ເປັນຂໍ້ມູນທາງຍຸດທະສາດ
ໃນວັນທີ 15-16 ຕຸລາ, ບັນດາຄູຝຶກ ຂອງກົມກວດກາປ່າໄມ້ ແລະ ໂຄງການຄຸ້ມຄອງປ່າໄມ້ແບບຍືນນານ (SUFORD-SU) ໄດ້ເດີນທາງໄປແຂວງ ຫຼວງພະບາງ ເພື່ອຈັດຝຶກອົບຮົມໃນຫົວຂໍ້ ການສືບສວນ-ສອບສວນ ໂດຍໃຊ້ໂທລະສັບມືຖື ສະມາດໂຟນ ໃຫ້ແກ່ ເຈົ້າໜ້າທີ່ບັງຄັບໃຊ້ກົດໝາຍ ຂອງກອງກວດກາປ່າໄມ້ 8 ແຂວງ ພາກເໜືອ ຂອງ ສປປ ລາວ ( ແຂວງ ຫຼວງພະບາງ, ຊຽງຂວາງ, ຫົວພັນ, ຫຼວງນໍ້າທາ, ຜົ້ງສາລີ, ໄຊຍະບູລີ ແລະ ອຸດົມໄຊ). ເປັນການຝຶກອົບຮົມຊຸດທຳອິດ ໃນແຜນ ເຊິ່ງຈະໄດ້ຈັດຢູ່ໃນ 3 ເຂດ ໃນທົ່ວປະເທດ, ຕໍ່ໄປຈະໄດ້ຈັດຢູ່ (ບັນດາແຂວງພາກກາງ ແລະ ພາກໃຕ້ ຂອງ ສປປ ລາວ) ໃນເດືອນນີ້ ເພື່ອທົດລອງເຄື່ອງມືທີ່ມີທ່າແຮງ ໃນການລາຍງານການບັງຄັບໃຊ້ກົດໝາຍທີ່ໃຊ້ ໂທລະສັບມືຖື … Continue reading ການບັງຄັບໃຊ້ກົດໝາຍປ່າໄມ້ ແລະ ກົດໝາຍສັດປ່າ ທີ່ໂດດເດັ່ນ ຢູ່ ສປປ ລາວ: ການນຳໃຊ້ເທັກໂນໂລຍີ ໂທລະສັບມືຖື ສະມາດໂຟນ ເພື່ອຫັນຂໍ້ມູນ ເປັນຂໍ້ມູນທາງຍຸດທະສາດ
ສາຍພົວພັນການທູດ ຄົບຮອບ 40 ປີ ລະຫວ່າງ ສປປ ລາວ ແລະ ປະເທດ ຟິນແລນ: ການສະເຫລີມສະຫລອງ ແລະ ແຜນການຮ່ວມມືໃນຕໍ່ໜ້າ
ໃນວັນອັງຄານ ທີ 22 ກັນຍາ, ລັດຖະບານແຫ່ງ ສປປ ລາວ ແລະ ລັດຖະບານ ປະເທດ ຟິນແລນ ໄດ້ສະເຫລີມສະຫລອງ ສາຍພົວພັນການທູດແລະການຮ່ວມມື ຄົບຮອບ 40 ປີ. ເພື່ອເປັນການລຳລຶກເຖິງ ສາຍພົວພັນທີ່ດີລະຫວ່າງ ສອງຊາດ ແລະ ສະເຫລີມສະຫລອງ ຄວາມຄືບໜ້າດ້ານການພັດທະນາ ທີ່ຍາດມາໄດ້ ຮ່ວມກັນ, ຈຶ່ງໄດ້ຈັດພິທີສຳມະນາຂື້ນ ໃນຕອນເຊົ້າຂອງວັນອັງຄານ ທີ່ສູນການປະຊຸມ ແລະ ການຮ່ວມມືສາກົນ ທີ່ນະຄອນຫລວງວຽງຈັນ. ໃນນີ້ ໄດ້ມີການເຂົ້າຮ່ວມຂອງບັນດາຜູ້ແທນຈາກ ກະຊວງການຕ່າງປະເທດ, ສະຖານທູດຂອງປະເທດຟິນແລນ ປະຈຳ ບາງກອກ ແລະ ປະຈຳຮ່າໂນຍ, ມະຫາວິທະຍາໄລແຫ່ງຊາດ, ແລະ ບັນດາໂຄງການ ພັດທະນາຂອງ ປະເທດ ຟິນແລນ. ປະທານຮ່ວມ ທ່ານ ຢົ້ງ ຈັນທະລັງສີ, ຫົວໜ້າສະຖາບັນການຕ່າງປະເທດ ກະຊວງການຕ່າງປະເທດ, … Continue reading ສາຍພົວພັນການທູດ ຄົບຮອບ 40 ປີ ລະຫວ່າງ ສປປ ລາວ ແລະ ປະເທດ ຟິນແລນ: ການສະເຫລີມສະຫລອງ ແລະ ແຜນການຮ່ວມມືໃນຕໍ່ໜ້າ
ບົດຮຽນຈາກບັນດາປະເທດເພື່ອນບ້ານ: ການທັດສະນະສຶກສາ ກ່ຽວກັບ ວຽກງານປ່າໄມ້ ຢູ່ ປະເທດ ຫວຽດນາມ
ໃນເດືອນຜ່ານມາ, ໄດ້ມີບັນດາເຈົ້າໜ້າທີ່ຂັ້ນສູງ ຈາກກະຊວງກະສິກຳແລະປ່າໄມ້, ກົມປ່າໄມ້ ແລະ ບັນດາທີ່ປຶກສາດ້ານວິຊາການ ຂອງໂຄງການ ຄຸ້ມຄອງປ່າໄມ້ແບບຍືນນານ (SUFORD) ໄປຢ້ຽມຢາມ ປະເທດ ຫວຽດນາມ ເພື່ອໃຫ້ກົມປ່າໄມ້ ໄດ້ທັດສະນະສຶກສາ ກ່ຽວກັບການປູກຕົ້ນໄມ້ທີ່ເຕີບໂຕໄວ, ການທັດສະນະສຶກສາດັ່ງກ່າວແມ່ນໄດ້ຮັບທຶນສະໜັບສະໜູນຈາກໂຄງການ ຄຸ້ມຄອງປ່າໄມ້ແບບຍືນນານ. ຈຸດປະສົງຂອງຢ້ຽມຢາມໃນຄັ້ງນີ້ ແມ່ນເພື່ອຮຽນຮູ້ເອົາປະສົບການດ້ານການພັດທະນາ ກ່ຽວກັບສວນປູກປ່າ ຂະໜາດນ້ອຍທີ່ປະສົບຜົນສຳເລັດ ຢູ່ປະເທດ ຫວຽດນາມ ທັງນີ້ ກໍເພື່ອເບິ່ງຄວາມເປັນໄປໄດ້ໃນການເອົາມານຳໃຊ້ແລະດັບປັບ ໂຄງການເຫລົ່ານີ້ ຢູ່ ສປປ ລາວ. ການທັດສະນະສຶກສາ ແມ່ນເລີ່ມຕົ້ນຈາກການຢ້ຽມຢາມ ກະຊວງກະສິກຳ ແລະ ພັດທະນາຊົນນະບົດ ຢູ່ ນະຄອນຫລວງ ຮ່າໂນ່ຍ, ທາງເຈົ້າພາບໄດ້ນຳສະເໜີ ບາງໂຄງການຕົວຢ່າງ ແລະ ສະພາບລວມ ຂອງຜົນສຳເລັດທີ່ຍາດມາໄດ້ ແລະ ບັນດາຈຸດສຸມ ຂອງວຽກງານປ່າໄມ້ ຢູ່ ປະເທດ ຫວຽດນາມ. ຫວຽດນາມ ຖືກຈັດຢູ່ໃນອັນດັບທີ່ເຈັດຂອງໂລກ … Continue reading ບົດຮຽນຈາກບັນດາປະເທດເພື່ອນບ້ານ: ການທັດສະນະສຶກສາ ກ່ຽວກັບ ວຽກງານປ່າໄມ້ ຢູ່ ປະເທດ ຫວຽດນາມ
ການຝຶກອົບຮົມສຳມະນາ ກ່ຽວກັບ ວຽກງານປ່າໄມ້ບ້ານ ຢູ່ແຂວງ ຫລວງນ້ຳທາ
ໂຄງການຄຸ້ມຄອງປ່າໄມ້ແບບຍືນນານ(SUFORD-SU)ໄດ້ຈັດຝຶກອົບຮົມສຳມະນາ ກ່ຽວກັບວຽກງານປ່າໄມ້ບ້ານ ໃນວັນທີ 6 ຫາ ວັນທີ 11 ຢູ່ທີ່ເມືອງ ວຽງພູຄາ, ແຂວງ ຫລວງນ້ຳທາ. ວຽກງານປ່າໄມ້ບ້ານ (ເປັນຄຳສັບພາສາລາວ ສຳລັບ ວຽກງານປ່າໄມ້ຊຸມຊົນ) ເປັນການປະຕິບັດຕົວຈິງດ້ານວຽກງານປ່າໄມ້ບ້ານ ທີ່ປະຕິບັດໂດຍບ້ານ ຫລື ກຸ່ມບ້ານ ໃນການຄຸ້ມຄອງແລະນຳໃຊ້ ປ່າໄມ້ທີ່ຖືກແບ່ງໃຫ້ ແບບຍືນນານ ຕາມແຜນນຳໃຊ້ທີ່ດິນແບບມີສ່ວນຮ່ວມ (PLUP) ແລະການມີສ່ວນຮ່ວມຂອງເຂົາເຈົ້າ ໃນການຄຸ້ມຄອງປ່າໄມ້ອື່ນ (ໂດຍຜູ້ຄຸ້ມຄອງຊັບພະຍາກອນຄົນອື່ນໆ) ພາຍໃນ ເຂດແດນຂອງບ້ານ. ການຝຶກອົບຮົມສຳມະນາຄັ້ງນີ້ ແມ່ນແນໃສ່ເພື່ອພັດທະນາ ຄວາມອາດສາມາດຂອງທິມງານຄຸ້ມຄອງປ່າໄມ້(PSFM)ເພືື່ອນຳສະເໜີ, ປຶກສາຫາລື ແລະ ທົບທວນແນວຄວາມຄິດດ້ານວຽກງານປ່າໄມ້ບ້ານ ຢູ່ເຂດປ່າຜະລິດຮ່ວມກັບຊາວບ້ານ, ເພື່ອລວບລວມ, ທົບທວນ ແລະ ປະເມີນຂໍ້ມູນຂັ້ນສອງທີ່ມີຢູ່ຂອງບ້ານ ເພື່ອເປັນປັດໃຈປະກອບເຂົ້າໃນປະຫວັດບ້ານ ແລະ ການປະເມີນຊັບພະຍາກອນ ແລະ ສຸດທ້າຍ ເພື່ອຝຶກອົບຮົມ ແລະ ຈັດຕັ້ງທິມງານຂັ້ນບ້ານ ໃນການເຮັດປະຫວັດບ້ານ ແລະ … Continue reading ການຝຶກອົບຮົມສຳມະນາ ກ່ຽວກັບ ວຽກງານປ່າໄມ້ບ້ານ ຢູ່ແຂວງ ຫລວງນ້ຳທາ


text:
ການປະເມີນຜົນກະທົບແມ່ນຫຍັງ
ກົດໝາຍ ແລະ ນິຕິກຳທີ່ດີ ແມ່ນພື້ນຖານສຳຄັນເພື່ອປະກອບສ່ວນສະໜັບສະໜູນໃຫ້ແກ່ການພັດທະນາເສດຖະກິດ ແລະ ສັງຄົມ, ຊຶ່ງຈະຊ່ວຍຄຸ້ມຄອງຊຸມຊົນ, ພາກທຸລະກິດ ແລະ ສິ່ງແວດລ້ອມ.
ໃນການສ້າງ ແລະ ປັບປຸງກົດໝາຍ ແລະ ນິຕິກຳ, ການປະເມີນຜົນກະທົບຂອງຮ່າງນິຕິກຳ ຮຽກຮ້ອງໃຫ້ຕ້ອງພິຈາລະນາເປົ້າໝາຍ, ທາງເລືອກ, ຜົນກະທົບ ລວມທັງຜົນປະໂຫຍດ ແລະ ຄ່າໃຊ້ຈ່າຍທີ່ຈະເກີດຂຶ້ນຂອງຮ່າງກົດໝາຍ ແລະ ນິຕິກຳ. ສິ່ງດັ່ງກ່າວຈະຊ່ວຍປ້ອງກັນຜົນກະທົບທີ່ບໍ່ປາຖະໜາ ແລະ ຄ່າໃຊ້ຈ່າຍທີ່ບໍ່ຈຳເປັນ ສຳລັບຊຸມຊົນ, ພາກທຸລະກິດ ແລະ ລັດຖະບານ.
ຄວາມສຳຄັນຂອງການປະເມີນຜົນກະທົບຂອງຮ່າງນິຕິກຳ ຕໍ່ເສດຖະກິດຂອງລາວ
ການປະເມີນຜົນກະທົບ ແມ່ນມີຄວາມສຳຄັນຕໍ່ກັບການປັບປຸງສະພາບແວດລ້ອມດ້ານກົດໝາຍຂອງ ສປປ ລາວ. ກົດໝາຍ ແລະ ນິຕິກຳສາມາດມີຜົນກະທົບຕໍ່ພາກທຸລະກິດ, ຊຸມຊົນ ແລະ ລັດຖະບານ ໃນຫຼາຍລະດັບ ຊຶ່ງລວມມີ ຜົນກະທົບດ້ານເສດຖະກິດ, ສັງຄົມ ແລະ ສິ່ງແວດລ້ອມ.
ການປະເມີນຜົນກະທົບຈະຊ່ວຍກຳນົດໃຫ້ເຫັນວ່າຮ່າງກົດໝາຍ ແລະ ນິຕິກຳສາມາດບັນລຸໄດ້ຕາມເປົ້າໝາຍທີ່ກຳນົດ ແລະ ຫຼີກລ້ຽງຜົນກະທົບທີ່ບໍ່ປາຖະໜາ. ການປະເມີນຜົນກະທົບຈະສະໜອງຂໍ້ມູນທີ່ດີໃຫ້ແກ່ຜູ້ຕັດສິນບັນຫາ ແລະ ປັບປຸງປະສິດທິພາບ ແລະ ຄວາມສອດຄ່ອງຂອງກົດໝາຍ ແລະ ນິຕິກຳ.
ບັນດາຂໍ້ມູນທີ່ດີຈາກການປະເມີນຜົນກະທົບ ຈະຊ່ວຍໃຫ້ຜູ້ຕັດສິນບັນຫາໄດ້ຮັບຂໍ້ມູນເພື່ອປະກອບໃນການຕັດສິນໃຈກ່ຽວກັບຮ່າງກົດໝາຍ ແລະ ນິຕິກຳ ຊຶ່ງຈະສ້າງສະພາບແວດລ້ອມດ້ານກົດໝາຍທີ່ດີຂອງ ສປປ ລາວ ຄື:
- ຫຼຸດຜ່ອນຄ່າສິ້ນເປືອງທີ່ບໍ່ຈຳເປັນຕໍ່ພາກທຸລະກິດ, ຊຸມຊົນ ແລະ ລັດຖະບານ
- ສົ່ງເສີມການພັດທະນາດ້ານອຸດສາຫະກຳ ແລະ ເພີ່ມການແຂ່ງຂັນຫຼາຍຂຶ້ນ
- ສ້າງຄວາມເຊື່ອໝັ້ນໃຫ້ແກ່ນັກລົງທຶນທັງພາຍໃນ ແລະ ຕ່າງປະເທດ ເພື່ອລົງທຶນເຂົ້າໃນການພັດທະນາເສດຖະກິດ-ສັງຄົມ.
ການປັບປຸງສະພາບແວດລ້ອມດ້ານກົດໝາຍ ຈະເອື້ອອຳນວຍໃຫ້ແກ່ການພັດທະນາເສດຖະກິດ ແລະ ສັງຄົມຂອງ ສປປ ລາວ.
ໂຄງການປະເມີນຜົນກະທົບຂອງຮ່າງນິຕິກຳ
ທະນາຄານພັດທະນາອາຊີ (ADB) ໄດ້ໃຫ້ການຊ່ວຍເຫຼືອໃນການພັດທະນາລະບົບການປະເມີນຜົນກະທົບຂອງຮ່າງນິຕິກຳ ທີ່ເໝາະສົມກັບ ສປປ ລາວ ໂດຍຜ່ານໂຄງການຊ່ວຍເຫຼືອທາງວິຊາການ ແຕ່ປີ 2011 ເປັນຕົ້ນມາ. ໂຄງການດັ່ງກ່າວໄດ້ສຸມໃສ່ ປັບປຸງສະພາບແວດລ້ອມດ້ານກົດໝາຍເພື່ອສະໜັບສະໜູນການພັດທະນາພາກເອກະຊົນ ແລະ ເພີ່ມຄວາມສາມາດໃນການແຂ່ງຂັນຂອງເສດຖະກິດລາວ.
ໃນປັດຈຸບັນ ການຊ່ວຍເຫຼືອຂອງ ADB ໄດ້ສືບຕໍ່ຈົນເຖິງ ປີ 2018 ໂດຍຜ່ານໂຄງການກູ້ຢືມ ເພື່ອສະໜັບສະໜູນໃຫ້ແກ່ການຈັດຕັ້ງປະຕິບັດ ແລະ ການພັດທະນາຄວາມສາມາດຂອງອົງການຈັດຕັ້ງລັດໃນການເຮັດການປະເມີນຜົນກະທົບ.


text:
ໃນວັນທີ 12 ຕຸລາ 2016 ຜ່ານມານີ້ທີ່ ພະແນກໂຍທາທິການ ແລະ ຂົນສົ່ງ ແຂວງຊຽງຂວາງ ໄດ້ມີພິທີປະກາດແຕ່ງຕັ້ງຮອງຫົວໜ້າພະແນກ ໂຍທາທິການ ແລະ ຂົນສົ່ງ ເພີ່ມຈຳນວນ 1 ທ່ານ ຄືທ່ານ ຄຳເໝືອນ ໄຊພະວົງ, ໂດຍເປັນ ກຽດເຂົ້າ ຮ່ວມຂອງທ່ານ ສົມພອນ ສີອາໄພ ກະມະການພັກແຂວງ, ເລຂາຄະນະພັກຮາກຖານ, ຫົວໜ້າພະແນກ ຍທຂ ແຂວງ ແລະ ທ່ານ ບຸນໂຮມ ເທດທານີ ຄະນະປະຈຳພັກແຂວງ, ປະທານກວດກາພັກ, ຫົວໜ້າພະແນກກວດກາລັດແຂວງ, ທ່ານ ສາຍເງິນ ຈັນທະສົມບູນ ຮອງຫົວໜ້າຄະນະຈັດຕັ້ງແຂວງ, ມີບັນດາທ່ານ ຮອງຫົວໜ້າພະແນກ, ບັນດາຫົວໜ້າຂະແໜງ, ຜູ້ອຳນວຍການລັດວິສາຫະກິດຂຶ້ນກັບ, ຫ້ອງການຄຸ້ມຄອງສະໜາມບິນ, ກອງຄຸ້ມຄອງຈາລະຈອນທາງອາກາດ, ພະນັກງານ-ລັດຖະກອນ ແລະ ບັນດາຖືກເຊີນຈາກພະແນກການອ້ອມຂ້າງພະແນກເຂົ້າຮ່ວມ.
ໂອກາດດັ່ງກ່າວທ່ານ ສາຍເງິນ ຈັນທະສົມບູນ ຮອງຫົວໜ້າຄະນະຈັດຕັ້ງແຂວງ ກໍໄດ້ ຂຶ້ນຜ່ານຂໍ້ຕົກລົງ ຂອງທ່ານເຈົ້າແຂວງຊຽງຂວາງວ່າດ້ວຍການແຕ່ງຕັ້ງ ຮອງຫົວໜ້າພະແນກ ໂຍທາທິການ ແລະ ຂົນສົ່ງ ເພີ່ມ ໂດຍອີງໃສ່ຄວາມຮຽກຮ້ອງຕ້ອງການຂອງໜ້າທີ່ ວຽກງານຢູ່ ພະແນກໂຍທາທິການ ແລະ ຂົນສົ່ງ ເພື່ອຮັບປະກັນໃນການເຄື່ອນໄຫວປະຕິບັດຕາມ ພາລະບົດບາດ, ໜ້າທີ່ໆພັກ – ລັດມອບໝາຍໃຫ້ ໂດຍສະເພາະແມ່ນການປັບປຸງວຽກງານຂອງຂະແໜງ ຍທຂ ໃຫ້ມີແບບແຜນ ແລະ ທັນສະ ໄໝ ໃຫ້ສົມກັບຄຳຂັວນທີ່ວ່າ “ສ້າງບາດກ້າວບຸກທະລຸໃຫ້ແຂງແຮງ ຕື່ມອີກ ເພື່ອຈັດຕັ້ງປະຕິບັດມະຕິກອງປະຊຸມໃຫ່ຍຄັ້ງທີ X ຂອງພັກ ໃນການພັດທະນາພື້ນຖານໂຄງລ່າງ ແລະ ບໍລິການດ້ານໂຍທາທິການ ແລະ ຂົນສົ່ງ ຢ່າງເປັນລະບົບ ແລະ ມີປະສິດທິຜົນສູງທາງດ້ານເສດຖະກິດ”, ປະຕິບັດຕາມທິດຂະຫຍາຍ ແລະ ພັດທະນາ ຂະແໜງການ ໂຍທາທິການ ແລະ ຂົນສົ່ງ ຢ່າງມີຈຸດສຸມ, ມີປະສິດທິພາບ, ປອດໄພ, ໂປ່ງໃສ, ຍືນຍົງ, ມີການບໍລິການ ທີ່ເປັນລະບົບ, ເຊື່ອມໂຍງພາຍໃນ ແລະ ສາກົນ, ເພື່ອສືບຕໍ່ເຮັດໃຫ້ປະເທດຊາດພວກເຮົາເປັນໃຈກາງການບໍລິການຂົນສົ່ງສິນຄ້າ ແລະ ໂດຍສານ ຜ່ານອະນຸພາກພື້ນ.
ໃນໂອກາດນີ້, ທ່ານ ບຸນໂຮມ ເທດທານີ ຄະນະປະຈຳພັກແຂວງ, ປະທານກວດກາພັກ-ລັດແຂວງ ໄດ້ໃຫ້ກຽດໂອ້ລົມຕໍ່ທີ່ປະຊຸມ ໂດຍສະເພາະເນັ້ນໜັກທ່ານ ຮອງຫົວໜ້າພະແນກ ຄົນໃໝ່ ຈົ່ງເອົາໃຈໃສ່ໃນການປະຕິບັດໜ້າທີວຽກງານຕາມພາລະບົດບາດ, ສ້າງຂະແໜງ ຍທຂ ມີຜົນງານອັນໃໝ່ທີ່ພົ້ນເດັ່ນກວ່າເກົ່າ ປະກອບສ່ວນໃນການສ້າງສາພັດທະນາປະເທດຊາດ.


text:
David Kimmerle ຮ່ວມທີມງານ Ketopia!
David Kimmerle ຮ່ວມທີມງານ Ketopia.
ຍິນດີຕ້ອນຮັບບ້ານ!
David Kimmerle ຮ່ວມ Ketopia. David is a five-time ກ້າມເນື້ອແລະການສອດຄ່ອງກັບ cover model, ຫນຶ່ງມີພຽງແຕ່ສອງປະຊາຊົນເພື່ອຮັບຜົນສໍາເລັດນີ້. ພຣະອົງໄດ້ graced ຫຼາຍກ່ວາ sixty ວາລະສານແລະຫນັງສືກວມເອົາຕະຫຼອດອາຊີບຂອງຕົນເປັນແບບອອກກໍາລັງກາຍ. ບາງຄົນຂອງການແຂ່ງຂັນຊະນະຂອງພຣະອົງປະກອບດ້ວຍຮ່າງກາຍຂອງຜູ້ຊາຍ NPC ທໍາອິດ Irongames ສະຖານທີ່ຂອງ, NPC ສະຖານທີ່ທໍາອິດຮ່າງກາຍຂອງຜູ້ຊາຍ Sacramento ຂອງ, ສະຖານທີ່ທໍາອິດ NPC ແລະຮ່າງກາຍແຄລິຟໍເນຍແລະຜູ້ຊາຍໂດຍລວມ, ແລະຮ່າງກາຍສະຖານທີ່ທໍາອິດ NPC ຜູ້ຊາຍ Irongames ຂອງ. Kimmerle ທີ່ໄດ້ວາງໄວ້ຍັງຄັ້ງທີສອງຢູ່ໃນ WBFF ຂອງໂລກທໍາອິດອອກກໍາລັງກາຍແບບ, ຖືກຈັດໃສ່ໃນຫ້າທີ່ Expo ອອກກໍາລັງກາຍແບບ LA ອອກກໍາລັງກາຍ WBFF ຂອງໂລກ, ແລະໄດ້ຮັບການສະຖານທີ່ທໍາອິດແລະໂດຍລວມຢູ່ໃນຮູບແບບການ & ການແຂ່ງຂັນການສອດຄ່ອງກັບ.
David Kimmerle ຮັບຮູ້ວິທີການທີ່ເຫມາະສົມໂພຊະນາການສາມາດຊ່ວຍກະຕຸ້ນຮ່າງກາຍແລະຈິດໃຈສໍາລັບການປະຕິບັດສູງສຸດ. ພວກເຮົາມີຄວາມພູມໃຈທີ່ຈະເຮັດໃຫ້ນັກກິລາອອກກໍາລັງກາຍທີ່ດັ່ງກ່າວໃນລະດັບສູງຂອງການຮັບຮູ້ເປັນ David Kimmerle ກັບ ForeverGreen ເປັນນັກກິລາສະຫນັບສະຫນູນ. ພຣະອົງໄດ້ເປັນຕົວຢ່າງທີ່ນາຍົກລັດຖະຄວາມສໍາຄັນຂອງການມີຊີວິດສຸຂະພາບແລະ ketogenic ໃນໂລກກິລາ. ຂໍ້ຄວາມຂອງຕົນເປັນຫນຶ່ງໃນການຫັນເປັນແລະການດົນໃຈ. David Kimmerle ຮ່ວມ Ketopia ນັ້ນທ່ານສາມາດເອົາມາໃຫ້ Ketopia ແລະ ForeverGreen ກັບໂລກຂອງອອກກໍາລັງກາຍຂອງພຣະອົງແລະພວກເຮົາຈະຂະຫຍາຍການຂອງພວກເຮົາມີເຊັ່ນດຽວກັນກັບໃນເຂດພື້ນທີ່ການກິລາແລະອື່ນໆທີ່ມີນັກກິລາເພີ່ມເຕີມ.
ມັນເປັນເວລາສໍາລັບການ ທ່ານ ໃຫ້ກົດປຸ່ມປັບ, ແລະຢຸດເຊົາການຊີວິດການກູ້ຢືມແລະພະລັງງານໃນອະນາຄົດຂອງພວກເຮົາ?
"ດັ່ງນັ້ນ, ນີ້ແມ່ນສິ່ງທີ່ທ່ານເຮັດຕໍ່ໄປ ...
ເພື່ອສັ່ງໃຫ້ໂຄງການ Ketopia ທີ່ກໍາຫນົດລາຄາຂາຍສົ່ງ:
ໃຫ້ຄລິກໃສ່ 'ລົງທະບຽນໃນປັດຈຸບັນ'ປຸ່ມຂ້າງລຸ່ມນີ້ແລະທ່ານຈະໄດ້ຮັບການປະຕິບັດຫນ້າການເຂົ້າໂຮງຮຽນຂອງພວກເຮົາທີ່ປອດໄພ.
ທັງຫມົດທີ່ທ່ານມີເພື່ອເຮັດແມ່ນ ກະລຸນາໃສ່ລາຍລະອຽດຂອງທ່ານປົກກະຕິ ເພື່ອໃຫ້ສໍາເລັດການລົງທະບຽນແລະຄໍາສັ່ງຂອງທ່ານ
ເພື່ອສັ່ງໃຫ້ໂຄງການ Ketopia ໃນລາຄາຂາຍຍ່ອຍ:
ໃຫ້ຄລິກໃສ່ 'ຄໍາສັ່ງໃນປັດຈຸບັນ'ປຸ່ມຂ້າງລຸ່ມນີ້ແລະທ່ານຈະໄດ້ຮັບການປະຕິບັດເພື່ອຊໍາລະເງິນທີ່ປອດໄພຂອງພວກເຮົາ.
ທັງຫມົດທີ່ທ່ານມີເພື່ອເຮັດແມ່ນ ກະລຸນາໃສ່ລາຍລະອຽດຂອງທ່ານປົກກະຕິ ເພື່ອໃຫ້ສໍາເລັດຄໍາສັ່ງຂອງທ່ານ
*** KETOPIA ແມ່ນມີພຽງແຕ່ໃນສະຫະລັດແລະການາດາໃນຂະນະນີ້ ...
ໄດ້ 10 ວັນ, Ketopia ປັບຊອງຖືກອອກແບບເພື່ອຊ່ວຍໃຫ້ຮ່າງກາຍຂອງທ່ານໃຫ້ບັນລຸ ketosis ພາຍໃນເລື່ອງຂອງຊົ່ວໂມງໄດ້. ມັນເປັນສິ່ງສໍາຄັນທີ່ Ketopia 10 ວັນປັບຊອງຖືກນໍາໃຊ້ໃນການສົມທົບກັບອາຫານສຸຂະພາບແລະຢ່າງຫນ້ອຍ 30 ນາທີຂອງການອອກກໍາລັງກາຍປະຈໍາວັນ. A ອາຫານສຸຂະພາບແລະອອກກໍາລັງກາຍປະຈໍາວັນຈະຊ່ວຍໃຫ້ຜູ້ໃຊ້ສາມາດບັນລຸຜົນໄດ້ຮັບທີ່ດີທີ່ສຸດມີທັງຫມົດຜະລິດຕະພັນ Ketopia ຢ່າງໃດກໍຕາມ, ຜົນການຄົ້ນຫາບຸກຄົນອາດຈະແຕກຕ່າງ.


text:
ກອງປະຊຸມເຜີຍແຜ່ນຳພາແນວຄິດ ກ່ຽວກັບໂຄງການກໍ່ສ້າງທາງລົດໄຟລາວ-ຈີນ ແລະປາຖະກະຖາວັນລັດຖະທຳມະນູນ ແຫ່ງ ສປປ ລາວ ຄົບຮອບ 25 ປີ.
ໃນຕອນບ່າຍຂອງວັນທີ 19 ກັນຍາ 2016 ທີ່ສະໂມສອນໃຫຍ່ ສະຖາບັນການເມືອງ ແລະການປົກ ຄອງແຫ່ງຊາດ ໄດ້ຈັດກອງປະຊຸມເຜີຍແຜ່ນຳພາແນວຄິດ ກ່ຽວກັບໂຄງການກໍ່ສ້າງທາງລົດໄຟລາວ-ຈີນ ແລະ ປາຖະກະຖາວັນລັດຖະທຳມະນູນແຫ່ງ ສປປ ລາວ ຄົບຮອບ 25 ປີ ເຂົ້າຮ່ວມໃນພິທີດັ່ງກ່າວ ມີຫົວໜ້າກົມ, ຮອງກົມ, ຄະນະວິຊາ, ພະ ນັກງານ, ຄູ-ອາຈານ ແລະ ນັກສຶກສາທຸກຮຸ່ນທຸກລະບົບເຂົ້າຮ່ວມຢ່າງພ້ອມພຽງ.
ຂຶ້ນເຜີຍແຜ່ນຳພາແນວຄິດ ກ່ຽວກັບໂຄງການກໍ່ສ້າງທາງລົດໄຟລາວ-ຈີນ ແມ່ນທ່ານ ລັດຕະ ນະມະນີ ຄູນນີວົງ ຮອງລັດຖະມົນຕີ ກະຊວງໂຍທາທິການ ແລະ ຂົນສົ່ງ, ຫົວໜ້າ ປະສານງານການກໍ່ສ້າງ ທາງລົດໄຟລາວ-ຈີນ ເຊິ່ງທ່ານໄດ້ກ່າວວ່າ ໂຄງການດັ່ງກ່າວເປັນໂຄງການຮ່ວມມືທີ່ສຳຄັນທີ່ສຸດຂອງສອງ ລັດຖະບານລາວ ແລະຈີນ. ດັ່ງນັ້ນ, ພັກ ແລະລັດຖະບານຂອງສອງປະເທດ ຈຶ່ງໄດ້ໃຫ້ຄວາມສຳຄັນແກ່ໂຄງ ການດັ່ງກ່າວ, ເຊິ່ງລັດຖະບານ ສປປ ລາວໄດ້ກຳນົດ 6 ນະໂຍບາຍພິເສດ ເພື່ອສະໜັບສະໜູນໂຄງການ ດັ່ງກ່າວ ຄື: ສິດໃນການນຳໃຊ້ທີ່ດິນ, ຄ່າອາກອນດ ຄ່າທຳນຽມຊັບພະຍາກອນ, ພາສີນຳເຂົ້າ, ຄ່າທຳນຽມ ການພັກເຊົາ ແລະເຮັດວຽກ ແລະໂຄງການສະໜັບສະໜູນທາງລົດໄຟ, ເຫັນດີຍົກເວັ້ນການເກັບຄ່າທຳ ນຽມ ການນຳເຂົ້າວັດສະດຸກໍ່ສາງ ແລະ ລັດຖະບານ ສປ ຈີນ ໄດ້ສະໜັບສະໜູນໃຫ້ລັດວິສາຫະ ກິດຂອງຈີນ ມາລົງທຶນກໍ່ສ້າງ ແລະ ດຳເນີນບໍລິການທາງລົດໄຟ; ອະນຸມັດເງິນກູ້ພິເສດໃຫ້ແກ່ຝ່າຍລາວ ນຳມາເປັນທຶນ 480 ລ້ານໂດລາສະຫະລັດ ດ້ວຍດອກເບ້ຍ 2,3% ຕໍ່ປີ ໂດຍຫຼັກການທົ່ວໄປໃນສາກົນແລ້ວແມ່ນຈະບໍ່ສາມາດກູ້ຢືມໄດ້ ແລະ ການກໍ່ສ້າງທາງລົດໄຟທົ່ວໄປໃນຈີນອັດຕາດອກເບ້ຍຂອງການລົງທຶນແມ່ນປະມານ 4,9% ຕໍ່ປີ ເຊິ່ງໂຄງການດັ່ງກ່າວນີ້ເປັນໂຄງການຮ່ວມມືຂອງສອງລັດຖະບານ ບໍ່ແມ່ນໂຄງການສຳປະທານຂອງເອກະຊົນ ເປັນໂຄງການທີ່ມີຄວາມໝາຍທາງປະຫວັດສາດ ແລະ ຍຸດ ທະສາດຂອງປະເທດເຮົາ ໃນການຂັບເຄື່ອນການພັດທະນາເສດຖະກິດ-ສັງຄົມຂອງຊາດເຮົາ ກໍຄືການປະຕິບັດນະໂຍບາຍຫັນປະເທດ ຈາກສະຖານະພາບທີ່ບໍ່ມີຊາຍແດນຕິດກັບທະເລ ໃຫ້ເປັນປະເທດເຊື່ອມຈອດກັບພາກພື້ນ ແລະ ສາກົນ. ດັ່ງນັ້ນ, ຈຶ່ງຮຽກຮ້ອງມາຍັງການຈັດຕັ້ງທຸກຂັ້ນ, ພະນັກງານ, ທະຫານ, ຕຳຫຼວດ ຈົ່ງໄດ້ໃຫ້ການຮ່ວມມື ແລະ ປະກອບສ່ວນຕາມໜ້າທີ່ຂອງໃຜລາວ ເພື່ອໃຫ້ໂຄງການນີ້ສຳເລັດຕາມຈຸດປະສົງລະດັບຄາດໝາຍ.
ໃນມື້ດຽວກັນນີ້, ສະຖາບັນກໍໄດ້ຈັດຕັ້ງປາຖະກະຖາວັນລັດຖະທຳມະນູນແຫ່ງ ສປປ ລາວ ຄົບຮອບ 25 ປີ ບັນຍາຍໂດຍ ທ່ານ ຮສ ພູວົງ ອຸ່ນຄຳແສນ ຮອງເລຂາຄະນະບໍລິຫານງານພັກ, ຮອງຫົວໜ້າ ສມປຊ ໂດຍທ່ານໄດ້ກ່າວວ່າ: ເນື່ອງໃນ ໂອກາດວັນລັດຖະທຳມະນູນແຫ່ງ ສປປ ລາວ ຄົບຮອບ 25 ປີເຊິ່ງຄອບຮອບປີໃຫຍ່ ຖືໂອກາດວັນສຳຄັນ ດັ່ງກ່າວ ຍົກໃຫ້ເຫັນເຖິງສະພາບແວດລ້ອມແຫ່ງການກຳເນີດ ລັດຖະທຳມະນູນ ຂອງ ສປປ ລາວ. ພາຍຫຼັງ ທີ່ປະເທດຊາດໄດ້ຮັບການສະຖາປະນາ ພັກໄດ້ວາງແນວທາງ ການປ່ຽນແປງໃໝ່ຮອບດ້ານເຊັ່ນ: ທາງດ້ານເສດຖະກິດ, ຫັນຈາກການຄຸ້ມຄອງລວມສູນບໍລິຫານເກື້ອກູນ ໄປສູ່ການຄຸ້ມຄອງຕາມກົນ ໄກຕະຫຼາດ ທີ່ມີການໄລ່ລຽງເສດຖະກິດ ແລະມີການດັດສົມຂອງລັດ ໂດຍອີງໃສ່ຄວາມຮຽກຮ້ອງຕ້ອງການແຫ່ງການປ່ຽນແປງໃໝ່ດັ່ງກ່າວ, ຈຶ່ງຈຳເປັນຕ້ອງຫັນໄປສູ່ການຄຸ້ມຄອງລັດ ດ້ວຍຖະທຳມະນູນ ແລະດ້ວຍກົດໝາຍຢ່າງເປັນເອກະພາບທັງນີ້ກໍເພື່ອຄຸ້ມຄອງລັດ, ຄຸ້ມຄອງສັງຄົມ, ຄຸ້ມ ຄອງຄອບຄົວ, ໝູ່ເພື່ອນ ແລະແຕ່ລະຄົນ.
ລັດຖະທຳມະນູນແຫ່ງ ສປປ ລາວ ໄດ້ກຳນົດແຈ້ງລະບອບການເມືອງ, ລະບອບເສດຖະກິດ-ສັງຄົມ, ລະບົບການຈັດຕັ້ງກົງຈັກລັດ ປະຊາທິປະໄຕ ປະຊາຊົນໃນໄລຍະໃໝ່, ການປ້ອງກັນຊາດ, ປ້ອງກັນ ຄວາມສະຫງົບ, ການຕ່າງປະເທດ, ສິດ ແລະ ພັນທະພື້ນຖານຂອງພົນລະເມືອງ, ພາສາ, ຕົວອັກສອນ,ເຄື່ອງໝາຍຊາດ, ທຸງຊາດ, ວັນຊາດ, ເງິນສະກຸນ ແລະນະຄອນຫຼວງ.
ນອກຈາກນັ້ນ, ທ່ານ ຮສ ພູວົງ ອຸ່ນຄຳແສນ ຍັງໄດ້ຍົກໃຫ້ເຫັນຜົນງານທີ່ປະຕິບັດໄດ້ດ້ານດີ, ດ້ານອ່ອນ ແລະຂໍ້ຄົງຄ້າງ, ບົດຮຽນທີ່ຖອດຖອນໄດ້ໃນການຈັດຕັ້ງປະຕິບັດລັດຖະທຳມະນູນ ແລະ ກົດໝາຍ ພ້ອມທັງຮຽກຮ້ອງ ໃຫ້ຄະນະພັກ, ຄະນະນຳ, ພະນັກງານ, ຄູ-ອາຈານ ຕະຫຼອດຮອດນັກສຶກສາ ຈົ່ງເພີ່ມທະ ວີນຳ້ໃຈຮັກຊາດ, ຄວາມສາມັກຄີເປັນເອກະພາບ, ນ້ຳໃຈເປັນເຈົ້າຕົນເອງເພິ່ງຕົນເອງ, ສ້າງຄວາມເຂັ້ມແຂງ ດ້ວຍຕົນເອງ, ບຸກບືນຜ່ານຜ່າຄວາມຫຍຸ້ງຍາກ, ປະກອບສ່ວນເຂົ້າໃນການຈັດຕັ້ງປະຕິບັດແນວທາງນະໂຍ ບາຍຂອງພັກ, ນະໂຍບາຍຂອງລັດ ກໍຄືແຜນພັດທະນາເສດຖະກິດ-ສັງຄົມ ຂອງລັດໃຫ້ປະ ກົດຜົນເປັນຈິງ.
ຂ່າວໂດຍ: ນ ດອກໄມ້ ຈັນດາລາ
ພາບໂດຍ: ຕາອັອດ ແສນທະວີສຸກ.


text:
ສະໄໝກາງ
ຍຸກກາງ (ຄຳເຄົ້າ: ຍຸຄກລາງ[໑], ອັງກິດ: Medieval Age) ຫຼື ສະໄໝກາງ (ຄຳເຄົ້າ: ສມັຍກລາງ[໒], ອັງກິດ: Middle Ages) ແມ່ນຊ່ວງເວລາໃນປະວັດສາດເອີລົບຕັ້ງແຕ່ຄິດສະຕະວັດທີ 5 ຫາຄິດສະຕະວັດທີ 15 ໂດຍປົກກະຕິແລ້ວແມ່ນເລີ່ມນັບຕັ້ງແຕ່ການຫຼົ້ມສະຫຼາຍລົງຂອງຈັກກະວັດໂລມັນຕາເວັນຕົກ (ການສິ້ນສຸດຂອງສະໄໝຄາດສິກ) ຈົນເຖິງຈຸດເລີ່ມຕົ້ນຂອງສະໄໝຟື້ນຟູສິລະປະວິທະຍາແລະຍຸກແຫ່ງການສຳລວດ ເຊິ່ງແມ່ນຍຸກທີ່ນຳໄປສູ່ຍຸກສະໄໝໃໝ່ໃນເວລາຕໍ່ມາ. ສະໄໝກາງແມ່ນຊ່ວງເວລາກົງກາງຂອງກະບວນການປ່ຽນຜ່ານໃນປະວັດສາດຕາເວັນຕົກແມ່ນ ສະໄໝຄາດສິກ, ສະໄໝກາງ ແລະສະໄໝໃໝ່. ນອກຈາກນີ້ສະໄໝກາງຍັງຖືກແບ່ງອອກເປັນສາມຊ່ວງເວລາແມ່ນ ຍຸກກາງຕອນຕົ້ນ (Early Middle Ages), ຍຸກກາງຕອນກາງ (High Middle Ages) ແລະຍຸກກາງຕອນປາຍ (Late Middle Ages).
ໃນຍຸກກາງຕອນຕົ້ນ ການລຸດລົງຂອງປະຊາກອນ, ການຫົດໂຕຂອງເມືອງ ແລະການຮຸກຮານຈາກອະນາລະຍະຊົນ ເລີ່ມຕົ້ນຂຶ້ນໃນຍຸກບຸຮານຕອນປາຍແລະດຳເນີນໄປຢ່າງໄວວາເຫຼົ່າອະນາລະຍະຊົນຜູ້ບຸກລຸກເຂົ້າຕັ້ງອານາຈັກຂອງຕົນໃນສ່ວນທີ່ເຫຼືອຢູ່ຂອງຈັກກະວັດໂລມັນຕາເວັນຕົກ. ໃນຄິດສະຕະວັດທີ 7 ອາຟລິກກາເໜືອແລະຕາເວັນອອກກາງ ເຊິ່ງເຄີຍເປັນສ່ວນໜຶ່ງຂອງຈັກກະວັດໂລມັນຕາເວັນອອກ ໄດ້ກາຍໄປເປັນຈັກກະວັດອິສະລາມຫຼັງຈາກຖືກຍຶດຄອງໂດຍຜູ້ສືບທອດຂອງນະບີມຸຮຳມັດ ແມ້ນວ່າຈະມີການປ່ຽນແປງທາງສັງຄົມແລະໂຄງສ້າງທາງການເມືອງຫຼາຍຫຼວງ ແຕ່ກໍບໍ່ໄດ້ປ່ຽນໄປຈາກຍຸກບຸຮານຄາດສິກຢ່າງສິ້ນເຊີງ. ຈັກກະວັດໂລມັນຕາເວັນອອກຫຼືຈັກກະວັດບິເຊນທີນຍັງຄົງຢູ່ລອດແລະຮັກສາອຳນາດຂອງຕົນເອົາໄວ້ໄດ້. ນອກຈາກນີ້ແລ້ວອານາຈັກເກີດໃໝ່ສ່ວນໃຫຍ່ຍັງຄົງກ່ຽວພັນຢູ່ກັບສະຖາບັນທີ່ຫຼົງເຫຼືອຢູ່ຂອງຊາວໂລມັນ ໃນຂະນະທີ່ວັດວາອາຮາມຂອງຄິດສາສະໜາໄດ້ແຜ່ຂະຫຍາຍໄປທົ່ວເອີລົບຕາເວັນຕົກ. ໃນຄິດສະຕະວັດທີ 7 ແລະ 8 ຊາວແຟງພາຍໃຕ້ການປົກຄອງຂອງລາຊະວົງຄາໂລແລັງຊຽງໄດ້ສະຖາປະນາຈັກກະວັດຂຶ້ນເຊິ່ງຄອບຄຸມພື້ນທີ່ສ່ວນໃຫຍ່ຂອງເອີລົບຕາເວັນຕົກມີນາມວ່າ ຈັກກະວັດຄາໂລແລັງຊຽງ ເຊິ່ງຍືນຍົງໄປຈົນຮອດຄິດສະຕະວັດທີ 9. ເມື່ອຈັກກະວັດຫຼົ້ມສະຫຼາຍລົງຈາກແຮງກົດດັນຂອງການຮຸກຮານຈາກພາຍນອກ ເຊັ່ນ ຊາວໄວກິງຈາກທາງເໜືອ, ຊາວມາດຢາຈາກທາງຕາເວັນອອກ ແລະຊາວຊາລາເຊນຈາກທາງໃຕ້.
ຊ່ວງຍຸກກາງຕອນກາງເຊິ່ງເລີ່ມຂຶ້ນຫຼັງຄິດສະຕະວັດທີ 10 ປະຊາກອນຂອງເອີລົບຂະຫຍາຍໂຕຢ່າງຫຼາຍຈາກການທີ່ນະວັດຕະກຳທາງເຕັກໂນໂລຊີແລະທາງການກະເສດເຮັດໃຫ້ການຄ້າຂາຍຈະເລີນຮຸ່ງເຮືອງແລະການເຮັດສວນໄຮ່ນາຂະຫຍາຍໂຕ ລະບົບມາເນີ້ - ອົງກອນຂອງຊາວນາຕາມໝູ່ບ້ານທີ່ຕິດຄ້າງຄ່າເຊົ່າທີ່ດິນແລະໜ້າທີ່ດ້ານແຮງງານແກ່ຂຸນນາງ ແລະລະບົບຟິວດັນ - ໂຄງສ້າງທາງການເມືອງທີ່ເຊິ່ງອັດສະວິນແລະຂຸນນາງສັກຕ່ຳກວ່າຕິດຄ້າງໜ້າທີ່ດ້ານການທະຫານແກ່ເຈົ້ານາຍຜູ້ມີສັກສູງກວ່າຂອງພວກເຂົາແລກກັບສິດໃນການເກັບຄ່າເຊົ່າທີ່ດິນແລະຊາວນາໃຕ້ປົກຄອງ. ສອງລະບົບນີ້ແມ່ນລະບຽບຂອງສັງຄົມທີ່ໃຊ້ກັນໃນຍຸກກາງຕອນກາງ. ຕໍ່ມາອານາຈັກເລີ່ມລວມສູນອຳນາດຫຼາຍຂຶ້ນພາຍຫຼັງການຫຼົ້ມສະຫຼາຍລົງຂອງຈັກກະວັດຄາໂລແລັງຊຽງ ສົງຄາມຄູເສດເຊິ່ງເລີ່ມຂຶ້ນເທື່ອທຳອິດໃນປີ ຄ.ສ. 1095 ແມ່ນຜະລິດຜົນຈາກຄວາມພະຍາຍາມທາງການທະຫານຂອງເຫຼົ່າຊາວຄິດໃນເອີລົບຕາເວັນຕົກທີ່ຕ້ອງການຈະທວງຄືນດິນແດນສັກສິດໃນຕາເວັນອອກກາງຄືນຈາກຊາວມຸສະລິມແລະມີອຳນາດເໜືອດິນແດນດັງກ່າວດົນນານພໍທີ່ຈະສະຖາປະນາລັດຄິດໃນຕາເວັນອອກໃກ້ ກຸ່ມປັນຍາຊົນເກີດຂຶ້ນຈາກລັດທິອັດສະມາຈານນິຍົມແລະການກໍ່ຕັ້ງມະຫາວິທະຍາໄລທົ່ວເອີລົບ ລວມໄປເຖິງການກໍ່ສ້າງໂບດວິຫານແບບກໍທິກ ເປັນໜຶ່ງໃນໂຕຢ່າງຄວາມສຳເລັດທາງດ້ານສິລະປະອັນຍິ່ງໃຫຍ່ຈາກຍຸກກາງຕອນກາງ.
ຍຸກກາງຕອນປາຍຕ້ອງຜະເຊີນກັບຄວາມຫຍຸ້ງຍາກແລະຫາຍະນະຫຼາຍຫຼວງ ເຊັ່ນ ຄວາມອົດຢາກ, ໂລກລະບາດ ແລະສົງຄາມ ເຊິ່ງເຮັດໃຫ້ຈຳນວນປະຊາກອນໃນເອີລົບຕາເວັນຕົກລຸດລົງເປັນຢ່າງຫຼາຍ. ໃນຊ່ວງເວລາສີ່ປີຕັ້ງແຕ່ ຄ.ສ. 1347 ຫາ ຄ.ສ. 1350 ກາລະໂລກລະບາດໃນເອີລົບເອົາຊີວິດຊາວເອີລົບໄປສາມໃນສີ່ໂດຍປະມານ. ຄວາມກັງຂາ, ຄວາມນອກຮີດ ແລະຄວາມແຕກແຍກພາຍໃນຄິດຕະຈັກດຳເນີນຄວບຄູ່ໄປກັບສົງຄາມລະຫວ່າງລັດ, ສົງຄາມກາງເມືອງ ແລະການລຸກຮື້ຂອງຊາວນາພາຍໃນອານາຈັກຕ່າງໆ. ພັດທະນາການທາງດ້ານວັດທະນະທຳແລະເຕັກໂນໂລຊີໄດ້ປ່ຽນແປງສັງຄົມຂອງເອີລົບອັນເປັນຈຸດຈົບຂອງຍຸກກາງແລະຈຸດເລີ່ມຕົ້ນຂອງສະໄໝໃໝ່ຕອນຕົ້ນ.


text:
ໄຊຍະບູລີປະເມີນຜົນການຈັດຕັ້ງປະຕິບັດ ແລະ ປຶກສາຫາລືກ່ຽວກັບການປັບປຸງກົດໝາຍວ່າດ້ວຍສະຖິຕີ.
ໄຊຍະບູລີປະເມີນຜົນການຈັດຕັ້ງປະຕິບັດ ແລະ ປຶກສາຫາລືກ່ຽວກັບການປັບປຸງກົດໝາຍວ່າດ້ວຍສະຖິຕີ,ໄດ້ຈັດຂຶ້ນ
ໃນຕອນເຊົ້າຂອງວັນທີ 24 ສິງຫາ 2016 ນີ້ຢູ່ທີ່ຫ້ອງປະຊຸມຂອງ ພະແນກກະສິກຳ ແລະ ປ່າໄມ້ແຂວງໄຊຍະບູລີ, ໂດຍການເປັນ
ກຽດເຂົ້າຮ່ວມຂອງທ່ານ ເພັງນິລັນ ຄຳພັນເພັງ ກຳມະການປະຈຳພັກແຂວງ ຮອງເຈົ້າແຂວງ ໄຊຍະບູລີ, ມີທ່ານ ນາງ ພອນສະຫຼີ
ສຸກສະຫວັດ ຮອງຫົວໜ້າສູນສະຖິຕີແຫຼ່ງຊາດ, ມີບັນດາທ່ານເຈົ້່າເມືອງ,ຮອງເຈົ້າເມືອງ, ຫົວໜ້າ, ຮອງຫົວໜ້າພະແນກການ,
ຫົວໜ້າສູນສະຖິຕີ, ຮອງຫົວໜ້າສູນສະຖິຕີປະຈຳແຂວງ,ແລະ ເມືອງ, ຜູ້ຕາງໜ້າຈາກບັນດາພະແນກການ, ຫ້ອງການອ້ອມ
ຂ້າງແຂວງເຂົ້າຮ່ວມ
.
ໃນກອງປະຊຸມທ່ານ ນາງ ສຸລະພັນພິມພາ ພົງສະຫວັດ ຮອງຫົວໜ້າກົມບໍລິການສະຖິຕີ, ສູນສະຖິຕີແຫ່ງຊາດ, ໄດ້ຂຶ້ນຜ່ານບົດສະເໜີກ່ຽວກັບການປັບປຸງກົດໝາຍວ່າດ້ວຍສະຖິຕີ, ນຳສະເໜີຮ່າງກົດໝາຍວ່າດ້ວຍສະຖິຕີສະບັບປັບປຸງ ແລະ ປະເມີນການຈັດຕັ້ງປະຕິບັດກົດໝາຍວ່າດ້ວຍສະຖິຕີ ກອງປະຊຸມໃນຄັ້ງນີ້ເປັນກອງປະຊຸມທີ່ມີຄວາມໝາຍຄວາມສຳຄັນຫຼາຍຕໍ່ການຈັດຕັ້ງປະຕິບັດວຽກງານສະຖິຕີໃນແຕ່ລະຂົງເຂດຂອງ ສປປ ລາວ ພວກເຮົາ, ທັງເປັນການປະເມີນຜົນການຈັດຕັ້ງປະຕິບັດວຽກງານສະຖິຕີ ໃນໄລຍະຜ່ານມາ ເພື່ອຊຸກຍູ້ ແລະ ສົ່ງເສີມໃຫ້ວຽກງານສະຖິຕີ ຢູ່ໃນແຕ່ລະຂົງເຂດ ໄດ້ຖືຈດຕັ້ງປະຕິບັດຢ່າງເປັນລະບົບແລະ ຕໍ່ເນື່ອງ, ເພື່ອຮັບໃຊ້ໃຫ້ແກ່ການວາງນະໂຍບາຍ, ວາງແຜນພັດທະນາເສດຖະກິດ-ສັງຄົມຂອງປະເທດຢ່າງມາດຕະຖານສາກົນ.
ກອງປະຊຸມປະເມີນຜົນການຈັດຕັ້ງປະຕິບັດ ແລະ ປຶກສາຫາລືກ່ຽວກັບການປັບປຸງກົດໝາຍ ວ່າດ້ວຍສະຖິຕິໃນຄັ້ງນີ້ຍັງໄດ້ມີການແລກປ່ຽນຄຳຄິດຄຳເຫັນ, ປະສົບການ ແລະ ຖອດຖອນບົດຮຽນຊຶ່ງກັນ ແລະ ກັນໃນການຈັດຕັ້ງປະຕິບັດວຽກງານສະຖິຕິໃນທຸກຂົງເຂດ ເພື່ອແກ້ໄຂບັນຫາທີ່ພົບພໍ້ ແລະ ຂໍ້ຄົງຄ້າງໃນການເຄື່ອນໄຫວວຽກງານສະຖິຕິແຕ່ລະຂັ້ນ ໂດຍສະເພາະແມ່ນການສະຫຼຸບຕີລາຄາຄືນການຈັດຕັ້ງປະຕິບັດນິຕິກຳດ້ານສະຖິຕິໄລຍະ 5 ປີຜ່ານມາ.
ຂ່າວ: ທອງຈັນ


text:
ໃນຕອນເຊົ້າຂອງວັນທີ 19 ມີນາ 2015 ນີ້ທ່ານມີຄາອິນບາຮານົບເອກອັກຄາລັດຖະທູດຜູ້ມີອຳນາດເຕັມແຫ່ງສະຫະພາບລັດເຊຍ ປະຈຳ ສປປລາວໄດ້ເຂົ້າພົບທ່ານຄຳຮຸ່ງເຮືອງວົງສີກຳມະການສູນກາງພັກ, ເລຂາຄະນະບໍລິຫານງານພັກແຂວງຫົວພັນຢູ່ທີ່ຫ້ອງຮັບແຂກຂອງຫ້ອງວ່າການປົກຄອງແຂວງຫົວພັນມີບັນດາພະແນກການແລະພາກສ່ວນທີ່ກ່ຽວຂ້ອງ 10 ກວ່າທ່ານ. ເຊິ່ງຈຸດປະສົງຂອງທ່ານເອກອັກຄາລັດຖະທູດຜູ້ມີອຳນາດເຕັມ ແຫ່ງສະຫະພາບລັດເຊຍປະຈຳ ສປປລາວເຂົ້າພົບຄັ້ງນີ້ທ່ານໄດ້ລາຍງານແຜນການມາຢ້ຽມຢາມແລະເຮັລະດວຽກຢູ່ແຂວງຫົວພັນ, ພ້ອມນັ້ນທ່ານເຈົ້າແຂວງຫົວພັນ ກໍ່ໄດ້ກ່າວຕ້ອນຮັບຢ່າງອົບອຸ່ນແລະ ໄດ້ລາຍງານສະພາບການພັດທະນາເສດຖະກິດ-ສັງຄົມ ຂອງແຂວງຫົວພັນ ໂດຍຫຍໍ້ໃຫ້ທ່ານທູດພ້ອມດ້ວຍຄະນະໄດ້ຮັບຊາບ.
ໂອກາດດັ່ງກ່າວຍັງໄດ້ມອບຂອງຂວັນເຊິ່ງກັນແລະກັນເພື່ອເປັນການຜູກໝັ້ນ ຄວາມສາມັກຄີ ລະຫວ່າງສະຫະພາບລັດເຊຍ-ລາວ ເວົ້າລວມ, ເວົ້າສະເພາະກໍ່ຄື ລັດເຊຍ-ແຂວງຫົວພັນໃຫ້ນັບມື້ນັບມີບາດກ້າວດີຂຶ້ນເລື້ອຍໆ.
ແຫຼ່ງຂໍ້ມູນ: ຫ້ອງວ່າການປົກຄອງແຂວງ
ໃນລະຫວ່າງວັນທີ 4-7 ມີນາ 2015 ນີ້ແຂວງຫົວພັນໄດ້ເປີດບັ້ນດຳເນີນຊີວິດການເມືອງປົວແປງພາຍໃນພັກຢູ່ທີ່ຫ້ອງປະຊຸມໃຫຍ່ຊັ້ນ 5 ຂອງຫ້ອງວ່າການປົກຄອງແຂວງໂດຍພາຍໃຕ້ການເປັນປະທານຂອງສະຫາຍຄຳຮຸ່ງເຮືອງວົງສີກຳມະການສູນກາງພັກເລຂາຄະນະບໍລິຫານງານພັກແຂວງ,ເຈົ້າແຂວງຫົວພັນເຊິ່ງເປັນກຽດເຂົ້າຮ່ວມກອງປະຊຸມດັ່ງກ່າວຍັງໄດ້ຕ້ອນຮັບສະຫາຍຄຳສຸກບຸນຍະວົງຮອງປະທານຄະນະກວດກາສູນກາງພັກອົົງການກວດກາລັດຖະບານແລະຍັງມີບັນດາທ່ານຄະນະບໍລິຫານພັກແຂວງຊຸດທີ່ 8 ຂອງແຂວງຫົວພັນ, ຄະນະພັກກອງບັນຊາການທະຫານ, ຕຳຫຼວດ, ເລຂາພັກເມືອງ 10 ເມືອງ, ອົງການຈັດຕັ້ງມະຫາຊົນ, ຜູ້ແທນສົມບູນ-ສຳຮອງທີ່ກະກຽມເຂົ້າຮ່ວມກອງປະຊຸມໃຫຍ່ ຂອງອົງຄະນະພັກແຂວງຫົວພັນທັງໝົດ180 ກວ່າສະຫາຍເຂົ້າຮ່ວມ,ກອງປະຊຸມ ຍັງໄດ້ສຸມໃສ່ປະກອບຄຳເຫັນຕໍ່ຮ່າງລາຍງານ ການເມືອງ, ແຜນພັດທະນາເສດຖະກິດ-ສັງຄົມ, ບົດສຳຫຼວດການນຳພາລວມຂອງຄະນະບໍລິຫານງານພັກແຂວງ, ເຊື່ອມຊຶມເອກາສານ 6 ບົດຄື: ບົດການຝຶກຜົນຄຸນທາດການເມືອງ-ຄຸນສົມບັດ, ການປັບປຸງແບບແຜນວິທີການເຮັດວຽກ, ມາດຖານຂອງຄະນະພັກແຂວງ, ມາດຖານຂອງສະມາຊິກພັກ, ຂໍ້ຫ້າມສຳລັບສະມາຊິກພັກ ແລະ ຂໍ້ກຳນົດຂອງກົມການເມືອງວ່າດ້ວຍຄວາມຮັບຜິດຊອບຕໍ່ການປະຕິບັດໜ້າທີການເມືອງ ຂອງພະນັກງານນຳພາ-ຄຸ້ມຄອງ.
ຜູ້ແທນເຂົ້າຮ່ວມກອງປະຊຸມ
ແຫຼ່ງຂໍ້ມູນ: ຫ້ອງວ່າການປົກຄອງແຂວງຫົວພັນ


text:
Sunday, 10 July 2011
ປະຫວັດ ທ້າວຈະຕຸໂລກະບານທັງ 4
- ສະຫວັນຊັ້ນຈາຕູມມະຫາຣາຊິກາ ມີທ້າວມະຫາຣາດທັງ 4 ເປັນຜູ້ປົກຄອງ ເບິ່ງແຍງ ຄອຍແບ່ງກັນປົກຄອງດັ່ງນີ້:
1. ດ້ານທິດຕາເວັນອອກ ເປັນທີ່ຢູ່ຂອງທ້າວຕະຖະຣະຖະ ມີພວກຄັນທັບເປັນບໍຣິວານ, ພວກຄັນທັບນີ້ເປັນເທວະດາພວກໜຶ່ງ ເຊິ່ງມີຄວາມຖະໜັດໃນການດົນຕຣີ , ສີລະປະການຂັບລໍາ ຟ້ອນ ຕຸຣິຍາງຄະສີນ, ເມື່ອໃດເທວະດາທັງຫຼາຍຊຸມນຸມກັນເພື່ອຄວາມບັນເທິງສະໜຸກສະໜານ ເມື່ອນັ້ນພວກຄັນທັບ ກໍຈະໄປທຳໜ້າທີ່ຂັບກ່ອມບັນເລງເພງ ແລະຟ້ອນລຳເພື່ອຄວາມສຳລານຂອງເທວະດາເຫຼົ່າອື່ນ.
2. ດ້ານທິດໃຕ້ ເປັນທີ່ຢູ່ຂອງທ້າວວິຣູປັກຂະ ມີພວກນາຄເປັນບໍຣິວານ ນາກໜີເປັນພວກກາຍທິບພວກໜຶ່ງ ມີຣິດເດດມາກ ເພາະພຽງແຕ່ພົ່ນພິດຂອງນາກຕ້ອງບຸກຄົນໃດບຸກຄົນໜຶ່ງ ກໍສາມາດຕັດເອົາຜິວໜັງຂອງບຸກຄົນນັ້ນ ແລະທຳໃຫ້ເຖິງແກ່ຄວາມຕາຍໄດ້ໃນພິບຕາດຽວ, ພວກນາກຮູ້ຈັກນິຣະມິດເປັນມະນຸດ, ສັດ, ແລະເປັນເທວະດາ, ເພື່ອທ່ອງທ່ຽວໄປຕາມ ສະຖານທີ່ຕ່າງໆ ຕາມອັດທະຍາໄສໄດ້ຢ່າງສະໜຸກສຳລານ, ຫາກບຸກຄົນໃດໄດ້ຍິນໄດ້ຟັງວວ່າພວກນາກມີອາຍຸຍືນ ມີວັນນະງາມ ມີຄວາມສຸກມາກ ທຳໃຫ້ຊອບໃຈ ແລ້ວທຳຄວາມງາມຄວາມດີດ້ວຍກາຍ ວາຈາ ແລະໃຈ ພ້ອມທັງປາຖະໜາໄປເກີດເປັນນາກ ບຸກຄົນນັ້ນລະໂລກນີ້ແລ້ວກໍຈະໄປເກີດເປັັນນາຄໃນຊາດຕໍ່ໄປຕາມຄວາມປາຖະໜາ.
4. ດ້ານທິດເໜືອ ເປັນທີ່ຢູ່ຂອງທ້າວເວດສຸວັນ ຫຼືທ້າວເວດສະຫວັນ, ທ້າວເວດສຸວັນມີພວກຍັກເປັນບໍຣິວານ ຍັກນີ້ເປັນພວກກາຍທິບພວກໜຶ່ງ ມີສັນດານແຕກຕ່າງກັນໄປ ບາງຕົນກໍມີສັນດານດີປະກອບດ້ວນສິນທັມ, ບາງຕົນມີສັນດາຮ້າຍເຕັມໄປດ້ວຍ ໂລພະ ໂທສະ ໂມຫະ ເປັນອັນທະພານມີຈິດໃຈກ້າຫານ ຮ້າຍກາຍກາດ.
- ທ້າວເວດສຸວັນ ມີຊື່ອີກຢ່າງຮຽກອີກຢ່າງໜຶ່ງວ່າ ທ້າວກຸເວນ ເພາະສະໄໝທີ່ທີ່ໂລກຍັງວ່າງຈາກພຣະພຸດທະສາສນາ ບໍ່ມີພຣະສັມມາສັມພຸດທະເຈົ້າ ສະເດັດອຸບັດນັ້ນ ມີພຣາມຜູ້ໜຶ່ງມີນາມວ່າ ກຸເວຣະ ເປັນຄົນມີຈິດໃຈເມດຕາກະຣຸນາ ປະກອບສັມມາຊີບດ້ວຍ ການທຳໄຮ່ອ້ອຍ ນຳຕົ້ນອ້ອຍຕັດໃສ່ລົງໄປໃນຫີບເຄື່ອງຍົນ ແລ້ວບີບນ້ຳອ້ອຂາຍລ້ຽງຊີບ ແລະບຸດພັນລະຍາ ຕໍ່ມາກິດຈະການຈະເຣີນຂຶ້ນ ຈົນເປັນເຈົ້າຂອງຫີບອ້ອຍເຖິງ 7 ເຄື່ອງ ຈຶ່ງສ້າງທີພັກຮັບຄົນເດີນທາງ ແລະບໍຣິຈາກນ້ຳອ້ອຍຈາກຫີບເຄື່ອງຍົນນັ້ນ ເຄື່ອງມີປະຣິມານອ້ອຍ ຫຼາຍກວ່າເຄື່ອງຍົນເຄື່ອງອື່ນໆ ໃນເປັນທານແກ່ຄົນເດີນທາງຜ່ານໄປມາຕລອດອາຍຸໄຂຍ໌.
- ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງບຸນກຸສົນທີ່ບໍຣິຈາກນໍ້າອ້ອນໃຫ້ເປັນທານນັ້ນ ທຳໃຫ້ກຸເວຣະໄດ້ໄປອຸບັດເປັນເທພບຸດຢູ່ເທິງສະຫວັນຊັ້ນ ຈາຕຸມມະຫາຣາຊິ ການມີນາມວ່າ "ກຸເວຣະເທບພະບຸດ" ຕໍ່ມາກຸເວຣະເທພບຸດ ໄດ້ເທວາພິເສກເປັນຜູ້ປົກຄອງເບິ່ງແຍງພຣະນະຄອນດ້ານທິດເໜືອ ຈຶ່ງໄດ້ມີພຣະ ນາວ່າ "ທ້າວເວສສຸວັນ ຫຼືເສສະຫວັນ"
ທ້າວຈະຕຸໂລກະບານທັງ 4 ບາງຄັ້ງຮຽກວ່າທ້າວມະຫາຣາຊທັງ 4 ມີ:
1. ທ້າວທະຕະຣະຖະ: ຢູ່ທາງທິດຕາ້ເວັນອອກ ຂອງພຸເຂົາສິເນຣຸເປັນຜູ້ປົກຄອງຄັນທັບພະເທວະດາທັງໝົດ.
2. ທ້າວວິຣູລະຫະກະ: ຢູ່ທາງທິດໃຕ້ຂອງພູເຂົາສິເນຣຸ ເປັນຜູ້ປົກຄອງກຸມພັນເທວະດາທັງໝົດ.
3. ທ້າວວິຣູປັກຂະ: ຢູ່ທາງທິດຕາເວັນຕົກຂອງເຂົາສິເນຣຸ ເປັນຜູ້ປົກຄອງນາຄະເທວະດາທັງໝົດ.
3. ທ້າວກຸເວຣະ ຫຼືທ້າວເວສສຸວັນນ ຢູ່ທາງທິດເໜືອຂອງພູເຂົາສິເນຣູ ເປັນຜູ້ປົກຄອງຍັກຂະເທວະດາທັງໝົດ,
- ເທວະດາທີ່ຢູ່ພາຍໃຕ້ການປົກຄອງທ້າວຈະຕຸມະຫາຣາຊ ຄື:
1. ປັພພັຖຖະເທດວະດາ: ເທວະດາທີ່ອາໄສພູເຂົາຢູ່.
2. ອາກາສັຖຖະເທວະດາ, ເທວະດາທີ່ອາໄສຢູ່ໃນອາກາດ.
3. ຂິທທາກະໂທສິກະເທວະດາ: ເທວະດາທີ່ມີຄວາມເພີດເພິນໃນການຫຼິ້ນກິລາ ຈົນລືມບໍຣິໂພກອາຫານແລ້ວຕາຍ.
4. ມະໂນປະໂທສິກເທວະດາ: ເທວະດາທີ່ຕາຍເພາະຄວາມໂກດ.
5. ສີຕະວະລາຫະກະເທວະດາ: ເທວະດາທີ່ທໍາໃຫ້ອາກາດເຢັນເກີດຂຶ້ນ.
6. ອຸນຫະວະລາຫະກະເທວະດາ: ເທວະດາທີ່ທຳໃຫ້ອາກາດຮ້ອນເກີດຂຶ້ນ.
7. ຈັນທິມະເທວະປຸຕຕະເທວະດາ: ເທວະດາທີ່ອາໄສຢູ່ພຣະຈັນ.
8. ສຸຣິຍະເທວະປຸຕຕະເທວະດາ: ເທວະດາທີ່ອາໄສຢູ່ໃນພຣະອາທິດ.
ຈະຕຸໂລກະບານ:
- ທ້າວມະຫາຣາດທັງ 4 ຍັງມີໜ້າທີ່ເປັນຈະຕຸໂລກະບານທັງ 4 ຄືເປັນຜູ້ຄຸ້ມຄອງ ແລະກວດກາເບິ່ງໂລກເຊິ່ງເປັນທີ່ຢູ່ຂອງມະນຸດ 4 ທິດ ອີກ, ໂດຍວັນ 8 ຄ່ຳ ອຳມາດຂອງທ້າວມະຫາຣາດທັງ 4 ຈະເປັນຜູ້ກວດເບິ່ງໂລກ; ສ່ວນວັນ 15 ຄ່ຳ ທ້າວມະຫາຣາດທັງ 4 ຈະເປັນຜູ້ກວດການ ເບິ່ງແຍງໂລກເອງ ວ່າພວກມະນຸດພາກັນບໍຳຣຸງບິດາມານດາ, ສະມະນະຊີພຣາວມວັດວາພຸດທະສາສນາ ໄຫວ້ພຣະສູດມົນ, ທັງເປັນຜູ້ນອບນ້ອມຜູ້ໃຫຍ່ໃນຕະກູນ ຮັກສາອຸໂປສົດສິນ ແລະທຳບຸນກຸສົນເປັນຈຳນວນຫຼາຍຫຼືນ້ອນຫຼືບໍ່.
- ຄັນກວດກາເບິ່ງແລ້ວ ຈະໄປບອກແກ່ພວກເທບຊັ້ນດາວະດຶງ ເຊິ່ງມາປະຊຸມກັນໃນສຸທັມມສເທວະສະພາ, ຖ້າໄດ້ຟັງວ່າພວກມະນຸດທຳດີນ້ອຍ ພວກເທບະດາຊັ້ນກໍມີໃຈຫົດຫູ່ ເພາະກາຍທີບຈະລົດນ້ອຍຖອຍລົງ, ອະສຸຣະກາຍຈະເພິ່ມພູນຂຶ້ນ ແຕ່ຖ້າໄດ້ຟັງວ່າພວກມະນຸດທຳດີຫຼາຍ ພວກເທຍຊັ້ນດາວະດິງ ກໍມີໃຈຊື່ນບານ ເພາະທິພການຈະເພີ່ມພູນ ອະສຸຣະກາຍຈະລົດນ້ອຍ ຖອຍລົງ.
ຕຳນານອາຕານາຕິຍະປະຣິຕ, ອານາຕິຍະສູດກ່າວໄວ້ວ່າ.
- ໃນສະໄໝໜຶ່ງ ເມື່ອພຣະພຸດທະເຈົ້າປະທັຍ ນະທີ່ເຂົາຄິຊກູຕ ເມືອງຣາຊະຄືຫະ ທ້າວຈາຕະມະຫາຣາດມາເຝົ້າ, ຄືທ້າວທະຕະຣະຖະ, ທ້າວວິຣຸລະຫະກະ, ທ້າວວິຣູປັກຂະ ແລະທ້າວກຸເວຣະ, ພ້ອມດ້ວຍບໍຣິວານອັນໄດ້ແກ່ ຄັນທັພພະ, ກຸມພັນດະ, ນາຄະ ແລະຍັກຂ໌ ມາເຝົ້າ ພຣະພຸດທະເຈົ້າ, ທ້າວມະຫາຣາຊເຫຼົ່ານີ້ບາງຄັ້ງກໍຮຽກວ່າ ຈະຕຸໂລກະບານ(ຜູ້ຮັກສາຍັງໂລກທັງ 4) ເຊິ່ງເປັນຜູ້ນັບຖືພຣະພຸດທະສາສນາ, ເມື່ອໄດ້ເຂົ້າເຝົ້າພຣະພຸດທະເຈົ້າທ້າວກຸເວຣະຂາບທູນວ່າ ອະມະນຸດທີ່ເປັນບໍຣິວານຂອງຈະຕຸໂລກະບານ ບາງພວກກໍເຫຼື້ອມໃສພຣະພຸດທະເຈົ້າ, ບາງພວກກໍບໍ່ເຫຼື້ອມໃສ ເພາະພຣະອົງຊົງສະແດງທັມໃຫ້ຖືສິນ 5 ຄືໃຫ້ລະເວັ້ນຈາກການຂ້າສັດ, ການລັກຊັບ, ການປະພຶດຜິດໃນກາມ, ການເວົ້າຕົວະ ແລະການດື່ມສຸຣາແຕ່ ອະມະນຸດ ແລະຍັກຍັງມັກທຳບາບເຫຼົ່ານີ້ ຈຶ່ງຂັດໃຈ ບໍ່ຄ່ອຍເຫຼື້ອມໃສ ພວກສາວົກຂອງພຣະອົງທີ່ປະກອບວິປັດສະນາທຸຣະ ໄປບໍເພັງສະມະຖະທັມໃນເສນາສະນະປ່າປ່ຽວ ເມື່ອບໍ່ມີສິ່ງປ້ອງຫັນ ອະມະນຸດກໍຈະຣົບກວນບຽດບຽນໃຫ້ລຳບາກ ຂໍພຣະອົງທົງຮັບເອົາເຄື່ອງປ້ອງກັນຮັກສາຄື ອາຕານາຕິປະຣິຕຳໄວ້ ຈະໄດ້ປະທານສາວົກສູດຈະທຳໃຫ້ອະມະນຸດເຫຼື້ອມໃສ ບໍ່ບຽດບຽຣພິກຂຸ, ພິກຂຸນີ, ອຸປາສົກ, ອຸປາສິກາ ແລະກັບມາຊ່ວຍຄຸ້ມຄອງຮັກສາໃຫ້ຢູ່ຢ່າງຜາສຸກແລ້ວ ຈຶ່ງກ່າວ ອາຕານາຕິຍະປະຣິຕ ຂຶ້ນໃນເວລານັ້ນວ່າ ວິປັສສິສສະ ນະມັຕຖຸ ເປັນຕົ້ນ.
- ເມື່ອພຣະອົງຊົງຮັບແລ້ວ ທ້າວກຸເວຣະຈຶ່ງຂາຍທູນຕໍ່ໄປອີກວ່າ ຜູ້ທີ່ຈະເຣີນອານາຕິຍະປະຣິດດີແລ້ວ ອະມຸນຸດຈະບໍ່ທໍາຮ້າຍ ຖ້າອະມະນຸດຜູ້ ຍັງຝືນກະທຳຈະຜ່າຍແພ້ປາຣາໄຊໄພຕົວເອງ ຈາກນັ້ນພຣະພຸດທະເຈົ້າ ຈຶ່ງນໍາມາຕັດເລົ່າໃຫ້ແຫ່ພຣະພິກຂຸທັງຫຼາຍຟັງໃນພາຍຫຼັງ.
Subscribe to: Posts (Atom)


text:
ກະຊວງແຜນການ ແລະ ການລົງມຶນ(ຜທ)ໄດ້ຈັດຕັ້ງສະເຫລີມສະຫລອງ ລະນຶກວັນສໍາວັນຕ່າງໆຂອງຊາດ ເຊັ່ນ: ວັນຊາດທີ 2 ທັນວາ ຄົບຮອບ 40ປີ, ວັນຄ້າຍວັນເກີດ ປະທານໄກສອນ ພົມວິຫານ ຄົບຮອບ 95 ປີ ແລະ ວັນສາກົນ–ສັບປະດາແຫ່ງຊາດ ເພື່ອລຶບລ້າງຄວາມທຸກຍາກ 17-24 ຕຸລາ 2015ຂຶ້ນໃນວັນທີ 26 ພະຈິກ 2015 ນີ້ ທີ່ກະຊວງດັ່ງກ່າວ ໃຫ້ກຽດປະຖະກະຖາໂດຍ ທ່ານນາງ ຄໍາຈັນ ວົງແສນບຸນ ລັດຖະມົນຕີຊ່ວຍວ່າການກະຊວງ ຜທ ແລະ ທ່ານ ສີປະເສີດ ແສນສະຫວັດ ຮອງຫົວໜ້າ ຄະນະໂຄສະນາອົບຮົມສູນກາງພັກ, ມີບັນດາຄະນະກົມ, ສະມາຊິກພັກ, ພະນັກງານ–ລັດຖະກອນອ້ອມຂ້າງກະຊວງ ຜທ ເຂົ້າຮ່ວມ.
ໃນໂອກາດດັ່ງກ່າວ ທ່ານ ສີປະເສີດ ແສນສະຫວັດ ໄດ້ຍົກໃຫ້ເຫັນປະຫວັດ ແລະ ຄວາມໝາຍຄວາມສໍາຄັນຂອງວັນຊາດ 2 ທັນວາ ຄົບຮອບ 40 ປີ ແລະວັນຄ້າຍວັນເກີດຂອງປະທານ ໄກສອນ ພົມວິຫານ ຄົບຮອບ 95 ປີ ເຊິ່ງເປັນວັນສໍາຄັນທາງປະຫວັດສາດຂອງຊາດລາວເຮົາ ເພື່ອເຮັດໃຫ້ສະມາຊິກພັກ, ພະນັກງານ-ລັດຖະກອນພາຍໃນກະຊວງແຜນການ ແລະ ການລົງທຶນ ໄດ້ຮັບຮູ້ກ່ຽວກັບຄວາມໝາຍຄວາມສໍາຄັນຂອງການ ສະຖາປະນາ ສປປ ລາວຄົບຮອບ 40 ປີ ເຊິ່ງເປັນເຫດການປະຫວັດສາດອັນສໍາຄັນ ໃຫຍ່ຫລວງຂອງຊາດລາວເຮົາ, ບົນພື້ນຖານປຸກລະດົມເສີມຂະຫຍາຍ ມູນເຊື້ອອັນດີງາມຂອງຊາດ ແລະ ຂອງພັກ, ຕັ້ງໜ້າຈັດຕັ້ງປະຕິບັດແນວທາງນະໂຍບາຍ ຂອງພັກ-ລັດ ໃຫ້ປະກົດຜົນເປັນຈິງຍິ່ງໆຂຶ້ນ, ໂຄສະນາຢ່າງກ້ວາງຂວາງເລິກເຊິ່ງ ກ່ຽວກັບຜົນສໍາເລັດ ອັນໃຫຍ່ຫລວງຫລາຍດ້ານ ທີ່ພວກເຮົາຍາດມາໄດ້ໃນພາລະກິດແຫ່ງການປົກປັກຮັກສາ ແລະ ສ້າງສາປະເທດຊາດພາຍໃຕ້ການນໍາພາອັນສະຫລາດສ່ອງໃສ ຂອງພັກປະຊາຊົນປະຕິວັດລາວໃນໄລຍະ 40 ປີຜ່ານມາ ພ້ອມດຽວກັນນີ້ ກໍໄດ້ຮັບຮູ້ຊີວິດ ແລະ ການເຄື່ອນໄຫວປະຕິວັດ, ຜົນງານຄຸນງາມຄວາມດີ, ຄຸນສົມບັດສິນທໍາປະຕິວັດ ຂອງປະທານໄກສອນ ພົມວິຫານ ຜູ້ນໍາທີ່ແສນເຄົາລົບຮັກ ຂອງປະຊາຊົນລາວບັນດາເຜົ່າ ເພື່ອໃຫ້ສະມາຊິກພັກ-ພະນັກງານ ກະຊວງ ຜທ ໄດ້ຮັບຮູ້ ແລະ ຮໍ່າຮຽນເອົາແບບຢ່າງອັນດີງາມຂອງເພີ່ນ ແລະ ຝຶກຝົນຫລໍ່ຫລອມຕົນເອງ ແນໃສ່ເພື່ອຮັບໃຊ້ຊາດ ແລະ ຮັບໃຊ້ປະຊາຊົນຢ່າງແທ້ຈິງ.
ໃນໂອກາດດຽວກັນນີ້ ທ່ານນາງ ຄໍາຈັນ ວົງແສນບຸນ ກໍໄດ້ຍົກໃຫ້ເຫັນຄວາມໝາຍ ຄວາມສໍາຄັນຂອງວັນສາ ກົນ-ສັບປະດາແຫ່ງຊາດ ເພື່ອລຶບລ້າງຄວາມທຸກຍາກ ທັງນີ້ກໍເພື່ອປຸກລະດົມສ້າງຈິດສໍານຶກ ໃຫ້ພະນັກງານ-ລັດຖະກອນຮັບຮູ້ເຂົ້າໃຈ ແລະ ປະກອບສ່ວນເຂົ້າໃນການ ແກ້ໄຂຄວາມທຸກຍາກ ເຮັດໃຫ້ການພັດທະນາຊົນນະບົດ ກາຍເປັນສະໜາມຮົບອັນດັບໜຶ່ງ ຂອງການພັດທະນາໃນການແກ້ໄຂ ຄວາມທຸກຍາກຂອງປະຊາຊົນ./.


text:
ກິດຈະກໍາຍ່າງມິນິມາລາທອນຂຶ້ນ ເພື່ອລະນຶກວັນສາກົນລຶບລ້າງຄວາມຮຸນແຮງຕໍ່ແມ່ຍິງ 25 ພະຈິກ 2016
ໃນຕອນເຊົ້າ ຂອງວັນທີ 26 ພະຈິກ 2016 ເວລາ 06:00 ໂມງ ທີ່ສວນປະຕູໄຊ ນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນ ຄະນະກຳມາທິການ ເພື່ອຄວາມກ້າວໜ້າຂອງແມ່ຍິງແຫ່ງຊາດ ໄດ້ຈັດກິດຈະກໍາຍ່າງມິນິມາລາທອນຂຶ້ນ ເພື່ອລະນຶກວັນສາກົນລຶບລ້າງຄວາມຮຸນແຮງຕໍ່ແມ່ຍິງ 25 ພະຈິກຂຶ້ນ
ກອງປະຊຸມເພືອທົບທວນ, ປຶກສາຫາລືວຽກງານຕ້ານ ແລະ ສະກັດກັ້ນການໃຊ້ຄວາມຮຸນແຮງ ຕໍ່ແມ່ຍິງ.
ໃນຕອນເຊົ້າ ຂອງວັນທີ 26 ກໍລະກົດ 2016, ກອງເລຂາ ຄະນະກໍາມາທິການ ເພື່ອຄວາມກ້າວໜ້າ ຂອງແມ່ຍິງ ແຫ່ງຊາດ ໄດ້ຈັດກອງປະຊຸມ ທົບທວນ, ປຶກສາຫາລື ກ່ຽວກັບ ວຽກງານຕ້ານ ການໃຊ້ຄວາມຮຸນແຮງ ຕໍ່ແມ່ຍິງ ຂຶ້ນ, ໂດຍການເປັນປະທານ ຂອງ ທ່ານນາງ ຈັນໂສດາ ພອນທິບ ຫົວໜ້າກອງເລຂາ ຄະນະກໍາມາທິການ ເພື່ຶອຄວາມກ້າວໜ້າ ຂອງແມ່ຍິງ ແຫ່ງຊາດ. ເຂົ້າຮ່ວມກອງປະຊຸມ ມີບັນດາຫົວໜ້າພະແນກ, ຮອງຫົວໜ້າພະແນກ ແລະ ວິຊາການ ຄກມ ກະຊວງ ແລະ ອົງການຕ່າງໆ ລວມຜູ້ເຂົ້າຮ່ວມ 41 ທ່ານ, ຍິງ 37 ທ່ານ, ຊາຍ 4 ທ່ານ.
ຄກມຊ ເຜີຍແຜ່ ບົດລາຍງານການສຶກສາ: ຄາດຄະເນ ຄ່າໃຊ້ຈ່າຍ ຊັບພະຍາກອນ ທີ່ຈຳເປັນ ຂອງຫຼາຍພາກສ່ວນ ສຳລັບໃຫ້ບໍລິການ ຊ່ວຍເຫຼືອແມ່ຍິງ ຜູ້ຖືກເຄາະຮ້າຍ ຈາກຄວາມຮຸນແຮງ ໃນ ສປປ ລາວ.
ໃນຕອນເຊົ້າຂອງວັນທີ 30 ມິຖຸນາ 2016 ຄະນະກຳມາທິການ ເພື່ອຄວາມກ້າວໜ້າ ຂອງມ່ຍິງ ແຫ່ງຊາດ (ຄກມຊ) ໄດ້ຈັດກອງປະຊຸມ ເຜີຍແຜ່ບົດລາຍງານ ການສຶກສາຄາດຄະເນຄ່າໃຊ້ຈ່າຍ ຊັບພະຍາກອນທີ່ຈຳເປັນ ຂອງຫຼາຍພາກສ່ວນ ສຳລັບໃຫ້ບໍລິການຊ່ວຍເຫຼືອ ແມ່ຍິງຜູ້ຖືກເຄາະຮ້າຍ ຈາກຄວາມຮຸນແຮງ ໃນ ສປປ ລາວ ຂຶ້ນຢ່າງເປັນທາງການ ໂດຍການເປັນປະທານ ຂອງທ່ານ ນາງ ບັນດິດ ປະທຸມວັນ ຮັກສາການປະທານ ຄກມຊ, ຮອງປະທານສູນກາງ ສະຫະພັນແມ່ຍິງ ລາວ ແລະ ປະທານຮ່ວມ ຂອງທ່ານ ນາງ Anna Karin Jatfors ຮອງຫົວໜ້າອົງການ UN Women ປະຈຳຂົງເຂດ ອາຊີ-ປາຊີຟິກ.
ກອງປະຊຸມສະຫຼູບວຽກງານສົ່ງເສີມຄວາມກ້າວໜ້າຂອງແມ່ຍິງ
ກອງປະຊຸມ ສະຫຼູບວຽກງານ ສົ່ງເສີມຄວາມກ້າວໜ້າ ຂອງແມ່ຍິງ ແລະ ຄວາມສະເໝີພາບ ຍິງ-ຊາຍ 6 ເດືອນຕົ້ນສົກປີ ແລະ ແຜນການ 6 ເດືອນທ້າຍສົກປີ 2015-2016 ຂອງຄະນະກຳມາທິການ ເພື່ອຄວາມກ້າວໜ້າ ຂອງແມ່ຍິງແຫ່ງຊາດ(ຄກມຊ) ເຊິ່ງໄດ້ຈັດຂຶ້ນໃນວັນທີ 23 ມິຖຸນາ 2016 ຢູ່ທີ່ສູນຝຶກອົບຮົມ ແລະ ຮ່ວມມືສາກົນ (ICTC) ໂດຍການເປັນປະທານ ຂອງທ່ານ ນາງ ຈັນໂສດາ ພອນທິບ ຫົວໜ້າກອງເລຂາ ຄກມຊ. ເຂົ້າຮ່ວມກອງປະຊຸມໃນຄັ້ງນີ້, ມີຫົວໜ້າພະແນກ ແລະ ຮອງພະແນກ ຄວາມກ້າວໜ້າຂອງແມ່ຍິງ, ວຽກແມ່ ແລະ ເດັກ ຂອງບັນດາກະຊວງ-ອົງການ ແລະ ຫົວໜ້າກອງເລຂາ ຄະນະກຳມາທິການ ເພື່ອຄວາມກ້າວໜ້າ ຂອງແມ່ຍິງ, ວຽກແມ່ ແລະ ເດັກ ບັນດາແຂວງ, ນະຄອນ ຫຼວງວຽງຈັນ ມີເຂົ້າຮ່ວມທັງໝົດ 72 ທ່ານ, ຍິງ 63 ທ່ານ, ຊາຍ 9 ທ່ານ.
ກອງປະຊຸມເຜີຍແຜ່ຜົນການສຶກສາລະດັບຊາດກ່ຽວກັບສຸຂະພາບ ແລະ ປະສົບການຂອງແມ່ຍິງ ຢູ່ ສປປ ລາວ
ເພື່ອໂຄສະນາຜີຍແຜ່ຜົນ ຜົນການສຶກສາລະດັບຊາດ ກ່ຽວກັບສຸຂະພາບ ແລະ ປະສົບການ ຂອງແມ່ຍິງ ຢູ່ ສປປ ລາວ ທີ່ໄດ້ລົງເກັບກໍາຂໍ້ມູນ ກ່ຽວກັບບັນຫາດັ່ງກ່າວ ໃນປີ 2013 ຂອງ ບັນດານັກເດີນສໍາຫຼວດ ດັ່ງນັ້ນ, ໃນວັນທີ 10 ມີນາ ປີ 2016 ຄະນະກໍາມາທິການ ເພື່ອຄວາມກ້າວໜ້າ ຂອງແມ່ຍິງແຫ່ງຊາດ ແລະ ອົງການສະຫະປະຊາຊາດ ກອງທຶນສໍາຫຼັບປະຊາກອນ ໄດ້ຈັດ ກອງປະຊຸມ ເຜີຍແຜ່ຜົນ ການສຶກສາລະດັບຊາດ ກ່ຽວກັບສຸຂະພາບ ແລະ ປະສົບການ ຂອງແມ່ຍິງ ຢູ່ ສປປ ລາວ ຂຶ້ນ ໂດຍການເປັນປະທານຮ່ວມຂອງ ທ່ານ ບຸນສະຫວາດ ບຸບຜາ ລັດຖະມົນຕີຊ່ວຍວ່າການ ກະຊວງຍຸຕິທໍາ, ກໍາມະການ ຄະນະກໍາມາທິການ ເພື່ອຄວາມກ້າວໜ້າ ຂອງແມ່ຍິງແຫ່ງຊາດ (ຄກມຊ), ທ່ານ ຮອງຫົວໜ້າສູນສະຖິຕິແຫ່ງຊາດ, ກະຊວງ ແຜນການ ແລະ ການລົງທຶນ ແລະທ່ານ ນາງ ຄາລີນາ ອິມໂມເນັ້ນ ຜູ້ປະສານງານ ຂອງອົງການ ສະຫະປະຊາຊາດ ມີບັນດາ ປະທານ, ຮອງ ປະທານ ແລະ ວິຊາການ ຄກມ ກະຊວງ, ອົງການ ແລະ ກອງເລຂາ ນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນ ນອກຈາກນັ້ນ ຍັງມີ ບັນດາຜູ້ຕາງໜ້າຈາກ ອົງການຈັດຕັ້ງສາກົນ ແລະ ບັນດາທຸຕານຸທູດ ເຂົ້າຮ່ວມ
-
Towards Gender Equality and Elimination of All forms of Discrimination Against Women.
-
Everyone has been involved in Violence Against Women.